P. 1
Regulacija,Liberalizacija i Deregulacija(Omanovic Elmin)

Regulacija,Liberalizacija i Deregulacija(Omanovic Elmin)

|Views: 408|Likes:
Published by Elmin Omanovic

More info:

Published by: Elmin Omanovic on Mar 30, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/11/2014

pdf

text

original

UNIVERZITET U SARAJEVU FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE

SEMINARSKI RAD
Iz predmeta: Ekonomika u transportu i komunikacijama TEMA: Regulacija, liberalizacija i deregulacija saobraćajnog tržišta

MENTORI: V.prof. dr. Šefkija Ĉekić

STUDENT: Asis. Azra Ferizović

1

......9 3..............................................................................................3........4 1..... pojam liberalizacije................................................................................................................................................11 3...........................................Zaključak............................................... Imperfektnost saobraćajnog tržišta.Tržišni aspekt i korisnički zahtjevi...15 2 .............9 2...Regulacija saobraćajnog tržišta...........................................................................................2................................................................................3 1...........11 3.....8 2..................6 1............Sadašnjost i budučnost deregulacije saobraćajnog tržišta...........................................................11 3........1.............................................Liberalizacija transporta i saobraćaja...........................................................................2..................................................Pocetak i proces deregulacije..................8 1........1...............12 4.......................9 2...............4 Javni interesi i regulacija saobraćajnog tržišta..........................................................................................2..........................13 5...Deregulacija saobraćajnog tržišta.....Liberalizacija saobraćajnog tržišta..............7 1.............Sadržaj Sadržaj.................................................1.................................... Eksterni efekti saobraćaja i regulacija saobraćajnog tržišta....Pojam deregulacije.....14 Literatura...........................2 Uvod..................3....................Liberalizam...........Instrumenti regulisanja saobraćajnog tržišta.................

pod djelovanjem tržišnih zakonitosti. pokušati nači rješenje postojećeg problema i sl. Ti zakoni. tržište odreĎuje šta i za koga proizvoditi. tj.deregulacija i liberalizacija saobracajnog tržišta. Probleme koji se javljaju u toj oblasti. profita. on je ipak posebno karakterističan za saobraćanjno tržište. ove tematske cijeline je pobliže objasniti šta je to regulacija. Putem cijena. Ovaj red koji je uveden u svakoj državi. isključivo zbog samog funkcionisanja tržišta. tj. koja povezuje učesnike ekonomskog života. posebno treba obratiti pažnju i dati objašnjenje vazano za karakteristike. deregulacije i liberalizacije saobracajnog tržišta. To je prostor koji nastaje iz meĎusobnih konfotacija učesnika. 3 . ne dovodi do integracije pojedinaca ili pojedinih preduzeća. tj. svi poslovi koji se odvijaju na tržištu moraju biti uslovljeni zakonom. Iako je odreĎeni oblik regulisanja prisutan na tržištu kao cijelini. pojavio se u stvorenom savremenom transportnom sistemu. prednosti regulacije. nedostatke. gubitaka. Dakle.Uvod Svaka razmjena. Iako. a ne proizvod ljudskog oblikovanja. Cilj izrade seminarskog rada. Saobraćajno tržište u Bosni i Hercegovini po svom stupnju razvoja može predstavljati relativno objektivan mehanizam društvenog vrednovanja i podjele transportnog rada. pa tako i u BiH. a tržište je danas njegova najbitnija institucija. red na tržištu ja neophodan. danas sva preduzeća u saobraćaju svoj dohodak stiču na saobraćanom tržištu. svih savremenih društava. uz nejednake uvijete privreĎivanja izmeĎu pojedinih grana saobraćaja. Razvojem tržišta nastao je i razvijao se liberalni kapitalistički sistem. Tržište je spontana društvena institucija.

Rijeka 2001.. najčešće. „Prometni sustavi“. Ekonomski fakultet u Rijeci. ter odreĎuje pravce njihovog djelovanja. primjerice: cestovno pravo. rgulatio: ureĎavanje) ima višestruko značenje. Više pravnih pravila sačinjavaju pravni institut.. dovodi u red nekoga ili nešto. regulira. regulacija je sustav pravila. a koji se bavi ureĎenjem iste vrste društvenih odnosa. odnosno gospodarskih subjekata u transportnom.“2 Pravna pravila mogu biti: zabranjujuća. Ekonomski fakultet u Rijeci. cstovni prijevoznik. mnistarstva za promet i veze. Pravno pravilo sadrži tri bitna elementa: hipotezu (dio pravila kojim se odreĎuju slučajevi kada će se pravno pravilo primjenjivati).Regulacija saobraćajnog tržišta Izraz regulacija (novolat. str 120. Pometno pravo je posebna grana prava. „Općenito. Država putem nadležnih ministarstava i drugih organa regulira cijene u brojnim granama. jedan od najsloženijih problema je utvrĎivanje cijena pojedinih usluga. imperativna. „Prometni sustavi“. Na pitanje: šo 1 2 Ratko Zelenika. U reguliranoj industriji. mjera i aktivnosti kojima država putem svojih tijela i državnih institucija (npr. odnosno prometnom sustavu. u upravljanju ljudskim potencijalima. Rijeka 2001. npr. 120 4 . željeznički i gradski javni prevoz. ministarstva unutarnjih poslova.). pomorsko pravo. mjera. ovlaštujuća. kao što su naprimjer: zračni. organ koja odreĎenim pravnim pravilima i mjerama utvrĎuje i regulira ponašanje pravnih. koju čine prava pojedinih grana prometa. u procesu proizvodnje prometnih usluga. Mjere ekonomske regulacije transporta se odnose na regulisanje brojnih pitanja i brojnih odnosa u području ekonomike prometa. Ratko Zelenika.“ Država je. ministarstva za zaštitu okoliša) izravno i neizravno regulira sva relavantna pitanja proizvodnje prometnih usluga i sigurnosti u prometu te ponašanja pravnih. dispoziciju (dio pravila koji odreĎuje na koji način će se ponašati subjekt na kojeg se pravilo odnosi) i sankcija (dio pravila koji odreĎuje sankcije koje će snositi onaj tko se nije pridržavao pravnog pravila). bez obzira na oblik vlasništva. primjerice: u proizvodnji prometne infrastrukture. „Pravno pravilo ili pravna norma je jedno odreĎeno pravilo ponašanja koje je donijelo država ili neko drugi po njezinome ovlaštenju. opća i posebna. ministarstva za financije. željezničko pravo.“Regulacija transporta je sustav pravnih pravila..1. instrumenata i aktivnosti kojima država ili neko drugi ureĎuje. Više pravnih instituta čini granu prava (skup srodnih instituta koji ureĎuju šire područje društvenih odnosa. npr. Država odreĎenim mjerama regulira monopolističke kompanije koje se nalaze u privatnom vlasništvu.“1 U regulaciji saobraćajnog tržišta najznačajnije su dvije skupine pravila i mjera: pravna pravila i mjere ekonomske regulacije. odnosno privrednih subjekata.. u području održivog razvoja itd. nareĎujuća. str.

početku (u drugoj polovini XIX i početkom XX vijeka) je bila usmjerena na kontrolu monopolskog položaja željeznice. on postaje nužan dio proizvodnje i potrošnje. 337 5 . funkcioniše u uslovima značajnog prisustva državne regulative.. U regulaciji saobraćajnog tržišta značajnu ulogu ima država. str. ali se do 1960-ih godina. u području transportnih tarifa. kao što je već rečeno. Vladan Božić. u području parametara uspješnosti i stabilnosti transportnih trgovačkih društava... u proizvodnji prometne infrastrukture. saobraćaj je u početku bio u funciji osvajanja tuĎih teritorija („Svi putevi vode u Rim“).“3 Savremeno saobraćajno tržište. Ekonomija saobraćaja. eksploatacije prirodnih bogatstava i sl. Regulacija saobraćajnog tržišta pojavila se već u početku stvaranja savremenog saobraćajnog sistema. „U tom periodu se smatralo da ograničavanje slobodne tržišne konkurencije predstavlja samo privremenu mjeru. Potrebna je regulacija u području organizacije saobraćaja. Razvojem saobraćaja. Dr. Naglašeni javni-društveni interes za funkcionisanje saobraćajnog tržišta.Stojan Novaković. Djelovanje države je usmjereno u pravcu realizovanja odreĎenih razvojnih ciljeva. U savremenim uslovima prisutnost odreĎenog regulisanja odnosa na tržištima roba i usluga je objektivna nužnost i stvarnost. u području saobraćajne tehnike i tehnologije (. Regulacija se posebno ispoljava 30-ih godina ovog vijeka. U području ekonomike transporta. moraju se regulirati brojna pitanja i brojni odnosi koji se redovito javljaju u svim segmentima i svim elementima transportnih sustava kao što su: u procesu proizvodnje transportne usluge.g. u vrijeme svjetske ekonomske krize. koja je nastala kriznim stanjem privrede.).sve treba regulirati u saobraćaju? Potrebno je dosta vremena za obrazloženje. te se vremenom zahtijevala sve veća regulacija saobraćajnog tržišta. 1999. 3 Dr. Beograd. Veoma izraženi eksterni efekti djelatnosti saobraćaja. regulacija saobraćajnog tržišta ne samo zadržala već je i dalje jačala. Kao najbitniji razlozi regulisanja saobraćajnog tržišta ističu se sljedeći: Imperfektnost saobraćajnog tržišta (nesavršenost strukture ovog tržišta). Naime. ali mi ćemo se bazirati na područje regulisanja saobraćajanog tržišta. Regulisanje saobraćajnog tržišta je nužno iz više razloga..

Sa razvojem mlaĎih saobraćajnih grana i njihovim uključivanjem na tržište transportnih usluga obaveze javne službe su prenijete i na njih. Ograničavanje kapaciteta i pristupa tržištu. Monetarni instrumenti su takoĎe u funkciji posrednog regulisanja odnosa na saobraćajnom tržištu. Propisivanje ovih obaveza počelo je da se primjenjuje na željeznici. modernizacije i rekonstrukcije infrastrukturnih. Kontrola prevoznih cijena takoĎe je tradicionalan instrument regulisanja saobraćajnog tržišta. je bitna ekonomska poluga preko koje se može uticati na konkurentnost pojedinih vidova transporta. carinske dadžbine i različite vrste poreza. Ostvaruje se tako što država direktno odreĎuje visinu ovih cijena( rijeĎi slučaj). ili što vrši odobravanje cijena koji odreĎuju transportna preduzeća(češći slučaj). 6 . Fiskalni instrumenti imaju raznovrsne oblike.1. kao i uslove nabavke mobilnih kapaciteta. kao instrument regulisanja odnosa na saobraćajnom tržištu. kao instrument državnog regulisanja odnosa na saobraćajnom tržištu. od kojih su svakako najčešći takse. diferencirano se primjenjuje po pojedinim vidovima transporta.1. U primjeni su najčešće sljedeći instrumenti: Propisivanje obaveza javne službe Kontrola prevoznih cijena Ograničavanje kapaciteta ponude i slobodnog pristupa tržištu Kontrola investicija Fiskalni instrumenti Monetarni instrumenti Propisivanje obaveza javne službe predstavlja svakako jedan od najstarijih instrumenata regulisanja saobraćajnog tržišta. Ovaj instrument se najviše koristi za ograničavanje kapaciteta drumskog saobraćaja Kontrola investicija. kod obavljanja pojedinih vrsta prevoza. a samim tim i pojedinačnih firmi u okviru tih vidova. Instrumenti regulisanja saobraćajnog tržišta Brojni su i različiti instrumenti koji se koriste u sporovoĎenju politike regulisanja saobraćajnog tržišta. izgradnje. Njima se opredjeljuju uslovi finansiranja reprodukcije.

odnosno otežavaju efikasno ostvarivanje funkcije tržišta. Odnosno. Washington. pa i relativno dužim.354. U razmatranju elemenata ponude koji utiču na nesavršenost strukture transportnog tržišta prije svega treba istači izraženu nefleksibilnost faktora proizvodnje u transportu. kod putničkih automobila -0. da infrastrukturni saobraćajni kapaciteti zahtijevaju ogromna ulaganja i da predstavljaju kapitalno najintezivnije privredne investicije.2 Imperfektnost saobraćajnog tržišta Da bi tržište svoju alokatorsku. 4 Mayer. opšte prihvatljiv je stav da na ovom tržištu egzistiraju elementi izražene imperfektnosti. izmeĎu tačno definisanih prostornih tačaka izvorišta i odredišta prevoza. PrilagoĎavanje potrebama za transport je teško.. Cijenovna neelastičnost tražnje za prevozom takoĎe je faktor njene nefleksibilnosti. u uslovima dejstva autonomnih tržišnih mehanizama. jer saobrćaj ne može pratiti jaku dinamiku potražnje (promjene u potrebama). Sa stanovišta ekonomske reprodukcije saobraćajne infrastrukture važno je da postoje izvjesni elementi koji se tretiraju kao nepovratne investicije. a takoĎe i druge svoje funkcije. jer ukoliko doĎe do prestanka korišćenja jedne saobraćajnice ovi elementi su u potpunosti izgubljeni kao dio nacionalnog bogastva. Karakteristike tražnje za prevozom takoĎe uzrokuju odreĎene elemente imperfektnosti saobraćajnog tržišta. vremenskim periodima. kao i nemogućnost fleksibilnog prilagoĎavanja obima ponude zahtjevima tražnje u kraćim. R.. koji se odnose na koeficijente cjenovne elastičnosti tražnje za prevozom putnika u SAD-u: „u željezničkom saobraćaju -0. Transport research program.1.4 Cijenovna neelastičnost tražnje za prevozom ukazuje na smanjenje mogućnosti korišćenja klasičnog tržišnog cijenovnog mehanizma za uspostavljanje ravnoteže na transportnom tržištu. Techniques of Transport Plnning. u vazdzšnom saobraćaju -0. 1972. str. objektivna analiza ukazuje da saobraćajno tržište ima izražene nedostatke u svojoj strukturi. Kao primjer možemo uzeti navode Mayera. u autobuskom saobraćaju-0. bitno opredjeljuje nefleksibilnost tražnje. Poznato je naime. Ispoljavanjem tražnje za prevozom u tačno definisanim vremenskim intervalima i na strogo definisanim relacijama. R. 7 . kao satavni dio transportne ponude.740.535“. efikasno obavljalo podrazumijeva se savršenost tržišne strukture. Uz svu opreznost. grade se dakle da zadovolje očekivanu tražnju za prevozom u veoma dugom narednom periodu. pokazale su brojne empirijske analize. 142. Infrastrukturni kapaciteti. Da je tražnja za prevozom cjenovno neelastična.358. Imperfektnost saobraćajnog tržišta. uzrokovana je kako karakteristikama transportne ponude tako i karakteristikama tražnje za prevozom.

3 Eksterni efekti saobraćaja i regulacija saobraćajnog tržišta Saobraćaj je nužan uslov proizvodnje i potrošnje. koji se političkom odlukom proglašavaju za opšti (javni) interes. smatra se da intervencija države može dovesti do narušavanjasuverenosti korisnika prevoza. Dok je u prva dva slučaja intervencija države na saobraćajnom tržištu usmjerena na kreiranje veće tržišne efikasnosti. za javni interes mogu biti proglašena i pitanja koja se tiču samo saobraćajnog sistema. Kao primjer ćemo navesti zaštitu životne sredine i proizvodnju i potrošnju energije. uvijek se nameće pitanje širine. Dakle. načina i pristupa primjenjivane regulative. u posmatranom vremenskom periodu javni interes predstavlja ono što donosioci ekonomsko-političkih odluka proglase za pitanja od posebnog drštvenog značaja. Takva uloga saobraćaja podrazumijeva njenu povezanost sa svim ostalim dijelovima privrede. Dakle. 1. ubrzava teritorijalnu raspodjelu rada i vrši veoma značajne funkcije u funkcionisanju i razvoju privrede. Uz svu zasnovanost pojačane uloge države i njenog regulatornog mehanizma na transportnom tržištu. ima za cilj modifikaciju očekivanih rezultata tržišne konkurencije.4 Javni interesi i regulacija saobraćajnog tržišta Osim sprečavanja konkurencije i neutralisanja negativnih eksternih efekata. Jedan od tih prigovora odnosi se na pitanje suverenosti potrošača (korisnika). državna intervencija. Taj interes u dobroj mjeri i arbitralno opredjeljuje. omogućava društvenu podjelu rada.1. sistem saobraćaja povezan je sa izuzetno velikim brojem složenih veza sa ostalim podsistemima privrede kao velikog ekonomskog sistema. saobraćaj je uslov reprodukcije (proces obnavljanja proizvodnje). 8 . Skala pitanja koja se mogu proglasiti za pitanja od opšteg značaja. Terminologijom teorije sistema. Čak i onda kada je regulacija argumentovano zasnovana javljaju se razlozi za ozbiljne prigovore. Tj. Transportovanjem roba i ljudi saobraćaj pruža infrastrukturu za funkcionisanje ukupne privrede i života savremenog čovjeka. a samim tim i javnog interesa jeste dosta široko. regulacija saobraćajnog tržišta zagovara se i iz razloga ostvarivanja odreĎenih ciljeva koji se definišu kao ciljevi od opšteg (javnog) interesa. Za razliku od naprijed dva istaknuta pitanja koja se artikulišu kao pitanja od opšteg interesa na nivou ukupne privrede. Jedan od primjera je roglašavanje pitanja bezbjednosti prevoza kao problema od posebnog javnog interesa.

Liberalizacija saobraćajnog tržišta 2. dokazujući svoju važnost i pozitivan uticaj na rast i razvoj privrednih i izvanprivrednim djelatnostima i ekspanziju razvijenih država. Proces transporta liberalizacije odnosno saobraćaja afirmira se više od tristo godina. zapravo.2. znači da liberalizacija transporta i saobraćaja u najradikalnijem smislu podrazumijeva i održivi razvoj transporta i saobraćaja. Liberalizacija je izraz koji u najširem smislu označava uvoĎenje novih pravnih propisa koji za posljedicu imaju uklanjanje prethodnih ograničenja i restrikcija u raznim oblastima društvenog života. odnosno racionalizaciju proizvodnje saobraćajnih usluga i povećanje sigurnosti i brzine transporta predmeta prometovanja i operacija u vezi sa transportom. pojam liberalizacije Liberalizam je zajednički naziv za političke ideologije koje se zalaže za državno ureĎenje kojemu je cilj što je moguće veća sloboda pojedinca postignuta kroz demokratski proces pod zaštitom pravne države. Jedna od alternativnih definicija liberalizam navodi kao ideologiju kojoj je cilj postizanje slobode pojedinca na račun društvene jednakosti i društvene stabilnosti. To praktički znači da liberalizaciju transporta i saobraćaja treba shvatiti i tumačiti kao specifičnu privrednu doktrinu laissez faire aktivnih učesnika u trasportnim i saobraćajnim sistemima.1. 2. Postepeno proširenje Evropske Unije prema 9 . Liberalizacija transporta i saobraćaja Liberalizacija transporta i saobraćaja postupak je uklanjana institucionalnih i drugih ograničenja i prepreka u procesima proizvodnje transportnih odnosno saobraćajnih usluga. odnosno u svim procesima proizvodnje transportnih i prometnih usluga na nacionalnom i meĎunarodnim transportnim i saobraćajnim tržištima. ali iistovremeno brojne opasnosti koje se javljaju kao posljedica pojačane konkurencije. To. Ukidanje trgovinskih i drugih ograničenja u Evropskoj Uniji nudi brojne mogućnosti transportnim i prometnim preduzećima posebno na proširenom evropskom prometnom tržištu. a što omogućuje nesmetano djelovanje ekonomskih zakona i zakonitosti na aktivnostima nacionalnih i više nacionalnih saobraćajnih sustava.2. Liberalizacija transporta i saobraćaja označava i činjenicu da će opstanak i dalji rast i razvoj transportnih i saobraćajnih preduzeća na transportnom i prometnome tržištu ovisiti o lojalnoj konkurentskoj utakmici koja će implicirati smanjenje manipulaciskog – transportnih troškova. Liberalizam.

Ali.1. integriranih. a posebice transporta i saobraćaja. predpostavlja komplementarnost i kompatibilnost tehnike prometa tehnologije prometa.istoku omogućuje dodatno proširenje prometnog tržišta. Takve se prometne usluge trebaju temeljiti na ISO-normama. odnosno prometnih usluga kao „niša“preduzeća. Transportne i prometna preduzeća iz tranziciskih država trebaju stvarati pravne i privredne okvire za postepeno prilogoĎavanje i priključivanje takvim alijansama.. odnosno prometnom tržištu uspješno i učinkovito će poslovati transportne i prometne alijanse. Deregulacija saobraćajnog tržišta 3. deregulacije i privatizacije općenito. jer će u suprotnom slučaju doći u pitanje ne samo njihov rast i razvoj nego i opstanak na veoma turbuletnom prometnom tržištu. odnosno primjerenoj doktrini laissez faire. Pojam deregulacije 10 . izučavati. mnoga će transportna i prometn preduzeća svoj spas tražiti u proizvodnji transportnih. utemeljena na logističkim i liberalističkim načelima. ali i na spoznajama razvoja i afirmacije globalizacije općenito. Proces liberalizacije saobraćaja. 3. odnosno transporta treba promatrati.trebaju imati na umu činjenicu da se svi oni moraju suočiti sa daljnim razvojem i afirmacijom liberalizacije transporta i prometa bez obzira na njene trenutne povremene i trajne negativne i pozitivne učinke. koje će kao megatransportni i saobraćajni sistemi na evropskom i svjetskom transportnom i prometnom tržištu diktirati posebna pravila liberalizma. Na integralnome liberaliziranom transportnom.. privredna i prometna integracija. i implementirati na temeljnim spoznajama protekcionozma. U takvoj konstataciji odnosa na integralnom liberaliziranom transportnom i prometnom tržištu. zdravoj konkurenciji. Svi aktivni učesnici svih nivoa transportnih i saobraćajnih sistema: nacionalnih. bez kojeg nije moguće osigurati brzu. regulacije. sigurnu i racionalnu proizvodnju prometnih usluga. što stvara dodatne pogodnosti za transportna preduzeća unutar najvećeg. organizacije prometa ekonomike prometa i prava prometa svih aktivnih učesnika integralnog saobraćajnog sistema. višenacionalinih. najznačajnijeg i svakako najkompetitvivnijeg segmenta svjetskog prometnog tržišta.

 veća kvaliteta prijevoznih i prijenosnih usluga na transportnom trţištu. sniženje cijena i za racionalno korištenje resursa.Pojam deregulacije naglašava načela i zakonitosti slobodnog tržišta i to nastoji postići smanjenjem državne intervencije i administrativnih ograničenja.  zadovoljavanje ekoloških minimuma. koji meĎusobno konkurišu u zadovoljavanju potražnje za prevozom. cilj joj je poticanje konkurencije i efikasnosti rada te unapreĎenje podjele rada i alokacije resursa u saobraćaju.  motiviranost sudionika u prijevozu i prijenosu za stalnu edukaciju i osposobljavanje stručnog kadra. Tako je stvoren jak politički pokret kojem su kao glavni razlog za uvoĎenje deregulacije poslužili podaci prema kojima se regulacija sve više pretvarala u prepreku za povećanje efikasnosti. U skladu s tim. smanjenje buke pri uzlijetanju zrakoplova i dr. Pocetak i proces deregulacije Proces deregulacije počeo je u Americi i proširio se na cijeli svijet. Prvo. deregulacija je bila odgovor na nepovoljne učinke regulacije koji su postajali sve izrazitiji i koji su u stručnoj javnosti izazivali mnoge prigovore. porast inovacija. 11 .  povećanje sigurnosti u odvijanju saobraćajnog procesa.  funkcionalna adaptacija ponude prema zahtjevima trţišta. kao temeljne pretpostavke za odvijanje saobraćaja u brojnim zemljama (npr. 3. Deregulacija unutar privrednog sistema ima slijedeće učinke:  izravna zainteresiranost osamostaljenih subjekata koji sudjeluju u procesu pruţanja prijevoznih usluga i općenito usluga u saobraćajnom sistemu.2.  proširenje i osuvremenjivanje prijevoznih i prijenosnih kapaciteta u saobraćaju.). U pristupu definisanja koncepta deregulacije saobraćajnog tržišta potrebno je istaći bitne polazne osnove. kako u prijevozu ljudi i tereta tako i u prijenosu poruka i priopćenja. savremeno saobraćajno tržište je jedno od najrazvijenijih pojedinačnih tržišta. Ponuda na ovom tržištu je razvijena. primjena katalizatora u osobnim vozilima. Ovdje ćemo ih ukratko istaći. diferencirana i konstituisana od ponude različitih vidova transporta. Svi vidovi transporta imaju odreĎene konkurentske prednosti na pojedinim segmentima transportnog tržišta. koje determinišu to definisanje. Prema tome.

Očigledno je dakle da koncept deregulacije treba da uvaži sva tri naprijed istaknuta momenta: konkurentnost. kako zbog karakteristika ponude. Prvo. primjena licenci za ulazak na tržište. Prisutnost tog problema rezultirala je u opredeljenju za deregulacijom transportnog tržišta. jačanje obaveza prijvoznika i planiranje prometne infrastrukture. Za prvo je razdoblje izmeĎu dva svjetska rata. i u gubljenju onih efekata koje slobodna i zdrava konkurencija zakonito obezbeĎuje. oni koji su bili najvatreniji pobornci dergulacije očito su pretjerali u procjeni mogućih koristi od njene primjene. Drugo. tako i zbog karakteristika potražnje. pri čemu je očigledno da se proces deregulacije i odvijaja relativno sporo. 3. Težnja ka deregulaciji danas je opredeljujući trend u politici regulisanja odnosa na ovom tržištu. visok stepen regulisanosti saobraćajnog tržišta rezultira u smanjenoj efikasnosti korišćenja uloženih resursa. odnosno monopolske pozicije transportera. lakšem ulasku na tržište i povećanu ulogu privatnog sektora.Drugo. i hendikepom u efikasnom autonomnom vršenju svojih funkcija. Dosad postignuti učinci deregulacije navode na dva zaključka. Neposredno poslije drugog svjetskog rata dolazi do još većeg proširenja tog nadzora i uvoĎenje istančanijih mjera za utvrĎivanje cijena. Ovaj trend već ima značajnu vremensku dimenziju. svojstveno ograničenje tržišnih snaga u prometnom sektoru. uključujući veću slobodu u odreĎivanju cijena. Izuzetno veliki eksterni efekti saobraćaja obezbjeĎuju ovoj djelatnosti status djelatnosti od posebnog društvenog i javnog interesa. najavilo je početak drugog razdoblja što je otvorilo proces liberalizacije na trasportnom tržištu. Sadašnjost i budučnost deregulacije saobraćajnog tržišta Promjene na prometnom tržištu u proteklih šest desetljeća vežu se za dva značajna razdoblja. za reguliranje kvalitete i kvantitete službe prijevoza Ono što je uslijedilo na kraju 1970-ih godina. To opravdava prisustvo regulativnih mjera koje treba da preduprijete negativne efekte autonomnog tržišnog mehanizma.3. proširenje javnog vlasništva. u sputavanju dejstva tržišnih mehanizama. ali se sa protekom vremena intezivira i progresivno zaživljava u praktičnoj politici. Treće. Potreba za regulacijom javlja se i u onim slučajevima kada na odreĎenim segmentima postoje elementi izražene monopolske strukture. što dalje osnažuje potrebu regulacije prometnog tržišta. nisu dali niti 12 . saobraćajno. odlikuje značajnom imperfektnošću (nesavršenošću trţišne strukture). prije svega. imperfeknost i neophodnost odreĎenog regulisanja i neophodnost slobodne konkurencije. kao što su nadzor cijena. funkcije efikasnog alociranja resursa. oni koji su bili neskloni deregulaciji.

socijalnog i javnog interesa onda transporterima mora da se obezbijedi realna nadoknada (kompenzacija) izgubljenih prihoda po tom osnovu. tako i u empirijskim koncipiranjima saobraćajne politike. bezbijednosti. Ta sloboda odnosi se na slobodu kombinovanja svih instrumenata .dovoljno teoretskih niti empiričkih dokaza što bi doveli u pitanje korisnost njene primjene. ekonomskog. počev od tehničkih propisa i 13 . U slučajevima da se neka ograničenja ipak zadrže. da transporteri instrumentima svoga marketing aktivno djeluju na korisnike da izaberu njihovu ponudu. Brojni su aspekti i domeni koji zahtijevaju preduzimanje mjera za ujednačavanje uslova privreĎivanja. Njegova odluka počiva na vredovanju onoga što oni nude. 4. ograničenja kapaciteta i pristupa tržištu i sl. Podrazumijeva se takoĎe.). To važi kako u slučaju meĎugranske i unutargranske konkurencije na datom nacionalnom transportnom tržištu. Tržišni aspekt i korisnički zahtjevi Na saobraćajnom tržištu mora postojati puna sloboda izbora vida transporta i konkretnog transportera od strane korisnika prevoza. I u jednom i u drugom slučaju podrazumijeva se neophodnost ujednačavanja uslova privreĎivanja. 5. pa je prisutan kako u teorijskim. i u periodu u kome rasprave o liberalizaciji i deregulaciji nisu bile tako aktuelne. tačnosti itd. Zaključak Harmonizacija uslova privreĎivanja na saobraćajnom tržištu je pretpostavka njegovog liberalizovanja. Naprijed istaknuto podrazumijeva da korisnik nikakvim regulativnim mjerama ne može biti sputavan u izboru transportera. zbog razloga opšteg. Odluka korisnika isključivo je stvar njegove percepcije i njegovog vrednovanja konkurentskih prednosti alternativnih ponuĎača transportnih usluga. tako i u slučaju liberalizovanja konkurencije izmeĎu transportera različite nacionalne (državne) pripadnosti na objedinjenom tržištu. odnosno daje preferiraju u odnosu na ponudu konkurencije. cijeni. Liberalizacija i slobodna konkurencija mogu da daju očekivane efekte samo onda ako se odvijaju u nediskriminatorskim uslovima privreĎivanja. urednosti. Ovaj stav nije sporan. Liberalizacija transportnog tržišta podrazumijeva punu samostalnost i slobodu transportera u kreiranju i voĎenju njihove poslovne politike. Zato liberalizacija isključuje primjenu regulatornih mjera koje se odnose na formiranje i kontrolu prevoznih cijena. Korisnika naravno ne interesuje zašto se ponuĎači razlikuju po pojedinim elementima konkurentnosti (brzini.

tretmana ekstemih (ekoloških) troškova. 1996. preko uslova razvoja i reprodukovanja infrastrukture. Alinea. lako se harmonizacija odnosi na stvaranje jednake startne pozicije za konkurentski nastup svih vidova transporta. 14 . Literatura  Marija Dragičević. ravnopravnog tretmana svih vidova saobraćaja podrazumijeva da njihova cijena koštanja treba da sadrži realan iznos svih troškova koje oni prouzrokuju. do nediskiminatorskih monetarnih i fiskalnih rješenja i zahvatanja. Harmonizacija. odnosno ujednačavanje uslova privreĎivanja na transportnom tržištu stvara pretpostavke i za liberalizovanje pristupa tržištu i liberalizovanje prevoznih cijena. harmonizacija uslova privredivanja obezbjeĎuje pretpostavke za uklanjanje neposrednog regulisanja i kontrole prevoznih cijena od strane države. Odnosno. ekonomske zasnovanosti i realnosti cijena koštanja. Zagreb. odnosno hendikepi koji su rezultat neravnopravnog tretmana pojedinih saobraćajnih grana u bližoj i daljoj prošlosti. Ekonomika i novi razvoj. Koncept nediskriminatorskog.standarda. politike cijena. Posebnu teškoću za obezbjeĎivanje ravnopravne startne pozicije pojedinih vidova transporta predstavlja nasljeĎe iz prošlosti. ona je ipak posebno bitna za ravnopravne konkurentske odnose drumskog saobraćaja i željeznice.

Sveučilište u Rijeci. Fakultet prometnih znanosti. sa elementima logistike. Radačić. godine  V. Ratko Zelenika. Ekonomski fakultet. S. Beograd. Ekonomika prometnog sustava. Ekonomika saobraćaja. Novaković. Sveučilište u Zagrebu. 1996. Prometni sustavi. godine  Perišić. Šimulčik. Boţić.wikipedija. Zagreb  Internet: www.com 15 . 2001.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->