P. 1
Obojeni Metali i Legure - Moja Skripta

Obojeni Metali i Legure - Moja Skripta

|Views: 3,963|Likes:
Published by Dušan Pešikan

More info:

Published by: Dušan Pešikan on Mar 15, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/17/2013

pdf

text

original

POMORSKA ŠKOLA – KOTOR

Tehnologija materijala – Obojeni metali i legure

OBOJENI METALI I LEGURE
Uobičajena podjela metala je na CRNE i OBOJENE, pa prema ovoj podjeli u crne metale se ubraja gvožđe (ponekad su u toj grupi mangan i hrom), a ostali metali su obojeni. Dakle, obojeni metali su svi metali koji u sebi ne sadrže gvožđe (non-Ferit). Obojeni metali se dijele u nekoliko grupa, kao što su: TEŠKI OBOJENI METALI, gdje spadaju oni metali čija je gustina veća od 5 [kg/dm3]. Neki autori smatraju da je ta granica 3,8 [kg/dm3]. To su: Olovo (Pb), Bakar (Cu), Cink (Zn), Nikal (Ni), Kobalt (Co) i drugi; LAKI OBOJENI METALI čija je gustina manja od 5 [kg/dm3], a tu spadaju: Aluminijum (Al), Magnezijum (Mg), Berilijum (Be), Titan (Ti) i drugi; PLEMENITI METALI, u koje spadaju: Zlato (Au), Srebro (Ag), Platina (Pt); RIJETKI METALI, gdje se ubrajaju. Indijum (In), Galijum (Ga), Selen (Se), Telur (Te), Volfram (W) Vanadijum (V), Molibden (Mo), Cirkonijum (Zr), Renijum (Re), Uran (U) i drugi. Ova grupa metala može da se podjeli na: rasijane, teško topljive, radioaktivne itd.

-

Osnovne karakteristike obojenih metala u odnosu na čelik su: slabije mehaničke karakteristike, bolja otpornost na koroziju, veća istegljivost, veća električna i toplotna provodljivost, nemagnetični su, niske specifične težine, posjeduju antifrikciona svojstva...

S obzirom da postoji čitav niz legura obojenih metala, navedene karakteristike obojenih metala u odnosu na čelik treba uzeti uslovno, jer neke legure obojenih metala mogu imati zateznu čvrstoću kao najkvalitetniji čelici. Najvažniji obojeni metali za mašinsku tehniku su: bakar, cink, nikal, aluminijum, magnezijum, titan i legure: bakra, aluminijuma i magnezijuma. BAKAR Bakar se dobija iz ruda bakra od kojig su najvažnije: halkopirit (CuFeS2), halkozin (Cu2S), kovelin (CuS), kupirit (CuC). Postupak dobijanja bakra se sastoji iz sljedećih faza: priprema rude (drobljenje i prečišćavanje), proizvodnja bakrenca (bakarnog kamenca), proizvodnja sirovog bakra, proizvodnja čistog bakra elektrolizom. 1

POMORSKA ŠKOLA – KOTOR Svojstva bakra

Tehnologija materijala – Obojeni metali i legure

Bakar spada u grupu teških obojenih metala sa gustinom od 8,94 [kg/dm3]. Svijetlo crvenkaste je boje, a tačka topljenja mu je 1083 °C. Bakar je dobar provodnik elemtričme struje i toplote. Ukoliko sadrži neke primjese, provodljivost mu se znatno smanjuje. Veoma se dobro obrađuje plastičnom deformacijom, što podrazumjeva da se može valjati u veoma tanke limove i izvlačiti u vrlo tanke žice. Dobro se spaja lemljenjem, ali relativno teško zavarivanjem zbog brze oksidacije i prenošenja toplote po dubini materijala. Otporan je na koroziju (prema vodi i vazduhu) jer se prevlači slojem karbonata (patinom) koji ga štiti. Mehanička svojstva bakra nisu dobra ali se mogu poboljšati. Tako liveni bakar ima zateznu čvrstoću 140 – 190 [N/mm2], toplovaljani 200 – 240 [N/mm2], a hladno valjani ili vučeni 480 [N/mm2]. Tvrdoća bakra je svega 40 HB, a hladno deformisanog oko 100 HB. Loše se lije jer upija gasove, pa postaje porozan zbog šupljina unutar materijala. Neotporan je na kiseline u gasove koji sadrže sumpor. Sa organskim kiselinama stvara otrovna jedinjenja i zato se bakarni sudovi prevlače kalajem ako se sud koristi za proizvodnju hrane. Bakar je nemagnetičan i ima izraženo svojstvo legiranja sa mnogim elementima. Kao štetne primjese u bakru smatraju se: olovo, telur, sumpor, selen, bizmut, kiseonik. Neki elementi kao što su fosfor, nikal, gvožđe, mangan i silicijum poboljšavaju mehanička svojstva bakra, ali mu smanjuju provodljivost. Primjena bakra Bakar se primjenjuje u elektrotehnici, kao provodnik. Takođe je veoma primjenjiv u mašinskoj, odnosno termo-tehničkoj instalaciji – za mašinske elemente i uređaje gdje se zahtjeva dobra provodljivost toplote (izmjenjivači toplote, grijače, hladnjaci, termo-tehnička instalacija, cijevi...). Na tržištu se nalazi u obliku: limova, cijevi, profila, žice...

CINK Cink (Zn) se dobija iz ruda cinka: SFALERIT (ZnS) i SMITSONIT (ZnCO3). Postupak dobijanja se svodi na prečišćavanje rude, prženje (sagorijevanje sumpora) i destilacije (isparenja), odnosno elektrolize. Cink spada u grupu teških obojenih metala sa gustinom od 7,10 [kg/dm3]. Svjetloplavičaste je boje, a tačka topljenja mu je 419 °C, a isparavanja 906°C. Na normalnoj temperaturi cink je KRT i ne može se plastično deformisati. Na temperaturi od 100 – 150 °C dobro se kuje, valja i izvlači. Na temperaturi od 200 °C opet postaje krt i drobi se u prah. 2

POMORSKA ŠKOLA – KOTOR

Tehnologija materijala – Obojeni metali i legure

Mehanička svojstva su mu loša. Otporan je na koroziju (voda i vazduh). Kiseline ga razaraju i sa njima grade cinskove soli. Sa organskim kiselinama gradi otrovna jedinjanja. Dobro podnosi meko lemljenje i lijepljenje, ali zavarivanje i tvrdo lemljenje loše. Upotrebljava se kao materijal za prevlačenje raznih čeličnih proizvoda ili predmeta od livenog gvožđa, za zaštitu od korozije. Takođe se upotrebljava za proizvodnju cinkovih legura.

NIKAL Nikal (Ni) se dobija iz minerala (jedinjenja nikla, bakra i kobalta). Postupak dobijanja se svodi na pripremanje sirovina, prečišćavanje, mrvljenje, flotaciju, prženje, pretapanje. Nikal je teško obojeni metal sa gustinom od 7,10 [kg/dm3]. Tačka topljenja mu je 1452 °C, otporan je na koroziju jer sa vazduhom gradi oksid (NiO). Ima magnetska svojstva. Upotrebljava se, prije svega, za legure. Takođe i za dijelove koji su izloženi koroziji. U elektronskoj industriji nalazi primjenu (akumulatori i baterije), a takođe je i dobar provodnik toplote.

ALUMINIJUM Najvažnija sirovina za dobijanje aluminijuma je boksit, a najviše se dobija iz crvenih boksita. Dobijanje aluminijuma po Bajerovom postupku se izvodi u dvije faze: 1. Izolovanje čistog, suvog aluminijum oksida, tzv. glinice, i 2. Elektrolitička redukcija glinice u metalni aluminijum. Aluminijum je srebrnastobijele boje sa gustinom 2,7 [kg/dm3] i temperaturom topljenja 658 °C. Zatezna čvrstoća livenog aluminijuma je 90 – 100 [MPa], istezanje 30 – 40%, tvrdoća oko 300 HB. Dobar je provodnik električne struje. Aluminijum je vrlo mek i plastičan, dobro se kuje i vanja u hladnom stanju. Svojstvo livkosti je nedovoljno. Zavarivanje i lemljenje je otežano usljed stvaranja oksidne skrame. Na vazduhu aluminijum se brzo zaštićuje od korozije oksidnom skramom Al2O3. Vrlo je otporan na dejstvo kiselina (osim sone), ali je slabo otporan na dejstvo baza. U morskoj vodi aluminijum se vrlo brzo razara. Aluminijum se najviše upotrebljava za proizvodnju legura (oko 63%), srazmjerno malo u čistom stanju: u elektrotehnici za vodove visokog napona i dr. (oko 12%), u metalurgiji (za dezoksidaciju i dr.), zaštitne premaze, ambalažu, posuđe itd. Postrojenje za dobijanje aluminijuma u našoj zemlji nalazi se u Podgorici.

MAGNEZIJUM Magnezijum se dobija iz MgCo3), kai i iz morske vode. ruda karnalit (MgCl), magnezit (MgCo3), dolomit (CaCo3 x

3

POMORSKA ŠKOLA – KOTOR

Tehnologija materijala – Obojeni metali i legure

Magnezijum je najlakši tehnički metal sa gustinom 1,74 [kg/dm3], tačkom topljenja 650 °C, zateznom čvrstoćom 120 – 220 [MPa]. Na vazduhu je nepostojan usljed oksidacije, stvarajući oksidnu skramu koja je porozna i ne prestavlja zaštitu magnezijuma od dalje oksidacije. Magnezijum je prema djelovanju baza dosta otporan, ali ga zato kiseline i soli lako razaraju uz razvijanje vodonika. Gori pri povišenoj temperaturi (pali se na oko 700 °C) oslobađajući veliku količinu toplote. Tehnički čist magnezijum ne upotrebljava se kao konstrukcioni materijal jer su mu mehanička svojstva vrlo mala, dok obrađen deformacijom ima nešto bolja mehanička svojstva. Znatnu primjenu magnezijum ima u vaduhoplovstvu, metalurgiji (vatrostalni materijali...), za izradu legura i dr.

LEGURE BAKRA I ALUMINIJUMA

Legure bakra Najpoznatije legure bakra se mesing i bronza. Mesing (CuZn) je legura bakra (najmanje 50% Cu) i cinka (od 40 – 50% Zn). Nabolja mehanička svojstva ima mesing pri sadržaju cinka oko 40%. Povećanje sadržaja cinka preko 50% nema nikakvog korisnog dejstva jer čvrstoća i plastičnost naglo opadaju. Mesing je zlatnožute do crvenkaste boje zavisno od sadržaja bakra. Prema vrsti i načinu obrade mesinge dijelimo na mesing za gnječenje i mesing za livenje. Kovne vrste mesinga se odlikuju većom čvrstoćom, tvrdoćom i otpornošću prema hemijskim uticajima. Upotrebljava se za: armature, mašinske dijelove, lim, žicu, trake, za ležajeve, elemente otporne na morsku vodu itd. Bronza je legura bakra sa kalajem (5 – 20% Sn) i drugim metalima. Prema vrsti metala koji ulazi u ovu leguru razlikuju se: kalajne, aluminijeve, olovne, silicijumove i manganske bronze. Bronze se odlikuju znatnom čvrstoćom, otpornošću prema koroziji, dobrom livkošću i znatnom tvrdoćom. Upotrebljavaju se za livenje armatura, ležišnih posteljica, cijevi, žice itd.

Legure aluminijuma Legure aluminijuma obuhvataju vrste sa najmanje 87% aluminijuma i dodatkom lakih i teških metala. Odlikuju se malom masom, znatnom čvrstoćom i tvrdoćom, a pojedine vrste znatnom otpornošću prema koroziji. Najpoznatije su: duraluminijum, silumin i hidronalijum. Duraluminijum je najpoznatija kovna legura aluminijuma iz grupe Al-Cu-Mg. Osim ovih elemenata, duraluminijum sadrži još i slicijum i gvožđe ( 0,2 – 0,6%). Ne može se zavarivati. Od korozije se štiti prevlačenjem tankim slojem aluminijuma. Upotrebljava se za izradu mašinskih dijelova, dijelove vagoneta, podgradnih stubaca, jako napregnutih konstrukcija i zakivke.

4

POMORSKA ŠKOLA – KOTOR

Tehnologija materijala – Obojeni metali i legure

Silumin je karakteristična livna legura aluminijuma iz grupe Al-Si sa 5 – 13% silicijuma. Silumin ima odlično svojstvo livkosti. On je najotpornija aluminijumova legura na koroziju. Nedostatak im je što su porozni. Dobro se zavaruju. Upotrebljavaju se u avio i auto industriji.

Legure magnezijuma Legure magnezijuma sadrže najmanje 89% magnezijuma i imaju dodatak aluminijuma, cinka, mangana i drugih elemenata. Najpoznatija legura se naziva elektron. Elektroni se ne mogu upotrebiti u konstrukcione svrhe zbog svoje male čvrstoće. Veliki nedostatak elektrona je mala otpornost na koroziju. Dobro se obrađuju rezanjem. Koriste se, npr. za livenje kućišta ručnih rotacionih bušilica.

5

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->