Srednja skola Dobrinjska Gimnazija

MATURSKI RAD TEMA: POLINOMI

Ucenik: Ademir Alibegovic

B E Z NJ E GA ZNA NJE MA LO ZNA I LE O PO LD INF E LD * O VE K JE PO P U T RA ZLO MK A . P O MA E U O A VA NJ U P RA VILNO ST I I S IME T RIJ E I RA ZV I J A SP O SO B NO ST I ZA RA U NA NJ E . N . T O J E IME NILA C VE I .. . * M A TE MA T I K E F O RMU LE VI E NE O P ISU J U P RIRO DU VE P O ZNA VA NJ E P RIRO DE .M A TEM A TI K A P O MA E RA ZVO J U LO GI K O G P RIST U P A P RO CE DU RA MA I A RGU ME NT IMA . P RO CE NU I LO GI K O RA SU IVA NJ E . A IME NILA C O NO IJ I J E B RO J ILA C O NO T O J E ST E . T O LST O J RA ZLO MA K J E MA NJ I. . NA E VE RNE R H A J ZE NB E RG * NA J VE E ZA DO VO LJ ST VO U P ROU A VA NJ U MA T E MA T IK E JE ST E RA ZU ME VA NJ E . L. T O MISLI O SE B I . MISLI O MA TEMA T IC I .

a glavna velicina jednaka glavnim velicinama monoma koje oduzimamo Proizvod dva monoma je monom..2.«.y).c. -2«.««a.4«.-4.y.Algebarski izraz moze da figurira sa jednom ili vise promjejivih. slican monomima koje sabiramo.. ciji je koeficijent jednak kolicniku koeficijenata.-3. P.3. .i nazivamo ih promjenjivim velicinama ili varijablama.b.«. npr A. onda takve velicine oznacavamo opcim brojem x. a glavna velicina kolicniku glavnih velicina djeljenika i djelioca.z. B(x.y. Algebarske cijele racionalne izraze obiljezavamo najcesce velikim slovima. a glavna velicina jednaka glavnim velicinama monoma koji sabiramo.STA JE POLINOM Ako govorimo o nekoj velicini koja moze imati razlicite vrijednosti redom -5. Razlika dva slicna monoma je monom.« U slucaju da formiramo izraz od konstanti i promjenjivih velicina uz upotrebu konacnog broja operacija sabiranja. ciji je koeficijent jednak proizvodu koeficijenata. algebarski izraz naziva se algebarski izraz sa jednom. slican monomima koji oduzimamo.znaci da se velicina mjenja. Kolicnik dva monoma je monom. Zbir dva ili vise slicnih monoma je monom. u. Prema broju promjenjivih. Promjenjive velicine (varijable) su: x.«. Definicija: Cijeli jednoclani algebarski izraz naziva se monom. ciji je koeficijent jednak zbiru koeficijenata.a u zagrade pored slova pisemo promjenjive koje ucestvuju u izrazu: A(x). onda se takav izraz naziva cijeli algebarski racionalni izraz ili polinom. ciji je koeficijent jednak razlici koeficijenata. a glavna velicina proizvodu glavnih velicina. oduzimanja i stepenovanja. B..v.z. dvije ili vise promjenjivih. mnozenja.

.10x² + 5x³ Izra unaj: (x2 + 3x + 1) + (4x2 +5) ... Jednakost polinoma Za polinome P(x) = a0+ a1x+.. Rezultat ovih operacija sa dva polinoma je polinom.....+ am xm Q(x) = b0+ b1x+...2x² + 5x³ P(x) + Q(x) = 3 + 6x . Polinoma mozemo i djeliti ali rezultat djeljenja nije uvijek polinom.. Za operacije sa polinomima vaze ista pravila kao i za operacije sa brojevima.+ bn xn ka emo da su jednaki ako i samo ako su im jednaki koeficijenti a i b te jednake potencije m i n... oduzimanja i mnozenja..+ (an + bn ) xn Primjer 1.. bn = 0 Sabiranje polinoma Pod sumom dva polinoma P(x) i Q(x) podrazumjevamo polinom oblika: P(x) + Q(x) = (a0 + b0 ) + (a1 + b1 ) x + ..... P(x) = 3 + 5x ..RACUNSKE OPERACIJE SA POLINOMIMA Sa polinomima mozemo obavljati operacije sabiranja. Ako je m<n mora biti b(m+1) = .8x² Q(x) = x .

+ (an .6x² .Primjer 2. Minus ispred zagrade uti e na sve znake unutar zagrade!!! .bn )xn Primjer 1. Korak 1: Podvuci sli ne monome: (x2 + 3x + 1) + (4x2 +5) pazi: µ3x¶ nema sebi sli an monom..2x² + 5x³ P(x) .Q(x) = (a0 .8x² Q(x) = x . P(x) = 3 + 5x .5x³ Primjer 2. ne menjaj stepen monoma: (x2 + 4x2) + 3x + (1 + 5) 5x2 + 3x + 6 Oduzimanje polinom Pod razlikom dva polinoma P(x) i Q(x) podrazumjevamo polinom oblika: P(x) .(x2 + x + 4) Korak 1: Oslobodi se zagrada.Q(x) = 3 + 4x . Izra unaj: (3x2 + 2x + 7) .b0 ) + (a1 .b1 )x + . Korak 2: Saberi koeficijente sli nih monoma..

4 Korak 2: Saberi(oduzmi) sli ne monome Djeljenje polinoma Podsetimo se najpre deljenja brojeva. posebno ostatka djeljenja linearnim faktorom (Bezouteova teorema).3x2 + 2x + 7 . za sve x=a.x2 . Primer: 57146 : 23 = 2484 ______ í 46 111 ______ í 92 194 _______ í184 106 _____ í 92 4 ± ostatak HORNEROVA SHEMA Wiliam Georg Horner (1786 -1837) engleski matematicar Hornerova shema je zapravo postupak dijeljenja polinoma P(x) sa linearnim faktorom (x-a). . Hornerov postupak se brzo I jednostavno izracunava vrijednost polinoma.x .

Kako je x = x1. ukljucujuci razlomke. stepen promenljive bez zapisanog eksponenta je jedan. a stepen promjenljive y je jedan. Svaka promenljiva moze imati konstantan pozitivan cio broj kao eksponent. a treci je stepena nula. Stepen cijelog monoma je zbir stepeni svake promjenljive u njemu. koeficijent je -5.Polinomi su sacinjeni od gradivnih elemenata koji se nazivaju monomi. a oni se sastoje od konstante (koja se naziva koeficijentom). . Koeficijent monoma moze biti bilo koji broj. a onaj stepena tri se naziva kubni. polinom stepena dva se naziva kvadratni. iracionalne i negativne brojeve. Stepen konstante je 0. dok je onaj sacinjen od tri monoma naziva trinom. ili prosto konstantom. Sastoji se od tri monoma: prvi je stepena dva. koeficijent je 3. Na primjer. drugi je stepena jedan. Koeficijent je -5. Stepen promjenljive x je dva.5x + 4. pomnozene jednom ili vise promenljivih (koje se obicno predstavljaju slovima). Polinom sacinjen od dva monoma je binom. Treci je konstanta. Primjer -5x2y je monom. ovo je jedan polinom: 3x2 . Eksponent nad promenljivom u monomu je jednak stepenu te promenljive u monomu. a eksponent je dva. Na primjer. a promenljive su x i y. U drugom monomu. promjenljiva je x. U gornjem primjeru je stepen jednak 2 + 1 = 3. gornji polinom ima stepen dva. Polinom predstavlja zbir jednog ili vise monoma. Monom bez promjenljivih se naziva konstantnim monomom. Polinom se obicno zapisuje tako da monomi viseg stepena dolaze prije onih nizeg stepena. Stepen polinoma je najveci stepen nekog njegovog monoma. Polinom stepena jedan se naziva linearni. Polinom sacinjen od jednog monoma se i sam naziva monom. U prvom monomu.

Koeficijent je 1/12 1/(x2 + 1) nije polinom. kao sto u opstem slucaju nije ni (5 + y ) x. Kako se oduzimanje moze posmatrati kao sabiranje sabiraka suprotnog znaka. i distributivnih zakona se obicno i sam smatra polinomom. asocijativnih. Kvadrat binoma (kvadrat razlike i kvadrat zbira) (a+b)2=a2+2ab+b2 Prvi plus drugi na kvadrat jednako je prvi na kvadrat plus dvostruki prvi puta drugi plus drugi na kvadrat (a-b)2=a2-2ab+b2 Prvi minus drugi na kvadrat jednako je prvi na kvadrat minus dvostruki prvi puta drugi plus drugi na kvadrat Razlika kvadrata a2+b2=(a-b)(a+b) primjer x4-y4=(x2+y2)(x2. jer je ekvivalentno (1)/(12)x3. Primjer (x3/12 se smatra polinomom.y2)=(x2+y2)(x+y)(x-y) .Izraz koji se moze transformisati u polinom kroz niz primjena komutativnih. a stepenovanje konstantnim pozitivnim brojem se moze posmatrati kao ponovljeno mnozenje. jer ima promjenljivu za eksponent. polinomi se mogu konstruisati od konstanti i promenljivih primjenom samo operacija sabiranja i mnozenja. jer ukljucuje deljenje promjenljivom.

formula (a-b)3=a3-3ab2+3a2b-b3 (x+y)2=x2+2xy+y2 .Kub razlike .

ukazuje na njeno poreklo. sto znaci prazan.PASKALOV TROUGAO Decimalni sistem i aritmeticki trougao Pet Fibonacijevih radova iz perioda posle 1200 godine su doprli do naseg doba od kojih treba izdvojiti knjigu Liber Abacci koju je kompletirao 1202 godine. Manja osnova sa druge strane zahtevala bi vise prostora za ispisivanje nekog broja.te godine nove ere u Indiji je postalo uobicajeno pri racunanju prikazivati praznu kolonu abakusa sa jednom tackom koja odgovara onom sto je kasnije postalo nas znak nula.te godine nove ere i 700 . Ukratko. Izmedju 300 . 0 U "Knjizi izracunavanja" Fibonaci opisuje pravila koja smo svi mi usvojili jos u osnovnoj skoli za sabiranje. Tako se doslo do prvog pravog pozicionog sistema. Njeno origalno ime sunja. oduzimanje i mnozenje. Broj 423 znaci (4*100) + (2*10) + (3*1) ako je osnova sistema 10. Pravilo za upotrebu abakusa sa sipkama ( ili zlebovima ) ne zavisi od toga koliki je broj plocica koje pojedina sipka moze da primi da bi bila popunjena. Na primer za osnovu 3 ono sto u sistemu sa . zasnovan na deset cifara i decimalnoj tacki kao i simbolu za nulu. Indijskom abakusu dugujemo za nastanak pozicionog sistema. mnozenje i deljenje brojeva.Arapskog brojnog sistema. Vazna posledica uvodjenja takvog znaka ogleda se u cinjenici da se sada moglo prikazati koji polozaj zauzima neka kolona u abakusu. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 . Neki smatraju da je osnova brojnog sistema koji danas upotrebljavamo slucajna okolnost. Veca osnova od 10 ( na primer 20 ili 60 ) imala bi za posledicu nastajanje glomaznih abakusa i opsirnih tabela za sabiranje. U njoj on opisuje kako se vrse izracunavanja u decimalnom sistemu te je tako prvi uveo u Evropu upotrebu Indijsko . broj znakova razlicitih od nule za jedan je manji od osnove. To je pozicioni sistem koji danas koristimo. Interesantno je da je brojni sistem Maja Indijanaca takodje imao oznaku za nulu ali nije bio pozicioni.C. Metod izracunavanja koji se do tada koristio u Evropi bio je zasnovan na Rimskim brojevima i nije imao oznaku za nulu niti za decimalnu tacku. Sistem koji je Fibonaci uveo u Evropu dosao je iz Indije i Arabije i koristio je Arapske simbole za cifre. to jest devet ako je osnova 10.X u Rimskom sistemu. Velike prednosti brojnog sistema koji dugujemo Indijskoj civilizaciji posledica su cinjenice sto je znak i polozaj znakova u odredjenom redosledu oznacavao ne samo broj plocica na sipki abakusa nego i polozaj te sipke na racunarskom stalku. a da se nisu morali upotrebiti novi simboli kao sto su to M.

Danasnji racunari. Decimalni pozicioni sistem koristio je deset originalnih Arapskih cifara i pozicionu metodu poznatu Indijskim Hindu matematicarima mnogo godina pre nego sto je stigao u Evropu. Jedna od najzanimljivijih brojnih figura u matematici.osnovom 10 pisemo kao 423 bilo bi : (1* 243) + (2* 81) + (2* 9) +(0* 3) + (0* 1) . To je sasvim razumno zapazanje jer covek i pocinje racunanje sa prstima ruke. Ime Persijskog autora je danas prisutno u reci algoritam i znaci tacan niz instrukcija koje se izvrsavaju u izracunavanju.Promenicemo tada nase pitanje u sledece: Zasto covek ima deset prstiju na rukama. poznato je. Da je osnova 10 racionalna za primenu u covekovom misaonom i delatnom okruzenju to nas ni malo ne cudi ali ne verujemo ni u kakvu slucajnost izbora broja 10 za osnovu danas vladajuceg brojnog sistema. Da je misaoni proces kod coveka povezan sa binarnim sistemom i da je velika prirodna dijalektika takodje odredjena istim. Potrazimo dalje odgovore ali se i pomirimo sa cinjenicom da do apsolutnog resenja ove zivotne enigme necemo stici. koja je krajem XVII veka postala sredisnja tacka razvoja tri grane matematike (proucavanja beskonacnih redova. Taj je sistem doveo do neverovatnog matematickog napretka u poslednjih pet stotina godina i posredno uzrokovao i omogucio nesluceni naucni i tehnicki razvoj. rade u sistemu sa osnovom 2 sto predstavlja najvece opterecenje za memoriju. jeste aritmeticki ili Paskalov trougao. a to se u sistemu sa osnovom 3 moze napisati kao 12200. Tako je na primer : 8192 = 10 000 000 000 000. doduse. Iracionalni tokovi covekove podsvesti i nadsvesti u periodu velike ekspanzije nase vrste nisu mogli drugacije kulminirati nego izranjanjem decimalnog sistema iz arhetipskih naslaga kolektivno-nesvesnog i njegovom sirokom primenom u matematici. Ipak. u spoljasnjem covekovom okruzenju brojni sistem sa osnovom 10 i dalje je dominantan u primeni. Rani Persijski matematicar Al-Khowarizmi napisao je zbirku aritmetickih pravila za decimalni sistem nazvanu Kitab al jabr w` muqabala. . Neko ce reci da je osnova standardnog brojnog sistema 10 jer je deset prstiju na covekovim rukama.racuna konacnih diferencija i teorije verovatnoce ). (Pravila za rekonstruisanje i redukciju).

19 avgusta 1662. Omar Hajam. a umro je u Parizu. posthumno. pesnik i matematicar. godine ali je on stampan 1665. Aritmeticki trougao se prema modernim shvatanjima javlja kao matematicki obrazac razmnozavanja zivih bica. 19 juna 1623. a njegove kolone sadrze odnose elektronske i nukleonske strukture atoma. Paskal je kompletirao svoj rad o aritmetickom trouglu 1653. godine). Francuska. Verovatno je brojni trougao krenuo iz Kine preko Arapskog sveta u Evropu.Blaz Paskal je rodjen u Klermontu. 1 11 121 1331 14641 1 5 10 10 5 1 1 6 15 20 15 6 1 1 7 21 35 35 21 7 1 1 8 28 56 70 56 28 8 1 1 9 36 84 126 126 84 36 9 1 Postoje neki dokazi da je Arapski astronom. Kineski prikaz binomnih koeficijenata zabelezen je prvi put u Evropi na naslovnoj stranici jedne davno stampane aritmetike od Apianusa (1527. Iz trougla se izvode nista manje znacajni Fibonacijevi brojevi i odnos zlatnog preseka u kome mnogi jos od Pitagorejaca sagledavaju skraceni oblik . godine. poznavao ovaj brojni trougaoni raspored jos u XI veku. Paskalov trougao se moze definisati kao brojni trougao koji cine binomni koeficijenti. godine. godine.

brojeva ciji zbir cifara daje kao zbir broj jedan. na primer ) ukazuju na to.pulsiranja i rasta. Na primeru ananasovog ploda. trocifrenih. cetiri . To je stari kabalisticki postupak za odredjivanje numeracije reci preko sefirota. U organskoj prirodi rast zivih organizama odvija se po zakonu zlatnog preseka i drugih proporcija iz istog srodstva. Zlatni presek (bozanska proporcija). U tom cilju zapitajmo se koliko ima u decimalnom brojnom sistemu jednocifrenih.petocifrenih i tako dalje . tri. Odgovor na to pitanje ukazuje na vezu aritmetickog trougla i decimalnog brojnog sistema : Zbir cifara sledecih decimalnih brojeva je jednak jedinici : jednocifreni brojevi : dvocifreni brojevi : trocifreni brojevi : cetvorocifreni brojevi : petocifreni brojevi : 1 10 100 1000 10000 .. Fibonacijevi brojevi i aritmeticki trougao jesu trojstvo u jednome koje predstavlja karakteristicni zakon zivih formi. Otuda i primena zlatnog preseka u umetnosti kao prirodne proporcije koja odslikava sustinu aritmetickog trougla. cetvorocifrenih. dva. pet .. dvocifrenih. Matematicke forme neorganske prirode ( spiralni rast kristala. primeru lista ljutica i rastavica. logaritamske spirale puza islicnog. Stvaralastvo arhitekte i slikara u duhu zlatnog preseka smatralo se produzenjem opsteg stvaralastva prirode. Potrazicemo vezu izmedju aritmetickog trougla kao osnovnog brojnog obrasca prirode i decimalnog brojnog sistema koji je osnovni brojni sistem u matematici i svakodnevnoj covekovoj praksi. Osobine neprekidnog deljenja ili deljenja po zlatnom preseku manifestuju se i u sklopu covecijeg tela. vidi se da je zlatni presek opsti zakon za organsku a verovatno i za neorgansku prirodu.

..... cetvorocifrenih. Zbir cifara sledecih decimalnih brojeva jednak je dvojci : jednocifreni brojevi : dvocifreni brojevi : trocifreni brojevi : cetvorocifreni brojevi : petocifreni brojevi : ....................................... trocifrenih... ....... ............. trocifrenih ...... ... cetvorocifrenih...... petocifrenih i tako dalje.... dvocifrenih.cini drugu kolonu Paskalovog aritmetickog trougla : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ..... Ukupan broj svih jednocifrenih..... Zbir cifara sledecih decimalnih brojeva jednak je trojci : jednocifreni brojevi: dvocifreni brojevi : trocifreni brojevi : 3 12 102 21 120 30 210 201 300 111 ...............cini prvu kolonu brojeva Paskalovog aritmetickog trougla : 1 1 1 1 1 1 1 1 1 ........ brojeva ciji je zbir cifara jednak dvojci ........... Ukupan broj svih jednocifrenih... ............... brojeva ciji je zbir cifara jednak jedinici . . petocifrenih i tako dalje......... 2 11 110 1100 20 101 200 2000 1010 10001 10100 10100 10010 10001 20000 ...... dvocifrenih.......

petocifrenih i tako dalje decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak petici .cetvorocifreni brojevi : 1200 1101 1020 1011 1002 3000 2100 2010 2011 1110 petocifreni brojevi : 12000 10200 10020 10002 21000 20100 20010 20001 11100 11001 10101 10011 10110 10101 30000 Ukupan broj svih jednocifrenih. To jasno pokazuje da je u strukturi pozicionog decimalnog sistema ugradjen osnovni brojni obrazac u prirodi : aritmeticki . cetvorocifrenih. osmici.devetki. sedmu. dobijamo sestu. Ukupan broj svih jednocifrenih.. trocifrenih. Na isti nacin mozemo dokazati i da ukupan broj svih jednocifrenih. decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak sestici. petocifrenih itd. trocifrenih.. trocifrenih... kolonu brojeva Paskalovog aritmetickog trougla.cini trecu kolonu aritmetickog trougla : 1 3 6 10 15 21 28 36 . desetki itd. trocifrenih. dvocifrenih. devetu. cetvorocifrenih. dvocifrenih.dvocifrenih. cetvorocifrenih. petocifrenih i tako dalje decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak cetvorci . desetu itd. osmu.. dvocifrenih.cini petu kolonu brojeva aritmetickog trougla : 1 5 15 35 70 126 . sedmici. cetvorocifrenih..cini cetvrtu kolonu brojeva aritmetickog trougla : 1 4 10 20 35 56 84 . Trazeci ukupan broj jednocifrenih.. petocifrenih i tako dalje decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak trojci.

Zatim odredili su pet tipova beskonacnosti: beskonacnost u jednom pravcu. Doprinosi matematici u ovo vrijeme su bili : aritmeticke operacije. formula za i operacije sa logaritmima. proste jednacine. jednacine treceg i cetvrtog stepena.n. Decimalni brojni sistem je prirodni brojni sistem. Djainisti vjeruju da svijet nikad nije poceo i nikad nece da se zavrsi. Najznacajnija obiljezja ovog vremena su oslobadjanje od religijskih uticaja. Takodje u njihovoj kosmologiji se dolazi do broja 2588 koji predstavlja ukupni period vremena. operacije sa razlomcima .trougao.e do 200. Pingala je cuveni indijski matematicar i pesnik. neprebrojive i beskonacne. koji se srece samo u njihovoj kulturi. a najpoznatije djelo mu je Chandas Sutra. . beskonacnost u dva pravca. beskonacnost u oblasti. beskonacnost svuda i stalna perpetualna beskonacnost Matematicari ovoga doba otkrili su i notaciju prostih stepena brojeva kao sto su kvadrati i kubovi koja im je omogucili da definisu jednostavne algebarske jednacine. danas je poznato samo u fragmentima a o njemu se jos saznaje i od indijskog matematicara X vijeka Halajude koji je dao prozni komentar djela. godine p.e. PASKALOV TROUGAO DRUGA VERZIJA  Gledano kroz istoriju matematike Djainizam predstavlja prelazno doba izmedju Veda i Klasicnog perioda i traje priblizno od 400. godine n. Najznacajniji matematicar ovog vremena bio je Pingala. Oni su bili i prvi koji su koristili termin za nulu (shunya ± na sanskritu ponisti). Ovo je dovelo i do klasifikacije svih brojeva na prebrojive. fascinacije ogromnim brojevima i beskonacnoscu. a duse na kraju postaju prosvetljene i napustaju centar zemlje ove karmicke iluzije mora da postoji beskonacnost dusa. geometrija . Ovo djelo ima osam glava i predstavlja sanskritsku raspravu o prozodiji. Napisano je izmedju II i V vijeka pne .

. Nastavite ovako. U trecu liniju (red) stavite 1 u kvadrate na kraju a u onaj srednji zbir brojeva kvadrata iznad njega .Paskalov trougao je dosao kao posledica interesovanja za kombinacije i permutacije za koje daju i vrlo tacne formule : Nacrtajte kvadrat. a treca kombinaciju sa dva sloga«. Pocevsi od sredine s donje ivice kvadrata nacrtajte dva slicna kvadrata ispod njega. i jos tri kvadrata ispod njih. Od ovih linija druga daje kombinaciju sa jednim slogom . a u one srednje zbir brojeva kvadrata iznad njih. U cetvrti red stavite 1 u krajnje kvadrate. Pri 0biljezavanju stavite 1 u gornji kvadrat i dva ispod njega.Kao matematicar Pingala je naisao na Paskalov trougao i binomne koeficijente kao probleme koje je definisao ali o kojima nije imao predznanje kao i na fibonacijeve brojeve .

U tekstu se pokazuje i svijest o kombinatornom identitetu : .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful