P. 1
Srednja Skola Dobrinjska Gimnazija

Srednja Skola Dobrinjska Gimnazija

|Views: 329|Likes:
Published by Alen Hadzic

More info:

Published by: Alen Hadzic on Jan 29, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/26/2014

pdf

text

original

Srednja skola Dobrinjska Gimnazija

MATURSKI RAD TEMA: POLINOMI

Ucenik: Ademir Alibegovic

T O MISLI O SE B I .. MISLI O MA TEMA T IC I . T O LST O J RA ZLO MA K J E MA NJ I. A IME NILA C O NO IJ I J E B RO J ILA C O NO T O J E ST E . L. T O J E IME NILA C VE I . N . B E Z NJ E GA ZNA NJE MA LO ZNA I LE O PO LD INF E LD * O VE K JE PO P U T RA ZLO MK A . P RO CE NU I LO GI K O RA SU IVA NJ E . P O MA E U O A VA NJ U P RA VILNO ST I I S IME T RIJ E I RA ZV I J A SP O SO B NO ST I ZA RA U NA NJ E . . * M A TE MA T I K E F O RMU LE VI E NE O P ISU J U P RIRO DU VE P O ZNA VA NJ E P RIRO DE . . NA E VE RNE R H A J ZE NB E RG * NA J VE E ZA DO VO LJ ST VO U P ROU A VA NJ U MA T E MA T IK E JE ST E RA ZU ME VA NJ E .M A TEM A TI K A P O MA E RA ZVO J U LO GI K O G P RIST U P A P RO CE DU RA MA I A RGU ME NT IMA .

Razlika dva slicna monoma je monom.4«.2. mnozenja.. onda se takav izraz naziva cijeli algebarski racionalni izraz ili polinom.STA JE POLINOM Ako govorimo o nekoj velicini koja moze imati razlicite vrijednosti redom -5. B. .y.Algebarski izraz moze da figurira sa jednom ili vise promjejivih. Algebarske cijele racionalne izraze obiljezavamo najcesce velikim slovima. algebarski izraz naziva se algebarski izraz sa jednom.-4.znaci da se velicina mjenja. oduzimanja i stepenovanja.y).z.3. Zbir dva ili vise slicnih monoma je monom.i nazivamo ih promjenjivim velicinama ili varijablama. a glavna velicina jednaka glavnim velicinama monoma koje oduzimamo Proizvod dva monoma je monom.a u zagrade pored slova pisemo promjenjive koje ucestvuju u izrazu: A(x).««a.z. P. Definicija: Cijeli jednoclani algebarski izraz naziva se monom. slican monomima koje sabiramo. ciji je koeficijent jednak kolicniku koeficijenata. a glavna velicina kolicniku glavnih velicina djeljenika i djelioca. Kolicnik dva monoma je monom.c. ciji je koeficijent jednak razlici koeficijenata. dvije ili vise promjenjivih. -2«.«.y. npr A.v. Promjenjive velicine (varijable) su: x.b. Prema broju promjenjivih.« U slucaju da formiramo izraz od konstanti i promjenjivih velicina uz upotrebu konacnog broja operacija sabiranja. a glavna velicina jednaka glavnim velicinama monoma koji sabiramo. slican monomima koji oduzimamo. ciji je koeficijent jednak zbiru koeficijenata.«.-3. B(x. a glavna velicina proizvodu glavnih velicina. u.«.. ciji je koeficijent jednak proizvodu koeficijenata. onda takve velicine oznacavamo opcim brojem x..

.RACUNSKE OPERACIJE SA POLINOMIMA Sa polinomima mozemo obavljati operacije sabiranja..+ (an + bn ) xn Primjer 1.+ am xm Q(x) = b0+ b1x+...8x² Q(x) = x .. oduzimanja i mnozenja.... Rezultat ovih operacija sa dva polinoma je polinom.+ bn xn ka emo da su jednaki ako i samo ako su im jednaki koeficijenti a i b te jednake potencije m i n. bn = 0 Sabiranje polinoma Pod sumom dva polinoma P(x) i Q(x) podrazumjevamo polinom oblika: P(x) + Q(x) = (a0 + b0 ) + (a1 + b1 ) x + ......10x² + 5x³ Izra unaj: (x2 + 3x + 1) + (4x2 +5) ... P(x) = 3 + 5x . Jednakost polinoma Za polinome P(x) = a0+ a1x+..2x² + 5x³ P(x) + Q(x) = 3 + 6x ... Ako je m<n mora biti b(m+1) = . Polinoma mozemo i djeliti ali rezultat djeljenja nije uvijek polinom... Za operacije sa polinomima vaze ista pravila kao i za operacije sa brojevima.

Q(x) = 3 + 4x . Korak 1: Podvuci sli ne monome: (x2 + 3x + 1) + (4x2 +5) pazi: µ3x¶ nema sebi sli an monom.Primjer 2.2x² + 5x³ P(x) .bn )xn Primjer 1.. P(x) = 3 + 5x . ne menjaj stepen monoma: (x2 + 4x2) + 3x + (1 + 5) 5x2 + 3x + 6 Oduzimanje polinom Pod razlikom dva polinoma P(x) i Q(x) podrazumjevamo polinom oblika: P(x) .Q(x) = (a0 .b0 ) + (a1 .b1 )x + .6x² . Izra unaj: (3x2 + 2x + 7) . Korak 2: Saberi koeficijente sli nih monoma.+ (an . Minus ispred zagrade uti e na sve znake unutar zagrade!!! .8x² Q(x) = x .5x³ Primjer 2.(x2 + x + 4) Korak 1: Oslobodi se zagrada..

x .4 Korak 2: Saberi(oduzmi) sli ne monome Djeljenje polinoma Podsetimo se najpre deljenja brojeva. Hornerov postupak se brzo I jednostavno izracunava vrijednost polinoma. za sve x=a. Primer: 57146 : 23 = 2484 ______ í 46 111 ______ í 92 194 _______ í184 106 _____ í 92 4 ± ostatak HORNEROVA SHEMA Wiliam Georg Horner (1786 -1837) engleski matematicar Hornerova shema je zapravo postupak dijeljenja polinoma P(x) sa linearnim faktorom (x-a).x2 . posebno ostatka djeljenja linearnim faktorom (Bezouteova teorema).3x2 + 2x + 7 . .

polinom stepena dva se naziva kvadratni. Svaka promenljiva moze imati konstantan pozitivan cio broj kao eksponent. Na primjer. Polinom sacinjen od jednog monoma se i sam naziva monom. stepen promenljive bez zapisanog eksponenta je jedan. U drugom monomu. Stepen promjenljive x je dva. U prvom monomu. Polinom predstavlja zbir jednog ili vise monoma. U gornjem primjeru je stepen jednak 2 + 1 = 3. a stepen promjenljive y je jedan. Monom bez promjenljivih se naziva konstantnim monomom. ovo je jedan polinom: 3x2 . Primjer -5x2y je monom. iracionalne i negativne brojeve. Koeficijent monoma moze biti bilo koji broj. . a promenljive su x i y.Polinomi su sacinjeni od gradivnih elemenata koji se nazivaju monomi. Polinom sacinjen od dva monoma je binom. koeficijent je 3. Kako je x = x1. Stepen cijelog monoma je zbir stepeni svake promjenljive u njemu. Koeficijent je -5. promjenljiva je x. Stepen konstante je 0. a eksponent je dva. Na primjer. koeficijent je -5. Sastoji se od tri monoma: prvi je stepena dva. Polinom stepena jedan se naziva linearni. Stepen polinoma je najveci stepen nekog njegovog monoma. Treci je konstanta. ili prosto konstantom. a oni se sastoje od konstante (koja se naziva koeficijentom). ukljucujuci razlomke. drugi je stepena jedan.5x + 4. pomnozene jednom ili vise promenljivih (koje se obicno predstavljaju slovima). Eksponent nad promenljivom u monomu je jednak stepenu te promenljive u monomu. a onaj stepena tri se naziva kubni. Polinom se obicno zapisuje tako da monomi viseg stepena dolaze prije onih nizeg stepena. gornji polinom ima stepen dva. dok je onaj sacinjen od tri monoma naziva trinom. a treci je stepena nula.

asocijativnih. Kvadrat binoma (kvadrat razlike i kvadrat zbira) (a+b)2=a2+2ab+b2 Prvi plus drugi na kvadrat jednako je prvi na kvadrat plus dvostruki prvi puta drugi plus drugi na kvadrat (a-b)2=a2-2ab+b2 Prvi minus drugi na kvadrat jednako je prvi na kvadrat minus dvostruki prvi puta drugi plus drugi na kvadrat Razlika kvadrata a2+b2=(a-b)(a+b) primjer x4-y4=(x2+y2)(x2. jer je ekvivalentno (1)/(12)x3. kao sto u opstem slucaju nije ni (5 + y ) x. a stepenovanje konstantnim pozitivnim brojem se moze posmatrati kao ponovljeno mnozenje.y2)=(x2+y2)(x+y)(x-y) . polinomi se mogu konstruisati od konstanti i promenljivih primjenom samo operacija sabiranja i mnozenja. Primjer (x3/12 se smatra polinomom. jer ima promjenljivu za eksponent. Koeficijent je 1/12 1/(x2 + 1) nije polinom.Izraz koji se moze transformisati u polinom kroz niz primjena komutativnih. Kako se oduzimanje moze posmatrati kao sabiranje sabiraka suprotnog znaka. jer ukljucuje deljenje promjenljivom. i distributivnih zakona se obicno i sam smatra polinomom.

formula (a-b)3=a3-3ab2+3a2b-b3 (x+y)2=x2+2xy+y2 .Kub razlike .

Njeno origalno ime sunja. zasnovan na deset cifara i decimalnoj tacki kao i simbolu za nulu.te godine nove ere u Indiji je postalo uobicajeno pri racunanju prikazivati praznu kolonu abakusa sa jednom tackom koja odgovara onom sto je kasnije postalo nas znak nula. To je pozicioni sistem koji danas koristimo. sto znaci prazan. Tako se doslo do prvog pravog pozicionog sistema. Metod izracunavanja koji se do tada koristio u Evropi bio je zasnovan na Rimskim brojevima i nije imao oznaku za nulu niti za decimalnu tacku. to jest devet ako je osnova 10. Ukratko. mnozenje i deljenje brojeva. Na primer za osnovu 3 ono sto u sistemu sa . ukazuje na njeno poreklo. Broj 423 znaci (4*100) + (2*10) + (3*1) ako je osnova sistema 10.te godine nove ere i 700 . a da se nisu morali upotrebiti novi simboli kao sto su to M. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 . Indijskom abakusu dugujemo za nastanak pozicionog sistema. Veca osnova od 10 ( na primer 20 ili 60 ) imala bi za posledicu nastajanje glomaznih abakusa i opsirnih tabela za sabiranje.PASKALOV TROUGAO Decimalni sistem i aritmeticki trougao Pet Fibonacijevih radova iz perioda posle 1200 godine su doprli do naseg doba od kojih treba izdvojiti knjigu Liber Abacci koju je kompletirao 1202 godine. Interesantno je da je brojni sistem Maja Indijanaca takodje imao oznaku za nulu ali nije bio pozicioni. Sistem koji je Fibonaci uveo u Evropu dosao je iz Indije i Arabije i koristio je Arapske simbole za cifre. Neki smatraju da je osnova brojnog sistema koji danas upotrebljavamo slucajna okolnost. broj znakova razlicitih od nule za jedan je manji od osnove. Izmedju 300 . Vazna posledica uvodjenja takvog znaka ogleda se u cinjenici da se sada moglo prikazati koji polozaj zauzima neka kolona u abakusu. oduzimanje i mnozenje. 0 U "Knjizi izracunavanja" Fibonaci opisuje pravila koja smo svi mi usvojili jos u osnovnoj skoli za sabiranje. Manja osnova sa druge strane zahtevala bi vise prostora za ispisivanje nekog broja. Velike prednosti brojnog sistema koji dugujemo Indijskoj civilizaciji posledica su cinjenice sto je znak i polozaj znakova u odredjenom redosledu oznacavao ne samo broj plocica na sipki abakusa nego i polozaj te sipke na racunarskom stalku.Arapskog brojnog sistema. U njoj on opisuje kako se vrse izracunavanja u decimalnom sistemu te je tako prvi uveo u Evropu upotrebu Indijsko . Pravilo za upotrebu abakusa sa sipkama ( ili zlebovima ) ne zavisi od toga koliki je broj plocica koje pojedina sipka moze da primi da bi bila popunjena.C.X u Rimskom sistemu.

doduse. Rani Persijski matematicar Al-Khowarizmi napisao je zbirku aritmetickih pravila za decimalni sistem nazvanu Kitab al jabr w` muqabala. . Tako je na primer : 8192 = 10 000 000 000 000. Decimalni pozicioni sistem koristio je deset originalnih Arapskih cifara i pozicionu metodu poznatu Indijskim Hindu matematicarima mnogo godina pre nego sto je stigao u Evropu. a to se u sistemu sa osnovom 3 moze napisati kao 12200.Promenicemo tada nase pitanje u sledece: Zasto covek ima deset prstiju na rukama. Neko ce reci da je osnova standardnog brojnog sistema 10 jer je deset prstiju na covekovim rukama. Da je misaoni proces kod coveka povezan sa binarnim sistemom i da je velika prirodna dijalektika takodje odredjena istim. Iracionalni tokovi covekove podsvesti i nadsvesti u periodu velike ekspanzije nase vrste nisu mogli drugacije kulminirati nego izranjanjem decimalnog sistema iz arhetipskih naslaga kolektivno-nesvesnog i njegovom sirokom primenom u matematici. (Pravila za rekonstruisanje i redukciju). jeste aritmeticki ili Paskalov trougao. Jedna od najzanimljivijih brojnih figura u matematici. poznato je. Ipak. Danasnji racunari. To je sasvim razumno zapazanje jer covek i pocinje racunanje sa prstima ruke.racuna konacnih diferencija i teorije verovatnoce ). koja je krajem XVII veka postala sredisnja tacka razvoja tri grane matematike (proucavanja beskonacnih redova. Da je osnova 10 racionalna za primenu u covekovom misaonom i delatnom okruzenju to nas ni malo ne cudi ali ne verujemo ni u kakvu slucajnost izbora broja 10 za osnovu danas vladajuceg brojnog sistema. Ime Persijskog autora je danas prisutno u reci algoritam i znaci tacan niz instrukcija koje se izvrsavaju u izracunavanju. u spoljasnjem covekovom okruzenju brojni sistem sa osnovom 10 i dalje je dominantan u primeni. Potrazimo dalje odgovore ali se i pomirimo sa cinjenicom da do apsolutnog resenja ove zivotne enigme necemo stici.osnovom 10 pisemo kao 423 bilo bi : (1* 243) + (2* 81) + (2* 9) +(0* 3) + (0* 1) . Taj je sistem doveo do neverovatnog matematickog napretka u poslednjih pet stotina godina i posredno uzrokovao i omogucio nesluceni naucni i tehnicki razvoj. rade u sistemu sa osnovom 2 sto predstavlja najvece opterecenje za memoriju.

1 11 121 1331 14641 1 5 10 10 5 1 1 6 15 20 15 6 1 1 7 21 35 35 21 7 1 1 8 28 56 70 56 28 8 1 1 9 36 84 126 126 84 36 9 1 Postoje neki dokazi da je Arapski astronom. posthumno. godine. godine). poznavao ovaj brojni trougaoni raspored jos u XI veku. pesnik i matematicar. a njegove kolone sadrze odnose elektronske i nukleonske strukture atoma. Omar Hajam.Blaz Paskal je rodjen u Klermontu. 19 juna 1623. Verovatno je brojni trougao krenuo iz Kine preko Arapskog sveta u Evropu. Kineski prikaz binomnih koeficijenata zabelezen je prvi put u Evropi na naslovnoj stranici jedne davno stampane aritmetike od Apianusa (1527. Aritmeticki trougao se prema modernim shvatanjima javlja kao matematicki obrazac razmnozavanja zivih bica. a umro je u Parizu. godine. Iz trougla se izvode nista manje znacajni Fibonacijevi brojevi i odnos zlatnog preseka u kome mnogi jos od Pitagorejaca sagledavaju skraceni oblik . 19 avgusta 1662. godine ali je on stampan 1665. Paskal je kompletirao svoj rad o aritmetickom trouglu 1653. Francuska. Paskalov trougao se moze definisati kao brojni trougao koji cine binomni koeficijenti. godine.

U tom cilju zapitajmo se koliko ima u decimalnom brojnom sistemu jednocifrenih. To je stari kabalisticki postupak za odredjivanje numeracije reci preko sefirota.. Osobine neprekidnog deljenja ili deljenja po zlatnom preseku manifestuju se i u sklopu covecijeg tela. brojeva ciji zbir cifara daje kao zbir broj jedan. Stvaralastvo arhitekte i slikara u duhu zlatnog preseka smatralo se produzenjem opsteg stvaralastva prirode. dvocifrenih. Odgovor na to pitanje ukazuje na vezu aritmetickog trougla i decimalnog brojnog sistema : Zbir cifara sledecih decimalnih brojeva je jednak jedinici : jednocifreni brojevi : dvocifreni brojevi : trocifreni brojevi : cetvorocifreni brojevi : petocifreni brojevi : 1 10 100 1000 10000 . cetvorocifrenih.pulsiranja i rasta. logaritamske spirale puza islicnog. Matematicke forme neorganske prirode ( spiralni rast kristala. Fibonacijevi brojevi i aritmeticki trougao jesu trojstvo u jednome koje predstavlja karakteristicni zakon zivih formi. U organskoj prirodi rast zivih organizama odvija se po zakonu zlatnog preseka i drugih proporcija iz istog srodstva. Zlatni presek (bozanska proporcija). dva. trocifrenih. vidi se da je zlatni presek opsti zakon za organsku a verovatno i za neorgansku prirodu. Potrazicemo vezu izmedju aritmetickog trougla kao osnovnog brojnog obrasca prirode i decimalnog brojnog sistema koji je osnovni brojni sistem u matematici i svakodnevnoj covekovoj praksi. primeru lista ljutica i rastavica..petocifrenih i tako dalje . cetiri . tri. Otuda i primena zlatnog preseka u umetnosti kao prirodne proporcije koja odslikava sustinu aritmetickog trougla. Na primeru ananasovog ploda. na primer ) ukazuju na to. pet .

.. cetvorocifrenih...... .... dvocifrenih.... ................ petocifrenih i tako dalje........ .....cini drugu kolonu Paskalovog aritmetickog trougla : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ......... brojeva ciji je zbir cifara jednak jedinici .. brojeva ciji je zbir cifara jednak dvojci ............. Zbir cifara sledecih decimalnih brojeva jednak je dvojci : jednocifreni brojevi : dvocifreni brojevi : trocifreni brojevi : cetvorocifreni brojevi : petocifreni brojevi : .......cini prvu kolonu brojeva Paskalovog aritmetickog trougla : 1 1 1 1 1 1 1 1 1 ... .. petocifrenih i tako dalje......... trocifrenih ........ 2 11 110 1100 20 101 200 2000 1010 10001 10100 10100 10010 10001 20000 . .................. Ukupan broj svih jednocifrenih............ trocifrenih........ cetvorocifrenih. Ukupan broj svih jednocifrenih................... dvocifrenih... Zbir cifara sledecih decimalnih brojeva jednak je trojci : jednocifreni brojevi: dvocifreni brojevi : trocifreni brojevi : 3 12 102 21 120 30 210 201 300 111 ..............

cetvorocifrenih.cini trecu kolonu aritmetickog trougla : 1 3 6 10 15 21 28 36 . petocifrenih i tako dalje decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak trojci.devetki. desetki itd. dvocifrenih.cini petu kolonu brojeva aritmetickog trougla : 1 5 15 35 70 126 . osmici. petocifrenih i tako dalje decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak petici . petocifrenih itd. trocifrenih. To jasno pokazuje da je u strukturi pozicionog decimalnog sistema ugradjen osnovni brojni obrazac u prirodi : aritmeticki ..dvocifrenih. Ukupan broj svih jednocifrenih. Trazeci ukupan broj jednocifrenih... cetvorocifrenih. dvocifrenih..cetvorocifreni brojevi : 1200 1101 1020 1011 1002 3000 2100 2010 2011 1110 petocifreni brojevi : 12000 10200 10020 10002 21000 20100 20010 20001 11100 11001 10101 10011 10110 10101 30000 Ukupan broj svih jednocifrenih. trocifrenih. decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak sestici.. osmu.. devetu. desetu itd. Na isti nacin mozemo dokazati i da ukupan broj svih jednocifrenih. kolonu brojeva Paskalovog aritmetickog trougla. cetvorocifrenih. trocifrenih. sedmici. trocifrenih.cini cetvrtu kolonu brojeva aritmetickog trougla : 1 4 10 20 35 56 84 . sedmu.. cetvorocifrenih. dobijamo sestu. dvocifrenih. petocifrenih i tako dalje decimalnih brojeva ciji je zbir cifara jednak cetvorci .

a duse na kraju postaju prosvetljene i napustaju centar zemlje ove karmicke iluzije mora da postoji beskonacnost dusa. Oni su bili i prvi koji su koristili termin za nulu (shunya ± na sanskritu ponisti). Najznacajniji matematicar ovog vremena bio je Pingala. formula za i operacije sa logaritmima. koji se srece samo u njihovoj kulturi. beskonacnost u oblasti. beskonacnost u dva pravca.n. Doprinosi matematici u ovo vrijeme su bili : aritmeticke operacije. Ovo djelo ima osam glava i predstavlja sanskritsku raspravu o prozodiji. Decimalni brojni sistem je prirodni brojni sistem. Takodje u njihovoj kosmologiji se dolazi do broja 2588 koji predstavlja ukupni period vremena.e. godine n. . Najznacajnija obiljezja ovog vremena su oslobadjanje od religijskih uticaja. operacije sa razlomcima . Pingala je cuveni indijski matematicar i pesnik. Ovo je dovelo i do klasifikacije svih brojeva na prebrojive. fascinacije ogromnim brojevima i beskonacnoscu. godine p.e do 200.trougao. danas je poznato samo u fragmentima a o njemu se jos saznaje i od indijskog matematicara X vijeka Halajude koji je dao prozni komentar djela. jednacine treceg i cetvrtog stepena. PASKALOV TROUGAO DRUGA VERZIJA  Gledano kroz istoriju matematike Djainizam predstavlja prelazno doba izmedju Veda i Klasicnog perioda i traje priblizno od 400. neprebrojive i beskonacne. geometrija . a najpoznatije djelo mu je Chandas Sutra. Napisano je izmedju II i V vijeka pne . Zatim odredili su pet tipova beskonacnosti: beskonacnost u jednom pravcu. proste jednacine. beskonacnost svuda i stalna perpetualna beskonacnost Matematicari ovoga doba otkrili su i notaciju prostih stepena brojeva kao sto su kvadrati i kubovi koja im je omogucili da definisu jednostavne algebarske jednacine. Djainisti vjeruju da svijet nikad nije poceo i nikad nece da se zavrsi.

Nastavite ovako. Pri 0biljezavanju stavite 1 u gornji kvadrat i dva ispod njega. a u one srednje zbir brojeva kvadrata iznad njih.Kao matematicar Pingala je naisao na Paskalov trougao i binomne koeficijente kao probleme koje je definisao ali o kojima nije imao predznanje kao i na fibonacijeve brojeve .Paskalov trougao je dosao kao posledica interesovanja za kombinacije i permutacije za koje daju i vrlo tacne formule : Nacrtajte kvadrat. U cetvrti red stavite 1 u krajnje kvadrate. a treca kombinaciju sa dva sloga«. . Od ovih linija druga daje kombinaciju sa jednim slogom . i jos tri kvadrata ispod njih. U trecu liniju (red) stavite 1 u kvadrate na kraju a u onaj srednji zbir brojeva kvadrata iznad njega . Pocevsi od sredine s donje ivice kvadrata nacrtajte dva slicna kvadrata ispod njega.

U tekstu se pokazuje i svijest o kombinatornom identitetu : .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->