P. 1
111. Viteska Brigada ABiH

111. Viteska Brigada ABiH

|Views: 982|Likes:
Published by sparrow2000

More info:

Published by: sparrow2000 on Mar 22, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/18/2013

pdf

text

original

Mesud Šadinlija

Formiranje 3. bataljona započeto je na području Boljakovog i Buća-Potoka u Novom Gradu. Osim formacijskih prištapskih jedinica, u sastavu brigade je vođeno i nekoliko manjih samostalnih jedinica: samostalni vodovi “Bentbaša”, “Butmir”, “Otes” i “Mojmilo”.138 Iz navedene strukture 1. sandžačke brigade vidi se da su jedinice iz njenog sastava bile disperzirane na području svih gradskih općina. Na tim područjima one su uzimale učešće u borbenim dejstvima unutar borbenog rasporeda snaga Teritorijalne odbrane općina na čijim teritorijama su djelovale. U periodu od sredine jula do kraja septembra 1992. godine, brigada je u punom sastavu uključena u borbena dejstva na području Nedžarića, Stupa, Otesa i Azića.139
Tabela 1: Stanje TMS kojim je raspolagao OpŠTO Vogošća na dan 20. 05. 1992. godine140 Tabela 2: Pregled naoružanja Vogošćanske brigade VSrRBiH

r/b 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17.

NAZIV TMS Pištolj (nepoznati kalibri) Pištolj 7,62 mm Pištolj 7,65 mm Pištolj 9 mm Pištolj 6,35 mm Pištolj automatski Automat 7,62 M56 Automat 11,43 Automat 9 mm “HEKLER“ Puška 7,9 mm M48 PAP 7,62 mm AP 7,62 mm Lovački karabini i puške (razni modeli) PM 7,62 mm PM 7,9 mm Breda PAM

komada 32 5 15 8 1 1 17 8 20 49 62 156 89 3 5 1 1

r/b 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.

NAZIV TMS Automat 7,62 mm PAP 7,62 mm AP 7,62 mm PM M72 7,62 mm PM M84 7,62 mm PM M53 7,9 mm Puška M48 7,9 mm PAM 12,7 mm MB 81 mm MB 60 mm MB 120 mm PAT 20 mm 20/1, 20/2, 20/3, 20/4 PAT Bofors 40 mm RB M57 Top B1 76 mm Top ZIS 76 mm Tenk T55 VBR 128 mm Haubica 105 mm

komada 10 308 450 20 10 144 15 10 10 15 3 20 10 35 1 1 2 1 1

U vrijeme početka faze okrupnjavanja jedinica Teritorijalne odbrane u kojoj su formirane prve brigade, snage OpŠTO Vogošća bile su grupisane u rejonima i naseljima Uglješići, Hrastik,
138 139

Murat Kahrović, Kako smo branili Sarajevo: 1. sandžačka brigada, Sarajevo, 2001, 126. O borbama koje je ova brigada vodila u odbrani Sarajeva, detaljno u navedenoj monografiji autora Murata Kahrovića. 140 AARBiH, OpŠTO Vogošća, Pregled imajućeg stanja naoružanja, Broj 06/86-2/92, 20. 05. 1992. • 48 •

Za Sarajevo, za Bosnu svoju

Balino Brdo, Ugorsko, Tihovići, Barica, Hotonj i Kobilja Glava. U sastavu OpŠTO borilo se 5 četa, 7 vodova i 1 samostalno odjeljenje, sa ukupno 1.289 borca. U OpŠTO je bio evidentiran i spreman za uključenje u jedinice TO još 931 dobrovoljac.141 Limit za njihovo uključivanje u jedinice nalazio se u nedostatku naoružanja i opreme. Pregled naoružanja s kojim su raspolagale jedinice OpŠTO Vogošća dat je u Tabeli 1. Naspram sebe imale su snage Vogošćanske brigade VSrRBiH. Pregled naoružanja kojim je raspolagala Vogošćanska brigada dat je u Tabeli 2, i ilustrativan je po pitanju razumijevanja odnosa snaga i uvjeta u kojima je OpŠO Vogošća organizovala odbranu.142 Snage OpŠO Vogošća branile su se razvučene u dugoj liniji sa mnogo jedinicama neposjednutih i nepokrivenih prostora, kako je naznačeno na našoj Karti 4. Navedena ograničenja opredijelila su OpŠTO Vogošća, u kojem je dužnost komandanta od 7. maja obavljao Ramiz Duraković, da u tom trenutku ne preduzima okrupnjavanje jedinica u formaciju odreda. Uvjeti za taj korak bili su stvoreni u narednih mjesec dana intenzivnih borbenih dejstava u kojima su snage OpŠTO Vogošća i brojno i organizacijski narasle na nivo koji je omogućavao da 27. juna 1992. godine na području Barice, Ugorskog i Hotonja bude formiran 1. vogošćanski odred.143 Za komandanta odreda, nekoliko dana ranije, postavljen je Sinan Džafo.144 Organizacijsko i formacijsko prestrukturiranje unutar Teritorijalne odbrane na području Sarajeva, u fazi započetoj krajem maja, od početka jula nastavljenoj unutar Armije Republike Bosne i Hercegovine, i dovršenoj do početka septembra formiranjem 1. korpusa ARBiH, izvršeno je paralelno sa intenzivnim borbenim dejstvima izvođenim gotovo svakodnevno i na unutrašnjoj i na spoljašnjoj strani prstena opsade koji su srpske snage zatvorile oko Sarajeva. Neke od najznačajnih bitaka u tom nizu vođene su na području Novog Sarajeva i Vogošće i o njima će biti riječi u narednom poglavlju.

••

141

AARBiH, RgŠTO Sarajevo, Redovni borbeni izvještaj, Broj 02-212/92, 22. 05. 1992; AARBiH, RgŠTO Sarajevo, Izvještaj, Str. pov. broj 342/1, 30. 05. 1992. 142 Podaci o naoružanju Vogošćanske brigade su od 15. augusta, ali imamo čvrstu osnovu da dokažemo da se količina nije bitno promijenila od početka oružanog sukoba. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Operativa grupa Srpske vojske Vogošća, Podaci o naoružanju i zahtev za 0,5 b/k municije, Str. pov. broj 178/92, 18. 08. 1992. http://icr.icty.org. 143 AARBiH, RgŠTO Sarajevo, Redovni borbeni izvještaj, Broj 02-417/92, 27. 06. 1992. u 19:00. 144 AARBiH, ŠTO RBiH, Imenovanje, broj 02/349-191, 24. 06. 1992. • 49 •

Mesud Šadinlija

Karta 4: Načelan raspored snaga OpŠTO Vogošća do 25. maja 1992. godine145
145

Karta rekonstruisana na osnovu radnih bilježnica načelnika štaba OpŠTO Vogošća Nisada Balte i predstavlja načelan raspored snaga, ne i inžinjerijski uređene stalne linije odbrane.

• 50 •

icty. maja o gađanju Pofalića i “Velušića” zbog toga što u njima “nema srpskog življa mnogo”. 05. Tih dana druge polovine maja mnogi dijelovi grada pretrpjeli su velika razaranja. godine između Mladić. To pitanje je bilo izuzetno važno za novopostavljenog komandanta srpskih snaga u Bosni i Hercegovini. bez obzira na činjenicu da je proces formiranja brigada. Mirka. za Bosnu svoju • IV • (Operacija “LJETO-92”. Živi štit: odbrana Orlića. na čijem se čelu od 25. Znatnije količine naoružanja i municije. I ne samo da je prijetio. maja nalazio Sefer Halilović. juna napadom snaga TO RBiH sa spoljne strane prstena opsade. juna.org. dio ostavljen i zatečen u objektima. u velikoj mjeri su ojačali borbeni moral jedinica. Operacija “JUG-92”. Oslobađanje Orlića. je procijenio kao dovoljan uvjet za početak napadne operacije deblokade Sarajeva dejstvima jedinica iz okruženja i jedinica sa spoljne strane prstena opsade grada. pripadnici Teritorijalne odbrane dobili su kroz pregovore o uvjetima izmještanja jedinica JNA. Čuvena je njegova naredba izdata 28. RgŠTO Sarajevo. Ratka i Vukašinović. http://icr. 1992. U njegovoj viziji sudbine Sarajeva nije bilo mjesta sivim tonovima: na okolnim brdima i na prilazima gradu bilo je mjesta samo za do zuba naoružane srpske vojnike. Kasarna “Maršal Tito” iseljena je 5. 06. generala Ratka Mladića. Odbrana Azića. 1992. prijetio strašnim odmazdama. Unutar tog prostora bili su prihvatljivi samo goloruki branioci i. uskraćeni građani Sarajeva. već je i praktično pokazivao svoju rušilačku strast. Sa slobodne teritorije Igmana i Hadžića snage TO napale su kasarnu i vojna skladišta 146 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Razgovor vođen dana 28. bio u samom začetku i provođen s teškoćama o kojima je bilo riječi na prethodnim stranicama. a posebno artiljerijska oruđa u čiji su posjed došli branioci Sarajeva. naređen u cilju realizacije upravo ove operacije. Operacija nazvana “LJETO-92” započela je 6. Borbe za Hrasno Brdo i Vraca. u svim egzistencijalnim potrebama. 19:00. dio je otet i zaplijenjen. 147 AARBiH. Redovni borbeni izvještaj. bombardovanjem i uništavanjem pojedinih dijelova grada.Za Sarajevo. • 51 • .147 Ovu činjenicu Štab TO RBiH. pa čak i pitanju korištenja samih objekata nakon iseljenja JNA iz njih.) Krajem maja i početkom juna provođene su aktivnosti na iseljenju preostalih kasarni JNA iz Sarajeva. Značajnija borbena i druga materijalno-tehnička sredstva. Pov. U pregovorima oko tih pitanja bio je krajnje nepopustljiv. Zbog toga je pridavao izuzetnu pažnju pitanju sredstava JNA u sarajevskim kasarnama.146 Bez obzira na to. Pokušaji deblokade Sarajeva tokom jula 1992. 07. broj 02-282/92. proces iseljenja kasarni JNA iz Sarajeva je privođen kraju.

obezbjeđenje šireg područja aerodroma. Državno razgraničenje od druge dve nacionalne zajednice. 6. Lista podataka o b/d: Napad na Batalovo brdo (tt 934). 4. presijecanje grada pravcem Nedžarići – Stup – Rajlovac. uz čvrsto držanje dostignutih linija. Materijali NIP “Vojna iskustva odbrambeno-oslobodilačkog rata 1992-1995”. 06. 151 Na zasjedanju 12.148 S područja Kiseljaka napadnuti su objekti Batalovo brdo. i Vogošćanska brigada. Str.icty. Izlaz Republike Srpske na more”.org. Dobrinje. Službeni glasnik Republike Srpske. Uspostavljanje koridora u dolini reke Drine.stupska petlja. između ostalih ciljeva na području cijele Bosne i Hercegovine. napadom na pravcu Rajlovac . eventualno ugroženim. Rogatice i Žepe. napadom na pravcima Žuč – Briješće i Žuč – Boljakov Potok. odnosno eliminisanje Drine kao granice između srpskih država. Kobiljaču i Rakovicu. kao i neprijateljske linije na području Kasatića. trebale su realizovati 1. uz obezbjeđenje s pravca Goražda. 06. pov. Direktiva za dalja dejstva. Ovi zadaci postavljeni su Sarajevsko-romanijskom korpusu. Uspostavljanje granice na rekama Uni i Neretvi.152 Komanda Sarajevsko-romanijskog korpusa je dobiveni zadatak planirala realizovati u dvije faze.149 Snage iz Visokog napale su na pravcu Vratnica – Dobranjsko brdo – Višegrad150. juna. Izvještaj. i 2. pov. Ostale brigade iz sastava korpusa trebale su čvrsto držati dostignute linije i imati gotove snage za intervenciju na. Koridor između Semberije i Krajine. Lista podataka o b/d: Artiljerijsko-pješadijski napad na pravcu Vratnica-Dobranjsko brdo-Višegrad. snage TO na ovim pravcima povukle na polazne položaje. pravcima dejstva snaga TO RBiH sa spoljne strane prstena opsade Sarajeva. 152 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: GŠ VSrRBiH. novembar 1993. potčinjenim korpusima izdala direktivu da. 3. broj 01/23-3. ofanzivnim dejstvima s ograničenim ciljem poprave operativnotaktički položaj na širem području Sarajeva. 06. Materijali NIP “Vojna iskustva odbrambeno-oslobodilačkog rata 1992-1995”. Podela grada Sarajeva na srpski i muslimanski deo i uspostavljanje u svakom od delova efektivne državne vlasti. Dupovaca i Košćana. Glavni štab VSrRBiH spremno je dočekao ovu operaciju snaga TO RBiH. 1992. te prema Rakovici iz pravca Kiseljaka. Prvu fazu. 1992. Planirajući svoje aktivnosti u okvirima realizacije strateških ciljeva koje je usvojila Skupština srpskog naroda151 i računajući da je težište operacije na pravcima napada sa spoljne strane prstena opsade. Združeni odred Igman. 26. uz zauzimanje i čišćenje Mojmila. broj 02/5-22. a to su: “1. 06. uz potrebno sadejstvo u dijelu realizacije s Hercegovačkim i Istočnobosanskim korpusom VSrRBiH. Kobiljača i Rakovica. sarajevska. dok su se nakon početnih uspjeha prema Kasatićima i Žunovnici. 150 AARBiH. Drozgometve. 2. 2. http://icr. Dalje je trebalo deblokirati komunikacije Trnovo – Sarajevo i Zlatište – Pale. 5. u odgovoru na operaciju snaga TO. AARBiH. Ilidžanska i Trnovska brigada Vojske SrRBiH. u susret trebale krenuti Rajlovačka brigada. koja je uključivala zauzimanje naselja u širem okruženju aerodroma i obezbjeđenje komunikacija. U drugoj fazi ofanzive trebalo je postići presjecanje grada zadatom linijom. Gotovost za 148 149 AARBiH. te obezbijediti komunikaciju Sarajevo – Sokolac – Vlasenica i uspostaviti čvršću vezu sa Istočnobosanskim korpusom. broj 22. ova komanda je 6. Ciljevi koje je srpska ofanziva trebala postići bili su: čišćenje dijelova Sarajeva sa srpskom većinom stanovništva. romanijska. maja ova skupština je usvojila Odluku o strateškim ciljevima srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. U ovoj fazi su snagama koje napreduju iz pravaca aerodroma i Ilidže. Novosarajevska. • 52 • . Sokolović-Kolonije i Butmira.Mesud Šadinlija u Žunovnici. i nisu uspjele probiti neprijateljske linije. Str.

Štab TORBiH. 1992. 06. 156 AARBiH. Najvažniji rezultat koji su postigle jedinice ovih štabova borbenim dejstvima izvedenim 8. prestavljalo je ostvareno spajanje sa snagama odbrane na Dobrinji i deblokada ovog naselja. Štab TORBiH. broj 10-74-44. produžila je napad i napredovanje 153 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. bio upoznat sa detaljima operacije “LJETO-92”. sandžačka brigada. 154 U sačuvanoj arhivskoj građi nismo pronašli zapovijest za napad ili plan operacije “LJETO-92”. 1992. 06. uzimajući u obzir mjere koje je poduzeo i koje smo naveli. Komandant Odreda Velešići je svoje snage podijelio u dva dijela. Prva slavna i viteška brigada: herojstvo i žrtve u odbrani Sarajeva ’92 -’95. godine u 6 sati. Snage Teritorijalne odbrane zauzele su i objekat Osmice na Trebeviću. tvrdi da je glavni pravac napada u ovom pokušaju proboja iz okruženja bio Stup – Azići – Vrelo Bosne – Blažuj. http://icr. Sa osvojenih pozicija u Grahovištu snage OpŠTO Vogošća bile su najbliže srpskim položajima na Orliću. godine bio je oslobađanje Orlića (tt 876).154 Važan rezultat prvog dana borbi.org. Nakon eliminisanja prvih neprijateljskih otpornih tačaka. Ako je to tačno. Instrukcija za dalja dejstva. 155 AARBiH. 09. mtbr. kasniji komandant 1. pri čemu je zarobljeno 7 srpskih vojnika. onda je vrlo vjerovatno da je GŠ srpske vojske. 106. i da je tim pravcem napadala 1.156 Napad na pravcu Žuči izvele su 8. efektom iznenađenja. Na ostalim pravcima napada snaga TO iz okruženja. glavnina Odreda Velešići podijeljena u tri udarne grupe. AARBiH. Napad je započeo duž gotovo cijele linije razdvajanja i bez stvarno izraženog težišta. kao i na pravcu napada OpŠTO Ilidža. Pozicije za oslobađenje Orlića bile su poboljšane akcijom jedinica OpŠTO Vogošća izvedenom u noći 6/7. 07.153 Upravo u to vrijeme. osvojeni položaji srpskih snaga u Grahovištu. ali su se u toku noći srpske snage vratile na ove pozicije. 1992. Manjim snagama Odred je napadao i lijevim krajem iz vlastite zone. s pozicije sjeverno od Demirovića-kuća i groblja. i sa tih pozicija su ih napale.icty. pov. 08. juni 1992. Str. 06. Sarajevo. broj 02/349-58. Ibrahim Dervišević. a da snage OpŠTO Vogošća nisu imale poginulih i ranjenih boraca. najdominantnije kote na platou Žuči. Ibrahim Dervišević. Potvrdu ovoga nismo pronašli u dostupnim borbenim izvještajima i analizama. Istovremeno je započeo napad snaga Odreda Pofalići I i Velešići OpŠTO Novo Sarajevo. kao i presjecanje grada linijom Nedžarići – Stup – Rajlovac. nisu ostvareni pomaci. Informacija o aktuelnim zbivanjima na teritoriji RBiH za protekla 24 časa. u vrijeme ove operacije komandant Odreda Velešići.155 Uspješna su bila borbena dejstva na pravcima napada Opštinskih štabova TO Novo Sarajevo i Vogošća.Za Sarajevo. Napad je izveden istovremeno u pravcu Orlića i u bok neprijateljskih snaga jugoistočno od kote Orlić. za Bosnu svoju izvršenje napada naređena ja za 8. 1992. Informacija o aktuelnim zbivanjima na teritoriji RBiH za protekla 24 časa. a koji su podrazumijevali zauzimanje Dobrinje i Aerodromskog Naselja. Vojno-historijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. Novo Sarajevo i Novi Grad. AARBiH. U toku čišćenja terena narednog dana su zarobljena još dvojica. OpŠTO Novo Sarajevo. juna. godina). krenuo je napad snaga Teritorijalne odbrane RBiH s unutrašnje strane prstena opsade Sarajeva. s obzirom na planirane ciljeve srpske ofanzive. rukopis. 2009. juna 1992. kao i dio Vraca. kada su sve jedinice Sarajevsko-romanijskog korpusa bile dovedene u punu borbenu gotovost. u kojoj su napadom iz dva pravca i. juna u ranim jutarnjim satima istovremeno snage OpŠTO Vogošća. 06. u potpunosti postignutim. Izvještaj o izvršenim borbenim dejstvima na dan 08. • 53 • . Glavnina snaga odreda napala je desnim krajem iz zone OpŠTO Vogošća. broj 02/349.

i u funkciju odbrane stavljene. a Odred Velešići dijelom snaga bočnim udarom izvršio prodor južno od Orlića. kao i oslobođena teritorija prikazani su na Karti 5. Dervišević. mnogo težoj poziciji. 06. što je potrajalo do kraja juna. prisustvo ove i jedinice ubačene na Mujkića-brdo u pozadini imalo je i psihološko dejstvo na srpske snage koje su držale Orlić. koja je došla u ispomoć. srpske snage koje su zaustavile napad Odreda Pofalići I. Pov. RgŠTO Sarajevo. 09. Redovni borbeni izvještaj. jedan PAT 20/3. 102-122. nekoliko stotina hiljada komada municije raznog kalibra. postupno pomaknuta nekoliko stotina metara od Orlića u pravcu kote 850 i uvezana s lijevim i desnim susjedom. pa je ponovljeni napad pofalićkog odreda dao rezultate i jedinica je ušla u Krstac i napredovala prema Volujaku. pri čemu je neprijatelju nanijela značajne gubitke. uslijedile su borbene aktivnosti nižeg intenziteta kojima je linija. 06. 20 MB 60 mm. rukopis. Jedinica koja je kod sela Kute presjekla komunikaciju onemogućila je dolazak pojačanja srpskim snagama na Orliću. sandžačke brigade. OpŠTO Novo Sarajevo. 4 MB 120 mm. dva brdska topa B1 76 mm. a dijelom snaga napredovao niz gredu iz pravca Orlića prema Volujaku. u taktički. 158 Dervišević. godina).157 Nakon što su jedinice OpŠTO Vogošća i Novo Sarajevo izvršile svoje zadatke i razbile snage neprijatelja na pravcima svog napada. 06. stotinjak pušaka. gdje je odred zaustavljen snažnom vatrom od koje je pretrpio značajne gubitke. 1992. dvije haubice 105 mm. Sarajevo. Borbeni kontakt s neprijateljem uspostavljen je ispod objekta koji su borci nazvali Kuća sa šest prozora. IZVJEŠTAJ. Nakon toga. 157 AARBiH. 92.7 mm.158 Nakon učvršćivanja dostignute linije. 08. Razgovor sa Salkom Hajdarevićem. jedan protivoklopni top ZIS 76 mm. tri PAT 20/1. polazne i do kraja juna dostignute linije odbrane. Komanda I Pofalićkog odreda. 115. g. u pravcu Volujaka i desno na pravcu susjedne jedinice Odreda Velešići. AARBiH. Sarajevo.Mesud Šadinlija pravcima prikazanim na Karti 5. u odnosu na pozicije dostignute 8. • 54 • . 1992. 10 MB 82 mm. i svoje snage podijelio u tri grupe koje su napadale u pravcu Krstaca. našle su se. juna. Drugi dio snaga Odreda Velešići napadao je s fronta. Istovremeno sa opisanim dešavanjima. broj 02-286/92. i time doprinijelo uspjehu jedinice koja je iz pravca Grahovišta borbom napredovala prema Orliću i napredovanju snaga OpŠTO Novo Sarajevo. jedan PAT 40 mm. Izvještaj o izvršenim borbenim dejstvima na dan 08. 1992. Razgovor s Nisadom Baltom. Zarobljene su. komandant Odreda Pofalići I je u borbu uveo vlastitu rezervu i grupu boraca 1. 22:00. AARBiH. Nakon što su snage OpŠTO Vogošća i Odreda Velešići savladale otpor neprijatelja i izašle na kotu Orlić. Pravci napada i napredovanja jedinica TO. Osim onemogućavanja pristizanja pojačanja. kao desni susjed snagama Odreda Pofalići I. na pravcu napada OpŠTO Vogošća na dva mjesta su ubačene jedinice u pozadinu neprijatelja. Odred Pofalići I sa pozicija sjeveroistočno od tvornice Zrak. započeo je napad s fronta u linijskoj formaciji. O snazi neprijatelja i uspjehu akcije govore podaci o ratnom plijenu. Izvršenje borbenog zadatka. 6 PAM 12. i napredovao je paralelno s njima. 06. 08. AARBiH. na lijevom krilu su i jedinice OpŠTO Novi Grad potisnule neprijatelja i napredovale na svom pravcu napada. Vojno-historijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. više teretnih i putničkih automobila i razna druga vojna oprema.

juna 1992. 06. Munib Tucak. godine novosarajevski i vogošćanski borci izašli na plato Žuči. • 55 • .Za Sarajevo. Hašim Krako. Senad Pohara. Mustafa Salihspahić. 1992. postavila je čvrst temelj za nekoliko bitnih stvari koje će usmjeravati razvoj događaja na ovom dijelu sarajevskog bojišta. godine na vogošćanskom i novosarajevskom pravcu poginuli su: Senad Škoro. Elmedin Vražalica. najviše kote na platou. Safet Tahirović. plaćena velikim brojem poginulih159 i ranjenih boraca. Haris Čampara. stečena je taktička prednost koja je omogućavala 159 U akciji oslobađanja Orlića 08. Nihad Tihić. Haris Fatić. Medin Ramović. Ermin Imamović. juna 1992. Velika pobjeda. Ahmed Bjelak i Šaćir Demirović. Oslobađanjem Orlića. Vehbija Hadžić. za Bosnu svoju Karta 5: Pravci napada snaga TO RBiH 8. Nedžad Pindžo. kojom su 8. Zijad Heljo.

broj 02-310/92. Specijalna jedinica i jedinice TO Novo Sarajevo imale su značajne gubitke. Odred Pofalići II je s polazne linije u Sremskoj161 ulici napao neprijateljske položaje u Milinkladskoj. Najzad. posvećenost istom cilju. RgŠTO Sarajevo. Na ovom pravcu. 1992. koji su sa snagama TO postupno napredovali. 19:00. Do toga će doći kroz još nekoliko faza organizacijskih promjena i dugi niz bitaka koje su vojevali pofalićki. RgŠTO Sarajevo. Analiza angažovanja Specijalne jedinice u Sarajevskoj akciji 08. što će rezultirati formiranjem 1.163 Nakon Lošićevog ranjavanja. zaustavljena bočnom vatrom i vraćena na polazne položaje. broj 02-314/92. godine. AARBiH. izveli su napad na pravcu Trg Pere Kosorića160 – Hrasno Brdo. juna. Izvještaj o izvršenim borbenim dejstvima na dan 08. Ukupni gubici snaga OpŠTO Novo Sarajevo 08. Poginuo je komandir dijela Specijalne jedinice Vinko Šamarlić. Redovni borbeni izvještaj. Dervišević. juna na ovom pravcu bili su 14 poginulih i 30 ranjenih boraca.a. imala još 8 ranjenih specijalaca. pripadnici Odreda Pofalići II. Vrbovskoj i Zagorskoj162 ulici. sve do popodnevnih sati. 06. u obnovljenom pokušaju oslobađanja vrha Hrasnog Brda i Vraca izvedenom 12. Redovni borbeni izvještaj. g. Pov.) Današnja Olovska (op. istim pravcem kao i u prethodnom napadu. izvedenom u okviru operacije “LJETO-92”. 164 AARBiH. ogromni napori i žrtve njegovih oslobodilaca bit će posvećeni prvenstveno tom cilju. februara 1993. Ova taktička prednost davala je dobru osnovicu i za inicijativu snaga Teritorijalne odbrane i ofanzivu u cilju proboja iz okruženja pravcem Sarajevo – Vogošća – Ilijaš – Visoko. OpŠTO Novo Sarajevo. na istom operativno-taktičkom pravcu. AARBiH.) 163 Poginuli su pripadnici Odreda Pofalići II: Vehid Grbo i Džemal Panjeta. osvajali kuću po kuću. 08. 06. angažovana je jedna ojačana četa iz sastava Odreda Velešići. a 23. velešićki i vogošćanski ratnici. 19:00.164 160 161 Današnji Trg heroja (op. Pov. 13. a komandant Odreda Pofalići II Jusuf Lošić teško ranjen. Jedinica je ponovo u borbi za svaku kuću dobro napredovala. 06. 1992.) 162 Današnja Posavska (op. Specijalna jedinica MUP-a je uz pogibiju komandira Šamarlića. odredila je i budući organizacijsko-formacijski razvoj u smislu objedinjavanja angažovanih snaga u jedinstvenu vojnu formaciju. Sarajevo. U isto vrijeme kada su njihovi saborci vodili borbe za oslobađanje Orlića. 1992. Od izlaska na plato Žuči. Borbe su nastavljene i narednog dana. Dio snaga odreda je još izvjesno vrijeme bio angažovan kao rezerva na pravcu Hrasnog Brda.a. bile su angažovane i jedinice Odreda Hrasno Brdo OpŠTO Novo Sarajevo i dio Specijalne jedinice MUP-a RBiH.Mesud Šadinlija efikasnu odbranu Sarajeva od napada srpskih snaga iz pravca Vogošće i Rajlovca. 1992. AARBiH. 12. 06. U ovoj akciji poginuo je borac Velešićkog odreda Semir Kadić. uz Odred Pofalići II. 06. Napad u ovim klasičnim uvjetima borbe u naseljenom mjestu su predvodili specijalci MUP-a. Na ovom pravcu. komandu nad odredom privremeno je preuzeo zamjenik komandanta Safet Dizdar. kada je snažnim otporom srpskih snaga napad zaustavljen. 123-127. 92. • 56 • . motorizovane brigade 19. juna na dužnost komandanta Odreda Pofalići II postavljen je Mehemed Cero. Krstaca i Volujaka. ali bitnih pomaka nije bilo. Specijalna jedinica MUP-a RBiH.a. ali je zbog toga što njeno napredovanje nisu pratili susjedi. u ponovnom pokušaju oslobađanja Grbavice i Vraca.

Zlatište.Za Sarajevo. S druge strane. čiji se nedostatak. Racionalizacija utroška municije i MES. broj 02-336/92. Butmira i Sokolović-kolonije napasti Ilidžu.166 Snage TO RBiH su pokušale odgovoriti. u odnosu na početak operacije “LJETO-92”. 19:00. 06. 15. Redovni borbeni izvještaj. juna ujutro svojom akcijom preduprijedili pripadnici TO. RgŠTO Sarajevo. Pov. TG-II Dobrinja napadala je pravcem Dobrinja . RgŠTO Sarajevo. • 57 • . imale su zadatak da izvedu demonstrativni napad prema Vogošći. Istovremeno su srpske snage napale Zlatište i zauzele položaje TO na ovom objektu. juna. AARBiH. jedinice su uz znatne gubitke zaustavljene. 17. nakon početnog udara i mjestimičnog napredovanja. Op. intenzivno za sve vrijeme vođenja junskih borbi za Sarajevo. na pravcima taktičkih grupa Dobrinja i Vogošća. otpočnu napade na svojim pravcima. 170 AARBiH. srpske snage su krenule u ofanzivu. 06. 1992. 08:00. juna. br. juna. 1992. su pokušale iznutra probiti blokadu Sarajeva. Jedinice OpŠTO Novo Sarajevo su obnovile napad na pravcu Hrasnog Brda. i pored izvjesnog popravljanja taktičkog položaja. Str. Sa spoljne strane prstena opsade Sarajeva.Nedžarići. a po stvaranju uvjeta. Borbeni izvještaj br. brzo počeo osjećati. po stvaranju uvjeta.168 Navedenom zapoviješću i nakon nje napisanim posebnim naređenjem. Nakon što su napadi TO počeli jenjavati. 06.165 U isto vrijeme. i 19. RgŠTO Sarajevo. čiji su pripremljeni napad 8. 18. Redovni borbeni izvještaj. broj 14-2. 10. juna skromnim rezultatima. u čijem su sastavu bile snage OpŠTO Vogošća i dio snaga OpŠTO Novi Grad i Centar. 1992. RgŠTO Sarajevo. juna su snage Trnovske brigade VSrRBiH počele napad na snage TO na području Bjelašnice. počela je do izražaja dolaziti spremnost snaga Sarajevsko-romanijskog korpusa. 1992.169 Napad snaga TO iz okruženja započeo je 17. RGŠTO Sarajevo. Zadatak jedinica OpŠTO Novo Sarajevo bio je po svaku cijenu spriječiti prodor srpskih snaga iz pravca Vraca. preći u napad i ovladati Vracama. Granatiranje gradskog područja. napad su 16. broj 02-331/92. 16. 169 AARBiH. TG-III Vogošća. 167 AARBiH. za Bosnu svoju Poslije početnog udara. broj 01/233-1. druge jedinice SRK izvele su pješadijske napade na Butmir i Dobrinju. ŠTO RBiH Odsjek Visoko. Kao i u napadu izvedenom na početku operacije. 06. 06. 08:00.170 Napadi snaga TO prema citiranoj zapovijesti izvođeni su i tokom 18. naređenje. koji je imao djelimičan uspjeh i ostvareni pomak linija odbrane naprijed. 16. Zapovijest za napad i deblokadu Sarajeva. nije vraćeno u ruke 165 166 AARBiH. i pravcem Žuč – selo Jezero. Str. RgŠTO je naredio potčinjenim jedinicama racionalizaciju utroška municije i MTS. 16. broj 02-341/92. TG-I Ilidža imala je zadatak s područja Hrasnice. Pov. s jedinicama MUP-a. 1992. juna izvršile snage TO iz pravca Visokog i Hadžića. U skladu s pomenutim planom dejstava. pov.167 Snage iz okruženja. pov. Redovni borbeni izvještaj. Izvršen je pokušaj vraćanja izgubljenih položaja na Zlatištu i izvedeni su napadi na pravcima Nedžarića i Poljina. koje je RgŠTO Sarajevo nabrzinu ešalonirao u tri taktičke grupe zapoviješću napisanom 16. Ostalim jedinicama TO u gradu i snagama MUP-a također je dat zadatak da održe vlastite položaje i. 1992. 17. posebno je pojačano 14. i 15. 2. Pov. 168 AARBiH. 06. snage TO iz okruženja postepeno su gubile dah i napadi koje su gotovo svakodnevno izvodile imali su sve manje šansi za uspjeh. 17.

koja je donesena 4. broj 02-415/92. 30. Redovni borbeni izvještaj. Na pravcu Nedžarića i Žuči ostvaren je ograničen uspjeh. godine. 06. sandžačke brigade. juna je naredio formiranje dvije operativne grupe u Sarajevu i po jedne operativ171 AARBiH.broj 02-351-1/92. juna učestvovala je jedna jedinica 1. pothranjena znatnijim količinama municije i MTS zaplijenjenih prilikom iseljenja snaga JNA iz kasarni u gradu. 19:00. 172 Ovo su bile posljednje borbe jačeg intenziteta u Sarajevu u junu 1992. Redovni borbeni izvještaj. kakav je bio napad srpskih snaga na Hrasnom Brdu 26. Nastalo relativno zatišje na frontu i posjeta francuskog predsjednika Miterana. broj 02-353/92.. Pov. broj 02-362/92. juna donijelo odluku o proglašenju ratnog stanja i izdalo naredbu o općoj javnoj mobilizaciji. 1992. • 58 • . Redovni borbeni izvještaj. Štab TO RBiH 25. 06. Ovi napadi su uspješno odbijeni. do 19. 06. 08:00. g. koja je označila početak funkcionisanja zračnog mosta za humanitarnu pomoć Sarajevu i kraj nadanja državnog i vojnog rukovodstva Bosne i Hercegovine u mogućnost međunarodne vojne intervencije u cilju zaustavljanja agresije. RgŠTO Sarajevo. Izvještaj o borbenim dejstvima na dan 19. godine. Odluka o organizaciji Oružanih snaga Republike Bosne i Hercegovine. Hrabrost i požrtvovanost branilaca. broj 02-442/92.171 Srpske snage su odgovorile ekstremnom artiljerijskom vatrom po cijelom gradu. Redovni borbeni izvještaj. 19. 1992. Pov. Predsjedništvo RBiH. 08:00. 06. 1992. 04. 172 AARBiH. zaokružili su junsku fazu bitke za Sarajevo nazvanu operacija “LJETO-92”. RgŠTO Sarajevo. RgŠTO Sarajevo. Odlučnost boraca TO i MUP-a RBiH ispoljena tokom pokušaja deblokade grada. 174 AARBiH. Do kraja mjeseca bilo je ograničenih dejstava s obje strane. popuna postojećih i formiranje novih jedinica.Mesud Šadinlija branilaca Sarajeva.174 pokazala se nedovoljnom na dostignutom stepenu vojne organizacije.175 U pogledu organizacije. 1992. i pored izuzetnih uspjeha kakvi su bili oslobađanje Orlića i deblokada Dobrinje. 27. da bi krajem dana izvele pješadijske napade pravcima Zabrđe – Sokolje – Boljakov Potok. a zatim i pješadijske napade na Hotonj i Baricu. dok na drugim dijelovima sarajevskog bojišta nije bilo pomaka. Predsjedništvo RBiH je 20. 21. 06. AARBiH. koja je dodatno pojačana tokom 20. 20. kao prijelazno rješenje prema planiranoj korpusnoj strukturi. Pov. U borbama na pravcu Zlatišta od 17. koji su u ovim pokušajima oslobađanja grada tokom juna imali 199 poginulih. jula 1992. juna izvele snage OpŠTO Vogošća. i uspješna diverzija u namjenskoj industriji “Pretis” koju su 27. broj 02-355/92. 1992. AARBiH.173 ali masovnijih napada i pomaka na bojištu nije bilo. 1992. Pov. juna. prva masovna napadna dejstva na više pravaca. 06. jula 1992. RgŠTO Sarajevo. 19. RgŠTO Sarajevo. Pov. Broj 01-111-461/92. Sada je bilo očito da rat neće kratko trajati i da se treba bolje organizovati i spremiti za još veće napore i žrtve. 06. 175 AARBiH. godine. Redovni borbeni izvještaj. 736 ranjenih i dva zarobljena borca u jedinicama pod komandom RgŠTO Sarajevo. nisu dali očekivane rezultate. U završnoj fazi bilo je razmatranje odluke o organizaciji Oružanih snaga Republike Bosne i Hercegovine. 173 AARBiH. Njome je formirana Armija Republike Bosne i Hercegovine i prestala postojati Teritorijalna odbrana RBiH. Po osnovu mobilizacije počeo je dodatni priliv ljudstva u jedinice. Pov.1 992. RgŠTO Sarajevo.

1992. 01. GŠ OSRBiH. i to su potvrdili događaji iz jula 1992. 22.177 Operativne grupe u Sarajevu su ipak formirane. 25. podrinjske brigade pripremi za marš prema Goraždu. GŠ OSRBiH. jula naredio da se svo naoružano i za marš i borbu spremno ljudstvo 1. Operativne grupe su odmah dalje dijeljene u taktičke grupe. gdje je to bilo moguće ostvariti bez većih komplikacija. Str. GŠ OSRBiH.179 176 177 AARBiH. pokazao je da je ovo složeno rješenje u ranoj fazi organizacije oružanih snaga i s postavljenim najsloženijim borbenim zadatkom. Pisanih tragova o detaljima ove usmene instrukcije u dostupnoj arhivskoj rađi nema. pov. pa je 22. pov. Postoji raširena usmena interpretacija da je nakon proboja na Poljinama 31. 07. pov. 1992. Naređenje za formiranje privremenog sastava.Za Sarajevo. Još čudnija je činjenica da GŠ OSRBiH ne formira i ne upućuje jaču jedinicu sa slobodne teritorije. 07. oni dodatno kompromituju čitavu zamisao. 1992. za Bosnu svoju ne grupe u zoni svakog od regionalnih štabova Teritorijalne odbrane. broj 02/349-452. sama po sebi izgleda čudna. Str. 179 AARBiH. 07. Drugo. Njime je dodatno usložnjen sistem rukovođenja i komandovanja nad neizmijenjenom strukturom taktičkih jedinica. Pov. početkom jula se na dnevnom redu našla ideja deblokade grada u zahvatu aerodroma s ciljem da se omogući izlazak dobrovoljačkog odreda i njegov marš u pravcu Goražda. jula 1.176 Na području Sarajeva ovo rješenje nije realizovano bez velikih problema i izazivanja djelimično nekontrolisane pojedinačne i grupne fluktuacije boraca iz jedinice u jedinicu. broj 02/349-201. AARBiH. Brigade i ostale jedinice objedinjavane taktičkim grupama.178 RgŠO Sarajevo odbio je oslabiti vlastite snage izdvajanjem naoružane jedinice ranga bataljona iz svog sastava. već to preduzima iz Sarajeva odakle je bilo teško izvodivo. U njegovom sastavu planirana je i jedinica koju su trebali popuniti OpŠO Novi Grad s bataljonom bez jedne čete i OpŠO Novo Sarajevo s jednom četom. i ponudio ljudstvo koje GŠ OSRBiH nije bio u stanju naoružati i opremiti na području Sarajeva. 06. Bezbjednosni aspekti formiranja Operativnih grupa. Ovako dinamična struktura u nastajanju nije bila u stanju izvesti složenu operaciju deblokade Sarajeva. i ta aktivnost je provođena forsirano i paralelno s planiranjem skorih borbenih dejstava kojima su ti privremeni sastavi trebali izvršiti proboj iz okruženja i deblokadu grada. 07. 1992. pravac marša i način izlaska naredio je usmeno. broj 02/349-229. Štab TORBiH. i same su bile u ranoj fazi svog organizovanja ili transformacije. Ideja da se preduzme pokušaj proboja opsade Sarajeva koji nije uspio tokom juna. Zadatke. Njegov načelnik Sefer Halilović u tome nije vidio motiv da odustane od jalove ideje. Kao prva od nekoliko planiranih akcija. Naređenje. nego u jačanju odbrane Goražda. s ograničenim ciljem omogućavanja izlaska iz okruženja jednog odreda i njegovog upućivanja u pravcu Goražda. 178 AARBiH. podrinjska brigada trebala produžiti svoj marš prema Goraždu. predstavljalo grešku. AARBiH. 1992. Str. a i da je bilo moguće osjetniji efekat bio bi u slabljenju odbrane Sarajeva. o kojima ćemo dijelom i ovdje govoriti. godine. 07. GŠ OSRBiH/OB. Sarajevo. Ishod ratnih događanja. 06. za čijeg je komandanta postavljen pukovnik Mujo Kafedžić. po • 59 • . Ako postoje ikakvi elementi istine u ovoj interpretaciji. Proboj su trebale izvršiti jedinice RgŠTO Sarajevo pravcima Aerodromsko Naselje – Kasindolska ulica i Stupsko Brdo – Kasindolska ulica. Naređenje za marš i naređenje za borbu. čija se odbrana u ovo vrijeme našla u kritičnoj situaciji. Prvo iz razloga što je marš prema Goraždu preko Poljina bio posve nemoguća i samoubilačka misija. Sam dobrovoljački odred trebala je formirati Druga OG. Zapovijest načelnika GŠ OSRBiH za proboj i napad. kao i jedinice van njih. RgŠTO Sarajevo je objedinjavao rukovođenje i komandovanje nad dvije OG i nad preostalim jedinicama koje nisu ušle u njihov sastav. broj 02/333-715.

zarobljenici su odmah likvidirani. 09. nar. trebali su napasti pravcem Grahovište – Vogošća – Dedin brijeg. što bi značilo da je usmenom instrukcijom načelnika GŠ unaprijed sabotirana i na propast osuđena zamisao za napad komandanta operativne grupe. • 60 • . br. organizovanja privremenih sastava. a nakon njega je RgŠO izvijestio pretpostavljenu komandu da se zadatak može izvršiti. 1992. U prvoj planiranoj varijanti snage OpŠO Vogošća. 2/92. 07. Na području Vogošće. Odred Pofalići I i Odred Velešići OpŠO Novo Sarajevo. Na terenu stvari nisu bitno mijenjale tok. 1992. planiranja. godine. RgŠO Sarajevo. Ob. 07. Za komandanta ovog odreda danom formiranja postavljen je Zdenko Raguž. kao što se može vidjeti na Karti 6. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda OG Vogošća. Naređenje. RgŠO Sarajevo. pov. jula ta brigada je nakon proboja na Poljinama. 07. Operativni izvještaj (za period 25.icty. Naređenje. planiran je i napad na vogošćanskom pravcu. 07. Op. a 12 ih je zarobljeno. jula kada je iz Vogošće protjerano preko 100 porodica bošnjačke nacionalnosti. Nakon kratke i neravnopravne borbe. objedinjeni u jednu taktičku grupu. to jest dobrovoljaca. broj 336. jula napale odsječeno i slabo branjeno selo Tihoviće. broj 263/92.broj 75/92. 10. 186 AARBiH. 181 AARBiH. koje opet GŠ OSRBiH nije mogao osigurati. znalo se za zarobljene ljude. Nakon toga je dat ultimatum stanovništvu mjesne zajednice Gora za predaju naoružanja. broj 02-671/92. 183 AARBiH. Pov. 4. Po svoj prilici. ali uz neophodnu popunu znatnim količinama MTS184. a onda sve iz početka. jula izvijestio Komandu SRK da nema zarobljenika.187 zapovijesti za borbena dejstva 31. 1992. 07. Ovaj sramni zločin u Tihovićima Komanda OG Vogošća počinila je svjesno i bila svjesna njegove sramotnosti čak i pred licem svoje pretpostavljene komande. 19. 185 Po izlasku preživjelih stanovnika Tihovića u Brezu. http://icr. 11. među kojima i “30 snajpera (do savršenstva upucanih)”. Str. s bataljonom Koševsko Brdo OpŠO Centar i dijelom Specijalne jedinice MUP-a. jula 1992. 1992. u napadu i pod vatrom tih 30 savršeno upucanih snajpera imale samo jednog ranjenog borca “ i to iz redova gostiju”. što su očitovale i 11.182 Navedena varijanta dopunjena je naknadno naređenjem da OpŠO Vogošća s dvije borbene grupe. 08. u cilju podrške napadu taktičke grupe. pov. 180 AARBiH. MNO RBiH.186 Srpske snage su provodile čišćenje preostalih džepova s bošnjačkim stanovništvom u dubini teritorije koju su kontrolisale.180 U cilju priprema za izvršenje ovog zadatka formiran je i poseban odred. selo je uništeno i izvršen pokolj nad 25 muškaraca. RgŠO Sarajevo. formiranja stalnih sastava. pa je akcija odgođena. 13. Borbeno naređenje broj 14. broj 326.183 Izvršeno je i komandantsko i komandirsko izviđanje pravca napada. jer je komandant OG Vogošća Vukota Vuković 7. srpske snage su 4. Pov. 07. broj 02-565/92. 182 AARBiH. 07. Lista podataka o b/d: Odbrana sela Tihovići. nazvan Humski odred.org.181 Sutradan je odluka promijenjena i za komandanta privremenog odreda postavljen je komandant 13. Zapovijest za napad. OpŠO Vogošća. Obavještajni izvještaj. O kakvoj se laži radi dokazuje sam Vuković koji u nastavku izvještaja navodi da su snage Vogošćanske brigade. u koji su ušli Odredi Pofalići I i Velešići. napad trebala nastaviti u posve suprotnom pravcu – prema Vogošći. Materijali NIP “Vojna iskustva odbrambeno-oslobodilačkog rata 1992-1995”. 07. Str. a da je u “herojskom” napadu na Tihoviće likvidirano “36 ustaša”. pojačane dobrovoljcima iz Srbije. Tako su dani mjeseca jula prolazili u ovom krugu novih zamisli.Mesud Šadinlija Uz proboj u rejonu aerodroma. 11. četa OpŠO Vogošća i dio snaga OpŠO Novi Grad.185 Ostatak stanovništva je izbjegao u pravcu Breze. 07. novosarajevske brigade Enver Šehović. 06-06. 1992. OpŠO Vogošća. OpŠO Breza. Bilten o aktuelnim zbivanjima na teritoriji RBiH na dan 11. Izvještaj o komandantskom izviđanju. zaposjedne objekte kota 850 i Kuta na platou Žuči. 184 AARBiH. kojima je prethodno oduzeta sva pokretna i nepokretna imovina. 1992). AARBiH. Zato Vuković laže da su njegovi “heroji” u Tihovićima zaplijenili velike količine oružja i municije. 1992. 1992. 187 AARBiH.

193 AARBiH. godine. • 61 • . 14. broj 1.192 Napad i proboj iz okruženja 31.Za Sarajevo. novosarajevske brigade. Jedna izviđačka grupa presretnuta je 13. Jedinice OpŠO Vogošća činile su 2. broj 02-606/92. RgŠO Sarajevo. 08:00. Snage 1. novosarajevska i 15. Redovni borbeni izvještaj.190 U ovom periodu je dovršen i proces potpunog formiranja 13. kao u slučaju položaja iznad izvora Mošćanice u rejonu Faletića. Komanda 2. 24. 1992. RgŠO Sarajevo. 07. Gornji Hotonj i objektom tt 712. za Bosnu svoju Osim čišćenja teritorije. Prema zamisli za izvršenje zadatka zbog kojeg je formirana. jula 1992. 07. 07. te u sadejstvu sa 2. 19:00. 1992. ovladati Šućurovićima. odnosno 2.193 Navedeni pravci dejstva prikazani su na Karti 6.188 Za to vrijeme na linijama nije vladalo zatišje. 13. u iščekivanju nove ofanzive snaga Armije RBiH. 30. 08:00. a u završnoj fazi sadejstvuje u oslobađanju Vogošće. novosarajevska brigada dobila je svoj prvi borbeni zadatak kao zaokružena vojna formacija pod svojim zvaničnim formacijskim imenom. te dijelovi 1. Sastav 1. U zapovijesti za napad komandanta RgŠO Sarajevo 25. TG imale su zadatak razbiti neprijatelja na prednjem kraju i ovladati selima Izlaze. TG u ovladavanju Vogošćom. Gradac – s. OpŠO Vogošća. one su ga koristile i osvajale pozicije koje je branila ARBiH. jula trebalo je ostvariti istovremenim dejstvom obje operativne grupe. 188 189 AARBiH. OG. Zapovijest za napad. TG činili su 1. Tamo gdje im se otvarao prostor. 1992. Pov. Jezera – k. 07. 07. TG. jedinica MUP-a i po jedan odred iz sastava OpŠO Centar i Stari Grad. 191 AARBiH. Poljine. Zapovijest za napad. OG. srpske snage intenzivirale su i izviđačke aktivnosti. TG imale su zadatak napasti pravcem s. Zapovijest za napad. Komanda 2.189 Svoje položaje na kojima su očekivali napade znatno su ojačavali. TG. OG. jula. sandžačke brigade i jedinica OpŠO Novi Grad i Novo Sarajevo. koja predstvalja kopiju originalne zapovijesti na karti komandanta 2. RgŠO Sarajevo. 30. a zatim. U sastav 3. koje su zauzele 6. Op. da vatrom s prednjeg kraja svoje odbrane podrži snage 1. 1992. Blagovcem i Gornjom Jošanicom. Donja Jošanica i u bližem zadatku ovladati linijom Uglješići – Donja Jošanica – Priboj. Pov. Redovni borbeni izvještaj. Op. 1992. 25. 07. jula u rejonu Žuči. TG ušle su 13. RgŠO Sarajevo. Srpske snage su stalno otvarale vatru iz pješadijskog naoružanja i artiljerijom nemilice zasipale položaje Armije RBiH i gradska naselja. 192 AARBiH. 07. TG konačno ovladati Vogošćom. TG u napadu na Poljine. AARBiH. ova OG je jedinice iz svog sastava svrstala u tri taktičke grupe. obuhvatnim dejstvom sa sjevera. 1992.broj 1. broj 02-722/92. Snage 3. Op. a zatim produžiti napad pravcem Priboj –Krivoglavci – Svrake i sadejstvovati snagama 2. Žuč – s. Redovni borbeni izvještaj.191 Brigada je ušla u sastav Druge operativne grupe. 190 AARBiH. Druga OG trebala je napasti svojim glavnim snagama na pravcu Kromolj – Poljine – Blagovac – Semizovac i pomoćnim snagama pravcem Žuč – Donja Jošanica – Krivoglavci – Svrake. broj 15. pri čemu je likvidirano 5 agresorskih vojnika. imala je zadatak da tokom noći dio snaga ubaci u Vogošću. broj 02-524/92. podrinjska brigada. Pov. Pri tome su glavne snage trebale napadati pravcima Nedžarići – Ilidža i Nedžarići – Dobrinja – Vojkovići. brigada.

OG na dan 31. OG za napad 31. ističemo da je zapovijest trebala biti dostavljena jedinicama. Analiza dejstava jedinica 2. jula 1992. 133. 08. tvrdi da noć uoči početka napada ova TG nije dobila nikakve borbene dokumente. Na njihovo insistiranje. načelnik štaba OpŠO Vogošća. Jedinice su napad trebale početi u ranim jutarnjim satima 31. Nisad Balta. podrinjske brigade kasnile su sa izlaskom na polazne položaje. • 62 • . OG tvrdio da je napad 1.1992. jula nije ni znao da je brigada u sastavu 2. Iako je u prvoj analizi borbenih dejstava komandant 2. TG počeo prema planu u 2:30195. TG. Razgovor s Nisadom Baltom. u svojoj knjizi piše da 31. u to vrijeme obavještajac u Komandi 13. 1992. Ibrahim Dervišević. kurirom im je dostavljen samo plan veze. trebala194 je biti dostavljena na izvršenje jedinicama koje osim visokog borbenog morala nisu imale u potpunosti ispunjen niti jedan standard vojne organizacije i element borbene gotovosti. zapovijest ne. broj 16-7. OG. Karta 6: Originalna zapovijest komandanta 2. jula. pa dakle i načelnik štaba 2. zamišljena i napisana po svim vojnim standardima i načelima borbene upotrebe jedinica. koristeći slabu vidljivost radi prilaženja neprijateljskim linijama i postizanja efekta iznenađenja. Komanda 2. godine. to nije bilo tačno. jer izgleda da je sve jedinice nisu dobile. 01.07. Tako su na samom početku postali meta ubitačne vatre 194 Iako je napad na osnovu nje izveden 31. Snage 1. OG.Mesud Šadinlija Zapovijest. Op. novosarajevske brigade. i u poredak za napad na golim padinama prema selu Poljine razvile su se u poodmaklim jutarnjim satima. jula. Dervišević. 195 AARBiH.

pri čemu se jedinica s Mujkića-brda u povratku našla u minskom polju i pretrpjela gubitke. 198 AARBiH. Analiza dejstava jedinica 2.Za Sarajevo. jula 1992. Lista podataka o b/d: Napad na kotu 850. Ni ostale jedinice 1. ali je na ovom mjestu zaustavljen snažnom artiljerijskom vatrom i bio prinuđen na povlačenje. OG Muje Kafedžića. OG. ali su težak teren Žuči presporo savladale. godine prikazani su na Karti 7). prema analizi komandanta 2. zadatak jedinica OpŠO Vogošća bio je da vatrom s linije podržavaju napad 1. bataljona bila je u pripravnosti u rejonu Pajdaci. bataljon 13. 1992. 196 197 Ibid. i ubačene jedinice dolazile u opasnost da budu otkrivene i uništene. ovlada i održi kotu stvarajući uvjete za napredovanje prema Vogošći u drugoj fazi operacije. Umjesto toga. TG. I pod takvom vatrom dio snaga 1. jednu jedinicu nivoa voda ubacio je pod kotu Mujkića-brdo sa zadatkom da. Komanda 2. ali se i ovaj dio jedinice. OG. Bez ozbiljne artiljerijske podrške i sa slabim protivoklopnim sredstvima. OG na dan 31. ne iskoristivši mrak za prilaženje i podilaženje neprijateljskim položajima. su na zadatak krenule prema planu. TG u toku noći nije ubacio jedinice u samu Vogošću. 08.197 U toku napada na Poljine. 01. našavši se pred minskim poljima i pod strahovitom artiljerijskom vatrom neprijatelja. novosarajevska brigada. godine.196 OpŠO Vogošća u svojstvu 2. bataljon 13. 201 Dervišević. Iz pravca Orlića prema koti 850 napao je 3. broj 16-7. povukao južno od sela Izlaze. za Bosnu svoju srpskog artiljerijskog i raketnog oružja. jula 1992. Odatle je bataljon trebao produžiti sa napadom južnim padinama kote 850. 199 AARBiH. Kako je početak napada kasnio. Op. zajedno s njenom glavninom. pod silinom vatre i teretom ljudskih gubitaka. OG na dan 31. OpŠO ih je povukao. Materijali NIP “Vojna iskustva odbrambeno-oslobodilačkog rata 1992-1995”. TG i da se pokrenu u eventualnoj drugoj fazi napada kojom je trebalo ovladati Vogošćom. a do koje nije ni došlo.200 Početni uspjeh ostvario je 2. TG nisu zauzele napadnute objekte u rejonu Kromolj – Radava i takođe su pretrpjele znatne gubitke. Razgovor s Nisadom Baltom. od kojih je jedini bestrzajni top odmah po otvaranju vatre otkriven i pogođen. 01. podrinjske. Analiza dejstava jedinica 2. novosarajevske brigade čiji su borci ušli u neprijateljske rovove na položaju iznad pravoslavnog groblja između sela Jezera i Živkovići. napadajući preko brisanog prostora. 138-139. 1992.broj 16-7. 198 Snage 3. 200 AARBiH. probiti ih i izbiti na južne padine grebena Pretržanj iznad sela Poljine. novosarajevske brigade. Druga jedinica bila je ubačena u rejon Poljina sa istim zadatkom. Napad je započeo oko 10:00 časova.201 (Pravci napada snaga 13. Jedna četa 1. jedinica je zaustavljena nadomak kote snažnom vatrom i uz velike gubitke. novosarajevske brigade 31. po otpočinjanju napada. 08. Op. Komanda 2. u kojoj je bila i 13.199 Tako su borbeni kontakt s neprijateljem ostvarile sa nepovoljne pozicije. • 63 • . godine. uspio je dostići neprijateljske položaje. jula 1992.

202 Tako su skupo plaćenim neuspjehom okončani pokušaji razbijanja opsade Sarajeva tokom mjeseca jula. AARBiH. poginulo 105 i ranjeno 416 boraca. Op. godine. Od 4. Takve netačne interpretacije i danas se mogu čuti u Sarajevu i šire. ali i pročitati u brojnim kvazihistoriografskim pisanijama. novosarajevske pbr 31. do 11. 203 Operacija deblokade Sarajeva izvedena 31. 92 – 31. Napredovanje snaga ARBiH mjerilo se tek u metrima teritorije. 92. 1992. 1992. 01. Nakon nje gradom se širila fama o stotinama poginulih boraca Armije. u operaciji deblokade i mimo nje. predstavlja jedan od najkontroverznijih poduhvata ARBiH na području Sarajeva. broj 16-8. 07. Aerodromskog Naselja. Komanda 2. do 3. Nedžarića i Stupa. Dopuna Zapovijesti za napad Op. 08. Presjek toka borbenih dejstava. Redovni borbeni izvještaj. Pregled gubitaka za period 01.204 202 AARBiH. jula 1992. 03. jula 1992. 08. OG je od 1. avgusta pokušala nastaviti operaciju na svom pravcu. 11. AARBiH. augusta vođene su teške borbe na području Dobrinje. Komanda 2. 1992. OG. Komanda 2. Istina je da je u svim jedinicama RgŠO Sarajevo u toku jula 1992. 08. IKM Nedžarići. a gubici u desetinama boraca izbačenih iz stroja. OG. nastojanja snaga ARBiH da razbiju opsadu Sarajeva prenesena su s istočnog na zapadni pravac. godine. u sjećanjima savremenika događaja uglavnom poznata kao “akcija na Poljine”. • 64 • .Mesud Šadinlija Karta 7: Pravci napada 13. 07. broj 1. RgŠO Sarajevo.203 Nakon Poljina. RgŠO Sarajevo. 204 AARBiH. ali to više nije bilo moguće.

u dobro planiranoj i odlučno izvedenoj akciji 31. s pomoćnim pravcem kojim su se snage sa Igmana. Zijad Oruč je podlegao 05. dok su trajale borbe na zapadnom pravcu. Gornjeg i Donjeg Kotorca. ni artiljerijsku municiju. Teufik Šošić. a snage agresora nisu štedjele ni pješadijsku. da ću savjesno i disciplinovano izvršavati sve obaveze i dužnosti pripadnika Armije Republike Bosne i Hercegovine. jedinicama sa Igmana i 7.209 205 206 Šadinlija. Ibrahim Kašmo. 1992. koja je uspostavljena u pripremi za ovu akciju i na Žuči funkcionisala sve do kraja rata. Broj 2. Službeni list Armije RBiH. Mersal Plakalo. 07. • 65 • . U borbenim dejstvima izvedenim 31. novosarajevske brigade i OpŠO Vogošća bile su angažovane u odbrani u svojim zonama odgovornosti. U tom slučaju trebale su biti pokrenute snage 2. nisu donijele potpuno zatišje na drugim stranama. augusta i bile su prilika da se u predahu teških borbi organizuju prigodne svečanosti u jedinicama. novosarajevske brigade i OpŠO Vogošća poginuli su: Rašid B. trebale spojiti sa snagama Armije RBiH na Dobrinji. suverenost i cjelovitost Republike Bosne i Hercegovine. Ramo Drndo. na Žuči. jula i 1. Snage Armije RBiH iz pravca Visokog imale su zadatak u prvoj fazi staviti u okruženje Ilijaš. kao i svi pripadnici Oružanih snaga Republike Bosne i Hercegovine. za Bosnu svoju Ipak. do 24. OG iz Sarajeva na vogošćanskom pravcu. godine iz sastava 13. Teško je ranjeno 19 boraca. novosarajevske brigade. 47. 137. jula imale velike gubitke. 23. Tokom prve polovine augusta. Mirsad Omerović. također.208 Ove aktivnosti obavljene su od 13. ovladale prevojem Rogoj i oslobodile Trnovo. 1992. 22. Senad Ćatić. snage 13.206 Smanjenju gubitaka i zbrinjavanju velikog broja ranjenih boraca na pravcu Žuči svakako je doprinijelo uspostavljanje brigadne sanitetske stanice. Safet Efendić. Zamisao načelnika GŠ sastojala se u proboju snaga sa spoljne strane prstena opsade Sarajeva pravcima Hrasnica – Sokolović-Kolonija – Butmir – Nedžarići i Hrasnica – Sokolović-Kolonija – Ilidža – stupska petlja. augusta. Krupca. su u napadu 31. 209 Šadinlija.205 Upotrijebljene jedinice 13. novosarajevske brigade i OpŠO Vogošća. sandžačke brigade i jedinica OpŠO Vogošća. Kako proboj iz okruženja na zapadnom i jugozapadnom pravcu sarajevskog bojišta u prvoj polovini augusta nije dao očekivane rezultate. Pomoćni pravac napada u operaciji “JUG-92” trebao je biti pravac Visoko – Sarajevo. 1. Od rana zadobivenih 31. Nedžarićima i Stupu. po sličnom planu po kojem su djelovale početkom mjeseca.Za Sarajevo. bio je period u kojem su pripadnici 13. preko Vojkovića.207 Period nakon prvog pokušaja oslobađanja kote 850 i konsolidacije jedinica. Snage iz okruženja trebale su djelovati ususret ovim snagama. polagali svečanu zakletvu. Angažovanost SRK na linijama opsade Sarajeva. bila je od pomoći snagama OpŠO Trnovo. Prethodno navedene borbe na Dobrinji. Semedin Etemović. 07. 207 Dervišević. a zatim produžiti dejstva prema Vogošći. 09. GŠ OSRBiH isplanirao je novu operaciju pod kodnim imenom “JUG-92”. 208 Tekst zakletve pripadnika ARBiH glasio je: “Zaklinjem se da ću braniti nezavisnost.Bešlija. Hakija Čavčić. brigadi (Krajiškoj). Salahudin Kulović. ove borbe nisu bile bez efekta. koje su. Linije su bile svakodnevno aktivne. Nihad Žero. Mahir Ramiz. da ću braniti njenu slobodu i čast i u toj borbi istrajati”.

Mesud Šadinlija

Odgovor GŠ VSrRBiH na borbena dejstva ARBiH oko Sarajeva, ali i na dejstva ARBiH i HVO na drugim dijelovima bosanskohercegovačkog ratišta, formulisan je početkom augusta direktivom po planu “BOSNA-92”. U odnosu na Sarajevo, GŠ VSrRBiH je naredio da se po svaku cijenu mora spriječiti njegova deblokada, i to je bio sadržaj prve faze operacije. U drugoj fazi trebalo je pregrupisavanjem snaga stvoriti uvjete za daljnje sužavanje opsade Sarajeva i popravljanje operativno-taktičke pozicije SRK otvaranjem, od strane ARBiH prekinutih, komunikacija Sarajevo – Trnovo – Kalinovik i Višegrad – Ustiprača – Goražde.210 Na jugozapadnom pravcu je od kraja jula i tokom prve polovine augusta bila angažovana i 1. sandžačka brigada. Pred početak dejstava u okviru operacije “JUG-92”, ova jedinica, na čelu sa svojom komandom, bila je u potpunosti angažovana na ovom pravcu deblokade Sarajeva, kao nosilac borbenih dejstava. Ostale angažovane jedinice, manje udarne jedinice RgŠO Sarajevo ili dijelovi većih jedinica, su bile pretpočinjene Komandi 1. sandžačke brigade.211 Tokom operacije “JUG-92”, koja je otpočela 23. augusta 1992. godine, ova grupacija je vodila žestoke borbe na području Stupa, Otesa i Azića. Pred sobom je imala jake oklopnomehanizovane snage SRK, koje su najuži dio prstena opsade branile jakim utvrđenjima, velikim brojem tenkova i oklopnih vozila na terenu koji je izrazito pogodan za upotrebu oklopnomehanizovanih jedinica, te razrađenim sistemom jake i koncentrisane artiljerijske vatre. Mjestimični pomaci snaga ARBiH i privremeni uspjesi, morali su odmah biti branjeni od snažnih kontranapada snaga SRK, pri čemu su do izražaja dolazile slabosti heterogenog skupa manjih jedinica koje je objedinjavala Komanda 1. sandžačke brigade. Izostajala je koordinacija u sadejstvu, a bilo je i pojava samovolje u potčinjenim jedinicama. Ovakvo stanje je potrajalo sve do polovine septembra, kada je potencijal napada snaga ARBiH bio potrošen i kada su srpske snage krenule u snažan kontranapad. Ovaj kontranapad je 14. septembra razbio snage ARBiH u rejonu Azića, koje su se povukle i time dovele u pitanje odbranu na cijelom pravcu. Na ugroženu liniju odbrane su u toku noći uvedene sve raspoložive snage 1. sandžačke brigade i dijelovi 1. i 2. bataljona 13. novosarajevske brigade. Ove jedinice su u izuzetno teškim uvjetima, noću i nasilnim izviđanjem, ušle u napušteni prostor i zaposjele novu liniju odbrane. U teškim borbama koje su trajale sve do 17. septembra, tokom kojih su srpske snage, osim pješadije i artiljerije, koristile i tenkove, što je, s obzirom na konfiguraciju terena, bilo posebno teško iskušenje za branioce, borci 1. sandžačke i 13. novosarajevske brigade uspjeli su odbiti napade, stabilizovati i utvrditi liniju odbrane.212 Na ovom dijelu bojišta, dijelovi 1. bataljona 13. novosarajevske brigade ostali su do početka oktobra.213
210

ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: GŠ VSrRBiH, Direktiva za dalja dejstva Op. broj 3. http://icr.icty.org. 211 Kahrović, 274. 212 Kahrović, 287-294; Dervišević, 142-148. 213 U pokušajima deblokade Sarajeva i borbama na području Nedžarića, Stupa. Otesa, Dogloda i Azića tokom augusta i septembra 1992. godine poginuli su: Radenko Abazović, Muzafer Avdović, Izudin Bajić, Taib Balta, Sinan Biberović, Dejzin Bikić, Hilmo Ćutahija, Jasmina Duraković, Rizo Isović, Mirsad Jamaković, Lutvija Juković, Zikret Kadrić, Mirsad Kešan, Edin Kulovac, Edib Rondić, Jusuf Tahirović. • 66 •

Za Sarajevo, za Bosnu svoju

Tokom borbi u operaciji “JUG-92” na području Dobrinje, Nedžarića, Stupa, Otesa, Dogloda i Azića do izražaja je došla inferiornost jedinica Armije RBiH u napadnim borbenim dejstvima na zemljištu na kojem je moguća masovna upotreba oklopnomehanizovanih snaga. S druge strane, do posebnog izražaja došao je značaj oslobađanja kote Orlić i izlaska branilaca Sarajeva na plato Žuči 8. juna 1992. godine. Neuspjeli pokušaji snaga SRK da se domognu stupske petlje i ostvare planirano presjecanje grada linijom Nedžarići – stupska petlja – Rajlovac, pokazali su od kakvog je značaja za njih bila mogućnost napada pravcima Žuč – Briješće i Žuč – Boljakov Potok, sa taktički izuzetno povoljnih pozicija koje su imale do 8. juna. Od ideje napada ovim pravcem, u leđa jedinicama ARBiH koje su branile Stup, Komanda SRK nije odustajala214 i bilo je posve logično da nakon neuspješnih napada usmjerenih prema Stupu, ipak dođe do pokušaja ponovnog zauzimanja Orlića i drugih objekata izgubljenih na platou Žuči. Ovaj zadatak u drugoj fazi operacije “BOSNA-92” pripao je Vogošćanskoj i Rajlovačkoj brigadi VSrRBiH, pojačanim specijalnim srpskim jedinicama prisutnim na sarajevskom bojištu i moćnom artiljerijskom podrškom SRK. Nakon uspješno izvedene akcije u kojoj su oslobođeni Orlić, Volujak i Krstac, snage OpŠTO Vogošća i dijelovi OpŠTO Novo Sarajevo, odnosno 13. novosarajevske brigade, uspostavili su novu liniju odbrane. Do kraja mjeseca juna, aktivnosti na uređenju linije bile su dijelom usmjerene na njenu korekciju i smanjenje rizika koji je nosilo rastojanje između 500 i 1.500 metara do neprijateljske linije na terenu obraslom visokom šumom i gustim rastinjem. Taj prostor je od početka kontrolisan izvidnicama, patrolama i povremenim postavljanjem borbenog osiguranja. Najkonkretnije što je u tom pogledu postignuto, bilo je pomjeranje linije od Orlića do nadohvat kote 850, do mjesta nazvanog Tri bukve, gdje je postavljen spoj linija odbrane 3. bataljona 13. novosarajevske brigade i OpŠO Vogošća. Uspostavljene linije prikazane su na Karti 5 i Karti 7. Ova pozicija pružala je i dobre pretpostavke za napad na kotu 850, što je provjeravano i prilikom napada 31. jula, mada bez ostvarenog rezultata. Problem je ležao u tome što ovaj dio linije od Orlića prema Tri bukve nije bio u stvarnosti stalno zaposjednut, već je i dalje u dobroj mjeri ostao jedna vrsta borbenog osiguranja položaja na Orliću. Ispred linije 2. bataljona također su povremeno postavljana borbena osiguranja. Uoči napada srpskih snaga, 17. septembra 1992. godine, grupa boraca 2. bataljona dobila je zadatak da inžinjerijski uredi i posjedne borbeno osiguranje ispred linije 2. bataljona kod sela Živkovići, u blizini vikendice generala Baroša, ali je za to bilo kasno, jer su taj položaj već bile zaposjele srpske snage. 215 Sutradan, 18. septembra ujutro, započeo je jedan od najjačih napada srpskih snaga na platou Žuči u toku cijelog rata i, sasvim sigurno, najteže iskušenje na koje su bili stavljeni borci Armije RBiH na ovom prostoru. Nakon silovite artiljerijske pripreme, uslijedio je pješadijski napad srpskih snaga izveden na način nedostojan pojmu ljudske časti i dostojan hronike najgnusni214

ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK, Borbeno naređenje op. broj 1, 14. 09. 1992. godine u 10:00 časova. http://icr.icty.org. 215 Enver Kazaz, “Ispod granice pakla, iz beznađa – u sunce slobode”, Ratni bilten (Prva slavna motorizovana brigada Sarajevo), godina III, broj 12/13, 1994, 13-16; Dervišević, 149-152. • 67 •

Mesud Šadinlija

jih ratnih zločina počinjenih u Bosni i Hercegovini. U nastojanju da po svaku cijenu postignu imperativ ponovnog zauzimanja Orlića koji je pred njih postavljen, ratni zločinci iz Vogošće su ispred borbenog stroja svojih vojnika postavili živi štit Bošnjaka logoraša iz vogošćanskih logora. Naredbu za angažovanje zarobljenih civila u živom štitu izdao je komandant Vogošćanske brigade SRK Miladin Trifunović, i u prvom danu u kojem je činjen ovaj teški ratni zločin bilo je angažovano 50 logoraša. Njihovo isturanje ispred jurišnika Vogošćanske brigade nastavljeno je sve do 23. septembra.216 Koncentracija srpskih snaga izvršena je na potezu kota 830 – kota 850. Napad je izvršen iz pravca kote 850 prema Tri bukve i Orliću i prema položajima 2. bataljona 13. brigade na gredi Orlić – Volujak.217 Pravci napada srpskih snaga prikazani su na Karti 8. U napadu Vogošćanske i Ilijaške brigade SRK postignut je efekat iznenađenja. Za to su postojala dva razloga. Prvi razlog ležao je u činjenici da, iako je bilo dovoljno znakova promjene ponašanja srpskih vojnika na položajima nekoliko dana prije napada, koji su se ogledali u povećanom stepenu maskirne discipline218 i činjenici da je prethodnog dana uočeno njihovo zaposjedanje položaja u međuzoni, nisu preduzete adekvatne mjere pripreme odbrane. Drugi, mnogo jači razlog postignutom efektu iznenađenja sadržan je u činjenici da su se branioci našli usred napada pred strojem civila postavljenih u živom štitu između njih i neprijatelja. To je u prvim trenucima napada izazvalo pravu pometnju na linijama odbrane. Borbeni kontakt s neprijateljem ostvarilo je borbeno osiguranje 3. čete 3. bataljona 13. novosarajevske brigade, koje je na položaje Tri bukve stiglo u jutarnjim satima, praktično istovremeno sa srpskim snagama iz pravca kote 850. Mada je ova grupa prihvatila borbu, uvela vlastitu rezervu iz rejona Pajdaka, izvjestila pretpostavljenu komandu i zatražila pojačanje, na njihovom desnom i lijevom krilu došlo je do pometnje i povlačenja jedinica. Na desnom krilu pod prvim neprijateljskim udarom povukle su se snage 1. vogošćanskog odreda. Na lijevom krilu, postupno se povukavši iz međuzone, sa osnovne linije odbrane borbu je prihvatio 2. bataljon 13. brigade. To je bio značajan momenat, ali su linije 2. bataljona bile duboko iza pozicija boraca 3. bataljona, koji su na položajima borbenog osiguranja pružali snažan otpor sve do 12:30. Kada je prema dinamici bitke, kojoj su zvučnu kulisu kroz grmljavinu srpske artiljerije davali užasavajući vrisci i jauci logoraša iz živog štita, bilo jasno da je napad neprijatelja došao blizu kulminacije i da lahko mogu ostati odsječeni na isturenom položaju, a s obzirom da je počelo ponestajati municije i da je iz stroja izbačen značajan broj boraca, ova jedinica, na čelu s komandirom 3. čete i zamjenikom komandanta 3. bataljona, otpočela je povlačenje pod borbom u pravcu Orlića.
216

Navedena naredba nosila je broj 11/84 i bila datirana 17. 09. 1992. U dnevnim izvještajima upravnika vogošćanskog logora Branka Vlača potvrđena je pogibija 7 i ranjavanje 15 logoraša iz živog štita. ICTY – online baza podataka sudskih dokumenata: SrO Vogošća/Odjeljenje zatvora, Bilten na dan 18. 09. 1992. godine; Bilten na dan 21. 09. 1992. godine; Bilten na dan 23. 09. 1992. godine. http://icr.icty.org. 217 Kazaz, 13-16; Dervišević, 149-152. 218 Dervišević, 151. • 68 •

na samom vrhu Orlića. stalno isturajući ispred sebe živi štit bošnjačkih civila. septembra i u toku narednih 5 dana odlučen njen ishod. Dervišević. organizovali su odsudnu odbranu s osloncem na rov broj 8. zatekli su prilično dezorganiziranu odbranu. pružila je još uporniji otpor. na 20-30 metara od vrha kote koja je rješavala pitanje dominacije cijelim platoom Žuči. S borcima koje su zatekli. koja je već prevladala psihološki šok susreta sa živim štitom tokom dvosatne borbe kod Tri bukve.219 Na ovom mjestu. Prispjevši na plato Orlića. 152-153. • 69 • . jedinica iz sastava 3. odigrao se najdramatičniji dio bitke u kojem je 18. Razgovor sa Salkom Hajdarevićem.Za Sarajevo. 15-16. bataljona. koji se nalazio na samom platou i čija je kontrola značila kontrolu cijele kote. srpske snage su pokazivale izuzetnu upornost i žestinu. ispoljavajući veliku 219 Kazaz. za Bosnu svoju Karta 8 Ovo povlačenje otežavala je evakuacija ranjenika koje su nosili. Došavši nadomak cilja. Prispjevši na osnovnu liniju na vrhu Orlića.

broj 10/74-367. novosarajevske brigade. bataljona su pokušali popraviti svoj taktički položaj pročišćavanjem jedne stare urušene tranšeje iz austrougarskog vremena na nekih 20-50 metara ispred svojih položaja. septembra 1992. Izvještaj o borbenim dejstvima na brdu “Žuč” dana 18. Izvještaj o borbenim dejstvima. Vogošćanska brigada je iskoristila ovu činjenicu i izvijestila svoju pretpostavljenu komandu da je uspjela ovladati kotom Orlić i da nastavlja aktivna borbena dejstva. septembra u 7:15. Borci 2. novosarajevske brigade uspjele su se održati na osnovnoj liniji odbrane uspostavljenoj 8. AARBiH. septembra. ali dalje od nje nije uspio napredovati. godine prikazane su na Karti 9. 1992. i 19. U višesatnoj borbi na bliskom odstojanju.org. povukla.icty. na samom platou Orlića na rastojanju od 20-50 metara. i 3. bataljona uspjeli su odbraniti svoje položaje. Pod kontrolu srpskih snaga pao je dosta širok pojas zemljišta koji se nalazio na ničijoj zemlji između dviju linija. koji je istom taktikom sa upotrebom živog štita. 21. 1992. brigade s položaja Tri bukve prema Orliću. Vojno-historijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. Lista podataka o b/d: Odbrana tt 876 Orlić. i tim redoslijedom tokom cijelog dana. Zatim su uslijedili pješadijski napadi. Razorno granatiranje položaja Armije RBiH od ranog jutra 22. prišao veoma blizu njihovim položajima. Materijali NIP “Vojna iskustva odbrambenooslobodilačkog rata 1992-1995”. 09. 1992. 19. rukopis.220 U borbama vođenim od 18. branioci su uspjeli zadržati rov broj 8 i položaje 3. snage 13. Sutradan. 09. Dnevni izvještaj o b/d. i uspjeli ih održati. septembra zaposjeo pomenutu tranšeju. septembra nisu pratili pješadijski napadi. kao i prethodnih dana. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. i koje su je dočekale vatrom. neobavljenog posla. Nakon povlačenja snaga 3. 19. septembra trajale do 19:00. Istovremeno s dramom koja se odvijala na vrhu Orlića. do 23. 23. juna. Komanda 13. sa Orlića povukle nešto dublje prema koti 850. Broj 14/92. pov.Mesud Šadinlija hrabrost i požrtvovanje. 09. godina). Jedinica se. nakon pogibije komandira čete i pretrpljenih gubitka. AARBiH. pa je neprijatelj u prvom napadu izvedenom 20. bataljona vodili su borbu s neprijateljem. 09. Borci 3. 1992. U ovom izvještaju bilo je tačno jedino to da nastavljaju aktivna dejstva. brigade i OpŠO Vogošća. AARBiH. vlastitim četverodnevnim neuspjesima da zauzme Orlić i uz upotrebu enormne artiljerijske vatre i kršenje zakona i običaja rata korištenjem zarobljenih civila kao živog štita. a zatim je uslijedio novi žestoki pješadijski napad uz upotrebu živog štita. 22. okončan neuspjehom srpskih snaga. korpusa. Redovni borbeni izvještaj sa stanjem u 14:00. AARBiH. U pokušaju da ponovo posjedne položaje jedinica je naišla na već postavljene srpske snage koje su gredom prema Orliću štitile bok svog napada od snaga ARBiH iz pravca Ugorskog. korpusa – IKM. Narednog dana je ranojutarnja artiljerijska priprema ponovljena. bataljona 13. Borbe su 18. Komanda 1. na lijevom krilu borci 2. srpske snage su se.) 220 AARBiH. Novouspostavljena linija Vogošćanske i Rajlovačke brigade VSrRBiH bila je posve blizu linijama 13. ali taj posao nisu uspjeli dovršiti. Isfrustrirana nesalomivim otporom branilaca. iz pravca Ugorskog se prema ovom položaju uputila jedna jedinica iz sastava čete “Ugorsko” 1. Str. Nakon uspješnog odbijanja njihovog napada. god. započela je ubitačna i dugotrajna artiljerijska priprema duž cijele linije odbrane. septembra. Borbe su nastavljene i 21. bataljona na Orliću do dolaska pojačanja. • 70 • . koji je. septembra 1992. Komanda 1. (Linije odbrane uspostavljene na Žuči do 23. Broj 19/92. vogošćanskog odreda. godine http://icr.

Zahir Hasić. Ismet Pozder. Fadila Odžaković. Ćamil Hošić. novosarajevske brigade i OpŠO Vogošća poginuli su: Edin Husejnović. za Bosnu svoju Karta 9 Srpske snage će sa ovih. u koji su ušle u izmijenjenoj formaciji. ali su ovi napadi 221 U toku odbrane Orlića u periodu od 18. jedinice koje su odbranile Orlić i za tu odbranu platile skupu cijenu životima i krvlju svojih boraca. Tarik Čengić. kada su u vremenu od 10 do 15 sati izvodili naizmjenične artiljerijske i pješadijske napade prema Orliću.Za Sarajevo. godine iz sastava 13. septembra 1992. Prvi ozbiljniji pokušaji srpskih snaga uslijedili su već 27. Vahid Hurem. taktički povoljnijih pozicija. i u narednom periodu nastaviti gotovo stalne pokušaje da odbace snage ARBiH sa platoa Žuči. Ekrem Čečo.221 uspjele su odoljeti. Besalet Deljković. septembra. Redžep Bečović. I u ovom periodu. Mujo Šejto. • 71 • . Izudin Čelik. Enver Radončić. Ramiz Čolaković. Teško su ranjena 32 borca. do 23. Ismet Škoro.

Mesud Šadinlija odbijeni. Ova je sumanuta ideja izazivala veliku bojazan kod samih srpskih vojnika. pokušavale su primijeniti razne vrste taktičkih iznenađenja. pov. ali je zbog teškog i klizavog terena s vrha Orlića skliznuo niz njegovu strmu sjevernu stranu. 09.) čime bi spržio vrh kote i njegove branioce.224 •• 222 AARBiH. ali s obzirom na stalnu upotrebu logoraša tih septembarskih i oktobarskih dana 1992. 1992. Kroz napravljeni prosjek. • 72 • . čiji borci su ga bezuspješno pokušavali zaustaviti tromblonima i protivoklopnim ručnim raketama “Zolja” .slavicnet. a srpske snage su ga nekoliko narednih dana pokušavale uništiti. pripadnici OpŠO Vogošća su tenk uspjeli izvući i dovesti na Kobilju Glavu. korpusa o aktivnostima 1. godine. 7. op. od zakašnjelih retroaktivnih izljeva hrabrosti i šovinističke mašte. http://sokolac. U tekstu potpisanom pseudonimom Vogošćanin Pravi pod naslovom “Ratno sjećanje VI – kraj 1992.com/sokolac/sokolac_zuc_ forum. U njemu je zarobljen pun borbeni komplet od 45 granata. Str. Nakon nekih neuspjelih improvizacija223. Kako u tome nisu uspjeli. sljedeća ideja je bila da se vrh Orlića zauzme upotrebom jurišne grupe opremljene bacačima plamena. Nakon ove.html 224 Dervišević. upotrijebili su ponovo vogošćanske logoraše koji su prosjekli šumu i tako pripremili teren za tenkovski napad prema Orliću. Grupa se nekoliko dana obučavala u rukovanju ovim sredstvima.222 U nastojanjima da ovladaju platoom Žuči. srpske snage. uglavnom pripadnici Vogošćanske brigade pojačani sa raznim jurišnim i specijalnim jedinicama koje su se naizmjenično angažovale na ovom pravcu. može pročitati svašta. Posada je napustila tenk kroz otvor na podu. 223 Na zanimljivim internet-forumima bivših ratnika sa Žuči. do zanimljivih svjedočanstava autentičnih učesnika bitaka. Tada se pukovnik Vuković odlučio da prokreše šumu i na vrh Orlića uputi tenk. broj 31/92. mbr za dan 27. koji su odahnuli kada se od nje odustalo. mbr. 09. 1. Izvještaj Komandi 1. godine. kao i uvijek. Tenk je već bio izašao na liniju odbrane 3. godine” nalazi se zanimljivo svjedočanstvo o ideji komandanta OG Vogošća Vukote Vukovića da vrh Orlića zauzme tako što će na njega izvući cisternu benzina i detonirati je (autor ne navodi ko je po toj ideji trebao voziti cistenu. ali se tokom obuke pokazalo da takva akcija nosi velike rizike i ne daje nikakve garancije za uspjeh. nije teško zaključiti ko bi u tom slučaju vozio cisternu benzina. na kojima se.a. 27. 159. oktobra su jednim tenkom T-55 izvršili napad direktno na kotu Orlić. 1992. bataljona.

za Bosnu svoju Ratna zastava 13. sandžačke brigade (rekonstrukcija) • 73 • .Za Sarajevo. novosarajevske brigade (rekonstrukcija) Ratna zastava 1.

Viteške mtbr Ratna zastava 127. Viteške bbr • 74 • . Viteške bbr Oznaka 111. bbr (rekonstrukcija) Ratna zastava 1.Mesud Šadinlija Ratna zastava 12.

Str. 1992. kodnog imena “JUG-92”. 19. U okviru ovog procesa 28. Stoga se prvo efektivno naređenje ove komande odnosi na stabilizaciju i učvršćivanje linija odbrane korpusa. Odbrana Fočanske ulice. broj 02/1010-201. mehanizovane ušla je i 1. napada na Orlić. koji je formiran nakon formiranja 1. korpusa stvarno je počela funkcionisati u drugoj polovini septembra. Naređenje. broj 02/92. Naredba. oklopni bataljon OkŠO Sarajevo. 1. • 75 • . zonama njihove odgovornosti i pretpočinjavanju. ušao je još samo Oklopni bataljon. Formirana eksteritorijalno u odnosu na gradske općine i sačinjena iz većeg broja manjih jedinica iz raznih dijelova grada. sandžačka nije u 1.korpusa. koji je do ulaska u sastav brigade djelovao kao samostalna jedinica Regionalnog štaba Sarajevo. 18. 09. štednju municije i drugih ubojnih sredstava i pripremu za život i rad u zimskim uvjetima. Formiranje jedinica OS. GŠ OSRBiH. u pogledu organizacije i ustrojstva Armije RBiH.) Bez obzira na intenzivna borbena dejstva. mehanizovane brigade. 228 AARBiH. novosarajevska brigada i na mjesto komandanta postavljen je Enver Šehović. 08. njenu potpunu okosnicu činili su pripadnici 13. Pov. u sastav 1. Njenu okosnicu činila je 13. broj 02/589-36. Uoči ambiciozne operacije poduzete u cilju deblokade grada Sarajeva. Združeni vogošćanski odred. mehanizovanu brigadu uvela svoj cjelokupni sastav. mehanizovana brigada.Za Sarajevo. 09. Predsjedništvo RBiH: Odluka o formiranju korpusa ARBiH. korpusa. 02/1091-37.226 Komanda 1. Drugi vogošćanski odred. Jedinice iz njenog sastava nastavile su djelovati na prostorima na kojima su 225 AARBiH. odnosno Okružnog štaba Sarajevo. 1992. donesena je odluka o formiranju korpusa Armije RBiH. nastavljen je trend ubrzanih promjena i traženja novih rješenja. novosarajevske brigade. Komanda 1. 1. brigadu u sastav 1. Pov. 1992. godine. Odred “Husein-kapetan Gradaščević” i Samostalni odred Isaha Mulića. 01. 09. 01. Naredba o postavljenju komandanta i užeg dijela komande 1. Str. sandžačka brigada. pov. za Bosnu svoju •V• (Formiranje 1. nakon teških borbi kojima su zaustavljeni napadi srpskih snaga na Stupu i u Azićima i usred.225 Ovim aktom naređeno je i formiranje 1. Naredba. 227 AARBiH. ŠVK OSRBiH. 229 AARBiH. korpusa donesena je 1. Br. 28. septembra 1992. 1992. 1992. Protivdiverzantski odredi OpŠO Vogošća.229 Mada je naredbom u sastav nove brigade ušlo nekoliko jedinica. korpusa ARBiH sa sjedištem u Sarajevu. pov. GŠ OSRBiH. godine formirana je 1.228 Uz 13. korpusa.227 Nakon zaživljavanja Komande 1. septembra 1992. mehanizovane brigade. Kao cijela jedinica. 09. 226 AARBiH. broj 02/589-36. započete su aktivnosti na formiranju brigada iz njegovog sastava. na prethodnim stranicama opisanog. Naređenje.

Izmjene u Privremenoj formaciji (ličnoj). broj T-412. brigada je imala Izviđačku četu. ubrajaju u pješadijsko naoružanje. mehanizovane brigade ušao kao cjelina. novosarajevska brigada. oktobra 1992. Formirani su Haubički artiljerijski divizion (HAD) i Mješoviti protivoklopni artiljerijski divizion (mpoad). pov. Sva ova sredstva su predata pretpostavljenoj komandi RgŠTO Srajevo. mbr. mehanizovane protegne na period u kojem je funkcionisala 13. i 3. bile daleko od stvarne snage koju su artiljerijski divizioni trebali imati. marbr RgŠTO Sarajevo. Ratna formacija po kojoj je ustrojena 1. • 76 • . mbr bila su samo sredstva koja smo prethodno naveli.230 U strukturi brigade 1. 232 AARBiH. Mehanizovana brigada. Privremena ratna formacija mehanizovane brigade OS RBiH broj T-412.202. koje smo u ovom radu naveli i u kojem je bio značajan broj haubica. novosarajevske brigade stekle u bitkama za Pofaliće i Orlić. novosarajevska brigada. Mi iz navedenih činjenica nismo izvukli zaključak da postoji potreba da se postojanje 1. postavljenja starješina pisana su retroaktivno. mehanizovane brigade. zadaci po naređenju komande. topova i minobacača. Četu vojne policije. novosarajevske preformirani su u 1. pa je npr.233 Mpoad je raspolagao sa dva BST 82 mm i jednim protivoklopnim topom ZIS 76 mm. 10. 31. mbr računa od 1. godine. godine. 1992. S obzirom da je i Komanda 1. kao u slučaju Ibrahima Derviševića koji u svojoj knjizi govori o 1. zadaci po naređenju komande. mbr nastavljen. mehanizovani bataljon. Podaci o imajućim artiljerijskim oruđima nisu u kontradiktornosti sa podacima o ratnom plijenu koje su jedinice OpŠTO Novo Sarajevo i 13. pa su u tom smislu i Oklopni bataljon i oba artiljerijska diviziona stvarnom strukturom bili podaleko od svoje formalne nominacije. godine. Str. Vod ABHO i Vod za opsluživanje. 1. jer se dva MB 82 mm i tri MB 60 mm koja je imao. 09. 234 Od prištapskih jedinica. 1992. stajalo da se postavljenje starješine računa od 1. Kada je krajem septembra proces formiranja 1. godine stvarno je vodila 13. 09. Tako HAD u svom sastavu. jer je naredba kojom se njemu dužnost načelnika štaba 1. ŠVKOSRBiH/Odjeljenje za organizaciju OS. 230 Na ovom mjestu smo dužni dati pojašnjenje koje se tiče hronologije formiranja 1. 2. što nije tačno. 15. 1992. mbr. septembra napisana 15. 10.202 propisana naredbom Načelnika ŠVKOSRBiH Str. mada su. septembra 1992. kako smo već napomenuli. 10. septembra kada je napisana naredba o postavljenju komandanta brigade Envera Šehovića. nije imao niti jednu haubicu. i ona ih je raspoređivala po svom planu. Borbe na Žuči u septembru 1992. 233 AARBiH. proces formiranja je bio usporen. mehanizovana brigada231 predviđala je i Lahki artiljerijsko-raketni divizion PVO (Lard PVO). mehanizovana brigada je svoje izvještaje nazivala “izvještaji o aktivnostima 1. Najveći broj sredstava dodijeljen je 1. novosarajevske brigade. Četu veze. 1992. 231 AARBiH. ali i druge jedinice navedene u naredbi o formiranju 1. i 3. Ovo retroaktivno računanje postavljenja može samo unositi zabunu. 15. a 1. mehanizovane brigade došao je mali broj boraca i starješina u odnosu na prethodno brojno stanje. pješadijski bataljon 13. septembra izvještaji Komandi 1. broj 02/1010-336-1. Čak nije raspolagao niti jednim artiljerijskim oruđem. mehanizovane brigade. pov. Na raspolaganju brigadi u vrijeme formiranja 1. Broj 01-26/92. septembra i o svojoj dužnosti u toj jedinici. 2. Komandantu HAD-a. i pored zastrašujućeg naziva. mbr”i u njima nema podataka o borbenim dejstvima. u naredbi o postavljenjima starješina. U vrijeme borbi na Žuči od 18-23. Komandantu mpoad-a. Inžinjerijski i Logistički bataljon. 17. broj 02/1010-91.232 Artiljerijske jedinice su ipak formirane u formaciji diviziona.Mesud Šadinlija formirane i u sastav 1. Broj 01-27/92. Identične posljedice imao je i ulazak preostale dvije jedinice na koje se odnosila naredba o formiranju 1. Kako je imajuće stanje borbenih sredstava i opreme ostalo neizmijenjeno. od formiranja diviziona PVO se ubrzo odustalo i u formaciju je ugrađena Lahka artiljerijsko-raketna baterija BOFORS (BOFI) i LPLO. korpusa o borbama su stizali sa IKM 13. 234 AARBiH. mehanizovane od 28. pisanoj krajem mjeseca oktobra. Njeno formiranje započelo je 1. korpusa bila u formiranju i da su borbena dejstva bila intenzivna. 1992. 1. mehanizovanoj u borbama za Orlić 18-23. Oklopni bataljon je u sastav 1.

mbr 20. Str. vogošćanskog odreda formiran je 3. bataljonu. Str. 10 . Preostale snage opštinskih štabova preformirane su u prostornu strukturu protivdiverzantskih odreda. 28. 1992. ljudstva artiljerijske specijalnosti iz mehanizovanih bataljona i novomobilisanog ljudstva. 241 AARBiH. Intenzivna borbena dejstva i veliki broj poginulih i ranjenih boraca. ŠVK OSRBiH. broj 01-57/92. bataljonu. korpusa. broj 3-1/92. 09. 10. 242 AARBiH. prišlo se formiranju 2. Broj 01-7/92.239 U OpŠO Vogošća. mbr. Naredba.238 Na isti način popunjavane su ostale jedinice 1. nakon opisanih borbenih dejstava na teritoriji općine i u početnoj fazi formiranja 1. • 77 • . 238 AARBiH. 1992. oktobra naredio mobilizaciju svih vojno sposobnih muškaraca do 45 godina starosti na području Velešića i prekomandu svih pripadnika PDO Velešići mlađih od 45 godina u sastav 3. 28. 10. 1. septembra postavljen Zuhdija Ožegović. 09.849 ljudi. združeni odred OkŠO Sarajevo. Postavljenje užeg dijela komande odreda izvršeno je 5. Naređenje. OkŠO Sarajevo. 1992. Naređenje komandantu Haubičkog diviziona.1992. 1992. OpŠO Vogošća. Naređenje. U OpŠO Vogošća. korpusa formiran je i Okružni štab odbrane Sarajevo. Ovaj proces se na području Vogošće nije odvijao na takav način. Pov. 09. u čijem sastavu su nastavili djelovati opštinski štabovi odbrane i prostorne jedinice iz njihovog sastava. ugrozili su njihove mogućnosti posjedanja linija odbrane adekvatnim brojem ljudi. sandžačke brigade. 1. Ovaj problem je rješavan novom mobilizacijom ljudstva provedenom početkom oktobra.240 Formiranjem 1. i 2. Naredba. broj 02/589-46. i 2. što je predstavljalo 57% od predviđene formacije. 06. bataljona. Do kraja septembra OkŠO Sarajevo donio je naredbu kojom je nastojao okrupniti postojeće prostorne jedinice. Do kraja prve ratne godine u zoni OpŠO Vogošća nije formirana brigada. mehanizovane brigade. vogošćanskog odreda.1992. 07.237 Popuna mpoad-a vršena je ljudstvom iz mehanizovanih bataljona i mobilisanim ljudstvom. Broj 01-9/92.242 Već u oktobru došlo je do promjena u strukturi jedinica OkŠO Sarajevo i do početka procesa formiranja brigada Okružnog štaba. za Bosnu svoju Najbolje stanje sa popunom ljudstvom bilo je u mehanizovanim bataljonima. Ukupno stanje popune do kraja oktobra nije se bitno promijenilo i brigada je u svom sastavu imala po spisku 1. na čije je čelo 23. Problem popune ljudstvom zbog pretrpljenih gubitaka i osipanja ljudstva u druge jedinice. koji su predstavljali i bazu za popunu novoformiranih jedinica u sastavu brigade. 240 AARBiH.236 Nešto bolja situacija sa popunom u ovo vrijeme bila je u 1. tokom oktobra i u njima su počeli problemi. broj 803. 23. 1. koje su preostale nakon formiranja brigada koje su ušle u sastav korpusa. 1992. 10. 237 AARBiH.Za Sarajevo.) AARBiH. 239 AARBiH. 20. pov. na način da je formirano 6 združenih odreda. Stanje popune naoružanjem bilo je 40% u odnosu na formaciju. pov. mbr. Broj 01-37/92. Naređenje komandantu mpoad-a. Izvještaj. a popuna municijom pola borbenog kompleta po oružju.235 bio je naročito izražen u 3. preformiran u tri 235 236 Probleme ove vrste u ovo vrijeme stvarala je popuna Gardijske brigade Delta (op. godine i na mjesto komandanta postavljen je Šaban Podžić. Zbog toga je komandant 1. Cjelokupni borbeni sastav je krajem oktobra 1992. 1.a. septembra 1992. 05. mbr. Popuna HAD-a vršena je iz dijela sastava preuzetog iz 1. mbr. Međutim.241 od 1.

Formiranjem 1. njenom 243 AARBiH. izvodili protivdiverzantski odredi. 20. pov. mehanizovane brigade. i 3. pješadijske i 1. nakon žestoke borbe. bili su angažovani od početka borbenih dejstava na pravcu Žuči i na tom pravcu posjedali rejone odbrane. Odred Pofalići II. čete 1. napadna dejstva. bataljon je imao i značajan angažman na stabilizaciji odbrane naselja Azići. Odredi Pofalići I i Velešići. 19. Ne mogavši izvući poginule i ranjene i deblokirati grupu odsječenih boraca. te kod objekta Aleksina kuća. bataljon. čete odreda i jedne jedinice OpŠO Centar. Izvještaj o stanju u z/o Vogošćanske brigade. vogošćanskog odreda i ponovo primijenile zločinačku taktiku upotrebe živog štita u kojem je bilo 10-ak vogošćanskih logoraša. odbačeni nazad. vogošćanskog odreda u Fočanskoj ulici u Hotonju. Komanda 1. godine oko 9:30 sati.icty. 10. iz pravca svojih položaja u krugu namjenske industrije “Pretis”. OpŠO Vogošća je u borbama tog dana imao 5 ranjenih boraca. Nakon jake artiljerijske pripreme 19. kasniji 1. godina). korpusa. korpusa slična situacija u ovo vrijeme bila samo u općinama Fojnica i Kiseljak. četi stiglo pojačanje iz sastava 3. U prvom trenutku srpske snage su uspjele ovladati sa dva rova 1. a za njih sedam morali su organizovati međunarodni transport do mjesta sahrane u Jugoslaviji. 1992. 19. Do kraja godine formiran je i 4. broj 39/92. snage SRK su otpočele novo žestoko granatiranje položaja 1. pov. mehanizovanu brigadu. PDO OpŠO Vogošća. dok je u zoni odgovornosti 1.1992. Od 10 poginulih srpskih boraca. Na slobodnoj teritoriji Vogošće su sve vrste borbenih zadataka. Safet Džano i Krešimir Pintarić. Izvještaj o stanju i borbenim aktivnostima u z/o Vogošćanskog bataljona. trojica su bili Vogošćani. Borbe su vođene u zahvatu potoka Kolačuša i Studenac. http://icr. mehanizovane brigade. izvele su masovan pješadijski napad na položaje 1. godine poginuli su pripadnici OpŠO Vogošća: Rašid Bešlija. srpske snage u napadu su imale i 18 ranjenih ljudi. 10. Ovo je predstavljalo jedinstven slučaj u općinama grada Sarajeva. 1992. novosarajevske u 1. U toku preformiranja jedinica OpŠO Vogošća. njihove linije odbrane bile su stalno aktivne. U jednom trenutku 10-ak srpskih borca bilo je odsječeno od glavnine svojih snaga. čete. u početku je. kasniji 2. Osim poginulih.10. i to ne samo one koje su bile zahvaćene borbenim dejstvima na pravcu Orlića. • 78 • . Str.Mesud Šadinlija protivdiverzantska odreda. snage Vogošćanske brigade SRK. Adnan Čengić. 244 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda brigade Vogošća.243 Mada je napad izvela Vogošćanska brigada. Str. ali su na rovu broj 4 zaustavljeni i. posjedanje linija odbrane i obezbjeđenje teritorije u zoni odgovornosti OpŠO Vogošća. bataljon 13. pojačane dobrovoljcima iz SR Jugoslavije (Srbije i Crne Gore). Protivdiverzantski odredi drugih opštinskih štabova predstavljali su prostorne jedinice sastavljene većinom od boraca starijih godišta sa zadacima obezbjeđenja teritorije pojedinih naselja i pripremama rezervnih linija odbrane. početkom oktobra došlo je i do promjena u rasporedu jedinica. Broj 299/92. http://icr. AARBiH. rukopis. posjedao liniju odbrane duž desne obale Miljacke prema naselju Grbavica. oktobra 1992.244 Preformiranjem 13. Polovinom septembra 1. Vojnohistorijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93.icty.org.org. broj 41/92. oktobra 1992. napad je uspješno odbijen a srpskim snagama naneseni veliki gubici u živoj sili. Dnevni izvještaj o izvođenju b/d. Komanda brigade Vogošća. veći dio njenih jurišnika bili su dobrovoljci iz SR Jugoslavije. osim zadataka obezbjeđenja određenog broja važnih javnih objekata. Nakon što je 1. U odbrani Fočanske ulice 19.

desno tt 818 Volujak. mehanizovane brigade Nakon neuspjelih pokušaja da ovladaju Orlićem. korpusa. 09. broj 1.Stup. Relativno miran period u zoni odgovornosti 1. Intenzivni radovi izvođeni su naročito na pravcu 1. oktobra. 1992. 01-06/92. Str. mehanizovane brigade definisana dokumentom: AARBiH. Zona odgovornosti 1. mehanizovane brigade iskorišten je za konsolidaciju jedinica i inžinjerijsko uređenje osnovne i rezervne linije odbrane.mbr. mehanizovane brigade i raspored rejona odbrane mehanizovanih bataljona prikazani su na našoj Karti 10). bataljonu dodijeljen je rejon odbrane na Žuči. 1992. bataljona koji je na novu liniju odbrane uveden 4. lijevo tt 701 Arnautka. • 79 • . 10. Zapovijest za odbranu op. U to vrijeme linije 245 246 AARBiH.245 (Zona odgovornosti 1. Komanda 1. broj 42/92. 1/1.Za Sarajevo. Zapovijest za odbranu. za Bosnu svoju 1. 26. pov. 246 Karta 10: Zona odgovornosti 1. 06. snage VRS su do kraja prve polovine oktobra težište svoje ofanzive ponovo prenijele na pravac Doglodi .

a još teža situacija bila je sa artiljerijskom municijom. u dovoljnoj mjeri imala samo borbenog morala i volje svojih boraca. 04. 23. a taj zadatak bio je naročito težak za jedinice unutar prstena opsade Sarajeva. Iz tih razloga činjeni su pokušaji iskoraka iz stvorene situacije. Za dolazeću prvu ratnu zimu pripremale su se sve jedinice 1. tako da. Dnevni borbeni izvještaj. pri čemu su pripadnici 1. s prvim hladnim i kišnim danima na visovima Žuči počeo se osjećati. 10. mehanizovane brigade bili prinuđeni na krajnju uzdržanost zbog stalnog nedostatka municije. 1. Već smo pomenuli i prve probleme s popunom ljudstvom. bez dileme. Sumarni izvještaj o izvođenju b/d. U tom pogledu. Ovaj klasični obrazac rovovskog ratovanja nije odgovarao 1. kao i potrebe za drvnom građom za inžinjerijsko uređenje položaja. Izvještaj Komandi 1. vidljivo da se na linijama svakodnevno osjećao i manjak potrebnih količina municije svih kalibara i pogonskog goriva. možemo reći da je u prvom mjesecu svog ratnog puta 1. mehanizovane brigade za dan 04. Srpske snage nisu pokazivale nikakvu uzdržanost u upotrebi svih vrsta naoružanja kojima su raspolagale tokom dnevnih razmjena vatre. toplog veša. Str. i one su provođene s obje strane fronta. izbacila iz stroja 12 neprijateljskih vojnika. godine nastavljene su aktivnosti na inžinjerijskom uređenju linija. zimskih uniformi i obuće. mehanizovanoj brigadi. Veliki nedostatak svih energenata. 25. Borbeno djelovanje svodilo se na svakodnevne razmjene vatre sa osnovnih linija odbrane. broj 01-5. U tom smislu zahtijevano je i od pretpostavljene komande da se zaustavi odobravanje sječe drveta u ovoj zoni. bataljona već su bile u dobroj mjeri uređene i utvrđene blizu trećeg stepena inžinjerijskog uređenja. oktobra. 1992. a prijetila je i opasnost pokretanja klizišta. Iz borbenih izvještaja brigade i u njima sadržanih zahtjeva Komandi 1.10. za jedinice i civilno stanovništvo u gradu Sarajevu.247 U toku uređenja linije 1. 249 AARBiH. godine. 248 Sve ove aktivnosti provođene su. pa i ogrjevnog drveta. mbr. Diverzantska grupa 1. kako u cilju osiguranja odbrane linija. korpusa. mbr pokušavala zaustaviti jer su položaji njenih jedinica sječom bivali demaskirani.1992. pov. mehanizovana brigada od svega za rat potrebnog. Sječa je bila tako intenzivna da je Komanda 1. Str. Akcija je izvedena bez 247 AARBiH. 1992. Broj 410/92.Mesud Šadinlija odbrane 2. 10. • 80 • . Komanda 1. korpusa o aktivnostima 1. koje je izvršeno do 24. kao sve veći problem. korpusa. pov. broj 01-48/92. linija je djelimično korigovana u taktički povoljniju poziciju i bez borbe pomjerena prema naprijed za nekih 150 metara. 1. nedostatak dovoljnih količina hrane i intendantske vojne opreme. novembra u popodnevnim satima u rejonu Orlića uništila 6 bunkera i prema procjeni. korpusa. ni po suštini zadataka koji su joj postavljeni. mbr. 10. Već u ovo vrijeme brigada nije raspolagala ni sa punim borbenim kompletom pješadijske municije po borcu. ni po resursima kojima je raspolagala. i 3. mbr je 14. tako i u cilju stvaranja pretpostavki za život i rad jedinica u zimskim uvjetima. proizvele su nekontrolisanu sječu šume na oslobođenim padinama Žuči. bataljona. Obostrano su vršena i stalna izviđanja protivničkih linija.249 Tokom novembra 1992. 1992. 248 AARBiH.

mbr.Za Sarajevo. Dnevni borbeni izvještaj. pov. broj 01-88/92. 11. za Bosnu svoju gubitaka na strani 1. VRS je očekivala napad Armije RBiH i pripremala vlastiti odgovor na njega. Na strani Armije RBiH pripremale su se velike stvari. mbr. mbr Davor Maričić. 14. Poginuo je borac 1.250 Nakon ove akcije borbena dejstva na platou Žuči ponovo su se svela na dnevne razmjene vatre i izviđačke aktivnosti. Str. 1992. Komanda 1. •• 250 AARBiH. O tome će biti riječ u narednom poglavlju. • 81 • . ali je nakon akcije srpska strana odgovorila granatiranjem linija i od tog dejstva artiljerije jedan borac je poginuo.

izgledi da razvoj događaja poprimi tako tragičan tok bivali su sve jasniji. I u jednom i u drugom pogledu aktivnosti su se odvijale sa mnogo problema. varijacija na. • 82 • . Pripreme su počele početkom oktobra. Planirana hercegovačka brigada nikada nije formirana. do tada najveću i najambiciozniju vojnu operaciju u cilju deblokade Sarajeva. U organizacijskom smislu najprije su formirane taktičke grupe Igman i Visoko. O organizacijskim promjenama jedinica unutar grada tokom septembra i oktobra bilo je riječi u prethodnom poglavlju. već da se dejstva izvode po tzv. a zatim je naređeno formiranje manevarske brigade na području Konjica i Jablanice. ipak predstavljali isforsirane akcije s puno skupo plaćenih improvizacija. Glavni štab OSRBiH je odmah nakon neuspjeha operacije “JUG-92” počeo planirati i pripremati novu. korpusa. Kada je nakon njenog početka postalo jasno da VRS i srpski mediji znaju. Cijeli period priprema obilježen je i velikim problemima i sukobima u dijelu komandi koje su trebale izvesti operaciju. U logističkom smislu činjeni su veliki napori da se osiguraju dovoljne količine opreme i materijalno-tehničkih sredstava. Operacija je stvarno nosila naziv “KOVERTA” i o tome svjedoči veliki broj sačuvanih dokumenata u Arhivu ARBiH. ne samo tajni naziv operacije “KOVERTA”. Oslobađanje kote 850 i Golog brda. bez obzira na razmjere borbenih dejstava. u odnosu na prethodne pokušaje koji su. Razlika.Mesud Šadinlija • VI • (Operacija “KOVERTA”. i u propagandne svrhe koriste. zamisli napada jedinica s unutrašnje i spoljne strane prstena opsade grada. već i njene operativne detalje. veličinu angažovanih snaga i žrtve. 251 252 Oružane snage RBiH sačinjavale su Armija RBiH i MUP RBiH. Početkom jeseni.) Pokušaji proboja iz okruženja i deblokade Sarajeva preduzeti tokom ljeta 1992. koja je trebala biti upotrijebljena prvenstveno na proboju obruča opsade Sarajeva. u suštini. ležala je u nastojanju da se ovaj put operacija pripremi svestrano i pravovremeno. Krajem novembra taktičke grupe Igman i Visoko su preimenovane u operativne grupe u čijim sastavima su na zadatku deblokade Sarajeva trebale biti angažovane jedinice iz svih korpusa ARBiH osim bihaćkog 5. pod kodnim imenom “KOVERTA”. godine od strane Oružanih snaga Republike Bosne i Hercegovine251 bili su u najvećoj mjeri motivisani sprječavanjem humanitarne katastrofe koja se predviđala stanovništvu grada pod opsadom VRS. a sa angažovanjem jedinica u okvirima operativnih grupa bilo je stalnih problema sve do kraja operacije. načelnik GŠ OSRBiH Sefer Halilović je počeo ubjeđivati i sebe i druge da nikada nije ni postojala operacija “KOVERTA”. posebno u dijelu ŠVK koji je djelovao na području Igmana i Konjica i u Komandi OG Igman.252 Zamisao operacije bila je. Borbe za Mujkića-brdo. tokom ljeta već isprobane. planu “SLOBODA”.

Za Sarajevo.256 Prvobitni plan operacije za jedinice 1. broj 10/74-427. komande VRS su znale naziv operacije “KOVERTA” i njen sadržaj.icty. pov.254 Kako su pripreme operacije odmicale. U ovom dijelu dokumenti VRS ne daju odgovor na pitanje kojim obavještajnim kanalima su prikupljene informacije o predstojećoj ofanzivi ARBiH. i 3. korpusa. iz okruženja. Zapovijest za napad komandanta SRK (“Kijevo-92“). bunkera za vatreno dejstvo i zaštitu za grupu od 3-5 ljudi i za svakog vojnika izrađen stojeći streljački zaklon s podgrudobranskim skloništem. broj 10/74-667. Str. Zapovijest za napad Op. kao i sa pokušajima osiguranja znatnijih količina oružja. 10. koje su pominjane na prethodnim stranicama. 1992. Kobiljom Glavom i Ugorskim. Po ovim pravcima snage za proboj iz okruženja su grupisane u tri sektora: “Istok”. Str. 11. nismo upuštali ni u kakve dalje spekulacije o njihovim izvorima. 1. Komanda 1. snage za obezbjeđenje. mbr i 2. Zamisao se sastojala u obuhvatnom manevru združenih sastava s fronta. Borbene aktivnosti preduzete početkom oktobra na području Dogloda. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. i jedinica sa spoljne strane. Svi objekti morali su biti povezani saobraćajnicama i utvrđeni da mogu zaštititi ljudstvo od dejstva haubice 155 mm. povećavao se i nivo poznavanja njenog sadržaja i stepena priprema od strane VRS. Naređena su dejstva jedinicama SRK s ciljem da se prvenstveno onemogući deblokada Sarajeva. korpusa formulisan je već krajem oktobra 1992. http://icr.255 odnosno deblokadu Sarajeva. Zapovijest za naredna b/d. izgradnjom skloništa za svako odjeljenje.org. 26. 10. za Bosnu svoju Planirana nabavka potrebnih sredstava išla je dosta teško. Op. mtbr. godine http://icr. “Zapad” i “Centar”. broj 10/74-395. Otesa i Briješća. 10. municije i druge vojne opreme. pov. 26. broj 11/92. Naređeno je i dodatno utvrđivanje linija koje drže grad u blokadi.257 Do početka operacije došlo je do niza promjena. broj 3. tako i u korekcijama pravaca napada. kako u rasporedu snaga. pov. Pravac napada 253 254 Šadinlija.icty.org. 1992. U trenutku kada je naređen početak operacije “KOVERTA” nijedan aspekt njene pripreme nije bio dovršen. a zatim stvore uvjeti za ovladavanje Otesom. broj 510/92. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. kao i ofanzivna dejstva na širem području Igmana i Trnova. 256 Ibid. U tom smislu shvatili su je vrlo ozbiljno i procijenjivali da će operacija “ako joj se u početku ne zada odlučujući udarac. 01. http://icr. godine. Azića. snage za podršku i rezervu.org. a pomoćne snage na pravcima Kijevo – Gornji Kotorac i Dvor – Reljevo. str. • 83 • . Ostale jedinice ešalonirane su kao snage za odbranu. pri čemu su glavne snage trebale biti angažovane na pravcu Hrenovica – Podgrab – Ravna planina. 255 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. Sektor “Centar” činile su snage Združenog odreda Širokača. 1992. dobiti puni zamah i ostvariti postavljeni cilj”. 1. Prije kraja novembra. 1992. pov. posebno na pravcu napada glavnih snaga. odnosno imati zaštitni sloj debljine 150 cm tvrdo nasutog materijala. 26. 257 AARBiH. Zapovijest za dalja dejstva Op. tako da se. a posebne teškoće predstavljao je transport nabavljenih sredstava zbog zategnutih odnosa i početka sukoba sa HVO. imale su za cilj sprječavanje priprema i izvođenja ove operacije. uz navod da je VRS raspolagala ovim informacijama. 06. Bile su prilično dobro upoznate s planiranim snagama po pojedinim pravcima dejstava. Str.253 VRS je raspolagala informacijama o pripremama Armije RBiH za veliku operaciju deblokade Sarajeva. bbr.icty.

srpske snage su imale dobar početni uspjeh i prodrle u Sokolje. ali su u naselju poražene od snaga 2. Str. s ciljem da jakim i energičnim napadom uz sredstva podrške razbije snage neprijatelja na pravcu napada. Na osnovu zapovijesti za napad komandanta 1. 11. srpske snage otvorile bi najpogodniji pravac za eksploataciju svoje nadmoći u oklopnomehanizovanim jedinicama i potpuno ugrozile odbranu grada.Mesud Šadinlija 1. a pomoćne snage na pravcu Orlić – kota 850 – Kuta. • 84 • . zbog zaštite tajnosti. godini – presjecanja grada linijom Nedžarići – stupska petlja – Rajlovac. Komanda 1. Na pravcu Ilidža – Pejton – podvožnjak na rijeci Željeznici – Otes. mehanizovane brigade Enver Šehović odlučio je na dodijeljenom pravcu izvršiti napad obuhvatnim dejstvima. Komanda 1. decembra popustila i srpske snage su zauzele ovo naselje. odbačene na polazne položaje. pov. broj 1226. oktobra. 1992. snage VRS su probile liniju odbrane. 1992. 12. mtbr i uz velike gubitke. a zatim produžiti dejstva prema selu Jezera i izbiti na put Vis – Golo brdo.260 Komandant 1. snage 1.259 Time je odbrana Sarajeva dovedena u najkritičniju situaciju nakon mjeseca maja i SRK je došao nadomak ispunjenju jednog od najvažnijih ciljeva koji mu je postavljen u 1992. korpusa su odbile napad i zadržale svoje položaje. i 2. mehanizovani bataljon. Dosezanjem ove linije. Zapovijest i detalji plana. prvi udar su izvele snage VRS. Jezera – Golo brdo. uz sadejstvo susjeda i uz sredstva podrške. trebao produžiti napad u pravcu Piskoča. odbrana ARBiH na Otesu je 4. nisu saopćeni potčinjenim jedinicama do izdavanja naređenja za početak operacije. bataljona bio je napad pravcem Uvala – Baroševa vikendica – “Kamenjar”. Napad su trebali izvesti mehanizovani bataljoni sa svojih polaznih položaja. Napad ukupnim snagama jačine dva bataljona pojačana sa 4 tenka i nekoliko oklopnih transportera. Smiljevići. To je učinjeno 4. U takvoj situaciji. I dok su se pripreme snaga ARBiH presporo odvijale. korpusa. decembra u večernjim satima. Na pravcu Rajlovac – Zabrđe – Lemezovo brdo – Sokolje. bataljon je. zauzele podvožnjak i dvije zgrade u naselju Otes. počeo je 1. nakon sređivanja borbenog poretka. bataljona bio je napad pravcem Uvala – s. a planovi mijenjali i usložnjavali. pov. 189.258 Pod svakodnevnim napadima. Na glavnom pravcu napadali su 1. mehanizovane brigade sačinila je plan i zapovijest za napad. korpusa. a zatim produžiti napad i u sljedećem zadatku ovladati linijom Gradac – Piskoč. grupišući glavne snage brigade na pravcu Arnautka – s. Zadatak 2. 260 Dervišević. broj 1383. Zadatak 1. Str. Uz sadejstvo sa izviđačko-diverzantskom jedinicom i uz sredstva podrške. godine. decembra. Na pravcu Doglodi – Bare – Otes. korpusa napisane 26. Izvještaj. trebao napasti i ovladati objektom “Šljivik”. 1992. AARBiH. 01. 12. gdje je. Po izbijanju u rejon Smiljevića. podržan snažnom artiljerijom SRK. bataljon je imao zadatak ovladati 258 259 AARBiH. mehanizovane brigade i njeni zadaci bili su određeni njenim polaznim pozicijama na Žuči i nisu pretrpjeli bitnije izmjene. Glavne snage su u bližem zadatku trebale ovladati linijom Vis – Golo brdo. Razvoj b/d na Otesu u vremenu od 01-04. Komanda 1. Štab Vrhovne komande OSRBiH izdao je naređenje jedinicama da otpočnu dejstva po planu “KOVERTA”. nanoseći im što veće gubitke. 12. Dnevni borbeni izvještaj.

i kao desni susjed snage OpŠO Vogošća. 12. Do kraja dana bataljon je ovladao rejonom “Platoa” i dospio na 50 metara ispod kote 850. pov. 192-193. 04. Na prednjem kraju odbrane 3. kao bočno osiguranje napada snaga na glavnom pravcu. te HAD i mpoad sa raspoloživim sredstvima. čime je linija probijena i napad nastavljen prema koti 850. broj 129/92. U tekstu smo naznačili da su plan i zapovijest komandanta 1. gdje je trebao srediti borbeni poredak i biti spreman za odbijanje kontranapada iz pravca Vogošće. 1992. ovlada rejonom “Plato” ispod kote 850. Zapovijest za napad 1.Za Sarajevo. bataljon je trebao srediti borbeni poredak i. Djelovodni broj i datum protokolisanja sa 4. bataljona sadejstvujući u pravcu kote 850 i Mujkića-brda. 263 AARBiH. mehanizovane brigade. AARBiH. mehanizovani bataljon imao je zadatak da u početnoj fazi veže snage neprijatelja na prednjem kraju. onemogućavala je efikasno dejstvo tenkova i protivoklopnih oruđa koji su trebali pružiti podršku pješadiji u napadu. Na dijelovima na kojima je ostvareno napredovanje. mtbr napadom u pravcu Visa. Po ovladavanju kotom 850. koja je bila od koristi jedinicama u fazi prilaženja neprijateljskoj liniji. • 85 • . Izviđačko-diverzantska grupa imala je zadatak da se ubaci u rejon kote 850 i sadejstvuje sa snagama 2. 3. Komanda 1. a po stvaranju uvjeta napredovanjem snaga na glavnom pravcu. produžiti napad u pravcu Kuta i ovladati linijom Gradac – Mujkića-brdo. broj 01-130/92. s neprijateljem koji je očekivao napad u 261 AARBiH. Linija VRS je probijena i na pravcu napada 2. godina). a zatim produži napad u pravcu kote. protivoklopnih topova i minobacača po linijama VRS. bataljona. 262 Dervišević. Kao vrijeme za početak napada određen je 5. decembrom bili su vjerovatno posljedica činjenice da je akt protokolisan tek nakon njegovog saopćavanja na brifingu komandanta brigade. mehanizovane brigade prikazani su na Karti 11. mbr. koji je izašao na gredu južno od kote 850 u rejonu pravoslavnog groblja. bataljona. Komanda 1. Vojnohistorijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. 12. pa je njegovo napredovanje zaustavljeno jakom neprijateljskom vatrom iz PAM-ova i PAT-ova. za Bosnu svoju rejonom “Kamenjara”. Dnevni borbeni izvještaj. Pov. bataljona u ovladavanju “Kamenjarom” i da sprječava izvlačenje snaga neprijatelja iz rejona “Plato” na pravcu napada 3. Napad je počeo u 7:00 sati vatrom tenkova.261 Zamisao i pravci napada prema zapovijesti komandanta 1. a zatim srediti borbeni poredak i produžiti napad pravcem Golo brdo – Gradac. napravljen je prolaz u minskom polju i bunker je uništen ručnim bombama. ostvareno je po cijenu žestoke borbe za svaki rov. bataljona na vrhu Orlića. koje su podržavale napad 3. 05. mbr.263 Napadna dejstva 1. Pravac napada 1. Snage za podršku davali su Oklopni bataljon sa dva tenka. decembar u 5:00 sati. bataljona išao je preko teškog i otvorenog terena. Str. Na pomoćnom pravcu napada 3. Gusta jutarnja magla. 1992. 191.262 Čekao se trenutak u kojem će vidljivost omogućiti upotrebu sredstava podrške. Dervišević. Ostale jedinice brigade dobile su zadatke u okviru svojih osnovnih namjena. mbr sačinjeni krajem oktobra. mehanizovane brigade pratili su kao lijevi susjed 2. Jedinice u napadu su iskoristile maglu i lošu vidljivost da neopažene priđu neprijateljskim položajima. gdje je rastojanje do neprijateljskog bunkera ispred već pominjanog rova broj 8 bilo dvadesetak metara. rukopis.

Mesud Šadinlija Karta 11: Zapovijest za napad komandanta 1. • 86 • . decembra 1992. 4.mbr.

Bilo je potrebno borbom osvajati svaki metar terena. pov. 1992. Nastavak napada planiran je za 9. decembra trajao je zastoj i pregrupisavanje snaga. Izvještaj o stanju.269 U napadu je ostvaren napredak i snage VRS su potpuno razbijene u rejonu groblja u selu Jezera. broj 01-135/92. 12. decembar ujutro. Komanda 1. 266 1/1. gdje se 6. g. mehanizovanog bataljona. 5. 198-199. decembra je od neprijateljske granate poginuo komandant OpŠO Vogošća Ejub Delalić. bili ozbiljni potvrdio je i razvoj događaja nekoliko dana kasnije kada su sa svog komandnog mjesta. mehanizovane u napadu. http://icr. 194.267 Na početku napada na kotu 850. Str. 12. 270 AARBiH. U takvoj situaciji komandu nad 1. nastali u Rajlovačkoj brigadi. ostvarivana sa artiljerijskih položaja SRK. mbr. a na pravac 3. 1992. 12. Za nastavak napada 8. godine do 31. bataljona Izviđačko-diverzantska četa. Str.266 U 2. također. AARBiH.272 To je u svakom slučaju bila povolj264 265 Prvog dana napada 5. bataljona i dio Čete vojne policije. 31. 12. decembra u 7:00 sati./92. 06. bataljonu je umjesto ranjenog Zahira Panjete. postavljen Kerim Muminović. 1992. ali su snage VRS uporno branile gredu Vis – Golo brdo. prethodnog dana lakše ranjeni Fehim Agić. (Dokument ustupljen ljubaznošću Ćamila Idrizovića) 267 Dervišević. Snage Vogošćanske i Rajlovačke brigade VRS su se u toku noći pregrupisale i učvrstile odbranu kote 850 i grede kojom je ona dominirala. Dopuna redovnog borbenog izvještaja.271 čime je do kraja dana kota 850 dovedena u poluokruženje. morali pobjeći komandant i načelnik štaba Rajlovačke brigade VRS. Zbog toga su se ove dvije jedinice VRS međusobno optuživale. na Humu. 08. mehanizovane. Pomak od 8. 1992. mbr. pov. Odbranu VRS podržavala je snažna artiljerijska vatra po snagama 1. pov.org. Pov. mbr. nakon pogibije komandanta bataljona Fikreta Kavazovića Rokija također je došlo do zastoja u napadu. 07. koji je komandovao do 10. a na mjesto komandanta 3. ali i značajne gubitke na strani 1. broj 01-132/92. Dnevni borbeni izvještaj. mehanizovane brigade 6. ICTY – on-line baza podataka sudskih • 87 • . novembra 1992. broj 01-133/92. 271 AARBiH Komanda 1. mehanizovanog bataljona sa ratišta Žuč. Teže su ranjeni i privremeno izbačeni iz stroja i komandant 1. mbr. bataljona u toku borbi je postavljen Salko Hajdarević. pov.1992.12. također privremeno. 272 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda Vogošćanske brigade. Dervišević. Pov. Izvještaj 1.icty. komandovao njegov zamjenik. 1992. 08. korpusa. pred bijesom svojih potčinjenih. nastupio je kritični trenutak bitke. bataljona Zahir Panjeta. broj 1334-1. kada je na dužnost komandanta. Da su problemi. 269 AARBiH. Golo brdo i Perivoj od 5. mbr. Dnevni borbeni izvještaj. mtbr napredovala je lijevo od sela Jezera i prema koti Vis. bataljonom privremeno je preuzeo Ćamil Idrizović. godine poginulo je 12 i ranjena su 23 borca 1. broj 03. i komandant 2. 1992. 08. decembra očekivao izlazak na kotu 850. bataljona Mehemed Cero. decembra. mbr. Dnevni borbeni izvještaj. Str. Komanda 1. 12.265 Na pravcu 3. odakle je komandovao jedinicama OpŠO Vogošća u napadu.Za Sarajevo. 12. 12. Komanda 1. decembra 1992. bataljona prema selu Jezera uvedeni su dijelovi dviju četa 1. decembra na pravac 2. kota 850. decembra ostvaren je na spoju Vogošćanske i Rajlovačke brigade SRK. Kako je među poginulim i ranjenim borcima bio i priličan broj komandira svih nivoa i ostalih starješina. 268 Ejub Delalić je na dužnost komandanta OpŠO Vogošća postavljen 16. Nije bilo daljnjeg napredovanja snaga 1. Str. 1992. za Bosnu svoju dobro utvrđenim bunkerima uvezanim dobrim saobraćajnicama. broj 104/92.264 U istim uvjetima nastavljen je napad snaga 1.270 Lijevi susjed 2.268 Tokom 7. što je za rezultat imalo velike gubitke nanesene neprijatelju.

oligarhija SDS-a planirala je tog dana objaviti jednu deklaraciju kojom bi svijetu obznanila da je postigla svoje ratne ciljeve i da. mehanizovane brigade poslije izlaska na kotu 850 su neprekidno trpjele žestoku vatru iz svih vrsta naoružanja iz pravca Golog brda. decembra ujutro.274 Bilo bi vrlo teško objaviti obustavu rata u situaciji u kojoj bi snage ARBiH niz padine Žuči silazile prema Vogošći. koji je odmah pogođen hicem neprijateljskog tenka sa Golog brda. što se njih tiče.Mesud Šadinlija na situacija za borce 1.org. među svojim borcima našli ranjeni komandanti 1. 1992. Ovom prilikom je kao podrška upotrijebljen tenk. 12. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda Vogošćanske brigade. decembra jedinice VRS dobile naređenje da do tog 13. ali i uporno. 1992. 276 AARBiH.277 Jak otpor snaga VRS još uvijek je držao jedinice 1.275 U toku noći 10/11. decembra ujutro nastavili napredovanje. Str. http://icr. Str. 1992. decembra na Golo brdo je. 12. 277 AARBiH. 12.org. 12. godine. O upornosti i istrajnosti boraca 1.broj 11/92. pov. Dnevni borbeni izvještaj. broj 109/92. mehanizovane brigade na Golo brdo obnovljen je i 12. mbr.icty. Zato je otpor snaga VRS bio krajnje uporan i žestok. koji su 9.276 Napad snaga 1. Napredovanje je bilo sporo. lakše oštećen i sklonjen sa bojišta. Dnevni borbeni izvještaj. godine http://icr. Komanda 1. Komanda 1. mehanizovane brigade. 273 Oslobađanje kote 850 predstavljalo je veliki uspjeh 1. broj 10/74-706. Rajlovcu i Vracama. na kojem su se snage VRS konsolidovale i pružale snažan otpor. koje su u toku dana nastavile sa napadima. postala još jača. pobjegavši iz bolnice. mehanizovane nadomak Golog brda. 1992. 07. 11. broj 01-140/92.icty. 1992. 12. pov. broj 01-136/92. Pod pritiskom međunarodne zajednice u pogledu situacije u koju je opsadom dovedeno stanovništvo Sarajeva i drugih dijelova Bosne i Hercegovine. 11. Stoga su 7. Podršku im je iz rejona Golog brda davao jedan tenk i PRAGA. izašla jedinica od oko 70 boraca. Dnevni borbeni izvještaj. 273 AARBiH. pov. pov. Str. 10. Odbrana preostalih položaja na Žuči postavljena im je kao imperativ zbog političkog manevra koji je Radovan Karadžić planirao izvesti 13.icty. 12. Izvještaj o stanju. Izmjene i dopune Zapovijesti za naredna b/d. može biti postignuto mirovno rješenje. Dnevni borbeni izvještaj sa stanjem u 18:00 časova. bataljona. Komanda 1. bataljon dokumenata: Komanda SRK. 3. Nisu se mogla koristiti protivoklopna sredstva zbog guste magle i smanjene vidljivosti. 274 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. tako da su dejstva ovih snaga po jedinicama 1. 09. 10. i snage 1. 12. mbr je odgovorila raspoloživim artiljerijskim naoružanjem. decembra moraju ostvariti postavljene ratne ciljeve.org. Str. Podršku snagama na Golom brdu davala je artiljerija SRK sa svojih položaja na Paljevu. decembra. mbr. Pov. Na ova dejstva 1. Blagovcu. Komanda 1. 1992. Pov. mbr. a nakon toga preći u odsudnu odbranu dostignutih položaja. • 88 • . Str. 275 AARBiH. mehanizovane brigade u izvršavanju postavljenog zadatka govori i činjenica da su se 9. godine http://icr. pov. Dnevni borbeni izvještaj. 12. broj 01-141/92. Pov. mehanizovane. i 2. broj 01-139/92. 12. broj 10/74-667 od 26. i oko 10:30 izašli na kotu 850 i na njoj poboli zastavu Armije RBiH. Mehemed Cero i Zahir Panjeta. mehanizovane. 1992. Na bočnom pravcu sa kote 850 prema koti 830. broj 10/74-729. trebalo je još izaći na Golo brdo. 1992. Za ostvarenje bližeg zadatka definisanog zapovješću komandanta brigade. decembra. mbr. Op. kao pojačanje snagama VRS.

12. Str. Šaban Bećirević. 1992. kota 850. kao i oslobođene teritorije u napadnim dejstvima 1. broj 01-143/92. Str. uništavajući preostale tačke otpora. decembra izveden je istovremeni napad s fronta i s lijevog boka na Golo brdo. 1. Komanda 1. 31. decembra 1992. sređivanja borbenog poretka jedinica. korpusa nije bila u stanju izdvojiti svježe snage sposobne da odmah preuzmu napadna dejstva na pravcu Vogošće. 284 U brobenim dejstvima vođenim od 5. Kao što je na karti veoma uočljivo. AARBiH. Dnevni borbeni izvještaj. 1992. do 16. broj 1407. g. Komanda 1. 13. čija su vrata bila napola otvorena. Ne mogavši zbog guste šume na efikasan način koristiti protivoklopna sredstva.281 Narednog dana. mbr. Komanda 1. korpusa.278 Do 13. njegovi borci su kopajući tranšeje prilazili jednom po jednom neprijateljskom rovu i uništavali ih ručnim bombama. za Bosnu svoju je napredovao postupno. Pobjede na Žuči bile su do tog trenutka najveći uspjesi postignuti od strane jedinica ARBiH angažovanih u operaciji. 2. 1/1. mbr. 1992. 14. godine prikazani su na Karti 12). Rahmo Bašić. Pogledi su bili usmjereni prema Vogošći. 16. pov. Dnevni borbeni izvještaj. podržan vatrom protivoklopnih sredstava mpoad-a. bataljon je izašao na kotu 830. decembra 3. 282 AARBiH. Nezir Avdić. o tom aspektu nije se puno razmišljalo. mbr. 1992. 1992. posebno 1. 1992. Dok su snage s fronta i s desnog boka jakom vatrom vezale odbranu neprijatelja. mtbr je ovladala Visom i posjela rejon iznad sela Perivoje. godine do 31. 12. 280 AARBiH. godine snage 1. do 16. još uvijek držeći vrh Golog brda. nakon sređivanja borbenog poretka. nastave napad. mtbr i desnim susjedom OpŠO Vogošća. mbr. Izvještaj 1. 12.282 (Pregled polazne i dostignute linije. mehanizovane brigade preduzele su aktivnosti asanacije terena. Esad Bešlija. mbr. Snage ARBiH koje su napadale na pravcu Vogošće. Komanda 1. Dnevni borbeni izvještaj. decembra iz sastava 1. pov. decembra 1992. bataljon su ovladali selom Jezera i dostigli dijelove platoa Golog brda. mbr i OpŠO Vogošća poginuli su: Vahid Alibašić. Očekivalo se da snage koje su 11 dana vodile upornu i tešku borbu./92. U trenutku postizanja ovog velikog uspjeha 1.279 Razbijene snage VRS 14. Ifet • 89 • . s lijevog boka je napala brigadna Četa vojne policije koja je ušla u neprijateljsku liniju i. 12. 12. i 2. Dnevni borbeni izvještaj. 283 Razvoj događaja će pokazati da će ovi uspjesi na Žuči i ostati najveći uspjesi Armije RBiH u toku izvođenja operacije “KOVERTA”. Golo brdo i Perivoj od 05.284 Mada su pripreme za nastavak napadnih 278 279 Razgovor sa Salkom Hajdarevićem. a 2. dostignuta linija bila je mnogo kraća i povoljnija za odbranu. mehanizovanog bataljona sa ratišta Žuč. do 16. 15. broj 03. Str.Za Sarajevo. postavljanja i utvrđivanja novodostignute linije odbrane. pov. 12. broj 01-145/92. čiji tok nije išao po zamišljenom scenariju. 16. mbr. Komanda 1. Str. decembra su se postepeno povlačile prema Perivoju i Mijatovića-kosi. mehanizovane brigade. pov. pov. te njeno uvezivanje s lijevim susjedom 2. Samir Bajrović. u 13:05 časova izašla na vrh Golog brda i pobola zastavu ARBiH na ovom najjačem utvrđenju VRS na Žuči.283 Oni su dali priliku da se uvođenjem svježih snaga na pravac napada eksploatiše uspjeh i iskoristi evidentna dezorganizacija snaga VRS. Str. To je bilo u okvirima krajnjeg cilja pokretanja operacije “KOVERTA”. broj 01-144/92. Nazif Bajrović. 12. 1992. 281 AARBiH. mtbr i OpŠO Vogošća u periodu od 5. decembra su svoje uspjehe platile velikim brojem poginulih i ranjenih. a da se pojačaju snage koje su u pravcu Vogošće napadale iz Visokog.280 15.

decembra 1992. do 16.Mesud Šadinlija Karta 12: Oslobođena teritorija u periodu od 5. godine • 90 • .

mbr sa Orlića. Mirsad Dževlan. U takvoj situaciji Komanda 1. Komanda 1. nakon pogibije Ejuba Delalića. Ostvaren je početni uspjeh i neprijatelj je izbačen iz prvih rovova.Za Sarajevo. Salko Spahić. Komanda 1. mtbr. Dnevni borbeni izvještaj. Momčilo Mumović. kota 850. broj 1475. čime bi se stvorili uvjeti za daljnje napredovanje u pravcu Vogošće. Dnevni borbeni izvještaj. Zijo Panjeta. 12. 84 borca su teže ranjena. Mensud Herić. mbr koji je ispoljio dejstva u pravcu Kuta. 1992.288 Po procjeni Komande 1. 12. Iz tog rova je pružan žestok otpor dejstvom mitraljeza M-84 zvanog “sijač smrti”. 1992. 288 AARBiH. Komanda 1. Sedad Čomor. 19.286 prvi nastavak napada nakon oslobađanja Golog brda nije išao tim pravcem. Poginuli su Šefket Komar. 1992. broj 01-156/92. mehanizovane brigade nanio gubitke i odbio napad. Str. opravak pristupnih puteva. a zatim zajedničkim snagama ovladaju objektom Mujkića-brdo. Str. Midhat Husko. broj 01-150/92. ovladavši svim otpornim tačkama neprijatelja koje su kontrolisale kotu. • 91 • . Vahid Šačić. Enes Čizmo. 289 AARBiH. Safet Skenderović. Mevludin Delalić. decembra izvršio 1. Haris Fazlić. te uz sadejstvo 3/1. Golo brdo i Perivoj od 05. Fikret Kavazović. Priprema napada je bila efikasna i snage OpŠO Vogošća su napredovale do vrha Mujkića-brda. decembra iz pravca Hrastika i objekta Šabanova kuća napale Mujkića-brdo. mbr i OpŠO Vogošća. Velibor Borovčanin. korpusa 19. Dnevni borbeni izvještaj. mehanizovanog bataljona sa ratišta Žuč. mehanizovani bataljon pojačan brigadnim diverzantskim vodom u pravcu sela Perivoj. za čijeg je komandanta. godine do 31. 21. Str. mbr. Hrustem Ramić. Faruk Kavazić. Drenko Bjegović. za Bosnu svoju dejstava u pravcu Vogošće započele odmah. bilo je potrebno nekoliko dana da se jedinice dovedu u stanje borbene gotovosti za izvršenje zadatka. korpusa. 12. Dnevni borbeni izvještaj. Huso Kerić. mehanizovane brigade zahtijevala je od Komande 1. Gubici 1. snagama 1. Donja Jošanica. 285 AARBiH. 19. broj 03.1992. Meho Zuko. Enver Suljević. mbr bili su 4 poginula i 10 ranjenih boraca. Vogošćanska brigada je uređivala drugu liniju odbrane Vogošće grebenom Dvor – Piskoč – Gradac – s. Adnan Murguz i Samir Radovac. Rašid Uzunović. ali je nakon toga jakom bočnom vatrom s obje strane i minobacačkom vatrom.287 Kao lijevi susjed u ovom neuspješnom napadu su sadejstvovale snage 2. Uz snažnu i efikasnu pripremu artiljerije 1. 287 1/1. osim posljednjeg rova./92. Sehadin Pindžo. mbr. 12 . računajući da je uporan otpor iz posljednjeg rova na Mujkića-brdu posljedica Bezdrob. snage OpŠO Vogošća su 23. decembra ocijenila da su stvoreni uvjeti da 1. Zijo Kajmović. 31. mehanizovane brigade uvjeti za nastavak napada u pravcu Vogošće još nisu bili stvoreni. pov. Str. 12. Str. Ejub Delalić. pov. Bilo je evidentno grupisanje snaga i sredstava VRS na relaciji Dvor – Vogošća – Pretis i povećan broj tenkova na području Rajlovca i Vogošće. 1992. 12. g. Za to vrijeme vršeno je uređivanje dostignute linije odbrane. Mensur Bukva. Rudolf Tomić. pov. Nezir Delalić. 286 AARBiH. broj 1475.289 Narednih dana izvršeni su potrebni dogovori. 19.285 Iako je Komanda 1. Komanda 1. Hamdo Radonja. Huso Šorlija. Mirsad Hasanović. pov. mbr. Kemo Ferhatović. mehanizovana brigada i OpŠO Vogošća nastave borbena dejstva s ciljem ovladavanja objektima Mujkića-brdo (tt 772) i Hrastik. Enver Šahović. Željko Stanić. izvlačenje i raspoređivanje artiljerijskih oruđa na nove položaje. pripreme i planiranja između Komande 1. Napad je 20. 1992. 1992. Mladen Panić. Smail Hadžović. Enes Ramić. Snage OpŠO Vogošća koje su izvodile napad su. S padom mraka borba je prestala. pov. korpusa. Jasmin Kapo. 12. korpusa da najprije snage OpŠO Vogošća ovladaju objektom Hrastik. Hamdo Hodžić. Izvještaj 1. postavljen Nijaz Grebović.

AARBiH. O potresnoj drami stradanja braće Mršo na Mujkića-brdu.12. a pored mrtvog brata u nogu ranjen mlađi Sejo. To je bila greška. Str. Dio objašnjenja ovakvog razvoja događaja može se naći ponovo na već citiranom internet-forumu. suština kojih je da. Dnevni borbeni izvještaj. u borbi na samoj koti poginulo je nekoliko istaknutih boraca i komandanata OpŠO Vogošća. • 92 • . 294 AARBiH. broj 1559. godine poginuo je Salko Bajić. rukopis.html 292 AARBiH. 97-98. http://sokolac. 1992. pov. ali zato snage OpŠO Vogošća koje su tokom dana izašle na kotu jesu.slavicnet. Alija Kulo. korpusa. nakon gubitaka položaja VRS na Žuči i prvih napada na Mujkića-brdo. a vojnici VRS se po pravilu povlače na rezervnu liniju. Snage 1. bio je propuštena prilika za oslobađanje Vogošće. decembar 1992. kako će se pokazati.”. AARBiH. pov. Remzija Vejo. korpusa. 295 AARBiH. 1992). Izvode iz zapovijesti odobrio komandant 1. 23. čime je napad okončan.com/sokolac/sokolac_zuc_forum. decembra. Vitezovi i Huni. od kojih je stariji Hakija poginuo predvodeći napad. uvijek sa efektom iznenađenja. 12. broj 1531. U ovom napadu poginuli su borci OpŠO Vogošća: Šefik Halimanović. ““Nora” javlja vlastitu smrt”. korpusa. Komanda 1. 1992. 12. i nisu uspjele ponovo izaći na kotu. 1992. Dnevni borbeni izvještaj. 1992. Na ovu tvrđavu snage OpŠO Vogošća i 1. decembra 1992. pisca pod pseudonimom Vogošćanin Pravi u tekstu “Ratno sjećanje X – Borbe na Ježevima – Mujkića-brdo (1993-1994) god. probije liniju – tada započene paranje linije uzduž. pov. broj 1583. u velikom broju počelo iseljavati iz Vogošće. u povoljnom razvoju situacije. AARBiH. mbr. Komanda 1. Izvori koji su nam bili dostupni za ovaj događaj su: AARBiH. 28. 26. i u daljnjem sadejstvu sa snagama OpŠO Vogošća ovladale linijom Kuta – Mujkića-brdo – Hrastik. 1992. pov. U narednih nekoliko dana snage Vogošćanske brigade VRS pretvorile su Mujkića-brdo u pravu tvrđavu. 292 Ovaj neuspjeh. Str. u kojem autor opisuje iskustva dotadašnjih borbi pripadnika Vogošćanske brigade. korpusa Mustafa Hajrulahović Talijan. i 2. sa dodatno utvrđenih i uređenih položaja VRS. Komanda 1.). Komanda 1. U napadu na Mujkića-brdo 23.1992. AARBiH. 12. izvjestile da je kota 772 Mujkića-brdo oslobođena. Sarajevo. bataljona bile su u borbenoj gotovosti da se. Str. autor naglašava razliku u činjenici da su vojnici VRS iz Vogošće bili duboko svjesni da je rezervni položaj nakon Mujkića-brda – Beograd. 1992. Vojno-historijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. Dnevni borbeni izvještaj. dočekane su vatrom u toku noći konsolidovane odbrane. mehanizovane brigade ponovo su napale 26. broj 01-161/92. Diverzantska grupa OpŠO Vogošća trebala je izvršiti prepad na Mujkića-brdo. 24. na koju je bila oslonjena cijela posljednja odbrana Vogošće.294 U početnoj fazi napada. mbr. 293 AARBiH.295 290 U raspoloživoj arhivskoj građi nismo pronašli borbeni izvještaj OpŠO Vogošća za 23. Izvod iz Zapovijesti za prepad. Komanda 1. 12. godina). Dnevni borbeni izvještaj. Komanda 1. mbr. Materijali NIP “Vojna iskustva odbrambeno-oslobodilačkog rata 1992-1995”. Izvod iz Zapovijesti za napad.290 a njihovi komandanti otišli primiti priznanja. ali bez ostvarenog rezultata. pokrenu u napad prema liniji Piskoč – Gradac. broj 01-159/92. Kada su u pitanju decembarske i kasnije borbe na Mujkića-brdu. pov. 1992.Mesud Šadinlija nemogućnosti sigurnog povlačenja i da će se njegova posada s padom mraka povući. decembra. ponovljen je veoma odlučan napad snaga OpŠO Vogošća. 27. vidjeti reportažu: Šefko Hodžić. 12. 12. Dnevni borbeni izvještaj. Str. Dnevni borbeni izvještaj.293 Dva dana kasnije. Komanda 1. pov. Posada posljednjeg rova na Mujkića-brdu nije s padom mraka napustila svoj položaj. broj 1543. godine.12. 12. Hakija Mršo. Komanda 1. 27. 28. Materijali NIP “Vojna iskustva odbrambeno-oslobodilačkog rata 1992-1995”. u slučaju kada ARBiH. AARBiH. Lista podataka o b/d: Napad na Mujkića-brdo(23. 12. 291 AARBiH. mbr. Lista podataka o b/d: Napad na Mujkićabrdo (28. 1996. Str. nakon čega bi se na kotu uvele snage 3/1. decembra krenule prema Mujkića-brdu. korpusa.1992.291 Snage koje su ujutro 24. 23. Str. čije se srpsko stanovništvo. mbr. 25.

Na zadatak je upućen diverzantski vod iz sastava Idč/1.298 Na linijama dostignutim u decembru. decembra 1992. broj 10/74-839. 298 Dervišević. Nova godina nije donijela ništa novo: teški zimski uvjeti na obroncima Žuči i svakodnevna artiljerijska i pješadijska dejstva snaga VRS. januara 1993. Imala je 2. Snage OpŠO Vogošća bile su u ozbiljnom napadu na koti Mujkića-brdo. decembra. http://icr. čime su bila otvorena vrata oslobođenju Ilijaša. 12. Dubravko Anđelić. Stepen popune ličnim naoružanjem se kroz ratni plijen u uspješnim borbenim 296 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. koja je obnovila napade na tom pravcu. mehanizovane brigade i OpŠO Vogošća su dočekali kraj prve i početak druge ratne godine. godine dočekala u nešto boljem stanju popune ljudstvom u odnosu na početak oktobra. godine operacija “KOVERTA” je na pravcu Visoko – Ilijaš – Vogošća bila u tački svoje kulminacije. Radovan Karadžić i Momčilo Krajišnik. osam boraca su vođeni kao nestali.icty. U borbenim dejstvima na Žuči 12. Koliko je situacija bila kritična po srpske snage. urgentno zahtijevala popunu svojih jedinica sa 200 pripadnika iz sastava srpskog MUP-a i 200 ljudi iz radne obaveze. • 93 • . Ponovni pokušaj ovladavanja Mujkića-brdom 1. iskritikovali su VRS i SRK i tražili kažnjavanje krivaca za izgubljene položaje na Žuči. za Bosnu svoju Tog 28. a da SRK treba pripremiti snage za držanje položaja na osvojenim objektima.Za Sarajevo. i da takav zahtjev nije mogao biti realizovan. 1992. snage 7. Nijedna od ove dvije prilike nije realizovana i snage ARBiH su s obje strane vraćene na polazne položaje uz velike gubitke u živoj sili. Napad je izveden istovremeno iz pravca Kuta i iz pravca kote 830.296 ŠVK OSRBiH je u pokušaju održavanja tempa operacije na ilijaškom pravcu umjesto 7. čijim bi oslobađanjem bila širom otvorena vrata oslobođenju Vogošće. 28. muslimanske brigade oslobodile su kotu Višegrad i dijelom snaga ušle u selo Gornja Bioča. a njih 300 su kao ranjenici bili izbačeni iz stroja jedinice. Str. krajišku brigadu. mehanizovana brigada izvela je u rano jutro 12. pov. 29. govori i činjenica da je Komanda SRK u pokušaju da učvrsti poljuljane pozicije oko Sarajeva. Napad je odmah zaustavljen strahovitom vatrom snaga VRS u kojoj je poginuo komandir IDč Jusuf Juka Gojak. Izvještaj. i da ni Žuč ni Sokolje nakon toga više nikada ne smiju pasti u ruke Armije RBiH. muslimanske u borbu uveo 17. što je predstavljalo popunu od 70% u odnosu na formaciju.org. Predstavniku Komande SRK saopćeno je da će taj zadatak obaviti Specijalna brigada srpskog MUP-a iz Trebinja. godine.1993. Efekte povećanja stepena popunjenosti dobrim dijelom su poništili značajni gubici koje je brigada imala u borbenim dejstvima. Do kraja godine broj poginulih boraca bio je 115. Iz pravca Visokog. borci 1. mbr.500 ljudi po spisku. 297 Šadinlija.297 Na vogošćanskom pravcu obnovljeni su pokušaji da se ovladavanjem Mujkića-brdom stvore uvjeti za daljnje napredovanje. Prva mehanizovana brigada je kraj 1992. Na sastanku na Palama održanom 29. Nesib Birindžić.01. Sastanak sa predstavnicima vlade Republike Srpske. 268. Tom prilikom je Karadžić naredio da se prije 2. moraju povratiti izgubljeni položaji na Žuči i zauzeti Sokolje. januara 1993. godine poginuli su: Jusuf Gojak.

01.Mesud Šadinlija dejstvima značajno povećao. Evidentan je bio stalni nedostatak rezervnih dijelova i pogonskog goriva za motorna vozila. pov. Značajne količine municije zarobljene kao ratni plijen su tokom borbenih dejstava i potrošene. 420 kombinezona i 106 dvodjelnih uniformi. pa je kraj godine brigada dočekala sa manje od jednog borbenog kompleta municije po oružju. mehanizovana brigada nošena nakon niza vojničkih pobjeda tokom decembra. ukupno na liniji i u brigadnoj rezervi. korpusa brigada je do kraja godine dobila ukupno 950 pari čizama. bilo je mnogo lakše prevazilaziti na valu optimizma kojim je 1. Analiza borbenih dejstava za mjesec decembar. ali je još uvijek iznosio 50% u odnosu na broj ljudi i radilo se o pješadijskom naoružanju najrazličitijih tipova i modela. Stanje intendantske opreme. 1993. s obzirom na uvjete u kojima je brigada izvršavala svoje zadatke. Početkom februara na Žuč je izašao i predsjednik Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine Alija Izetbegović. obilaskom linija i razgovorom sa borcima. Oskudica municije za pješadijsko naoružanje i artiljerijska oruđa. •• 299 AARBiH.299 Navedene mnogobrojne probleme vezane za popunu ljudstvom i svim vrstama materijalnotehničkih sredstava. Linijom snabdijevanja od Komande 1. • 94 • . Popunjenost sredstvima veze bila je 10% u odnosu na formaciju. bilo je krajnje kritično. Str. da. postala je stalna karakteristika stanja jedinice. mbr. Komanda 1. što je bilo daleko od stvarnih potreba jedinice. broj 04/6-1. 18. oda priznanje njenim oslobodiocima.

brdska brigada i u njen sastav ušla su četiri protivdiverzantska odreda OpŠO Vogošća. Vod ABHO i Pionirski vod. 27. bbt Ale Numanović. 1993. Vod veze. Brigada je 21. radi 300 301 AARBiH. Po formiranju. u kojoj su brigade koje su bile direktno potčinjene ŠVK i brigade iz sastava OkŠO Sarajevo. 2. 01.303 Bio je to korak usmjeren pojednostavljivanju sistema rukovođenja i komandovanja na području Sarajeva i olakšavanje Komandi 1. Pov. korpusa preformirani u 12. AARBiH.302 Brigada je u svom sastavu imala još Izviđačko-diverzantsku četu. a u sadejstvu s lijevim susjedom 1. Logističku četu. korpusa uključeni i dijelovi prostornih jedinica OpŠO Centar i OkŠO Sarajevo. 30. bbr je započela planirati borbena dejstva u kojima je trebalo na desnom kraju njene linije odbrane. korpusa. 29. ŠVK OSRBiH. 1. popraviti taktičke položaje izlaskom na Sjeničku kosu (tt 703). brdsku brigadu. Okružnom i općinskim štabovima odbrane. korpusa organizacije odbrane grada. mehanizovane brigade. Naredba. januara 1993. Naređenje. Naredba. Pov. za Bosnu svoju • VII • (12. 01. ušle u organski sastav 1. bbt Enes Zeković. Broj 14/75-2. mtbr kao lijevi susjed 1. godine Štab Vrhovne komande OS RBiH donio je odluku da se od snaga OpŠO Vogošća formira brigada.300 Nekoliko dana po formiranju brigade. Komanda 1. 1993. a njihove preostale prostorne jedinice sukcesivno su bile uključivane u sastave brigada. Zbog specifične situacije na slobodnoj teritoriji općine Vogošća. korpusa. • 95 • . Komanda 1. u sadejstvu sa 7. 303 Šadinlija.301 U sastavu brigade formirana su tri brdska bataljona čiji su komandanti bili: 1. 3. Za komandanta brigade postavljen je dotadašnji komandant OpŠO Vogošća Nijaz Grebović. brdska brigada. broj 06/11-30. motorizovana brigada. godine. Borbena dejstva u januaru i februaru 1993. bbt Tašo Dacić. ovim su isključene operativne nadležnosti. 302 AARBiH.) Početkom 1993. na kojoj su pod komandom OpŠO Vogošća djelovali samo protivdiverzantski odredi. PDO OpŠO Novi Grad. 21. 1993. u njen sastav je uključen i 3. U ovom koordiniranom planiranju nastavka napadnih dejstava bila je uključena i 2. dva protivdiverzantska odreda OpŠO Centar i tri protivdiverzantska odreda HVO i HOS OkŠO Sarajevo. broj 06/11-29. 01. godine dobila formacijski naziv 12. korpusa.Za Sarajevo. oni su prije stavljanja na neposrednu vezu Komande 1. brdske brigade bilo je dio reorganizacije jedinica na području Sarajeva. preko koje su u novu organizaciju 1. bbr. Formiranje 12. mbr nastaviti dejstva u cilju ovladavanja linijom Kuta – Mujkića-brdo – Hrastik. Komanda 12.

Mesud Šadinlija

ostvarivanja sadejstva u ovladavanju selom Perivoje i objektom Mijatovića-strana.304 Usred ovih priprema snaga ARBiH, pokazalo se da su se snage VRS na rajlovačko-vogošćanskom pravcu, nakon niza teških poraza konsolidovale, i poslije dužeg vremena, ispoljile ofanzivna dejstva. Najprije su 27. januara napale linije odbrane 2. mtbr iz pravca Rajlovca i Zabrđa, a zatim linije 12. bbr iz pravca Mujkića-brda, koristeći u napadu i hemijska sredstva. U zoni 1. mbr pokušale su izvesti diverzantsku akciju na položaje 3. bataljona. Svi ovi pokušaji su odbijeni.305 Još jači napad srpske snage su izvele 28. januara na položaje 2. mtbr na Lemezovom brdu, koje su jakim snagama pješadije, podržanim sa dva tenka i oklopnim transporterom, uspjele privremeno zauzeti. Do kraja dana 2. mtbr je povratila izgubljene položaje.306 Narednog dana izvedena su planirana napadna dejstva 1. mbr i 12. bbr. Snage 12. i 7. brdske brigade izašle su na objekat Sjenička kosa, 400 metara jugoistočno od objekta Kliničkog centra na Betaniji, s kojeg su vatrom mogle kontrolisati put Poljine – Vogošća. Cijela akcija izvedena je bez gubitaka.307 Snage 1. mbr istovremeno su napadom pokušale ovladati objektima: selo Perivoje, selo Kuta, Mujkića-brdo, ali su odbijene snažnom vatrom. U toku dana jedinice 1. mbr nekoliko puta su se pregrupisavale i obnavljale napad, ali svaki put bez uspjeha.308 Nakon ovih pokušaja intenzitet borbenih dejstava je opao. Privremeno relativno zatišje u 1. mbr i 12. bbr iskorišteno je za dodatno inžinjerijsko uređenje linija odbrane, i za izvođenje organizovane vojne obuke. Inače, ova praksa izvođenja organizovane i planske obuke s dijelom snaga koje nisu bile angažovane na linijama odbrane u 1. mbr, bila je prisutna i tokom oktobra i novembra, kada je intenzitet borbenih dejstava zbog priprema decembarske ofanzive bio nešto niži. Zatišje je potrajalo do 16. februara, kada je 1. mehanizvana brigada snagama svog 1. bataljona pokušala napasti neprijateljske linije u pravcu Perivoja. Napad nije odmakao daleko od linije razvoja jedinice i odbijen je uz gubitke jednog poginulog, dva teže i četiri lakše ranjena borca.309 U toku noći snage 12. bbr pokušale su izvršiti diverzantsku akciju na Mujkića-brdu. Mada je za ovaj zadatak 12. bbr pretpočinjena i jedna četa Specijalne jedinice MUP-a,310 napad nije uspio, a tokom 17. februara je bilo jače razmjene vatre duž linija 12. bbr koje su tučene i artiljerijskom vatrom.311 Pokušaj proboja neprijateljskih linija u cilju pomicanja linije odbrane 2. bataljona 1.
304

AARBiH, Komanda 1. korpusa, Nastavak b/d, Naređenje, Str. pov. broj 05/7-66, 27. 01. 1993; AARBiH, Komanda 1. mbr, Zapovijest za napad, 27. 01. 1993. 305 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 05/7-49, 27. 01. 1993; AARBiH, Komanda 1. mbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 01-53/93, 27. 01. 1993. 306 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Dopuna dnevnog borbenog izvještaja za dan 28. 12. 1993. godine, Str. pov. broj 05/7-53, 29. 01. 1993 307 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 05/7-54, 29. 01. 1993 308 AARBiH, Komanda 1. mbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 01-55, 29. 01. 1993. 309 AARBiH, Komanda 1. mbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 01-83, 16. 02. 1993. U ovoj akciji poginuo je Muharem Kadrispahić. U neprijateljskom granatiranju linija 1. mbr poginuo je i borac Zlatan Karahmet. 310 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Nastavak borbenih dejstava, Naređenje, Str. pov. broj 05/7-1104, 15. 02. 1993. 311 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Dopuna dnevnog borbenog izvještaja, Str. pov. broj 05/6-92, 18. 02. 1993. U toku borbenih dejstava, nakon pokušaja diverzije poginula su 2 pripadnika 12. bbr: Raif Duraković i Mehmed Kuršundžija. • 96 •

Za Sarajevo, za Bosnu svoju

mbr na taktički povoljnije pozicije izvršen je 19. februara u rano jutro. Napad 2. bataljona zaustavljen je snažnom zaprečnom vatrom artiljerije VRS, a potpuno je obustavljen nakon pogibije zamjenika komandanta 2. mehanizovanog bataljona Fehima Agića Age.312 Jedna kombinovana četa iz sastava brigade, po naređenju Komande 1. korpusa, u periodu od 19. do 26. februara bila je angažovana u odbrani Stupa i Azića.313 Početkom februara nastavljen je proces reorganizacije 1. korpusa. Mješovita artiljerijsko-raketna brigada 1. korpusa je rasformirana, a njeni dijelovi raspoređeni po jedinicama. U sastav 1. mehanizovane brigade 16. februara ušla je haubička baterija 105 mm s ljudstvom i materijalno-tehničkim sredstvima.314 Ovim je Haubički divizion 1. mbr konačno dobio svoje haubice. Nakon ulaska u organski sastav 1. korpusa brigada potčinjenih ŠVK i OkŠO Sarajevo, čime se htjelo učiniti efikasnijim rukovođenje i komandovanje i organizacija odbrane Sarajeva, postalo je evidentno da je dobiveni rezultat opet predstavljao komplikovanu shemu sa velikim brojem jedinica na vezi Komande 1. korpusa. Iz tog razloga odmah se prišlo daljnjem okrupnjavanju jedinica i njihovom preformiranju u motorizovane brigade. U okviru ove aktivnosti, 19. februara 1993. godine od 1. mehanizovane i 12. brdske brigade formirana je 1. motorizovana brigada.315 Za komandanta 1. motorizovane brigade postavljen je komandant 1. mbr Enver Šehović.316 Za zamjenika komandanta brigade postavljen je Jusuf Lošić, a za načelnika štaba Nisad Balta. U strukturi jedinica nije bilo velikih razlika u formacijama mehanizovane i motorizovane brigade. Formacija motorizovane brigade predviđala je 3 motorizovana bataljona, HAD, mpoad, inžinjerijski bataljon, logistički bataljon i LARb BOFORS i LPLO, a od prištapskih jedinica izviđačku i četu vojne policije, vod veze, vod ABHO i vod za opsluživanje.317 Vanformacijski 1. motorizovana brigada je zadržala u svom sastavu Oklopni bataljon – komandant Adnan Bijedić. Jedinice ranga bataljona koje nisu postojale u formaciji 12. bbr, ušle su kao takve iz sastava 1. mbr, s tim da je vršena njihova popuna: HAD 105 mm – komandant Omer Mulaomerović, mpoad – komandant Hakija Harbinja, Inžinjerijski bataljon – komandant Mesud Skenderović, Logistički bataljon – komandant Munib Mujezin, LARb – komandir Enes Čandić. Od tri mehanizovana i tri brdska bataljona formirana su tri motorizovana bataljona. Od 1. i 2.mehanizovanog bataljona formiran je 1. motorizovani bataljon – komandant Zahir Panjeta. Od 3. mehanizovanog bataljona i 2. brdskog bataljona 12. bbr formiran je 2. motorizo312 313

AARBiH, Komanda 1. mbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 01-87-2, 19. 02. 1993; Dervišević, 270. Razgovor sa Salkom Hajdarevićem. U ovim borbama poginuo je komandir ove čete Zijad Alić. 314 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Rasformiranje marbr, Naređenje, Str. pov .broj 06/13-43, 16. 02. 1993. 315 AARBiH, ŠVK OSRBiH, Organizacijske promjene RJ u zoni odgovornosti 1. korpusa, Naređenje, Str. pov. broj 14/75-11(a), 19. 02. 1993. 316 AARBiH, ŠVK OSRBiH, Naredba, pov. broj 13/37-30, 19. 02. 1993. 317 AARBiH, ŠVK OSRBiH, Privremena formacija – lična – broj T-412.195: Motorizovana brigada, decembar 1992. • 97 •

Mesud Šadinlija

vani bataljon – komandant Salko Hajdarević. Od 1. i 3. brdskog bataljona 12. bbr formiran je 3. motorizovani bataljon – komandant Sabit Čaušević. Komanda i prištapske jedinice popunjene su starješinama i borcima iz obje brigade. Za razliku od situacije pri formiranju 1. mehanizovane brigade, 1. motorizovana nije imala problema s popunom ljudstvom. U odnosu na broj ljudi od 4.449 koji je brigadu sljedovao po formaciji, 1. mtbr je na brojnom stanju imala 4.709 ljudi ili 106%. U strukturi starješinskog kadra brigada je imala 23 aktivna vojna lica (13 oficira, 10 podoficira), 138 rezervnih vojnih starješina (82 oficira, 56 podoficira), dok je 282 vojnika bilo raspoređeno na starješinske dužnosti.318 Stanje materijalno-tehničkih sredstava kojima je raspolagala 1. motorizovana brigada na dan 2. aprila 1993. dat je u Tabeli 3.
Tabela 3: Stanje MTS 1. mtbr na dan 2. aprila 1993.319

r/b 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20.

NAZIV TMS AP PAP Puška M48 Snajperske puške PM Mitraljeza PAM PAT RB OSA ZOLJA BST Top ZIS 76 mm MB 60 mm MB 82 mm Haubica 105 mm Tenk T-55 OT BOV

komada 654 328 275 55 102 5 3 5 31 1 14 3 3 1 7 2 4 3 3 1

Spajanje brigada rezultiralo je i spajanjem dotadašnjih zona odgovornosti 1. mbr i 12. bbr. U cilju upoznavanja cijele nove zone, po širini i po dubini, s težištem na zoni bivše 12. bbr, po naređenju komandanta 1. mtbr uži dio Komande i komandanti motorizovanih bataljona 9. marta su izvršili izviđanje. Nakon provedenih pripremnih aktivnosti, precizirana je zona odgovornosti
318 319

AARBiH, Komanda 1. korpusa, Operativne podatke, dostavlja, Str. pov. broj 05/7-176, 02. 04. 1993. Ibid.

• 98 •

Inžinjerijsko uređenje i držanje položaja. 08. • 99 • . mtb. Komanda 1. pov. 18. 326 AARBiH. desno: put za Vogošću. 1993. broj 01-59/1. 01.Za Sarajevo. 1993. 03. Komanda 1. pov. mtbr povratile. mtbr i granice zone dejstva motorizovanih bataljona prikazani su na Karti 13. Str. pov. mtbr. desno Sjenička kosa (tt 703). broj 01-95/93. broj 87-28. Naređenje. AARBiH. pov. koju su do kraja dana snage 2. U noći 27/28. 03. 04. broj 87-19. korpusa. 28. koje drže položaje u ovom rejonu. Granice zone odgovornosti bile su lijevo: Dvor (raskrsnica puteva) – Vis (tt 696) – Arnautka – raskrsnica Buća Potok – most na Miljacki Otoka. Odbranu na liniji lijevo: Mujkića-brdo (južno za 150 m). AARBiH. mtbr. bbr. mtbr djelovala je artiljerijski po neprijatelju koji se pregrupisavao i utvrđivao u rejonu Sjeničke kose. mtbr. bbr su u toku noći napustile nekoliko rovova.326 Sve vrijeme neprijatelj je djelovao artiljerijom i pješadijskom vatrom duž linije odbrane 1.323 Linija na Sjeničkoj kosi ni narednih dana nije mirovala. Istog dana.320 Zona odgovornosti 1. 321 AARBiH. Dnevni borbeni izvještaj. na spoju bivših 12. Dnevni borbeni izvještaj. pov. desno potok Dumača – tt 651. 28. broj 3. Str. pokrivši prednji kraj artiljerijskom vatrom. po dubini Miljacka isključno. Upozorenje o slabostima u rukovođenju i komandovanju. 320 AARBiH. mtbr. motorizovana brigada dobila zadatak da organizuje odbranu na liniji: lijevo Vis (tt 696). marta na položaje 2. marta izvele pješadijski napad u rejonu Mujkića-brda. Komandant 1. 1993. Str. Komanda 1. pojačaju sa po jednim vodom iz LARb i HAD. 04. motorizovane brigade i uređenje nove zone vršeni su uz stalno borbeno angažovanje jedinica i uz povremene probleme. po dubini: Golo brdo. i 7. Zona dejstva lijevo: Mujkića-brdo – Donja Jošanica. 02. branio je 3. 03.324 Snage VRS su 25. Str. 1993. što su snage VRS ujutro iskoristile pa su. mtbr. desno: Ober (tt 914) – Sjenička kosa (tt 703) – Muzej – most Bratstvo-jedinstvo. broj 05/7-131. 23. Dnevni borbeni izvještaj. mtbr. pov. organizovao je 2. bataljona 1. 04. motorizovanog bataljona. Komanda 1. po dubini: Bušća. desno: Sjenička kosa – Ober (tt 914). gdje su snage VRS bile privremeno zauzele prvu liniju rovova. Akcent je bio na uređenju položaja u bivšoj zoni 12. 1993. brdske brigade na Sjeničkoj kosi. Str. mtbr na Lemezovom brdu. februara. Formiranje 1. mtbr na desnom kraju odbrane. 11. mtbr. snage 7. mtbr na ovom objektu i kopanje pristupnih tranšeja. pov.322 Snažan napad izveden je 19. Str. mtbr naredio je da se snage 3. za Bosnu svoju brigade i zone dejstva bataljona. 324 AARBiH. pov. pa je 1. 1993. 1993. 03. bio je zadatak 1. Napadom je bio zahvaćen i dio linije 1. ušle u napuštene rovove. dejstvima brigadne artiljerije. desno: Mujkića-brdo (južno za 150 m). Str. mtbr. Saobraćajnom fakultetu i Fočanskoj ulici. Komanda 1. Komanda 1. broj 05/7-206. pov. Zapovijest za odbranu Op. marta vršile podilaženje položajima 1.325 Do kraja mjeseca nastavljeno je inžinjerijsko uređivanje i utvrđivanje dostignutih položaja. desno: Sjenička kosa. 325 AARBiH. 323 AARBiH. mtbr. na Sjeničkoj kosi. Istog dana 1. Komanda 1. Str.321 Time je došlo i do pomjeranja i pogoršanja taktičkih položaja snaga 1. Zapovijest za odbranu Op. broj 3. korpusa. 25. motorizovani bataljon. Komanda 1. 1993. koji su upotrebljavani kao pješadijske jedinice. koji je odbijen bez promjena linije odbrane. Komanda 1. ali je na ovom dijelu uspješno odbijen. 19. neutralisana su dva bunkera VRS na tt 703. Liniju lijevo: put za Vogošću. sa zonom dejstva lijevo: put za Vogošću. Srpske snage su 18. Dnevni borbeni izvještaj. broj 87-25. Dnevni borbeni izvještaj. motorizovani bataljon. broj 87-32. Organizacija odbrane na liniji lijevo: Vis. po dubini: Kobilja Glava. 322 AARBiH. 03. 1993. Str. broj 87-18.

Rok za otklanjanje uočenih nedostataka bio je • 100 • . motorizovane brigade. njena Komanda je uočila određen broj slabosti u organizaciji odbrane i 20. mtbr i zone dejstva motorizovanih bataljona Sumirajući iskustva iz prvog mjeseca aktivnosti u formiranju i funkcionisanju 1. Poseban naglasak bio je na činjenici da unutar motorizovanih bataljona rejoni odbrane još nisu bili podijeljeni po četama. marta naredila njihovo otklanjanje.Mesud Šadinlija Karta 13: z/o 1. preglednost linije i sistem vatre nisu bili dobri. i činjenici da na određenom broju mjesta.

broj 87-43.Za Sarajevo. AARBiH. pov. mtbr. Pismene pohvale komandanta 1. Poboljšanje organizacije odbrane. 03. uručene su pohvale i priznanja najboljim pojedincima i vojničkim kolektivima brigade. na nivou ŠVK OSRBiH zamišljen je novi koncept koji je išao u pravcu promjene strategije ratovanja. 329 AARBiH. korpusa. korpusa. Komanda 1. motorizovanoj. 03. 12. 1993. 1993. bataljona.329 Naređenje je izvršeno i u 1. koje su na nivou brigade trebale biti objedinjene u jurišni odred. ali su spriječeni i odbijeni uz nanesene gubitke.328 Planirajući nastavak borbenih aktivnosti u cilju proboja snaga iz okruženja. odrede i izviđačko-diverzantske jedinice za samostalno ofanzivno djelovanje u dubini neprijateljskog borbenog rasporeda. Aktivnosti obilježavanja godišnjice provedene su u svim jedinicama iz sastava brigade. Mirko Pejanović. Naređenje. 1993. 20. 12. Formiranje jurišnih grupa na nivou bataljona. Već krajem marta od brigada je zahtijevano da počnu planski i stalno koristiti jurišne grupe. a određeni broj boraca i starješina dobili su pismene pohvale 327 328 AARBiH. 1993.331 Na desnom kraju odbrane u rejonu Sjeničke kose. Dnevni borbeni izvještaj. korpusa. Naređenje. aprila pokušale su izvesti diverziju. motorizovana brigada je 15. aprila su izvršile napad i uspjele ući u tranšeju na liniji koju su branile snage 3. 1993. 31. broj 01-62. mtbr. a na svečanosti u Komandi 1. Str. Str. Komanda 1. Radilo se o zamisli formiranja. 10. mtbr kojoj su prisustvovali i član Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine dr. 04. Formiranje jurišnih grupa i jurišnih odreda.330 U prvoj polovini aprila potvrđena je opravdanost mjera na poboljšanju organizacije odbrane koje je naređivala Komanda 1. pov. pov. pov. 10. Str. Komanda 1. korpusu je naređeno 10. Komanda 1. 1993. 04. Za najbolju jedinicu proglašena je Četa vojne policije 1. 27.327 Dovođenje stanja na nivo na kojem bi se spokojno mogli dočekati napadi neprijatelja i planirati vlastita napadna dejstva. 331 AARBiH. Komanda 1. • 101 • . jurišnih grupa i odreda. 330 AARBiH. pov. Komanda 1. 332 AARBiH.332 Sređujući vlastite redove nakon izvršene reorganizacije i u očekivanju proljetnog intenziviranja borbenih aktivnosti. broj 01-44/1. Str. marta. Angažovanje izviđačko-diverzantskih jedinica. aprila 1993. 03. Otklanjanje uočenih slabosti. kojim je još detaljnije odredio mjere za otklanjanje nedostataka u organizaciji odbrane sa rokom realizacije do kraja marta. korpusa dobilo je osam boraca i starješina brigade. Dnevni borbeni izvještaj. mart. 03. obučavanja i opremanja manjih jurišnih grupa i odreda koji bi bili upotrebljavani u proboju neprijateljskih linija i u partizanskom načinu ratovanja u neprijateljskoj pozadini. Prethodno uočeni nedostaci nisu otklonjeni i nisu bili jedini koji su ugrožavali efikasnu organizaciju odbrane. Str. za Bosnu svoju 23. 1. u 1. U bliskoj borbi borci 3. mtbr. Zato je komandant brigade izdao novo naređenje. nije išao tako brzo. obilježila prvu godišnjicu stvaranja Armije Republike Bosne i Hercegovine. broj 05/7-193. ali i za nastavak ratnih operacija na ostalim dijelovima bosanskohercegovačkog ratišta. mtbr. korpusa Mustafa Hajrulahović Talijan. U rejonu Menjaka snage VRS 10. pov. mtb su odbili napad i izbacili neprijatelja iz svoje linije odbrane. broj 05/6-193. broj 05/7-150. a pismenu pohvalu komandanta brigade dobio je vod minobacača komandira Mehe Kule. mtbr. Str. Naređenje. zamjenik komandanta ŠVK OSRBiH Stjepan Šiber i komandant 1.

broj 9. Smjernice za dalji rad. Na trnovskom bojištu snage Hercegovačkog korpusa VRS iz 333 Zahir Dervišević. 1993. intenziviranje obuke s jedinicama koje nisu neposredno angažovane na liniji odbrane i njihovu borbenu gotovost za upotrebu po zadatku. mtbr naredio je podizanje borbene gotovosti jedinica na linijama na najviši stepen. 2002. Mada je aktivnost ovih snaga duž linije 1. Zatim su aktivnosti VRS pomjerene prema Goraždu. obezbjeđivanje sigurnosti i neprekidnosti sistema veza i daljnje aktivnosti na uređenju i utvrđivanju položaja. od snaga UN zaštićenu i sporazumno sa ŠVK OSRBiH demilitarizovanu. čime je prekinut jedini nesigurni put koji je Goražde povezivao s ostatkom slobodne teritorije Bosne i Hercegovine.336 VRS tokom maja nije snažnije atakovala na linije odbrane grada. 1993. uz ovu godišnjicu netom uspostavljeno kolektivno ratno priznanje. očekivale su se značajnije aktivnosti VRS na sarajevskom bojištu. Komanda 1. mtbr. mtbr. i Goražde pretvoreno u treću podrinjsku enklavu. broj 01-101. Ratni bilten Prva motorizovana brigada (Sarajevo). 28. • 102 • . na osnovu kretanja na bosanskohercegovačkom ratištu i obavještajnih procjena. 28. Komanda 1. kao osnovicu za napad na snage ARBiH u srebreničkoj enklavi. Volume I. Office of Russian and European Analysis (Washington. pov. 184. 335 AARBiH. 6-7 334 AARBiH. Informacija o stanju morala. Dnevni borbeni izvještaj.337 zauzela područja Cerske i Konjević-Polja i suzila slobodnu teritoriju oko grada Srebrenice. “Armija slobode i mira”. broj 87-88. Str. U cilju sprječavanja mogućih iznenađenja komandant 1. Najprije je tokom marta ofanzivom na Srebrenicu. mtbr bila je činjenica da brigada nije dobila nijedno. artiljerijom. gdje je potiskivanje snaga ARBiH ostvareno na pravcu Rogatica – Ustiprača. Diverzantska grupa jačine 5-6 boraca VRS. pov. maja je pokušala da se iz pravca Perivoja ubaci u rejon Golog brda. pov. U tom smislu veoma značajan je bio gubitak objekta Ravni nabožić u zoni OG Visoko. mtbr.334 U drugoj polovini aprila.333 Jedina tanka sjenka koja se nadvila nad obilježavanjem prve godišnjice ARBiH u 1. Str. koji su snage VRS zaposjele tokom aprila. 1990-1995. 336 AARBiH. snajperskom i pješadijskom vatrom. a bilo je i ranjenih. a zauzimanjem objekata Kacelj i Kožalj ostvaren spoj Sarajevskoromanijskog i Hercegovačkog korpusa VRS. juni 1993. do masovnih napada nije došlo. 04. obezbjeđenje snaga za intervenciju na ugroženim pravcima i obezbjeđenje vlastitih rezervi bataljona. DC). 337 Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict. svodeći je na. 05. gradsku zonu sa uskom okolinom. Operacija VRS time se primakla ciljnom sarajevskom području. 335 Očekivane aktivnosti VRS većih razmjera na sarajevskom bojištu tokom maja se nisu desile. CIA. pojačavanje izviđačko-diverzantskih i obavještajnih aktivnosti prema neprijatelju. počasni naziv SLAVNA ili VITEŠKA. Grupa je otkrivena i razbijena. mtbr bila stalna. 04. koristeći i teritoriju Srbije. Str. uz podršku i neposredno učešće snaga Vojske Jugoslavije i Državne bezbednosti Srbije. 20. Komanda 1. 17. 1993. U nastavku dejstava ovaj sporazum je proširen na Žepu.Mesud Šadinlija komandanta brigade i pakete prehrambenih proizvoda kao vid stimulativne mjere. ali je planski pripremala operativnu osnovicu za svoju veliku ljetnu operaciju. broj 01-107. Bilo je aktivnosti diverzantskih grupa. jedan pripadnik ove grupe je ubijen.

Proboj iz okruženja planiran je na više pravaca. mtbr bio je da angažovanjem jednog tenka. AARBiH. broj 05/7-227. a snage SRK objekte Očađelo i Crni Vrh. a osim ove dvi338 339 Šadinlija. bbr bude uvedena na pravac napada u slučaju moguće eksploatacije uspjeha. u vrijeme pripreme i izvođenja oružanog rješavanja odnosa sa legalnim organima Republike Bosne i Hercegovine. korpusa Mustafe Hajrulahovića Talijana. ostvari artiljerijsku pripremu napada. a i one su. HVO nije dopuštao nikakvo snabdijevanje Oružanih snaga RBiH preko teritorije koju je kontrolisao. napisanoj početkom maja. Str. motorizovana.Za Sarajevo. i 4. svoja borbena dejstva izvodile su u krajnjoj oskudici svih vrsta materijalno-tehničkih sredstava.338 Sukob HVO sa snagama ARBiH. Takav razvoj je vezao slobodne snage operativnih grupa Visoko i Igman. čime je ugrožena odbrana Trnova. Zadatak 1. Zadatak 1. viteška i 101. korpusa ARBiH koje su tokom decembra i januara bile angažovane u operaciji deblokade Sarajeva. motorizovane brigade planiran je na težišnom pravcu: Mujkića-brdo – Gradac – Vogošća – vogošćanska petlja. za Bosnu svoju pravca Kalinovika zauzele su objekat Jakomišlje. korpusa. već su i mogućnosti efikasne odbrane dostignutih položaja bile dovedene u pitanje. Snabdijevanje snaga odbrane Bosne i Hercegovine bilo je svedeno na vrlo ograničene izvore vlastite namjenske proizvodnje. jednog topa ZIS 76 mm. brdska brigada. u okvirima datih mogućnosti. a zatim u razvoju napada neutrališe neprijateljsku vatru s artiljerijskih položaja VRS iz rejona Blagovca i Pretržnja. kao istureni ešalon rukovodstva Republike Hrvatske. a težište je planirano na pravcima: tt 850 – Gradac – Paljevo i Stup – Kasindolska ulica – Butmir. komplikovan u mjeri u kojoj je to plan operacije deblokade Sarajeva. pripremao novu operaciju deblokade Sarajeva. do kraja maja sveo se na pokušaj da se koncetracijom snaga i sredstava na trebevićkom pravcu izvrši proboj. u koji je od aktualiziranja Vens-Ovenovog mirovnog plana rukovodstvo paradržavne tvorevine Hrvatske Republike Herceg-Bosne. Zapovijest za napad Op. angažovati znatnije snage sa spoljne strane prstena opsade.339 Cijeli ovaj plan. U zapovijesti komandanta 1. S tom razlikom što su ovaj put snage za “jednovremeni napad s fronta i PZT” s vana bile zauzete sukobom sa HVO na visočkom pravcu i krajnje teškim položajem u koji su dovedeni Goražde i Trnovo na igmanskom pravcu. Jedna lahka četa 1. kao i snage iznutra. Jedinice ranga lahke čete u sastav trećeg ešalona 1. jednog BST 82 mm i dvije haubice 105 mm. 31-32. Komanda 1. 1993. bbr i dio sredstava podrške davale su još 2. Nosilac ovog zadatka bila je 1. a da se nakon toga pokuša eksploatisati eventualni uspjeh. u eventualnom oživljavanju operacije deblokade Sarajeva. kao i snage iz sastava 3. 05. motorizovane je bila u gotovosti da u sastavu trećeg ešalona 1. pov. nema ničeg novog u odnosu na zamisli deblokade iz prethodne godine. broj 2. od januara se postupno ali neumoljivo pretvarao iz niza lokalnih borbi u pravi rat. Zbog toga ne samo da nije bilo moguće. 05. ŠVK OSRBiH je ipak planirao i. • 103 • . s obzirom na operativno-taktičke pozicije i odnos snaga na bojištu i morao biti. išlo planski. Osim toga.

motorizovana brigada. koja je upala u rovove VRS na Mijatovića-strani i načinivši pravi podvig.343 Nije bilo vrijeme za takve mjere. Komanda 1. Naređenje. korpusa čekat će se do kraja ofanzive VRS. Str. brdskoj pretpočinile su još 9. Informacija o b/d u zoni 1. korpusa i izvođenje borbenih dejstava njegovih jedinica. Str. korpusa formulisane su i druge mjere kojima se više željelo pokazati kako se situacija drži pod kontrolom. pov. 1993. Njihov domet nije bio veći od onog koji je imalo naređenje za prikupljanje dobrovoljaca za slanje u odbranu Goražda iz sarajevskih jedinica. Str. 341 AARBiH. korpusa. pov. 05.Mesud Šadinlija je brigade svoja sredstva podrške 1. U lošem razvoju događaja u prvoj polovini juna 1993. 01. Komanda 1. 26. korpusa. bataljon 1. • 104 • . 342 AARBiH.342 Aktima ŠVK i Komande 1. Str. U ovoj analizi navedeni su svi negativni faktori koji su sve vrijeme pratili dotadašnji razvoj 1. U ovoj akciji je poginulo oko 30 i ranjeno više od 60 boraca. uvodeći funkciju komandanta ŠVK OSRBiH i postavljajući na tu dužnost Rasima Delića. juna iznenadnim i odvažnim napadom svoje izviđačko-diverzantske jedinice. Predsjedništvo RBiH je 8. broj 05/7-247. bbr u napadu probile su neprijateljsku liniju i ovladale dijelom Vidikovca i bob-staze. pov. 06. Komanda 1. Artiljerijska priprema bila je relativno dobra i snage 1.340 Napad je izveden 30. godine. njegova Komanda je svojoj Vrhovnoj komandi predlagala maštu o nekakvim ofanzivnim dejstvima u većoj neprijateljskoj dubini u narednom periodu. 1993.344 Sadejstvujući u ovom napadu 1.341 Skupo plaćeni neuspjeh na Trebeviću bio je uvjerljiva potvrda činjenice da je Armija RBiH došla u situaciju u kojoj ne raspolaže nikakvim pretpostavkama za izvršenje proboja iz okruženja i deblokadu Sarajeva. ovladala ovim jakim neprijateljskim uporištem. kao opravdanje za neizvršenje temeljnog zadatka korpusa. nakon neuspjeha proboja jedinica na pravcu Trebevića i u najtežim trenucima za odbranu Goražda. Analiza nekih iskustvenih aspekata izvođenja b/d. broj 05/6-335. uz velike gubitke vraćene na polazne položaje. korpusa. Komanda 1. S promjenom na mjestu komandanta 1. Izvođenje aktivnih borbenih dejstava. pov. 06. Upućivanje snaga kao pomoć IBOG Goražde. 13. Vmtbr je ušla u Zabrđe. 1993. nakon što je po velikom broju ljudi koncentrisanom na malom prostoru ostvarena snažna artiljerijska vatra VRS. 30. Naređenje. 343 AARBiH. ostavljajući 1. Izbivši na ovu liniju nisu se uspjele razviti pa su. korpusa dan nakon neuspjelog napada na Trebević. korpus bez dubine vlastite teritorije. u vrijeme kada se obruč oko Sarajeva stezao. Komanda 1. 05. korpusa. 344 AARBiH. pov. a jedini slobodni put do Goražda bio trajno presječen. 1993. broj 05/6-320. Str. 05. Dok su se jake združene snage VRS približavale Sarajevu u najvećem i najozbiljnijem napadu na glavni grad Bosne i Hercegovine koji je izveden tokom cijelog rata. juna izvršilo smjenu na poziciji glavnokomandujućeg Oružanih snaga RBiH. Osim značajne podrške lijevom susjedu u ovladavanju Mijatovića-stranom i početnog 340 AARBiH. tračak nade vratila je uspješna akcija 2. nego što su te mjere željenoj kontroli stvarno doprinosile. Informacija o toku današnjih b/d. korpusa. 31. 1993. broj 05/7-256. Vmtbr koja je 12. na način na koji je to pokušavala već 14 mjeseci rata. mtbr napao je neprijatelja na svom pravcu prema Perivoju. Dijelom snaga 2. korpusa. i 102. broj 05/6-319-1. To je suština analize koju je Predsjedništvu RBiH i ŠVK OSRBiH dostavila Komanda 1. maja.

Bajar Kojić. pov. Str. • 105 • . 06. mtb 15. broj 87-105. mtbr. Vanredni borbeni izvještaj. Zajko Suljević. bataljona bile su izražene i 13.347 Snage 2. za Bosnu svoju privremenog napredovanja. 347 U napadu 14. broj 87-104-1. 14. Dnevni borbeni izvještaj. a jači napad njegove snage izvele su 14. juna. a snage 1. 15. 13. mtb se vratio na polazne položaje. mtbr poginuli su: Mehmed Kljuno. 1993.Za Sarajevo. Dnevni borbeni izvještaj. pov. 348 AARBiH.346 Linija dodira s neprijateljem ostala je nepromijenjena. Komanda 1. bataljon je uz značajne gubitke vraćen na polazne položaje. napad nije dao druge rezultate i 1. Samir Rizvanović. 1. juna poginuli su: Munever Čota. 1993. Str. Tokom napada na Perivoje ranjeno je 9 boraca. juna. pov. 06.348 •• 345 346 AARBiH. juna su izvele diverziju u rejonu Hrastika. Sead Šabanović. mtbr duž cijele linije odbrane trpjele su žestoku artiljerijsku vatru. 06. broj 87-106. 1993. Imer Elezi. mtbr. Komanda 1. Omer Muhić.345 Aktivnosti 1. Ismet Nušević. AARBiH. veći broj ranjenih i povrijeđenih jedinice su imale od posljedica granatiranja linija odbrane. Od artiljerijske vatre kojom su srpske snage odgovorile na napad duž cijele linije 1. Str. mtbr. Komanda 1. Nurko Ušto.

U odbijanju napada poginuli su: Hasib Dudo i Ivan Paradžik. 350 AARBiH. juna trajalo je granatiranje Saobraćajnog fakulteta. dovesti do konačne podjele zemlje i međunarodnog priznanja paradržavne tvorevine stvorene silom oružja jugoslovenske vojske. Barica. 1993. Popodne je izvršen još jedan hemijski udar u rejonu Golog brda. otpočele pješadijski napad na liniji Saobraćajni fakultet – Kolačuša. kojima je narednih dana vršena korektura vatre i priprema za nastavak ofanzive. 16. Golog brda. Istovremeno je izveden hemijski udar na položaje 2. Procijenili su da će za postizanje krajnjeg cilja u predstojećoj operaciji biti potrebno postići sljedeće vojne ciljeve: nanijeti snagama ARBiH što veće gubitke u živoj sili i MTS. Tre349 AARBiH. Komanda 1. broj 05/7-270. Dva borca su ranjena. stupio na snagu 18. pola sata poslije ponoći. Hotonja. HVO i VRS potpisan 15. Komanda 1. pov. Jezera. Str. Str. Dejstva VRS vršena su uprkos činjenici da je sporazum o prekidu borbenih aktivnosti (vatre. također. ovladati širim rejonom između planina Igmana. 1993. Ujutro i tokom dana 16. mtbr. u kombinaciji s naprijed navedenim faktorima. Grahovišta.Vmtbr na Mijatovića-strani i borbenih dejstava u zoni 1. Borbe za odbranu Visa.) između ARBiH. Žuči i gradskih naselja sa artiljerijskih položaja VRS na Blagovcu. Naređenje.350 Polazeći od osnove dogovora Karadžić-Boban. Kote 850 i Orlića. Ne pomjerivši liniju odbrane. uslijedio je napad VRS. Bjelašnice. Snage TG Vogošća su 15. bataljona na Mujkića-brdu. stanja sukoba HVO sa ARBiH i nastalih međunarodnih političkih relacija i odnosa najvažnijih međunarodnih faktora prema ratu u Bosni i Hercegovini. Nahorevskim brdima i Krivoglavcima. pokreta. 06.349 Ovaj udar je. • 106 • . 2. 06. godine procijenio je da je sazrelo vrijeme za završni udarac srpske ratne mašine. bio dio uvertire za predstojeće događaje. pov. Dnevni borbeni izvještaj.Mesud Šadinlija • VIII • (Operacija “LUKAVAC-93”. krajem juna 1993. Odmah nakon uspjeha 2. ovladati Trnovom i otvoriti komunikaciju Trnovo – Dobro polje – Foča. bataljon je napad srpskih snaga odbio do 02:30.) Druga polovina juna je po sadržaju borbenih dejstava već na svom početku nagovijestila da za branioce Sarajeva dolazi vrijeme teške kušnje. spriječiti ARBiH da ovlada postrojenjima namjenske industrije u Vogošći. broj 87-107. juna u 12:00 časova. juna izvršile pregrupisavanje na prednjem kraju odbrane 2. Rajlovcu i Hadžićima. i nakon jake artiljerijske pripreme. 17. inžinjerijskih radova i dr. mtbr i civilnim naseljima. GŠ VRS na čelu s Ratkom Mladićem. juna 1993. mtbr. juna. bataljona 1. mtbr. kao i dejstva artiljerije VRS po linijama 1. 16. korpusa. čije će posljedice.

Aktivnosti na njenoj realizaciji naređene su svim korpusima VRS. broj 20/15-767. Osim neposrednog angažovanja u zoni izvođenja operacije. Nosilac zadatka bio je SRK u sadejstvu s Hercegovačkim (na pravcu Rogoja. 1993. 1993. zauzeti Trnovo i ovladati putem Kijevo – Trnovo. izbiti na plato Igmana. pov. Početkom juna. Igmanskom lakom i Ilidžanskom brigadom. Treskavice i Bjelašnice) i Drinskim korpusom (na pravcu prema Goraždu). 353 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: SRK. 25. http://icr. Golo brdo. na sjeverozapadnom dijelu njegove zone. Str. Zapovijest za dalja dejstva. Direktiva za dalja dejstva VRS Op. a nakon toga bude u gotovosti za dejstva s ciljem ovladavanja linijom Vis – Žuč – Orlić. broj 20/15-767. oba krajiška korpusa. 1993. 06. Romanijskom mtbr.org. Osim toga. ovladati navedenim međuplaninskim prostorom s ciljem spajanja sarajevske kotline i romanijske visoravni s Hercegovinom i stvaranja uvjeta za ovladavanje gradom Sarajevom. na kojem treba razbiti snage ARBiH i odbaciti ih prema Ivan-sedlu. spriječiti zauzimanje industrijskog kompleksa Vogošće. Operacija je dobila tajni naziv “LUKAVAC-93”. Drinski i Istočnobosanski korpus VRS formirali su po jednu združenu brigadu koju su pretpočinjavali SRK u dejstvima na njegovom pravcu napada. korpusa su imali informacije o pokretima i pregrupisavanju snaga VRS već krajem maja. 26. a pomoćne snage na sjeverozapadnom dijelu svoje zone s ciljem: stabilizovati odbranu Rajlovca i Vogošće. Vogošćanska. za Bosnu svoju skavice i Jahorine.org.org. http://icr. Zapovijest za dalja dejstva. broj 02/2-479. dobila je zadatak da u prvoj fazi popravi taktičke položaje prema Mijatovića-strani i Zabrđu. i na taj način spriječiti deblokadu Sarajeva. u sadejstvu s 2.broj 5.352 Na pomoćnom pravcu napada snaga SRK. Rajlovačka i Koševska brigada VRS) sa snagama MUP-a (redovna i ratna milicija i dijelovi Specijalne brigade MUP-a RS). pov.icty. Bjelašnicom i Treskavicom.353 Koncentraciju velikih snaga i sredstava po pravcima na kojima je namjeravala napasti. zaštitni puk formirali su borbenu grupu jačine dva bataljona ojačanu brigadnom podrškom.icty. DT Pov. 06. Žuč i Orlić. Trnova.Za Sarajevo. a nakon toga za produženje dejstava i ovladavanje linijom Sokolje – Golo brdo – Hum. Igmanom. ovladati ključnim objektima na Igmanu i Bjelašnici radi sprječavanja manevra ARBiH ka i od Sarajeva. 352 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: SRK. TG Vogošća (Ilijaška. Komanda 1. Gardijska brigada i 65.icty. korpusa je izdala određena naređenja 351 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: GŠVRS. ŠVK OSRBiH i Komanda 1. svi korpusi VRS dobili su zadatak da izvode određene borbene aktivnosti i ispoljavaju dejstva s ciljem vezivanja snaga ARBiH u svojim zonama. 06. http://icr.351 U skladu s direktivom GŠ VRS komandant SRK odlučio je svoje glavne snage u napadu grupisati na pravcu Jahorina – Trnovo i prostoru među planinama Jahorinom. • 107 • . Str. VRS nije mogla u potpunosti maskirati. te stvoriti uvjete za ovladavanje istim i ostvariti fizički spoj romanijske visoravni s Hercegovinom. procjenjujući da će pravac ofanzive ići prema Trnovu i Igmanu. Rajlovca i Hadžića ovladavanjem objektima Vis. 26. kao rezervu GŠ VRS za intervencije na ugroženim pravcima.

Mesud Šadinlija

prema OG Igman.354 U okviru ovim aktima naređenih mjera, izvedena su napadna dejstva prema Miljevini i Dobrom polju, koja nisu dala trajne rezultate jer su izvođena malim snagama na velikom prostoru, bez dovoljnih količina MTS i rezervi ljudstva.355 Nakon toga Komanda 1. korpusa je naredila da iz sastava 101. mtbr, prebacivanjem preko aerodromske piste, na Igman izađu snage jednog motorizovanog bataljona, bez naoružanja.356 Za razliku od procjena s početka juna, početkom jula Komanda 1. korpusa je, analizirajući razvoj događaja, došla do pogrešnog zaključka o budućim potezima neprijatelja i prema njima ravnala svoje djelovanje. Naime, procijenili su da predstoji opći napad na grad sa snagama VRS od oko 17.000 vojnika u cilju njegovog zauzimanja i da će napad najprije biti izvršen na pravcu Dobrinje, a zatim sinhronizovano i iz više pravaca prema Stupu.357 Kako se iz navedenih elemenata zapovijesti SRK vidi, i glavni i pomoćni pravac napada snaga VRS bili su posve drugačije planirani. Jedini približni dodir procjene Komande 1. korpusa sa stvarnim planovima neprijatelja bio je pravac Stupa, ali ni tu nije bio u pitanju sinhronizovani napad iz više pravaca, već samo demonstrativni napad Ilidžanske brigade prema Stupu, kako bi se olakšalo dejstvo TG Vogošća prema Mijatovića-strani. Prvi napadi SRK na sjeverozapadnom dijelu njegove zone izvedeni 3. i 4. jula, unijeli su dodatnu zabunu i produžili očekivanje općeg napada na grad, dok se za to vrijeme odbrana Trnova raspadala pod napadima glavnih snaga VRS. Komanda 1. motorizovane brigade i jedinice iz njenog sastava su tokom juna preduzele niz mjera koje su za cilj imale inžinjerijsko uređenje i utvrđivanje linije odbrane, poboljšanje sistema vatre, borbenog osiguranja i discipline u jedinicama. I dodatnom obukom se pokušavala podići borbena gotovost brigade. Komanda 1. korpusa je 25. juna sagledavala sve elemente i borbenu gotovost 1. mtbr u cjelini ocijenila ocjenom VRLO DOBAR, što je značilo da je jedinica osposobljena za izvršavanje najsloženijih borbenih zadataka.358 U takvom stanju brigada je dočekala početak julske ofanzive VRS. Snage 1. mtbr sa svojih linija su 3. jula oko 03:00 časa primijetile grupisanje neprijateljskih snaga u rejonu Perivoja. Naređena je puna borbena gotovost jedinica. Nakon jake artiljerijske pripreme započete u 04:45, snage TG Vogošća izvršile su pješadijski napad na linije odbrane 1. i 2. motorizovanog bataljona u širem rejonu Mujkića-brda, s težištem napada na spoju jedinica pravcem Kuta – Mujkića-brdo. Napad je izveden na način da su pješadijske jedinice VRS, koristeći zaštitu precizne artiljerijske pripreme, prišle sasvim blizu položajima 1. mtbr, a zatim, u trenutku prestanka artiljerijske paljbe izvršile brz i efikasan napad. Na liniji 1. bataljona srpske
354

AARBiH, Komanda 1. korpusa, Pojačene mjere b/g, Naređenje, Str. pov. broj 05/7-257, 01. 06. 1993. AARBiH, Komanda 1. korpusa, Naređenje, Str. pov. broj 05/7-261, 06. 06. 1993. 355 Šadinlija, 33. 356 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Naređenje, Str. pov. broj 05/7-277, 21. 06. 1993. 357 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Naređenje, Str. pov. broj 05/7-291, 01. 07. 1993. 358 AARBiH, Komanda 1. korpusa, Provjera b/g u 1. mtbr, izvještaj i naređenje za otklanjanje nedostataka, Str. pov. broj 05/7-282-1, 26. 06. 1993. • 108 •

Za Sarajevo, za Bosnu svoju

snage su ovladale sa pet isturenih rovova. Do kraja dana snage 1. bataljona uspjele su vratiti tri od pet izgubljenih rovova. Na dijelu linije 2. bataljona u rejonu Mujkića-brda, srpske snage su probile odbranu i ovladale položajima na potezu Šabanova kuća – Glavica – Zabukve. Pješadijski napad izvršen je i na dijelu linije 2. bataljona prema Saobraćajnom fakultetu i Plivi, ali je na ovom sektoru uspješno odbijen. Snage VRS su prema liniji 3. bataljona intenzivnom vatrom vezivale snage bataljona, ali pješadijskog napada nije bilo. Na dijelovima linije iza izgubljenih položaja, snage 1. i 2. motorizovanog bataljona zaposjele su rezervne položaje i organizovale odbranu. Istovremeno, s napadima na 1. mtbr, na lijevom kraju njene odbrane izvršeni su napadi na položaje 2. Vmtbr u rejonu Visa i Mijatovića-strane, te na desnom kraju artiljerijski napadi na linije 9. mtbr u rejonu Sjeničke kose. Naredni dan počeo je, po istom scenariju, ranom artiljerijskom pripremom i nastavkom pješadijskih napada, koji su se smjenjivali sa intenzivnim granatiranjem cijele linije. Snage 1. mtbr su ovaj put uspijevale odbiti napade, zadržati svoje položaje, te su ulagale i napore za vraćanje prethodnog dana izgubljenih položaja. Najteža situacija bila je u zoni 1. bataljona, pa su pristigla pojačanja, dio čVP i grupa od 15 boraca 2. samostalnog bataljona,359 pridodata ovom bataljonu. Do kraja 4. jula ove jedinice su uspjele zauzeti preostala dva rova, izgubljena prethodnog dana.360 Narednog dana intenzivna dejstva artiljerije VRS su nastavljena, ali pješadijski napadi nisu obnovljeni. U odbrani linija i izdržavajući enormnu artiljerijsku vatru, koju su srpske snage ostvarivale sa stalnih artiljerijskih položaja jedinica iz sastava TG Vogošća i položaja korpusne artiljerijske grupe koja je po zoni 1. mtbr ostvarivala vatru baterije haubica 155 mm i topovskog voda 130 mm sa Crepoljskog, baterije haubica 155 mm sa vatrenog položaja na Gradištu i baterije VBR 128 mm sa Gnjilog brda361, snage 1. mtbr od 3. do 5. jula 1993. godine pretrpjele su gubitke od 28 poginulih i 48 ranjenih boraca.362 Gubitke je imala i jedinica 2. samostalnog bataljona, koja je 4. jula u vraćanju izgubljenih položaja 1. bataljona imala jednog poginulog i sedam ranjenih.363 U narednih nekoliko dana, mada je trajao zastoj u napadu VRS, do izražaja je došla činjenica pogoršanja položaja 2. bataljona na Saobraćajnom fakultetu padom dijela linije Šabanova kuća –
359

Komanda 1. korpusa je 2. samostalnom bataljonu 3. jula naredila da zbog situacije na Žuči stavi u pripravnost jednu četu, a da jedan vod pošalje u selo Jezera kao pojačanje 1/1. mtbr. AARBiH, Komanda 1. korpusa, Angažovanje jedinice, Naređenje, Str. pov. broj 05/7-299, 03. 07. 1993. 360 AARBiH, Komanda 1. mtbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 87-124, 03. 07. 1993; AARBiH, Komanda 1. mtbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 87-125, 04. 07. 1993; AARBiH, Komanda 1/1. mtbr, Analiza toka borbenih dejstava dana 03/04. 07. 1993. godine , Str. pov. broj 10-2003/93, 12. 07. 1993. 361 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: SRK, Zapovijest za dalja dejstva, Str. pov. broj 20/15-767, 26. 06. 1993. http://icr.icty.org. 362 AARBiH, Komanda 1. mtbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 87-126, 05. 07. 1993. Poginuli su: Ohran Alibašić, Semir Arifhodžić, Asim Balović, Duran Banda, Mustafa Baraković, Admir Bavčić, Hajrudin Bećirević, Atif Brdarić, Sulejman Čelik, Miroslav Dobrić, Džemo Đozo, Rešad Hatić, Esad Hećo, Muhamed Hodžić, Zahid Hodžić, Duran Holjan, Muhidin Kabil, Hasan Kamenjaković, Salahudin Klačar, Nikola Kozić, Hamid Kremo, Predrag Marković, Muhamed Muhotić, Sehid Preljević, Esad Smajlagić, Bakir Šetkić, Safet Vražalica, Sakib Žero. 363 AARBiH, Komanda 1. mtbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 87-125, 04. 07. 1993. • 109 •

Mesud Šadinlija

Glavica – Zabukve u širem rejonu Mujkića-brda. U bataljonu su činjeni napori da se izgubljeni položaji vrate. Preciznim pogocima protivoklopnih oruđa mpoad-a s položaja na Orliću, 9. jula predvečer uništena su dva neprijateljska rova, a zatim je smjelom akcijom svoje diverzantske grupe 2. mtb osvojio i 10. jula ponovo zaposjeo izgubljene položaje.364 Time je ponovo uspostavljena linija odbrane 1. motorizovane brigade kakva je bila do 3. jula 1993. godine. Privremeni gubici položaja prethodnih dana su predstavljali jednu vrstu šoka za branioce Žuči. Od početka rata, o čemu smo govorili na prethodnim stranicama, oni su, upornom borbom, linije odbrane i slobodnu teritoriju Sarajeva pomicali isključivo prema naprijed. Nikad nisu izgubili dio svoje linije, osim dijela međuzone posjedane borbenim osiguranjima tokom napada VRS u septembru 1992. godine. Iskustvo gubljenja linija 3. jula bilo im je prvo takve vrste. Osim te vrste šoka, veliki gubici i iscrpljenost boraca kroz nekoliko dana neprekidnih borbi, te očekivanje nastavka neprijateljske ofanzive, zahtijevali su da se iznađu mogućnosti rasterećenja i odmora boraca 1. mtbr i pojačavanja njihovih linija odbrane. Komanda 1. korpusa je 12. jula neredila da se odmah pristupi izgradnji, uređenju i posjedanju druge linije odbrane svih jedinica u borbenom dodiru s neprijateljem na području grada. Druge mjere ojačavanja nisu poduzete od strane pretpostavljene komande sve do početka novih napada VRS. Realizujući pomenuto naređenje za izgradnju i posjedanje druge linije odbrane, komandant 1. mtbr je naredio da svi objekti druge linije moraju biti povezani saobraćajnicama, a na osnovu iskustava iz prethodnih borbi, naredio je i izmještanje skloništa za ljudstvo iz sklopa prve linije i izgradnju odjeljenskih skloništa na rastojanju od 100-150 metara iza prve linije. Za iskop i uređenje druge linije angažovane su inžinjerijske jedinice, jedinice Civilne zaštite i radne jedinice.Također, na osnovu prethodnih iskustava, naredio je ponovni razbroj odjeljenja i dodatno uvježbavanje borbene radnje odjeljenje u odbrani.365 Zbog posebno teškog stanja u 1. bataljonu, koji je zbog gubitaka prethodnih dana imao problema s organizovanjem smjena za posjedanje linije, snage ovog bataljona pojačane su grupama boraca i dijelovima jedinica Inžinjerijskog, Logističkog i Oklopnog bataljona, LARb-a i saobraćajne službe brigade.366 Za to vrijeme snage VRS napredovale su prema Trnovu. Glavnu tačku odbrane Trnova, prevoj Rogoj, srpske snage su zauzele 11. jula. Sljedećeg dana su ušle u Trnovo. Borbe su nastavljene na novim linijama odbrane 1. korpusa na obroncima Bjelašnice na kojima je napad VRS iz pravca Trnova zaustavljen. Nakon toga, Ratko Mladić je pregrupisao svoje snage i promijenio pravce napada. Napadom iz pravca Ilidže 17. jula snage VRS su osvojile važan objekat Golo brdo na Igmanu. Iz pravca Kalinovika 19. jula probijene su linije odbrane ARBiH u rejonu Ljute, a odatle su snage VRS nastavile napredovanje prema Bjelašnici.367
364

AARBiH, Komanda 1. mtbr, Dnevni borbeni izvještaj, Str. pov. broj 87-131, 10. 07. 1993; ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda TG Vogošća, Vanredni borbeni izvještaj za dan 09. 07. 1993. god. sa stanjem u 23:00 časova, Str. pov. broj 02/2-2, 09. 07. 1993. http://icr.icty.org. 365 AARBiH, Komanda 1. mtbr, Posjedanje i uređenje II linije odbrane, Naređenje, Str. pov. broj 01-230-1, 12. 07. 1993. 366 AARBiH, Komanda 1. mtbr, Odlazak na borbeni zadatak, Naređenje, Str. pov. broj 01-252, 07. 07. 1993. 367 Šadinlija, 33-34. • 110 •

Tihovićkim brdima. drinska laka pješadijska brigada iz Drinskog korpusa VRS. 07. 07. Str. Istog dana snage VRS su na objektu Saračevac sjeverno od zone 1. 07. 07. pov. 08. drinske lpbr u operaciji “LUKAVAC-93” u vremenu od 19. Artiljerijska priprema VRS je bila ubitačna. osim pješadijskog oružja. osim položaja na Žuči. pov. mtbr na Barici. 370 U ovom privremenom sastavu Drinskog korpusa u kojem su bili laki pješadijski bataljon Zvorničke lpbr. korpusa. iza jurišne jedinice Ilijaške brigade nastupao je cijeli bataljon Zvorničke lpbr sa zadatkom da štiti bokove i krila prvog ešalona i da. Borbena dejstva su počela 22. Na pomoćnom pravcu. 372 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Analiza borbenih dejstava 2. nakon osvajanja linije. AARBiH. Str. Jedinice su sa sobom. jula palo oko 1. Dnevni borbeni izvještaj. Dnevni borbeni izvještaj. oruđima raznih kalibara tukla 368 369 AARBiH. Komanda 1.icty. mtbr. jula pola sata poslije ponoći. U sastavu ovih jedinica bilo je grupa četničkih dobrovoljaca iz Srbije. broj 87-142. 1993. za Bosnu svoju Osim uobičajene “dnevne porcije” artiljerijske i pješadijske vatre koju su isporučivali na liniju odbrane 1.org. jula po položajima 1.372 Pravci napada snaga VRS prikazani su na Karti 14. Komanda 1. jula i vršeno je višekratno i iznenadnom vatrom. započeo je i protekao po istom scenariju kao i prethodni. Blagovcu. 1993. drinske lpbr u operaciji “LUKAVAC-93” u vremenu od 19. nisu bile primijetne druge aktivnosti VRS sve do 18. a nastavljeni su artiljerijom i upotrebom hemijskih sredstava u rejonu Orlića. i linije na Sjeničkoj kosi i Šipu. Slijedili su je pješadijski napadi u rejonima Golog brda.370 Intenzivno dejstvo artiljerije i tenkova vršeno je 21.371 Jedinice TG Vogošća i pridodate snage VRS i srpskog MUP-a bile su u gotovosti za napad 22. ojačana četa Milićko-vlaseničke lpbr i ojačani vod Bratunačke lpbr. Poljinama i Vogošći.Za Sarajevo. Komanda 1. 22. Snage VRS su na polazne položaje izašle u 03:00. pov.g. imale i vlastita sredstva podrške. jula.icty. selo Perivoje – Golo brdo. 08. mtbr. http://icr. 373 AARBiH. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Analiza borbenih dejstava 2. U prvom ešalonu napadale su jurišne grupe iz sastava brigada TG Vogošća i dijelovi Specijalne brigade MUP-a RS sa zadatkom probijanja linija odbrane 1. 22. HAD 1. u Vogošću je stigla i ad hoc formirana 2. Komanda 1. u Vogošću je stiglo 642 vojnika.org. 371 AARBiH. Dnevni borbeni izvještaj. motorizovane brigade. ali i sa položaja brigadnih artiljerijskih grupa na Tukovima. Str. 07. broj 87-141. broj 87-138. Pješadijski napadi su uspješno odbijeni. 18. Zbog jake kiše.369 U isto vrijeme. http://icr. mtbr. Snage za napad grupisane su u dva ešalona. broj 05/6-380. g. Na Sarajevo je tog 22. drinske brigade s istim zadatkom. pov. kao pojačanje snagama VRS. juli. Mujkića-brda i Hrastika. ali i naselja Briješće i Sokolje.368 Artiljerijsko dejstvo VRS postalo je intenzivnije 20. 93. U drugom ešalonu angažovane su snage 2. 21. mtbr postavile VBR. Dnevni borbeni izvještaj. mtbr. • 111 • . početak napada je odložen. 07 – 02. 07 – 02. sa vatrenih položaja KAG-e SRK. jula u 06:45. 23. Str. drinske lpbr. Od ranog jutra artiljerija VRS. Komanda 1. posjedne dostignute položaje. 1993.500 artiljerijskih projektila. iza jurišnika Vogošćanske brigade išle su preostale snage 2. kada je uočena koncetracija ovih snaga u rejonu Mujkića-brda. Jezerima i Žuči. mtbr nije imao municije za oruđa kojima bi mogao dejstvovati po ovom lokalitetu. 93.374 Naredni dan. Glavnim pravcem Mujkića-brdo – Žuč (tt 850) – Orlić. mtbr. 1993. broj 87-140. 20. Dnevni borbeni izvještaj. 1993. Str.373 Granatirani su. pov. 374 AARBiH.

Mesud Šadinlija Karta 14: Osnovni pravci napada VRS u julskoj ofanzivi 1993. • 112 • .

položaji 1. jedna četa 1. Pješadijski napadi na pravcu Golog brda nastavljeni su i 26. u posljednjem napadu izvedenom oko 19:00 časova popustila je na dijelu linije 1. 101. bataljona i neprijatelj je ovladao sa tri rova prve linije odbrane Golog brda. AARBiH. bataljona. korpusa. Snage 1. izvođenjem napada iz zona 5. Snage odbrane odbile su tri uzastopna pješadijska napada na Golo brdo. i 102. U popodnevnim satima. vatra se prenosila po dubini zone 1. korpusa su. Upravo u to vrijeme intenzivirana su dejstva po liniji 1. i 2. jula u 10:00 časova. koji su se smjenjivali sa serijama artiljerijskih kanonada. 1993. Snage 1. a za pomicanjem vatre kretala je pješadija u napade na linije 1. Zamisao za koju se opredijelio komandant 1. pov. 07. vod Gardijske brigade “Delta” i vod Izviđačko-diverzantske čete 1. na ovom dijelu su ostala i dva voda iz sastava 1. Str. AARBiH. bataljona na Golom brdu. mtbr. jula. broj 05/6-381. 23. korpusa. bataljona izvedenim 24. broj 05/6-384. 375 376 AARBiH. također. Nije ga donijelo ni potpisano primirje koje je na snagu stupilo 25. Mujkića-brdu i Hrastiku. Nakon artiljerijske pripreme po liniji odbrane. broj 87-142.375 Osim ovih pojačanja izvršena su i pregupisavanja jedinica iz sastava 1. 1993. Komanda 1. bataljona prema Visu pojačala je IDč 2. Komanda 1. ali i naseljima Ugorsko. Uz njih. mtbr u toku cijelog dana je izdržavala ovu vrtešku užasa i smrti. mtbr bila je upotreba tenka. U toku dana. Dnevni borbeni izvještaj. pov. 07. Str. Komandant brigade Enver Šehović činio je napore da organizuje protivnapad i povrat izgubljenih položaja. na kojem su se nalazili. motorizovane brigade i tukla po naseljima Sokolje. sastavljena od mladih policajaca bez velikog ratnog iskustva. bataljona su posjele drugu liniju odbrane. Na kraju dana i na izmaku snaga branilaca. Komanda 1. Dnevni borbeni izvještaj. snage odbrane sa sjeverne strane su se povukle na posljednju liniju odbrane. mtbr. Boljakov i Buća Potok. Ovog puta je izrazita koncentracija vatre i pješadijskih napada bila u pravcu Golog brda. Hotonj i Kobilja Glava. Briješće.Za Sarajevo. na samoj vododjelnici Golog brda. 1993. 07. tako da je linija na Golom brdu do jutra stabilizovana i izdržala novu seriju pješadijskih napada iz pravca Perivoja. korpusa.376 Ovi pokušaji nisu donijeli posebno olakšanje položaja branilaca Žuči. Zaustavljene na pravcu Golog brda. U toku noći na ugroženi sektor su upućena pojačanja. uz neprekidno i ubitačno dejstvo artiljerije po Golom brdu. naročito sa položaja VRS na Tukovima. snage VRS su pokušale razvući odbranu 1. • 113 • . tenkovima. pokušaji vraćanja izgubljenih položaja nisu dali rezultate. 24. minobacačima i VBRovima. U rejonu Mujkića-brda VRS je izvršila još jedan hemijski udar. Dnevni borbeni izvještaj. Izvršena su i dva hemijska udara nadražljivcima na Orliću i širem rejonu Žuči. Str. prethodnih dana izgubljeni. jula u 09:00 i 13:00 časova. Barica. Predvečer je pokušan protivnapad s ciljem vraćanja izgubljenih položaja. Četu u odbrani lijevog kraja 1. usljed žestine vatre ostvarivane topovima. haubicama. Na taj dio linije 26. 22. Najteže stanje bilo je na dijelu sjeverne strane Golog brda. Odbrana 1. za Bosnu svoju je položaje 1. mtbr. Vmtbr. jedna četa MUP-a Novo Sarajevo. bbr. jula je uvedena četa Specijalne jedinice MUP-a RBiH. bataljona. mtbr napadima na linije 3. mtbr. pov. mtbr pokušale razvući srpske snage i olakšati položaj jedinica na Žuči.

Str.Mesud Šadinlija koji je. Diverzantski vod 2. Tenk je zatvorio upravo tu jedinu tranšeju prema vrhu kote. komandant Šehović je naredio evakuaciju snaga iz sela Jezera i posjedanje rezervnih položaja. motorizovanog bataljona Zahira Panjete. Dnevni borbeni izvještaj. U toku noći činjeni su bezuspješni pokušaji njegovog izvlačenja. Komanda 1.378 Tako je na svom komandnom mjestu poginuo simbol 1. granate su počele padati po selu Jezera u kojem se nalazio IKM 1. brdske brigade s desnog kraja. pov. Pogođen je oko 09:00 i dugo gorio detonirajući granate koje su ostale u njemu. Str. mtbr. Jedinica MUP-a i vodovi 1. snage VRS su nastavile sa artiljerijskim i pješadijskim napadima. broj 05/6-386. upotrijebivši i hemijske udare osam puta. Esad i vozač Komande 1. korpusa. komandanti Šehović i Panjeta osmatrali su razvoj situacije na Golom brdu. 26. Dvije granate su gotovo istovremeno eksplodirale u njihovoj neposrednoj blizini i ubile obojicu. od jake neprijateljske vatre stradali su pripadnici diverzantskog voda 2. pov. bataljona. 294-295. što je označavalo početak pješadijskog napada. 07. koristeći efekat iznenađenja i psihološkog šoka. brzom vatrom trebao eliminisati neprijateljske posade u napadnutim rovovima. i vatrom snaga 2. Pješadijski napad na Golo brdo koji je počeo ovim granatiranjem Jezera. njen prvi komandant Enver Šehović. Očekujući pad Golog brda. Na taj dio uvedena je četa odreda policije “Laste”. Vojno-historijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. 1993. godina). motorizovane. jula. bataljona. AARBiH. motorizovane brigade Envera Šehovića i komandanta 1. bataljona trebao je iskoristiti dejstvo tenka i zaposjesti uništene rovove. 378 Od istih granata poginuli su i brat Zahira Panjete. 26. broj 87-145. U dijelu ciklusa napada u kojem su srpske snage artiljerijsku vatru počele prenositi po dubini rasporeda 1. rukopis. AARBiH. koje su sa svojih položaja imale mogućnost efikasnog dejstva po sjevernoj strani Golog brda. izvan zaštićenog objekta IKM-a. korpusa Zlatan Kalamujić. Komanda 1. U pokušaju da im doture vodu i municiju. Taj vod se dvije sedmice ranije istakao vrativši na sličan način dio izgubljene linije na Mujkića-brdu. 07. bataljona iz pravca kote 830. Snage odbrane držale su se na samoj vododjelnici Golog brda svojom upornošću i vatrom snaga 1. U tom trenutku. stradanje velikog broja boraca i posebno pogibija komandanta brigade i komandanta 1. Dervišević. rezultirao je 377 AARBiH. Osokoljene ovim uspjehom. Kakvu su pometnju u brigadi donijeli događaji 27. motorizovane. bataljona na središnjem dijelu linije od sela Jezera prema Golom brdu. bataljona na tom dijelu bili su potpuno odsječeni. Desni kraj prema koti 830 pojačan je jednim vodom iz sastava 1. Situaciju je na rub potpunog rasula dovela pogibija komandanta 1. a onda se jednom stranom zaglavio u dubokoj tranšeji koja je predstavljala jedinu sigurnu komunikaciju prema položajima sa sjeverne strane Golog brda i prolazila golom čistinom po kojoj je objekat i dobio ime. došlo je do sloma odbrane na Golom brdu. Situacija je iz sata u sat postajala sve teža. bbr. Tenk je uspio izaći na Golo brdo i ispaliti dvije granate prema neprijatelju.377 Jutro 27. Dnevni borbeni izvještaj. U popodnevnim satima. motorizovane brigade. 1993. U isto vrijeme s linije su izvučene i desetkovane i iscrpljene snage 1. • 114 • . govori i činjenica da nijedan od ovih događaja nije zabilježen u dnevnom borbenom izvještaju brigade. jula započelo je vježbama gađanja srpske artiljerije u nepokretnu metu koju je predstavljao zaglavljeni tenk na Golom brdu. gubitak Golog brda. preko koje je prolaz mimo saobraćajnice predstavljao nemoguću misiju.

07. 28.icty. 1993. Njihovi napadi su jenjavali.381 Kada su nakon ovakvih problema ipak uspjeli ovladati Golim brdom. Linije 1. AARBiH. Str. broj 87-149. mtbr. Posljednji takav pokušaj snage VRS izvele su 30. Mada su intenzitet artiljerijskih dejstava održavali. jula.Za Sarajevo. broj 87-146. broj 05/6-388. Komanda 1. Snage MUP-a i 1. 07. Osvajanje Golog brda izazvalo je euforiju u TG Vogošća i samoj Vogošći. a povećanim brojem hemijskih udara bojnim otrovima nadražljivcima pokušavali povećati pretpostavljenu dezorganizaciju jedinica ARBiH. Komanda 1. 07. Komanda 1.380 Ova euforija došla je nakon problema koje je prethodnih dana TG Vogošća imala na Golom brdu. iz MUP-a i ojačani vod 2. motorizovane i pristiglih jedinica 1. Dnevni borbeni izvještaj.org. Tako postavljena. U naredna tri dana ovladale su objektima Šiljak i Hojta. a 1. 380 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda TG Vogošća. Str. korpusa.icty. Na ovaj poticaj Vogošću je samovoljno napustila polovina 2. zapalile ga i nastavile napredovanje pravcem Rakitnica – Lukavac – Bjelašnica. bbr na desnom kraju prema koti 830. 08. mtbr već su bile stabilizovane i napadi su uspješno odbijeni. Str. bbr. 1993. na veliku sreću. 304-305. ostat će praktično nepromijenjena do kraja rata. broj 05/6-387.382 Na glavnom pravcu napada stvari su se. a imena pojedinaca koji su se istakli u ovim borbama čitana su u programu radija SRNA. ne mogavši koristiti tranšeju koju je zatvorio zaglavljeni izgorjeli tenk. euforija je bila neizbježna. 1993. 382 AARBiH. kao i dio vlastitih snaga brigade. drinske lpbr. Redovni borbeni izvještaj za dan 28. dobro odvijale po VRS. Na liniji odbrane 1. 27. linija je ipak posjednuta. jula napustila jedinica iz Bratunca. pov. broj 02/3-23. augusta zaposjele vrh Bjelašnice. Dervišević. Do sumraka su se sa Golog brda povukle i preostale snage branilaca. korpusa. za Bosnu svoju zauzimanjem vrha kote od strane VRS sa sjeverne strane. pov. Do jutra.bataljona koje su se povlačile s tog dijela. i vod 1. Dnevni borbeni izvještaj. i liniju 2. 1993. 381 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Analiza borbenih dejstava 2. pov. ali i korisna snagama ARBiH koje su pokušavale organizovati odbranu. 07 – 02. Dnevni borbeni izvještaj. Pa379 AARBiH. tokom povlačanja pretrpjele su velike gubitke. napredovanje je zaustavljeno. Str. http://icr. novouspostavljena linija je užurbano ukopavana i uređivana. 28. • 115 • . god. 1993. 07.org. jer su 28. http://icr. Vmtbr. Komanda 1. bataljona pravcem Golo brdo – kota 850.379 Narednih sati. dana i noći. Str. AARBiH. korpusa. do mjere u kojoj je mogla izdržati napade srpskih snaga. bataljona prema Šabanovoj kući. 93. drinske lpbr u operaciji “LUKAVAC-93” u vremenu od 19. mtbr. Dnevni borbeni izvještaj. mada su uvedene dodatne snage iz rezerve 1. 07. bataljona ostao je samo dio njegovih snaga na lijevom kraju prema Visu. korpusa i perspektiva novog stradanja za svaki metar teritorije. također. s pojačanjem iz 2. Komandant TG potpukovnik Dragan Josipović pohvalio je jurišne grupe Ilijaške i Vogošćanske brigade koje su izvodile završni napad. pov. U pripremi ovih napada izvršili su 36 hemijskih udara nadražljivcima. U toku noći bilo je velikih problema s posjedanjem nove linije odbrane prema Golom brdu i njenog uvezivanja.g. jula ušle u selo Rakitnicu. 30. pov. napadajući liniju 1. Promjene linije odbrane i teritorija izgubljena tokom julske ofanzive prikazani su na Karti 15. sa stanjem u 15:00 h. maglovitog. Kada su narednog dana obnovili napade na pravcu Golog brda. koje je na poticaj četničkih dobrovoljaca iz Srbije 25. dočekala ih je nanovo postavljena odbrana 1. 93. 27. 07.

34. a da je do deblokade gradskog područja na izvjestan način došlo na vrhuncu ofanzive i uspjeha VRS.Mesud Šadinlija radoks situacije s kraja jula bio je i u činjenici da 1.383 Karta 15: Linije odbrane i izgubljena teritorija u rejonu Golog brda nakon julske ofanzive VRS 1993. 383 Šadinlija. korpus u svim svojim nastojanjima da tokom 1992. i početkom 1993. Tunel Dobrinja – Butmir ispod aerodromske piste probijen je 30. • 116 • . godine izvrši deblokadu Sarajeva probojem iz okruženja nije uspio. jula i kroz njega su u toku noći upućena prva pojačanja odbrani Igmana i Bjelašnice.

Uzeir Kajgana. Amir Demirović. Mirsad Tanović. od presudne važnosti bio je tok političkih pregovora u Ženevi i stav predsjednika Alije Izetbegovića da se pregovori mogu nastaviti samo nakon obustave napada VRS. Muharem Nišić. Emir Cicvara. bataljonu i u ostalim jedinicama 1. Ukupan broj poginulih pripadnika 1. Dževad Agić. položaja odbrane Armije RBiH na planini Igman i zaštite komunikacije Hrasnica – Pazarić. mtbr postavljen dan nakon pogibije Envera Šehovića. Zijad Bečić. Husein Biščević. kao posljednji cilj operacije “LUKAVAC-93”. Broj ranjenih bio je višestruko veći. Prvi zadatak novog komandanta 1. Nedžad Muhović. pov. Pov. U 1. Murat Mukladžija. Nasuf Hajdarević. 07. Hamed Redžović. motorizovanog bataljona. Halil Ligata. Arslan Karišik. Ramiz Berberović. Šaban Panjeta. 1993. motorizovane brigade Ramiza Bejića384 bila je stabilizacija linija odbrane. Sead Bilalović. Alija Drugovac. broj 01-331/93. do 31. Ševal Hafizović. broj 3. Str. usljed velikog broja boraca i starješina izbačenih iz stroja385. Enver Šehović. Mesud Vehab. Agan Pekmez. 08. mtb preuzeo je Sabit Čaušević. Nakon kraja ofanzive VRS. vodovima i odjeljenjima. Refik Kobiljak.Za Sarajevo. bile su neophodne i mnoge izmjene na komandirskim dužnostima u četama. Velike gubitke trpjele su i jedinice koje su došle kao pojačanje 1. 1993. bataljona nakon pogibije Zahira Panjete. Mujo Šatara. Uz sav napor koji je Armija RBiH ulagala na Igmanu. mtbr tokom julske ofanzive VRS bio je 86 boraca i starješina. mtbr. 28. Vito Majstorović. Esad Panjeta. Zoran Bender. Velimir Samardžija. 13. Hikmet Tarahija. Edin Zorlak. Naredba. Zdravko Jelić. dužnost komandanta 1. Zapovijest za odbranu Op. u toku borbenih dejstava postavljen je načelnik ABHO 1.386 •• 384 Bejić je na dužnost komandanta 1. Hasan Ramić. sređivanje stanja i ojačavanje gotovo razbijenog 1. praktično posljednjih. korpusa. Branko Tešan. Izmjene u podjeli zone odgovornosti bile su diktirane promjenama linije. Elvir Vatreš. Samo specijalna jedinica MUP-a imala je u ovim borbama 18 poginulih boraca. jula poginuli su: Zulfo Adilović. Laris Bugarin. potpuno bi odvojio Sarajevo od preostale slobodne teritorije i njegovu odbranu učinio nemogućom. bataljona bio je 150 metara južno od kote 830. Pad ovih linija. Redžo Bajrić. Na dužnost komandanta 1. 386 AARBiH. mtbr. Huso Hrvat. Izet Delić. i 2. Ivica Miletović. 385 U borbenim dejstvima od 22. Miodrag Stanić. broj 06/11-178. Zahir Panjeta. Komanda 1. • 117 • . Muhamed Zakomac. mtbr tokom julske ofanzive. Novi spoj 1. Muhamed Džananović. mtbr Hidajet Čehić. što je značilo da je praktično čitav jedan bataljon bio izbačen iz stroja. AARBiH. za Bosnu svoju Prvih dana augusta glavno pitanje kraja teške bitke za Sarajevo bilo je pitanje održanja. Komanda 1. Mujo Alihodžić.

Mesud Šadinlija Detalj iz Pofalićke bitke. • 118 • . 5. Preuzimanje Kasarne Maršal Tito. juni 1992. 16. maj 1992.

bataljon 13. novosarajevske. • 119 • . novosarajevske. 14. Polaganje zakletve. avgust 1992. 15. za Bosnu svoju Polaganje zakletve. 3. bataljon 13.Za Sarajevo. avgust 1992. 2.

Položaji 1.Mesud Šadinlija Rov broj 8 na Orliću. • 120 • . mbr na Orliću nakon septembarske ofanzive 1992.

za Bosnu svoju Položaji na Žuči. • 121 • .Za Sarajevo. Četnička zastava na vrhu Golog brda. Zima 1992. decembar 1992.

zima 1992. • 122 • . zima 1992. Ženska četa Plave ptice. Žuč.Mesud Šadinlija Žuč.

(fotografiju ustupio Šefko Hodžić) • 123 • . (fotografiju ustupio Šefko Hodžić) IDč 1. Enver Šehović i Jusuf Lošić. mbr Enver Šehović na položaju na Žuči. Žuč. mbr kreće u akciju. decembar 1992. Komandant i zamjenik.Za Sarajevo. za Bosnu svoju Komandant 1. decembar 1992. decembar 1992. Žuč.

(fotografiju ustupio Šefko Hodžić) • 124 • . Žuč. Žuč. decembar 1992. bataljona 1.Mesud Šadinlija Borci 1. Jezera. decembar 1992. mbr kreću na položaje.

(fotografiju ustupio Šefko Hodžić) • 125 • . (fotografiju ustupio Šefko Hodžić) Tenkovi Okb 1. mbr. mbr. decembar 1992. decembar 1992. za Bosnu svoju Artiljerija 1.Za Sarajevo. Žuč. Žuč. U drugom planu komandant brigade Enver Šehović.

1992.Mesud Šadinlija Ranjenik. 20. Žuč.12. • 126 • . 1992. Zbrinjavanje ranjenika.

decembar 1992. decembar 1992.Za Sarajevo. za Bosnu svoju Zastava s ljiljanima na vrhu Golog brda. Zarobljeno neprijateljsko oruđe u borbama za oslobođenje Žuči. • 127 • .

1992. • 128 • Nijaz Grebović. Žuč decembar 1992. Komandant OpŠO Vogošća Ejub Delalić. komandant 1. mbr. (fotografiju ustupio Šefko Hodžić) . komandant OpŠO Vogošća i Enver Šehović. 1992.Mesud Šadinlija Borci OpŠO Vogošća.

mbr. Ibrahim Dervišević. U prvom planu. i 2. mbr Jezera.Za Sarajevo. februar 1993. mtbr. Salko Hajdarević. Enver Šehović. IKM 1. za Bosnu svoju Predaja raporta vrhovnom komandantu. • 129 • . Alija Izetbegović na Žuči sa starješinama 1. s lijeva na desno: Alija Izetbegović. Februar 1993.

15. mtbr. Nadomak Vogošće. U prvom redu s lijeva na desno: Ismet Dahić. Mirko Pejanović. Mustafa Hajrulahović. Stjepan Kljujić. Sarajevo. mtbr u proljeće 1993. • 130 • . april 1993.Mesud Šadinlija Sa obilježavanja Dana Armije RBiH u 1. Pogled sa položaja 1.

bataljona.Za Sarajevo. mtbr Enver Šehović. 1993. Tranšeja na Žuči. Položaji 3. Sarajevo. za Bosnu svoju Komandant 1. 1993 • 131 • . 1993. Nizovi.

Žuč. juni 1993.Juni 1993. (fotografiju ustupio Šefko Hodžić) Komandant 1. (fotografiju ustupio Šefko Hodžić) • 132 • . bataljona Zahir Panjeta sa saborcima.Mesud Šadinlija Pripreme za akciju.

• 133 • . mtbr.Za Sarajevo. (fotografiju ustupio Šefko Hodžić) Artiljerci 1. 1993. mtbr. za Bosnu svoju Borci čVP 1. juni 1993.

Žuč. desno sjede Ibrahim Dervišević i Mehemed Cero. 1993. pomoćnik komandanta za moral Alija Šabanović. Komandant 1. • 134 • . mtbr Ramiz Bejić (sjedi u sredini). Sarajevo. 1993.Mesud Šadinlija Krater modifikovane avio-bombe.

390 AARBiH. pretrpljeni gubici. najave političkog rješenja i kraja ratnih dejstava na osnovu platforme pregovora u Ženevi. jer su oštećenja izazvana dejstvom neprijateljske artiljerije bila velika. godine popuna i sređivanje stanja u jedinicama uzdrmanim teškim borbenim dejstvima tokom jula bili su prioritetni zadatak 1. 02. Komanda 1. tako i starih linija. bujanjem šverca i drugih nezakonitosti. i 3. Komanda 1. 1993. jedinice 1. Str. Planirane rezerve predstavljale su četa SJB Novo Sarajevo (50 policajaca) i četa SJB Novi Grad (70 policajaca) kao rezerva 1. 1993. mtbr s nivoa pretpostavljene komande privremeno riješeno angažovanjem jedinica MUP-a kao rezerve brigade. Bile su potrebne hitne mjere za prevazilaženje takvog stanja.390 Posvećujući se ovom zadatku i neophodnosti da se linije odbrane grada i odbrane preostalih pozicija na Igmanu i Bjelašnici u maksimalnoj mogućoj mjeri utvrde i osiguraju. Naređenje. korpusa. Naređenje. pov. mtbr. 387 388 AARBiH.387 ljudi. kalkulisanjem u pogledu ishoda rata i vlastitog angažmana.) Tokom augusta 1993. broj 01-327-1. 08. 05. motorizovane brigade. na kursiranje u Regrutno-nastavnom centru 1. pov. mtbr. 18. bataljona. Izvod iz ZAPOVIJESTI za odsudnu odbranu i napadna borbena dejstva. 24. broj 05/6-398. AARBiH. Upućivanje kandidata na kurs. 08. procjenjivano je složenim. Operacija “PANCIR 2”. rezultirali su padom discipline. za koje smo već rekli da su odigrali ulogu u obustavljanju napada na Igman. za Bosnu svoju • IX • ( Jesenja defanziva 1993. Opće stanje u jedinicama ARBiH. pov. Prva SLAVNA motorizovana brigada. broj 01-375. te još jedna četa od 70 policajaca SJB Novi Grad kao rezerva 2. 09. Podaci o popunjenosti jedinica 1. korpusa. motorizovanoj.388 Pitanje popune starješina svih nivoa.387 Pitanje popune vojnika rješavano je sa dosta problema preko sekretarijata odbrane i do početka septembra nije riješeno na odgovarajući način. pojavama neposlušnosti i samovolje. pov. Komanda 1. istaknutih boraca. 1993. Težina i ishod julske ofanzive. Str. broj 01-344-1.389 Osim toga grozničavo se radilo na utvrđivanju linija odbrane. rješavano je upućivanjem kandidata.Za Sarajevo. i dalje su rezultirale svakodnevnim pogibijama i ranjavanjima pripadnika 1. Str. • 135 • . 08. Utvrđivanje svojih linija vršila je i VRS. kako novouspostavljenih u rejonu Golog brda. 389 AARBiH. snajpera i ostalog pješadijskog naoružanja. Popuna brigade spala je do početka augusta na 3. 1993. u uvjetima intenzivnog rada na uređenju linije. Zato je pitanje rezerve u slučaju napada na položaje 1. mtbr. mtbr. Međusobna blizina položaja i česta iznenadna dejstva artiljerije. Str. bataljona. korpusa. Komanda 1. ne samo u 1.

Str. kao i probleme ishrane porodica boraca.1993. broj 05/7-441-1/93. Komanda 1. Komanda 1. bataljona i lijevog kraja 2. na sarajevskom bojištu nije protekla u potpunom muku oružja. Jednom četom iz svog sastava ova brigada je posjedala dio linije od kote 830 (uključno) do Ljehovače. 10. 393 Ove dobre ocjene stanja u 1. Zarobljene su 4 AP i manja količina municije. oktobra pokušale pješadijski napad na položaje na Golom brdu i na kotu 830. mtbr bile su indikator da su redovi ove jedinice sređeni i linije stabilizovane. a 200 boraca u pripremi. izvršeno je zaprječavanje prednjeg kraja. Naređenje.93godine.24. Glavni problemi koje su istakli borci na liniji odnosili su se na probleme sa odjećom i obućom.395 Tiha ratna jesen 1993. bataljona. mtbr. augusta postavljen Vahid Karavelić. prešle su krajem ljeta i početkom jeseni 1993. 07. Str. Analiza b/d od 22.pov. 21. koje je angažovano na vojno-policijskim poslovima na Igmanu. pa i pokušajima pješadijskih napada. AARBiH. U drugoj polovini oktobra procijenjeno je da je stanje u 1. Komanda 1. 1993. mtbr. bataljonu na položaju je bilo 137 boraca. 394 AARBiH. Komanda 1. borba na frontu prema VRS u jednom trenutku prestala je biti glavno pitanje opstanka. pov. mtbr. jer su zbog specifičnosti terena u naseljenom mjestu. a nakon njih i odjeljenje iz sastava čVP. Privremeni smještaj i angažovanje na vojno-policijskim poslovima na prostoru Igmana. 393 AARBiH. mtbr na Igman. na čije je čelo 18. Komanda 1. kontrolisani u Komandi 1. AARBiH. Str.Mesud Šadinlija korpusa. Komanda 1. broj 01-467-1. 395 AARBiH. korpusa je dio linije odbrane u zoni brigade početkom oktobra dodijelila Gradijskoj brigadi “Delta”. korpusa. Kontrola je izvršena u Komandi brigade i u 3. 392 Nakon svih preduzetih mjera. 23. pri čemu su neprijatelju naneseni gubici. Dnevni borbeni izvještaj. Str. Nisu postojali posebni objekti za smještaj boraca u pripremi.1993. broj 87-254. broj 05/7-453. mtbr. korpusa.1993. 1993. Komanda 1. Svi elementi. korpusa van grada. • 136 • . a raspored objekata za dejstvo davao je dobar sistem vatre. Izvještaj o kontrolnom obilasku 1. 10. dobili su pozitivnu ocjenu. Mada je ratni tonus održavan povremenim artiljerijskim i pješadijskim dejstvima srpskih snaga. Uređenje objekata za dejstvo i zaštitu ocijenjeno je dobrim.391 Osim prve. korpusa je sredinom oktobra izvršila kontrolu borbene gotovosti u 1. pov. U vrijeme kontrole u 3. između desnog kraja 1. Naređenje. Upućivanje artiljeraca 1. koje su druge jedinice upućivale već od početka augusta.394 Od borbenih aktivnosti u ovom periodu. 13. Komanda 1. 17. Na prvi takav zadatak na Igman je upućeno jedno odjeljenje artiljeraca iz sastava HAD-a. motorizovanom bataljonu.10. Str. mtbr. 1993. Napad je na vrijeme otkriven. pov. mtbr dovoljno stabilno da se van grada angažuju i njene snage. U napadu su učestvovale tri jurišne jedinice srpskih snaga. Brigada nije učestvovala u angažovanju dijelova svojih jedinica u zoni 1. godine u potpunu defanzivu. snage VRS su 23. 25. i stvaranja uvjeta da njene jedinice imaju mogućnost ravnomjernog opterećenja u posjedanju linija i osiguranja vlastitih rezervi. spremno dočekan i uspješno odbijen. AARBiH. korpusa. mtbr. Obračun države s nedisciplinovanim komandantima nekih sarajevskih 391 392 Šadinlija. Naređenje.broj 05/7-416-1. u zoni 1. 35. mtbr. radilo se na uređenju i druge i treće linije odbrane. borci u pripremi boravili u kućama. 10.10. U cilju rasterećenja snaga 1. 10. pov. mtbr. 10.

odlučnost i požrtvovanost njenih boraca u izvršavanju borbenih i drugih zadataka. a time i RBiH u cjelini. “PANCIR”. Komanda 1. 322. pokušale su 9.402 Na sarajevskom bojištu. 402 Zahir Dervišević. Dodijeljeni počasni naziv postajao je obavezni dio formacijskog naziva jedinice. donio je još jedan period relativnog zatišja na sarajevskom bojištu i u zoni 1. godine. za Bosnu svoju brigada. bbr Mušana Topalovića Cace i zamjenika komandanta 9. 14. Prilikom ovog pokušaja. 12. 397 AARBiH.slavna”. korpusa je. 7. kolektivno ratno priznanje počasni naziv SLAVNA 1. nakon što su snage ARBiH početkom novembra oslobodile Vareš od snaga HVO. 1994. Komanda 1. korpusa. Novembar 1993.397 Dio jedinica 1. 10. 399 VRS je od novembra 1993. te ispoljenu brigu i zaštitu prema građanima i materijalno-tehničkim sredstvima. uz povremenu pucnjavu i granatiranje sa srpske strane.396 odnosno obračun sa samovoljom i paralelnim linijama komandovanja u Armiji RBiH. godine. motorizovanoj brigadi dodijeljeno je 14. aprila 1993. mtbr Ramiza Delalića Ćele. godina III. korpusa.401 U obrazloženju Odluke Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine navedeno je da se priznanje dodjeljuje za ukupan doprinos očuvanju suvereniteta i teritorijalnog integriteta Republike Bosne i Hercegovine. mtbr počela pokazivati od početka decembra. bila je usmjerena na olovskovareški pravac. morao je biti unesen na pečate. Uskoro je pokrenula i trupe. zbog niza blistavih pobjeda tokom 1992. za u kontinuitetu potvrđivanu. Zapovijest za odbranu Op. motorizovane. decembra 1993. broj 12/13.broj 4. godine. Koncentracija i aktivnosti VRS. razvijene u tri borbene grupe. broj 05/7-466. za niz uspješno organizovanih i provedenih akcija kojima je odbranjena široka slobodna teritorija u zoni njene odgovornosti. među kojima i dijelovi 1. hrabrost. zaprijetio je krajem oktobra otvaranjem potencijalno mnogo težeg i opasnijeg unutrašnjeg fronta. i bez težih posljedica po odbranu Sarajeva. 1993. Počasni naziv dodjeljivan je u dva stepena: SLAVNA i VITEŠKA i nije imao određenu materijalizaciju. artiljerija 396 Radilo se o akciji hapšenja komandanta 10. Snage VRS. hladan i kišan. 1993. “STRELA-94”. Vojske su mirovale u svojim rovovima. decembra nasilnim izviđanjem u rejonu fabrika “Pretis” – Sjenička kosa da se ukline u borbenom rasporedu 3. čime se pri svakom njihovom pomenu isticalo i svjedočilo priznanje ratnih zasluga jedinice. • 137 • . bataljona na pravcu Nizova. usljed hroničnog nedostatka municije svih vrsta i kalibara. prije početka policijske akcije hapšenja nedisciplinovanih komandanata. VRS je nešto intenzivnije aktivnosti u zoni 1. PR broj 02-136-786/93. 400 Šadinlija.399 Ispoljivši ofanzivna dejstva njene snage su na ovom pravcu ostvarile pomake. 398 Dervišević.Za Sarajevo.398 Cijela akcija hapšenja okončana je uz nepotrebne i nevine žrtve. godine na olovsko-vareškom i sarajevskom bojištu vodila nekoliko uzastopnih i povezanih operacija čiji su kodni nazivi “DRINA”. Ratni bilten (Prva slavna motorizovana brigada Sarajevo). i uz rijetke odgovore sa strane 1. “PANCIR 2”. do maja 1994. naredila punu borbenu gotovost jedinica i izdala zapovijest za odsudnu odbranu grada. 25. mtbr bili su u pripravnosti i angažovani u blokadi određenih komunikacija u gradu. pov. Radi preduprijeđivanja eventualnih komplikacija. očekivalo još za prvu godišnjicu Armije RBiH. Odluka. “Naša brigada . 401 AARBiH. oznake i zastave brigada koje su ga dobile. Predsjedništvo RBiH. Str.400 Mada se to. 36. mtbr. Kolektivno ratno priznanje u formi dodjeljivanja počasnog naziva u Armiji RBiH uvedeno je povodom njene prve godišnjice i prva priznanja ove vrste dodijeljena su 14.

dva tenka na Perivojskoj kosi i tri tenka u rejonu Treskinog dola. 23. bataljona odbile su napad i neprijatelju nanijele gubitke. 12. Dnevni borbeni izvještaj. Napadi su odbijeni i napadaču naneseni gubici. 05. Str. uključeni su i dijelovi Specijalne brigade MUP-a RS. Golog brda. Str. 1993. pov. 22. Str. 1993. korpusa. Komanda 1. mtbr. 1993. Str. 16.410 403 404 AARBiH. broj 87-291. 12. Dnevni borbeni izvještaj. Pokreti jedinica VRS u dubini njenog rasporeda postali su češći. 12. Komanda 1. Str. Dnevni borbeni izvještaj. • 138 • . pov. Stanje MTS ABHO u Kasarni Ušivak. 09. Postupajući po ovom naređenju. Komanda 1. 1993. te na području ispod Hrastika i prema Glavici.org. Potrošivši tokom zimske ofanzive velike količine ovih hemijskih sredstava.icty. 21. Napad je odbijen. Dnevni borbeni izvještaj. s tim da je uz pojačano dejstvo artiljerije. 407 AARBiH. korpusa. a koncentracija srpskih snaga uočljiva u rejonu Blagovca. kote 830 i Fočanske ulice. 23. 22. 406 AARBiH. broj 87-287. Str. 405 AARBiH. a 1. Dopuna dnevnog borbenog izvještaja. ostvarenom sa brigadnih artiljerijskih položaja jedinica iz sastava TG Vogošća i artiljerijskih položaja SRK. Izviđačke aktivnosti njenih snaga u rejonu Mujkića-brda primijećene su 20. bilo je izrazito intenzivno. 31. 12. broj 05/6-540. Napad je izveden u prijepodnevnim satima u rejonima Golog brda. bez gubitaka u vlastitim redovima.Vmtbr. pov. pov. kote 830. zabilježeno ih je preko 50. godine da se dodatne količine sredstva pod oznakom 8600-CE-405 potraže u magacinima skladišta Ušivak. 409 O korištenjima hemijskih sredstava od strane VRS po linijama ARBiH već je i ranije bilo dosta govora. Dnevni borbeni izvještaj. Str. broj 87-280-1. 1993.404 Nekoliko narednih dana VRS je održavala pojačano artiljerijsko djelovanje. kote 850. mtbr je izvela zaključak da se priprema neprijateljska ofanziva. Komanda 1. Smtbr. pov. i 2. mtbr. 12. broj 87-292. Komanda 1. u bolnici Koševo. 407 Napadi srpskih snaga 22. broj 07/16-34. decembra. grupisanje snaga i izviđanje pojedinih dijelova linije odbrane 1. Gubici 1. O njihovoj upotrebi ne svjedoče samo dokumenti ARBiH. Prethodila mu je duga artiljerijska priprema kojom su bile zahvaćene zone 102. 1993.408 Sutradan. 12.409 U napadu koji je uslijedio popodne s težištem na pravcu Šabanove kuće.Smtbr imale su pet ranjenih boraca. 12. broj hemijskih udara znatno povećan. Str. Poginuli su: Redžo Nuhanović i Izudin Valjevčić. Komanda SRK je utvrdila da se u Ušivku nalazi 190 buradi od po 200 kg ove materije. broj 05/6-539. a naročito zona 1. decembra počeo je pješadijski napad.403 Intenzivnije granatiranje nastavljeno je i narednih dana.Smtbr. Napad je odbijen. broj 87-293. Dnevni borbeni izvještaj. Komanda 1. pov. GŠ VRS naređuje u maju 1994. uz korištenje hemijskih udara. broj 05/6-541. 21.406 U popodnevnim satima 21. 12. Teško ranjeni Kemal Kurbegović. Smtbr imala je pet poginulih i više ranjenih boraca. Smtbr u odbrani bili su dva poginula i jedan ranjeni borac. preminuo je od posljedica ranjavanja 27. Komanda 1. decembra počeli su u 08:00 sati jakom artiljerijskom pripremom.405 Narednog dana dejstvo artiljerije. a snage 1. 20. 12. 408 AARBiH. 1994. Komanda 1. AARBiH. Napad su podržavale i oklopne snage. napadi su nastavljeni po istom scenariju. http://icr. AARBiH. koji je pravovremeno uočen i spriječen. mtbr. Upotrijebljena sredstva bili su bojni otrovi tipa nadražljivaca. a nakon još jednog pokušaja nasilnog izviđanja u rejonu Hrastika. korpusa. mtbr. Dnevni borbeni izvještaj. Višekratno su ponovljeni pješadijski napadi na rejone Visa. Napadi su se smjenjivali sa artiljerijskom vatrom i hemijskim udarima izvedenim u rejonu Hrastika i Ugorskog. 1993. Snage 3. decembra. pov. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: GŠ VRS. Komanda 1.pov. mtbr. mtbr. AARBiH. Str.Mesud Šadinlija VRS djelovala je po dubini borbenog rasporeda 1. 410 AARBiH. pov. 1993.

Smtbr. broj 05/6-545. u potpunosti razbila. pov.12. decembra. 415 Mirsada Ćulovića Ružu. U prizemlju objekta ih je blokirala 3.icty. Dnevni borbeni izvještaj. 1993. Komanda 1. broj 87-299. • 139 • . 328.Smtbr.1993. korpusa. specijalnoj brigadi VJ. vođenoj uglavnom ručnim bombama.415 Prošavši kroz liniju 3. Gubici snaga 1. 28. decembra učestvovalo je 30 ovih specijalaca. izmasakrirali su nožem. broj 05/6-543. mtb i u bliskoj dvosatnoj borbi. pov. 15. U napadu 27. sastavljenim od profesionalnih oficira. pov. jedinica iz sastava 72. Borbe su trajale do sumraka. Srbijanski specijalci su uspjeli neopaženi prići liniji 3. Izvještaj o borbenim dejstvima (načelnika artiljerije). 413 AARBiH. Str. Str. Iz sastava 1. Vojno-historijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. bataljona 1. decembra. mart 2010. Smtbr. jedinica je bila stacionirana u kasarni VJ na Avali kod Beograda. Iza sebe su ostavili neizvučenih sedam mrtvih. Rano ujutro. 412 AARBiH.org. U vrijeme angažovanja u Vogošći.416 Nakon što su na Sjeničkoj kosi i Orahovom brijegu. ovladati sa dva rova u kojima su zarobili dvojicu boraca. bataljona na Sjeničkoj kosi. Str. Specijalne snage Vojske Jugoslavije i pridodate jedinice VRS iz Vogošće imale su 27. korpusa. broj 87-294. godina. pov. rukopis. 1993. Dnevni borbeni izvještaj.417 Komanda 1. Preživio je i ostao težak invalid. Smtbr. od toga je njih šest pripadalo 72. nanijevši im velike gubitke. 15. Svjedok: Zlatko Danilović. 1993. Dnevni borbeni izvještaj.org. U Vogošću je stiglo 50 specijalaca s punom opremom. Nije bilo nikakvih dejstava s njihove strane sve do popodnevnih sati. otkrivena je u posljednjem času. korpusa. Dervišević. 11037-11039. ICTY: Suđenje Momčilu Perišiću. Ranije je pomenuto stradanje Fahrudina Karavdića. Smtbr. Dnevni borbeni izvještaj. Str. Dnevni borbeni izvještaj. Str. Str. decembra od 08:30 počele s granatiranjem prednjeg kraja odbrane 1. za Bosnu svoju Odbijene prethodnog dana. i u direktnom pješadijskom okršaju razbijena vatrom snaga sa linije 3. IT-04-81-T. ušli su u nedovršeni objekat kliničkog centra. 12. 03. specijalne brigade Vojske Jugoslavije414 povela je dijelove Vogošćanske brigade u napad na Sjeničku kosu i Orahov brijeg. 27. do nogu potučene specijalne snage Vojske Jugoslavije. Komanda 1. ali osim izraženog dejstva artiljerije nije bilo drugih napadnih dejstava ovih snaga.icty. 12. u bezuspješnom pokušaju zauzimanja linija odbrane 3. Transkript. 24. Jedinicu je u Vogošću doveo pukovnik VJ Milorad Stupar. pov. Abdulah Mekić. bataljona. 1993. mart 2010. Komanda 1. Fahrudina Karavdića Fedana su zarobili i odveli u Vogošću. pov. Povremena artiljerijska dejstva počeli su tek oko 15:30. Smtbr poginuli su: Hasib Kijamet i Abaz Zeković. četa 3. decembra. broj 87-298.412 Pregrupisavanje i ojačavanje srpskih snaga registrovano je u Rajlovcu i Vogošći i narednog 25. Dnevni borbeni izvještaj. Druga grupa koja je krenula u napad na Orahov brijeg. Komanda 1. bataljona. 25. Komanda 1.12. Smtbr bili su dva poginula. prenoseći povremeno vatru i po dubini zone odgovornosti po naseljima. pov. velike gubitke. Komanda 1.411 U ovim dejstvima uspjele su uništiti jedno oruđe mpoad-a. 1994. AARBiH. 1993. Transkript. Rasim Kelemiš. Riječ je o specijalnim snagama. http://icr.Za Sarajevo. 416 AARBiH. Azem Paro i Stanoje Tomić. Svjedok: Zlatko Danilović. 12. broj 87-295. gdje je kasnije likvidiran. srpske snage su 24. 24. BST 82 mm u rejonu Visa. 12. Dnevni borbeni izvještaj. Komanda 1. Poginuli su: Mirsad Bičo. IT-04-81-T. snage VRS i VJ u Vogošći su se narednog dana potpuno umirile.413 Vrhunac napada srpskih snaga desio se 27. AARBiH. i dokopala se slobodne teritorije. 01. Smtbr. broj 05/6-542. 417 AARBiH. Pometnju razbijenih srpskih snaga iskoristila je grupa od šest bošnjačkih logoraša iz Vogošće. koje su srpske snage i ovog puta koristile u toku borbenih dejstava. 414 Radi se o jedinici VJ koja je formirana 1992. Smtbr. AARBiH. ICTY: Suđenje Momčilu Perišiću. dva teže i pet lakše ranjenih boraca. godine. podoficira i vojnika po ugovoru. među kojima su bila i dva oficira. 11037-11039 http://icr. 27. 12. 411 AARBiH. Str.1993. 23.

04. korpusa je. pov. Smtbr i 2.Vmtbr. pogođena je zemunica-sklonište s jugoistočne strane grede Vis – Golo brdo koja je korištena za smještaj dijela rezerve 4. pov.10 metara debelog sloja zemlje. Str. broj 02/20-8. 01. Pašaga Šabić. Tom prilikom poginulo je pet i teško ranjen jedan borac 1. Smtbr nastavljena su iz različitih oruđa i oružja sa promjenjivim intenzitetom. Komanda 1. podržano je dejstvima tenkova VRS sa Blagovca i rejona Šućura-kuća. 419 Snage VRS nisu smanjile dejstvo svoje artiljerije nakon izvedenih diverzija jedinica 1. broj 02/20-13-1. bataljona. Smtbr. 1994.Smtbr. 17. ali je od ovih dejstava brigada pretrpjela teške gubitke. korpusa.420 I narednih dana dejstva VRS po linijama odbrane 1. granata je probila pokrivku i aktivirala ručne bombe i kontejnere za RBR “OSA”. 15. Preko 2. Husein Badžić. Dnevni borbeni izvještaj. kada 418 419 AARBiH. nastavljeni su i tokom naredna dva dana. 421 AARBiH. 421 Intenzitet artiljerijskih dejstava je održavan na uglavnom istom nivou tokom cijelog januara. U toku dana. 01. Smtbr. Str. a još jedan borac je ranjen. 1994. Smtbr koje je vršeno 17. VRS je svakodnevno vršila intenzivna granatiranja linija odbrane 1. januara. Smtbr diverzantska akcija je izvedena 6. Smtbr. Dopuna dnevnog borbenog izvještaja. Od pogotka tenkovske granate poginui su: Samed Aljević. Komanda 1. dejstvom diverzantske grupe po dva neprijateljska bunkera. 1994. Izraženih dejstava bilo je i na pravcima ostalih brigada 1. 06. 1994. Komanda 1. Smtbr poginuli su još: Rasim Bašić.418 Artiljerijska dejstva po linijama odbrane i neselektivno granatiranje naselja. korpusa. Str. U zoni 1. Komanda 1. mtbr. s povremenim eskalacijama i korištenjem naoružanja ekstremne razorne i ubojne moći. 420 AARBiH. 01. Str. 01. Granatiranje velikog intenziteta po linijama 1. Napad je izvršen u zoni 2. Informacija o realizaciji aktivni b/d. težište njihovog napada bilo je na pravcu 1. U zemunici se nalazilo ljudstvo s ličnim naoružanjem i protivoklopnim sredstvima. ozbiljnih pješadijskih napada nije bilo. • 140 • .000 projektila palo je 4. Smtbr na Žuči izvedenom 26. Str. Do napada pješadije nije došlo. Vmtbr na Mijatovića-strani. Od početka 1994. 102. januara. posebno 11. Hasan Kapur. 5. kopusa odbranile svoje pozicije. Komanda 1. korpusa i po gradu Sarajevu. od snažne artiljerijske vatre na liniji 1. Takav slučaj bio je s kanonadom po linijama odbrane 1. Dnevni borbeni izvještaj. Smtbr su ove napade uspješno odbile. mtbr. broj 16/9-6-2. Do kraja druge ratne godine srpske snage su nastavile sa artiljerijskim dejstvima po linijama 1. U zoni 1. Pogodivši pokrivku. naredila izvođenje diverzantskih akcija prema položajima VRS. pov. broj 13/9-4. januara ispred prednjeg kraja 3. broj 02/20-3. 1994. godine. Smtbr i gradskog područja. koja je bila od željezničkih pragova i 1. 01. korpusa: 2. nemajući načina da odgovori na artiljerijsku vatru neprijatelja. ali nije došlo do pješadijskog napada. korpusa. kada su izvodili pripremu svojih pješadijskih napada. Dervo Dedović. ali su sve jedinice 1. bataljona. Kemal Džihanić.Mesud Šadinlija Za vrijeme decembarske etape ofanzive srpskih snaga na Sarajevo. ali i sa Trebevića. mtbr. januara na linije odbrane 1. Vmtbr. Smtbr. 06. 11. čete 1. pov. AARBiH. pov. Smtbr bilo je pokreta i pregrupisavanja neprijatelja. Komanda 1. tako da se očekivao pješadijski napad. Dejstvom tenkovske granate ispaljene s Trebevića. januara oruđima raznih kalibara. Snage 1. Hajrudin Mujakić. Dnevni borbeni izvještaj. koji su u toku dana više puta ponovljeni u pravcu Visa i Golog brda. Nastavile su intenzivna dejstva. AARBiH.

srpske snage su i dalje nadomještale granatiranjem linija odbrane 1. pogotovo. Str. Ovaj masakr je pokrenuo tromi i ravnodušni mehanizam međunarodne zajednice. 424 Šadinlija. Komanda 1. korpusa. a ispravno naoružanje maskirale i prikrivale na pogodnim lokacijama. 38. pov. Dnevni borbeni izvještaj. Uprkos tome. Dopuna dnevnog borbenog izvještaja. korpusa. 423 AARBiH. 01. 38.423 Za to vrijeme. Str. korpusa vraćen je veći dio izgubljenih položaja. koja je u fazi započetoj 10. broj 16/9-26. broj 14/9-30. pov. korpusa. Komanda 1. iza čijih detonacija su na zemljištu ostajali ogromni krateri. Jedna od granata ispaljenih na Sarajevo 5. 29. •• 422 AARBiH. ali je zaustavljena i kontranapadom 1. Dogovor je stupio na snagu 10. 1994. Uz posredovanje snaga UNPROFOR-a postignut je dogovor o primirju i povlačenju teškog naoružanja u zoni 20 kilometara od centra Sarajeva.422 Ove modifikovane bombe velike razorne moći. 01. broj 14/9-29. • 141 • .425 Sporazum je na razne načine izigravan. za Bosnu svoju su korištene rakete velikog kalibra tipa “Orkan” i modifikovane aviobombe opremljene raketnim motorima. Komanda 1. AARBiH. AARBiH. Komanda 1. 01.424 Slabe rezultate svojih ofanzivnih dejstava na olovsko-vareškom i. pov. 1994. korištene su i 29. trajala je ofanziva VRS na olovsko-vareškom bojištu. februara je na pijaci Markale načinila masakr u kojem je poginulo 67 i ranjeno preko 140 građana. februara uz ultimatum NATO saveza srpskim snagama. Dnevni borbeni izvještaj. 29. korpusa. sporazum je označio kraj ofanzive VRS i početak mnogo mirnijeg razdoblja na sarajevskom bojištu. 425 Šadinlija. i 30 januara. Srpske snage su iz cijele VRS dovlačile neispravno artiljerijsko naoružanje da bi ga grupisale i stavile pod kontrolu UNPROFOR-a. na sarajevskom bojištu. 1994. Dopuna dnevnog borbenog izvještaja. pov. 1994. Str. januara imala uspjeha u rejonu Donjeg Kruševa. broj 14/9-29. 26. koji je trebao podstaći provođenje ovog sporazuma. Str.Za Sarajevo. 30. korpus branio. 01. korpusa i neselektivnim artiljerijskim djelovanjem po gradskim naseljima koja je 1.

godine. 30.org. Sarajevske pješadijske brigade od ovih bataljona. februara je postavljen Omer Mulaomerović. Str. Naređenje. Broj 02-111-822/93. Pripreme za jesenju ofanzivu. AARBiH.icty. Na dužnost komandira čVP postavljen je Mirsad Babačić. Promjene su se iskazale i u kadrovskom i organizacijskom smislu. 02. 14. koji je stupio na snagu 10. Salko Hajdarević. i naređeno je rasformiranje TG Vogošća. pov. februara 1994. Komanda 1. a dotadašnji komandant ovog bataljona. Naredba. U sastavu brigade određeno je i formiranje jednog jurišnog pješadijskog bataljona. rasformirana je Gardijska brigada “Delta” i njeno ljudstvo raspoređeno u sastav 1. Početkom januara 1994. http://icr. Rajlovačke i Koševske brigade u bataljone. Promjene na komandnim dužnostima u bataljonima počele su još od jeseni prethodne godine. mtb i Okb ostali su Enes Zeković i Adnan Bijedić. februara. Na dužnostima komandanata 3. 1994. zbog slabog rukovođenja i komandovanja i neizvršavanja postavljenih zadataka. SLAVNE motorizovane brigade. Str. Krajem januara 1994. Na dužnost komandanta brigade je još 14. Šefćet Baždarević je 25. oktobra 1993. Kao posljedica uzastopnih neuspjeha da razbiju snage 1. 1994.426 ali je zbog borbenih dejstava i ofanzive VRS. za komandanta Logističkog bataljona. broj 26-14. s bazom u kasarni u Semizovcu. 01. Izlazak na Bjelašnicu. 05. decembra 1993. pov. godine. bio postavljen Vahid Bogunić. označio je početak nove faze u razvoju 1. mtb. 428 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: GŠ VRS. na dan masakra na Markalama 5.) Potpisani sporazum o primirju i stavljanju teškog naoružanja pod kontrolu UNPROFOR-a na području 20 kilometara od centra Sarajeva.428 426 427 AARBiH. Smtbr. objedinjavanjem HAD-a i mpoad-a. broj 02/2-25. 1993. i formiranje 3. • 142 • . I sa druge strane linije fronta došlo je do organizacijskih promjena.Mesud Šadinlija •X• (Kadrovske i organizacijske promjene tokom 1994. smijenjeni. 12. Istim naređenjem regulisano je preformiranje Vogošćanske. Smtbr. Smtbr. komandanti Vogošćanske i Rajlovačke brigade su. od jurišnih jedinica rasformiranih brigada i Ilijaške pbr. novembra postavljen za komandanta 2. formiran je Mješoviti artiljerijski divizion 1. Preformiranje dela jedinica SRK i DK.427 Za komandanta MAD-a 4. Predsjedništvo RBiH. mtb 12. korpusa ARBiH i 1. postavljen je Tašo Dacić. ali i u pogledu promjena težišta dejstva i zone angažovanja brigade. primopredaja dužnosti izvršena u drugoj polovini januara 1994. Naređenje. Na dužnost komandanta 1. Smtbr na visovima Žuči i slobodnoj teritoriji Vogošće.

a zatim je 23. korpusa je odgovorila izbacivanjem dijela snaga s područja Sarajeva. koji vojno nije ugrozio Armiju RBiH. godine otišao je i korak dalje.Za Sarajevo. u septembru 1993. Nakon njihovog okončanja u širem rejonu Sarajeva. obavještajno i kadrovski podržavala vojsku i policiju. marta 1994. MUP-a Srbije i DB Srbije u borbama u Bosni i Hercegovini. u ljeto 1993. Breze. Kiseljaka. Potpisivanjem Vašingtonskog sporazuma 18. Režim u Beogradu. presjekao veze s Republikom Hrvatskom i sve dotadašnje linije snabdijevanja. za Bosnu svoju U sjeni ofanzive VRS koja je trajala od decembra 1993. februara. ali je vezivao njene velike snage i razvlačio ih na dugom i ispresjecanom frontu protiv dva neprijatelja. Visokog. predvođene Fikretom Abdićem. Zatim je na red došlo Goražde. definitivno su okončani sukobi HVO i ARBiH. Fojnice.429 Ovo je bio izuzetno značajan momenat za daljnji razvoj ratnih događaja. koji je doveo do bratoubilačkog sukoba Abdićevih pristalica sa snagama 5. 38. pa do neposrednog učešća jedinica Vojske Jugoslavije. HVO je izvršio napad na kiseljačkom pravcu. dovodeći 5. Komanda 1. U tako teškom trenutku eskalirao je sukob sa HVO. Kreševa. Također. i kojem je Srbija stvorila. javno i tajno. Na napade HVO i pripremu njegove šire ofanzive na kiseljačko-fojničkom bojištu početkom februara. probio linije ARBiH kod sela Velika Sotnica i zapalio selo. U takvoj situaciji prekid sukoba sa HVO. Grupisanje snaga HVO i njihove aktivnosti nagovještavale su širu ofanzivu. finansijske i logističke podrške političkom projektu čiji je izvođač radova bio Radovan Karadžić. što je predstavljalo otvorene geste vojne agresije na drugu suverenu i nezavisnu državu. godine ofanziva VRS u Podrinju i širem području Sarajeva nanijela je velike gubitke snagama Armije RBiH. Porastom intenziteta sukoba HVO sa ARBiH u borbena dejstva na strani HVO uključivale su se sve značajnije snage Hrvatske vojske. napadnut je i u krajnje tešku poziciju doveden Maglaj. korpusa. korpusa ARBiH. bio je od ogromne važnosti. • 143 • . od političke. Početkom zime oživjele su nove ofanzive VRS prema Sarajevu. snabdijevala. korpus u krajnje težak položaj. mnogostruko upleten u svaki aspekt rata u Bosni i Hercegovini. godine. suzila im operativnu osnovicu i manevarski prostor i prinudila na odsudnu odbranu. na dan masakra na Markalama. februara 1994. za do maksimuma razvučene i prenapregnute snage ARBiH koje su krajnjim naporima održavale svoje pozicije. bilo u posebno teškoj situaciji. aktivirali su projekat krajiške autonomije. odigrala se i ofanziva snaga HVO na kiseljačko-fojničkom bojištu. finansirala. u Zagrebu potpisan sporazum o prekidu vatre između HVO i ARBiH. Preko svoje obavještajne filijale u Velikoj Kladuši. i još važnije. Naime. 5. Najprije su visoke snježne padavine usporile aktivnosti HVO. ali do nje nije došlo. Na strani Abdića u borbe u Krajini uključile su se snage VRS i srpske snage iz Hrvatske. koje je zbog dubokog i potpunog okruženja snagama VRS. Olova i Vareša ponovo su od kraja 1993. Olovu i Varešu. do početka februara 1994. neposredno i posredno. ušla u zonu odgovornosti 1. Područja slobodne teritorije Hadžića. oslobođenih krajem ofanzive 429 Šadinlija. praktično na rubovima preostalih slobodnih naselja.

broj 11/9-55. bili bi naknadno ispunjeni preostali neostvareni ciljevi operacije “LUKAVAC-93” i poništeni. izvedene pod nazivom “PANCIR”. Smtbr upućena je na izvršenje zadataka u Pazarić 16. Kroz objekat tunela izmješten je i dio teškog naoružanja. Zamisao komandanta 1. Smtbr Ibrahim 430 431 AARBiH. vršila je Komandna grupa Pazarić. februara. 432 AARBiH. korpusa. Str.433 Objedinjavanje i koordinaciju aktivnosti jedinica 1. da bi bile u stanju preduprijediti moguća dejstva VRS i stvoriti uvjete za vlastita borbena dejstva prema Goraždu. i to se nije smjelo dopustiti. broj 02/21-02. Sedmična analiza. februara na prostor između Hrasnice i Hadžića izveo po jednu četu iz svih brigada s područja grada. Smtbr od vječno nemirne i teške linije odbrane na Žuči i izmjestiti ih na područje izvan Sarajeva. Str. februara zaposjele određene kontrolne tačke za nadgledanje sporazuma. na čijem se čelu nalazio zamjenik komandanta 1. Izviđačke grupe su vršile detaljno izviđanje terena Bjelašnice u nastojanju da utvrde raspored neprijateljskih snaga. 1994.430 Prvi korpus je tako mogao odvojiti dodatne snage i izmjestiti ih iz Sarajeva. na područje slobodne teritorije Hadžića. 1994. Str. a snage UPROFOR-a su 10. 02. AARBiH. Dnevni borbeni izvještaj. Bile su pripremljene i dodatne snage za brzo izmještanje izvan Sarajeva. pov . korpusa. Komanda 1. vežu na zatvaranje pravaca i time olakša pritisak na Goražde.432 Nakon toga nastavljene su pripreme za izmještanje jačih snaga. Dobrinji i na Mostu bratstva-jedinstva. Na teren van grada upućivane su grupe boraca koje su trebale stvoriti uvjete za izlazak i prihvat jedinice na terenu. 21. između ostalog i položaje na Žuči. Dnevni borbeni izvještaj. pov. • 144 • . a ostalo naoružanje smješteno je u kasarnu “Maršal Tito” i stavljeno pod kontrolu UNPROFOR-a. pa je do 20. Komanda 1. 1994. 03.431 Stvoreni su uvjeti u kojima je bilo moguće odvojiti i dijelove snaga 1. Izabrano je ljudstvo za izlazak. 16. Ostvarenjem ovog manevra snaga VRS. Vidikovcu. koje je tehnički bilo moguće transportovati tim putem. korpusa. Dnevni borbeni izvještaj. korpusa. 14. Smtbr. kojom su trebali biti neutralisani rezultati prethodne ofanzive VRS na ovom prostoru. smješteno u kasarnu u Velešićima i sa ovim dijelom jedinice izvođena je svakodnevna obuka. pov. aspekti poboljšanja položaja 1. 433 AARBiH. korpusa nastavile izmještati snage s gradskog područja. koji je bio ugrožen iskazanim namjerama VRS da djeluje preko prostora Bjelašnice i Visočice prema Ivan-sedlu. Zato su jedinice 1. Komanda 1. broj 14/9-41. korpusa Vahida Karavelića bila je da se operacijama na dva različita kraja zone odgovornosti 1. Na bjelašničkom pravcu najprije je planiran pokret jedinica i posjedanje prostora prema granici s 4. Planiranje ovakvih borbenih dejstava postalo je moguće i zato što se sporazum o prekidu vatre i izmještanju teškog naoružanja počeo primjenjivati. 10. srpske snage razvuku. Str. Mojmilu. korpusa na slobodnim teritorijama Hadžića. 02. Komanda 1. upravo postignuti. pov. Smtbr. Na olovsko-vareškom pravcu planirana je operacija “DŽEP-94”. Nakon zaustavljanja napada HVO iz Kiseljaka. 1994. korpusa je počela pripreme da jednom kontraofanzivom riješi problem ovih snaga i njihovih neugodnih aktivnosti s obje strane zone korpusa. Komanda 1. 02. korpusom. Prva četa boraca 1.Mesud Šadinlija VRS. to su sve naredne aktivnosti mogle biti planirane samo prema VRS. broj 02/20-43. Kako je sukob sa HVO ubrzano išao svom kraju. a zatim preduzme ono što je bilo u njenoj moći radi olakšanja položaja odbrane Goražda.

435 AARBiH. Prvobitni formacijski naziv 1. koju su kontrolisale snage VRS. 1994. tako da je kasarna Pazarić uglavnom korištena kao baza pristiglih snaga.20. snage iz 1.435 Osim upućivanja vlastitih snaga na prostor Bjelašnice. Sve raspoložive snage s prostora Hrasnice. Komanda 1. 3. Komandant 1. Džemal Smajkan. Mukadem Vatreš. 03. 436 AARBiH.436 Snage 1. 03. Smtbr. Sa srednjobosanskog bojišta je povučena i na Bjelašnicu upućena 82. 437 Šadinlija. koja je bila iz sastava 3. Bbbr. 03. AARBiH. izbjegavamo zabunu i zamjenu u nazivima sa kasnije formiranom 1. 14. 19. do 9. Početkom aprila snage VRS su gotovo potpuno razbile odbranu Goražda i borbe su počele na rubnim područjima samog grada. bataljona. Smtbr. Dopuna privremenog naređenja jedinici privremenog formacije za izlazak van z/o 1. odakle je trebala nastaviti izviđačke aktivnosti i stvoriti uvjete za izlazak još jedne čete. aprila pokrenute u pravcu Goražda. Komanda ovog bataljona bila je kombinovana od starješina Komande brigade i Komandi 1. aprila koncentrisane su na prostoru Bjelašnice između Dugog polja i sela Lukomir. Str. Komanda 1. s potrebnim dijelovima jedinaca podrške iz sastava 1. pov. Pazarića i Tarčina. 39. kao privremene formacije za izlazak i izvršavanje zadataka na prostoru Bjelašnice. i 2. bošnjačke bbr bilo je 1. ali je naziv ubrzo promijenjen. Do kraja marta naređeno je izmještanje i 3. marta jedna četa 1. uključujući i prispjele snage iz Sarajeva. 31. 1994. broj 26-47. mtb. Sve ove snage su 9. što je bila obaveza i svih drugih brigada iz Sarajeva. Bilo je teškoća sa stvaranjem uvjeta za smještaj ljudstva zbog nedostatka materijala i sredstava za adaptaciju devastiranih objekata u kojima je planiran smještaj jedinica. Smtbr. Izviđačke aktivnosti na Bjelašnici su proširivane i prisutnost snaga pojačavana. marta u 1. Komanda 1.Za Sarajevo. Komandna grupa Pazarić. Igmana. Smtbr i drugih jedinica 1. bataljona. Komandiri četa: 1. Do 19. muslimanska bbr. mtb Tašo Dacić. Smtbr. broj . pov. doprinosila i jačanju odbrane Igmana. Istovremeno su vršene i smjene ljudstva i njihovo povlačenje u Sarajevo na odmor. 2. i 2.Smtbr. broj 26-42-1. pov. 1994. Dnevni borbeni izvještaj. Do početka borbenih dejstava van Sarajeva su izmještene četiri čete. Smtbr. čete ovog kombinovanog bataljona. Str. Naređenje. Komplikovanjem situacije u Goraždu.437 434 Komandant ovog privremenog bataljona bio je komandant 1. su ubrzano dovođene u rejone razmještaja. AARBiH. Mbbr. 03. bbr. Naređenje. pov.434 Aktivnosti KG Pazarić su se svakodnevno proširivale pristizanjem novih snaga. također. muslimanskom lahkom brigadom sa sjedištem u Pazariću.Smtbr izmještena je u rejon Čuhovići – Dugo polje sa zadatkom posjedanja linije Orlovac – Gradina – Crveni klanac – Dugo polje – Strug. za Bosnu svoju Dervišević. Sedmični borbeni izvještaj. Smtbr je prekomandom jednog broja svojih boraca u sastav novoformirane 1. Dževad Buljubašić. Smtbr naredio je formiranje jednog bataljona kombinovanog sastava.Smtbr na prostoru Bjelašnice i Pazarića su postupno dovođene na planirani nivo po broju i sastavu. Komanda 1. Smtbr važećeg naziva 1. 1994. Bbbr prekomandovano je 150 vojnika i 62 komada pješadijskog naoružanja iz 1. Str. umjesto u vrijeme prekomande boraca 1. Str. uputila nekoliko grupa dobrovoljaca prema Goraždu. bošnjačke brdske brigade. 1. korpusa je preko Bjelašnice i Treskavice i preko teritorije Trnova. Dvije čete u njegovom sastavu. broj 02/21-04. su bile iz sastava 1. Koristeći naziv 1. korpusa planiranih za bjelašnički pravac. Do 20. sa onoliko municije koliko su ljudi mogli ponijeti u rancima. • 145 • .

Str. zbog snježnih nanosa. 04. korpusa. bez čega nije bilo moguće transportovati potrebna sredstva za stvaranje uvjeta za smještaj i boravak jedinica na Bjelašnici. Komanda 1. Preostale tri čete. pov. 17. bataljon iz sastava 4. također u marševskom poretku. Za to vrijeme ofanziva VRS na Goražde je doživjela svoju kulminaciju. 1994. osim jedne čete koja je povučena u kasarnu Pazarić. mtbr došao je u rejon Jabuke. V mtbr su. 438 439 AARBiH.Mesud Šadinlija Kombinovani bataljon 1. • 146 • . Uz dio jedinice 1. broj 18/9-110. Vmtbr je sa po jednom četom zatvorio pravce Bjelašnica – Žuti cvijet – Žuljsko brdo i Visoka glava – Vukova glava – Oštro brdo. Komanda 1. 440 AARBiH. nije se moglo učiniti ništa značajnije. Smtbr jedan ojačani vod ostao je u selu Sinanovići. Maršujući za kolonom 82. Komanda 1.1994. pov. Nemoć snaga ARBiH da intervenišu na tom pravcu bila je potpuna. Sedmična analiza. 9. ŠVK OSRBiH. AARBiH. bbr s jednom četom iz 2. bili većim dijelom neprohodni. korpusa. Snage 82.438 Pokret jedinica je izveden u krajnje teškim vremenskim uvjetima. pa je glavnina snaga povučena u privremene baze ili povoljnije rejone razmještaja.04. korpusa je pokret jedinica zaustavila na prethodno navedenim tačkama. Bbbr je u marševskom poretku došao u rejon Tušila. jednu četu je pretpočinio 82. pov. u noći 23/24. Str. 439 Narednih dana ogroman napor uložen je u raščišćavanje puteva. bbr. sa minobacačima 82 mm i dijelom pozadinskog voda. dostigle rejon Jabuke. Nije bilo moguće zadržati jedinice na dostignutim linijama do povoljnijih vremenskih prilika za nastavak borbenih dejstava. Smtbr u Sinanovićima je ostao i vod 82. 1994. kao borbeno osiguranje sa zadatkom izviđanja rejona Jabuke. Bataljon iz sastava 2. Jedinice nisu imale nikakve uvjete za smještaj i boravak. Sve dok se vremenske prilike nisu popravile. uz neprestanu mećavu i obilne snježne padavine. a zatim dio snaga uputio u rejon Puzima (tt 1776) gdje su se spojile sa snagama Samostalnog bataljona “Bjelašnica”.440 Time je spriječen pad samog grada Goražda i katastrofa desetina hiljada njegovih stanovnika i izbjeglica koje su se slile u grad s područja koje su zauzele srpske snage. aprila u Goražde su ušle snage UNPROFOR-a i rasporedile se na liniji razdvajanja snaga. aprila su izvršile marš pravcem Čuhovići – Lukomir – Crveni klanac – Umoljani – Tušila – Sinanovići. na pravcu marša pokrenutih jedinica. koja je kao prethodnica. bbr. broj 03/161-98. Ovakve prilike su brzo iscrpile borce u marševskom poretku. Iz sastava 1. 17. 25. a ostatak snaga je vraćen u rejon sela Čuhovića. Informacija. Smtbr je prethodno u rejon Sinanovića uputio jednu četu. prošle ga i spustile se u podnožje Treskavice. broj 18/9-110. 04. Nakon opomena u vidu dejstva NATO aviona po pojedinim ciljevima VRS oko Goražda i pod pritiskom međunarodnog faktora. Sedmična analiza. Bataljon 1. Jedinice nisu bile opremljene i pripremljene za borbu u ovako ekstremnim vremenskim uvjetima na teškom planinskom terenu. a jednu ostavio u selu Bobovica kao rezervu. Stanje na ratištu RBiH za 24. a putevi su. koje su na dan marša dostigle visinu preko jednog metra. upućivala izviđačke patrole prema objektu Jabuka (tt 1489). Str. 04. bbr. 1994. a dio snaga prema objektu Previt (tt 1337).

korpusa na Bjelašnici tek tada su uspjele stvoriti uvjete za djelimičan pomak i do kraja aprila 1.7 mm pripremi za upotrebu i planiraju njegovi vatreni položaji. Str. Nedostajala su intendantska sredstva svih vrsta. dejstvom tromblona i ručnih bacača. ne odrazi na borbenu gotovost srazmjerno novonastaloj situaciji na bojištu. korpusa. u osnovnoj zoni odgovornosti brigade u odbrani Sarajeva. Smtbr uspostavljena u maju 1994. Smtbr je posjela 9. broj 05/9-133-2. 26. Sarajevske pbr VRS ležao je u činjenici da su i oni znatan dio svojih snaga nakon sarajevskog primirja izvukli s područja grada i angažovali ih u ofanzivi na Goražde.443 U zoni brigade na Bjelašnici. bbr u rejonu Lugovog vrata. Komandna grupa Pazarić je krajem aprila izmjestila svoje komandno mjesto u Lukomir. pa su pojačanom aktivnošću markirale smanjenje prisustva snaga na položajima. korpusa. tokom maja su zadatke i dalje izvršavali kombinovani sastavi 1. Operativni dnevnik. 442 441 • 147 • . Snage VRS naspram 1. 13. pov. Smtbr je posjela objekte: Derino brdo. a nakon njenog okončanja ponovo na olovsko-vareškom bojištu. Jabuka i Lugov vrat. uglavnom poštujući primirje u pogledu upotrebe teških artiljerijskih oruđa. 446 AARBiH. maja. pogonskog goriva. 04.445 Ubrzo je i ostatak jedinice smješten u Sinanoviće. nedostajalo je građevinskog materijala. 1994. Operativni dnevnik. 445 AARBiH. 05. 30. Linija je do 15. 18. 05. maja uvezana s desnim susjedom 82. Do 13. među kojima su odjeća i obuća bile prvorazredan problem. Str. Naređenje. broj 05/9-123. Radi preduprijeđivanja mogućih iznenađenja. naređene su mjere povišene borbene gotovosti. 1994.444 Razlog ovog pojačanja dijela snaga u Sinanovićima bio je u aktivnostima posjedanja i uvezivanja nove linije odbrane. Komanda OG-1. Smtbr. Naređenje. Novu liniju odbrane Dajanovo brdo – Jabuka – Lugov vrat 1. Smtbr. Komanda 1. 10.442 U vrijeme dok je težište aktivnosti brigade prebacivano na bjelašnički pravac. AARBiH. poduzimane su mjere da se smanjenje broja ljudi i sredstava izlaskom jedinica izvan grada. pov.0 4. Operativni dnevnik. 1994. ipak svakodnevno provocirale upotrebom pješadijskog naoružanja. a teški uvjeti u kojima su borci izvršavali zadatke zahtijevali su hitno uspostavljanje svih elemenata sanitetske službe na terenu. Smtbr su. a Komanda 1. 05. Smtbr je naredila da se i naoružanje kalibra većeg od 12. 443 AARBiH. pov. broj 01-209-1. i ukupno znatno smanjivši svoje aktivnosti. Komanda OG-1. došlo je do pojačanja aktivnosti VRS i na sarajevskom bojištu. Komanda 1. 04. Komanda 1.441 U cijelom ovom početnom periodu boravka jedinice na Bjelašnici prisutni su bili problemi s logističkom podrškom. 15. Smtbr. 20. Dajanovo brdo. 1994. za Bosnu svoju Snage 1. Daljnje aktivnosti odnosile su se na inžinjerijsko uređenje linije odbrane i njeno uvezivanje sa susjedima. na liniji od Visa do Sjeničke kose. Vjerovatni razlog ovakvoj aktivnosti snaga 3.Za Sarajevo. Dopuna: dnevni operativni izvještaj. AARBiH. Komanda 1. Komanda OG-1. godine prikazana je na Karti 16. Str. maja u Sinanoviće je smještena još jedna četa iz Čuhovića. Nakon dejstava NATO snaga po ciljevima oko Goražda. 444 AARBiH. 1994. 1994. pov. Str. Dnevni borbeni izvještaj. 1994. U cilju efikasnijeg ostvarivanja rukovođenja i komandovanja i stvaranja neposrednijeg uvida u stanje na terenu.446 Linija odbrane 1. broj 01-217-1. Uvjeti za stacioniranje jedinice u rejonu Sinanovići – Jabuka su stvarani postepeno. AARBiH. 04.

Odmah nakon ljetne ofanzive VRS 1993. koje je proizvodilo goraždansko preduzeće “Pobjeda”. došlo je do teškog incidenta s tragičnim posljedicama. upravo na njenom dijelu na kojem se nalazio spoj 1. na objektu Lugov vrat. nosili iz Goražda inicijalne kapisle za proizvodnju pješadijske municije. Nakon okončanja martovsko- • 148 • . pokrenuta je akcija pod kodnim imenom “KURIR”.Mesud Šadinlija Karta 16: Linija odbrane 1. Smtbr i 82. Na prethodnim stranicama pomenuli smo grupe dobrovoljaca koje su u jeku ofanzive krenule prema Goraždu. i noseći u Goražde male količine MTS i komponenti za tamošnju namjensku proizvodnju. godine. u kojoj je presječena posljednja komunikacija i Goražde dovedeno u duboko i potpuno okruženje snaga VRS. bbr. godine Ubrzo nakon posjedanja nove linije odbrane na Bjelašnici.Smtbr na Bjelašnici u maju 1994. krećući se po nekoliko dana kroz teritoriju koju je kontrolisala VRS. Sastojala se u upućivanju grupa dobrovoljaca ARBiH koji su u najvećoj tajnosti.

Smtbr i 82. 449 AARBiH. • 149 • . bataljon 2. Smtbr. juna.447 Po otpočinjanju borbe jedinicama u Sinanovićima. 11. U sastav OG-1 Pazarić ulazile su brigade: 9. organizovani u sastavu štaba – komande korpusa. MAD.448 Komanda 1. mnogo efikasnije rješenje da na zadatke van Sarajeva upućuje kompaktne jedinice. osim što je s jednom četom za podršku bio stacioniran u Sinanovićima.Za Sarajevo. Visokom i Varešu. također. oni su se odlučili na proboj. bataljon 5. Bbbr. a s obzirom na obavezu organizovanja odbrane u dvije zone. bbr. korpusa. Već 11. mtbr. 18. Naišavši u noći 23/24. uvedena u sistem izmjenama formacije Komande 1. Smtbr je procijenila da je uspostavom i uređenjem linije odbrane u dodijeljenom rejonu. Mlbr i 1. pov. Smtbr. kao privremeni sastavi. 1994. 1994. Šadinlija. broj 22-106. a komandama 1. Komandi OG-1 su bili pretpočinjeni i zadatke u njenoj zoni odgovornosti izvršavali dijelovi jedinica: bataljon 1. Vmtbr. dvije čete 4. Smtbr. 1. Sreća u ovoj velikoj nesreći bila je u činjenici da je u tom trenutku uspostavljena komunikacija i međusobna identifikacija. ova grupa nije bila informisana o novouspostavljenoj liniji odbrane u rejonu Jabuke. Komanda 1. i 3. korpusa. Komanda OG-1. a zadatke obavljali na prostoru na kojem se formira operativna grupa. za koje su pretpostavili da su položaji VRS. kakva je bila KG Pazarić. korpusa. a u koloni iz Goražda poginuo je jedan i ranjena tri borca. lard PVO. 05. Operativni dnevnik. i ne mogavši nazad. maja na inžinjerijski uređene položaje na Lugovom vratu. Pripremno naređenje. U kratkoj borbi koja je uslijedila. MAD 1. bataljona da planiraju snage kojima će preuzeti liniju odbrane 2. Naređenjem Komande 1. inače se moglo desiti da kolona iz Goražda na prostoru Sinanovića bude opkoljena i razbijena. Nakon uspostavljanja linija odbrane prišlo se daljnjim organizacijskim promjenama usmjerenim na stvaranje uvjeta za nastavak ofanzivnih dejstava. 24. 82. korpusu. maja naredila je komandi 2. Ovaj incident nije utjecao na nastavak započetih aktivnosti na Bjelašnici. za Bosnu svoju aprilske ofanzive VRS. korpusa po kojima su Komande operativnih grupa. svoje motorizovane bataljone s dijelovima jedinica podrške. sa vjerovatnim velikim obostranim žrtvama. jedna velika grupa u okviru akcije “KURIR” krenula je prema Sarajevu.449 Brigada je. poginulo je pet i ranjena dva borca 82. mtbr i 1. bbr data je uzbuna i snage iz logorske prostorije su krenule na intervenciju. bataljona da počne pripreme za preuzimanje rejona odbrane na Bjelašnici u jednomjesečnoj smjeni od 1. Najprije su privremena koordinacijska tijela. a pritom su same jedinice ostale na direktnoj vezi Komande 1. maja 1994. bila važan dio širih organizacijskih promjena u 1. 05. nego da za svaku smjenu formira kombinovane sastave. dio ljudstva otko447 448 AARBiH. bataljona na Žuči. 91-92. bataljonima 1. Propustom Komande 1. stvaranjem osnovnih uvjeta za smještaj ljudstva. jedan borac 1. Smtbr je ranjen. Str. bbr. uvezivanjem linija snabdijevanja i uhodavanjem svih drugih elemenata potrebnih za funkcionisanje jedinice na terenu. 1. godine formirane su operativne grupe sa sjedištima u Pazariću. bbr.

06. Ovi bataljoni su formirani od borbeno najsposobnijeg dijela ljudstva iz sastava brigada i opremljeni adekvatno ulozi koja im je bila namijenjena u ofanzivnim dejstvima. U 1. 08. broj 22-177. Ove preraspodjele dijelova linije odbrane bataljona koji izlazi na teren Bjelašnice. donijeli su nagli priliv roba i otvaranje trgovačkih i ugostiteljskih objekata. Takvo stanje je kao lakmus-papir pokazalo da nisu svi jednako 450 AARBiH. Naređenje. osim motorizovanih bataljona. u junu 1994.454 Osim zadataka u dodijeljenom rejonu odbrane. 06.451 Oklopni bataljon. mtb postavljen je Elmedin Čaušević. 1994. Preuzimanje rejona odbrane. 07. s 4. MAD-a koji je formiran u okviru OG-1 Pazarić. a za njegovog zamjenika Adamir Raščić. 453 AARBiH. Dnevni borbeni izvještaj. imalo je i drugu stranu. GŠ OSRBiH odlučio je da se Armija RBiH pripremi za planirane oslobodilačke operacije. Naređenje. pov. koji su nicali kao pečurke poslije kiše u naseljima i uz ratne komunikacije u područjima gdje ih nikada nije bilo. godine. Njegovo formiranje počelo je 8. bat za potrebe GOP-a 1. Str. bataljona od Orahovog brijega do Sjeničke kose. 1994. juna u 12:00 časova. broj 07/6-67. Intenzivna pregovaračka aktivnost međunarodnih medijatora i zatišje na frontovima stvorili su najednom predmirnodopsku atmosferu i iščekivanje brzog kraja rata. Oklopni bataljon na neposrednoj vezi Komande 1. 06. Komanda 1.450 Dio Inžinjerijskog bataljona izmješten je iz Sarajeva sa zadatkom popravke i održavanja puteva u zoni 1. 1994.452 Uvjeti za uspješno provođenje organizacijskih promjena. pov. 451 AARBiH. Smtbr. Za komandanta 4. godine postavljenjima članova komande bataljona. Pov. Komanda 1. koji je u sastav brigade i ušao kao samostalna jedinica. pov. Naređenje. broj 22154-1. i to je učinjeno na način da je prethodno dodijeljenim dijelom linije 4. Str. nastali stupanjem na snagu jednomjesečne opće obustave borbenih dejstava na cijelom ratištu Bosne i Hercegovine 10. 1994. bataljona. u kojem su provođene sve ove aktivnosti tokom proljeća i ljeta 1994. korpusa. 26. motorizovani bataljon. bile su redovna praksa i u njima su dio odgovornosti dobivale. • 150 • . Smtbr. korpusa. Naredba. 452 AARBiH. broj 01328-2. treba izvršiti i preraspodjela rejona bataljona. Dio ljudstva je ostao u sastavu brigade i raspoređen je na nove dužnosti. godine je izašao iz sastava 1. Nakon formiranja 4. Smtbr i preformiran u 1. osim povoljnih aspekata koje je donijelo primirje i neopterećenost ljudstva aktivnim borbenim dejstvima. Str. Smtbr. Otvaranje puteva prema Hrvatskoj i nova politika Vlade RBiH usmjerena oživljavanju privrednih aktivnosti. 453 Bataljon je formiran brzo i već krajem juna počeo je izvršavati borbene zadatke preuzimajući dio linije odbrane 3. 08. Izlazak vojnika inž. korpusa. mtb definisan njegov stalni rejon odbrane. komandant brigade je procijenio da se zbog preraspodjele ljudstva. 23. Jedan aspekt priprema bio je formiranje operativnih grupa na prethodno objašnjeni način. Smtbr manevarski bataljon je formiran kao 4. bili su izuzetno povoljni. Komanda 1. juna 1994. 1994. Opće stanje.Mesud Šadinlija mandovao je u sastav 1. Str. Smtbr. Drugi aspekt bilo je formiranje manevarskih bataljona u svim brigadama. i ostale jedinice iz sastava brigade. 17. broj -. Smjena čete za vatrenu podršku na lokaciji Sinanovići. Smtbr. Komanda 1. 06. bataljonom izvođena je i dodatna terenska obuka. pov. U skladu s promjenama situacije na ratištu nastalim prekidom sukoba sa HVO. 454 AARBiH. Komanda 1.

1994. pov. Smtbr. Smtbr. Pred najavama da bi se rat mogao završiti porazom ideje jedinstvene i multietničke Bosne i Hercegovine za koju se borila Armija RBiH. godine počeo osjećati u sarajevskim jedinicama 1. trebalo izvršavati postavljene zadatke i prevazilaziti negativne efekte pogoršanja borbenog morala kao bitnog elementa borbene gotovosti. To je bila jako izražena tendencija u ovoj formaciji VRS.org. Komanda 1. već je bila i neposredna i konkretna. pa napustili područje Sarajeva je veći. 457 Suština istinske multietičnosti nije u prebrojavanju ljudi po etničkom principu. Iz tog razloga ovdje nećemo davati analize procenata i brojeva. U dijelovima ove knjige koji sadrže registre starješina 1. Referat o stanju b/g Korpusa za 1994. Osim toga nastojanja Komande 1. http://icr. na koju su njeni pripadnici bili s pravom ponosni. Šteta od ovih izdaja i prebjegavanja na neprijateljsku stranu nije bila samo posredna i politička. U toku 1994.456 Jedna od važnih karakteristika 1. Smtbr. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. nalaze se argumenti za našu tvrdnju o multietničkom sastavu brigade i svima su ponuđeni na uvid. Nastojali su unaprijediti vojničko ustrojstvo. rješavani su tokom vremena u skladu s mogućnostima koje je država imala. što je bio gotovo jednako broju regruta kojima je izvršena popuna SRK u toku godine. za Bosnu svoju angažovani i jednako opterećeni u odbrani zemlje.Za Sarajevo. prije nego su se efekti mjera za popravljanje socijalnog statusa boraca počeli osjećati. činila je ono što je u datim okolnostima bilo moguće. povećati disciplinu i odgovornost za izvršavanje svih vrsta zadataka. Str. korpusa. jer su sa ljudima na srpsku stranu odlazile i informacije o stanju u ARBiH. 1995. budnost na linijama i motivisanost boračkog i starješinskog sastava. brzo su stvorili snažan kontrast prema nivou postignute socijalne zaštite i materijalnog zbrinjavanja boraca i njihovih porodica. • 151 • . bila je multietničnost njenog starješinskog i boračkog sastava. 28. Str.455 Predmirnodopska atmosfera kao posljedica primirja i najave obustavljanja rata političkim rješenjima na bazi prijedloga međunarodnih pregovarača. Komanda 1. Broj onih koji su prebjegli. 07. Zato je učestala pojava prebjegavanja boraca Srba preko linija odbrane. Navedeni problemi. godinu. već u njihovoj jednakosti i ravnopravnosti.457 I u njenim redovima u naznačenom periodu znatno je učestala pojava dezertiranja i prebjegavanja na neprijateljsku stranu boraca srpske nacionalnosti. potkopavajući političku platformu Predsjedništva RBiH i političke ciljeva rata koji je vodila Armija RBiH.icty. bio je 1675. što je bio prevashodan zadatak organa za moral. od svih dezertera iz ARBiH u redove SRK stupilo je njih 244. Ukupan broj dezertera iz SRK tokom 1994. 01. Smtbr na prevazilaženju navedenih 455 456 AARBiH. pov. Značajan aspekt u ovim nastojanjima bilo je pravilno i potpuno informisanje boraca. Ovdje se radi samo o broju prebjega koji su ostali u SRK. a posebno problem socijalne zaštite i materijalnog zbrinjavanja boraca i njihovih porodica. Priliv roba na neuređeno bosanskohercegovačko ratno tržište. bili su okidač za još jedan negativni proces koji se od proljeća 1994. godine. jedan broj njenih pripadnika srpske nacionalnosti uplašio se da će posljednji ratni pucanj dočekati na pogrešnoj strani budućih linija podjele. s komandama jedinica iz njenog sastava. 20. Dnevni borbeni izvještaj. pa i priliv materijalno-tehničkih sredstava za opremanje Armije RBiH. Ovi prebjezi su se dešavali uglavnom noću s položaja. i nihov broj postao je znatan. ali je. broj 20/04-29. broj -. informisanje i vjerska pitanja. mtbr i spisak njenih pripadnika. i bili izvor njihovog sve većeg nezadovoljstva. o pripremama i planovima borbenih dejstava.

Stroj 1. Smtbr dočekala je kao potpuno spremna i zadatka dostojna jedinica. Poseban naglasak dat je poboljšanju uvjeta u kojima su zadatke obavljale jedinice na Bjelašnici. vraćalo čvrstinu kolektiva i borbeno raspoloženje.458 Pripadnici Logističkog i Inžinjerijskog bataljona. i čiji je nemali broj boraca u patikama gazio metarske nanose bjelašničkog snijega. 29. posebno ishrana boraca na terenu. Tokom juna i jula. poboljšanjem tehničkog snabdijevanja jedinice. •• 458 AARBiH. uz pomoć nekoliko vještih zanatlija iz sastava motorizovanih bataljona. udobnih baraka. onoliko koliko je to bilo moguće. Ishrana boraca u jedinici. znatno je poboljšana. • 152 • . Smtbr. 1994. Naređenje. da su nabavljene i nove količine naoružanja koje je nedostajalo i da u predstojećim borbama neće više morati brojati metke koje ispaljuju na neprijatelja i ćutke trpjeti njegove artiljerijske kanonade. Pov. za planinske uvjete. Komanda 1. nekoliko mjeseci kasnije i po svom spoljnjem izgledu predstavljao je dobro organizovanu vojnu jedinicu. Smtbr. 07. su na lokalitetu Gluhača kod sela Sinanovići. Do kraja ljeta i ostali segmenti intendantskog obezbjeđenja su poboljšani i borci su dobili uniforme i vojničke čizme.Mesud Šadinlija problema kretala su se i u pravcu poboljšanja uvjeta života i rada u jedinicama. za kratko vrijeme izgradili pravu kasarnu s nizom lijepih i. broj 22-196. koji je u aprilu izašao na Bjelašnicu poput egzotične gerile. pored truda i zalaganja njenih graditelja. u potpuno neodgovarajućim uniformama šivenim od ćebadi i vreća za spavanje. U isto vrijeme borci su znali da magacini s municijom ARBiH nikada u toku rata nisu bili puniji. Tokom ljeta ipak su se počeli osjećati efekti otvaranja linija snabdijevanja Armije RBiH. I najboljom logorskom prostorijom na platou Bjelašnice 1. Sve ovo postepeno je popravljalo stanje morala. Početak jeseni i nastavak borbi za oslobođenje zemlje 1. Smtbr se legitimirala kao vojnički ustrojen i disciplinovan kolektiv. Tokom ljeta je izvršena rotacija svih dijelova brigade na terenu Bjelašnice. brigadna logistika organizovala je sječu i rezanje drvne građe za izgradnju objekata za smještaj. Ljudstvo je upoznalo teren i adaptiralo se na uvjete u kojima je izvršavalo zadatke. Izgradnja logorske prostorije u Gluhači na pomenuti način bila je moguća. Krajem jula počela je izgradnja brvnara za smještaj ljudstva u zimskim uvjetima.

operacija je trebala imati još dvije faze s ciljem oslobađanja općina Kalinovik i Trnovo i presjecanja komunikacija Sarajevo – Foča. Šljemena. 1994. s ciljem da jednovremenim dejstvom po svim elementima borbenog rasporeda neprijatelja. bbr. na dužnost načelnika štaba 1. 4. Javorske kose i Poljica. septembra 1994. tako da se primopredaja dužnosti komandanta nije osjetila u dinamici priprema brigade. korpusa. imenovan je dotadašnji zamjenik Ibrahim Dervišević. obuhvatnim dejstvima i u sadejstvu sa snagama 4. Foča – Kalinovik. lard PVO. Suština zamisli je bila u tome da snage OG-1 sa dosignute linije: lijevo – Obješenjak. pov. U završnoj fazi priprema operacije. 82. bataljoni 1. pov. U povoljnom razvoju situacije na bojištu.459 Bogunić je na novoj dužnosti bio važna karika nastavka priprema operacije. Oslobađanje Pandurica i Borikovaca. korpusa je odobrio 7. Kalinovik – Navesinje i Kalinovik – Gacko. Važan oslonac za realizaciju ukupne zamisli dejstava predstavljale su snage 1. bio dobar poznavalac situacije i predstojećih zadataka. Ledići – s. razbiju neprijatelja na prednjem kraju. bbr. Prva VITEŠKA motorizovana brigada. jedne čete 1. ubacivanjem dijela snaga u pozadinu neprijatelja.Smtbr Vahid Bogunić. Vmtbr. mtbr. godine. Ove zadatke izvršavale su jedinice iz sastava OG-1: 1. a Dervišević je. Komanda 1.) Ofanziva na Bjelašnici i Treskavici za koju su se tokom ljeta pripremale jedinice 1. korpusa. 9. Zapovijest za napad. AARBiH. korpusa. mtbr. korpusa postavljen je komandant 1. Str. Komanda OG-1. Proskoka i Prečkog brda. Oslobađanje Glavice. Naredba. komandant 1. podržane sredstvima 1. za Bosnu svoju • XI • (Oslobađanje Mlakve. Slavljevići i Jabuka – Siljevac (tt 1448) – Kalinovik. Bbbr. broj 3/727-2.460 459 460 AARBiH. MAD-a i 1. 28. nanesu mu gubitke u živoj sili i MTS-u i u prvoj fazi operacije ovladaju širim platoom Treskavice i presjeku komunikaciju Kalinovik – Ljuta dostizanjem linije Brezova glava – Proskok (tt 1273) – Hojta (tt 1672) – Borikovci – Ogorjeli kuk – Turov stan – Kozija luka – Nikoline stijene – Mali Treskač – Kula (tt 1783) – Debelo brdo (1304). muslimanske lbr i jedne čete policije. početkom septembra je bila u završnoj fazi priprema. augusta 1994.Za Sarajevo. 08. Zapovijest komandanta OG-1 Pazarić za napad na bjelašničko-treskavičkom pravcu. desno – Previt. s rezervom u snagama dvije čete 2. bbr. Posjedanje linije Dujmovska brda – Kilavac – Orlica. napadnu neprijatelja na glavnom pravcu Tušila – Đevigrad (tt 2034) – Rogoj – Grebak. 07. Smtbr. 09. • 153 • . 2. broj 06/7-190. i pomoćnim pravcima Igman – s. 1994. budući da je kao komandant KG Pazarić praktično postavio raspored snaga na Bjelašnici u aprilu. 5. Smtbr. Str. a na dužnost komandanta brigade 28.

Str. pov. u sjećanjima učesnika često se navodi slučaj prebjegavanja na neprijateljsku stranu pripadnika 2. bataljona i razmještena u Suhodol kod Tarčina.467 Komanda 1. uz ubacivanje diverzantsko-izviđačkih grupa u pozadinu neprijatelja. mtbr trebala je s polaznog položaja Debela međa – Dajanovo brdo ovladati linijom Bijela lijeska – Borikovci. među kojima je bilo i radioobmanjivanje koje su provodili vezisti brigade organizujući virtuelnu mrežu u kojoj su intenzivno razmjenjivali šifrovane telegrame besmislenog sadržaja. Sinanovići. 12. prvobitno vrijeme početka napada. a jedinice popunjene dovoljnim količinama MTS. U cilju zavaravanja neprijatelja. septembra 1994.464 Izvršene su temeljite pripreme predstojećih borbenih dejstava. broj 3/727-2. motorizovani bataljon. 09. Str. 1994. Smtbr. Komanda OG-1. 465 AARBiH. Komanda 1. septembar.463 Radi obuke za izvođenje borbenih dejstava u otežanim uvjetima kakvi su se mogli očekivati na visovima Bjelašnice i Treskavice.1994. napravljeni su planovi napada na nivou svih jedinica. dom Kozija luka. pov. ovo su bile snage s kojima je planirano izvršenje zadatka dodijeljenog brigadi. Naređenje. provođeno je nekoliko aktivnosti. pov. Str. a ofanziva VRS na Nišićkoj visoravni. 466 AARBiH. Smtbr. Operativni dnevnik. brzim i energičnim napadom razbije neprijatelja na prednjem kraju odbrane i u bližem zadatku ovlada linijom Borikovci – Poljice. poput Ibrahima Derviševića. 13.mtb na lokaciju s. Smtbr. 09. pov. desno – Lugov vrat. Smtbr. te obezbjediti spoj s 1.466 Uz sve ove pripreme. među kojima je pogoršanje vremenskih prilika jedan.Mesud Šadinlija Zadatak 1. 23. komandantom 2/ 1. 464 AARBiH. u sadejstvu s lijevim susjedom 5. oko 18:00 prebjegao na neprijateljsku stranu. 16. Smtbr. Smtbr na Bjelašnici u redovnoj rotaciji jedinica preuzeo je 2. Zapovijest za napad. rejon odbrane koji je držala 1. i 3.465 Bio je pripremljen i odgovor na eventualni napad VRS u zoni brigade u Sarajevu. 09. broj 01-485-1. Ovdje iznosimo činjenice koje negiraju ovakvo mišljenje. broj 22-242. korpusa imala je razloge za ovo odlaganje. Neki učesnici i neki autori. S.461 Početkom septembra. • 154 • . Komanda OG-1. navode ovo prebjegavanje kao jedini razlog prolongiranja početka napada. 07. AARBiH. Vmtbr. Komanda 1. broj 22-254. 467 Sreto Milaković je 15. Spoj s lijevim susjedom trebalo je ostvariti na Borikovcima. septembra je iz Sarajeva izašla još jedna četa 4. Smtbr. Komanda 1. 09. motorizovanog bataljona Srete Milakovića. Vmtbr. Str. Naređenje za radio-obmanjivanje. Uz izviđačko-diverzantske grupe 2. 1994. 05. Naređenje. koja je imala zadatak da ovlada linijom Ogorjeli kuk – Čardak (tt 1445) – Turov stan – pl. broj 26-86. mtbr i desnim susjedom 2. Smtbr bio je da sa svojih polaznih položaja: lijevo – Dajanovo brdo. poznata kao operacija 461 462 AARBiH. 09. pov. a spoj s desnim susjedom na Ogorjelom kuku. AARBiH. 463 Razgovor sa Šefćetom Baždarevićem. ako bi do njega došlo u vrijeme operacije na Bjelašnici. motorizovanog bataljona462 i pretpočinjena 2. Kao razlog prolongiranja početka napada. bataljona i dijelova jedinica podrške. 1994. Izlazak 1/4. 08. mtbr na sjevernim padinama Borikovaca. bataljonu. Komanda 1. Naređenje. Izlazak jedinice na obuku u otežanim uslovima. 11. Lijevi susjed 5. je prolongirano. 1994. 1994. Str. Izvođenje ofanzivnih b/d. planirano za 15. u rejonu Ogorjelog kuka obezbjeđivala je 1. Spoj s desnim susjedom 2. u logorsku prostoriju Gluhača izašla je i 2. Nakon izviđanja borbenog rasporeda snaga VRS. bataljona. četa manevarskog 4. Osim 2.

• 155 • . Operativni dnevnik. korpusa u tom trenutku. korpusa VRS je pripremila do kraja septembra. ni osnovni razlog informacije koje je sa sobom odnio pomenuti prebjeg. korpusa sa snagama ARBiH iz Goražda. oni su očekivali ofanzivu i preduzimali adekvatne redovne mjere ojačavanja položaja.468 Vanredne mjere. na stazama i putevima koji izvode na moguće pravce napada. septembra.Za Sarajevo. juna. U dostupnim izvorima nismo identifikovali ostale potencijalne razloge. Smtbr. Eventualne komplikacije očekivali su samo u slučaju istovremenog napada snaga iz Goražda. Gardijska mtbr izvodila je kontinuirano tokom maja. te 1. čije je provođenje započelo 16. Kontrola teritorije. niti potvrdu koji je od navedenih mogućih razloga opredijelio Komandu 1. bilo je posjedanje i utvrđivanje izdvojenih dominantnih objekata po dubini rasporeda. s težištem na međuprostorima između jačih objekata. korpusa na ovom dijelu bojišta i na koju je bila fokusirana pažnja Komande 1. kakvi su bili položaji na Poljicama i Borikovcima. ali smo sigurni da takvoj odluci uzrok nije bio navedeni prebjeg. Organi bezbjednosti VRS nisu imali vremena ni da dovrše ispitivanje prebjega do planiranog vremena za početak napada. Gardijske brigade na pravcu napada 1. drugi poznati razlog. VRS je imala prilično tačnu sliku o broju jedinica izmještenih iz Sarajeva i mjestima i pravcima njihove koncentracije. jula i augusta. Posjedanje i inžinjerijsko uređivanje ovih objekata 1. i s ciljem odbacivanja snaga ARBiH s dostignutih linija na padinama Bjelašnice i Visočice. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. Tek im je višednevno odlaganje napada dalo vremena za konkretne mjere. Drinskog i Hercegovačkog korpusa. za Bosnu svoju “BRGULE-94”. po dubini rasporeda njihove 1. Presjenice – Lučevik – Ilovice – Orlovac – Sjedeća glava – Bosanska međa. Sarajevske lpbr na pravcima: Dujmovići – Dejčići – Proskok – Dubrave – Presjenica. Prema snagama OG-1 naređena je kontrola teritorije koju su vršile snage 2. među kojima je i više prebjega iz redova ARBiH s područja Sarajeva koji su dezertirali prije Milakovića. Po njihovim obavještajnim procjenama. najvjerovatniji težišni pravac dejstava 1. u cilju spajanja snaga iz Goražda i snaga ARBiH sa Bjelašnice koji su očekivali. Prebjegavanje se desilo 15. Umčani – Gaj. korpusa bio je istovremeni napad jedinica OG-3 i snaga iz grada na pravcu Vogošće. septembara navečer.icty. Ovo je bio zadatak jedinica Sarajevsko-romanijskog. dolina r.org. Iz raznih obavještajnih izvora. te su u tom smislu preduzimali vanredne preventivne mjere. 09. Komanda OG-1.469 Pravi odgovor na evidentne i istrajne pripreme snaga 1. i s težištem na pravcu Ledići – Gaj – Maskara. Gardijske 468 469 AARBiH. odnosile su se na kontrolu teritorije patrolama. U skupu redovnih mjera kojima su osiguravali branjene pravce. Operacija kodnog imena “KRIVAJA-94” pokrenuta je s ciljem sprječavanja spajanja snaga 1. Naređenje. procjenjivali su da će biti uglavnom demonstrativnog karaktera sa ubacivanjem manjih snaga u dubinu njihovog borbenog rasporeda. ali ni ovim mjerama nisu jedini. 15. Za napad koji su očekivali na bjelašničko-treskavičkom pravcu. koja je sredinom septembra u dobroj mjeri uzdrmala položaje 1. a kamoli da poduzmu mjere na ojačavanju linija na bjelašničkom pravcu. Još od aprila. 1994. http://icr. korpusa za odlaganje početka napada. izviđanjem i zaprečavanjem.

09. Prostor Ploče bio je jako zaminiran protivpješadijskim minama. 25. Naređenje. čekale su ubacivanje snaga u dubinu neprijateljskog rasporeda da bi otpočele dejstva. prešla je Ploču i izašla na plato Treskavice. izloživši naročito velikom riziku. korpusa preko Ploče desilo se jedno od onih neshvatljivih čuda rata. u prvoj grupi su od mina nastradala dvojica boraca. snage koje su ubacivane u dubinu borbenog rasporeda VRS.472 470 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: GŠ VRS. do tada angažovana na Nišićkoj visoravni. 472 U ovom noćnom prolasku brojne kolone jedinica 1. izvršena je koncentracija dodatnih snaga: borbene grupe jačine 700-900 boraca iz Rudog. a odnosio se na dejstva prema snagama ARBiH u Goraždu. Sve ovo doći će do izražaja u borbama koje su uslijedile. 471 Dio zadataka koje je u okviru operacje “KRIVAJA-94” imao da izvrši Drinski korpus. Zbog uočene patrole VRS na Ploči. U cilju njenog izvođenja. Foče i Miljevine. koja je završena u punoj nadmoći snaga VRS nad snagama Armije RBiH. odakle su se jedinice razvile i uputile dodijeljenim pravcima prema planu napada. godine naspram nje stajao jedan drugačiji 1. i posve sigurno spriječila potpuni poraz njenih snaga.471 Buđenje uspomena imenom operacije bilo je sve što je Komanda SRK mogla probuditi u pogledu odnosa snaga na bojištu i ishoda borbenih dejstava na bjelašničko-treskavičkom pravcu. Treskavice i Visočice. Smtbr. septembra.470 Komanda SRK je svoj dio zadatka u operaciji “KRIVAJA-94” osmislila u planu kodnog imena “LUKAVAC-94”. pov. Mada su navedena pojačanja u mnogome otežala izvršenje dodijeljenih zadataka jedinicama 1. Naredne večeri kolona u kojoj su marševali dva bataljona 82. nosio je kodni naziv “MAČ-3”. ipak je VRS i s jedinicama dovedenim u punu borbenu gotovost poražena i bila veoma daleko od izvršenja zamisli iz zapovijesti svoje komande. ljudstva i MTS 1.Mesud Šadinlija mtbr VRS. korpusa. Kada je ujutro. kao i ostale jedinice koje su imale zadatak napasti s fronta. septembra iz Sinanovića u marševskoj koloni preko Lugovog vrata. bbr. koja predstavlja prirodnu kapiju platoa Treskavice. Str. U toku noći nije se mogao utvrditi eventualni raspored snaga VRS u ovom dijelu. opremljeniji i disciplinovaniji u odnosu na prethodnu godinu. pristup ovom prostoru postao slobodan i preko njega upućene prve logističke jedinice. Glavnina snaga 1. a svi angažovani korpusi obavezani su da po potrebi angažuju iz vlastitog sastava potreban dodatni broj ljudi. spustile se u dolinu Ljute i u ranim večernjim satima izašle u rejon Ploče. bataljoni 2. pa je početak napada prolongiran za još jedan dan. 1994. Vmtbr i 9. bbr. Jedinice planirane za ubacivanje u dubinu Treskavice krenule su predvečer 29.org. Gbr VRS koje je bilo angažovano u operaciji “BREZA-94” na bihaćkom bojištu (snage jednog motorizovanog bataljona). nakon napada jedinica. Cijela kolona je po mrklom mraku prošla Ploču ne aktiviravši niti jednu minu. http://icr. Koncentracija snaga i dovođenje jedinica u borbenu gotovost je izvršeno do 30. te jaka borbena grupa od 500-600 boraca Hercegovačkog korpusa. što je bila očita tendencija oživljavanja uspomene na operaciju iz prethodne godine. izvedenu na istom prostoru. s kojim se nije unaprijed računalo. Tek • 156 • . jer je krajem septembra 1994. koja je na Nišićima zamijenjena adekvatnim snagama Drinskog korpusa. pokret jedinica je zaustavljen. Bjelašnice. korpus. broj 250-1/24. Čajniča. vojnički organizovaniji. Gardijska brigada je za izvođenje ove operacije pretpočinjena Hercegovačkom korpusu. osim dijelova navedenih jedinica već prisutnih u borbenom rasporedu na prostoru između planina Igmana.icty.

Napadom 2. Borbeni izvještaj. Smtbr je evidentirala 9 poginulih pripadnika VRS.icty. Komanda OG-1. po otpočinjanju napada snaga 2. Oblik. 476 AARBiH. Mali Treskač i Đokin toranj. nešto pješadijskog naoružanja i municije. U toku noći 2/3. broj 01/1-575. Komanda SRK je u informaciji o napadu jedinica ARBiH koju je 2. čete prema Šljemenima i 3.Za Sarajevo. Str. Smtbr sa snagama 2. čete prema Mlakvi. 01-537. oktobra povučene su i snage 82. Komanda 1. 1994. Veliko jezero. Napadom snaga 2. čete prema Javorskoj kosi. Smtbr neprijatelju su naneseni gubici i stečen vrijedan ratni plijen. Obješenjak. Gardijske mtbr razbijene i gonjene prema Borikovcima. Šljemena.org. pov.Vmtbr u rejonu Ogorjelog kuka. Ogorjeli kuk. Jedinice ubačene u dubinu na sjevernu stranu Treskavice nisu uspjele održati spojeve. bataljona 1. i ovladavanjem ovim objektom podrži napad snaga s fronta. Spoj s lijevim susjedom 5. 2. 02. 474 AARBiH. 01. http://icr.475 Snage 1. nastojeći da povrati poljuljani moral. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. koji se nalazio iza ove linije. Smtbr. jer ova jedinica nije uspjela izvršiti zadatak i razbiti neprijatelja na svom prednjem kraju. Smtbr 1. Komanda 1. 10. 10. 41. ICTY – on-line • 157 • . Malo vratlo. AARBiH. 01. Str. bataljona i izviđačko-diverzantske grupe 2. a snage 1. Đokin toranj (najviši vrh Treskavice) i Volija jama. Krajčića-klanac. Operativni dnevnik. čime je osiguran spoj 1. a 1. bbr s objekata Krajčića-klanac i Nikoline stijene prema Đevigradu. Nikoline stijene. broj 12/2-215. ne pominjući uopće zarobljene. pov. oktobra 1994. korpusa u rejonu Velikog jezera i ponovo izašle na objekte Malo vratlo. 477 AARBiH. Borbeni izvještaj. bataljona: 1. Smtbr su istovremenim napadom s fronta i napadom ubačenih snaga iz pravca Ogorjelog kuka prema Poljicama. Mlakva. 1994. oktobra dostavila svojim jedinicama. na izabranim pravcima duž cijele linije dodira. pa su se do kraja dana snage VRS uklinile u raspored snaga 1. i 3. korpusa – IKM Puzim. Napadom s fronta i prodorom jedinica ubačenih u dubinu rasporeda neprijatelja. čija su tijela ostala neizvučena od strane VRS. 473 Razgovor sa Šefćetom Baždarevićem. 1994. Smtbr. 14. prikazani su na Karti 17. Gardijske mtbr VRS. 1994. sa zadatkom da. 01. bataljona s fronta na liniju Javorska kosa – Mlakva – Šljemena.473 Napad snaga OG-1 započeo je u ranim jutarnjim satima 1.476 Pravci napada jedinica 1. te jedan PAT zarobljen na Mlakvi. četa 4. do podne su zauzeti svi ovi objekti. 10. 10. broj 01/1-575. Mali Treskač.474 Iza ove dostignute linije bili su oslobođeni i objekti Đevigrad. tvrdeći da ih je samo u dolini Rakitnice ubila preko 200. Komanda 1. Gubici u živoj sili neprijatelja bili su veliki. Čardak. mtbr nije ostvaren u rejonu Borikovaca. Pov. lagala svoje borce o broju poginulih i ranjenih navodeći da su ukupni gubici VRS na cijelom prostoru Bjelašnice i Treskavice 7 poginulih i 16 ranjenih.477 Gubici ARBiH bili su mnogo manji u odnosu na tada su demineri napravili prolaz kroz minsko polje i uvjerili se kakvo je čudo predstavljao siguran prolazak kroz minsko polje velike kolone tokom prethodne noći. i 3. Razgovor sa Šefćetom Baždarevićem. korpusa – IKM Puzim. 475 Šadinlija. bataljona i IDg 2. U uspješnom napadu 1. 1994. S druge strane enormno je uvećala gubitke ARBiH. čete 4. i zarobila je 7 pripadnika 1. 10. izvrši napad na utvrđeni objekat Poljica. uspjele u potpunosti izvršiti sve dijelove zadatka za koje su učinjene odgovornim prema zapovijesti za napad komandanta OG-1. Izvještaj o stanju borbenog morala. jedinice su ovladale objektima: Poljice. bataljona razbijene su snage neprijatelja i oslobođen objekat Poljica. za Bosnu svoju Za ovom kolonom je u rejon Ogorjelog kuka ubačena 2. oktobra 1994. Informacija o muslimanskoj ofanzivi u z/o SRK.

Mesud Šadinlija gubitke VRS. dopuna. Komanda OG-1. 1994. AARBiH. 04. Istovremeno s napadom ovih snaga 1. Šljemena i Poljica. sarajevske lpbr VRS. 3. Informacija o muslimanskoj ofanzivi u z/o SRK. bataljona 1. broj 12/2-223. koje su osigurane ukidanjem smjena jedinicama i dodatnom mobilizacijom provođenom u zoni SRK. jedna četa iz sastava 4. Pov. bataljona. Linije VRS narednih dana znatno su ojačane dodatnim snagama. 482 AARBiH. pov. 1994. komandant 1. 07. Naređenje. http://icr. oktobra. Komanda 1. iako su snage Armije bile u napadu. 480 AARBiH. 02.icty. kombinovana četa za podršku. 10. Str. Komanda OG-1. ali je nova linija odbrane VRS već bila uspostavljena i konsolidovana. broj 05/4-283-3.org. 1994. broj-. Pov. tako da napad nije bio uspješan. Smtbr. Zbog toga je u napad na Borikovce. Bbbr sa Specijalnom jedinicom MUP-a ubacila je snage u borbeni raspored neprijatelja u rejonu Šiljka. izveden 6. broj 22053. 06. Komanda 1. Smtbr su 2. Smtbr je naredio izlazak jedne čete ojačane izviđačkim odjeljenjem iz sastava 1. bataljon i njemu pridodate jedinice koje su učestvovale u napadu. 1994. Dnevni borbeni izvještaj. 10. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. Omer Sjenar. 01. oktobra i oslobođena teritorija prikazani su na Karti 18.482 baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. Smtbr. Str. Poginuli su pripadnici 1. Šljemena i Poljica zamijenila 2. 1994. Mlakva. broj 01-537. pov.478 Linija uspostavljena nakon uspješnih dejstava 1. Jedinica 1. AARBiH. 14. 479 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. broj 12/2-215. bataljon je morao uvesti snage u borbu odmah po preuzimanju rejona odbrane na Bjelašnici. a 1. 1994. Proskoka i Čakli.org. Komanda 1. pov. 02. oktobra. Adem Mujanović. http://icr. Str. Str. Str. Ove jedinice zamijenile su snage sastava: 3. Dnevni borbeni izvještaj.481 Za razliku od jedinice koja je izvodila prethodna borbena dejstva i imala dovoljno vremena da ih dobro pripremi. uvijek prisutna na terenu Bjelašnice. Operativni dnevnik. Komanda 1. Smtbr je napala konsolidovanu i čvrstu odbranu Borikovaca i nije uspjela probiti neprijateljsku liniju. pri čemu je imala gubitke od četiri poginula i osam ranjenih boraca. Samir Hodžić i Zihnija Šahić. Smtbr.icty.org. 14. bataljona i. bataljona 2. 10. Smtbr: Rasim Kozić. Upozorenje Komande SRK. motorizovanog bataljona. Pov. dijelovi 1. • 158 • . 478 AARBiH. 10. snage 2. Mlbr su napadali Predavice. oktobra ispoljile dejstva prema Borikovcima. Izvještaj o stanju borbenog morala. broj 01-537.Mlbr nije imala uspjeha na Predavicama. 10. Smtbr-IKM Gluhača. 10. koja je nakon oslobađanja Mlakve. poslao kombinovani sastav od 60 dobrovoljaca. Nakon uspostavljanja nove linije i sređivanja borbenog rasporeda. umjesto formacijskih jedinica po vlastitim pravcima. 10. Smtbr je imala četiri poginula i sedam ranjenih boraca. 481 AARBiH. Izvještaj o stanju borbenog morala. Na pravcu na kojem je ostvaren najveći pomak napadom s fronta i borbom oslobođena četiri branjena objekta: Javorska kosa. Smtbr na Borikovce. 1994. 06. pov. Smtbr. 10. kao u slučaju prethodnog napada 2. 1. 1994. 10. Poginuli su: Muhamed Brkić.icty. Jedinica 1. Mujo Šator. 27. 10.480 Nakon neuspješnog napada na Borikovce 6. ova diverzantska grupa uništila je komandno mjesto 3. Komanda 1. Informacija o muslimanskoj ofanzivi u z/o SRK. http://icr. pov.479 To je u prvim pokušajima napada osjetila nova smjena ljudstva 1. Na lokalitetu Čakle. Operativni dnevnik. AARBiH. 1994. bataljon. 1994. broj 12/2-215. korpusa. Nazif Halilović. Smtbr 1.

Jedinica 1. korpusa.483 483 AARBiH. broj 05/4-284. korpusa. pov. Str. 07. Dnevni borbeni izvještaj. U toku dana nije došlo do očekivanog šireg napada. • 159 • . 1994. Postavljen je i ultimatum s prijetnjom bombardovanja položaja ARBiH. ali su snage UNPROFOR-a krajem dana jakom vatrom iz artiljerijskog i pješadijskog naoružanja djelovale po vojnom objektu na vrhu Bjelašnice u koji se bila smjestila jedna od jedinica 1. za Bosnu svoju Karta 17: Pravci napada snaga 1.Za Sarajevo. Komanda 1. Smtbr na Bjelašnici 1. korpusa se povukla iz pomenutog objekta. oktobra 1994. izvršile su snažan pritisak na Armiju RBiH da obustavi svoje aktivnosti. godine U toku ovog napada snage UNPROFOR-a pod komandom britanskog generala Rouza. 10.

Smtbr uspostavljena 1. izdržati jednu noć na položaju je predstavljalo teško opisiv napor za borce.Mesud Šadinlija Karta 18: Oslobođena teritorija i linija odbrane 1. U jedinicama koje nisu na najbolji način planirale upotrebu vlastitih snaga i osigurale ravnomjerne i pravo- • 160 • . koje su potpuno ograničavale vidljivost. početak oktobra je na visovima Bjelašnice i Treskavice donio naglo zahlađenje i snježne padavine. nego savladati neprijateljske snage i pomaći linije odbrane naprijed. oktobra 1994. na kojima nije bilo moguće ukopati objekte za smještaj i zaštitu ljudstva. Loši meteorološki uvjeti su dodatno usložnili izvođenje planiranih zadataka. Vjetrovi i padavine smjenjivali su se s gustim maglama. Na ljutim kamenitim visovima. Inače. na čijem većem dijelu nije bilo ni drveta za ogrjev. Skoro da je postao veći problem zadržati jedinice na dostignutim linijama.

U narednih nekoliko dana izvedene su i dodatne snage potrebne za stvaranje uvjeta u kojima je moguće uspješno izvršavati zadatke. onda postaje jasnije zašto su sutradan. Upozorenje Komande SRK. korpusa relativno lahko odbačene sa dostignute linije u kontranapadu svježih snaga VRS. snage 1. korpusa u zoni OG-1 u ovom periodu posijala paniku i stvorila trajnu nesigurnost kod snaga VRS. Pov. oktobra. prilikom izviđanja u rejonu Turovog stana. nakon što su još jednu noć provele na položajima. motivisanosti i discipline boraca ARBiH. bbr u rejonu Ljeljena. 10. kao i činjenica da su u istim uvjetima i sa istim problemima djelovale i protivničke snage. presrela neprijateljski vojni kamion i uništila ga. jedinica 4.665 metara. Smtbr tokom ovog napada nisu borbeno djelovale. bbr ovladale su Đokinim tornjem i Pašinom planinom. Komanda OG-1. Nakon diverzije na komandnom mjestu Čakle 6. oktobra. http://icr. 487 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. Komanda 1. 10. Snage 1. bataljona. 1994. • 161 • . korpusa. Operativni dnevnik. oktobra.Za Sarajevo.485 Ako se ima u vidu činjenica da je najpitomiji od zaposjednutih objekata. 1994. U takvim okolnostima 8. Vmtbr i 82. za Bosnu svoju vremene smjene ljudstva. bbr Male stijene. Već smo naveli da je komanda brigade odmah po zastoju uspješnog napredovanja brigade na dodijeljenom pravcu ispoljenom tokom napada na Borikovce 6. pov. Do kraja oktobra nije bilo ofanzivnih borbenih dejstava. broj 05/4-285-3. Smtbr-IKM Gluhača. 1994. 486 AARBiH. Došlo je i do pojedinih slučajeva samovoljnog napuštanja položaja od strane premorenih i promrzlih boraca. 1994. Komanda 1. Vršeno je izviđanje nove linije neprijatelja na potezu Crvena kosa – Borikovci – Predavice (ucrtana na Karti 18). pri čemu je likvidirano devet i ranjeno isto toliko neprijateljskih vojnika. 23.484 Preovlađujuće visok nivo samosvijesti. naredila izlazak jedne ojačane čete dodatnih snaga iz sastava 1. jedinica veze i vojne policije.org.dopuna. u kojoj je likvidiran 21 oficir i vojnik VRS.487 484 485 AARBiH. Dobrim planiranjem broja angažovanih ljudi. 10. Ova vrsta aktivnosti vršena je konstantno i postepeno je intenzivirana. broj 22097. AARBiH. doprinijeli su da se problemi ove vrste uspješno rješavaju paralelno s pripremama nastavka ofanzivnih borbenih dejstava. Str.486 Inače je aktivnost izviđačkih i diverzantskih jedinica 1. Krajem oktobra naređen je izlazak Izviđačko-diverzantskog voda brigade. Smtbr na Bjelašnici. Ostvaren je i spoj 2.icty.Vmtbr je 22. topografski objekat nadmorske visine 1. 10. IDg 2. Male stijene. 07. Dnevni borbeni izvještaj. izviđačke desetine 2. uz one usmjerene na stvaranje uvjeta za boravak i rad u surovim planinskim prilikama. Str. i dalje je bilo na izviđanju neprijateljskih snaga i prikupljanju obavještajnih podataka. mtbr zaposjela je Debelo brdo. jedinica je uspijevala izvršiti sve svoje zadatke i imala snage pružiti pomoć jedinicama posebno ugroženim hladnoćom na najvišim vrhovima Treskavice. brzo su nastali ozbiljni problemi. logističkih. Naređenje. oktobra je nastavljena ofanziva. To su bili dijelovi inžinjerijskih. Snage 82. šibane ledenim vjetrom i snijegom. 08. a jedinica 9. 27. bataljona i desetine za protivelektronsku borbu. broj 12/2-223. pov. Ovi problemi nisu zabilježeni u dijelu snaga 1. dodatni napori svih nivoa rukovođenja i komandovanja. Težište aktivnosti.

i nakon što je 1. oktobra 1994. Glavica. korpusa . 10. veći broj manjih motornih vozila. jugozapadne padine Proskoka. Bbbr koje su napadale Predavice. 1 top 76 mm ZIS. Vmtbr u rejonu Gaja. Sedmična analiza. Nakon početka napada i udara dijela snaga 1. Ovim kombinovanim dejstvima potpuno su razbijene snage VRS i ostvarena jedna od najvećih pobjeda 1. 2 PAT 20 mm. Ostale jedinice su na svojim pravcima izvele napad s fronta. i sve druge jedinice su izvršile postavljene zadatke i napredovale na svojim pravcima. 1994. mtb. oktobra u ranim jutarnjim satima. 1994. Borikovci. 1 MB 120 mm. 5 oklopnih transportera. Pandurica. korpusa. gdje se nalazila neprijateljska komanda i koncentracija sredstava artiljerijske podrške i oklopnih snaga. Uz ovaj bataljon. pješadijskog naoružanja i municije. bataljona. 1 top BOFORS 40 mm. zamjenikom komandanta 1. Uz ključan doprinos ubačenih snaga. Snagama VRS su naneseni veliki gubici i osvojen bogat ratni plijen. Bbbr razbila snage VRS na Predavicama. Iz rejona Čardaka ubačene su jedna četa 1.icty. dali su izvanredne rezultate u napadu snaga OG-1 započetom 29. Zagon.7 mm. Komanda 1. odbacivši ih prema Bijeloj lijesci. broj 2294.488 I plan dejstava snaga 1. Str.489 Bok ovih snaga osiguravale su snage 82. 1 autobus. Bbbr kojim je rabijena odbrana VRS na Predavicama.IKM Puzim. 1 cisterna. 5 PAM 12. 7 kamiona. Razbivši neprijatelja i nanijevši mu gubitke. Redovni borbeni izvještaj. 6 protivavionskih raketa S-2M. kojim su razbijene snage VRS na Pandurici. Lisičja glava. bbr koje su blokirale komunikaciju prema Trnovu u rejonu Pazarišta. bataljon 2. Pov. broj 05/4-307-1. Oslobođena je velika teritorija i objekti Ljuljava stijena. bataljon. Komanda 1. Vmtbr. godine prikazani su na Karti 19. Dnevni borbeni izvještaj. i energičnog napada 1. selo Rakitnica. pov. oktobra bio je kombinacija obuhvatnog dejstva prema položajima VRS na Crvenoj kosi i Pandurici s frontalnim napadom iz pravca Poljica prema Borikovcima. snage 3. korpusa ARBiH. čime je štićeno dejstvo 2. Smtbr na desnom kraju. 10. Selimina glava.490 1. Na Borikovcima su imali 2 poginula borca. Kamenito brdo. • 162 • . 6 MB 60 mm. Kuk. Smtbr i susjednih jedinica ARBiH 29. http://icr. Kapić. 2 topa 76 mm B1. Musino brdo. i jedna četa 4.org. pov. 3 MB 82 mm. Crvena kosa. broj 01/1-630. Predavice. Vmtbr u rejon sela Gaj. istim pravcem su ubačene i snage 82. Smtbr se do kraja dana zaustavila na dosti488 AARBiH. Prethodnog dana ubačene su znatne snage u dubinu neprijateljskog rasporeda. Hojta. oktobra branio 2.Mesud Šadinlija Temeljito izviđanje borbenog rasporeda neprijatelja i temeljita artiljerijska priprema. 489 Razgovor s Remzijom Mandalom. AARBiH. 1 samohotka 122 mm. posebno 2. Njegov lijevi susjed bile su snage 1. Smtbr u napadu 29. i dio snaga 1. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda 2. 1994. Zarobljena su sredstva: 7 tenkova T-55. Debelo brdo i Kukovi. bataljona su sa svojih položaja relativno lahko zauzele Borikovce. Slpbr. Smtbr čiji je zadatak bio obuhvatni napad na položaje snaga VRS na Crvenoj kosi i Pandurici. Glavice. Javor. Posebno smion poduhvat bilo je ubacivanje bataljona 2. 30. Pravci napada snaga 1. 11. bbr s ciljem presjecanja komunikacije u rejonu Pazarišta. Kočarin. Osoj. 490 Borikovce je 29. 01. 31. Pravcem Poljica – Borikovci napao je 3. Šiljak. sa zadatkom obuhvatnog napada na Crvenu kosu i Panduricu. Str. Sarajevske lpbr.

• 163 • . za Bosnu svoju gnutoj liniji: raskrsnica iznad Predavica i Borikovaca prema Bijeloj lijesci – Borikovci – Srednja kosa – Poljice – Pandurica – Jezero ispod Čardaka. 1994. oktobra s Ilidže u Trnovo uputili lanser za modifikovane aviobombe težine 250 kilograma. Naređenje. Str. 10. 1994. Str. po frontu i po dubini njihovog rasporeda. godine O stepenu nemoći snaga VRS govori činjenica da su 30.1994.Za Sarajevo. naređeno je i formiranje protivoklopne grupe SRK i njeno upućivanje na trnovsko bojište. korpus zarobljene tenkove odmah pokrene prema Trnovu. narednog dana su jedinice ARBiH uvođene 491 492 AARBiH. 11. Operativni dnevnik. 1994. 29. pov.10. Poginuo je borac Enes Džino.org. Kako su očekivali da 1. U toku ovog napada brigada je imala jednog poginulog i tri ranjena borca. Komanda OG-1.491 Karta 19: Pravci napada snaga 1. http://icr. 30. Naređenje.492 Ulagane su i druge mjere u cilju jačanja snaga VRS i zaustavljanja napredovanja snaga ARBiH i pripreme kontranapada VRS. Formiranje POG-1. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. broj 20/15-581. pov. 10. http://icr. 02. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata:Komanda SRK.org. Nakon što su 29. oktobra snage VRS potpuno razbijene na svim pravcima napada jedinica OG-1. Smtbr 29. koje su već koristili na sarajevskom bojištu i koje su namjeravali koristiti u odbrani Trnova.icty. broj 20/15-583.icty. Upućivanje kamiona sa lanserom za lansiranje AB od 250 kg.

korpusa su napad VRS zaustavile na liniji Proskok – Dejčići – Gradac – Porič – Gaj – Javor – Kukovi – Krivodoli. Str. komandant 1. 498 AARBiH. Snage 1.496 Snage VRS su nastavile s napadima 3. Str. korpusa. 1994. broj 05/4-309-2. 1994. Izvještaj o stanju b/m za period od 05. Komanda 1.497 Mada su napadi nastavljeni i 4. Za vrijeme ovih dejstava. izlazak na teren dodatnih snaga 4. pov. 495 AARBiH. Prilikom uvođenja dijela pristiglih snaga na novu liniju 1. dopuna.494 Dejstvo artiljerije po jedinicama 1. broj 05/4-308-2. pov. Smtbr sa linije Javor – Kukovi – Kilavac. borci 1. Zbog veličine i konfiguracije dodijeljenog rejona odbrane. Smtbr – IKM Gluhača. Midhat Vladović i Melinda Rizvić. novembra 1994. 11. 11. dopuna. 11. broj 05/4-311-2.Kukovi. Smtbr su stabilizovali liniju odbrane i uspješno odbili nekoliko pješadijskih napada. uz redovnu smjenu jedinica u kojoj je na Bjelašnicu izašao 1. pa su 3. koje je neprijatelj ponavljao do ranih večernjih sati. bataljon bez čete koja je učestvovala u napadu. pov.493 Za to vrijeme snage VRS su se pregrupisale i pojačale. ranjena su još tri borca. 03. stabilizovavši svoje linije. 1994. • 164 • . VRS je nastavila dejstva i njene snage su uzastopnim napadima uspjele odbaciti snage 1. U ovim borbama 4. držeći pod snažnom artiljerijskom vatrom komunikaciju Brda – Pazarište i izvodeći kombinovane artiljerijske i pješadijske napade na više pravaca. U ovim borbama tokom 2. Smtbr s Javora prema Strugojnici. Obavještenje. Bijeloj lijesci i Hojti. Vmtbr u rejonu Male i Velike Orlice. Str.Mesud Šadinlija na novodostignute linije. Smtbr je naredio. Sutradan. a dva borca su ranjena. dopuna. novembra na Bjelašnici ugostile predsjednika 493 494 Dervišević. a VRS je preduzela i pješadijski napad na pravcu Godinja . Komanda 1.498 Bez obzira na kontraofanzivu VRS koja je trajala. 2. broj 22181. Gubitak Kilavca otvorio bi mogućnost snagama VRS da ovladaju komunikacijom Brda – Dejčići i odbace snage ARBiH prema Poljicama. broj 22132. korpusa. Stoga je uspješna odbrana Kilavca imala veliki snačaj. Smtbr uspjele su održati svoje položaje i dodatno ih učvrstiti ostvarivanjem fizičke veze sa snagama 2. Smtbr uspostavljena je na objektima Dujmovska brda – Kilavac – Mala Orlica (Karta 20). korpusa su. grupisala je i dodatne snage u rejonu Godinje. pov. Komanda 1. 02. Osim imenovanih ranjenih starješina. 1994. Od dejstva artiljerije VRS u toku 1. oktobra. korpusa. čime bi povratile izgubljenu teritoriju. 447. 1994.495 Nakon toga. 01. Str. Nova linija odbrane 1. Snage 1. Uz njega je ranjen i komandant 4. s težištem na pravcu Kilavca koji su branile snage 1. novembra poginuli su pripadnici 1. 497 AARBiH. Dnevni borbeni izvještaj. Komanda 1. Str. Procijenivši da bi započeta dejstva mogla biti uspješna. 496 AARBiH. 07. Smtbr posjele su liniju Javor – Kukovi – Kilavac. bataljona. Smtbr nastavljeno je do kraja dana. 11. Jedinice 1. i dalje. ali i zbog planiranog nastavka ofanzivnih borbenih dejstava. Dnevni borbeni izvještaj. AARBiH. 17. motorizovanog bataljona Elmedin Čaušević. pov. 11. osjećale samopouzdanje i sigurnost. Komanda 1. Smtbr. započela je artiljerijska priprema napada pregrupisanih snaga VRS. Smtbr Sabit Abdulović i Jasmin Kahriman. novembra. Smtbr – IKM Gluhača. Dnevni borbeni izvještaj. Smtbr. novembra. Smtbr Ibrahim Dervišević. ubrzano se pripremivši za kontranapad. novembra poginuli su Fadil Kahvedžić. novembra poginuo je Edin Hadžić. Ove snage su na Bjelašnicu izašle 31. 11. snage 1. od gelera minobacačke granate u rejonu Kilavca teško je ranjen u kičmu komandant 1. VRS je izvršila korekciju pomičući svoju liniju bliže snagama 1.

Komanda 1. i niti su se mogla koristiti zbog sporazuma o stavljanju pod kontrolu teškog naoružanja. za Bosnu svoju Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine Aliju Izetbegovića. 1994. Predsjednik je izvršio i smotru 1. korpusa. pov.499 Problem sa ovom aktivnošću bio je u činjenici da su se sredstva kojima je bataljon raspolagao. Smtbr uspostavljena 2. niti su se mogla izmjestiti izvan grada. novembra 1994. nalazila u Sarajevu. Tek je popunom oklopnim sredstvima zarobljenim od VRS jedinica mogla stvarno zaživjeti i to je obilježeno pomenutom smotrom. 11. Str. dopuna. Dnevni borbeni izvještaj. broj 05/4-311-2. godine 499 AARBiH. Smtbr u samostalnu jedinicu. koji je došao obići borce i čestitati im na velikim uspjesima postignutim prethodnih dana. Karta 20: Linija odbrane 1. koji je još od juna bio u fazi preformiranja iz bataljona 1. Oklopnog bataljona. 03.Za Sarajevo. • 165 • .

Vanredni izvještaj. na linijama odbrane grada. 11. Smtbr iskoristile su ove povoljne okolnosti i intenzivirale radove na inžinjerijskom uređenju novozaposjednute linije.org. Dnevni borbeni izvještaj.504 Osim ovih aktivnosti na bjelašničko-treskavičkom bojištu. broj 03/727-173.Mesud Šadinlija Nakon pješadijskih napada 4. Na pravcu koji je branila 1. pov. broj 20/15-593. 1994. 1994. SLAVNA motorizovana brigada ušla je s novom strukturom komande brigade. 11. pov. a da je glavnina snaga izmještena izvan Sarajeva. na dužnost komandanta 1. broj 20/15-602. korpusa u gradu. novembra 1994. Naređenje. novembra pojačane još jednom četom iz sastava 3. 08. koji je prilikom izviđanja pravca napada jedinice teško ranjen na Proskoku 26. Komanda OG-1. 04. Predsjedništvo RBiH. pješadijski napad na položaje brigade na Kilavcu izvršen je 12.501 U novu etapu svog ratnog puta 1. a za načelnika štaba Tašo Dacić. Prije i poslije napada granatirana je cijela linija odbrane. 11. pov. Smtbr svela su se na povremenu artiljerijsku i pješadijsku paljbu. novembra stavljene u punu borbenu gotovost. Str. 503 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. broj 03/727-174. 1994. http://icr. 1994. 12. novembra počelo je uređenje objekata u drugom stepenu zaštite. te iz 1. 11. Str. Smtbr. novembra izvršavao 1. i u nekoliko narednih dana su gubila na intenzitetu. Prevođenje jedinica u punu borbenu gotovost. Komanda SRK je naredila svojim jedinicama da otpočnu s borbenim i nasilnim izviđanjem položaja jedinica 1. 22. 11. 08. Prekinuta su sva odsustva i zabranjeno napuštanje zona jedinica. 1994. novembra linija je uređena u prvom stepenu zaštite. Jedinice 1. Od 8. 14. AARBiH. Ova mjera uključivala je i jedinice radne obaveze.502 Na dužnost zamjenika komandanta brigade postavljen je Sejdalija Bukva. AARBiH. U žrtve ove akcije svakako treba ubrojiti i komandira voda u 3. Komanda OG-1. Dnevni borbeni izvještaj. bataljona.505 Tokom novembra je učestalo i kršenje sporazuma o stavljanju pod kontrolu teškog naoružanja i artiljerijski projektili sve češće su padali po lini500 501 AARBiH. Str. • 166 • . 1994. bataljon pojačan dijelom snaga 4. pov. Nasilno izviđanje. godine postavljen je Mehemed Cero.icty. 502 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. novembra.icty. Komanda 1.500 Ove zadatke je još od redovne smjene jedinica izvršene 1. Hercegovačkog i Drinskog korpusa. iste su planirale obnoviti aktivnosti na užem sarajevskom bojištu. Do 7. u bolnici podlegao od posljedica ranjavanja. 1994.503 Namjere zbog kojih su poduzete ove mjere pokazale su se ubrzo kroz aktivnosti snaga VRS. na kojem se u dobroj mjeri pokazivala nemoć snaga VRS da poprave svoje narušene pozicije. Nakon teškog ranjavanja Ibrahima Derviševića. dejstva VRS prema liniji odbrane 1. Str. Po naređenju komandanta brigade ove snage su 6. Snage VRS iz sastava Sarajevsko-romanijskog.org. Str. Broj 02-111-767/94. Od posljedica artiljerijskih dejstava ranjena su dva pripadnika brigade. bataljona Hazima Osmanovića. motorizovanog bataljona postavljen je Remzija Mandal. bataljona. na dužnost komandanta brigade 4. 11. http://icr. Naredba. pov. Umjesto Dacića. broj 22146. 504 AARBiH. 22. 505 Poginuo je Elvir Osmić. Smtbr – IKM Gluhača. a 10. novembra u jutarnjim satima. 11.. Procijenivši na osnovu svojih obavještajnih podataka da su linije odbrane grada oslabljene i branjene samo snagama kombinovanim od starijih boraca i ranjenika. Gmtbr su od 8. četi 4. zbog prenošenja težišta njihovih aktivnosti na drugu stranu Treskavice.

Surovi meteorološki uvjeti koji su već zavladali platoom Treskavice. Pomoćne snage napale su pravcem Pandurica – Proskok. snage OG-1 pripremile su i. Tako je na vrijeme uočena neprijateljska kolona motornih vozila koja se kretala pravcem Turovi – Krivodoli – Kukovi. U takvim okolnostima počele su se osjećati teškoće koje je stvarala udaljenost logorske prostorije u Gluhači od novih položaja na Kilavcu i Dujmovskim brdima. pa je jedan dio jedinica pregrupisan na zatvaranje pravca proboja neprijatelja.509 Pješadijski napad na liniju 1. Ovim gotovim snagama moglo se intervenisati u slučaju potrebe i u osnovnoj zoni brigade u gradu. nakon uočenih namjera neprijatelja. VRS je obnavljala do kraja novembra. Bbbr i 4. • 167 • . Bbbr za 300 metara. bataljona stavi u odgovarajući stepen borbene gotovosti. Smtbr. 509 AARBiH. Str. i 4.507 Narednog dana snage VRS pokušale su i proboj na lijevom kraju borbenog rasporeda snaga OG-1. Smtbr naredio je da se po jedna četa iz sastava 2. ali 506 507 Razgovor s Mehmedom Cerom. korpusa. za Bosnu svoju jama odbrane i po gradu. Smtbr nije se desio. Broj 02-136-855/94. Od 20. broj 01-664. preduzete su potrebne mjere dovođenja jedinice na potreban nivo borbene gotovosti. Taj proboj je ugrozio pozicije snaga 1. 13. pov. Ofanzivna dejstva na pomenutim pravcima.508 Na središnjem dijelu rasporeda snaga OG-1 na kojem je položaje branila 1. tamo gdje je to u datim meteorološkim prilikama bilo moguće. a za svaki slučaj. Ipak. 08. Početkom decembra ofanziva VRS je jenjavala i bojište se primirilo. Linije odbrane grada nisu bile oslabljene u mjeri u kojoj je Komada SRK to pretpostavljala. Izvještaj po elementima b/g brigade. Proboj su ostvarile na desnom kraju. 12. u jedinicama 1. i na prostoru van grada. napadom na spoj 1. ova obnovljena ofanziva VRS nije se značajnije osjetila. Aktivna dejstva. decembra izvele uspješan napad. Velike hladnoće. 508 AARBiH. u zoni 4. Na obroncima Bjelašnice. i na nju je otvorena minobacačka vatra sa artiljerijskih položaja brigade. smjesti u kasarnu i bude u pripravnosti za intervencije. novembra snage VRS su se pregrupisale i obnovile ofanzivna dejstva. nisu omogućavali znatnije pokrete jedinica na tom pravcu. korpusa na dijelu linije Dževlani – Pukle stijene.506 Uvjeti u kojima su jedinice izvršavale zadatke na bjelašničko-treskavičkom bojištu bili su krajnje teški. Dejstvo minobacača bilo je u dovoljnoj mjeri precizno da se kolona razbije i nanesu joj se gubici u živoj sili koje nije bilo moguće procijeniti. ledena kiša. Ograničenje zdravstvenih sposobnosti rješenjem vojno-ljekarske komisije praćeno je i ograničenjem broja dužnosti i zadataka koje ograničeno sposobni pripadnik jedinice smije izvršavati. Pravci napada pomjereni su sa središnjeg dijela fronta na bokove. 12. 12. Odluka. U rejonu Pandurice uspjele su probiti liniju odbrane i odbraciti snage 1. snijeg i guste magle otežavali su i poslove uređenja objekata na liniji odbrane i mogućnost kontrole aktivnosti neprijatelja na prednjem kraju odbrane. bbr i na težišnom pravcu napada VRS: Čakle – Pandurica.Za Sarajevo. 1994. Komandant 1. Predjedništvo RBiH. 1994. Smtbr. Vmtbr. pojačane Odredom “Laste” CSB Sarajevo. Komanda 1. korpusa preduzete su potrebne preventivne mjere. ali je bilo napada na liniju lijevog susjeda 9. Glavne snage napale su pravcem Gojčinova ravan – Klokočevica – Brezova glava.

Komanda 1. 1994. 12. veće količine municije raznih kalibara. 11. Glavica. snage 1. 1994. izvršeno prosjecanje dubine neprijateljskog borbenog rasporeda. Jurišne grupe u napadu izvršile su podilaženje neprijateljskim položajima na 10-50 metara. pov. Prethodno su. U žrtve ove akcije svakako treba ubrojiti i komandira voda u 3. decembra. tt 1277. Smtbr 510 AARBiH. Str. zamjenikom komandanta 4/1. Dnevni borbeni izvještaj. pov. Pravci napada 1.512 Nakon izvanrednog proboja najjače linije VRS na Gojčinovoj ravni. Smtbr – IKM Gluhača. s pridodatim vodom 82. snage 1. Zaplijenjeno je više minobacača. korpusa – PKM Sinanovići. Smtbr ovladale su objektima Glavice (tt 1333). ukupne jačine jedne ojačane čete. broj -. Na oslobođenoj teritoriji ostala su tijela 41 poginulog vojnika VRS. i iz te blizine iznenadnim i istovremenim napadom. 14. Nakon proboja neprijateljske linije na Pandurici. Smtbr su. u bolnici podlegao od posljedica ranjavanja. broj 01/1709. 12. uz upotrebu portivoklopnih sredstava.513 Time su osigurale desni bok snagama 1. Brezova glava. Dopuna dnevnog borbenog izvještaja.511 U ovom uspješnom napadu gubici snaga 1. 15. jedan broj tovarnih grla i razna vojna oprema. Klokočevica. motorizovanog bataljona. Gubici snaga ARBiH i MUP-a RBiH bili su sedam poginulih. broj -. Cilj i sela Dejčići. i 2. Razgovor sa Ademirom Raščićem. Razgovor sa Ademirom Raščićem. 14.Mesud Šadinlija bez pokretanja snaga s linije Kuk – Kilavac . a 10. • 168 • . produžile napad pravcem Proskok – Prečko brdo i ovladale objektom Prečko brdo. 12. Izvučena su iskustva i pouke iz nekoliko prethodnih neuspješnih pokušaja napada na ovom pravcu. Komanda 1. izvedena su s ciljem vezivanja snaga neprijatelja. komandantom 1. Smtbr. Narednog dana. Razgovor s Mehmedom Cerom. više desetina cijevi pješadijskog naoružanja. u prvih pola sata borbe izvršile proboj neprijateljske linije na više mjesta. Str. Proskok (tt 1273) i tt 1277. Močevići i Dubrave. oslobođeni su objekti: Gojčinova ravan. Šabanci. decembra. koji je prilikom izviđanja pravca napada jedinice teško ranjen na Proskoku 26. a na pojedinim pravcima i njihovo gonjenje. Proskok. 1994. Str. 513 AARBiH. četi 4. Bbbr za njihov ulazak u sela Močevići i Dubrave i izlazak na objekat Gareža.Orlica. Darkovac.. 14. 12.Smtbr. 511 AARBiH. bataljona Hazima Osmanovića. decembra napadale su pravcem Pandurica – Proskok. decembra izvršen bez artiljerijske pripreme po neprijateljskoj liniji.510 Kombinovane snage 1. Izvještaj o ofanzivnim b/d u z/o OG-1. pov. Vis. Dejstva artiljerije otpočela su početkom pješadijskog napada po dubini borbenog rasporeda neprijateljskih snaga. Jarčev kamen. PAM-ova. Nakon toga uvedene su sve snage ešalona za napad. 512 Poginuo je Elvir Osmić. bbr. vršena detaljna izviđanja ovog pravca. Napad je dobro pripremljen i isplaniran nakon detaljnih izviđanja. Smtbr bili su jedan poginuli i dva ranjena borca. Čakle. Smtbr koje su činili dijelovi jedinica 4. osam teže i 16 lakše ranjenih boraca. Snagama VRS naneseni su veliki gubici u živoj sili i MTS-u. Težište odbrane VRS na ovom pravcu bilo je na objektu Gojčinova ravan. U borbama koje su trajale do 18:00 časova 14. Komanda 1. Smtbr – IKM Gluhača. Odred “Laste” izveden je iz prvog ešalona jedinica OG-1. 1994. Prečko brdo. Na ovom objektu vođena je najžešća borba i izvanredna pobjeda Odreda policije “Lasta” u dobroj je mjeri olakšala zadatak jedinicama koje su napadale ostale objekte. okruživanje i unišavanje razdvojenih neprijateljskih snaga. Zato je napad 13. 13. već od kraja novembra.

ostvareno je nekoliko značajnih stvari. koje su bile zakovane na uskom prostoru koji ih je dijelio od demilitarizovane zone i veoma ograničene u svom djelovanju usljed blizine prostora koji su kontrolisale međunarodne snage. Ograničenje zdravstvenih sposobnosti rješenjem vojno-ljekarske komisije praćeno je i ograničenjem broja dužnosti i zadataka koje ograničeno sposobni pripadnik jedinice smije izvršavati. bilo je 146 pripadnika brigade. Nepovoljna struktura popune motorizovanih bataljona i jedinica podrška bila je dijelom posljedica velikog broja ograničeno sposobnih515 pripadnika brigade. decembra. Pred jedinice se postavio složen zadatak da se održe na dostignutim položajima u zimskim uvjetima. bataljona s linije odbrane je svojom aktivnošću vezivao snage neprijatelja. Izvještaj po elementima b/g brigade. korpusa na treskavičkobjelašničkom platou. 1994. S obzirom na teren na kojem su izvršavani. i 14. dio snaga 1. Smtbr je do konačnog uvezivanja novodostignute linije na Bjelašnici. jedinice za podršku 50%. osiguraju preživljavanje ljudstva. kako smo već rekli.516 Prethodne 1993. Nakon završetka akcije. Jedinica je za izvršavanje borbenih i ostalih zadataka u osnovnoj zoni u Sarajevu i u dodijeljenoj zoni na treskavičko-bjelašničkom platou imala na raspolaganju 60% zdravog i sposobnog ljudstva ili oko 1. u kojoj je 1. Ni struktura popune nije bila ujednačena. godine Komanda 1. Pobjedama ostvarenim 13. prištapske jedinice sa 80%. 12. Brigada je kraj 1994. decembra. borci brigade su sami sebi dali najljepšu i najčasniju čestitku svog jubileja. kojih je bilo 35% u odnosu na broj ljudi. 12. Str. 516 AARBiH.Za Sarajevo. Kako je početkom decembra 1994. za Bosnu svoju 13.514 Ovim posljednjim u nizu uspješnih napada snaga 1. redovne smjene i logisticiranje jedinica. Za borbene uspjehe i ukupne rezultate 514 515 Razgovor s Mehmedom Cerom. brigada bila koncentrisana na pripremu ofanzivnih dejstava na Bjelašnici. ovo nisu bili nimalo jednostavni zadaci. u kojem je značajan doprinos dala i 1. pov. decembra i dostignuta linija prikazani su na Karti 21. Time je značajno popravljen operativno-taktički položaj jedinica na ovom kraju odbrane. osjetio se i po pitanju popune brigade. logistika 85%. mtbr odlučila je da se godišnjica brigade obilježava 5. broj 01-664. godine. U izvršenju ovog dijela zadatka učestvovala su i dva voda iz sastava 3. korpusa na Igmanu i Bjelašnici. Nakon ovih borbi nastalo je nužno zimsko zatišje. a van stroja po osnovu liječenja. korpusa na lijevom kraju odbrane treskavičko-bjelašničkog platoa. godine dočekala sa 3. u čast velike pobjede ostvarene na platou Žuči u akciji koja je započela na taj dan 1992. Smtbr. • 169 • .232 čovjeka u svom stroju. Najvažniji konačni rezultat bio je ostvareni fizički spoj jedinica 1.900 boraca i starješina. decembra. Komanda brigade bila je popunjena sa 82%. ostao na dostignutim položajima. Smtbr. motorizovani bataljoni sa 67%. što je predstavljalo popunu od 72% u odnosu na ratnu formaciju. komandant brigade odlučio je da se godišnjica obilježi 25. Za vrijeme ovog napada. Smtbr svoje zadatke izvršavala na dva bojišta. Kraj druge ratne godine. a stigla su i druga priznanja. i 14. Povećana je dubina rasporeda snaga 1. bataljona. i ostatak snaga 2. Na spisku brigade. Komanda 1.

motorizovana brigada je 8. zalaganjem i ukupnim doprinosom na ratnom putu jedinice. 1994. Broj 02-136-855/94. ostvarene tokom 1994. Odluka. 1. počasni naziv VITEŠKA. decembra 1994. i 14. decembra dobila najviše kolektivno ratno priznanje u Armiji RBiH. uz navedeno. 08.517 Na svečanosti upriličenoj povodom godišnjice. dodijeljena su i druga priznanja i stimulativne mjere pojedincima koji su se istakli borbom. • 170 • .Mesud Šadinlija Karta 21: Pravci napada i dostignuta linija 13. •• 517 AARBiH. godine. Predjedništvo RBiH. 12.

Smtbr u Kasarni Pazarić. april 1994.Za Sarajevo. Pazarić. Stroj 1. • 171 • . za Bosnu svoju Pripreme za borbena dejstva na Bjelašnici. mart 1994.

april 1994. • 172 • . 1994. Logorska prostorija Gluhača. Bjelašnica. Smtbr.Mesud Šadinlija Kolona 1.

• 173 • . Komandant brigade Ibrahim Dervišević sa borcima 1. Smtbr. Gluhača. ljeto 1994.. za Bosnu svoju Komandant brigade Vahid Bogunić i komandant 1.Za Sarajevo. ljeto 1994. bataljona Tašo Dacić sa borcima na Jabuci.

• 174 • . septembar 1994. jesen 1994.Mesud Šadinlija Komandant brigade Ibrahim Dervišević i komandant 2. bataljona Šefćet Baždarević. na položajima na Jabuci. Bjelašničko bojište.

30. za Bosnu svoju Komandant 1. septembar 1994. Smtbr pred početak operacije. Smtbr kreće u akciju. Gluhača.Za Sarajevo. korpusa general Vahid Karavelić vrši smotru 1. Sinanovići. 1. septembar 1994. • 175 • . Bjelašničko bojište. oktobar 1994.

mtbr • 176 • . Vojna ekonomija 1. novembar 1994.Mesud Šadinlija Zarobljeni neprijateljski tenk. Bjelašnica 1994. Detalj sa terena. Bjelašnica.

Trnovsko bojište. Logistika na terenu. ljeto 1995. za Bosnu svoju Proizvodnja hljeba u logoru.Za Sarajevo. 1994. • 177 • .

Vmtbr Mehemed Cero predaje raport načelniku štaba 1. januar 1995. • 178 • .Mesud Šadinlija Zima na Treskavici 1994/95. korpusa Vahidu Boguniću. Komandant 1.

Vmtbr. ljeto 1995. Sarajevo. Treskavičko bojište. • 179 • . januar 1995.Za Sarajevo. za Bosnu svoju Stroj 1.

1995.Mesud Šadinlija Treskavičko bojište. Predstavnici brigade na šehidskom mezarju i groblju Lav. jesen 1995. • 180 • .

za Bosnu svoju Otvaranje Spomen-sobe 111. Vbbr • 181 • .Za Sarajevo.

a rezultati su dali poticaj da se učine daljnji koraci u pravcu organizacijskog i formacijskog razvoja Armije Republike Bosne i Hercegovine koji je naznačen tokom 1994. Postojeće brigade su preformirane u skladu s mogućnostima njihove popune nakon formiranja manevarskih brigada. novosarajevske. mehanizovane. kao privremenih organa rukovođenja i komandovanja koji su bili dijelovi komandi korpusa.Mesud Šadinlija • XII • (111. dodajući mu samo počasne nazive SLAVNA i VITEŠKA. Operacija “T”. Tako su tokom 1994. 1. a dio ostao neposredno potčinjen komandama armijskih korpusa. motorizovana brigada. Početkom 1995. Potreba za većim brojem manevarskih jedinica zadovoljena je formiranjem manevarskih bataljona unutar postojećih brigada. Na nivou cijele Armije nova rješenja su uvođena postepeno. godine brigada je djelovala pod formacijskim imenom 1. VITEŠKA motorizovana brigada nije pretrpjela velike formacijske promjene. fuzionisavši pritom i druge brigade. korpusa. Vmtbr je u prvoj godini rata prošla kroz četiri faze razvoja i četiri različite formacijske strukture. do 1. kao kolektivna ratna priznanja. formiran je manevarski bataljon. a preraspodjelom ljudstva unutar brigade. Takav kurs predstavljao je potpuni zaokret u odnosu na razvoj Armije u početnom periodu. formirane su lahke manevarske brigade.) U toku 1994. čiji je dio ušao u sastave divizija. Iz sastava brigade sredinom godine je izašao Oklopni bataljon. od opštinskog štaba TO. motorizovane brigade. Primirje i kraj rata. Samo 1. VITEŠKA brdska brigada. Umjesto manevarskih bataljona. Kraj zime na Treskavici. godine umjesto operativnih grupa. godine. s mogućnošću da se njihova efikasnost isproba bez remećenja već formiranih struktura. • 182 • . Ova postupnost u promjenama dala je rezultate u ratnim pobjedama tokom druge polovine 1994. godine. odrede i manje jedinice u svoj sastav. (Etape formacijskog razvoja brigade s pregledom svih jedinica koje su ušle u njen sastav prikazane su na Dijagramu 1). godine i dolaska generala Rasima Delića na njeno čelo. godine isprobana rješenja sa operativnim grupama kao organima rukovođenja i komandovanja na pojedinim dijelovima zone odgovornosti armijskih korpusa. pa do marta 1995. preko 13. Slične minimalne promjene i unutrašnja prilagođavanja formacije bili su karakteristika organizacijskog i formacijskog razvoja cijele ARBiH od druge polovine 1993. Posljednja ofanziva 1. formirane su divizije kao stalni sastavi Armije RBiH. godine 1. popunjene uglavnom ljudstvom iz prethodnih manevarskih bataljona. Od marta 1993.

01. za Bosnu svoju 111. 1992. Odred “Husein-kapetan Gradaščević” 20. 1. 08. 1993. 1992. 1993 2. 1993. 05.1992. PDO HVO i HOS OkŠO Sarajevo 3. PDO OpŠO Centar 1.Vbbr 11. PDO Vogošća 1. PDO Vogošća 3. 1. 1993 Gbr Delta (Sarajevo) (rasformirana 10. 1. 09. Samostalni odred Isaha Mulića 13. 1992.PdO N.1995. 08. PDO HVO i HOS OkŠO Sarajevo 2. PDO HVO i HOS OkŠO Sarajevo 3.Sarajevo ušao u sastav 04. 1. 01.mtbr 19. novosarajevska brigada TO 27.bbr 07. 02. 1993.Grad (ušao u 12. 1994.) Gbr Delta 19. ušla u 1. sandžačka brigada 04.Za Sarajevo. 08.Pofalićki odred 2.Pofalićki odred Velešićki odred 1. novosarajevska pb 27. 1992.Sarajevo ušao u sastav 04.PDO N. mbr 28. PDO Vogošća 4. 02. 1992. 1992. 12. bbr 21.PdO N. PDO OpŠO Centar 2.korpus Gbr Delta 30. Okb OkŠO Sarajevo 31. 13. 1. 02 . 07.06. Dijagram 1: Etape formacijskog razvoja brigade • 183 • .01. 02. PDO Vogošća 2. 08.1993) 1.

do svog postavljenja na dužnost komandanta 141. kada je za komandanta bataljona postavljen Adamir Raščić. 1995. Četu vojne ekonomije. VITEŠKU brdsku brigadu 12. nastavio je obavljati Enes Zeković. godine. Dužnost načelnika štaba. Na dužnosti komandanta 111.518 U okviru ove reorganizacije 11. bataljona ostao je Remzija Mandal. 02. Na dužnosti komandanta 1. u zoni OG-3 Vareš i dijelu zone OG-2 Visoko. 02. ABHO vod. pov. lbr 14. korpusu ARBiH formirane su: 12. Vod veze. U julu je na dužnost načelnika štaba postavljen dotadašnji komandant 2. U novim formacijama jedinica ARBiH ukinuta je dužnost zamjenika komandanta brigade. 14. divizije. Jedan od prioritetnih zadataka koji je trebalo rješavati bio je izmještanje logorske prostorije iz Gluhače na pogodniju lokaciju. Str. divizije 1. Str. a nakon njegovog postavljanja na dužnost načelnika štaba brigade komandu nad bataljonom preuzeo je Mirsad Dardagan. Inžinjerijsku četu. Vmtbr u 111. Vod VP i Izviđačkodiverzantski vod. viškom ljudstva iz 1. divizija sa sjedištem u Tarčinu. Starješinama i borcima 1. 43. broj 4/19-1. U svojoj strukturi brigada je imala tri brdska bataljona.520 Ova preformacija provedena je do početka marta 1995. Dužnost komandanta 3. Komanda 111. Komanda 1. bataljona do maja 1995. 11 . 1995. Rekli smo da je reorganizacija jedinica ARBiH naređena početkom januara. GŠARBiH. te 16. korpusa ARBiH. naređeno je preformiranje 1. divizije. lbr 12. Brigada je u svom sastavu imala Bateriju MB 120 mm. • 184 • . AARBiH. Logističku četu. u zoni koju je pokrivala OG-1 Pazarić i dijelom OG-2 Visoko. pov. 1995. 520 AARBiH. obavljao je Tašo Dacić. 10. divizije. u čiji sastav je ušao najveći dio pripadnika manevarskog bataljona i dio pripadnika drugih jedinica iz sastava brigade. a načelnici štabova bili su po dužnosti zamjenici komandanta. Naređenje. divizija na području grada Sarajeva. godine.519 Kako je ratna formacija brdske brigade u svojoj strukturi imala manji broj jedinica i zahtijevala popunu mnogo manjim brojem ljudi. 04. januara 1995. broj 01/1-145-15. te 117Mlbr i 182. Larv PVO. lbr. lahka brigada 1. Smtbr popunjavana je i Komanda i prištapske jedinice 12. koje je preteklo nakon popune po formaciji brdske brigade. Udaljenost postojećeg 518 519 Šadinlija. U tom periodu morali su se uporedo izvršavati redovni zadaci. Aktivnosti na njenoj realizaciji potrajale su do marta. popunjavane su i 143. primjerena novoj organizaciji i brojnom stanju brigade. pov.Mesud Šadinlija U 1. Naređenje. planirati i organizovati odbrana u osnovnoj zoni brigade u Sarajevu i dodijeljenoj zoni na treskavičko-bjelašničkom platou. broj broj 06/10-7-3. bataljona do jula 1995. korpusa. korpusa. Jedinice podrške u formaciji brdske brigade bile su ranga čete i voda. divizija sa sjedištem u Varešu. Potreba za ovim ukazala se odmah nakon posjedanja nove linije odbrane Dujmovska brda – Kilavac – Orlica. AARBiH. Vbbr ostao je Mehemed Cero. godine ostao je Šefćet Baždarević. početkom novembra 1994. Od preostalog ljudstva. Protivoklopnu četu.01. Vmtbr popunjavana je u prvom redu 141. bbt Šefćet Baždarević. Vbbr. Na dužnosti komandanta 2. Str. te Vod za opsluživanje.

Vmtbr. bez kojih se u najtežim meteorološkim prilikama kakve su vladale. uz sadejstvo i pomoć dijelova gotovo svih jedinica koje su djelovale u zoni OG-1. pov.Za Sarajevo. Vmtbr. nakon potpisivanja novog sporazuma o primirju. AARBiH. Komanda 1. Upravo su to 23. broj 01-51-1/95. za Bosnu svoju logora od nove linije odbrane usložnjavala je organizaciju života i izvršavanje zadataka. Str. 523 Tokom januara izvršeno je kursiranje 30 komandira desetina u NRC Bjelave i pionirska obuka 40 vojnika u KMT-u. za čije se izvođenje počela pripremati četa 4. Periodična kursiranja starješina drugih nivoa i specijalnosti bili su stalna praksa. steći dvije prednosti: taktičku. Mjesečna analiza b/d. koje je nastupilo u drugoj polovini decembra. mogućnosti za bilo kakve aktivnosti i snaga ARBiH i snaga VRS bile ograničene.522 Uz sve redovne aktivnosti i aktivnosti na reorganizaciji jedinice. Pripreme za izvođenje b/d. Povrat oblove građe J/S.523 Obuka jedinica organizovana je od nivoa osnovne taktičke obuke. Naređenje. Radovi na izgradnji logora Pazarište trajali su do kraja februara. broj 1-80/95.521 Polovinom februara znatno su oživjela bojišta u Bosni i Hercegovini. Komanda 1. Veliki broj kadrova upućen je na školovanje i kursiranje za starješinske dužnosti svih nivoa i za neophodne specijalnosti. naređene su mjere u cilju preduprijeđivanja iznenađenja. 1995. ako se za to ukaže potreba. jer će pokazati da je spremnija. Tada su započeli radovi na izgradnji nove logorske prostorije za brigadu u rejonu Pazarišta. Logorska prostorija Gluhača je napuštena i 19. 11. februara 1995. Vmtbr. Pojačane su i aktivnosti VRS na sarajevskom bojištu. Kada je vrijeme dozvoljavalo i jedni i drugi su izviđačkim aktivnostima pokrivali teritoriju koju su stavili pod kontrolu tokom jesenjih borbenih dejstava i međusobno kontrolisali promjene borbenog rasporeda protivnika. Vmtbr. 10. AARBiH. Pov. Str. Pripremno naređenje. januara predata na upotrebu 4. broj 01-50. 26. učinile snage OG-1. Bilo je očito da će nastavak borbenih dejstava odrediti trenutak u kojem će jedna ili druga strana osjetiti da je u stanju savladati surove uvjete zime na Treskavici i rasporediti svoje snage na platou. Vmtbr koja je pomakla svoju liniju naprijed. Komandant 1. Str.524 Na visovima Treskavice tokom zime su. 02. 1995. provođena je i obuka jedinica i pojedinaca. Vmtbr naredio je komandama bataljona dodatna izviđanja. procjene situacije u rejonima odbrane i planiranje pogodnih objekata za izvođenje preventivnih ofanzivnih akcija. broj 1-79-1/95. 12. Nosilac zadatka bila je 2. pov. 524 AARBiH. 02. motorizovanog bataljona u rejonu Bradine. 01. 1995. Komanda 1. 02. korpusu ARBiH. nakon dužih priprema i izviđanja. Komanda 1. do složenih taktičkih radnji kakva je bila organizacija metodsko-pokazne vježbe “Četa kao helikopterski desant u napadu”. jer bez borbe zaposjeda taktički povoljnije položaje za nastavak dejstava. Procjenjujući ovo stanje kao najavu mogućih širih dejstava. 1995. opremljenija i motivisanija. i psihološku. u velikoj mjeri. • 185 • . pov. ali je njegovo izmještanje na pogodniju lokaciju moralo sačekati zatišje na bojištu. ne bi mogao dovoljno brzo iznijeti materijal i oprema potrebni za stvaranje uvjeta za opstanak ljudstva na novoj liniji Zaklopci – Crvene stijene – Cikuša – Ledovi – Pešter – Palež 521 522 AARBiH. Bilo je jasno i to da će ona vojska koja to učini prva.

525 Tri dana ranije pao je novi snijeg čiji su nanosi na Treskavici iznosili 1 – 1. a druga stavljanje Sarajeva u duboko okruženje snaga VRS ovladavanjem dolinom rijeke Zujevine i gornjim tokom rijeke Neretve. 03. Zadatak jedinica SRK. 1995. 1/95. od kojih je prva imala za cilj razbijanje snaga ARBiH sjeverno od Tuzle. Uzimajući u obzir planove koje je napravila VRS za nastavak operacija u 1995. koji su 30. DK. broj 20/02-1. 1995. 03. Str. Direktiva za dalja dejstva Op. bila su potpuno opravdana. korpusa na ovom bojištu svakodnevno dosezali rub mogućnosti fizičkog opstanka. Broj -.5 metar. Komanda OG-1.527 Nastavak borbenih dejstava morao je sačekati povoljnije vrijeme. 1995. Nove snježne padavine zatrpale su puteve i otežale logisticiranje jedinica. Komanda 14. nastojanja snaga 14.Mesud Šadinlija – Zubovi. Najznačajnije od planiranih bile su dvije operacije strategijskog nivoa. 527 AARBiH. broj 03/12-54. Ova strategijska operacija VRS imala je tajni naziv “PROZOR-95”. • 186 • . te operaciju “LUKAVAC-95” koja je stavljena u zadatak Sarajevsko-romanijskom korpusu u sadejstvu sa snagama HK. godini. a snijeg. lahke brigade iz Fojnice. 27.526 Nekoliko dana kasnije. 20. Str.br. 30. 08. jednog ojačanog bataljona HK. govori sudbina 10 pripadnika 131.529 525 526 AARBiH. marta smrtno stradali od snježne lavine u rejonu Ploče. Vanredni borbeni izvještaj. zmtp.icty. Str. AARBiH. Gmtbr i 65. http://icr.org. Prije otpočinjanja operacije “PROZOR-95” trebalo je realizovati dvije pripremne operacije snaga VRS. pov. 24. 02. pov. kao i ojačanja iz DK. pov. zaživjela je Komanda 14. dijela snaga 1.icty. Dnevni b/i. 529 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. magla i velika hladnoća na platou Treskavice onemogućili su bilo kakvu borbenu upotrebu jedinica. Zapovjest za dalja dejstva Op. Mada je nova komanda nastojala održati tempo kojim bi ostala korak ispred neprijatelja i što brže pripremila nastavak borbenih dejstava. a zatim ofanzivnim dejstvima na Igmanu. pogoršanje vremenskih prilika je zaustavilo takva nastojanja.org. http://icr. 03. broj 03/12-109. kojom su naređena borbena dejstva svih nivoa sa strategijskim ciljem razbijanja snaga ARBiH i nametanja političkom rukovodstvu Republike Bosne i Hercegovine nužnosti pristanka na zaustavljanje rata na dostignutim linijama. divizije i počela rukovoditi pripremama snaga ARBiH za nastavak borbenih dejstava na ovom prostoru. O koliko složenim okolnostima izvršavanja zadataka se radilo i na koji način su borci 1. 528 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Vrhovna komanda OS RS. pa je iznenađenje koje su jedinice ARBiH postigle svojom akcijom bilo potpuno. Početkom marta vrhovni komandant VRS potpisao je Direktivu za daljnja dejstva operativni broj 7. Operaciju “ZVIJEZDA-95” koju je trebao izvesti Drinski korpus u sadejstvu sa SRK i HK VRS prema Goraždu. 02. 7. 1995. divizije. Vanredni izvještaj.528 Postupajući po direktivi svoje vrhovne komande SRK je do polovine marta sačinio plan. DT broj 2/2-11. divizije ARBiH da steknu taktičke prednosti ranim izlaskom jedinica na plato Treskavice i po cijenu krajnjih napora i psihofizičkog opterećenja ljudstva.br. bio je da spriječe daljnje napredovanje jedinica ARBiH iz Sarajeva i prema Sarajevu. a nakon toga izdao zapovijest za borbena dejstva po planu “LUKAVAC-95”. Komanda OG-1. 1995. snaga GŠ VRS i MUP RS. Bjelašnici i Treskavici povrate prethodne godine izgubljene teritorije i stvore uvjete za napredovanje u pravcu Ivan-sedla.

broj 14-4/95. Snage VRS koncentrisane po planu “LUKAVAC-95” početkom maja počele su sa ofanzivom. aprila upućen IDv brigade i jedna desetina iz sastava 2. Vbbr su uspješno odbile i održale svoju liniju odbrane. 533 AARBiH. divizije krenule su u napad i oslobodile objekte Đokin toranj.533 Upućena pojačanja ubrzo su se pokazala prijeko potrebnim. broj 01/1-159-1/95. Str.531 Po prethodno opisanom planu brzo su uređeni objekti za smještaj i zaštitu i zaposjednuta nova linija odbrane. divizije Zaim Imamović. Snage 14. 534 AARBiH. Komanda 111. maja u ranim jutarnjim satima.530 Uvjeti za izvršenje zadatka stvoreni su 15. nanijevši neprijatelju značajne gubitke. tt 1944. te najveći dio Pašine planine. maja stavile su pod svoju kontrolu veći dio linije Đokin toranj – Pašina planina. Komanda 111. 10. Dnevni borbeni izvještaj. maja ponovo osvojile i najviši vrh Treskavice.Za Sarajevo. maja preuzeo 1. Višekratne kombinovane artiljerijske i pješadijske napade VRS snage 111. 1995. 1995. napad VRS započeo je 3. iznese drvna građa. Telegram. Bbbr. koji su trebali biti rezerva snagama bataljona za odsudnu odbranu dostignute linije i upotrijebljeni u eventualnim ofanzivnim dejstvima na pravcu brigade. 532 AARBiH. vreće s pijeskom i druga sredstva potrebna za uređenje objekata za zaštitu i dejstvo. kome je 10. Telegram. Komandant divizije je zaustavio pokret jedinica za iznošenje materijala i naredio povratak diverzantske jedinice u bazu. • 187 • . Vbbr. brdski bataljon. aprila. bbt. bile su već spremne za napadna dejstva kojima je trebalo zaposjesti liniju Đokin toranj – Pašina planina.534 Ipak. 20.532 Pripadnici brigade su u manjem broju i nekoliko narednih dana angažovani na doturu potrebnog materijala u rejon Đokinog tornja. za Bosnu svoju Snage 14. 44. u zoni 111.Vbbr. na redovnoj smjeni bio je 3. ali je mećava koja ih je dočekala na krovu Treskavice bila prejaka. pov. pov. pa je na nivou komande brigade čak procjenjivano da li je dovedena u pitanje sposobnost jedinice na terenu da izvrši zadatak odsudne odbrane dodijeljenih linija. divizije i pretpočinjene jedinice iz sastava 12. To su bile borbene jedinice i jedinice za izvršenje mnogo složenijeg zadatka koji se sastojao u tome da se na ledene vrleti odmah. aprila. a u nastavku napada. 04. u noći 9/10. Vanredni b/i. Str. 04. u borbama vođenim do 4. Šadinlija. Napadom izvršenim 1. U ovom važnom dijelu operacije učestvovalo je 75 boraca 111. pravi napori za jedinice na Treskavici i Bjelašnici tek su počinjali. pov. bez kojih bi duže držanje položaja u datim uvjetima bilo nemoguće. u toku prve noći po zaposjedanju nove linije. IKM 14. Jedinica je izašla i zaposjela Đokin toranj. Na drugom kraju. divizije – Bijela lijeska. 04. 1995. U ovom ešalonu značajne snage davala je i 111. u rejonu 530 531 AARBiH. Sve ove snage bile su spremne i čekale minimalne vremenske prilike koje bi omogućile izvršenje zadatka. tt 1917. Str. divizije koje su izvršavale zadatke na Treskavici i Bjelašnici. 15. Vbbr. 10.Vbbr. Vbbr čiju je odbranu od 1. Komanda 111. broj 01/1-154/95. jer su opisane intenzivne aktivnosti jako iscrpile ljudstvo. na treću godišnjicu ARBiH. 1995. Težište napada VRS bilo je na desnom kraju. U ovo vrijeme. brdski bataljon. Vbbr. na čije se čelo stavio komandant 14. 04. Prvi pokušaj izvršila je diverzantska jedinica 181.

maja ujutro. AARBiH. a s druge strane zatražio upućivanje dodatnih vlastitih snaga iz Sarajeva.pov. 1995. u kojima je svoj dio zadatka imala i 111. divizije – Bijela lijeska. 14. broj 01/1-826. IKM 14. Vbbr – IKM Pazarište. 03. jedinica je počela s pripremama za nastavak borbenih dejstava. 1995. Vbbr. Vbbr. 05. Dnevni borbeni izvještaj. 537 AARBiH. Vbbr je trebala preuzeti dio dotadašnje linije 109. Istovremeno. Vbbr. Komanda 111. 05.539 Napad združenih jedinica ARBiH i MUP-a u zoni 14. 05. zaustavljena je prva faza ofanzive VRS na Treskavici i Bjelašnici.org. bbr. Redovni borbeni izvještaj sa stanjem u 17:00 časova. 05. 04. Vbbr. pov. Drugi dio linije 109. ali je njihova realizacija morala sačekati stabilizaciju linija odbrane. AARBiH. Vbbr. divizije da se jedinici dodijeli linija srazmjerna njenom brojnom stanju. 1995. Komanda 111. divizije. 539 AARBiH. 05. kombinovanim artiljerijskim i pješadijskim dejstvima izvrše napad i ovladaju objektima na liniji Kukovi – Brda – Strugojnica. broj 20/123/95. Komanda 14. 03. iziskivali su veće angažovanje ljudstva 111. Nakon toga preduzete su mjere na efikasnijoj organizaciji odbrane i stvaranju uvjeta za nastavak ofanzivnih borbenih dejstava snaga ARBiH. U sklopu ovih aktivnosti trebala je biti izvršena preraspodjela linija i rejona odbrane angažovanih jedinica. Zapovijest za napad. Str. zadatak snaga 111. a na lijevom kraju 111. divizije ubrzano pripremale nastavak ofanzivnih borbenih dejstava. broj 22-5/95.536 Ovom i uspješnim odbranama drugih jedinica pod komandom 14. Vbbr prikazana je na Karti 22. Dnevni izvještaj.535 Udarna jedinica VRS u napadu bio je izviđačko-diverzantski odred SRK “Beli vukovi”. pov. Vbbr bio je da sa svojih polaznih položaja. Str. 05. Izvještaj – stanje u jedinici. divizije naredila je 30. aprila. Str . 20. U okviru širih dejstava u zoni 14. broj CV-961-05/95. pov. Str. 1995. Str. Dnevni borbeni izvještaj. http://icr.icty. IKM 14. 30. Poginuli su: Mehmed Čorbo. pov. bbr preuzimala je 155. Na glavnom pravcu napada ostvaren je uspjeh i oslobođeni 535 AARBiH. divizije – Bijela lijeska. Komanda 111. Izmjene je pretrpjela i dodijeljena zona 111. divizije. divizije. pov.Mesud Šadinlija Orlice. Vbbr – IKM Pazarište. Naređena pomjeranja i posjedanje novododijeljenih položaja. bbr Brda – Kuk – most na rijeci Bijela. 1995. Njena linija odbrane je trebala biti pomjerena tako da je na desnom kraju odbranu Male i Velike Orlice preuzimala 112. Vbbr bili su tri poginula i tri ranjena borca. 04. čiji je jedan poginuli pripadnik ostao na liniji 111. broj 20/124/95. 1995. Razlog za to ležao je u činjenici da su snage 14. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. divizije započeo je 30.538 Dodatne snage jačine dva voda upućene su po ovom zahtjevu. Str. Gubici snaga 111. • 188 • . ali preuzimanje novog dijela linije nije izvršeno tokom maja. 538 AARBiH. broj 20/041-130. nakon gubitka jednog dijela položaja početkom maja. Salko Hamzić i Dedo Šabanović. pov.537 Nova linija odbrane 111. 1995. 03. pripremno naređenje. Dio ovih mjera Komanda 14. divizije. Redovni b/i. AARBiH. Stoga je IKM brigade s jedne strane tražio od Komande 14. broj 42-5/95. čije su glavne snage nastupale na pravcu Ilijaš (tt 1878) – Bosansko vratlo – Malo vratlo. Vbbr. dužinom linije i konfiguracijom terena na prednjem kraju odbrane. Komanda 111. Str. što se može vidjeti prostim pogledom na Kartu 22. 536 Poginuli pripadnik “Belih vukova” bio je rumunjski plaćenik Dima Arijan. Angažovanje jedinica u z/o 14. Vbbr u posjedanju linije i organizaciji njene odbrane po svim elementima borbenog rasporeda.

neprijateljski raspored izviđale detaljno i borile se hrabro. • 189 • . Kožljen. Karta 22: Nova linija odbrane 111. 31. za Bosnu svoju su objekti Pešter.Za Sarajevo. pov.1995. Vbbr – IKM Pazarište. ali do proboja pješadije nije došlo. Palež i Skok. Izvještaj – stanje u jedinici. divizije Jedinice u zoni 14. Komanda 111. Vbbr ostvarile su dejstvo uništivši veći broj bunkera na neprijateljskoj liniji.Vbbr prema naređenju komandanta 14. 44. ispred sebe su imale jake snage neprijatelja koncentrisane 540 541 Šadinlija. AARBiH.541 Proboj nije ostvaren ni na ostalim pravcima napada snaga ARBiH.05. divizije. mada su svoja dejstva planirale pažljivo. broj 66-05/95. Str.540 Na svom pravcu napada snage 111.

divizije su ovladale platoom Treskavice. opremljenih raketnim motorima. snage VRS ponovo su zauzele. dva dana ranije oslobođene. radi vezivanja snaga 1. Suha lastva. 44. Veliki do. tt 1782. http://icr. Male stijene. Malo vratlo. pov. U tom smislu preduzela je već pominjanu operaciju “LUKAVAC-95”. s početka juna. Nikoline stijene. divizije 3. i 4.icty. objekte. Preslo. i 4. planirana je upotreba koncentrisane artiljerijske vatre na izabranim prostorima i korištenje modifikovanih aviobombi težine 250 kilograma. tt 1805. juna uspjele vratiti pod svoju kontrolu. bila odlučna da odnose snaga pokuša vratiti na vrijeme od prije proljeća 1994. Tok ove operacije pokazao je da su jedinice iz Sarajeva. Nakon toga združene jedinice u zoni 14. tt 1917. godine. korpusa za linije na unutrašnjoj strani prstena opsade i postizanja psiholoških efekata prema stanovništvu i borcima ARBiH. tt 1793. po prvi put od kako je brigada počela izvršavati zadatke van Sarajeva. Str. stvarajući operativnu osnovicu za daljnja dejstva u cilju oslobađanja Trnova i razbijanja prstena blokade Sarajeva. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. Stoga se komandantima VRS kao prvorazredan zadatak nametala akcija kojom će ponovo težište aktivnosti 1. juna izvele su novi napad i postigle još veći uspjeh od prethodnog. po tom pitanju nastali problemi.543 Ovim napravama velike razorne moći nije se moglo ostvariti precizno vatreno 542 543 Šadinlija. Dikonjina greda. broj 20/04-133. U takvoj situaciji nije bilo moguće računati na uspjeh napadnog dejstva jedinice. tt 1944. tt 1907. ali su ga snage VRS 9. Debelo brdo. Da bi se to postiglo. U kontranapadu izvedenom 1. U toj situaciji je bilo podjednako teško osvojiti neprijateljske linije i zadržati ih nakon toga.org. Bilo je neophodno izvršiti redovnu smjenu ljudstva. koje su izvodile dobro organizovanu odbranu i imale kvalitetne rezerve kojima su intervenisale na ugroženim pravcima. 04. kada je oslobođen i važan objekat Lupoč. 21. Pašina planina. Ovim uspjesima. a svjesna rastuće snage ARBiH i trajno fokusirana na održavanje opsade Sarajeva. ali su u ovo vrijeme. • 190 • . i staviti Sarajevo u duboko okruženje. sa više varijanti dejstva. juna. Vbbr nakon napada izvršenog 30. nanošenju velikih gubitaka snagama 1. korpusa ARBiH u gornjem toku Neretve i dolini Zujevine. kao uvod u strategijsku operaciju “PROZOR-95” kojom je namjeravala razdvojiti snage 1. Mokrodoli. upućivanjem snaga na bojišta van grada. juna.Mesud Šadinlija na njihovom pravcu u okviru operacije “LUKAVAC-95”. oslobodivši objekte Kozija luka. maja. 1995. koje su ispaljivane s mobilnih lansera. korpusa vratiti na unutrašnji prsten opsade. korpusa i civilnom stanovništvu Sarajeva. Zato su do kraja aprila isplanirali napadno borbeno dejstvo pod tajnim nazivom “TALAS”. osjećale su zamor i evidentan nedostatak potrebnog elana. Surdupi.542 Jedinice na smjeni 111. unutar kojeg su bile u inferiornoj operativno-taktičkoj poziciji u odnosu na snage SRK. Klekova glavica. Njegova suština bila je u napadu na izabrane objekte od značaja za dodatno popravljanje taktičke pozicije SRK. trajno ostvarile nadmoć snaga 1. Komanda VRS je planirajući nastavak borbenih dejstava nakon isteka zimskog prekida vatre. Pripreme za dejstvo “TALAS-1”. Ofanziva ARBiH je nastavljena i 6. Mali Treskač. korpusa na spoljnoj strani prstena opsade. Krajčića-klanac. jedinice 14. Đokin toranj.

brdski bataljon. snage VRS su odgovorile neograničenim izljevom bijesa i zarobljavanjem više stotina pripadnika međunarodnih snaga UNPROFOR-a. 27.547 Snage VRS preuzele su sve položaje i kontrolne punktove UNPROFOR-a.548 544 545 AARBiH. divizije. 02. Djelimično su uspjeli samo u namjeri da vežu snage 1. Masovnim korištenjem teške artiljerije i modifikovanih aviobombi i obnovljenim neselektivnim granatiranjem grada. avioni NATO saveza 25. a 27. od planiranih ciljeva. Pripreme za napad snage VRS nisu uspjele dobro maskirati. Komanda 111. Napad je počeo 16. za Bosnu svoju dejstvo. zaplijenivši njihovo naoružanje i opremu. 06. ali to i nije bio cilj planera ovog zločinačkog napada. Procjenjujući da će u narednom periodu biti još teže osigurati svježe snage.Vbbr.Vbbr. Vbbr nije došlo. maja. Na ovu ograničenu akciju NATO snaga. 05. Vbbr je zaposjela liniju odbrane prikazanu na Karti 22. Mada do napada na linije 111. postigle samo djelimično vezivanje snaga 1. Dugo su radili na izradi objekata za dejstvo i pristupnih tranšeja. Vbbr je. 547 Šadinlija. komanda brigade je takav razvoj događaja s pravom očekivala i svo raspoloživo ljudstvo držala u pripravnosti.544 Tako se početkom juna brigada suočila s činjenicom da nema na raspolaganju svježe i odmorne snage koje bi mogla poslati na Treskavicu da zamijene premoreni 1. s koncentracijom na objekte Debelo brdo i Grdonj.org.Vbbr. Str. juna navečer uputila 2. 548 ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. maja izdato je i naređenje za preuzimanje kontrole nad sarajevskim aerodromom od strane SRK. 1995.Za Sarajevo. Komanda 111. Komanda 111. I nije samo ta činjenica predstavljala problem.545 Tek je izlaskom ove smjene i nakon okončanja uspješnih borbenih dejstava 14. što je u datoj situaciji nosilo velike rizike po zadatak odsudne odbrane linija u gradu. 1995. 44. uprkos svemu. juna izvršeno pomjeranje jedinica i 111.icty. 546 AARBiH. bataljon. 06.546 Rekli smo da su snage VRS svojim napadom po planu “TALAS”. IKM 111. maja u jutarnjim satima. koje su rasporedili i vezane držali kao taoce na vojnim objektima koji bi mogli poslužiti kao meta za napade NATO avijacije. a od polovine maja u punoj borbenoj gotovosti u blizini prednjeg kraja odbrane. ali su i narednih dana nastavile dejstva po svim linijama odbrane i neselektivno po gradu. pov. Str. Naređenje. http://icr. broj 20/04-185. • 191 • . Snage VRS nisu uspjele u svojim namjerama da zauzmu napadnute objekte. Str. broj 01/1-202-8. Izvještaj o stanju u jedinici. izvršila smjenu jedinice na terenu i na izvršenje zadatka 3. pov. Sama smjena je podrazumijevala istovremeno odsustvo iz zone odgovornost snaga dva bataljona za jedan kraći period. 1995. 09. Snage 1. 1995. korpusa su očekivale napad i u punoj borbenoj gotovosti bile još od 10. 06. broj 23-6/95. 8. Telegram. Reagovali su predstavnici UN-a i na njihov poziv. od kojih su neki u toku radova uspjeli pobjeći na slobodnu teritoriju. korpusa na unutrašnjoj strani prstena opsade Sarajeva. korpusa za linije odbrane grada. maja su bombardovali artiljerijske položaje VRS oko Sarajeva. za šta su koristili i logoraše i ratne zarobljenike. uspjeli su postići i nešto što nisu planirali. 02. pov. AARBiH.

s pridodatim snagama 1. 06. Osim ovih mjera. ograničiti na one dijelove bojišta i one faze operacije u kojima su bile direktno ili indirektno angažovane snage 111. i 16.551 Veličinom angažovanih snaga i sredstava. Prije otpočinjanja dejstava u okviru operacije “T”. širinom dejstava i posebno čudnim tokom svojih priprema i izvođenja. po otpočinjanju operacije ARBiH dovedena su dodatna pojačanja. 14. vođene su značajne borbe na platou Treskavice. zahtijevala bi mnogo prostora unutar ovog teksta. divizije. U već dostupnoj dokumentaciji VRS jasno je da su informacije o planiranoj deblokadi Sarajeva imale višestruke izvore. http://icr. ova posljednja u nizu operacija kojim je ARBiH pokušavala razbiti opsadu Sarajeva. 45. i 7. ARBiH je donijela odluku da ponovo aktivira svoje planove za deblokadu grada. 551 Osim mobilizacije svih snaga SRK i MUP-a RS na području sarajevske regije. U operaciji deblokade Sarajeva koja je nosila kodni naziv “TEKBIR” ili skraćeno operacija “T”. kako smo pristupali i operacijama deblokade iz 1992. te snaga IBK. GŠ ARBiH i MUP-a) trebale su se grupisati na pravcu desno: Kiseljak – Igman. • 192 • . 4. Osim informacija koje su donosili prebjezi iz ARBiH. Prema planu.icty. među kojima su bile i gardijske i specijalne jedinice poput “Pantera” iz Bijeljine i “Legendi” iz IBK. pov. divizije gotovo u potpunosti ovladale do 6. Bio je to trenutak u kojem se zaista činilo da je Komanda VRS uspjela vratiti odnose na sarajevskom bojištu na stanje iz perioda prije proljeća 1994.549 Ova operacija ARBiH tajnog naziva “TEKBIR” nije bila nikakva tajna ni široj javnosti u Bosni i Hercegovini. U toku ofanzive stalno su pristizale nove snage prema potrebama i razvoju događaja.org. broj 20/04-41. 1995. Naknadno su u operaciju uključeni i dijelovi 2. Vbbr.org. U kontraofanzivi VRS je vratila manji dio izgubljenih zemljišnih objekata pod svoju 549 550 Šadinlija. nastupio je period uobičajenog ubjeđivanja i povlađivanja snagama VRS. kojim su predstavnici međunarodne zajednice željeli isposlovati oslobađanje svojih oficira i vojnika. korpusa. 4. maja u Tarčinu. kako smo već naveli. Standardni izvori: prisluškivanje sredstava veze Armije i analiza sarajevskih medija. su davali podatke o predstojećoj ofanzivi ARBiH. 06. kojom su snage u zoni 14. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. DK i HK angažovanih u tekućim operacijama VRS oko Sarajeva. 1995. preduzete su energične mjere na dovođenju vojnih obveznika koji su se sklonili od rata na njenu teritoriju. snage GŠ ARBiH i MUP RBiH. korpusa. juna. Poslije ovakvog razvoja događaja. Mi ćemo se. važne informacije davali su i neki oficiri UNPROFOR-a. glavne snage za napad (snage 3. Na sporednim pravcima napad su trebale izvoditi preostale snage 1. godine. prvobitno su bile angažovane velike snage 1. 3. 16. korpusa ARBiH. Str. u saradnji s vlastima Jugoslavije. korpusa iz zona odgovornosti 12.Mesud Šadinlija Nakon neuobičajenog reagovanja međunarodne zajednice izraženog u djelovanju NATO avijacije po artiljerijskim ciljevima VRS. također. Informacija o sarajevskoj ofanzivi. lijevo: Čemerska planina – Vogošća. Informacija o stanju na ratištu. http://icr. ni snagama VRS. pa su tokom juna u jedinice SRK doveli 900 ovakvih vojnika. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: Komanda SRK. 30. Pov. godine. broj 20/05-189. i 7. korpusa. Obavještajnim kanalima VRS je prikupila dovoljno informacija550 o razmjerama priprema ARBiH i na vrijeme dovukla potrebna pojačanja i organizovala odsudnu odbranu svojih položaja oko Sarajeva. Zapovijest za napad komandama korpusa i Ministarstvu unutrašnjih poslova uručio je komandant GŠ ARBiH Rasim Delić 29.icty.

Komanda 14. Redovni b/i. divizije – IKM Bijela lijeska. istovremenim napadima snaga s fronta i ubacivanjem IDg u dubinu neprijateljskog rasporeda. Citirani izvještaj Komande 14. Komandant 2. Mujkića-brdo i Hrastik. juna u ranim jutarnjim satima. kombinovani artiljerijski i pješadijski napad VRS je izvršila 12. i 16. Str. juna naređeno je pokretanje napada snaga 1. Uglješići. Vbbr je uspješno odbila napad. Dnevni b/i. 1995. Na liniju odbrane 111. zbog jake artiljerijske vatre ostvarene od strane VRS po ovim objektima. Bbbr i 145. Vbbr je ovladala cijelom kotom.552 Operacija “T” počela je napadom snaga ARBiH na glavnom pravcu 15. Vbbr izvršile su napad na objekte Lastva i Litica jugoistočno od svojih položaja na Kilavcu. Vbbr u rejonu Strugojnica – Brda. 16. tt 830. divizije – IKM Bijela lijeska. Vbbr su održali do 16:00 časova. Komanda 111. pov. broj 01/1-222/95. kada su se povukli na polazne položaje. Telegram. U zoni 14. 554 AARBiH. morale povući na polazne položaje. Esad Kalabušić. broj 02/3-920-140. 1995. Snage 111. Suvad Karadža i Sabahudin Selimagić. lbr sa zadatkom da ovladaju objektima Gradac (tt 682) i Vijenac (tt 607). 06. Str. • 193 • . Kao lijevi susjed napadale su snage 143. Uglješići – tt 618 – Donja Jošanica – Vijenac (tt 607). ali su se. 1995. Borbena dejstva prvog dana operacije donijela su veoma ograničene uspjehe snaga Armije. Sarajevo. 16.Za Sarajevo. korpusa na njihovim pravcima. 12. U ovom napadu brigada je imala 4 poginula i 20 ranjenih boraca. pukovnik Šefko Dardagan. te izbiju na liniju Piskoč – Vijenac. Jasikovac. Zadatak 111. Str. 06. bataljona Šefćet Baždarević navodi da jedinica nije uspjela ovladati objektima. Probijene su linije VRS na koti 830 i 111. što u ovom slučaju smatramo vjerodostojnijim izvorom. za Bosnu svoju kontrolu. 1995. Vbbr. Gradinu. Jelišin bor.”. divizije navodi da je 111. broj 01-378/95. 181. divizije. AARBiH. Istovremeno s napadima jedinica u zoni 12. divizije napale su 16. razbije neprijatelja na prednjem kraju i što prije ovlada objektima Golo brdo. pov. 06.Vbbr bila ovladala navedenim objektima. ali prodora na ostalim dijelovima nije bilo. juna postignuti su samo privremeni uspjesi. pravcima Hrastik (tt 681) – s. divizije uspješan napad izvele su 104. Dostignute položaje borci 111. Poginuli su: Ramo Beha.556 Bilo je očito da je napredovanje 111. Snage ARBiH i MUP-a iz zone 12. Na desnom kraju napadale su združene snage MUP-a pravcem Slatina – Saračevac. pov. NIP “Vojna iskustva iz rata u BiH 92 – 95. 555 AARBiH. Komanda 111. Sutradan. Str. juna na Žuči prikazani su na Karti 23. Vbbr uvjetovano rješavanjem pro552 553 AARBiH. Vidovac. Vbbr bio je da svojim snagama s polaznih položaja Glavica – Vis. juna u ranim jutarnjim satima na više pravaca.554 I na ostalim pravcima napada iz zone 12.555 Snage 111. a snage Armije i MUP-a su se do kraja dana povukle na polazne položaje. 13. lbr koje su razbile neprijatelja i oslobodile Prestruganu stijenu. Vbbr 16. juna. Komanda 14. Zapovijest za napad. divizije.553 Pravci napada snaga 111. Vbbr. OTA “Deblokada grada Sarajeva”. 16. Vmtbr. juna su napale i jedinice u zoni 14. pov. sve vrijeme trpeći ubitačnu artiljerijsku vatru VRS. Jedinica 111. (U daljnjem tekstu OTA) 556 AARBiH. pa je jedinica prešla u odbranu dostignute linije. Vbbr na svom pravcu napada ostvarile su početni uspjeh. Gradac (tt 1058) i Pović (tt 1070). tt 830 – Mujkića-brdo (tt 772) – tt 618 i Vis – Kuta – Donja Jošanica. Ovčarevac. 23. i izbije na liniju s. 2000. broj 02/3-920-149. divizije 16. 06. kao i sela Priječane i Ostojiće.

Vbbr 16. juna 1995. (prema zapovijesti komandanta) • 194 • .Mesud Šadinlija Karta 23: Pravci napada 111.

i minobacačima. pov. Snage u napadu su u potpunosti ovladale neprijateljskom linijom i u daljnjem napredovanju. 1995. na čijem je pravcu kao rezerva uvedena i četa iz sastava 131. broj 02/3-920-157. Hrastovac. juna.557 Daljnje napredovanje. ali je do pristizanja naređenih pojačanja prošlo isuviše dugo vremena. Na desnom kraju iz rejona Klačine prema Lastvi. Str. predstavljali su najveće pomake u okviru operacije “T”. kao i sela Gaj. divizije ostvareni od 16.Za Sarajevo. korpusa u zoni 14. • 195 • . divizije još je kratko vrijeme bio u uzlaznoj putanji. Stoga je od ključnog značaja za njihovo oslobađanje bila brza i precizna artiljerijska priprema. ostvarile su 18. juna. korpusa. te sela Šerifići.Vbbr 18. Lastvu. OTA. Dnevni b/i. Liticu. Vmtbr oslobodivši Straišta. koji su bili izuzetno dobro utvrđeni i branjeni. 557 558 OTA Ibid. divizije – IKM Bijela lijeska. Jaića-kamen. četa 2. juna. Komanda 14. divizije – IKM Bijela lijeska. ZIS 76 mm i B-1. Komanda 14. u odnosu na izvještaje unosi ispravku u pogledu ulaska jedinice u sela Gaj i Mijanoviće. lbr. Mijanoviće. naređen je nastavak dejstava po planu operacije i uvođenje dodatnih snaga 7. divizije. čime su izašli na komunikaciju Sarajevo – Trnovo i presjekli je. Oslobodilački zamah snaga u zoni 14. i 19. AARBiH. za Bosnu svoju blema položaja VRS na Kukovima. I druge jedinice u zoni 14. pov. održanom 19. Jasike. 559 AARBiH. 1995. 19. Na pravcu napada 181. Šmrekovo brdo. Sutradan.bbt. Trebečaj. oslobodile Javor (tt 1063). lbr i 143. Razgovor s Šefćetom Baždarevićem. Krivodole. Pendičiće i Godinju.558 Kukovi su u tom trenutku predstavljali najutvrđeniju liniju odbrane VRS na trnovskom bojištu. a 145. Nju su u popodnevnim satima 18. Dnevni b/i. Uspjesi snaga 1. četa 2. bbt napadala je pravcem Kuk – Javor – Hrašće – s. oslobodivši objekte Kožljen i Pešter na platou Treskavice i Jagodnjak na trnovskom pravcu. snage 14. na pravcu Strugojnice. Zagražđe i Strug (tt 1073). Ometala (tt 893). korpusa i snaga 2. divizije s dostignute linije odbijale su pokušaje VRS da vrati izgubljene položaje. Nakon uspješne pripreme. snage ARBiH u zoni 14. 18. napadala je četa iz sastava 143. Vbbr s pojačanjima od po jedne čete iz sastava 131. 17. Na same Kukove i dalje pravcem Krivodoli – Završće – Kapa napadala je 3. 06. juna. divizije su imale uspjeha 19. do 19. koje je nastavljeno do kraja narednog dana. broj 02/3-920-153.559 Pravci napada 111. Str. četa 2. Napad je nastavljen 21. juna ostvarila dva tenka T-55 iz sastava 1. Okb. juna u ranim jutarnjim satima. te brigadna četa za podršku sa dva topa. Kukove. Na sastanku koji je komandant GŠ ARBiH održao s komandantima korpusa. juna i dostignuta linija prikazani su na Karti 24. 06. Hrašće. napadala je 1. Vjerča i Umčani. Palac i Bređak. Završće. Napredovanje je ostvarila samo 104. Gradina (tt 939). korpusa radi eksploatisanja uspjeha jedinica 1. juna. Litici i selu Godinja. Stojevice. Orlovo brdo. Na lijevom kraju 2. Kapu. lbr oslobodila je objekte Lisičja glava. kada su oslobođeni Gušće (tt 725). Desno od nje.bbt. snage 111. lbr. Bbbr oslobođeni su objekti Obornica. lbr izvršile su frontalni napad na neprijateljsku liniju. Od posebne važnosti bila je brza i precizna vatra tenkova po jako utvrđenim bunkerima.

Mesud Šadinlija Karta 24: Pravci napada i dostignuta linija 111. juna 1995. juna. uspješnim napadom. Snage 182. uzeli su svoj danak. su bile na izmaku snaga. oslobodile • 196 • . To je bio trenutak i tačka kulminacije uspjeha operacije “TEKBIR”. divizije. i 19. viteške muslimanske oslobodilačke brigade u zoni 16.Vbbr 18. Vbbr su izravnale svoju liniju s napredovanjem lijevih susjeda. Snage 111. te veliki oslobođeni prostor u kojem su se razudile iscrpljene snage koje nisu imale spremne i svježe jedinice u rezervi. Uzastopne borbe u kojima su svakog dana probijane nove neprijateljske linije. Snage u zoni 14. a na kraju dana uređivani položaji na dostignutim linijama. s kojih su narednog dana pokretani daljnji napadi. Istovremeno su snage 7. divizije izašle na putnu komunikaciju Semizovac – Srednje. Snage 3. pomičući je prema Gračan-brdu. lbr su 22. korpusa nisu uspjele produžiti napad i zadržati komunikaciju Semizovac – Srednje. također.

snage 111. Medan Čičak i Ahmed Delalić. Vbbr na trnovskom bojištu nastavljeni su i 3. u čemu se uspjelo tek 2.561 Istoga dana. lijevi susjed snage 155. jula ispred svog prednjeg kraja odbrane u rejonu Orlovog brda zarobila je dvojicu pripadnika VRS. divizije pristigao je dio snaga iz sastava 2. 28. Tako se linija bataljona od 1.562 Aktivnosti VRS prema položajima 111. bataljon. Dva dana kasnije. divizije – IKM Bijela lijeska. lbr. Prvog i narednog dana ove ofanzive. I VRS je dovukla svježe snage na bojište. Vanredni borbeni izvještaj. korpusa koje su trebale biti upotrijebljene za nastavak napada i eksploataciju postignutih uspjeha. • 197 • . bbr 2. juna preuzeo 3. Vbbr. 07. bile su izražene i narednog dana. korpusa. počela je kontraofanziva VRS i na treskavičkom i na trnovskom pravcu. i 5. Vršeći smjenu u uvjetima aktivne odbrane dostignute linije. Vbbr 2. I bez toga. kada su sa svježim snagama u rezervi. snage u zoni 14. Rejon odbrane je 30. bataljona snage VRS su napale na pravcu Kapa – Ostružje. Bio je to u tom trenutku krajnji domet mogućnosti 14.Za Sarajevo. 24. divizije – IKM Bijela lijeska. broj 05-7/95. Nakon kratkotrajne panike proistekle iz činjenice da VRS nije imala nikakvu organizovanu odbranu dalje od komunikacije Sarajevo – Trnovo na koju su snage ARBiH izašle u blizini Kijeva. Str. Vbbr su napad odbile i neprijatelja vratile na polazne položaje. Redovni b/i. Snage 111. Desni susjed jedinici bila je četa 143. U odbrani dostignute linije. U zoni 12. 01. 1995. da su ih imale. U zonu 14. a na lijevom kraju: uključno selo Zabrada – potok. takozvanu Gušića-halu.563 Napadi VRS na linije 111. 07. 02. Poginuli su: Halil Avdibegović. Na položaje 3. Tako su pristigle snage ARBiH. Napadu je prethodilo dejstvo tenka i prage iz rejona Šestaljeva. pov. Redovni b/i. te minobacačka vatra. juna. 1995. jedinice ARBiH su pregrupisavanjem snaga pokušavale doći do daha za nastavak operacije. divizije. za Bosnu svoju Čardak i Kragujevac na platou Treskavice. Vbbr suočile su se i sa zahtjevom da preuzmu dodatni dio linije od bataljona 211. Komanda 14. pov. Komanda 14. Od tog trenutka koncentracija jedinica na području grada bila je usmjerena na vraćanje ovog objekta. AARBiH. 01. augusta. juna. divizije uspješno su branile dostignute linije. Str. jula protezala na desnom kraju: isključno rijeka Željeznica 500 metara istočno od sela Godinja. umjesto uloge u napadu. broj 02/3-920-176. VRS je pristiglim svježim snagama najprije uspostavila odbranu na Kijevskom pravcu. divizije VRS je 28. broj 02/3-920-175. Izvidnica 111. dobro došle u zatvaranju velikog oslobođenog prostora na trnovskom pravcu i njegovoj odbrani. 563 AARBiH. koji je izvučen radi upućivanja na drugi pravac. pov. 1995. a krajem juna krenula u kontraofanzivu. Jake kiše i smanjena vidljivost utjecali su na smanjenje intenziteta borbenih dejstava. snage VRS su vratile pod svoju kontrolu oba objekta. Vbbr. Str. 07. Ovo proširenje rejona odbrane desilo se u kritičnom trenutku u kojem su snage VRS izvodile snažan napad. jula. Vbbr u vrijeme njihove opće ofanzive na treskavičkom i trnovskom bojištu. mogle u marševskoj koloni izaći na Trebević.560 U ovoj fazi borbenih dejstava oko Sarajeva nastupilo je nekoliko dana izuzetno lošeg vremena. bbr. jedinica je pretrpjela gubitke. U toku ovih borbi vršena je i smjena jedinica 111. tri poginula i dva ranjena borca. juna probila linije odbrane ARBiH i zaposjela taktički važan objekat za odbranu Stupa. IKM 111. 560 561 OTA OTA 562 AARBiH.

Komanda 111. u zonu 14. 02. pratilo je pregrupisavanje i dovođenje dodatnih snaga VRS. dali su joj potrebnu stabilnost i. 07. 1995. kao rezervu na njenom pravcu. broj 01/1. jula izmješteni su svi navedeni elementi logorske prostorije i inžinjerijski je uređeno 75 otpornih tačaka na prvoj liniji i 25 otpornih tačaka na drugoj liniji odbrane. Str. Ova jaka borbena grupacija ARBiH od početka operacije “T” bezuspješno je pokušavala probiti opsadu Sarajeva iz pravca Visokog. omogućili su. divizije. AARBiH. Pregrupisavanje snaga ARBiH. broj 02/3-920-181. Str. Vbbr su po naređenju komandanta 14. divizije izvukle dio snaga koje su odsudno branile Gračan-brdo i zalomile lijevi kraj svoje odbrane pravcem Orlovo brdo – Trebečajski potok – put između Brutusa i Gračan-brda – raskrsnica puteva Bukov rat – Lisičja glava. divizije – IKM Bijela lijeska. ne samo da očuva vlastite položaje. bbr i stabilizaciji njene odbrane. Problem je bio u tome što ni divizija nije raspolagala dovoljnim brojem jedinica. zakašnjela ideja. Dnevni b/i. kao pojačanje. komande. pored svih poteškoća. uz teške probleme i gubitak dijela oslobođene teritorije. AARBiH. Telegram.564 Uloženi napori na uređenju vlastite linije i koherentnost vojničkog kolektiva jedinice. Komanda 14. pov. borcima 111. uputila 55 ljudi. 1995. kako se pokazalo. Dnevni b/i. pov. Njeno prebacivanje na trnovski pravac bila je dobra ali. Počelo je intenzivno inžinjerijsko uređenje linije odbrane. protezala se ispresijecanim terenom s više putnih i tenkoprohodnih pravaca i držana je s krajnjim naprezanjem ljudstva i bez smjena. Zamah uspjeha snaga 14. kao i izmještanje logorske prostorije. pov. 1995. Tako je nastala si564 565 AARBiH. Jedinica nije imala nikakvih vlastitih rezervi i Komanda 14. jula navečer. Telegram. Za svoj doprinos stabilizaciji odbrane i zaustavljanju ofanzive VRS jedinica 111. Bbbr. Komanda 14. pekare i kuhinje u rejone Kukova i Šiljka. korpusa preuzele dejstva na trnovskom pravcu. Mađari – Palac – s. lbr i 181. Vbbr. broj 49-7/95. U toj sitaciji snage 111. jula. Komanda brigade je 2. a na stabilizaciji ostatka linije odbrane 155. lbr. Str. Vbbr – IKM Pazarište. jula pravcem s. 10. već i da pruži pomoć svom lijevom susjedu 155. broj -. divizije počele su pristizati snage 7. Str. pov. AARBiH. bbr intervenisale su snage 145. • 198 • . koprusa i komandanta 14.Mesud Šadinlija Jedinica je u datoj situaciji preduzimala ono što je bilo u njenoj moći kako bi osigurala uvjete za uspješnu odbranu dodijeljenog rejona. 07. divizije preuzela napade s platoa Treskavice prema rogojskoj gredi. Posjednuta linija bila je dugačka preko 5 kilometara. ali je obavijestila bataljon da će zbog situacije u zoni brigade biti teško osigurati dodatne snage. u kojem su jedinice 7. Lisovići. kako smo već naveli. Do 11. Vbbr je pohvaljena i novčano nagrađena od strane komandanta 1. 1995.565 U ovo vrijeme. ali ni na ovaj način nije bilo moguće osigurati pojačanja srazmjerna dužini dodijeljene linije. 111. a glavnina 14. korpusa. U ovom zadatku. bbr u veoma kritičnom trenutku raspada njenih linija odbrane u rejonu Palca pred snažnim napadima VRS izvedenim 8. pa je intervenisala s onim što joj je bilo na raspolaganju prema stepenu ugroženosti pojedinih pravaca. i 9. 07. 07.232/95. divizije ulagala je napore da osigura interventne snage. netom zaustavile kontraofanzivu VRS. 08. Time su dale veliki doprinos zaustavljanju napada na pravcu 155. 09. divizije – IKM Bijela lijeska. divizije bio je zaustavljen i njene snage su. upravo od 11. Vbbr pristigla je pomoć dijela snaga 131. Zato je komandant bataljona tražio dodatne snage iz Sarajeva.

korpusa. također. Str.567 Stavljanjem pod kontrolu Gračan-brda. Komanda 1. broj 01/3-209. divizije – IKM Bijele vode. 111. Na mjesto komandanta 1. Komanda 1. augusta. 28. Ostvareni pomaci prema Rogoju anulirani su u kontraofanzivi VRS izvedenoj 31. Vbbr i liniju odbrane preuzeo je 1. 111. planirala je brzi nastavak ofanzivnih borbenih dejstava težišno u zoni 14. je vladalo relativno zatišje. Snage za brzu reakciju. od prethodne smjene već isplaniranu. akciju popravljanja taktičkog položaja u rejonu Gračan-brda. na čelu s novim komandantom. Vbbr je dostigla liniju odbrane na trnovskom pravcu koju će zadržati do kraja ratnih dejstava. 46. s tim da je još od maja mjeseca intenzitet artiljerijskog i snajperskog djelovanja VRS po linijama jedinica 12. jula. snage VRS gađale centar Sarajeva. divizije tokom augusta. 08. augusta u prijepodnevnim satima. jula. Tako su 28. broj 02/3-920-186. brdski bataljon. 1995. područja pijace Markale. komandantom 1. 07. Komanda 14. jula i 1. Kraj jula označio je kraj operacije “TEKBIR” i početak kratkotrajnog perioda zatišja na bojištu. 25. Snage 1. postavljen je Nedžad Ajnadžić. te nakon julske tragedije stanovništva zona pod zaštitom UN. Akcija je izvedena uspješno i bez borbe. Ovom akcijom željeli su vratiti vrh kote.Za Sarajevo. Str. za Bosnu svoju tuacija u kojoj znatno jače snage od onih koje su započele dejstva u zoni 14. pov. 569 AARBiH. Narodnog pozorišta i mosta Drvenija. Vbbr je kontrolu Gračan-brda prepustila neprijatelju. polovinom jula nisu mogle nastaviti uspješan prodor prema Trnovu. uslijedile su i određene kadrovske promjene u jedinicama ARBiH. korpusa – IKM Igman. Do pokretanja jedinica u napad došlo je 25. Komanda 14. Srebrenice i Žepe. kada su zbog proboja linije njihovog lijevog susjeda morali zalomiti lijevo krilo svoje odbrane prema selu Brutusima. 28. Još od 9. ubivši 37 i ranivši 89 građana.569 Granata kojom je pogođena pijaca Markale napravila je masakr. Vanredni b/i. Vanredni borbeni izvještaj. Kako se majski udar na položaje VRS. 28. bataljona istog su dana izvele. Dnevni borbeni izvještaj. augusta 1995. 08. 1995. divizije. augusta. 568 AARBiH. ali su se iste bez ostvarenih rezultata povukle na polazne položaje. AARBiH. sa 8 mina iz minobacača 120 milimetara. obnovila je pripreme za nastavak borbenih dejstava sa stalnim sastavom divizije i pretpočinjenim jedinicama.566 U toku izvođenja posljednje faze operacije “T” na trnovskom pravcu. 1995. formirane i upućene u BiH nakon majske blamaže mirovnih snaga i vezivanja njihovih vojnika oko Sarajeva. nakon što su uočile pokret jedinice 111. i avijacija NATO pakta ovaj put su na masakr nedužnih građana odgovorili snažnim udarima po položajima i vojnoj infrastrukturi srpskih snaga oko Sarajeva. Str. Vbbr prema njihovim položajima. divizije. zapravo posljednjeg dana ofanzive snaga ARBiH. korpusa. Ova linija prikazana je na Karti 25.bbt. divizije i gradu Sarajevu bio znatno povećan u odnosu na prethodni period. komanda NATO snaga je ovaj put bila odlučna da nanese trajne štete vojnoj infrastrukturi VRS 566 567 Šadinlija. pov. Jedinice nisu pokretane s polaznih položaja. Komanda 1. Razgovor s Remzijom Mandalom.568 U zoni 12. jer su se slabe snage VRS s Gračan-brda povukle. korpusa 16. nije pokazao djelotvornim. pov. Nakon neuspjeha operacije. nakon odlaska jedinica iz sastava drugih korpusa. broj 02/2-250. u formi opomene kao vaspitne mjere. divizije polovinom juna. • 199 • . izvršena je smjena jedinica 111.

570 Karta 25: Linija odbrane 111. korpusa je upozorena od strane UNPROFOR-a da ne smije koristiti dejstva NATO i da se mora suzdržati od borbenih djelovanja. 30. 1995. broj 01/3-219. Naređenje. Vbbr na trnovskom bojištu 570 AARBiH.Mesud Šadinlija oko Sarajeva. pov. Prije početka udara Komanda 1. • 200 • . Str. 08. Komanda 1. korpusa.

Ordenom zlatnog ljiljana sa zlatnim 571 572 Šadinlija. nakon ostvarenog napredovanja jedinica s platoa. U ovom periodu jedinice ARBiH u srednjoj i sjeverozapadnoj Bosni izvodile su veoma uspješne ofanzive i oslobodile velike teritorije. na terenu ponovo bile snage 3. Ordenom zlatnog grba sa mačevima posthumno je 1994. i izašle na rogojsku gredu. Na ovom pravcu u sedam dana borbi ostvareni su znatni pomaci i jedinice su ovladale sa nekoliko važnih objekata i uporišta VRS. korpusa faktički okončana.572 Time su borbena dejstva u zoni 1. oktobra 1995. Posljednjeg dana aktivnih borbi. brdska brigada. 47.Za Sarajevo. pov. za Bosnu svoju Aktivnosti snaga za brzo djelovanje i NATO avijacije trajale su do polovine septembra i za to vrijeme. Ove snage nisu uzimale učešća u napadima prema rogojskoj gredi. oktobra. motorizovana brigada je za svoj ratni doprinos. U tom cilju 13. divizije KoV 1. sve brdske brigade iz sastava divizije su rasformirane i od njihovog ljudstva i materijalno-tehničkih sredstava formirane su nove jedinice. Još prije formalnog okončanja rata. bataljona na polazne položaje i nanijeti im gubitke. pa su nakon 1. na početku oktobarske ofanzive. Vbbr. Naređenje. Razgovor sa Ademirom Raščićem. bataljona. divizije. 1995. počela je djelimična demobilizacija ljudstva za potrebe industrijskih preduzeća u kojima je postojala mogućnost pokretanja proizvodnje. izvršene su dvije smjene jedinica 111. Svoju posljednju ofanzivu 1. 13. jedinice 1. Str. Narušavanje primirja i povremeno otvaranje vatre s linija odbrane bivali su sve rjeđi kako se bližio trenutak potpisivanja mirovnog ugovora i okončanja rata. godine stekla počasni naziv SLAVNA. Formalno. oktobra sa svojih položaja u pravcu Turova i Trnova pokrenuo i dio snaga 3. godine odlikovana pripadnica ove brigade Fadila Odžaković Žuta. korpusa. bbr formirana je 127. divizije i vodio je u dvije faze od 2. do 9. Kao kolektiv. među kojima je bio i jako utvrđeni Lupoč. oktobra. Prvi komandant brigade Enver Šehović posthumno je 1994. broj 14/43-80. ali se. u pokušaju da dovrši zadatak zauzimanja Rogoja i oslobađanja Trnova. Ovim je okončan ratni put 111. bataljona. • 201 • . Organizacijske promjene u z/o 12. a godinu dana kasnije i najviše priznanje ove vrste.573 U sklopu ove reorganizacije. poginuo je komandant 14. korpus ARBiH pokrenuo je u zoni 14. i 2. Odbranu VRS na Runjevici i Bibavici nije bila zahvatila dezorganizacija usljed gubitka položaja na njihovom lijevom kraju. godine odlikovan Ordenom heroja oslobodilačkog rata. divizije Zaim Imamović. 1. GŠARBiH. počasni naziv VITEŠKA. pa su uspjele vratiti snage 3. naređena je i posljednja reorganizacija jedinica 12. U ovim borbama poginuli su Amir Bundo i Jasmin Isanović. 10. korpusa su se dosljedno uzdržavale od borbenih dejstava koja bi UNPROFOR mogao protumačiti kao pokušaje kršenja upozorenja. Vbbr i 105. 5. najprije u decembru 1993.571 U vrijeme zatišja na trnovskom bojištu koje je trajalo tokom augusta i septembra. Ove borbe vođene su u atmosferi sveopćeg očekivanja zaustavljanja ratnih dejstava i postizanja mirovnog sporazuma. 573 AARBiH. Vbbr. jedne od najpoznatijih i najuspješnijih jedinica Armije Republike Bosne i Hercegovine. primirje je na snagu stupilo 12. Od ljudstva i sredstava 111. Težište napada bilo je i dalje na pravcu plato Treskavice – Rogoj. bataljona.

Vmtbr. Preostali posao. pješadijske brigade Vojske Federacije Bosne i Hercegovine. Sukcesivno su linije odbrane pomjerane unazad jedne od drugih. bbr. Nakon okončanja ratnih dejstava. započeo je i proces mirnodopske transformacije Armije RBiH u Vojsku Federacije BiH. odnosno 127. godine odlikovan je komandant brigade Ibrahim Dervišević. VITEŠKE brdske brigade. te još dva pripadnika jedinica OpŠO Vogošća. kao rezrevni sastav oružanih snaga. koji su borci 127. dva pripadnika 1. a sredstva i ratna tehnika skladišteni u kasarne. brdske brigade. prema definisanim fazama. bbr obavljali većim dijelom zime. u Parizu. Početkom 1996. •• • 202 • . još je 9 pripadnika 127. a od preostalog ljudstva formiran je operativni mirnodopski ešalon i komande za razvoj rezervnih jedinica. zaključenog u Dejtonu i potpisanog 23. Do polovine godine demobilisan je najveći dio boraca i preveden u rezervni sastav. brdske brigade dobilo najveće ratno priznanje Zlatni ljiljan. predstavljao je implementaciju vojnog dijela mirovnog sporazuma. Ratne tradicije. jedan pripadnik 12. decembra 1995. sandžačke brigade. personalnu evidenciju i najveći broj demobilisanih pripadnika 111. Najveće ratno priznanje Zlatni ljiljan dobilo je 55 pripadnika 1. tri pripadnika “Delte”.Mesud Šadinlija vijencem 1997. objedinila je Komanda za razvoj 198.

U okviru ove strukture. vezane za uža područja i dijelove naselja. nastalih pod pokroviteljstvom JNA. Nakon neuspjeha u ovim nastojanjima i početne stabilizacije odbrane grada. kasnije Vojske Republike Srpske. u središtu njihovog nastojanja bilo je daljnje pogoršavanje položaja odbrane grada. bitan su dio historije Armije Republike Bosne i Hercegovine i bitke za Sarajevo koju je ona vodila. U središtu ovih zbivanja.Za Sarajevo. najprije su svoja nastojanja usmjerila prema ovladavanju Sarajevom. predstavljaju veliku i još uvijek. i kojima su se po otpočinjanju oružane agresije priključivale snage MUP-a Savezne Republike Jugoslavije. za Bosnu svoju • ZAKLJUČAK • Armija Republike Bosne i Hercegovine je. koje su u mjesecu maju objedinjene u formaciju Vojske Srpske Republike Bosne i Hercegovine. te brojne dobrovoljačke jedinice iz Srbije. snage JNA i oružane formacije SDS-a. do 1995. stezanja obruča njegove opsade i maksimalno vezivanje snaga ARBiH u Sarajevu i oko njega. a zatim izvrši razbijanje njegove opsade s ciljem oslobađanja teritorije i velikih snaga vezanih za odbranu grada iz nepovoljnih pozicija. Njen nastanak. na pravi način. Središnje strateško pitanje proteklog rata bilo je pitanje kontrole Sarajeva. vojničkim ustrojstvom i ukupnom snagom nadjačala protivnika. Prateći njen razvoj. neotvorenu temu bosanskohercegovačke historiografije. MUP-a i DB-a Republike Srbije. stoljeća. njen ratni put. Mnogobrojne manje jedinice u prvim danima odbrane grada. nastajala je Prva viteška motorizovana brigada. Historija njenog nastanka i razvoja. stvaranja Armije RBiH i njenog sazrijevanja. S druge strane. godine. kao jedan od najvažnijih oslonaca odbrane grada i pokušaja proboja iz okruženja. i njegov glavni tok može se pratiti kroz nastojanja Armije RBiH da u prvom redu odbrani grad s krajnje teških i nepovoljnih pozicija u koje je njegova odbrana dovedena još prije početka oružane agresije rasporedom snaga JNA i oružanih formacija SDS-a. razvoj i rat za odbranu Bosne i Hercegovine koji je vodila od 1992. preko objedinjavanja svih oružanih formacija pod komandom i oznakama Teritorijalne odbrane RBiH. do faze u kojoj je dočekala kraj rata i u kojoj je brojnošću. po mjeri i načinu na koji je neposredno utjecala na historijske događaje čiji je sudionik bila. ubrzano su objedinjavane i okrupnjavane u odrede teritorijalne odbrane. najznačajnija pojava u historiji Bosne i Hercegovine 20. Osnovu iz koje je nastala Prva viteška brigada činila je struktura Općinskih štabova TO Novo Sarajevo i Vogošća i dobrovoljačka struktura Patriotske lige ovih općina. pratimo sliku razvoja cijele Armije od nužne faze pasivnosti strukture Teritorijalne odbrane i aktivnosti i organizovanja u okvirima Patriotske lige. organizacijom. razvoj odbram• 203 • .

koji je postavila VRS. kao okosnice stvorena 1. dovele su brigadu u posve drugačiju situaciju od planirane. brdsku brigadu i ušla u sastav 12. godine. Na ovom području brigada je od oktobra do decembra 1994. snagom svog i oružja Hrvatske vojske. slamanjem efektivne odbrane. mehanizovana brigada zajedno sa snagama OpŠO Vogošća. su započele aktivnosti na formiranju 13. novosarajevske brigade. pa tako i u Prvoj motorizovanoj brigadi. godine i vojno-politička situacija stvorena nastojanjem Hrvatskog vijeća obrane da. Nakon potpisivanja Vašingtonskog sporazuma u martu 1994. Prelazak boraca iz sastava manevarskog bataljona u novoformirane manevarske brigade i smanjenje formacije brigade označio je fazu u • 204 • . godine. i u februaru 1993. na oslobodilačka borbena dejstva u njegovom širem okruženju. putevi snabdijevanja Armije RBiH ponovo su otvoreni. za sebe odmah uzme ono što joj je neprihvaćeni Vens-Ovenov politički projekat nudio kao mogućnost u slučaju postizanja mirovnog rješenja u budućnosti. divizije.Mesud Šadinlija benih snaga na teritoriji Vogošće tekao je do početka 1993. mehanizovana brigada. U svim jedinicama. koja je u punom kapacitetu zaživjela krajem jula i čiju su okosnicu činili odredi TO s područja Pofalića i Velešića. U toku ovog procesa vođena su neka od najznačajnijih borbenih dejstava brigade i postignuti njeni najveći ratni uspjesi: oslobađanje Pofalića i platoa Žuči. organizacijsko prilagođavanje Armije RBiH započeto prethodne godine. preko Vogošće i Ilijaša. I težište aktivnosti brigade prebačeno je na prostor Bjelašnice i Treskavice. Početkom 1995. mehanizovane brigade i 12. korpusa ARBiH. stavi grad u duboko okruženje i tako postigne ključni cilj: primoravanje državnog rukovodstva Republike Bosne i Hercegovine na prekid rata i podjelu zemlje duž dostignutih borbenih linija. formirani su manevarski bataljoni. koji je okončao ratni sukob sa HVO i obnovio strateško savezništvo s Hrvatskom. godine stvorena je 1. Našavši se na dominantnom platou Žuči. U tom cilju su objedinjene snage 1. postigla izuzetne borbene uspjehe u oslobađanju velikih i značajnih dijelova teritorije. morala je u toku naredne godine voditi teške borbe u odsudnoj odbrani Sarajeva od nastojanja VRS da. dovršeno je formiranjem divizija s većim brojem manevarskih brigada. težište aktivnosti jedinica premještene su sa odsudne odbrane grada na unutrašnjoj strani prstena opsade. Krajem maja 1992. godine. Iscrpljujuće borbe vođene tokom 1992. Na sarajevskom bojištu. godine. Proces okrupnjavanja jedinica na području Novog Sarajeva iz objektivnih tazloga je tekao znatno brže. Najteže borbe vođene su na Žuči tokom ljeta 1993. divizije 1. U septembru je od 13. čime je Armiji RBiH nametnut istovremeni rat sa dva protivnika u uvjetima potpune blokade i nemogućnosti snabdijevanja jedinica i stanovništva. U jedinicama Armije izvršena su postupna organizacijska prilagođavanja ciljevima i mogućnostima koje je otvarala promjena vojno-političke situacije. motorizovana brigada. izborila je najpovoljniju poziciju za nastavak nastojanja ka deblokadi Sarajeva pravcem prema Visokom. Osim toga i dalje je sa snagama jednog bataljona izvršavala zadatke na trnovskom bojištu u zoni odgovornosti 14. Umjesto borbi za njegovu deblokadu. I Prva motorizovana je u okviru tog prilagođavanja preformirana u 111. 1. brdske brigade stvorene od najvećeg dijela snaga OpŠO Vogošća. novosarajevske brigade.

brigada je ušla u sastav 127. čime je okončala svoj ratni put. Ona je to do kraja rata veoma uspješno i činila. •• • 205 • . Nakon prestanka borbenih dejstva. korpusa ARBiH. Osim toga. u jedinici je ostalo dovoljno snage i potencijala i za pokušaje izvođenja ofanzivnih dejstava u osnovnoj zoni brigade u Sarajevu. brdske brigade 12. za Bosnu svoju kojoj je brigada trebala izvršavati prvenstveno defanzivne zadatke.Za Sarajevo. kao i za vrlo uspješna ofanzivna dejstva na trnovskom bojištu. divizije 1.

Tašo Dacić. Viteške mtbr. te mnogobrojni pripadnici brigade koji su prisustvovali i učestvovali u javnim diskusijama radnog materijala monografije organizovanim u okviru udruženja “1. Zijad Tiro. Iljko Barić. Salahudin Strujić. 2. Alija Kulo. Meho Blekić. brdske brigade: Vahid Bogunić. OpŠO Vogošća. Komanda 1. Mujo Karović. fondovi i zbirke dokumenata: Republički štab TO SRBiH. Vahid Crnčalo. Generalštab ARBiH. Faid Hećo. rukopis. izjave svjedoka. Kerim Muminović. Mujo Dardagan. divizije. Mehemed Cero. Nusret Aganović. Arhiv ARBiH. divizije. Džemal Smajkan.Mesud Šadinlija • IZVORI I LITERATURA • Izvori: 1. Nijaz Bešić. Komanda 12. 1. pismene i usmene primjedbe pripadnika PL. Alija Prazina. Salko Hajdarević. Drago Prazina. Edin Ahmić. Hamdija Hašimbegović. Hajrudin Tvica. ICTY – on-line baza podataka sudskih dokumenata: transkripti sudskih postupaka. sandžačke. Viteška brigada”. Razgovori. Salko Idriz. Rahman Hajdarević. Šefik Vučijak. Milan Rosić. Krakonja Suad. 13. Fadil Alihodžić. Esad Zuko. Slavna – 111. Adamir Raščić. vojske i policije RS. Meho Kulo. motorizovane i 111. Ramiz Efendić. radne bilježnice. JNA. godina)“. 4. OpŠO Novo Sarajevo. Adnan Bijedić. 1. Šefko Marevac. Bajro Softić. Nisad Balta. brdske. Komanda OG-1. 3. 2) Službeni list RBiH (Sarajevo). Komanda 111. Azem Menzilović. Munib Mujezin. 12. Ramo Kajmović. Remzija Mandal. arhivska građa VRS i MUP-a RS. OkŠO Sarajevo. mbr. Ćamil Idrizović. Ivan Bernadić. Komanda 1. Sead Radovović. mehanizovane. Objavljeni izvori: Štampa 1) Oslobođenje (Sarajevo). Komanda 1. Viteške bbr. Šefćet Baždarević. ekspertize sudskih vještaka ICTY. „Vojno-historijska građa Prve slavne motorizovane brigade (period 1992/93. transkripti presretnutih razgovora predstavnika političke vlasti. novosarajevske. Sabaheta Ćutuk. Medo Haznadar. NIP „Vojna iskustva odbrambeno-oslobodilačkog rata 1992-1995“. korpusa. Komanda 14. • 206 • . 1. RgŠTO Sarajevo. OpŠTO Novo Sarajevo. OpŠTO Vogošća. Muhamed Musa.

Zagreb. 1990-1995. Bošnjačko-hrvatski politički obračun. 7) Stenogrami o podjeli Bosne. sandžačka brigada. Dervišević. Beograd. 1997. „Pofalićka bitka“.). decembar 1993 – decembar 1994. Zagreb. 11. Bilandžić. 2006. Ibrahim. Prvi korpus ARBiH: nastanak i razvoj 1992 – 1995. Muračević. Bosna i Hercegovina – jezgro velikosrpskog projekta. Warren. Jakov i drugi.. Šadinlija. Office of Russian and European Analysis (Washington. Mesud. Martin. Murat. Sarajevo. Minić. Zagreb. Dokumenti Predsjedništva BiH 1991 – 1994. Operacija Jesen 94. Šefko. (priredio Predrag Lucić). Sjećanja vojnika. Hadžiosmanović. Sarajevo. Eset. 8. 2006. Hodžić. Šefko. CIA. Kovanje antijugoslovenske zavere. intervjui. 2008. 2006. 2001. 1996. 3. 1995. Prva slavna i viteška brigada: herojstvo i žrtve u odbrani Sarajeva ’92-’95. 2002. Suad. Sarajevo. Izetbegović. Sarajevo. Hronologija 1990-1995. Hodžić. 9. 2006. Dušan. 10. 6) Švarm. 2. Ostalo 5) Šimić . 2002. 7. Beograd. Jedinica. Vitezovi i Huni. Sarajevo. Sarajevo. 2007. Zagreb. knjiga I.. Miloš. Vreme film i B92. 13. dokumentarni TV-serijal. 1998. Filip. Sarajevo. Knjiga 1. Split-Sarajevo. 17. Arnautović. Janko i dr. 2006. 5. Ismet. Banja Luka.Tomo. 1995. 14. Ubijene i nestale žrtve zločina u Vogošći 1992-1995. Dogovori u Karađorđevu o podeli Bosne i Hercegovine. Izvori jedne katastrofe. izjave. DC). 12. Povijest izbliza. 6. Stanovništvo Bosne i Hercegovine – narodnosni sastav po naseljima. Zagreb. Kako smo branili Sarajevo: 1. 2001. str. National security and the future. 4. Čudo bosanskog otpora ( Odabrani govori. Volume I. 16. Gelo. 18. 7-48. 1996. 2005. Alija. Velimirović. Kahrović. Beograd. Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict. Špegelj. •• • 207 • . za Bosnu svoju 3) Službeni list Armije RBiH (Sarajevo). Literatura: 1. 2006. 2001. 4) Ratni bilten (Prva slavna motorizovana brigada Sarajevo).Za Sarajevo. Zimmermann. 2009. Sarajevo. 15. Izbori u Bosni i Hercegovini ‘90 – Analiza izbornog procesa. Sarajevo. Mostar.

Mesud Šadinlija

• SKRAĆENICE •
AARBiH – Arhiv Armije Republike Bosne i Hercegovine ABHO – atomsko-biološko-hemijska odbrana ARBiH – Armija Republike Bosne i Hercegovine ARJ PVO – artiljerijsko-raketne jedinice protiv-vazdušne odbrane atb – automobilski bataljon Bbbr – Bošnjačka brdska brigada bbr – brdska brigada bbt – brdski bataljon BiH – Bosna i Hercegovina bMB – baterija minobacača BRAG – brigadna artiljerijska grupa bv – bataljon veze bVP – bataljon vojne policije čTO – četa TO čVP – četa vojne policije DB – Državna bezbjednost DK – Drinski korpus Gbr – gardijska brigada GrSl – građevinska služba Grv – građevinski vod GŠ OSRBiH – Glavni štab Oružanih snaga RBiH GŠ PLBiH – Glavni štab Patriotske lige Bosne i Hercegovine HAD – haubički divizion HDZ – Hrvatska demokratska zajednica HK – Hercegovački korpus HOS – Hrvatske oružane snage HVO –Hrvatsko vijeće obrane IBK – Istočnobosanski korpus ICTY – International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia Ič – izviđačka četa IDO – izviđačko-diverzantski odred
• 208 •

Za Sarajevo, za Bosnu svoju

Inč – intendantska četa InSl – intendantska služba inžb – inžinjerijski bataljon Inžb – inžinjerijski bataljon Inžv – inžinjerijski vod JNA – Jugoslovenska narodna armija KAG – korpusna artiljerijska grupa KG – komandna grupa lap PVO – laki artiljerijski puk protiv-vazdušne odbrane LARb – laka artiljerijsko-raketna baterija lard PVO – lahki artiljerijski divizion protivvazdušne odbrane larv PVO - lahki artiljerijsko-raketni vod PVO Lob – logistički bataljon Loč – logistička četa Lov – logistički vod lpbr – laka pješadijska brigada M, IPD i VP – moral, informativno-propagandna djelatnost i vjerska pitanja MAD – mješoviti artiljerijski divizion map – mješoviti artiljerijski puk marbr – mješovita artiljerijsko-raketna brigada MB –minobacač mbr – mehanizovana brigada mč – mehanizovana četa MFP – materijalno-finansijsko poslovanje Mlbr – Muslimanska lahka brigada MNO RBiH – Ministarstvo narodne odbrane RBiH MO RBiH – Ministarstvo odbrane RBiH mpoad – mješoviti protivoklopni artiljerijski divizion mpoap – mješoviti protivoklopni artiljerijski puk mtb – motorizovani bataljon mtbr – motorizovana brigada MTS – materijalno-tehnička sredstva MUP – Ministarstvo unutrašnjih poslova NIP – naučnoistarživački projekat NŠ – načelnik štaba ObP – obavještajni poslovi OBP – obavještajno-bezbjednosni poslovi
• 209 •

Mesud Šadinlija

OG – operativna grupa OIP –obavještajno-izviđački poslovi Okb – oklopni bataljon OkŠO – Okružni štab odbrane OLO – operativni logistički organ OMJ – oklopno-mehanizovane jedinice ONP – operativno-nastavni poslovi OpŠO – Opštinski štab odbrane OpŠTO – Opštinski štab Teritorijalne odbrane OTA – operativnotaktička analiza P i PP – popuna i personalni poslovi PAM – protivavionski mitraljez PAT – protivavionski top PDO – protivdiverzantski odred PK – pomoćnik komandanta PKB – pomoćnik komandanta za bezbjednost PKLo – pomoćnik komandanta za logistiku PKM – pomoćnik komandanta za moral PL – Patriotska liga PNŠ – pomoćnik načelnika štaba POč – protivoklopna četa PPZ – protivpožarna zaštita RB – ručni bacač RBiH – Republika Bosna i Hercegovina RBR – ručni bacač raketa RgŠO – Regionalni štab odbrane RgŠTO – Regionalni štab TO RŠTO SRBiH – Republički Štab Teritorijalne odbrane SRBiH SAO – Srpska autonomna oblast SbSl – saobraćajna služba SDA – Stranka demokratske akcije SDS – Srpska demokratska stranka SFRJ – Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija SJB – Stanica javne bezbjednosti SKJ – Savez komunista Jugoslavije Smtbr – Slavna motorizovana brigada Snb – sanitetski bataljon
• 210 •

Za Sarajevo. za Bosnu svoju Snd – sanitetska desetina SnSl – sanitetska služba SnVtv – sanitetsko-veterinarski vod SRK – Sarajevsko-romanijski korpus SrO – Srpska opština SrRBiH – Srpska Republika Bosna i Hercegovina SSSR – Savez Sovjetskih Socijalistički Republika sv – samostalni vod ŠTO RBiH – Štab Teritorijalne odbrane Republike Bosne i Hercegovine ŠVK OSRBiH – Štab Vrhovne komande Oružanih snaga RBiH TG – taktička grupa TnSl – tehnička služba Tnv – tehnički vod TO – Terotorijalna odbrana TO SRBiH – Teritorijalna odbrana Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine Vbbr – Viteška brdska brigada vBST – vod bestrzajnih topova VJ – Vojska Jugoslavije vMB – vod minobacača Vmtbr – Viteška motorizovana brigada VO – Vojna oblast VSrRBiH – Vojska Srpske Republike Bosne i Hercegovine VtSl – veterinarska služba zmtp – zaštitni motorizovani puk •• • 211 • .

Mesud Šadinlija • 212 • .

za Bosnu svoju DRUGI DIO •• •• • 213 • .Za Sarajevo.

Mesud Šadinlija • 214 • .

Viteška brigada” Sarajevo Za izdavača Salko Hajdarević Dizajn i DTP Edin i Amra Mekić Štampa “Bemust” Sarajevo Tiraž 1200 primjeraka . Slavna – 111.Izdavač Udruženje “1.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->