EKOLOŠKA KRIZA I ZNAČAJ EKOLOŠKOG OBRAZOVANJA U REPUBLICI SRPSKOJ

1

Slobodan Trifković1 Cvijetin Živanović2
Nevladina organizacija ,,Centar za ekologiju i održivi razvoj,, Bijeljina
2

Agencija ,,Ekspertiza,, Bijeljina

Uvod: Neodrživost kvantitativnog modela rasta, tj. civilizacijskog modela, koji se zasniva na beskonačnom iscrpljivanju prirodnih resursa, inicira neophodnost za traženjem novih puteva društvenog razvoja i opstanka. Čovjek je konačno shvatio, da je pitanje dalje strategije opstanka izmjenjen odnos prema životnoj sredini u cilju smanjenja stepena ekološke krize. Ekološka kriza je samo nerazdvojni dio velikih civilizacijskih događaja, prije svega osnovnih pretpostavki modernog industrijskog društva i civilizacije (zapadne), prema kojoj proizvodnja materijalnih dobara postoji radi sticanja profita ili državne akumulacije, a ne u cilju zadovoljenja stvarnih ljudskih potreba. Posledice su poznate. Takav stil života izveo je čovjeka iz ravnoteže sa prirodom, čiji je on samo dio, a ona se može povratiti samo temeljnim sociokulturnim alternativama-ekološkim obrazovanjem. Ključne riječi: ekološka kriza, iscrpljivanje prirodnih resursa, životna sredina, ekološko obrazovanje

ENVIRONMENTAL CRISES AND THE IMPORTANCE OF ENVIRONMENTAL EDUCATION IN REPUBLIC OF SRPSKA
Abstrakt: Unsustaining quantitative model of growth, the model of civilization, which is based on the endless exhaustion of natural resources, initiate the necessity of finding new paths of social development and survival. The man was finally realized, that the question of further survival strategy is amended attitude toward environment in order to reduce the extent of the environmental crisis. Ecological crisis is only an inseparable part of the great civilization events. Modern industrial society and civilization (western), according to the production of material goods, exist in order to acquire a profit or state accumulation, not in order to meet real human needs. Consequences are well known. Such a lifestyle has brought a man out of balance with nature, which he is only part, and it can recover only the fundamental socio-cultural alternatives- environmental education. Key words: environmental crises, natural resources exhaustion, environment, environmental education

Uvod U ranijim periodima ljudske istorije nisu postojali ekološki problemi, ali je broj ljudi u pojedinim dijelovima svijeta bio neuporedivo manji, dakle životna sredina bila je manje ugrožena. Danas, kada se broj stanovnika na zemlji približava broju od sedam milijardi, a mnoga područja su već sada prenaseljena i ekološki iscrpljena odbacivanje ekološkog obrazovanja, značilo bi kulturno unazađenje i zanemarivanje smisla društvene odgovornosti koja vodi čovjeka u zločin protiv samog sebe i cjelokupnog biljnog i životinjskog svijeta. Ovo sagledavanje, ukazuje da je čovječanstvo odgovorno ne samo za proces ubrzanog uništavanja biljnih i životinjskih vrsta koji se sada odvija, nego i za proces uništavanja koji će tek uslediti i koji znači patnju i smrt za veliki broj ljudi, ako ne i za cjelokupno čovječanstvo. Krivica za ekspanziju ekološke krize ne može se pripisati samo povećanju broja stanovnika, nego i razvoju

ali sa druge strane negativno utiče na kvalitet životne sredine i zdravlje ljudi.globalne promjene klime. . Osnovni elementi teorijski i empirijski stečene ekološke svijesti su ekološka etika i ekološka kultura. U suštini. da se angažuju u zaštiti i da se ekološki opravdano odnose prema životnoj sredini u kojoj žive. tj. neophodno je definisati razvoj sasvim nove ekološke kulture (ekološko ponašanje) i ekološke etike (ekološke svijesti) u okviru koncepta savremenog obrazovnog sistema. čime se doprinosi razvoju odgovornosti prema kvalitetu životne sredine. Ekološkim obrazovanjem se stvara prostor za uzajamno približavanje čovjeka i prirode. a ne njen neograničeni gospodar i neophodno je da . ukazuje na potrebu obrazovanja novih ljudi za novo vrijeme. čovjek je korisnik prirode. držeći se pravca koji je postavila zapadna kultura . čovjek je zloupotrebio društvenu odgovornost i postao najveća štetočina Planete. Ekološko obrazovanje ne podrazumjeva samo upoznavanje prirodnih i društvenih nauka neophodnih za razumjevanje i rješavanje ekoloških problema i smanjenje stepena zagađivanja životne sredine. industrijalizacija omogućava povećanje stepena životnog standarda velikog broja ljudi u Republici Srpskoj. može se govoriti o brojnim otvorenim pitanjima i problemima u kojima se nalaze male zemlje u razvoju. Pri tome. 2. ne može se više posmatrati rezervoarom sposobnim da prihvati neželjene nusproizvode produkcije bez degradacije. pa i za samoga sebe. budući da najneposrednije utiče na stvaranje nove ekološke svijesti.otpad u nesavladivim količinama. a ne prema ostvarivanju profita i odrediti granice preko kojih se nesmije preći. Savremena ljudska civilizacija ušla je u treći milenijum sa globalnim ekološkim problemima: . umjesto da je čuvar biosfere. 1. Ekološko obrazovanje U vremenu globalne ekološke krize ekološko obrazovanje u Republici Srpskoj se postavlja kao najvažniji zadatak ne samo jednog pokolenja. potrebno je cjelokupnu društvenu svijest staviti pod lupu kritike. nego i savjest. potrebno je okrenuti obrazovni proces ponovo u humanom smjeru. koja nam sada preti. a svu dosadašnju civilizacijsko-društvenu i tehničku tradiciju ne treba odbaciti kao krajnje neprijateljsku. Dakle.oštećenje biosfere i njenih eko-sistema. Umjesto čuvara pretvorio se u dželata. ali ono što se smatra ključnim je rješavanje psihosomatskih poremećaja u koje smo zapali i koje se manifestuje kroz pojavu ekološke krize. o narušavanju ekološke ravnoteže i potrebi zaštite životne sredine.iscrpljenost prirodnih resursa. U cilju uspješnog prevazilaženja nagomilanih ekoloških problema u Republici Srpskoj. saznanje o ugroženosti ravnoteže u prirodnoj sredini i o uticaju tog narušavanja na položaj i egzistenciju čovjeka. danas tragamo za rješenjem ekoloških problema. koja čeličnom neizbježnošću vodi do destrukcije prirodne sredine. Globalna okolina uz nepoštovanjem ekoloških zakonitosti. čime se doprinosi izmjeni globalne klime. S jedne strane. uništavajući sve elemente eko-sistema i pretpostavke opstanka za mnoga bića.. Dakle. kao što je Republika Srpska. Zbog toga se čini paradoksalno to što. odnosno spremnost pojedinaca i društvenih grupa u Republici Srpskoj. . Sasvim sigurno.. ekološku svijest ne čine samo saznanja o odnosu prirode i društva. . . nauke i politike. povećanju stepena prisustva toksičnih hemikalija u lancu ishrane i mogućnosti katastrofalnog konflikta. Razvoj ekološke svijesti.modernizma.industrije. ali i čovjeka sa čovjekom u cilju smanjenja posledica dosadašnjeg agresivnog tehničko-tehnološkog progresa na račun biosfere. Ekološki problemi Sa ekološkog aspekta. Uvođenjem ekoloških sadržaja unapređuje se promocija novih vrijednosti i povećava se stepen ekološke kulture i ekološke etike. nego predstavlja i dogradnju etičkih principa i formiranje novog sistema vrijednosti čovjeka u odnosu na prirodu i okruženje.narušeno zdravlje ljudi itd.

nego njegovi doživotni konzumenti neophodno je da budu pripadnici svih generacija stanovništva u Republici Srpskoj. nove slobodne i odgovorne ličnosti. znanje i vještine. 3.obuhvati sve stepene obrazovanja i vaspitanja. podrazumjeva favorizovanje novog stila života. koji podrazumeva da se principi nove filozofije življenja i ekološke etike. . a time i samog sebe. . kako bi se shvatile čovjekove destruktivne moći. .vodi brigu o tome da ne uništi sopstvenu životnu sredinu. U Republici Srpskoj razvoj programa ekološkog obrazovanja u budućnosti neophodno je da: . ali će one biti smislene i autentične. Uvođenjem ekološkog pristupa. Istorija ekološkog obrazovanja na međunarodnom nivou išla je paralelno sa razvojem ekološke kulture i etike. ograničenost prirodnih resursa i da se steknu konkretna saznanja o posljedicama čovjekovih aktivnosti na regionalnom i planetarnom nivou. od predškolskog. nove filozofije življenja i novog modela razvoja je stvaranje novog programa ekološkog obrazovanja. Procjenjuje se ostvarivanje ekološke pismenosti na svim nivoima obrazovanja i kroz sve obrazovne oblasti.nastavi stručno osposobljavanje zaposlenih na pojedinim radnim mjestima u cilju smanjenja mogućnosti nastanka ugrožavanja životne sredine u procesu rada. pa i Republike Srpske. S tim u vezi.razvijanje ekološke etike i ekološke kulture. Promjene su potrebne. . Na globalnom planu pripremljen je . Osnovni preduslov takvog novog odnosa prema prirodi. . Program mjera Proces reforme obrazovanja u Republici Srpskoj je započeo i trenutno se sprovodi implementacija obrazovanja u svim obrazovnim ciklusima. . . Ono se ne smije ograničiti na samo neke od društvenih slojeva.obuhvati sve oblike obrazovanja i vaspitanja od formalnog.razvija partnerstvo svih relevantnih učesnika i koristi sve raspoložive resurse. neophodno je ugraditi u sistem obrazovanja izborne predmete iz oblasti zaštite kvaliteta životne sredine u svim ciklusima.. . neophodne za aktivno učešće u zaštiti i unapređenju kvaliteta životne sredine. koje je kao osnovno čovjekovo pravo utvrđeno i prihvaćeno od strane međunarodne i naše zajednice.Međunarodni program ekološkog obrazovanja.prepozna problem zaštite životne sredine kao svoj problem i preduzme odgovarajuće mjere usmjerene na osposobljavanje stanovništva za planski razvoj sredine sa svim njenim resursima i ljudskim tvorevinama.stvaranje novog ponašanja i životnog stila poželjnog za životnu sredinu.. .omogućavanje svakom pojedincu da dostigne svjesnost. Ekološko obrazovanje.nastavni planovi neophodo je da obuhvate problem u cjelosti uz naglašavanje istorijskog ili razvojnog pristupa. preko neformalnog do informalnog. kao i novoj filozofiji življenja i novom modelu pogleda na svijet.stvori osećaj društvene odgovornosti za životnu sredinu od lokalne samouprave do državnog nivoa. . kvalitetno sproveden program obrazovanja za zaštitu životne sredine ulazi među najvažnije zadatke svake države. novih etičko-kulturnih vrijednosti. Osnovnu pretpostavku čini pravo čovjeka na život u zdravoj životnoj sredini.istražuje najkorisnije pristupe u vaspitanju i neposredno ih primeni. preko osnovnog i srednjeg do univerzitetskog i cjeloživotnog. . .saznanja i shvatanja o životnoj sredini se moraju izlagati u svim nastavnim predmetima gdje je to moguće u cilju integralnog pristupa u procesu obrazovanja.jačanje obrazovanja za žaštitu životne sredine za sve generacije. .unapređenje kvaliteta življenja. za cjelokupno stanovništvo na Planeti. Programom su definisani glavni ciljevi obrazovanja: . samo ako krenu od nas samih.

komunikacione kompetencije . nova orijentacija tehnološkog razvoja i mnogo bitinija promena institucionog razvoja-promjena društva. nova filozofija življenja.pedagoške kompetencije . Na osnovu toga diferencirane su sledeće tri osnovne kategorije profesionalnih kompetencija nastavnika: .Da bi se ovi ciljevi realizovali neophodna je temeljna priprema nacionalne strategije vaspitnoobrazovnog procesa na principima održivog razvoja. sposobnosti i motivacionih dispozicija koji obezbeđuju uspešnu realizaciju profesionalnih aktivnosti. Profesionalne kompetencije nastavnika određene su delatnošću i socijalno-interaktivnim procesom koji vode. veština.programske kompetencije . Kako definisati kompetentnog nastavnika u sistemu eko-obrazovanja? Profesionalne kompetencije nastavnika su sistemi znanja.

. pravilima korišćenja znakova i oblikovanja poruka kao osnovnih jedinica komunikacije.Pedagoške kompetencije su: .ima očekivanja usklađena sa datom situacijom .uspešan je u komunikaciji – postiže ciljeve razgovora i lične ciljeve . postavlja i menja ciljeve razgovora Interakciona uključenost: − Karakteristika koja opisuje kako osobe pristupaju u interakciji sa drugim ljudima. efikasniji su u dobijanju.kontinuirano ovladava korišćenjem raznovrsnih sredstava komunikacionog procesa. Zaključak Pitanje socijalnog okvira života imalo je prevagu nad pitanjem eko-sistema sve do sedamdesetih godina dvadesetog vijeka.spreman je da radi timski . Savez pedagoških društava Vojvodine. ali i saznajnim aktivnostima (zaključivanjem. kao neophodan preduslov za formiranje ekološke etike i dobre osnove za procjenu ugroženosti životne sredine.kontinuirano stiče znanja koja olakšavaju uvide u komunikacione situacije. Sigurno jedan od najvažnijih elemenata ekološke svjesti je ekološko znanje. ponavljanjem ključnih iskaza sagovornika. budući da se ona ne temelji samo na određenim ličnim i kolektivnim ekološkim saznanjima. 2001. . Beograd. usmerenošću pogleda).najočigledniji oblik uspostavljanja i ostvarivanja socijalne interakcije.ma razvijenu empatiju . Knežević. veštine. veštine i razvijane sposobnosti koje obezbeđuju da nastavnik ostvaruje pre svega svoju obrazovnu ulogu (znanja i veštine područja za koje je nastavnik). Potrebno je obučavati nastavnike komunikacionim veštinama i u toku inicijalnog obrazovanja za nastavni d. usmereni su na površne aspekte komunikacije. sposobnosti i motivacione dispozicije koje obezbeđuju da nastavnik ostvaruje vaspitne i obrazovne uloge. i kontinu. svestan je sopstvenog ponašanja kontinuirano razvija komunikacione veštine.prilagodljiv je i fleksibilan uključen je u razgovor – ispoljava uključenost spolja vidljivim ponašanjem (gestovima. Postaje jasno. . Ustanovljavanjem ekološkog znanja stvoreni su uslovi u bliskoj budućnosti za uspostavljanje adekvatnog obrazovanja za zaštitu životne sredine sa ciljem kreiranja harmonije na relaciji čovjek-priroda-društvo-tehnika Literatura [1] Andevski M. upoznavanjem sa vrstama komunikacionih znakova. Zadužbina Andrejević. Ekološka kultura je nezaobilazni element ekološke svjesti. parafraziranjem). Komunikacione kompetencije su: .znanja. da stanovništvo Planete mora napustiti stav da je prirodno bogastvo neiscrpno i da može neograničeno da se troši. u toku razgovora i govora u nastavi se više koncentrišu na verbalni sadržaj (tekst) i poslednje izgovorene reči.Obrazovanje i održivi razvoj.. uvežbava i proverava razmenu poruka . − Programske kompetencije su: znanja. Komunikacija je socijalni interaktivni proces prenošenja poruka znakovima. − Nastavnici čija je interakciona uključenost niska.. već i na konkretnoj akciji učesnika u cilju traženja rješenja ekoloških problema u Republici Srpskoj.Vršac. Sistematsko usvajanje komunikaciono adekvatnog ponašanja nastavnika započinje informisanjem o procesu komunikacije. 2002. − ume da upravlja razgovorom – reguliše svoju interakciju i kontroliše socijalnu situaciju. njihovim karakteristikama. sagledasocijaose i planira svoje angažovanje . .Visoko uključeni nastavnici su usmereni i skoncentrisani na značenje i važnost primljene poruke. [2] Brun G. Obrazovanje i vaspitanje za opstanak. Novi Sad i Viša škola za vaspitače. Florić O. kada važnost drugog pitanja dolazi do izražaja i počinje da se stvara sasvim drugačija društvena svijest. mogućim značenjima u različitim kontekstima.

F.. 2005.... .Global change. Zrenjanin.[3] Marković Ž.. .Ekološka kultura. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. zbornik radova . [4] Marković Ž.. 2002. D. Niš. Paris.Ekološko obrazovanje i budućnost civilizacije. International enviromental education programme. [5] Milotojević V. .Socijalna ekologija. Niš. Beograd.. T. Fakultet zaštite na radu. [7] UNESCO-UNEP ...Mihajlo Pupin. D..... . 2005..Resursi i ekologija. [6] Pavlović M. 2005. 1995.. peto prerađeno i dopunjeno izdanje. .Čovjek i radna sredina.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful