EKOLOŠKA KRIZA I ZNAČAJ EKOLOŠKOG OBRAZOVANJA U REPUBLICI SRPSKOJ

1

Slobodan Trifković1 Cvijetin Živanović2
Nevladina organizacija ,,Centar za ekologiju i održivi razvoj,, Bijeljina
2

Agencija ,,Ekspertiza,, Bijeljina

Uvod: Neodrživost kvantitativnog modela rasta, tj. civilizacijskog modela, koji se zasniva na beskonačnom iscrpljivanju prirodnih resursa, inicira neophodnost za traženjem novih puteva društvenog razvoja i opstanka. Čovjek je konačno shvatio, da je pitanje dalje strategije opstanka izmjenjen odnos prema životnoj sredini u cilju smanjenja stepena ekološke krize. Ekološka kriza je samo nerazdvojni dio velikih civilizacijskih događaja, prije svega osnovnih pretpostavki modernog industrijskog društva i civilizacije (zapadne), prema kojoj proizvodnja materijalnih dobara postoji radi sticanja profita ili državne akumulacije, a ne u cilju zadovoljenja stvarnih ljudskih potreba. Posledice su poznate. Takav stil života izveo je čovjeka iz ravnoteže sa prirodom, čiji je on samo dio, a ona se može povratiti samo temeljnim sociokulturnim alternativama-ekološkim obrazovanjem. Ključne riječi: ekološka kriza, iscrpljivanje prirodnih resursa, životna sredina, ekološko obrazovanje

ENVIRONMENTAL CRISES AND THE IMPORTANCE OF ENVIRONMENTAL EDUCATION IN REPUBLIC OF SRPSKA
Abstrakt: Unsustaining quantitative model of growth, the model of civilization, which is based on the endless exhaustion of natural resources, initiate the necessity of finding new paths of social development and survival. The man was finally realized, that the question of further survival strategy is amended attitude toward environment in order to reduce the extent of the environmental crisis. Ecological crisis is only an inseparable part of the great civilization events. Modern industrial society and civilization (western), according to the production of material goods, exist in order to acquire a profit or state accumulation, not in order to meet real human needs. Consequences are well known. Such a lifestyle has brought a man out of balance with nature, which he is only part, and it can recover only the fundamental socio-cultural alternatives- environmental education. Key words: environmental crises, natural resources exhaustion, environment, environmental education

Uvod U ranijim periodima ljudske istorije nisu postojali ekološki problemi, ali je broj ljudi u pojedinim dijelovima svijeta bio neuporedivo manji, dakle životna sredina bila je manje ugrožena. Danas, kada se broj stanovnika na zemlji približava broju od sedam milijardi, a mnoga područja su već sada prenaseljena i ekološki iscrpljena odbacivanje ekološkog obrazovanja, značilo bi kulturno unazađenje i zanemarivanje smisla društvene odgovornosti koja vodi čovjeka u zločin protiv samog sebe i cjelokupnog biljnog i životinjskog svijeta. Ovo sagledavanje, ukazuje da je čovječanstvo odgovorno ne samo za proces ubrzanog uništavanja biljnih i životinjskih vrsta koji se sada odvija, nego i za proces uništavanja koji će tek uslediti i koji znači patnju i smrt za veliki broj ljudi, ako ne i za cjelokupno čovječanstvo. Krivica za ekspanziju ekološke krize ne može se pripisati samo povećanju broja stanovnika, nego i razvoju

. Umjesto čuvara pretvorio se u dželata. Savremena ljudska civilizacija ušla je u treći milenijum sa globalnim ekološkim problemima: . koja čeličnom neizbježnošću vodi do destrukcije prirodne sredine. čime se doprinosi izmjeni globalne klime. . Globalna okolina uz nepoštovanjem ekoloških zakonitosti. Zbog toga se čini paradoksalno to što. tj. ali sa druge strane negativno utiče na kvalitet životne sredine i zdravlje ljudi. Dakle. . ne može se više posmatrati rezervoarom sposobnim da prihvati neželjene nusproizvode produkcije bez degradacije. nauke i politike. neophodno je definisati razvoj sasvim nove ekološke kulture (ekološko ponašanje) i ekološke etike (ekološke svijesti) u okviru koncepta savremenog obrazovnog sistema. o narušavanju ekološke ravnoteže i potrebi zaštite životne sredine.globalne promjene klime. industrijalizacija omogućava povećanje stepena životnog standarda velikog broja ljudi u Republici Srpskoj. a ne njen neograničeni gospodar i neophodno je da .. a ne prema ostvarivanju profita i odrediti granice preko kojih se nesmije preći. danas tragamo za rješenjem ekoloških problema. Ekološko obrazovanje U vremenu globalne ekološke krize ekološko obrazovanje u Republici Srpskoj se postavlja kao najvažniji zadatak ne samo jednog pokolenja.narušeno zdravlje ljudi itd. Pri tome. potrebno je cjelokupnu društvenu svijest staviti pod lupu kritike. potrebno je okrenuti obrazovni proces ponovo u humanom smjeru.modernizma. Dakle. može se govoriti o brojnim otvorenim pitanjima i problemima u kojima se nalaze male zemlje u razvoju. U cilju uspješnog prevazilaženja nagomilanih ekoloških problema u Republici Srpskoj. uništavajući sve elemente eko-sistema i pretpostavke opstanka za mnoga bića. da se angažuju u zaštiti i da se ekološki opravdano odnose prema životnoj sredini u kojoj žive. Ekološkim obrazovanjem se stvara prostor za uzajamno približavanje čovjeka i prirode. Ekološki problemi Sa ekološkog aspekta. čovjek je zloupotrebio društvenu odgovornost i postao najveća štetočina Planete. odnosno spremnost pojedinaca i društvenih grupa u Republici Srpskoj. S jedne strane. 2. . Sasvim sigurno. Ekološko obrazovanje ne podrazumjeva samo upoznavanje prirodnih i društvenih nauka neophodnih za razumjevanje i rješavanje ekoloških problema i smanjenje stepena zagađivanja životne sredine.industrije. ali i čovjeka sa čovjekom u cilju smanjenja posledica dosadašnjeg agresivnog tehničko-tehnološkog progresa na račun biosfere. U suštini. kao što je Republika Srpska. čovjek je korisnik prirode.oštećenje biosfere i njenih eko-sistema. Razvoj ekološke svijesti. koja nam sada preti. nego predstavlja i dogradnju etičkih principa i formiranje novog sistema vrijednosti čovjeka u odnosu na prirodu i okruženje. pa i za samoga sebe. saznanje o ugroženosti ravnoteže u prirodnoj sredini i o uticaju tog narušavanja na položaj i egzistenciju čovjeka. Uvođenjem ekoloških sadržaja unapređuje se promocija novih vrijednosti i povećava se stepen ekološke kulture i ekološke etike. Osnovni elementi teorijski i empirijski stečene ekološke svijesti su ekološka etika i ekološka kultura.iscrpljenost prirodnih resursa. čime se doprinosi razvoju odgovornosti prema kvalitetu životne sredine. nego i savjest. a svu dosadašnju civilizacijsko-društvenu i tehničku tradiciju ne treba odbaciti kao krajnje neprijateljsku. ekološku svijest ne čine samo saznanja o odnosu prirode i društva.otpad u nesavladivim količinama. ukazuje na potrebu obrazovanja novih ljudi za novo vrijeme. umjesto da je čuvar biosfere. 1. držeći se pravca koji je postavila zapadna kultura . ali ono što se smatra ključnim je rješavanje psihosomatskih poremećaja u koje smo zapali i koje se manifestuje kroz pojavu ekološke krize. povećanju stepena prisustva toksičnih hemikalija u lancu ishrane i mogućnosti katastrofalnog konflikta.. budući da najneposrednije utiče na stvaranje nove ekološke svijesti.

koji podrazumeva da se principi nove filozofije življenja i ekološke etike. za cjelokupno stanovništvo na Planeti.. . .unapređenje kvaliteta življenja. Promjene su potrebne. Ono se ne smije ograničiti na samo neke od društvenih slojeva.nastavni planovi neophodo je da obuhvate problem u cjelosti uz naglašavanje istorijskog ili razvojnog pristupa.vodi brigu o tome da ne uništi sopstvenu životnu sredinu. koje je kao osnovno čovjekovo pravo utvrđeno i prihvaćeno od strane međunarodne i naše zajednice.obuhvati sve oblike obrazovanja i vaspitanja od formalnog.saznanja i shvatanja o životnoj sredini se moraju izlagati u svim nastavnim predmetima gdje je to moguće u cilju integralnog pristupa u procesu obrazovanja. 3. preko neformalnog do informalnog. Uvođenjem ekološkog pristupa. ograničenost prirodnih resursa i da se steknu konkretna saznanja o posljedicama čovjekovih aktivnosti na regionalnom i planetarnom nivou.Međunarodni program ekološkog obrazovanja.stvori osećaj društvene odgovornosti za životnu sredinu od lokalne samouprave do državnog nivoa.nastavi stručno osposobljavanje zaposlenih na pojedinim radnim mjestima u cilju smanjenja mogućnosti nastanka ugrožavanja životne sredine u procesu rada.razvija partnerstvo svih relevantnih učesnika i koristi sve raspoložive resurse. ali će one biti smislene i autentične. pa i Republike Srpske.istražuje najkorisnije pristupe u vaspitanju i neposredno ih primeni. znanje i vještine.. kvalitetno sproveden program obrazovanja za zaštitu životne sredine ulazi među najvažnije zadatke svake države. novih etičko-kulturnih vrijednosti. Osnovni preduslov takvog novog odnosa prema prirodi. . S tim u vezi. neophodne za aktivno učešće u zaštiti i unapređenju kvaliteta životne sredine. preko osnovnog i srednjeg do univerzitetskog i cjeloživotnog. Osnovnu pretpostavku čini pravo čovjeka na život u zdravoj životnoj sredini.obuhvati sve stepene obrazovanja i vaspitanja. . Ekološko obrazovanje. U Republici Srpskoj razvoj programa ekološkog obrazovanja u budućnosti neophodno je da: . Procjenjuje se ostvarivanje ekološke pismenosti na svim nivoima obrazovanja i kroz sve obrazovne oblasti.jačanje obrazovanja za žaštitu životne sredine za sve generacije.stvaranje novog ponašanja i životnog stila poželjnog za životnu sredinu. podrazumjeva favorizovanje novog stila života. Program mjera Proces reforme obrazovanja u Republici Srpskoj je započeo i trenutno se sprovodi implementacija obrazovanja u svim obrazovnim ciklusima. Istorija ekološkog obrazovanja na međunarodnom nivou išla je paralelno sa razvojem ekološke kulture i etike. . . od predškolskog.omogućavanje svakom pojedincu da dostigne svjesnost. Programom su definisani glavni ciljevi obrazovanja: . nove slobodne i odgovorne ličnosti. samo ako krenu od nas samih. Na globalnom planu pripremljen je . kao i novoj filozofiji življenja i novom modelu pogleda na svijet. . a time i samog sebe. nego njegovi doživotni konzumenti neophodno je da budu pripadnici svih generacija stanovništva u Republici Srpskoj.razvijanje ekološke etike i ekološke kulture. . . kako bi se shvatile čovjekove destruktivne moći. . neophodno je ugraditi u sistem obrazovanja izborne predmete iz oblasti zaštite kvaliteta životne sredine u svim ciklusima. .prepozna problem zaštite životne sredine kao svoj problem i preduzme odgovarajuće mjere usmjerene na osposobljavanje stanovništva za planski razvoj sredine sa svim njenim resursima i ljudskim tvorevinama. . . nove filozofije življenja i novog modela razvoja je stvaranje novog programa ekološkog obrazovanja.

Profesionalne kompetencije nastavnika određene su delatnošću i socijalno-interaktivnim procesom koji vode.programske kompetencije . Kako definisati kompetentnog nastavnika u sistemu eko-obrazovanja? Profesionalne kompetencije nastavnika su sistemi znanja. nova orijentacija tehnološkog razvoja i mnogo bitinija promena institucionog razvoja-promjena društva. Na osnovu toga diferencirane su sledeće tri osnovne kategorije profesionalnih kompetencija nastavnika: . veština. sposobnosti i motivacionih dispozicija koji obezbeđuju uspešnu realizaciju profesionalnih aktivnosti.pedagoške kompetencije .Da bi se ovi ciljevi realizovali neophodna je temeljna priprema nacionalne strategije vaspitnoobrazovnog procesa na principima održivog razvoja. nova filozofija življenja.komunikacione kompetencije .

Komunikacija je socijalni interaktivni proces prenošenja poruka znakovima.ima očekivanja usklađena sa datom situacijom . sagledasocijaose i planira svoje angažovanje . uvežbava i proverava razmenu poruka ..kontinuirano ovladava korišćenjem raznovrsnih sredstava komunikacionog procesa. Potrebno je obučavati nastavnike komunikacionim veštinama i u toku inicijalnog obrazovanja za nastavni d. − Programske kompetencije su: znanja. mogućim značenjima u različitim kontekstima. da stanovništvo Planete mora napustiti stav da je prirodno bogastvo neiscrpno i da može neograničeno da se troši. Postaje jasno.kontinuirano stiče znanja koja olakšavaju uvide u komunikacione situacije. kao neophodan preduslov za formiranje ekološke etike i dobre osnove za procjenu ugroženosti životne sredine.Visoko uključeni nastavnici su usmereni i skoncentrisani na značenje i važnost primljene poruke. Florić O.najočigledniji oblik uspostavljanja i ostvarivanja socijalne interakcije. usmerenošću pogleda). . efikasniji su u dobijanju. Sigurno jedan od najvažnijih elemenata ekološke svjesti je ekološko znanje. svestan je sopstvenog ponašanja kontinuirano razvija komunikacione veštine. Knežević. 2002.prilagodljiv je i fleksibilan uključen je u razgovor – ispoljava uključenost spolja vidljivim ponašanjem (gestovima. 2001. Zaključak Pitanje socijalnog okvira života imalo je prevagu nad pitanjem eko-sistema sve do sedamdesetih godina dvadesetog vijeka.Obrazovanje i održivi razvoj.Vršac. Beograd. kada važnost drugog pitanja dolazi do izražaja i počinje da se stvara sasvim drugačija društvena svijest. Novi Sad i Viša škola za vaspitače. usmereni su na površne aspekte komunikacije.spreman je da radi timski .Pedagoške kompetencije su: . budući da se ona ne temelji samo na određenim ličnim i kolektivnim ekološkim saznanjima. Ekološka kultura je nezaobilazni element ekološke svjesti. i kontinu. Sistematsko usvajanje komunikaciono adekvatnog ponašanja nastavnika započinje informisanjem o procesu komunikacije.uspešan je u komunikaciji – postiže ciljeve razgovora i lične ciljeve . u toku razgovora i govora u nastavi se više koncentrišu na verbalni sadržaj (tekst) i poslednje izgovorene reči. ali i saznajnim aktivnostima (zaključivanjem. . Obrazovanje i vaspitanje za opstanak. . njihovim karakteristikama. . sposobnosti i motivacione dispozicije koje obezbeđuju da nastavnik ostvaruje vaspitne i obrazovne uloge. veštine i razvijane sposobnosti koje obezbeđuju da nastavnik ostvaruje pre svega svoju obrazovnu ulogu (znanja i veštine područja za koje je nastavnik). veštine.. Ustanovljavanjem ekološkog znanja stvoreni su uslovi u bliskoj budućnosti za uspostavljanje adekvatnog obrazovanja za zaštitu životne sredine sa ciljem kreiranja harmonije na relaciji čovjek-priroda-društvo-tehnika Literatura [1] Andevski M. [2] Brun G.znanja. već i na konkretnoj akciji učesnika u cilju traženja rješenja ekoloških problema u Republici Srpskoj. Savez pedagoških društava Vojvodine. pravilima korišćenja znakova i oblikovanja poruka kao osnovnih jedinica komunikacije. upoznavanjem sa vrstama komunikacionih znakova. parafraziranjem). − ume da upravlja razgovorom – reguliše svoju interakciju i kontroliše socijalnu situaciju. postavlja i menja ciljeve razgovora Interakciona uključenost: − Karakteristika koja opisuje kako osobe pristupaju u interakciji sa drugim ljudima. Komunikacione kompetencije su: . − Nastavnici čija je interakciona uključenost niska. Zadužbina Andrejević.ma razvijenu empatiju . ponavljanjem ključnih iskaza sagovornika.

Socijalna ekologija.. D.. Beograd.. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. Zrenjanin.... [6] Pavlović M. [4] Marković Ž. 1995. 2005. Niš... ...Čovjek i radna sredina. [5] Milotojević V. peto prerađeno i dopunjeno izdanje. International enviromental education programme. .. T. ..Resursi i ekologija. Fakultet zaštite na radu.Ekološka kultura.[3] Marković Ž.F. Paris. Niš. [7] UNESCO-UNEP . 2005.Global change.. 2005..Ekološko obrazovanje i budućnost civilizacije. . . D.Mihajlo Pupin. 2002.. zbornik radova .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful