P. 1
Projektovanje_zavarenog_spoja

Projektovanje_zavarenog_spoja

|Views: 546|Likes:
Published by Nikola Pantelic

More info:

Published by: Nikola Pantelic on Jan 21, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/05/2014

pdf

text

original

1.

PROJEKTOVANJE ZAVARENOG SPOJA Uvod (značaj projektovanja zavarenog spoja i oblika žljeba, uticaj napona i deformacija od zavarivanja) Projektant treba da iskoristi prednosti zavarivanja kao postupka izrade i spajanja. Zavarenu konstrukciju treba izraditi uz najmanju cenu, obezbeđujući u isto vreme zahtevanu funkcionalnost i sigurnost. Pogodnim izborom zavarenog spoja i materijala projektant određuje ne samo osobine proizvoda, već i mogućnost njegove izrade. Broj 1. 2. Naziv Osnovni metal -materijal (OM) Lice šava Objašnjenje Materijal delova koji se zavaruju Površina šava na kojoj se nalazi čelo šava Površina šava na kojoj se nalazi koren šava; u slučaju X ili dvostrukog Užljeba to je površina suprotna licu šava Deo šava u korenu žljeba Deo osnovnog materijala istopljen pri zavarivanju Prelaz metala šava (MŠ) i osnovnog metala (OM) b. a.

3.

Naličje šava

4. 5. 6. 7.

Koren šava Uvar Granica uvara

Zona uticaja Zona neistopljenog osnovnog metala u kojoj je struktura izmenjena toplote (ZUT) toplotnim dejstvom Linija stapanja Dubina uvara Granica između površine šava i osnovnog metala Mera dubine rastapanja osnovnog metala c.

8. 9. 10.

Nadvišenje Visina izbočine šava iznad površine šava, slemena, osnovnog metala korena Širina šava Rastojanje stranica šava d. Ukupna debljina šava; u slučaju Debljina šava sučeonog šava od lica do naličja šava; u slučaju ugaonog šava od lica do kraja Nadvišenje navara iznad površine osnovnog metala.

11. 12.

13. Debljina navara

Slika 1. Osnovni elementi zavarenog spoja i šava (a, b -sučeoni spoj; c -navarivanje; d -ugaoni spoj) Najvažniji faktori, koji utiču na izbor vrste zavarenog spoja, su: - koncept projekta zavarene konstrukcije; - zahtevi klase kvaliteta zavarenog spoja; - vrsta i debljina osnovnog materijala; - položaj zavarivanja; - postupak zavarivanja; - dimenzije dodatnog materijala. Da bi se izbegli veliki naponi i krivljenje (deformacija) zbog zavarivanja, projektant treba da uzme u obzir moguće skupljanje zavarenog spoja. Neki tipični primeri su prikazani na sl. 2 - 5. i objašnjeni u tab. 3.3.1. i 3.3.2.
1 od 17

6 0. Poprečno skupljanje sučeonih (a) i ugaonih (b) spojeva Slika 4. manjim brojem spojeva u zavarenoj konstrukciji i tehnološkim merama (redosled zavarivanja.koren žlebljen-2 potkorena prolaza REL-obložena elektrodapo 4 pro-laza sa svake strane REL-obložena elektrodaduboki uvar-6 prolaza REL-po 1 prolaz sa svake strane-horizontalni položaj s.Pravci skupljanja sučeonog spoja: 1 .3 – ne preporučuje se REL-obložena elektrodakorena letva-7 prolaza 1 REL-po 2 prolaza sa svake strane-koritasti položaj REL-po 2 prolaza sa svake strane-vertikalni položaj 1.2 s.Skupljanje može da se izbegne konstrukcijom zavarenog spoja (manjim poprečnim presekom šava.EN 10027-1) sl 3 Oblik šava Postupak zavarivanja REL . Slika 2. zavarivanje uz korišćenje manipulatora. pri zavarivanju čelika Č. prethodnim usvajanjem komponenti za zavarivanje.6 letvom-1 prolaz REL-obložena elektroda veliki ugao žleba-14 prolaza 3.0361 (S235JRG2 . 4 .3 3.0 REL-po 2 prolaza sa svake strane. Poprečno skupljanje sučeonih (a) skupljanja: b .5 prolaza REL-obložena elektroda-5 prolaza.6 1.4 prolaza REL-obložena elektrodabez podkorena . 2 .upravno skupljanje.poprečno skupljanje Slika 3 . ispravljanje.bez podkorena .8 1. mm. β .3 2 od 17 . 3 .zavarivanje sa bakarnom korenom 0.4 REL-obložena elektroda20 prolaza Oblik šava Postupak zavarivanja Gasno zavarivanje u desno 2. Elementi ugaonog (a) (b) Slika 5. manji unos toplote.4 EPP EPP.8 1. α i ugaonih (b) spojeva ugao žljeba.obložena elektroda.podužno skupljanje.horizontalni 0.2 prolaza REL-gola elektroda.ugao skupljanja Tabela 1.0 1.5 1/3 REL-2/3 EPP3 prolaza REL i 1 prolaz 2.širina lica šava. zagrevanje posle zavarivanja i termička obrada posle zavarivanja.3 položaj 1. Primeri poprečnog skupljanja s. mm 1.ugaono skupljanje. mm 1.

a) ili. Najčešće korišćeni spojevi su prikazani u tab. 3 od 17 .4) Oblik šava α .2 prolaza -horizontalni položaj REL. ponekad.2 prolaza po stranihorizontalni položaj 0 0.3.° 7 REL-obložena 13 elektroda-22 uska prolaza EPP.Vrste spojeva Zavareni spojevi se izvode kao (sl.° REL-obložena elektroda.REL-po 2 prolaza sa svake strane-horizontalni položaj REL. 3. 3.5 položaj REL-obložena elektroda1 prolaz 0 3 1 REL-obložena elektroda3 prolaza EPP-1 prolaz 1 0 2 2.1 2 prolaza REL-obložena elektroda.zavarivanje sa bakarnom korenom letvom-1 prolaz 1/3 REL-2/3 EPP-obložena elektroda-1 prolaz EPP 0 1 0 2 3 EPP.7.zavarivanje sa čeličnom korenom 5 letvom-1 prolaz REL-obložena elektroda4 prolaza-horizontalni 1. zajedno sa oznakama. Oni mogu biti.6): sučeoni spojevi (a).3.3. prikazima i simbolima (prema ISO 2553).5 0. 3.8 REL-po 2 prolaza sa svake strane-horizontalni položaj 0 0 REL-2 prolazahorizontalni položaj Tabela 2.1 2 prolaza REL-obložena elektroda.5 5 prolaza Postupak zavarivanja REL-obložena elektroda5 prolaza-koren žljebljen-3 korena prolaza Gasno zavarivanje u desno Gasno zavarivanjevertikalno-dvostranoistovremeno REL-obložena elektroda REL-obložena elektrodapo 2 prolaza-horizontalni položaj REL-obložena elektrodapo 2 prolaza-horizontalni položaj REL-obložena elektroda3 prolaza-horizontalni položaj 0 Oblik šava Postupak zavarivanja REL-obložena elektroda2 prolaza α . T spojevi (c). Primeri ugaonog skupljanja α (sl. spojevi na ivici (d) i krstasti spojevi (e). neprekidni (sl. isprekidani (b). načelno. preklopni spojevi (b).

4 od 17 . c. elementarni simboli (oznake) prema ISO 2553. Detaljan opis zavarenog spoja je moguć kombinacijom elementarnog i dodatnog simbola (tab. U mnogim slučajevima su neophodni dodatni simboli.Slika 6.3. 4. dati u tab. d) zavareni spojevi Vrste spojeva. Neprekidni (a) i isprekidani (b. izgled spoja i prikaz na crtežu su dati u tab. Osnovni oblici zavarenih spojeva: sučeoni (a). ivični (d) i krstasti spoj (e) Slika 7. preklopni (b).5). T spoj (c).

Vrste spojeva i elementarni simboli (oznake) 5 od 17 .Tabela 3.

6 od 17 .

Vrsta spoja Oznaka Izgled spoja Prikaz na crtežu Šav u otvoru Tačkasti spoj Linijski spoj Tabela 4. Dodatni simboli Simbol ∩ ∪ Oblik površine šava ili spoja Ravna (obično obrađena) Ispupčena Udubljena Zaobljeni prelazi podnožja Korišćena stalna podloška Korišćena privremena podloška 7 od 17 .

uzet iz ISO 5817 za odstupanje od saosnosti (ISO 6520 referenca) i zahtevani nivo kvaliteta. MIG. Primeri prikazivanja spojeva kombinovanim simbolima (oznakama 3. za uglove.Zahtevi tolerancija Neke tolerancije za izradu žljeba mogu se naći u tab. EPP. Najčešće korišćeni oblici žljeba prema debljini materijala za postupke elektrolučnog zavarivanja (E. Opšte tolerancije za dužinu.9. što omogućava uspešno zavarivanje.10. i . TIG. 18). zajedno sa sl. paralelnost) su date u standardima (npr. 8. postupku zavarivanja. DIN 8570). Slika 9.Klasifikacija oblika žljeba (prema debljini.Tabela 5. koji se odnosi na granice odstupanja od ispravnog položaja. kao što će biti objašnjeno. uglove i položaj (saosnost.6. Osnovni elementi žljeba su prikazani na sl. je primer (No. 8 od 17 . 7. 4. Veličine tolerancija su date u tab. pristupačnosti) Žljeb je pripremljeni deo površine materijala koji se zavaruje. 6.8. odstupanje od ravni. MAG) su prikazani u tab.

1 t. Linearno odstupanje prema ISO 5817. 18 9 od 17 .15 t. 7. 2.9 (slučajevi A i B). Naziv Stranica žljeba Koren žljeba Oštri koren žljeba Tupi koren žljeba Razmak u korenu Visina grla Otvor žljeba Širina žljeba Ugao otvora žljeba Ugao zakošenja žljeba Oznaka s1 h s2 a b Objašnjenje Bočna površina žljeba Najuže mesto žljeba Najšire mesto žljeba Slika 8. 9. Za kružne spojeve (slučaj C) granica je h ≤ 0. Slika 9. koje se zahtevaju prema strogom kvalitetu B su h ≤ 0. i za prosečni kvalitet D h ≤ 0. 5. izražene veličinom h i debljine ploče t na sl. 8. a najviše 3 mm.5 t a najviše 2 mm za strogi kvalitet B. a najviše 4 mm. No. 3.Broj 1. naziv i objašnjenje elemenata žljeba Granice linearnog odstupanja ploča i uzdužnih spojeva. 10. a najviše 5 mm.25 t. 4. Skica. 3. za srednji kvalitet C h ≤ 0.3. 6. ISO 5817. 3 mm za srednji kvalitet C i 4 mm za prosečni kvalitet D.

duplu liniju.3. već samo prikazan. jedne neprekidne i jedne crtkane (2).načinom prikazivanja dimenzija. i .jednu liniju sa strelicom (1) za svaki spoj. Ako spoj ne mora da bude specificiran. On obuhvata . koja se sastoji od dve paralelne linije. 10 od 17 .dodatnim simbolom. treba koristiti simbol sa sl. a da se crtež ne preoptereti primedbama ili prikazima i dodatnim presecima.5.Oznake (simboli) za zavarivanje na crtežima i način označavanja prema ISO 2553 Simbolično označavanje treba da da jasno sve potrebne podatke za određene spojeve.određenog broja dimenzija i konvencionalnih oznaka. 11. Ono obuhvata elementarni simbol. . . . Elementarni simboli su dati u tab. koji može da se dopuni sa: .dopunskim podacima (naročito za radioničke crteže).

Žljebovi za zavarivanje postupcima E. MAG 11 od 17 . MIG.Tabela 6. EPP. TIG.

12 od 17 .

Tabela 7. Neki detalji primene simboličnih oznaka prikazani su na sl. Tolerancije dužina u zavarenim konstrukcijama 13 od 17 . crtkana linija se može izostaviti. za simetrične spojeve.11.Crtkana linija može biti iznad ili ispod neprekidne linije.

Ostale. Kod ugaonog šava može da se koristi slovo a (sl. lista postupka) se mogu dati u okviru. već ih dati na crtežu. . Zavarivanje na terenu se označava prema sl. Oznaka šava po obimu je prikazana na sl. odstupanje od ravni i paralelnost Primer na sl.Tabela 8. manje važne dimenzije. uvek napisano ispred veličine odgovarajuće dimenzije(f). c). mogu se navesti. Glavna dimenzija u odnosu na poprečni presek piše se na levoj strani (tj. ili. 12.12. pri čemu je z = a√2. 12.Simbol se postavlja na stranu neprekidne linije ako je spoj (lice šava) na strani strelice spoja (sl. iza) simbola. ako to nije moguće. c). ispred) simbola (sl.spoja. prema sledećim pravilima: . ali u slučaju jednostranog sučeonog spoja sa jednom zakošenom stranicom i jednostranog sučeonog J spoja strelica treba da je usmerena prema pripremljenoj ploči (c).9.k. Tolerancije za saosnost. (tj.e). 12. Tolerancije uglova Slika 3. da bude upravna na nju. 12. Referentna linija treba da je paralelna sa donjom ivicom crteža (b.d. 14 od 17 . Normalno se strelica postavlja neposredno uz spoj. Položaj linije strelice u odnosu na spoj u načelu nema značaja (b. Svaki simbol može biti dopunjen određenim brojem dimenzija.i.a objašnjava pojam "strana strelice" . a posebna uputstva (npr. a uzdužna dimenzijana desnoj strani. ako je potrebno. Simbol treba postaviti iznad ili ispod referentne linije. 11). što bliže referentnom znaku (j).3. Ako nema nikakvih oznaka sučeoni spopj treba izvesti sa potpunin provarivanjem. Oznaka za postupak zavarivanja je prikazana na sl. Tolerancije uglova u zavarenim konstrukcijama Tabela 9.Simbol se postavlja na stranu crtkane linije ako je lice šava na spoljnjoj strani spoja. Ako nema podataka iza simbola znači da je šav neprekidan po čitavoj dužini radnog predmeta.g) ili z (h). Dimenzije koje označavaju položaj šava u odnosu na ivicu ploče ne treba pisati u oznaci.spoja i "druga strana" . 12.

prema ISO 5817 i ISO 10042). 2a .refrentna linija (neprekidna linija). ISO 3581). sledećim redosledom: .postupak (npr.linija strelice. c. za jednostrani V sučeoni spoj sa podloškom. Zatvoreni okvir (sl. .simbol za zavarivanje a. zahtevani nivo prihvatljivosti prema ISO 5817. e.nivo prihvatljivosti (npr. listovi postupka).i) može da se koristi za specijalna uputstva (npr. i. Neki detalji primene simbola Podaci o spoju i dimenzijama (sl. ravni (horizontalni) položaj PA prema ISO 6947.e) mogu da se dopune daljim podacima u okviru. prema ISO 6957). 3 . d.12. f. prema ISO 4063). h. j. Način prikazivanja zavarenog spoja: 1 . 2b identifikaciona linija (crtkana linija). . Slika 12.Slika 11. ISO 2560. prema ISO 544.12. obložena elektroda ISO 2560-E 51 2 RR 22. 15 od 17 .radni položaj (npr. b. g. Pojedinačne stavke treba razdvojiti znakom "/" (puna linija). izveden ručnim elektrolučnim zavarivanjem (E) (referentni broj 111 prema ISO 4063). k. .dodatni materijal (npr. Primer za redosled podataka dat je na sl.13.

Slika 13. Izgled i simbolični prikaz jednostranog V sučeonog spoja sa podloškom 16 od 17 .

Literatura: 1. Metalne konstrukcije. Obezbeđenje kvaliteta u zavarivanju. Z.. D. 2003. 2.. Marković. Osnove proračuna i konstruisanja. 3. Tošić. II deo. Mašinski fakultet. Sedmak A. Mašinski materijali.. Milosavljević A.. Društvo za unapređenje zavarivanja u Srbiji. 2007. D. Savezni zavod za standardizaciju. Vukičević M. Građevinska knjiga. Beograd. Beograd. Beograd. 17 od 17 . Čukić. D. Zbirka standarda. Šijački-Žeravčević V. 1996. Đorđević V.. Buđevac.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->