EKOLOŠKA KRIZA I ZNAČAJ EKOLOŠKOG OBRAZOVANJA U REPUBLICI SRPSKOJ

1

Slobodan Trifković1 Cvijetin Živanović2
Nevladina organizacija ,,Centar za ekologiju i održivi razvoj,, Bijeljina
2

Agencija ,,Ekspertiza,, Bijeljina

Uvod: Neodrživost kvantitativnog modela rasta, tj. civilizacijskog modela, koji se zasniva na beskonačnom iscrpljivanju prirodnih resursa, inicira neophodnost za traženjem novih puteva društvenog razvoja i opstanka. Čovjek je konačno shvatio, da je pitanje dalje strategije opstanka izmjenjen odnos prema životnoj sredini u cilju smanjenja stepena ekološke krize. Ekološka kriza je samo nerazdvojni dio velikih civilizacijskih događaja, prije svega osnovnih pretpostavki modernog industrijskog društva i civilizacije (zapadne), prema kojoj proizvodnja materijalnih dobara postoji radi sticanja profita ili državne akumulacije, a ne u cilju zadovoljenja stvarnih ljudskih potreba. Posledice su poznate. Takav stil života izveo je čovjeka iz ravnoteže sa prirodom, čiji je on samo dio, a ona se može povratiti samo temeljnim sociokulturnim alternativama-ekološkim obrazovanjem. Ključne riječi: ekološka kriza, iscrpljivanje prirodnih resursa, životna sredina, ekološko obrazovanje

ENVIRONMENTAL CRISES AND THE IMPORTANCE OF ENVIRONMENTAL EDUCATION IN REPUBLIC OF SRPSKA
Abstrakt: Unsustaining quantitative model of growth, the model of civilization, which is based on the endless exhaustion of natural resources, initiate the necessity of finding new paths of social development and survival. The man was finally realized, that the question of further survival strategy is amended attitude toward environment in order to reduce the extent of the environmental crisis. Ecological crisis is only an inseparable part of the great civilization events. Modern industrial society and civilization (western), according to the production of material goods, exist in order to acquire a profit or state accumulation, not in order to meet real human needs. Consequences are well known. Such a lifestyle has brought a man out of balance with nature, which he is only part, and it can recover only the fundamental socio-cultural alternatives- environmental education. Key words: environmental crises, natural resources exhaustion, environment, environmental education

Uvod U ranijim periodima ljudske istorije nisu postojali ekološki problemi, ali je broj ljudi u pojedinim dijelovima svijeta bio neuporedivo manji, dakle životna sredina bila je manje ugrožena. Danas, kada se broj stanovnika na zemlji približava broju od sedam milijardi, a mnoga područja su već sada prenaseljena i ekološki iscrpljena odbacivanje ekološkog obrazovanja, značilo bi kulturno unazađenje i zanemarivanje smisla društvene odgovornosti koja vodi čovjeka u zločin protiv samog sebe i cjelokupnog biljnog i životinjskog svijeta. Ovo sagledavanje, ukazuje da je čovječanstvo odgovorno ne samo za proces ubrzanog uništavanja biljnih i životinjskih vrsta koji se sada odvija, nego i za proces uništavanja koji će tek uslediti i koji znači patnju i smrt za veliki broj ljudi, ako ne i za cjelokupno čovječanstvo. Krivica za ekspanziju ekološke krize ne može se pripisati samo povećanju broja stanovnika, nego i razvoju

. čovjek je korisnik prirode. ukazuje na potrebu obrazovanja novih ljudi za novo vrijeme.modernizma. budući da najneposrednije utiče na stvaranje nove ekološke svijesti. Uvođenjem ekoloških sadržaja unapređuje se promocija novih vrijednosti i povećava se stepen ekološke kulture i ekološke etike. industrijalizacija omogućava povećanje stepena životnog standarda velikog broja ljudi u Republici Srpskoj. Dakle. može se govoriti o brojnim otvorenim pitanjima i problemima u kojima se nalaze male zemlje u razvoju. nauke i politike. ali sa druge strane negativno utiče na kvalitet životne sredine i zdravlje ljudi. Ekološki problemi Sa ekološkog aspekta. ne može se više posmatrati rezervoarom sposobnim da prihvati neželjene nusproizvode produkcije bez degradacije. . ali ono što se smatra ključnim je rješavanje psihosomatskih poremećaja u koje smo zapali i koje se manifestuje kroz pojavu ekološke krize. danas tragamo za rješenjem ekoloških problema.globalne promjene klime. odnosno spremnost pojedinaca i društvenih grupa u Republici Srpskoj. saznanje o ugroženosti ravnoteže u prirodnoj sredini i o uticaju tog narušavanja na položaj i egzistenciju čovjeka. a ne njen neograničeni gospodar i neophodno je da . ekološku svijest ne čine samo saznanja o odnosu prirode i društva. kao što je Republika Srpska. potrebno je okrenuti obrazovni proces ponovo u humanom smjeru. U cilju uspješnog prevazilaženja nagomilanih ekoloških problema u Republici Srpskoj.iscrpljenost prirodnih resursa. Globalna okolina uz nepoštovanjem ekoloških zakonitosti. Pri tome. držeći se pravca koji je postavila zapadna kultura . nego predstavlja i dogradnju etičkih principa i formiranje novog sistema vrijednosti čovjeka u odnosu na prirodu i okruženje. Umjesto čuvara pretvorio se u dželata. da se angažuju u zaštiti i da se ekološki opravdano odnose prema životnoj sredini u kojoj žive. uništavajući sve elemente eko-sistema i pretpostavke opstanka za mnoga bića. koja čeličnom neizbježnošću vodi do destrukcije prirodne sredine. 2. Ekološkim obrazovanjem se stvara prostor za uzajamno približavanje čovjeka i prirode. Dakle. pa i za samoga sebe. .narušeno zdravlje ljudi itd..oštećenje biosfere i njenih eko-sistema. U suštini. . koja nam sada preti. o narušavanju ekološke ravnoteže i potrebi zaštite životne sredine.otpad u nesavladivim količinama. a svu dosadašnju civilizacijsko-društvenu i tehničku tradiciju ne treba odbaciti kao krajnje neprijateljsku. neophodno je definisati razvoj sasvim nove ekološke kulture (ekološko ponašanje) i ekološke etike (ekološke svijesti) u okviru koncepta savremenog obrazovnog sistema. čime se doprinosi razvoju odgovornosti prema kvalitetu životne sredine. Ekološko obrazovanje ne podrazumjeva samo upoznavanje prirodnih i društvenih nauka neophodnih za razumjevanje i rješavanje ekoloških problema i smanjenje stepena zagađivanja životne sredine. ali i čovjeka sa čovjekom u cilju smanjenja posledica dosadašnjeg agresivnog tehničko-tehnološkog progresa na račun biosfere. tj.. Sasvim sigurno. Razvoj ekološke svijesti. potrebno je cjelokupnu društvenu svijest staviti pod lupu kritike. S jedne strane. Osnovni elementi teorijski i empirijski stečene ekološke svijesti su ekološka etika i ekološka kultura. Savremena ljudska civilizacija ušla je u treći milenijum sa globalnim ekološkim problemima: . umjesto da je čuvar biosfere. čime se doprinosi izmjeni globalne klime. povećanju stepena prisustva toksičnih hemikalija u lancu ishrane i mogućnosti katastrofalnog konflikta. Ekološko obrazovanje U vremenu globalne ekološke krize ekološko obrazovanje u Republici Srpskoj se postavlja kao najvažniji zadatak ne samo jednog pokolenja. nego i savjest. 1. čovjek je zloupotrebio društvenu odgovornost i postao najveća štetočina Planete. Zbog toga se čini paradoksalno to što. a ne prema ostvarivanju profita i odrediti granice preko kojih se nesmije preći.industrije.

od predškolskog. neophodno je ugraditi u sistem obrazovanja izborne predmete iz oblasti zaštite kvaliteta životne sredine u svim ciklusima.unapređenje kvaliteta življenja.istražuje najkorisnije pristupe u vaspitanju i neposredno ih primeni.nastavni planovi neophodo je da obuhvate problem u cjelosti uz naglašavanje istorijskog ili razvojnog pristupa. samo ako krenu od nas samih.obuhvati sve stepene obrazovanja i vaspitanja. U Republici Srpskoj razvoj programa ekološkog obrazovanja u budućnosti neophodno je da: . 3. Promjene su potrebne. pa i Republike Srpske.vodi brigu o tome da ne uništi sopstvenu životnu sredinu. . nove filozofije življenja i novog modela razvoja je stvaranje novog programa ekološkog obrazovanja. . nego njegovi doživotni konzumenti neophodno je da budu pripadnici svih generacija stanovništva u Republici Srpskoj.jačanje obrazovanja za žaštitu životne sredine za sve generacije. Istorija ekološkog obrazovanja na međunarodnom nivou išla je paralelno sa razvojem ekološke kulture i etike.stvaranje novog ponašanja i životnog stila poželjnog za životnu sredinu. . Programom su definisani glavni ciljevi obrazovanja: . znanje i vještine.razvijanje ekološke etike i ekološke kulture. kao i novoj filozofiji življenja i novom modelu pogleda na svijet.razvija partnerstvo svih relevantnih učesnika i koristi sve raspoložive resurse. nove slobodne i odgovorne ličnosti. . . preko osnovnog i srednjeg do univerzitetskog i cjeloživotnog. .obuhvati sve oblike obrazovanja i vaspitanja od formalnog. Procjenjuje se ostvarivanje ekološke pismenosti na svim nivoima obrazovanja i kroz sve obrazovne oblasti. S tim u vezi. a time i samog sebe. preko neformalnog do informalnog.omogućavanje svakom pojedincu da dostigne svjesnost. koji podrazumeva da se principi nove filozofije življenja i ekološke etike. ograničenost prirodnih resursa i da se steknu konkretna saznanja o posljedicama čovjekovih aktivnosti na regionalnom i planetarnom nivou..saznanja i shvatanja o životnoj sredini se moraju izlagati u svim nastavnim predmetima gdje je to moguće u cilju integralnog pristupa u procesu obrazovanja. kako bi se shvatile čovjekove destruktivne moći. . Ono se ne smije ograničiti na samo neke od društvenih slojeva. koje je kao osnovno čovjekovo pravo utvrđeno i prihvaćeno od strane međunarodne i naše zajednice. ali će one biti smislene i autentične.. . kvalitetno sproveden program obrazovanja za zaštitu životne sredine ulazi među najvažnije zadatke svake države. . novih etičko-kulturnih vrijednosti.Međunarodni program ekološkog obrazovanja. . Osnovnu pretpostavku čini pravo čovjeka na život u zdravoj životnoj sredini. za cjelokupno stanovništvo na Planeti. Osnovni preduslov takvog novog odnosa prema prirodi. podrazumjeva favorizovanje novog stila života. .prepozna problem zaštite životne sredine kao svoj problem i preduzme odgovarajuće mjere usmjerene na osposobljavanje stanovništva za planski razvoj sredine sa svim njenim resursima i ljudskim tvorevinama. Program mjera Proces reforme obrazovanja u Republici Srpskoj je započeo i trenutno se sprovodi implementacija obrazovanja u svim obrazovnim ciklusima. . neophodne za aktivno učešće u zaštiti i unapređenju kvaliteta životne sredine. Na globalnom planu pripremljen je . . Uvođenjem ekološkog pristupa.nastavi stručno osposobljavanje zaposlenih na pojedinim radnim mjestima u cilju smanjenja mogućnosti nastanka ugrožavanja životne sredine u procesu rada. Ekološko obrazovanje.stvori osećaj društvene odgovornosti za životnu sredinu od lokalne samouprave do državnog nivoa.

Da bi se ovi ciljevi realizovali neophodna je temeljna priprema nacionalne strategije vaspitnoobrazovnog procesa na principima održivog razvoja.programske kompetencije . Profesionalne kompetencije nastavnika određene su delatnošću i socijalno-interaktivnim procesom koji vode.komunikacione kompetencije . nova filozofija življenja. sposobnosti i motivacionih dispozicija koji obezbeđuju uspešnu realizaciju profesionalnih aktivnosti. Kako definisati kompetentnog nastavnika u sistemu eko-obrazovanja? Profesionalne kompetencije nastavnika su sistemi znanja. nova orijentacija tehnološkog razvoja i mnogo bitinija promena institucionog razvoja-promjena društva.pedagoške kompetencije . Na osnovu toga diferencirane su sledeće tri osnovne kategorije profesionalnih kompetencija nastavnika: . veština.

[2] Brun G. postavlja i menja ciljeve razgovora Interakciona uključenost: − Karakteristika koja opisuje kako osobe pristupaju u interakciji sa drugim ljudima.Visoko uključeni nastavnici su usmereni i skoncentrisani na značenje i važnost primljene poruke. uvežbava i proverava razmenu poruka . Postaje jasno.. u toku razgovora i govora u nastavi se više koncentrišu na verbalni sadržaj (tekst) i poslednje izgovorene reči. usmerenošću pogleda).ma razvijenu empatiju . već i na konkretnoj akciji učesnika u cilju traženja rješenja ekoloških problema u Republici Srpskoj. − Nastavnici čija je interakciona uključenost niska. usmereni su na površne aspekte komunikacije. − Programske kompetencije su: znanja.ima očekivanja usklađena sa datom situacijom . Ekološka kultura je nezaobilazni element ekološke svjesti. efikasniji su u dobijanju.Obrazovanje i održivi razvoj. 2002. budući da se ona ne temelji samo na određenim ličnim i kolektivnim ekološkim saznanjima. upoznavanjem sa vrstama komunikacionih znakova. da stanovništvo Planete mora napustiti stav da je prirodno bogastvo neiscrpno i da može neograničeno da se troši. mogućim značenjima u različitim kontekstima. sagledasocijaose i planira svoje angažovanje . Knežević.najočigledniji oblik uspostavljanja i ostvarivanja socijalne interakcije.Pedagoške kompetencije su: . . veštine i razvijane sposobnosti koje obezbeđuju da nastavnik ostvaruje pre svega svoju obrazovnu ulogu (znanja i veštine područja za koje je nastavnik).Vršac. Potrebno je obučavati nastavnike komunikacionim veštinama i u toku inicijalnog obrazovanja za nastavni d. . Sistematsko usvajanje komunikaciono adekvatnog ponašanja nastavnika započinje informisanjem o procesu komunikacije.. Novi Sad i Viša škola za vaspitače. Zadužbina Andrejević. Komunikacija je socijalni interaktivni proces prenošenja poruka znakovima. − ume da upravlja razgovorom – reguliše svoju interakciju i kontroliše socijalnu situaciju. .znanja. svestan je sopstvenog ponašanja kontinuirano razvija komunikacione veštine. Zaključak Pitanje socijalnog okvira života imalo je prevagu nad pitanjem eko-sistema sve do sedamdesetih godina dvadesetog vijeka. kao neophodan preduslov za formiranje ekološke etike i dobre osnove za procjenu ugroženosti životne sredine. ali i saznajnim aktivnostima (zaključivanjem. ponavljanjem ključnih iskaza sagovornika.prilagodljiv je i fleksibilan uključen je u razgovor – ispoljava uključenost spolja vidljivim ponašanjem (gestovima. Sigurno jedan od najvažnijih elemenata ekološke svjesti je ekološko znanje. i kontinu. . Beograd. parafraziranjem). Florić O. 2001.kontinuirano stiče znanja koja olakšavaju uvide u komunikacione situacije. veštine. pravilima korišćenja znakova i oblikovanja poruka kao osnovnih jedinica komunikacije. kada važnost drugog pitanja dolazi do izražaja i počinje da se stvara sasvim drugačija društvena svijest. Ustanovljavanjem ekološkog znanja stvoreni su uslovi u bliskoj budućnosti za uspostavljanje adekvatnog obrazovanja za zaštitu životne sredine sa ciljem kreiranja harmonije na relaciji čovjek-priroda-društvo-tehnika Literatura [1] Andevski M. Savez pedagoških društava Vojvodine. njihovim karakteristikama.kontinuirano ovladava korišćenjem raznovrsnih sredstava komunikacionog procesa. Obrazovanje i vaspitanje za opstanak. sposobnosti i motivacione dispozicije koje obezbeđuju da nastavnik ostvaruje vaspitne i obrazovne uloge. Komunikacione kompetencije su: .spreman je da radi timski .uspešan je u komunikaciji – postiže ciljeve razgovora i lične ciljeve .

. [6] Pavlović M. D..... D. .Resursi i ekologija. Fakultet zaštite na radu. 2005. Paris. 2005.. 2002.Mihajlo Pupin. T....Ekološka kultura.Global change.. Zrenjanin. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.[3] Marković Ž. zbornik radova . [7] UNESCO-UNEP .Ekološko obrazovanje i budućnost civilizacije. 1995.. peto prerađeno i dopunjeno izdanje. 2005. . [5] Milotojević V.. International enviromental education programme. . ..Čovjek i radna sredina. Niš..Socijalna ekologija. Niš. [4] Marković Ž.F... Beograd.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful