Neolit na podrucju BiH

(skripta)

god.Mostre kod Visokog itd.tzv.impresso.Zukovackoj pecini.Pri tome.pretezno zenskih figura raznih domacih zivotinja. Dvije neolitske oblasti u BiH: -prvu sacinjava Bosna.Zelena pecina na izvoru Bune kod Mostara 1955. srednjovjekovni kompleks-u koji. Izmedju ova dva glavna evropska kompleksa prostire se i jedan dosta sirok prelazni pojas.Cairu kod Stoca i na Vukovim njivama.Zelenoj pecini.Ravlica pecina. BiH pripada sjeverozapadnom Balkanu.Gornja Tuzla (starcevacka neolitska grupa).Uvod: Dva neolitska kompleksa u Evropi: I- II- mediteranski kompleks-u koji ubrajamo evropska poluostrva i nesto prostora u njihovoj pozadini.odnosno cardium impresso keramikom ( ukrasenom utiskivanjem prstom.sa svojim vise centralnobalkanskim i kontinentalnim kulturnim elementima (ali i mijesanim stilovima) -drugu Hercegovina ciji neolit ima potpuno mediteranski karakter Stariji neolit Njemu pripadaju donji stratumi u Gornjoj Tuzli. Tri faze istrazivanja neolita: 1) austrougarski period-Butmir kod sarajeva 1893/96.a dok Zelena pecina i Ravlica pecina u Hercegovini.Ovaj kompleks okarakterisan je poluloptastim koricnim.dok Bosna pripada prelaznoj zoni.jer se u Bosni tokom neolitskog doba susretali i mijesali kulturni elementi iz obje velike evropske zone.On obiluje jos i bogatstvom plasticnih figura.pored srednje Evrope spada i dio zapadnog Podunavlja. usce Zgoscanskog potoka u rijeku Bosnu.Hercegovina ulazi u cjelini u mediteranski.Turbe kod Travnika 3) poslije oslobadjanja zemlje-Nebo u dolini Bile kod Travnika (neolitska grupa).. 2) pripada staroj Jugoslaviji-neolitsko naselje Donje Mahale 1924.Obre kod Kaknja.rubom skoljke ili nekim odgovarajucim predmetom ).Obrima I.kod Kaknja 1933.Lisicici kod Konjica (1952-1954. zatim bojenom i monohromnom keramikom.. jadransko neolitska kultura).On je okarakterisan tzv.biokoricnim i kruskolikim vazama.dok u ornamentici dominiraju linije.mijesani stilovi na bosanskom tlu. Naselja u Gornjoj Tuzli i Obri I nalaze se u Bosni. -Starcevo-Vinca Srbija.Arnautici kod Visokog. .u kojem dolazi do mijesanja neolitskih kulturnih elemenata.Danilo-Hvar na Jadranu i dr.trake i ubodi. god.

meandri i sl) izvedeni tamnom ili rjedje-sasvim crnom bojom. Zelena pecinaNema posuda sa slikanim ornamentima (razlika u odnosu starcevacke grupe). Naselje Obre I Pripada takodjer starcevackoj neolitskoj grupi. Dvije vrste keramickih izradjevina: .zdjele na prstenastoj nozi itd) c) monohramna keramika (konicne i poluloptaste solje. Starceva grupa (Gornja Tuzla)-naselja su uglavnom bila locirana na malom uzvisenju pored velikih ili malih rijeka.impresso keramika.a iznad njega su bili komadi crvene pecene ilovace od zidne konstrukcije i nesto izgorjelog drveta. .e. Svojstva keramike iz Gornje Tuzle (STARCEVACKI KERAMICKI ELEMENTI) a) tri osnovne vrste keramickih posuda:gruba.kuglaste posude sa jacom profiliranom obradom i kuglaste posude sa kracim cilindricnim vratom.god.monohromna polirana i slikana kermaika.gdje su gradjene neke slabije nastambe.pr . *Iskljuciva upotreba pravolinijskih bojenih ornamenata izvedenih u tamnoj bojiodredjuje pripadnost ove keramicke robe u okviru starcevacke grupe.Posebno interesovanje izazivaju ostaci poda od jedne ovakve kuce.U zivotnim uslovima nam pruzaju jedino ostaci od tri ognnjista ( izgradjeni od kamenih ploca.oblutaka i premoza ilovace i od nekoliko zvrnjista) Zelena iRakovicka pecina-stanovnici ove dbije pecine koristili su razne pecinske zaklone U hercegovackim naseljima glavna karakteristika predstavlja tzv.a povrsina im je tamne i tamnosmedje boje. Naselje Obre I-obuhvatalo je povrsinu od 500 kvadratnih metara. b) na posudama dominiraju oblici:polukuglaste.Keramicki elementi ovdje su prilicno naglaseni i kombinovani sa nekim elementima jadranske cardium-impresso kulture.Taj pod je bio izgradjen od manjih kamenih ploca. Kuce iz ovih perioda bile su cetvrtaste i izgradjene na povrsini zemlje.biokonicne zdjele) JADRANSKI KERAMICKI ELEMENTI-posude sa mnogo manjim stijerkama.dok su cisto geometrijski ukrasi (okomite ili cikcak linije. Postoje 3 osnovna keramicka izraza: a) barbotinska i druga gruba keramika b) bojena keramika (pehari. c) na gruboj keramici vanjska povrsina je najcesce ukrasena otiscima nastalim od povlacenja prstom-BARBOTINE TEHNIKA ili utiscima prsta i nokta (impresso tehnika) d) bojena keramika ima obicno crvenkast ili sivosmedj premaz.Kasno Starcevo 5750.

Prema antropoloskim nalazima rado se o djetetu od 5 godina.Cetiri groba su sadrzavala kompaktnije dijelove djecijih kostura (dojencadi) u zgrcenom polozaju.a to su: motivi koji oponasaju pletene kosare ili su izvedeni jednom posebnom vrstom skoljke.a ostala 4 slucaja-rasute djecije kosti sa zivotinjskim kostima i nekim predmetima zajedno.radi prospenteta?(ne kontam Edinu ovdje xD) buduceg naselja.motivi stipanja c) motivi koji se upotrebljavaju ugl. Srednji neolit U srednjem neolitu.Ugl.gusto zigosani polukrugovi i dr.polirane posude Ovdje razlikujemo tri vrste motiva: a) utisci prsta i nokta-circummediteranskim motivima b) motivi.a uz drugu-3 kamene sjekire i 1 ukopana posuda.motivi Pavlica pecina-dominira gruba keramika sa utscima prstiju ili nokta.Bili su to cetvrtaste kuce na povrisni zemlje.Tako se dobio najstariji tumulus u BiH.Kucni temelji su bili izgradjeni od kamena.Podnice kuca bile su od nabijene ilovace ili od tanjih kamenih ploca ili od oba materijala.svoj zivot pocinju kakanjska i vincarska grupa.·gruba ·monohramne. Najznacajnija nalazista kakanjske neolitske grupe su: Obre I. Zelena pecina-uz istocnu stijenu potpecinskog prostora nadjene su kosti lubanje i udova jedne ljudske individue.na uglovima su .a svoj vrhunac dozivljava u mladjem neolitu).u zapadnom mediteranskom prostoru. *U Obrima I ( III i IV stratum)otkriveni su ostaci od 5 stambenih objekata.u stratumima otkriveno je osam grobnih cjelina.skoljke ili neki zasiljeni predmet. kosti su pripadali djeci.a kasnije i butmirska grupa (zapocinje u srednjem neolitu.Kakanj i Arnautovic.a jedna od njih je imala dvije prostorije (od oko 60 kvadratnih metara).klasa i tzv.Sa uspravnim plocama zatecena su jos dva uredjaja:uz prvi je stajao nakit od morske skoljke.ali nije nepoznata keramika sa dobro uglacanom povrsinom i zigosanim ukrasima. Kult mrtvih-stariji neolit Obri I.Najvjerovatnije je da se u Obrima I i Zelenoj pecini radio o kultnom zatrovanju djece.

koje su sluzile kao ostave.Ove posude su karakteristicne za jadransko podrucje ( daniltska grupa ).gruba keramika( starijafaza).Bile su velikih dimenzija.sto cini jedinstven primjer u Bosni.Drveni pleter i lijep od ilovace sluzili su za izgradnju zidnih konstrukcija.Unutarnji dio obojene su crveno.zvonolikim nogama.a zidovi su bili izgradjeni od drveta ili ilovace.U pocetku je bilo tek nekoliko naselja ( Gornja Tuzla.dok u srednjoj fazi ovaj keramicki tip ustupa mjesto obicnoj gruboj keramici (trbusasti lonci sa cilindricnim vratom.Jama Vinca smjestena na Dunavu juzno od Beograda.obicni zaobljeni lonci i konicne zdjele).Ti elementi su: a) nesto uprostena barbotinska i impersso. Kulturnu nepoznanicu predstavljaju ritoni na cetiri noge.ustanovljene jame od stubova.ali tek kasnije dolazi do formiranja mreze naselja.a siroka 5 m.oblici:polukuglaste solje.posebno sila i spatule (jedna vrsta kasika). *Stanovnici naselja u Kaknju gradili su velike zamunicke nastambe.zadnja faza: crnoglacana keramika c) Kultne posude na cetiri zadebljane noge.Svaka kuca je imala svoje unutarnje ognjiste.Ukopane blizu 1 m u zemlju zdravicu. Vincarska grupa u Bosni zaposjedala je prostor izmedju rijeke Drine-Save-Bosne i Usore-podrucje sjeveroistocne Bosne.Varos kod Kaknja).Jedna kuca je bila dugacka oko 50 m.sa sirokim kosim otvorom i velikom drskom iznad ovog otvora.U Bosni se razlikuje nekoliko tipova naselja vincanske grupe: 1) naselja u obliku tzv.cije su uglove nosili masivni stubovi ukopane u duboke jame. *Naselje u Arnautovicima-nisu gradjene zemunicke kuce kao u Kaknju.sve do danas ostala je glavno nalaziste ove neolitske skupine.smedje.tamnosive boje. Najbrojnija neolitska grupa u Bosni bila je vincarska grupa. Vaze tulipanskog oblika i vaze na visim. telova-ravnicarski predjeli sjeveroistocne Bosne 2) sojenicka naselja u Tuzli 3) naselja na istaknutim brezuljcima-na brezuljcima uz rijeku Bosnu i Usoru .nego kuca na povrsini zemlje.razne vrste tanjira i zdjela.Nesto dalje od dugacke kuce otkriven je citav niz malih.sivkastosmedje.nanesena poslije pecenja posude(Rinearni motivi? ) d) U ornamentalnom pogledu smjenjuju se plasticni i urezani motivi (izvedeni dosta plitkim urezima) u obliku stratigranih traka. U materijalnoj kulturi kaknjske grupe veliku ulogu su igrala kostana orudja.ljevkastih jama. b) Monohramna keramika-uglacane povrsine.tzv.U hronoloskom smislu ona je zaprema vjerovatno srednje i kasno neolitsko doba. Ova neolitska grupa ima dosta originalan stil keramickih izradjevina.trouglova i rombova na nogama ritona (kultnih posuda) urezani motivi „bodljikave zice“.

bile su prelomljene i relativno grubo izradjene u odnosu na figure iz Vince ili sa Kosova. Mladji neolit Najznacajnija kulturna grupa iz mladjeg neolita je svakako butmirska grupa.na uobicajen tehnicki nacin.a ono u Gubaci pripada iskljucivo kasnom periodu vincanske grupe.Na ovom lokalitetu je tanak sloj i koji je pun okresanih orudja.Vincanska kultura je vrlo poznata po svojim itradjevinama od plastike ljudskih i zivotinjskih figura.ruke izgledaju samo kao horizontalni patrljci sa rupicama i sl.izradjeni su ostaci debelih drvenih stubova.sa nizom rupica na tjemenu. *U okviru jednog dijela grada Tuzle. Su gradjene na povrsini zemlje.potpuno pljosnata ljudska statua sa podbocnim rukama i veoma kratkim nogama sa naglasenim gluteima i jako shematicnom glavommnogo bolje radjena i originalna.koji su nosili platformu za izgradnju kuce.sigurnost od bilo kakvih iznenadjenja. Zajednicka osobina im je to da su smjesteni na nizim ili istaknutim brezuljcima.Najstarije i najdugotrajnije „tel“ naselje je ono u Varosi.Matic kod Tolise (Donja Mahala) i dr.Nebu kod Travnika.nesto dalje Visoko brdo u Ljupljanici.uz rubni dio tela.Pokazalo se da su kuce u Varosi bile gradjene u polukrug. U okvir Burmirske grupe spadaju naselja : u Kraljevinama kod Novog Sehera.nije neko brdo nego terasasti teren koji se spusta prema Usori.Ono je bilo nastanjeno tokom citavog srednjeg i mladjeg neolita.Crkvini .Prilikom istrazivanja u temeljima za izgradnju jedne velike kuce.sa jako naglasenim ocima.Izuzetak cini jedino Malo brdo kod Kalosevica. U Bosni do sada su poznate svega tri cijele ljudske figure iz pomenutih lokaliteta: dvije od njih su lezale pod podnom konstrukcijom jedne kuce u Varosi.Naselje u Maticu osnovano je krajem srednjeg i mladjeg neolita.Zemljiste na kojem je bilo sojenicko naselje bilo je mocvarno( tu su velika lezista podzemne slane vode.Dobiva se pri tom utisak da je ovo bio jedan radionicki centar razne neolitske zajednice.leze ostaci sojenickog naselja.koje pripada vincanskoj grupi.kao i otpadaka od njihovih kresanja. *Trecem tipu naselja pripadaju: Vinogradine i Sije u dolini Bosne.da je srediste tela bilo dosta slobodno.*Prvom tipu naselja pripadaju : Varos kod Koraja. Treca figura je iz Luga kod Gorazda. Zbog njene veze i sa srednjim neolitom stavljena je u prvi plan. u Obrima I kod Kaknja.Poseban umjetnicki stil:ljudske glave posebno stilizovane.II tip). Srednje neolitsko doba u Bosni oznacava opcenito period porasta neolitske populacije. Dobila je naziv prema nalazistu Butmir kod Sarajeva.Debelo brdo i Malo brdo u dolini Usore.Polozaj ovih naselja jasno osvjetljava namjere njihovih osnivaca.Grbaca kod Slatine(Bosanski Samac).koji dominiraju nad okolnim terenom i imaju veliku preglednost nad dolinama ovih rijeka. Kuce u ovim naseljima ( u dolini Bosne i Usore) ugl.

koje mnoge pripadaju zemunicama. Isto tako.bila je izgradjivana od debele naslage ilovace i ovalnog je oblika. Krov je bio izgradjen od debelog slamnog pokrova. Prjecje rijeke Bosne. Oko patosa bile su poredane posude za vodu i hranu i sl.pecenje i grijanje.a unutra se satojala od 2 zemunicke jame.a nekad i vanjsko ognjiste. Tipovi kuca: U samo 2 naselja butmirske grupe ustanovljen je zamunicki tip kuca: Butmir i Nebo.iz naselja Nebo. 4) kuce su bile podignute u redovima. Najznacajnije podatke o nadzemnim kucama dala su istrazivanja u naselju Obre II. Pripadnici butmirske grupe gradili su i kuce na povrsini zemlje.naselje u Obrima II na obali Bosnine pritoke Trstionice.zemunicka jama mogla je biti natkrivena samo nekim slozastim krovom.sa po 4 kuce-dva stambena horizonta sa 5 ili 4 stambena objekta. Glavna prostorija imala je veliku kalotnu pec za kuhanje. Izvana je gradjevina bila cetvrtasta. Sa iskopavanja u Butmiru otkriveno je oko 90 jama. naselje u Butmiru bilo locirano uz rijeku Zeljeznicu. Butmirska grupa zauzima ugl. Podnica jedne ovakve kuce.Nacin gradjenja svih zemunica bio je istovjetan. Ostatke ovakvog tipa kuca imamo u Nebu i u Obrima II.kod Turbeta.debljina od 15 do 40 cm. Gornji zemunicki zid bio je izgradjen od drvenog pletera i onda obljepljen debelim slojem ilovace.ali to je bilo konstantovano samo u pocetnoj fazi zivota u tim naseljima.Okolistu u Donjim Mostrama kod Visokog i na Brdu u Kiseljaku. Naselja butmirske grupe bila su pretezno podignuta uz samu obalu rijeke ili u neposrednoj blizini.a jedini izuzetak je naselje Kraljevine kod Novog Sehera. te trg za zajednicke potrebe .jer ona pripada srednjem porjecju rijeke Bosne.sa prolazima od 2 do 3 m izmedju njih.mogla je imati niske vanjske zidove i slicno.iznad kojih se pruzao zajednicki dvoslivni krov. Prva faza se sastojala od dva stambena horizonta. 3) dvodjelne kuce odrzavaju dosta visoku stambenu kulturu.sa po nekoliko stambenih horizonata.U naselju Nebo otkopana je samo jedna velika zemunicka nastamba koja se sastojala od 2 prostrane jame.Zidovi horizontalnog i vertiklanog prepleta. U izvjesnom broju zamunickih jama u Butmiru bilo je konstantovano unutarnje kucno ognjiste. Na ovom lokalitetu zateceni su ostaci 3 razvojne faze.Nebo u dolini Bile ( koja se ulijeva u Lasvu) itd.Tako je npr. Karakteristike tih kuca: 1) sve kuce su cetvrtastog oblika 2) konstrukcija: glavni nosaci-drveni stubovi bili su ukopani u dosta duboke jame i ucvrsceni kamenim oblicima. Smatra se i to da je ovo neolitsko naselje bilo kruznog tipa.pored patosa za sjednje i spavanje.

krusolike posude i loptaste vaze sa malom prstenastom nogom.Naselje u Kraljevinama-ovo naselje se pruza na ogromnoj povrsini. Tako su u prvoj fazi.veoma mali i sasvim nenaglaseni gornj otvori.zakljucuje se da su na ovom naselju gradjene trosne gradjevine.jer je i u neolitu. U Obrima II ova slika je znatno dopunjena. Njima se jos pridruzuju : solje. U butmirskoj keramografiji najazapazeniji oblici vaza jesu tzv. Jedna od vodecih formi butmirske kulture je bikonicna zdjela.ali i dalje ostaju nejasni.pa na mnogim glavama iz Butmira mozemo da prepoznamo neke izrazito rasne osobine.ukrasena ponekad kanelurama u gornjem dijelu posude ili nizom dugmeta na ostrom ramenu. Ljudske figure najcesce su prikazane u stojecem stavu ( Nebo).svjedoce mozda o najpoznatijem radionickom centru neolitskog naselja u Bosni.kao i paleolitu zena imala glavnu ulogu.razne druge bikonicne forme.a na jednoj drugoj figuri izvedena su zadebljana na ledjnim rebrima. Taj stil se ocituje gotovo iskljucivo u razlicitim geometrijskim motivima. Prikazani su dakle zenski likovi. Naselje Nebo-koonstantovano je je u drugom stratumu nekoliko radionica kamenog orudja. Neolitski umjetnici iz butmirkse grupe pridavali su pspbitu paznju obradi glave na svojim zemljanim figurama.otkrivena i 4 zrvnjista za satiranje zitarica i 5 radionica kamenog orudja.izgorjele gradje i sl. To su bila mjesta medju kucama na kojima je zateceno vece kamenje ( postolja za rad).tamne i dobro glacane povrsine. U tom pogledu oni su se razvili u prave neolisticke umjetnike.. Najznacajniju komponentu duhovne kulture butmirske grupe cine plasticne izradjevine od pecene zemlje. Ukrasi na butmirskoj keramickoj robi svjedoce o jednom posebnom i izuzetnom keramickom stilu. Ostalim dijelovima tijela butmirski majstori nisu poklanjali toliku paznju. . Ove zivotinjske statue samo potvrdjuju da su se stanovnici Butmira bavili i stocarstvom.pored 7 vanjskih ognjista. Figure adoranta smatraju se likovima za neke kultne radnje (ucesnici). Likovi zivotinja-figure u obliku govedja.bikonicni sudovi. zbog velikog nalazista okresanih kamenih sjekira. Posto se na ovom prostoru naselja proteze veoma plitak kulturni sloj ( od 20 do 40 cm) i posto nisu pronadjeni odnosno zapazeni ostaci kucnog lijepa.minijaturne vaze. Samo se u jednom slucaju uocavaju napori da se prikaze obuca na nogama ( vjerovatno kozna). Medju figuralnim izradjevinama razlikujemo ljudske i zivotinjske figure.veliki lonci i tome sl.zrtvenici na nogama.a na drugim njihovo glacanje. Na vecini butmirskih figura predstavljene su neke karakteristicne osobine zenskog tijela. Ovaj tip vaza najzastupljeniji je u Obrima II i u Kaknju.alatke za kresanje ili glacanje i velika mada otpadaka. Noge su inace predstavljene shematicno. Na nekim radionickim jestima vrsilo se primarno okresivanje kamenih sjekira.

Ova naselja bila su ribarska. Lisicicka neolitska grupa Nazvana po naselju Lisicici kod Konjica.a dok su tri groba lezala za jednu nijansu na visem nivou.pa cak i dojencadi. Ovaj predmet oznacen je kao „suncev kolut“. Njena naselja Donji Klakar kod Bosanskog Broda i Donja Mahala kod Orasja. U Donjen Klokaru nastambe su bile ugl.koja su u neolitsko doba bila pokrivena sumom i puna lovne divljaci. .ovakvi jarci bili su dobra odbrana od vlage.a to su: prva faza-u njoj su gradjene zemunicke nastambe. Osam sa samom dnu kultnog sloja. Sto se tice duhovne kulture u okviru butmirske gurpe. Nosioci nase posavske grupe bili su Panonci.okruzeno nizim i visim brdima. Postojale su tri gradjevinske faze koje svjedoce o trajnijem prebivalistu na ovom mjestu.a dva djeteta su bila stavljena na ledja. Svi otkriveni kosturi pripadali su sasvim maloj djeci.naselje Obre II gdje je otkriveno 11 grobnih cjelina.neophodno je spomenuti i kult mrtvih. Ovo naselje je lezalo u sirokoj i plodnoj dolini.smjesteni su na samoj obali rijeke Save.U naseljima Obre II i Nebo sakupljen je ogroman broj kostiju od zivotinja. domacim zivotinjama. Lisicicko naselje nije bilo narocito veliko-otprilike 150x100 m.koje je danas potopljeno Jablanickim jezerom. Dok u Butmiru nema kostanog orudja. Zanimljiv nalaz predstavlja i jedan pljosnati kolut od peene zemlje u Obrima II.a prema nalazima kostiju izgleda da su se tamosnji stanovnici bavili i lovom.u Obrima I. Naselje u Lisicicima bilo je smjesteno na blagoj terasi pored obale Neretve. Samtra se da su ova djeca i dojencad zrtvovana u fazi formiranja naselja.kako bi se osigurao napredak naselja i zastiti stanovnistvo od pretpostavljenih opasnosti.nisko i izlozeno cescem plavljenju rijeke.a u naselju Nebo veci procenat kostiju je od divljih zivotinja. Na njegovim rubovima probusene su 4 rupice-svakako za vjesanje ovog predmeta. Oko jednog slobodnog prostora (trg) redale su se u krugu kuce i zatvarale sa svih strana i sam trg. te su bila opkoljena jarkom za odvodjenje vode. Zemunickog tipa. Posavska neolitska grupa u sjevernoj Bosni Ova grupa je sastavni dio sremsko-slavonske.a na prednjoj strani je izvedena ukrasna figura od 4 medjusobno povezana romba.a u drugoj dvije cetvrtaste kuce na povrsini zemlje. Preko 80 % tih kostiju pripada.odnosno bapsko-lengijelske ili sopotske skupine-koja ima odredjenih kulturnih veza sa vincenskom grupom. Vecina djece je bila polozena na lijevi bok.pa su kosturi zateceno sa rasirenim nogama. S obzirom na to da je zemljiste na kojem je bilo podignuto naselje u Klokaru.

Oblici keramickih posuda i njihovi ukrasi bitno se razlikuju od butmirske robe. S obzirom na predstave polumjeseca i sunca na keramickoj robi u Lisicicima. Pored ognjista u donje zemunickom stratumu bilo je nekoliko zajednickih objekata. b) Simbolicni znacim.osnovna su forma posuda u ovom nalazistu.od kojih mozemo spomenuti lov.izgradjeno od vecih rijecnih oblutaka. Zajednicko ognjiste na trgu.dobro sacuvan pod.trouglovi.lisicicka grupa pripada jednom sirem kompleksu mladjeg neolita na Jadranu i zapadnom Mediteranu.poseban tip vaze na nozi i razni lonci.napravljen od manjih kamenih oblutaka (jedna vrsta kamene kaldrme). Bikonicne zdjele.jata ptica i sl.U donjem stratumu (zemunickom) zateceno je jedno.a posebno ornamentalnog sistema na keramici. Citava gradjevina daje utisak spremista za hranu.piramidalan ili stozast krug.posto se radi o sasvim drugacijem karakteru kulta. Na osnovu cjelokupne kulturne fizionomije Lisicica.a kose rupe na njenim rubovima ukazuje na posebno gradjen.a citava brda zivotinjskih kostiju oko njega su ostaci zajednickih gozbi-odnosno o kolektivnoj ishrani. Medju 15 otkrivenih zamunickih jama. Zidovi su bili nacinjeni od pletera i premaza ilovace. Nalaz je dvostruko zanimljiviji: prvo vilica je nadjena unutar nastambe i drugo lezala je pored ognjista. Jedina razlika je u podu. Specificnu kulturnu pojavu u ovom nalazistu i u citavoj lisicickoj grupi predstavljaju ukrasi na keramickoj robi. Zbog toga se ne treba cuditi nedostatku ljudskih i zivotinjskih statueta.jedna je bila malih dimenzija.rijetke spirale i sl.sume.odnosno solarno-lunarni kultovi.odmah se doslo do zakljucka da su ovdje bili razvijeni astralni. Motivi na keramici iz Lisicica: a) cisto geometrijski motivi u koje spadaju trake.sunca ili zvijezda i sl.a pored toga je koristena i crvena konstrukcija. Ovdje su se upotrebljavali urezani i bojeni ornamenti.ali monumentalno ognjiste.polukrugovi. Svi ovi motivi su najcesce rasporedjeni na gornjem dijelu zdjele ili solje. Potom dolazi oblik solje u velikom broju varijanti.predstavu kuce.sastavni su dijelovi jedne komunalne koncepcije.zajednicke loncarske peci i spremnica hrane.kruzni raspored nastambi. c) Realisticne predstave. osobito su karakteristicne bojene i druge trake uz rubove zdijela. Zemunicke nastambe su gradjene na isti nacin kao i u onim bosanskim naseljima. Ovi motivi su samostalno komponovani ili dolaze u medjusobnim kombinacijama.pa tek onda loptasti sudovi.tzv.kao sto su znaci polumjeseca. Treba spomenuti i to da je pored jednog ognjista u jednoj zamunickoj nastambi nadjena u pepelu vilica odrasle ljudske individue. Ovo potvrdjuje kulturna srodnost sa nalazima na . trapa. Iz toga onda mozemo zakljuciti da su stanovnici Lisicica njegovali kult lobanje odraslih predaka.sa ostrim prelazima i kratkim vratom.

ostrvu Hvar.bikonicne zdjele. Oblici fine keramike: solje i zdjele sa zaobljenim profilom zdjele i solje sa manje ili vise naglasenim obodom.Korculi i Lastovu. Na osnovu ove srodnosti stvoren je i pojam hrvatskolisicicka kultura mladjeg neolita na Jadranu. Fazu Ravlica pecine nad izvorom rijeke Tihaljire. . Hvarskoj kulturnoj grupi danas mozemo pripisati samo II.