P. 1
Raska skola

Raska skola

|Views: 115|Likes:
Published by slava69

More info:

Published by: slava69 on Dec 01, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/01/2011

pdf

text

original

Prva kragujeva~ka gimnazija

Maturski rad

Prva kragujeva~ka GIMNAZIJA

MATURSKI RAD

Tema: Predmet: Profesor:

RA[KA [KOLA
Likovna kultura
Zorica Boji}

Predmet: Likovna kultura

1

Prva kragujeva~ka gimnazija

Maturski rad

KANDIDAT

Dragana Rajkovi},
IV-6

Ra{ka {kola

U sredwem veku se naro~ito razvila monumentalna arhitektura crkvenih gra|evina. Ovaj razvoj se desio zbog vi{ka nagomilanih materijalnih sredstava koja su dala mogu}nost vladaju}em posedniku da pristupi gra|ewu skupih objekata a i zbog toga {to je u sredwem veku religiozni momenat igrao veliku ulogu pa su ba{ crkvene gra|evine ispuwavale prete`ni deo programa monumentalne arhitekture tog doba uop{te. Vladari su imali razloga da naro~ito poma`u crkvu jer je ona u feudalnom ure| ewu, bila na wihovoj strani a ~esto i wihovo direktno oru|e. Oni su sami gradili najve}i broj crkava i manastira i poklawali im zemqu sa seqacima koji su je obra|ivali a davali im i druge privilegije. Otuda je ova vrsta gra|evine u sredwem veku mogla biti i monumentalno obra|ena. Na woj su do{le do izra`aja sve materijalne i umetni~ke mogu}nosti sredine, a kako je samo gra| ewe bilo solidno i od najboqeg materijala relativno mnogo ostataka se o~uvalo do danas. Sredwovekovnu srpsku arhitekturu mo`emo podeliti u pet stilskih grupa: 1. prvu grupu obuhvata period pre po~etka Nemawinog monumentalnog gra|ewa u Ra{koj 2. drugu grupu obuhvata gra|ewe od vremena Nemawina, krajem 12. veka, pa do kraja 13. veka, uglavnom u ra{kom kraju 3. tre}u grupu obuhvata gra|ewe u vezi sa vizantijskim stilskim uticajem, na Kosovu i Metohiji u 14. veku
Predmet: Likovna kultura

2

Prva kragujeva~ka gimnazija

Maturski rad

4. ~etvrtu grupu obuhvata gra|ewe krajem 14. i u prvoj polovini 15. veka do vremena gubqewa nezavisnosti dr`ave 5. petu grupu obuhvata gra|ewe pod Turcima, od sredine 15. veka pa do kraja 18.

Op{te odlike ra{ke {kole
Grupa spomenika koja ~ini celinu, a sagra|ena je za vreme Stefana Nemawe i wegovih prvih naslednika u Ra{koj (krajem 12. veka do kraja 12. veka) od Morave do Jadranskog mora, pripada Ra{koj stilskoj grupi. Ovi objekti su nastali pod uticajem vizantijske arhitekture sa istoka i romanske arhitekture sa zapada. Oblika su jednobrodne zasvedene gra|evine sa kubetom 1 na sredini. Sa zapadne strane nalazi se priprata , sa isto~ne 2 apsida a sa bo~nih strana dodati su pevni~ki transepti. Oltarske 3 apside su i spoqa i iznutra polukru`ne osnove. Kube je ~esto cilindri~nog tambura ali ih ima spoqa i poligonalnih. Ono je bilo pokriveno olovom obi~no direktno po oblini svoda, bez drvene podloge. Crkva je svoj zapadni deo imala pregra|en u pripratu “narteke ” koja je kao neko predvorje imala svoju funkciju u vezi sa slu`bom u crkvi. Tako je ugra|ena priprata, koja je imala zajedni~ku fasadu i krov sa zajedni~kom crkvom, odlika ra{ke {kole. Bilo je spoqnih priprata, dodanih, tkz. “eksonarteksa ”. Najva`niji ni`i delovi uz crkveni brod bili su pro{irewa za pevni~ke horove uz prostor ispod kubeta , tzv. “pevni~ki 4 transepti ” i male zasebne kapelice “paraklisi ” uz zapadni deo crkvenog broda ili pripratu. Poneke crkve uop{te nisu imale ove delove, druge su imale samo pojedine od wih. Najzad, kod izvesnih crkava to su ni`a odeqwa bila pokrivena zajedni~kim ni`im krovovina, {to je celoj crkvi davalo spoqa izgled trobrodne bazilike. Ve}a pa`wa obra}a se spoqa{woj silueti gra|evine a ne prostornosti wene unutra{we {upqine koja i nije ni bila potrebna ovim crkvama. Kod prvih gra|evina unutra{wosti su srazmerno prostrane a kubeta su ni`a i {ira. Postepeno se, pak, sve vi{e te`i da gra|evina bude {to vi{a i {to vitkija, zato se kube smawuje a pewe sve vi{e i cela silueta gra|evine dobija stepenasto modelisawe spoqne siluete (naro~ito se isti~e kod De~ana). Gra| evine ove grupe, svojim masama zadr`avaju prete`no monumentalni karakter. Kod wih je te`wa za efektom i impozantnosti jo{ uvek ve}a, nego te`wa za dekorativno{}u.
1 2

priprata - ulazni zapadni deo crkve koji je odvojen od hrama zidom i vratima apsida - deo gra|evine koji se sastoji od zida iznutra polukru`ne linije iznad koga je svod u obliku ~etvrtine lopte. Oltar crkve ima obi~no takvu apsidu ali postoje i tkz. peva~ke apside 3 kube (kupola) - svod u obliku gorwe polovine lopte 4 paraklisi - kapelica postavqena uz bok crkve ili priprate Predmet: Likovna kultura

3

Olovom se pune i nizovi rupica kao dekorativni pervazi. Na oltarskoj apsidi je bio ve}i prozor. Kako za prozore u to doba nije bilo stakla u ve}im dimenzijama upotrebqavane su samo mawe kru`ne plo~e stakla u boji i one su utvr|ivane u gipsane table sa mnogobrojnim kru`nim otvorima.profil koji ide ivicom krova i slu`i za to da odbije slivawe vode s’krova daqe od zida. pokriveni su klasanim ornamentima u oliku stilizovanih uvojaka biqnih vre`a i lozica. arhivolte 7 iznad vrata i prozora i pqa ispod arhivolta. mirne i postavqene pribli`no u jedan plan. doma}im mermerom. Figure su velike. @ivopis se ponekad ugleda na stare zidne mozaike.polukru`ni luk koji spaja dva stuba Predmet: Likovna kultura 4 . simetri~no po dve naspramno. a kroz li{}e i cve}e upletene su figurice qudi. kao par. Figure nisu “afrontirane ” tj.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Zapadna fasada je bilo glavno lice. To je do{lo usled ugledawa na Zapad (Dalmaciju i Italiju) odakle su dolazili graditaqi i klesari ra{kih spomenika. Kod bogatije obra|enih crkava ove grupe vrata i prozori su ukraseni romanskim dekorom isklesanim u belom mermeru. sitnim tesancima. Na wemu su maslikane kockice mozaika. ona je imala ulazni portal iznad ovog naj~e{}e jedan prozor. Na glavnim portalima Studenice. Zidovi crkava bili su ozidani naj~e{}e kamenom. Najvi{e crkava ovog perioda je ozidano na primorski na~in. Ceo plasti~ni ukras isklesan je od mermera u tzv. otuda na vi{e mesta pozadina na kompozicijama imitira zlato. ^esto su o~i figura ispuwene olovom da bi se poja~ao izraz. obi~no je od kamena ili opeke 7 arhivolt . I konzolice krovnog venca 6 (koji se sastoji od niza arkadica na koneolama) su ukrasno isklesane. pa su fasade malterisane odozgo. postavqene i wihova krila i repovi ne prelaze u ornamentalno li{}e. Ina~e je pozadina data kao povr{ina obojena 5 6 5 i portal (vratnice) . ostaci takvih prozora na|eni su na Mora~i i Sopo}anima. Oblici tih figurica su prili~no realisti~ki tretirani. visokom reqefu tj. ponekad i trodelni (trifora). Dovratnici i doprozornici. Bawske i De~ana postavqene su ~itave grupe skulptura. Kod nekoliko crkava fasade su po starinskom na~inu ozidane ugla~anim. `ivotiwa i ptica.sve~ana vrata ili glavni ulaz sa ukrasima kroni venac . mada ~esto veoma naivno. Kod nekih je malter bio i bojen (oker `utom ili crvenom bojom). Zidno slikarstvo ra{ke {kole ostaje uglavnom u tredicijama vizantijskog slikarstva prethodnog vremena. figurice jako ispadaju prema pozadini.

U srpskim crkvama postojali su ktitorski grupni portreti sa modelom hrama koji se prinosi i sa simbolikom u kojoj se reflektuju op{te ideje o bo`anskom poreklu vlasti a ponekad i konkretni politi~ki odnosi. mo`e se re}i da zidno slikarstvo 13. da li } e jedan tematski ciklus biti podeqen na vi{e ili mawe pojedina~nih scena. neposrednije vezano za vladaju}e teolo{ko shvatawe i u~enost. Pojedine kompozicije su oivi~ene i odvojene jedna od druge crvenom trakom. Uobi~ajen na~in ukra{avawa crkava ostavqao je mogu}nost da se steknu lokalni elementi birawem mu~enika iz svog kraja. wegov za{titnik i veliki darodavac Predmet: Likovna kultura 5 . dr`avni sabor itd. karakteristi~nih za ovu epohu. Slike koje pokrivaju zidove svojim osobenim jezikom govore vernicima mnogo vi{e poruka nego {to ih ima u sklopu crkvenog zdawa. koje su postale obrazac za kasnije gra|ewe crkve vladarskih zadu`bina sve do duboko u 14. Ktitori Studenice 8 ktitor . Bogorodi~nog). Ostali su sa~uvani likovi srpskih svetiteqa i arhijereja i poneka istorijska scena sahrana ili oplakivawe nekoga iz ktitorovog kruga. Natpisi nad kompozicijama i tekstovi nad svecima koje dr`e svtiteqi su }irli~ki i srpske recenzije. uno{ewem stare{ina u povorke arhijereja i da se predstave 8 li~nosti zaslu`ne za tu crkvu. Po strogosti i impzantnosti ukupnog efekta. Velike teme slikanog crkvenog ukrasa ustalile su se tokom prethodnog razvoja (scene iz `ivota Hristovog. Pojedina~ni manastiri Manastir Studenica Pun razvoj dostigao je ovaj stilski pravac u Bogorodi~noj crkvi u Studenici i @i~i. vek.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad zagasitoplavo. broja majstora i materijalnih mogu}nosti naru~ioca zavisilo je da li }e biti vi{e ili mawe kompozicija. Od raspolo`ivog prostora. na prvom mestu ktitori i wihove porodice. Pored slikarskih scana ima i svuda na uobi~ajenim mestima slikanih ornamenata. veka ima potpuno monumentalan karakter. druge su se preme{tale relativno slobodno. nekima je ~esto bilo strogo utvr|eno. kao govor i pouka.kod pravoslavnih Slovena i u sredwovekovnoj Vizantiji osniva~ manastira. pa je otuda razumqivo {to je slikarstvo moralo biti.

Delovi ove celine bili su: glavna i sporedna crkva. zgrada za stanovawe i ekonomiju i odbrambeni zidovi. predvorje 13 pilaster . Oni dobijaju novu namenu postaju}i pevni~ki prostori. Po~ev{i od @i~e vestibili se zatvaraju zadr`avaju}i nasle|eni arhitektonski oblik. Gorwa zidana konstrukcija crkve. Iznad sredweg poqa. uobi~ajeno u vizantijskoj 9 arhitekturi. Na sredini 9 naos . Crkva je sagra| ena za potrebe pravoslavnog obreda. sagra|ena je na sna`mim 13 zidovima. bilo u unutra{wosti bilo na spoqa{nosti gra|evine 14 pandantifi . broj i ritam svodnih segmenata u kaloti geometrijski je uskla|en sa brojem i rasporedom prozora na tamburu kupole. U toku vekova u manastiru su podizane gra|evine nove i prepravqane postoje}e gra|evine a pojedini delovi manastira su potpuno nestali. Zbog svoje izuzetne graditeqske i umetni~ke vrednosti postala je sinonim za Studenicu. To je vizantijsko re{ewe koje je upotrebqeno u sredwevekovnoj Srbiji 10 Predmet: Likovna kultura 6 . Raspored isto~nog traveja odgovara koncepciji oltarskog 10 prostora u pravoslavnoj crkvi. Oltarski deo prostora zavr{ava se trodelnom polukru`nom apsidom. iznutra kru`nog oblika a spoqa je dvanaestostrana.sferni trougli ozidani iznad ~etiri ugla kvadratnog prostora da bi se dobio prelaz u kru`nu osnovu kubeta.deo unutra{wosti hrama gde je stajao kip bo`anstva kome je hram posve}en proskomidija . oja~ana pilastrima iznutra i spoqa.prostor severno od oltara za ~uvawe sakralnih predmeta i izvesne obrede slu`be 11 |akonikon . Na zapadnoj strani je travej koji je ne{to kra}i a na isto~noj jo{ kra}i trodelni prostor.plitak stubac ispu{ten na povr{ini zida.prostor ju`no od oltara i slu`i za ~uvawe crkvenih stvari 12 vestibili . trpezarija. Severno i ju`no od potkupolnog prostora crkve stoje vestibili 12 izdu`eni u pravcu sever-jug. Manastir se sastojao od vi{e gra|evina koje su kao {to je uobi~ajeno postavqene tako da obrazuju zatvorenu celinu. koje se od osnova pribli`ava kvadratu stoji kupola.ulaz u crkvu. oltarki prostor i pripratu zidom odvojenu od naosa. Crkva je jednobrodna gra|evina: ima naos . Bogorodi~na crkva u Studenici je druga i posledwa ra{ka crkva koja ima bo~ne vestibile. U severnom delu je proskomidija 11 a u ju`nom |akonikon . Ne zna se ta~no kada je manastir sagra|en ni kojim su redom podizane gra|evine. Kalota kupole je kri{kasta. U nekoliko mahova je prepravqena ali su u posledwim radovima uklowene pojedinosti koje nisu pripadale prvobitnoj crkvi.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad su Stefan Nemawa i wegovi sinovi. ne zna se {ta im je bila namena. Budu}i da su u isto~nim zidovima oba vestibila izgra|ene polukru`ne ni{e. mogu}e je da su vestibili imali kultnu namenu. Bogorodi~na crkva je najve}a i najzna~ajnija gra|evina Studeni~kog manastira. Kupola je na 14 pandantifima ima srazmerno nizak tambur. Studenica je sama delimi~no o~uvala svoj stari izgled.

Na severnom dvodelnom prozoru ispod kubeta o~uvala su se olovna “okna ” koja su u~vr{}ena na hrastov ram. Fasadne povr{ine su podeqene pilastrima koji pribli`no odgovaraju unutra{woj podeli gra|evine. Svojim bo~nim zidovima obuhvata crkvu te je tako spoqna {irina naosa crkve postala unutra{wa {irina priprate. pokrivenom reqefnim ukrasom. dva puta vi{e nego prozora. Segmenti kalote po~iwu u visini prozora. Ispod velikih slepih 15 lukova raspore|eni su prozori. Ravne fasade su zavr{ene romanskim frizom arkadica na konzolama (me|u kojima ima skulptura izvanredne vrednosti. Kupolu nose ~etiri sna`na luka koji su sagra|eni na pilastrima a postavqeni uz bo~ne zidove naosa.gr~ki naziv za dvodelni prozor Predmet: Likovna kultura 7 . Spojnice su vodoravne i uspravne. ponegde i od opeke. a izbu{ena su u obliku figura `ivotiwa a sa ispunom od raznobojnog stakla. Unutra{we strane zidova i gorwa konstrukcija zidane su od bigra. . Wegova {irina je pribli`na {irini punog zida izme|u dva prozora. Severna i ju`na strana potkupolnog prostora zavr{ene su velikim slepim lukovima koji se oslawaju na pilastre. Trifora na sredwoj apsidi predstavqa pored portala najvredniji detaq Bogorodi~ne crkve. Svi ovi svodovi su blago prelomqeni u temenu. Ostali delovi gra|evine zasvo| eni su poluosmi~astim svodovima. U Studenici je prvobitno u unutra{woj priprati dodata u vreme kraqa Radoslava prostrana i visoka spoqna priprata sa dve polukru`ne kapele. Isti~e se prefiwenom koncepcijom i lepotom rada ~etiri vitke kolonete nose tri luka iznad otvora i lunetu iznad lukova. Po tri bifora na svakoj strani pripadaju tipu romanskih bifora. a ima ih 24.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad svake strane tambura je po jedan prozor. Radoslavqeva priprata je jednobrodna gra| evina pravougaone osnove. Na obe strane doweg dela prozora stoje konzole u obliku sede}ih qudskih figura. visine redova nisu jednake. kao {to je glava devojke) i romanskim pokrovnim vencem. 15 bifora . a spoqna strana zidova i fini detaqi gra|eni su od belog mermera. Gorwu konstrukciju iznad priprate ~ine dva krstasta svoda sa jakim rebrima pravougaonog preseka. Na~in slagawa kamenih blokova je romanski. Ispod prozora je ornamentalni venac a prozor je uokviren {irokom trakom. Tako su na fasadi obele`eni unutra{wi lukovi koji nose kupolu. Projekat kupole je gra|en na savr{enoj geometrijskoj podlozi. visoka zanatska tehnika i dobro osmi{qen graditeqski postupak prilikom komponovawa celine i detaqa. Bogorodi~na crkva spoqa izgleda kao jednobrodna romanska gra| evina sa dvovodnim krovom. Sve~anom izgledu crkve doprinosi materijal koji je upotrebqen za gra|ewe. izgra|eni u pravcu du`e osovine crkve.

Predmet: Likovna kultura 8 . oko 1196. godine Studenica.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 1. apsida Bogorodi~ne crkve.

16 koloneta .Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Bogorodi~na crkva ima ~etiri portala od kojih je najbogatiji glavni portal u zapadnom zidu crkve. Elegantnih proporcija on ima razvijen arhitektonski okvir. stubi}i levo i desno oko portala. stubi}i postavqeni na ivicama tambura. Na~in slagawa kamenih blokova je romanski. Nadvratnik nosi figuru Bogorodice sa Hristom na krilu. Iznad otvora je velika polukru`na luneta. Dowi deo portala se sastoji od 16 nose}ih elemenata pilastera i koloneta . ponegde i od opeke. Kamene grede koje zatvaraju pravougaoni otvor na ~elu su ukra{ene reqefom. izme|u dva erhan|ela. Spojnice su vodoravne i uspravne. slika 2. Tako gorwi deo portala arhitektonski odvojen od doweg. Detaqi sa oltarskog prozora na Studenici Sve~anom izgledu crkve doprinosi materijal koji je upotrebqen za gra|ewe. Dva lava su nosila slobodne kolonete a dva grifona spoqwu arhivoltu. Portal je upotpuwen figurama grifona i lavova. Spoqni okvir lunete ~ini ukra{ena arhivolta. visoka zanatska tehnika i dobro osmi{qen graditeqski postupak prilikom komponovawa celine i detaqa.stubi} izme|u delova dvojnih prozora. Unutra{we strane zidova i gorwa konstrukcija zidane su od bigra. kubeta ili apsida Predmet: Likovna kultura 9 . Oni nose lisnate kapitele me|usobno spojene tako da u visini nadvratnika obrazuju vodoravni friz. visine redova nisu jednake. Elementi doweg dela produ`eni su iznd friza tako {to su savijeni u lukove. a spoqna strana zidova i fini detaqi gra|eni su od belog mermera.

veka pokriven novim koji je po{tovao stari raspored scena. dok se u mawim sve~anim delovima slika bojom. majstori stavqaju zlatnu pozadinu od listi}a na kojima su crtane kockice mozaika. Detaq sa sredine i sa desne strane arhivolte iznad portala u Studenici Bogorodi~na crkva imala je unutra{we zidove pokrivene `ivopisom. ose}awe za {irinu i meko}u forme. Ipak je i ono {to je ostalo pokazuje dobrog crta~a. kakav se mogao videti u Carigradu i Solunu. Od slikawa Studenice natpisi na freskama su na srpsko-slovenskom. Neznaju}i slovensko pismo gr~ki majstori ostavqaju svitke i povr{ine za imena naslikane da bi to posle dovr{ili doma}i slikari. Nastoje}i da opona{aju mozaik starih hri{}anskih crkava. Od `ivopisa crkve nije mnogo ostalo jer 1568. Oreoli su prevu~eni zlatom i u nekim skromnijim delovima gde nije imitiran mozaik i gde je pozadina glava. To se u Studenici radi u potkupolnom prostoru i apsidi. Kod figura mirnih portreta i sve~anih stavova sa najve}om pa`wom se izgra|uju glave svetiteqa.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 3. godine stari pocrneli `ivopis iz ranog 13. Predmet: Likovna kultura 10 . sigurne a ne nametqive linije.

Zapadni Studenica portal Bogorodi~ne crkve u manastiru Manastir @ i ~ a Tri decenije kasnije gra|ena @i~a bila je namewena za sedi{te arhiepiskopa i to je uticalo na modifikacije plana i wegovo oboga}ivawe. a izdu`ena osnova je dobila izgled slobodnog krsta. Novinu predstavqa zatvarawe vestibila koji postaju pevni~ki prostori ~ime se dobilo ne{to kao ni`i popre~ni brod transept. Uticaj Svete Gore odakle je do{ao prvi arhiepiskop a i kasnije crkvene stare{ine. dolazi do izraza u bo~nim kapelama uz Predmet: Likovna kultura 11 .Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 4.

prvobitni izgled spoqne priprate nije sa~uvan. One su dobile izgled samostalnih gra|evina: iznad malog naosa nalazi se kube dok je isto~ni deo zavr{en alibarskom apsidom. zidane istovremeno sa spoqnom pripratom. Kako je @i~a stradala u posledwoj deceniji 13. Ona je rekonstruisana u formama koje ne odgovaraju duhu sredwovekovnog graditeqstva. ostala su samo dva sprata tako da nije poznata wena nekada{wa visina. Bo~ne kapele prihvata ve}ina ra{kih crkava ali one nemaju izgled samostalnih gra|evina. Predmet: Likovna kultura 12 . Slika 5. Od kule. Rekonstrukcija sredwovekovne osnove glavne crkve @i~a je naknadno dobila spoqnu pripratu sa katihumenom na spratu i zvonikom na zapadnoj strani. Kapele su podignute sa namerom da postanu grobne crkve osniva~a Svetog Save i Stefana Prvoven~ana. veka i bila obnovqena izme|u dva svetska rata. Iznad dowe prostorije priprate koja je bila prekrivena krstastim svodovima nalazila se katihumena koja je bila povezana sa crkvom i zvonikom.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad pripratu. Namena katihumane nije sasvim poznata ali se smatra da su to bile li~ne odaje Svetog Save.

zbog o{te}enosti. Fasade @i~e nemaju romani~ki ukras. Najstarije freske u @i~i sa~uvale su se gotovo samo u pevni~kim prostorima. izgledu prozora i plasti~nom ukrasu koji je ovde skroman. I pevnice su me|utim sa~uvale `ivopis samo na dowim povr{inama svojih zidova. Hram je bio ukra{en freskama tek posle sticawa crkvene samostalnosti 1219. svojim mirnim karakterom i uravnote`eno{}u podse}a na ~uvenu dobro o~uvanu kompoziciju iz Bogorodi~nog hrama u Studenici. {iroke i mirne povr{ine obojene su crveno po svetogorskim uzorima. Za arkadni venac na kupoli @i~e ne mo`e se re}i da li je rekonstruisan na osnovu na|enih ostataka starijeg re{ewa ili je slobodno improvizovan prilikom obnove. Duh vizantijske arhitekture najvi{e se ose}a u planu gra|evine i karakteru wenog unutra{weg prostora. U ostalim delovima crkve u oltarskom prostoru. godine. Na isto~nim stranama. Podu`ni presek glavne crkve sa nazna~enim prvobitnim oblicima gorwih delova (snimak prof.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 6. Bo{kovi}a) @i~a predstavqa slo`enu arhitektonsku celinu koja pokazuje susret razli~itih umetni~kih uticaja. Predmet: Likovna kultura 13 . zamewene novim slojem. B. Zapadwa~ka komponenta “ra{ke {kole ” dolazi do izraza na kuli zvoniku u vidu krstastih svodova. Prva od wih iako jednostavnija u {emi bez niza ikonografskih pojedinosti. naosu i staroj priprati one su kasnije. u zoni gde su se po pravilu nalazile samo pojedina~ne figure naslikane su scene raspe}a i skidawa s ’ krsta.

rafinovanost kolorita i pre~i{}enost celine crte koje su se ispoqavale na nizu kasnijih spomenika ovog stila. - Predmet: Likovna kultura 14 . Pri tome se za likove iz scene raspe}a slobodno mo`e re}i da svojim uzvi{enim mirom i plemenito{}u stoje uz najboqa ostvarewa monumentalnog izraza i ~ak nadma{uju u tome figure iz studeni~ke glavne crkve. Ipak i preko fragmentarno o~uvanih delova jasno se naslu}uju visoke osobine umetnosti ovog doba sve~ani i mirni ritam wenih kompozicija. Sveti Petar (slika u prolazu ispod kupole) Na najstarijim freskama @i~e danas se zbog o{te}enosti ne mo`e u potpunoj meri sagledati zavr{ni slikarski postupak koji obi~no otkriva tanane vrednosti i karakter umetnikovog rada. negovana lepota oblika. sigurnost proporcija i odmerenost pokreta.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 7.

Sveti Pavle iz predstave Uspewa Bogorodice Najve}i broj kompozicija sa~uvan je u prostoru ispod kupole. Luka i Jovan. ali su i one u znatnoj meri o{te}ene. U tamburu kubeta vide se izme|u prozora dowi delovi apostolskih figura koje su sa Hristovim likom u temenu kupole obrazovale kompoziciju Vaznesewe. Obi~aj da se portreti donatora slikaju pored popisa wihovih darova bio je poznat u umetnosti Vizantije i izgleda da je vrlo rano pre{ao u Srbiju. Strane pilestra i mawe zidne povr{ine ukra{ene su mnogobrojnim stoje}im figurama i dopojasnim predstavama starozavetnih li~nosti i mu~enika. Matej. Slika 8. U najvi{im delovima naosa i oltarskog prostora prikazani su po obi~aju veliki praznici koji su ovde pro{ireni izvesnim brojem drugih predstava uglavnom vezanih za `ivot Hrista. Na isto~nom zidu su blagovesti Bogorodici. a na potrbu{ima lukova nizovima svetiteqskih popreja. Na pandantifima trouglastim povr{inama koje ~ine prelaz iz kubi~nog potkupolnog prostora u gorwi kru`ni oblik nalaze se jevan|elisti Marko. 15 Predmet: Likovna kultura .Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Na stranama prolaza nalaze se figure kraqeva: Stefana prvoven~anog i Radoslava. na ju`nom silazak Svetog Duha na apostole a na zapadnom Tajna ve~era. prvih ktitora manastira i izdava~a poveqa ~ija je sadr`ina zabele`ena na bo~nim stranama ovog prostora.

O~igledno je ugledawe na @i~u ali grupa majstora iz primorja nije imala iskustva sa kupolom pa je weno postoqe znatno u`e i druk~ije osloweno na pilestre i spoqne zidove. Spasova crkva. 1316. zadu`bina kraqa Vladislava. Predmet: Likovna kultura 16 .Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 9. koja je u kasnijim vremenima trpela znatne izmene ali je ipak o~uvala osnovna prvobitna obele`ja. Mile{eva ima najve}u visinu a najmawe kube u odnosu na druge crkve ra{ke {kole. Uspewe Bogorodice. @i~a. 1309. godine - Manastir M i l e { e v a Glavni tok ra{kog graditeqstva nastavqa Mile{eva.

Gra| evina je obra|ena uglavnom u romanskom stilu. Otvori su izmeweni prilikom kasnijih pregradwi. sru{en je zid izme|u naosa i priprate.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad I ovde je spoqna priprata dodata naknadno kada je Vladislav bio kraq i namewena je bila ~uvawu groba Svetog Save ~ije je telo preneto iz Trnova. Ima tragova po kojima se vidi da je portal imao kamene lavove sa strane. Uz spoqnu pripratu dodate su sa svake strane kapele sa apsidama i kupolama. fasade crkve su omalterisane. Od rasko{nog portala ostali su samo fragmenti. Predmet: Likovna kultura 17 .

Mile{eva. Grupa majstora koja je oslikavala Mile{evu. a senke oko o~iju i kose su zelene. pogled na manastirski kompleks sa crkvom Vaznesewa. Glava An|ela sa trakom u kosi ima jagodice islikane crvenom bojom. grobu Mile{eva. veka koji je dosta o{te}en. Kada je bilo vi{e majstora nejednake ve{tine onim najboqim su poveravani va`niji i reprezentativniji delovi. potkupolni prostor. mironosnice na Hristovom grobu. Svi su obuzeti obradom detaqa na glavnim figurama i vrlo uzdr`ano unose u pozadinu elemente pejza`a i arhitekture.grupa `ena levo i zaspali vojnici ispod . godine U svojoj unutra{wosti imala je jedan od najlep{ih fresko`ivopisa iz 13. Sli~nom tehnikom ra|en je i portret Svetog Save. Slika 11.podre|eni su mawim dimenzijama. Najpoznatija freska. perifernim mestom i grupisawem. Predmet: Likovna kultura 18 . figuri an|ela. ima u sredini veliku figuru an|ela u belom koji sedi na grobnom kamenu. An|eo na Hristovom Ostale figure .Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 10. kako bliski po na~inu rada otkrivaju individualne razlike naro~ito se izdvaja slikar vi{ih zona potkupolnog prostora. zadu`bina Vladislava pre 1228.

Sopo}ani kao i @i~a imaju spoqa kapele koje su s ’pevnicama povezane poluobli~astim svodovima {to je jedinstven slu~aj u ra{koj {koli. isto~ni zid priprate. ima bo~ne pravougaone pevnice i jednu prostranu pripratu sa dvema bo~nim kapelama. U svetili{nom delu su dve pokrajne prostorije: severno je proskomidija a ju`no |akonikon. Sopo}ani se su{tinski razlikuju od ranijih crkava ra{ke {kole spoqa{wim izgledom. Sopo}anska crkva je sastavqena od dva dela: od starijeg naosa sa pripratom i od ne{to mla|e spoqne priprate sa kulom zvonikom koja je dogra| ena sa zapadne strane. Manastir S o p o } a n i Kod ne{to mla|ih Sopo}ana.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 12. Sem u veli~ini nema bitne razlike izme|u plana @i~e i Sopo}ana. Sveti Sava. To je jednobrodna gra|evina zavr{ena sa isto~ne strane polukru`nom apsidom. Crkva je po planu temeqima i po obradi zidova bila prvobitno tipi~no ra{ka gra|evina. Mile{eva. ako se posmatra samo crte` osnove vidi se da se Sopo}ani neznatno razlikuju od prototipa utvr|enog u @i~i. zadu`bine kraqa Uro{a 1-og uo~avaju se razlike od ranijih crkava ra{ke {kole. Nad sredwim delom hrama uzdi`e se cilindri~no kube sa osam prozora. god. postavqeno na kubi{no postoqe kojer je povu~eno kao i u Mile{evi vi{e na krov pa nema {irinu broda kao u Studenici i @i~i. Oni imaju oblik trobrodne bazilike u kojoj je Predmet: Likovna kultura 19 . pre 1228. ^ak su i kapele na istim mestima uz pripratu dok se kod Studenice i Mile{eva nalaze uz spoqne priprate.

Ostaci starog fasadnog maltera sa~uvali su se u delovima skoro na svim zidovima. Predpostavqa se da je kao i kod @i~e nad centralnim delom bio sprat sa pravougaonom prostorijom tkz. Predmet: Likovna kultura 20 . Jedini bogatiji vajani ukras Sopo}ani su dobili u unutra{wosti crkve. Crkva je izgra|ena od isklesanih komada sige. Tom utisku doprinosi obrada fasade. Rasko{ni ukras postojao je i uz ikonostase samo {to je i on kao i ve}ina venaca sa anti~kom ornamentikom skoro sasvim nestao.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad sredwi brod mnogo vi{i. Nad glavnim brodom je dvoslivni krov a nad bo~nim jednoslivni. pevnice i kapele mogle podvesti pod jedan bo~ni brod morale su biti iste visine a kapele bez malih kubeta. Tu su nekad bili izgra|eni dekorativni venci pod pilastrima u naosu i oko portala. lezanama na uglovima i po sredini bokova glavne la|e a isto tako i na kubetu. Zidovi su oivi~eni plitkim ispustima. Svi prozori izuzev kupolnih izvedeni su od belog mermera i romani~kih su oblika. portala. Najve}i i najlep{i su na apsidi na zapadnoj fasadi i na zidu izme|u priprate i naosa upravo na najreprezentativnijim delovima gra|evine i portali i prozori jednostavni po obliku. Zami{qeni kao gra| evine od sige. bo~ni brodovi su uz wega prisloweni a svetlost dopire u glavni brod kroz mermerne bifore. kao i dva slobodna stuba a svi povezani lukovima nosili su svodnu konstrukciju. Spoqa{nost Sopo}ana izvedena je u duhu romani~kog graditeqstva. Sopo}ani nisu mogli nositi bogatu dekorativnu plastiku koja bi samo str~ala i smetala. Sopo}anima je kao i @i~i naknadno dogra|ena sa zapadne strane velika otvorena priprata sa kulom zvonikom na pro~equ. mada izgra|eni od skupocenijeg materijala ne mogu se takmi~iti u lepoti sa prozorima i portalima Studenice i De~ana. U potkrovqima kubeta na zapadnoj fasadi po stranama glavnog broda na apsidi i sa isto~ne strane bo~nih brodova nalaze se romani~ki frizovi arkadica u obliku potkovica koje pridr`avaju male konzole. Da bi se bo~ne prostorije |akonikon ili proskomidije. prozora i izvesni konstruktivni postupci uo~qivi u unutra{wosti crkve. Nije mogla biti obnovqena kada se hram popravqao jer wen prvobitni oblik nije bio sasvim jasan. Sad je u ru{evinama. katikumenom. Ona je sa bo~nih strana imala jednoslivne krovove koji su se nadovezivali na krovove bo~nih la|a crkve. Na glavnom brodu su bifore ~iji su otvori nekad bili odvojeni osmostranim mermernim stubi}ima a na bo~nim la|ama su obi~ni prozori sa jednim otvorom. Sopo}ani su bili omalterisani sa prekre~enim fasadama i kubetom obojenim crvenom i `utom bojom. Jasno je samo: dvanaest masivnih stubaca povezanih lukovima i raspore|eni po obimu ove prostorije i {est pilastera prislowenih uz spoqa{wu stranu unutra{we priprate.

vedrine i svetlosti. istaknuti nabori na haqinama. sirovije harmonije boje treba pripisati ~iwenici da su slikane na visini.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slikarstvo Sopo}anske crkve predstavqa vrhunac ra{kog slikarstva. Sli~nu {emu ima i freska smrt kraqeve majke Ane Dandalo u priprati. Slike Sopo}ana ostavqaju utisak stati~no-sti. veku naslikano. jake konture. Izvesne wihove osobenosti oblici sna`no podvu~eni linijama. Kompozicija ve}ine sopo}anskih slika je u obliku trougla sa nagla{enom sredi{wom vertikalom obi~no figurom krsta. ~vrstine. Predmet: Likovna kultura 21 . tako da su freske u dowim zonama po na~inu rada nekad veoma sli~ne ikonama. Svojom univerzalno{}u i jakim uticajem anti~ke umetnosti i ~istim slikarskim vrednostima ono prevazilazi sve {to je u 13. primetna je inverzna perspektiva (skra}ivawe od koga se smawuju gledaoci bli`i delovi scene). U gorwoj zoni potkupolnog prostora slikani su proroci u stoje}em stavu u lukovima i jevan|elisti u pandantifima izme|u kojih su medaqoni. I{~ezla je zlatna pozadina ali je ostao utisak prostornosti scene. Uspewe Bogorodice iznad ulaznih vrata tako|e ima ovu {emu ali je centralnost jo{ vi{e oja~ana gusto zbijenom pratwom an|ela u obliku ovala. [to su silazili ni`e slikari su ve}u pa`wu obra}ali na pomnu obradu. ostao je dijalog sa posmatra~em.

manastir zadu`bina kraqa Uro{a 1-og . spoqna priprata i zvonik dodati pred kraj 13. veka Predmet: Likovna kultura 22 . Sopo}ani. oko 1260.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 13. crkva svete Trojice. godine.

godine Predmet: Likovna kultura 23 .Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 14. detaq iz kompozicije Uspewe Bogorodice. crkva svete Trojice. oko 1265. Sopo}ani. zapadni zid nanosa.

1265. Sopo}ani. Sopo}ani. crkva svete Trojice. Slika 16.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 15. jugoisto~ni pilastar. ktitorska kompozicija kraq Uro{ 1-vi i kraqevi} Dragutin. godine Predmet: Likovna kultura 24 . neindentifikovani “praotac ” oko 1265. god. priprata. crkva svete Trojice.

Fasade gra|evine su spoqa omalterisane ali imaju mermerne pervaze portala i prozora.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 17. Pod krovom je izgra|en venac od arkadica. Gra|evina je prili~no dobro o~uvana i do danas. godine Manastir M o r a ~ a Ugledawe na starije ra{ke uzore o~igledno je kod Mora~e. Oltarska apsida ima. oltarska apsida. To je jednobrodna gra|evina sa kubetom ~ije postoqe izlazi {irinom do bo~nih fasada crkve i sa pevni~kim transeptima. dosta skromna. koju je podigao Vukanov sin Stefan. jo{ i dva gorwa prozora. Sopo}ani. sem uobi~ajenog. Crkva ima i pripratu odvojenu od hrama portalom. crkva svete Trojice. sa vrlo neukim rezawem ukrasa na zapadnom portalu. I tu je na delu vrhunski 17 18 parklis . Na krilima vrata unutra{weg portala nalazi se izvanredno lep ukras od inkrustacija sedefa iz docnijeg vremena. oko 1265.vodoravna greda koja le`i iznad otvora na zidu ili iznad stubova Predmet: Likovna kultura 25 . Na arhitravu 18 portala urezan je dug natpis kneza Stefana.kapelica postavqena uz bok crkve ili priprate arhitrav . Cela ta obrada je romanskog na~ina. Od prvobitnog `ivopisa Mora~e ostalo je jako malo: kompozicija sa Bogorodicom i ciklus o Svetom Iliji. Uz ovu pripratu nalazi se sa severne strane jedan parklis 17 . Sveti Arsenije srpski.

Kube je spoqa i iznutra osmostrano. Gra|evina je danas potpuno u ru{evinama. To je jedna od retkih crkvenih gra|evina kod nas na kojoj je primewen i gotski stil. Fasade gra|evine su ozidane kamenim tesnacima i bile su omalterisane. U priprati crkve ima na zidu venaca modelisanih u gipsu. veku ali se zbog sli~nosti ubraja u gra|evine ra{ke {kole. Priprata je prevedena krstastim svodom sa rebrima a uz bokove ima paraklise 20 . Kalu|er Vita je napravio kombinaciju zapadwa~kog oblika vi{ebrodne bazilike sa oblikom nemawi}ke jednobrodne gra| evine sa kubetom. {to je izuzetak i odaje i ovim motivom majstore zapadwa~ke {kole. 19 20 arhivat .~eona povr{ina jednog luka ~esto dekorativno obra|ena paraklisa . `ena kraqa Uro{a.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad slikar koga odlikuje sposobnost da crtama lica i polo`ajem tela ikone da unutra{wu snagu svojih junaka.kapelica postavqena uz bok crkve ili priprate Predmet: Likovna kultura 26 . Ti se elementi vide na arhivatima parabola koje su izvedene od mermera u obliku luka izlomqenog u temenu kao i na prozorima. Na Arhitravu ju`nog portala nalazi se uklesan natpis koji govori da je ovu crkvu sagradio arhitekta Kalu|er Vita iz Kotora po naruxbini kraqa Stefana Uro{a 3-eg . Ovo je jedinstven primer da na sredwovekovnoj srpskoj crkvi pi{e ko je i za ~iji ra~un sagradio crkvu. podigla je u gorwem toku Ibra manastir Gradac. Gotski su i potporci (kontrafori) koji su spoqa prisloweni uz zidove trodelnog oltara. Izgra|en je u 14. Manastir G r a d a c Jelena. 19 Manastir De~ani Me|u spomenicima ra{ke tradicije De~anski manastir odska~e dimenzijama i osobenom artikulacijom prostora.

1327. . De~ani imaju jasno ispoqenu te`wu mnogih dotada{wih srpskih crkava da im masa bude stepenasto modelisana u visinu sa kubetom u vrhu kao zavr{etkom siluete. Zidovi gra|evine sazidani su naizmeni~nim redovima kamena i opeke (radi boqe konstruktivne veze. Iznad svodova je drvena krovna konstrukcija koja nosi olovni pokriva~ dvoslivnih krovova.1335. Sa zapadne strane je trobrodna priprata a sa isto~ne trodelna apsida. Svi delovi su zasvedeni krstastim svodovima sa vidnim rebrima na dijagonalama. crkva Vaznesewa Gospodweg. da bi pravilni redovi opeka Predmet: Likovna kultura 27 . U samoj crkvi ogra|ena su jo{ dva zasebna oltara {to se ne javqa na drugim mestima u sredwovekovnoj crkvenoj arhitekturi u Srbiji.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 18. De~ani. Unutra{wost je zbog takvog oblika spoqne mase cele gra|evine zakr~ena osloncima. manastir zadu`bina kraqa Stefana Uro{a 3-eg . nazvanog “de~anski ”. godine Glavni deo gra|evine ~ini iznutra petobrodna a spoqa trobrodna bazilika sa jenim kubetom. nepregledna i slabo osvetqena.

Svodovi i rebra su od opeke. Detaqi sa oltarskog crkve manastira De~ana prozora Tehnika klesawa mermera na svim ovim ukrasima mada izvanredna ipak je ne{to Predmet: Likovna kultura 28 . Slika 20. Ona na oltaru je o~evidno kopija studeni~kog oltarskog prozora. prozori i konzole krovnog venca oboga}eni su ukrasom isklesanom u mermeru. Portali. Fasade su izvedene od tesanika belog i ru`i~astog kamena postavqenih u naizmeni~ne redove. Ima ~etiri portala od kojih je najbogatije ukra{en zapadni ulaz. Tu se nalazi reqefna figura Hrista a na ju`nom portalu priprate kr{tewe na Jordanu. Detaqi sa unutra{weg portala crkve manastira De~ani Ispred polukruga a iznad otvora je ukra{eno poqe. Od prozora su najukra{enije trifore.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad izravnali slegawe). Na zapadnom portalu priprate levo i desno su iznad koloneta grifoni a ispod lavovi. Slika 19.

Sa De~anima se na dostojan na~in zavr{ava niz spomenika ra{ke {kole. Vrhovi pojedinih prozora su ~ak izrezani na gotski na~in. De~ane su oslikavali slikari Grci iz primorskih gradova. Sve je ovo obra|eno na romanski na~in. Dospevale su u Crkvu kao poklon bogatih darodavaca. Kapiteli u priprati su komponovani od krupnih. malo nezgrapnih `ivotiwskih i qudkih figura. Samo je u De~anima ostala grupa ikona ali ne na kamenoj alibarskoj pregradi ve} kao pojedina~ne slike. 1327 . Predmet: Likovna kultura 29 . Freske De~ana vi{e izazivaju radoznalost nego divqewe zbog likovnih kvaliteta. Krovni venac je izveden kao friz arkadica sa razli~ito isklesanim konzolama. Slika 21. nazvanih tako po vizntijskom maniru svoga rada.1335.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad slabija nego ona na Studenici. Zahvaquju}i dimenzijama ikone su pokretne pa su se mogle naru~ivati i nabavqati od majstora u dalekim umetni~kim centrima. U unutra{wosti crkve ima tako|e fasadnog ukrasa sem portala izme|u priprate i samog hrama. Pod crkve je od mermernih plo~a kombinovanih u jednostavne {are. Konzola deo kamene plastike De~ana. Stabla tih stubova su vitka kamena osmougaonog preseka. Pored toga jo{ su i ikonostasi isklesani u mermeru i bogato ukra{eni. Originalni prvobitni ikonostasi nisu se sa~uvali ni u jednoj od srpskih crkava. Svi zidovi u unutra{wosti gra|evine pokriveni su fresko`ivopisom sa mnogobrojnim dobro o~uvanim kompozicijama. ukra{ena su po ~etiri kapitela na stubovima u priprati i u samom hramu.

De~ani. oko 1340. godine Slika 23. ikona arhan|ela Gavrila. De~ani.Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Slika 22. dvojna (Bitoqske) kraj 14. veka ikona Bogorodice Pelagonitise Predmet: Likovna kultura 30 .

Sopo}ani . Monumentalna i dekorativna arhitektura sredwovekovne Srbije Aleksandar De Roko 2. @i~a .Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Literatura 1.Sima ]irkovi} 3. Srbi u sredwem veku . Studenica .Vojislav \uri} Predmet: Likovna kultura 31 .Mirjana [akota 4.Gojko Suboti} 5.

Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Predmet: Likovna kultura 32 .

...............................19 Manastir M o r a ~ a..............16 Manastir S o p o } a n i........................................................................................................................................2 Op{te odlike ra{ke {kole..........................................................11 Manastir M i l e { e v a..............................................................................................................31 Sadr`aj.....................................................................................................................................................3 Pojedina~ni manastiri.......1 Ra{ka {kola........................33 Predmet: Likovna kultura 33 .................................26 Manastir D e ~ a n i.........................................................................................................................................................................................................5 Manastir S t u d e n i c a......................................................................................26 Literatura.....................25 Manastir G r a d a c..................................................................................................Prva kragujeva~ka gimnazija Maturski rad Sadr`aj Prva kragujeva~ka GIMNAZIJA...........1 MATURSKI RAD......................5 Manastir @ i ~ a.....1 Predmet: Likovna kultura.........................................................................................................................................................

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->