MIRJANA G R A Č A N

IZDANCI ŽIVA HRANA
Alternativna kuharica

Zagreb, 1987.

PREDGOVOR
Tko se stidi jesti, taj se stidi živjeti-kaže f r a n c u s k a p o s l o ­ v i c a , n a r o d a p o z n a t o g po d o b r o j kuhinji. A da bi se d o b r o j e l o , i o t o m e t r e b a razmisliti k a o i o s v e m u d r u g o m e što je u ž i v o t u v a ž n o . D o b r o jesti z n a č i , u z č u v a n j e tradicije, biti o t v o r e n n o v o s t i m a i k u l i n a r s k i m i z n a n s t v e n i m . . . a naj­ bolje s u novosti č e s t o s t a r a tradicija d r u g i h n a r o d a . Konzervativizam prehrambenih navika siguran je znak n a z a d n j a č k i h s t a v o v a i na d r u g i m p o d r u č j i m a , pa kako je n a š a p r e h r a m b e n a tradicija o d u v i j e k bila da od s u s j e d a ili s d a l e k i h p u t o v a n j a , pa čak i od z a v o j e v a č a , p r i h v a ć a m o o n o što n a m s e činilo n a j b o l j i m , t u o t v o r e n o s t n a š i h p r e d a k a m o r a m o njegovati i o v o n a š e v r i j e m e . Ali bez slijepog p o v o ­ đenja za m o d o m ! Umjesto da pokleknemo pred m e đ u n a ­ r o d n i m p o h o d o m a m e r i č k e fast food kuhinje s k r v a v i m bifte­ c i m a , m l j e v e n i m o d r e s c i m a i pilićima u industrijski proizve­ d e n i m u m a c i m a , p o s l u š a j m o radije što g o v o r e pripadnici p o k r e t a koji su s v e glasniji iako ih ne p o d u p i r u p r e b o g a t i m e đ u n a r o d n i p r o i z v o đ a č i industrijske h r a n e . P o g a đ a t e , m i s l i m na zelene, koji se b o r e za čistiji i n e z a g a đ e n i j i ljudski o k o l i š , a t i m e i za z d r a v i j e n a m i r n i c e . U j e d n o n u d e i n o v e prehrambene navike . .. P r e h r a m b e n e n a v i k e toliko s u v a ž a n dio kulture s v a k o ­ d n e v n o g življenja da su i religije i ideologije od p a m t i v i j e k a i p r o p i s i m a o p r e h r a n i nastojale upravljati l j u d i m a . T e k pro-

d o r o m z n a n o s t i naučili s m o o hrani razmišljati u k a t e g o r i ­ j a m a štetnosti za z d r a v l j e , a ne o m o g u ć i m p o s l j e d i c a m a za dušu ako je ukaljamo zabranjenom namirnicom. Sklonost k r a j n o s t i m a v o d i d o l u d o v a n j a z a v i t a m i n i m a ili d o brojenja kalorija, a s r e d i n a n a s n u k a da r a z u m n o b i r a m o n a m i r n i c e ili da i s a m i p o k u š a m o proizvesti n e š t o z d r a v o . Č a k i bez vrta, bez z e m l j e ! N o v o ? I nije, jer s m o posljednjih d e s e t l j e ć a naučili da n o v o ne m o r a uvijek biti d o b r o , a ni s t a r o loše, te da ne valja - da s p o m e n e m i n a š u p o s l o v i c u - s p r l j a v o m v o d o m iz korita izbaciti i dijete, n e g o u s t a r i m p r e h r a m b e n i m n a v i ­ k a m a naći o n o što daje o d g o v o r i na pitanja m o d e r n e pre­ h r a n e . T a k v e o d g o v o r e p o n u d i l a je i d a l e k o i s t o č n a kuhinja, d o s a d najpoznatija, p o i s t a n č a n i m j e l i m a . Ali t i s u ć u g o d i š n j a tradicija p r e h r a n e m n o g o l j u d n i h z e m a l j a č u v a b l a g a , m e d u k o j i m a su i izdanci (klice). Ta k o d k u ć e u z g o j e n a , n e z a g a ­ đ e n a i ž i v a h r a n a o s v a j a svijet. Kao što to biva u kriznim raz­ d o b l j i m a , s i s t o č n j a č k o m k u h i n j o m u m n o g e su se z e m l j e prokrijumčarili i neki n a z o v i f i l o z o f s k i , a z a p r a v o religiozni p o g l e d i , pa je i p r e h r a n a i z d a n c i m a d o š l a na n e o p r a v d a n o s u m n j i v glas. Ali taj - ni prvi ni posljednji - p o k u š a j da se kroz p r e h r a m b e n e n a v i k e n a m e ć u i p o g l e d i na svijet, u p r a v o j e s m i j e š a n s v a k o m r a z u m n o m č o v j e k u , kojeg ć e n e k o l i k o a r g u m e n a t a i prvo i s k u s t v o uvjeriti da i z d a n k e v a l j a prihvatiti o t v o r e n a d u h a i unijeti ih u s v o j u k u h i n j u . O v a v a m knjiga nudi p r a k t i č n e u p u t e o u z g o j u i z d a n a k a k o d k u ć e , izbor r e c e p a t a i t e m e l j n e s p o z n a j e o s v i m p r e d n o ­ s t i m a tih n a m i r n i c a . O n a j e prije s v e g a poticaj s l o b o d n o m smišljanju našeg zdravijeg i ukusnijeg jelovnika. Višnja Ogrizović

1. Izdanci - hrana i lijek

O n i su izvor p o t r e b n i h m i n e r a l a i v i t a m i n a t€ m o g u poslužiti u borbi protiv različitih p o r e m e ć a j a . I z d a n c i m a su se kori stili u liječenju različitih bolesti. i z m e đ u ostalih i kožnih o b o ljenja. Ljekovita s v o j s t v a i z d a n a k a različitih s j e m e n k i p o z n a v a l su stari Kinezi v e ć prije 5 0 0 0 g o d i n a . m i š i ć n i h o b o l j e n j a . P o z n a t o je iz novije povijesti dć su e n g l e s k i m o r e p l o v c i na d u g i m i z a m o r n i m putovanjimć uzimali različite i z d a n k e u p r e v e n t i v n e s v r h e protiv skor buta. a p o z n a t je p( d o b r o m z d r a v l j u i d u g o v j e č n o s t i . . Ć da se i n e p l o d n o s t k o d životinja rješava p o j a č a n o m is h r a n o m o d proklijalih žitarica. U v e t e r i n a r s t v u se t a k o đ e r koriste izdanci da bi životinje bile izdržljivije i da ne bi o b o l j e v a l e . H u n z e . I j e d n a v e l i k a e v r o p s k a nacija koristila se p r e d n o s t i m a proklijalog s j e m e n a . n a r o d koji živi na s j e v e r u Indije. b a š kac što s e k o d n a s izdanci j e č m a koriste kao n a d o m j e s t a k kavi.Izdanci su i z u z e t n o v a ž n a ž i v e ž n a n a m i r n i c a koja postaje i sve z n a č a j n i j a . p r o b a v n i h s m e t n j i . naročito z o b i . Z n a se da arapski r o m s k i konjanici h r a n e svoje r a s n e konje proklijalim ž i t o m . U Africi se od davninć koristi proklijalo p r o s o k a o o s n o v a za afričko pivo. H r a n j i v a i ljekovita s v o j s t v a i z d a n a k a nisu p o z n a t a same u Kini v e ć i u d r u g i m k r a j e v i m a svijeta. itd. Nemć ž i v e ž n e n a m i r n i c e koja je toliko b o g a t a u r a v n o t e ž e n i m i vri j e d n i m h r a n j i v i m s a s t o j c i m a a da i s t o v r e m e n o sadrži vrle m a l e n p o s t o t a k kalorija k a o i z d a n c i . a da pri t o m n e i z a z o v u n i k a k v e z d r a v s t v e n e n u s p o s l j e d i c e . najviše j e d u j e l a od prokli j a l o g žita.

vitalne p r o c e s e . U z o s t a l o . P r e m a istraživanjima p r o v e d e n i m u S A D . Biokemija klijanja 10 . O t k r i ­ v e n i su m e h a n i z m i k o j i m a se u i z d a n c i m a p o v e ć a v a njihova hranjivost. z a i z d a n k e t a m o p o č e l o prije d v a d e ­ s e t a k g o d i n a .u . Izdanci se p o s e b n o p r e p o r u ­ čuju starijim o s o b a m a jer tako d o b i v a j u u o r g a n i z a m e n c i m e p o t r e b n e z a pravilan m e t a b o l i z a m koji s e s t a r e n j e m r e m e t i . s r č a n a o b o ­ ljenja i p o r e m e ć a j i k r v o t o k a . Taj s e uzlazni t r e n d n e z a u s t a v l j a . P o d u z e t a su i j o š se uvijek p o d u z i m a j u m n o g a istraživanja ne s a m o hranjivih v e ć i ljekovitih s v o j s t a v a različitih i z d a n a k a .U A m e r i k u su i z d a n k e donijeli d o s e l j e n i c i iz K i n e . p r o u č a v a n j e m s e u s t a n o v i l o d a tijelo m n o g o bolje p r i m a v i t a m i n e i m i n e r a l e iz i z d a n a k a n e g o iz različitih v i t a m i n s k i h t a b l e t a i p r a š a k a . a r t e r i o s k l e r o z a . O s i m t o g a . m e đ u t i m . P r a v o je z a n i m a n j e . k a o što s u rak. d i j a b e t e s . O p ć e je poznato da su encimi izuzetno važni za sve životne. u t v r đ e n o j e d a s u izdanci i z u z e t n o p r o b a v l j i v a n a m i r n i c a . S t o g a bi t r e b a l o s v a k o d n e v n o imati n a stolu izvjesnu količinu i z d a n a k a . Z n a se da se u s j e m e n u klijanjem p o v e ć a v a koli­ č i n a v i t a m i n a . da se stvaraju korisni e n c i m i i o b o g a ć u j u pojedini m i n e r a l n i sastojci. 2. ustanovilo se da se izdanci m o g u primjeniti u borbi protiv bolesti civiliza­ cije.

N e k i m se t e s t o ­ v i m a s g r a h o r i c a m a utvrdilo da o n e m o g u proklijati i 2 0 0 g o d i n a kasnije a k o s u bile d o b r o p o h r a n j e n e . lako i m j e m e t a b o l i z a m toliko spor da je g o t o v o nemjerljiv. T o s e č e k a n j e m o ž e p r o t e ­ g n u t i n a n e k o l i k o s e z o n a . s j e m e n k e su t v r d a i s u h a z r n a š k r o b a u s r e ­ dištu kojeg s u s i ć u š n e klice.K a d a m i r u j u . o n e su ipak ž i v e . Na pitanje što ih je o d r ž a l o u ž i v o t u toliko d u g o . s v e d o k v r i j e m e nije p o v o l j n o . L a t e n t n o s t j e t a d a n a č i n na koji se s j e m e o s i g u r a v a u o č e k i v a n j u uvjeta koji će biti dobri z a rast m l a d e biljke. a u n e k i m s l u ­ č a j e v i m a t r e b a im i m r a z da bi p r o b i o s j e m e n k i n tvrdi o k l o p . tada je. r a n e l u k o v i c e . sa stanovišta evo­ lucije. trebaju r a z d o b l j e h l a d n o g v r e m e n a da bi p o n o v o p o č e l e rasti. Je li to r a z d o b l j e n e p o k r e t n o s t i i m i r a koje m o r a proteći prije n e g o što će o d l u č u j u ć i t r e n u t a k prekinuti s a n ? Ili postoji n e k a istinska p r e p r e k a rastu koju t r e b a ukloniti da bi životni p r o ­ cesi m o g l i p o č e t i ? Ostavimo li dinamiku postrani. k a o u slučaju p u s t i n j s k i h biljki. S j e m e m o ž e ostati g o d i n a m a u t a k v o m stanju a da i dalje b u d e s p o s o b n o za život. ili. k a o npr. M i r o v a n j e je j e d n a k a z a g o n e t k a s u v r e m e n i m b i o k e m i č a r i m a k a o š t o je i s a m život. s v e d o k ne p a d n e d o v o l j n o kiše d a i z d a n k u o s i g u r a n j e g o v rast. j e d n a k o je t e š k o odgovoriti k a o i na pitanje z a š t o nisu proklijale kroz s v e te g o d i n e i stoljeća. I d i s a n j e im je g o t o v o z a n e m a r i v o . M n o g e vrste. na m n o g o g o d i n a . lako objasniti latentnost s j e m e n a . 13 .

V r s t e otpornije n a m r a z s a d r ž e još v e ć u količinu v i t a m i n a C . I z d a n c i s j e m e n a koje klija pri nižim t e m p e r a ­ t u r a m a . ustvari g o t o v o n i k a d . Ali k a d j a b u k a istruli ili je p o j e d e n e k a životinja a p o t o m izbaci s j e m e n k e . o n e su s p r e m n e za kli­ janje. Ali v e ć i n a s j e m e n k i iz divljine koristit će se n e k i m e l e g a n t n i m i k o m p l e k s n i m m e h a n i z m o m da bi o s i g u r a l e p o č e t a k ž i v o t a k a o biljke u najboljim m o g u ć i m uvjetima. da bi m o g l a upiti v o d u u svoje tkivo. što se d o g a đ a u t o k u č e t v r t o g ili p e t o g d a n a klijanja. P r e t p o s t a v l j a s e d a slično d j e l o v a n j e u m l a d o j biljci m o ž e toj biljci dati o t p o r n o s t na širenje i s k u p l j a n j e t k i v a uslijed s m r z a v a n j a i t o p l j e n j a . O b j e se u z g a j a j u v e ć tisućama godina. a n e š t o e n e r g i j e iz s j e m e n k e se j e d n o s t a v n o g u b i u o b l i k u kalorija.k o m p l e k s i v i t a m i n C. do tri p u t a je v e ć a n e g o što je bila p o č e t n a veličina.T a k o će npr. Ako se temperatura smanjuje. ali v o d o p r o p u s n u . M a h u n a r k e ili m a h u n j a č e i m a j u prilično tvrdu o p n u . s j e m e n k e j a b u k e rijetko proklijati u j a b u c i . usporava se i klijanje. te r a z n i m d r u g i m s i t u a c i j a m a . P o č e t a k je lak i j e d n o s t a v a n : s j e m e n k u t r e b a n a m o č i t i . bogatiji su v i t a m i n o m C od o n i h koji klijaju na v i š i m t e m p e r a t u r a m a (jara p š e n i c a ) . U č o v j e k o v o m tijelu v i t a m i n C p o m a ž e u s p r e č a v a n j u p u c a n j a k a p i l a r a (sitne k r v n e žile). O p t i m a l n a t e m p e r a t u r a z r a k a za brzo klijanje i rast je i z m e đ u 25 i 35°C. p o s e b n o u vodi topljivi B . rastavljaju se n a s a s t a v n e a m i n o k i s e l i n e . T e ć e p r o m j e n e trajati s v e d o k s e n e p o j a v e prvi listići. Te su tvari »iscurile« iz s j e m e n a u v o d u . ne t r e b a ih z a m r z a v a t i pa ugrijavati ni im u b r z a ­ vati p r o c e s s t a r e n j a . jer s e o s l o b a ­ đa e n e r g i j a koja z a t i m tjera klice i djeluje na razvoj m l a d e 14 15 . Pa ipak se u n j i m a i dalje nor­ m a l n o o d v i j a j u k o m p l i c i r a n e k e m i j s k e p r o m j e n e koje prate klijanje a što su karakteristični i m e đ u s o b n o p o v e z a n i m e ­ tabolički p r o c e s i . Za to v r i j e m e s j e m e n k a n a b u b r i i d v a . U pri­ r o d n i m bi u v j e t i m a o n e otišle u tlo o k o s j e m e n k e n a k o n što bi pala kiša ili n a k o n što bi ih v l a g a i z v u k l a iz s j e m e n k e u tlo. da bi proklijale u kući. a d r u g e žitarice. o z i m a p š e n i c a . što je m n o g o v a ž n i j e . g r a h o r i c e . potječu u g l a v n o m iz dviju i z u z e t n o kultiviranih obitelji: Leguminoseae ( m a h u n a r k e ) i Gramineae (trave). sintetiziraju s e m n o g i v i t a m i n i . ne t r e b a p o d u ­ z i m a t i n i k a k v e t r i k o v e . P o h r a n j e n e b j e l a n č e v i n e s e hidroliziraju (daju b l a g u kiselinu ili b l a g u lužinu ili o b o j e ) . P r i l a g o đ a v a j u se lako p r o m j e n a m a količine v l a g e . aktiviraju e n c i m i u s j e m e n c i t e počinju z a m r š e n u seriju p r o m j e n a koje ć e n a k r a j u dati n o v u biljku. Predstavnici prve su npr. tj. č i m e počinje p r o c e s pro­ b a v e h r a n e . V o d a u kojoj s e n a m a k a l o s j e m e o b o g a ć e n a j e a m i n o k i s e l i n a m a . S t o g a . S m a n j u j e s e t e ž i n a s u h o g z r n a . p r i r o d n i m š e ć e r i m a i velikim b r o j e m a n o r g a n s k i h e l e m e n a t a . k a o npr. To traje i z m e đ u četiri i 12 sati. z r a k a i t e m p e r a t u r e . Nužni encimi V e ć i n a n a m a p o z n a t i h s j e m e n k i su vrtne ili ratarske kulture koje će lako proklijati. Izdanci će nastaviti rast i u lošim uvjetima. ne t r e b a ih bockati i g l a m a ni z a r e z i ­ vati n o ž e m . M a s n o ć e i ugljikohidrati r a s p a d a j u se na j e d n o s t a v n e š e ć e r e . N a m a k a n j e m se. biljčice. A n a l i z a m a s e u s t a n o v i l o d a s e n a g l o p o v e ć a v a količina u p r a v o o n i h istih e n c i m a koji i n a č e u u s t i m a r a z g r a đ u j u š k r o b u šećer. S j e m e n k e koje p u š t a m o da klijaju za j e l o i h r a n u .

piridoksina. list ili s t a p k a o d v o j e od biljke. p a n t o t e n s k e . to je i v e ć a k o n c e n t r a c i j a tih vita­ m i n a . v i t a m i n C i najveći dio B . riboflavina. poznat pod nazivom vitamin B . koštici. k a d a n a s t a j e o k s i d a c i j a . nijacina. a p o s e b n o v i t a m i n a C. b e t a i n a . D a k l e . Izdanci s u n a i m e p r o c e s o m klijanja v e ć d j e l o m i č n o p r o b a v l j e n i . biotina. z a m a t a u t r g o v i n a m a i t e k t a d a je na p o l i c a m a d o k ga n e t k o n e kupi i n e o d n e s e k u ć i ! T a m o ć e p o v r ć e još m o ž d a stajati n e k o v r i j e m e prije n e g o što b u d e p r e r a đ e n o z a j e l o . encimi i dalje r a d e te nastavljaju svoj p r o c e s u s m j e r u r a z g r a d n j e . g u b i je npr. i m a i tvrdnji da u i z d a n c i m a n e m a tog v i t a m i n a . o d g o v o r n i su za njihovu r a z g r a d n j u k a d a je u b r a n a i p r e s t a l a rasti. v i t a m i n i se i dalje s t v a r a j u . k a k o p o k a z u j u neki z n a n s t v e n i r a d o v i p r o v e d e n i u S A D . inozitola. Isklijala biljka stvara 2 IZDANCI-ŽIVA HRANA 17 I z d a n c i s u i z u z e t n o bogati v i t a m i n o m C . S t o g a i z d a n k e . p a s t o g a i p r e s u d n i za m e t a b o l i z a m s t a n i c e . n i k o t i n s k e . To je i o b j a š n j e n j e z a š t o se izdanci lakše a s i m i ­ liraju i ne stvaraju toliko p l i n o v a u d e b e l o m crijevu. izdanci. a p o s e b n o nestabilni v i t a m i n C. folne i p a r a a m i n o b e n z o j e v e kiseline. p o p r a ć e n o je intenzivnom encimskom hidrolizom bjelančevina. koji s u b o g a t izvor v i t a m i n a C . Špinat gubi vitamin C do 80 posto nakon d v a d a n a s t a j a n j a n a s o b n o j t e m p e r a t u r i . I to je č i n j e n i c a . b a š kao što se d o g a đ a u p r o b a v n o m t r a k t u . K r u m p i r . T a j j e v i t a m i n n e s t a b i l a n i g u b i se iz n a m i r n i c e a k o se izlažu d u ž e m k u h a n j u ili z r a k u . n e p o s r e d n o nakon iskapanja. h o l i n a . šalje n a d u g e p r u g e . to je i količina s v i h v i t a m i n a . a što je rast brži. O n i isti e n c i m i koji p o m a ž u sintetiziranju v i t a m i n a k a d a biljka r a s t e . sadrže i cijanokobalamin. koji s a d r ž i v e l i k u količinu v i t a m i n a C. 16 . P o r e d t i j a m i n a . m o ž e se tvrditi da je i z u z e t n o b o g a t o a k t i v n i m t v a r i m a . K a k o je proklijalo s j e m e i z u z e t n o a k t i v n o t e p o v e ć a v a s v o j u p r v o b i t n u veličinu n e k o ­ liko p u t a u n e k o l i k o d a n a . bitno u m a n j e n a . O n i s u n u ž n i d a b i s e stvorili pojedini e n c i m i .k o m p l e k s a n a l a z e se u g o t o v o s v i m t k i v i m a m l a d e biljke u r a s t u . n e t r e b a s u v i š e d u g o kuhati v e ć i h s a m o kratko bianširati ili s k u h a t i na p a r i . p r i p r e m a z a t r a n s p o r t slijedeći. o s o b i t o o n i h i z k o m ­ p l e k s a B. V i t a m i n C u n i š t a v a se i s u v i š n i m izlaga­ n j e m n a m i r n i c e toplini. K o l i č i n a a m i n o k i s e l i n a u s j e m e n u koje klije p o v e ć a v a se na r a č u n ugljikohidrata i m a s n o ć a . To znači da se z a l i h e b j e l a n č e v i n a u s j e m e n u razlazu na svoje s a s t a v n e a m i n o k i s e l i n e . I z d a n c i s u b o g a t izvor v i t a m i n a .Bogat izvor vitamina T a k v a m e t a b o l i č k a živost u s j e m e n u uzrok je i p o v i š e n o m s t v a r a n j u u vodi topljivih v i t a m i n a . u i z d a n c i m a ili n e . 1 2 2 Ostali hranjivi sastojci Klijanje u bilo k o j e m z r n u . M e đ u t i m . T a j j e v i t a m i n o s o b i t o s p o r a n jer s e p o m n o g i m t e o r i j a m a m o ž e naći s a m o u n a m i r n i c a m a ž i v o t i n j s k o g porijekla te je baš zato k a m e n spoticanja u vječnim raspravama za vege­ t a r i j a n s t v o i protiv n j e g a . V j e r o j a t n o je i u i z d a n c i m a količina B m i n i m a l n a t e z b o g t o g a nije n i d o d a n a s s a s i g u r n o š ć u u t v r đ e n o i m a li v i t a m i n a B . U i z d a n c i m a koji su j o š ž i v a h r a n a što raste u t r e n u t k u k a d a se p r i p r e m a j u ili a k o se j e d u sirovi. što je duži p e r i o d i z m e đ u ubiranja i k o n z u m i r a n j a biljke. S v e t o v r i j e m e e n c i m i razaraju d r a g o c j e n e v i t a m i n e . O v o j e p o s e b n o v a ž n o z a i z d a n k e m a h u n j a č a o č e m u ć e j o š biti riječi. m e t i o n i n a . K a k v a razlika i z m e đ u i z d a n a k a i p o v r ć a koje se ubire j e d a n d a n . s j e m e n k i . 1 2 K a d a se p l o d . Najbolje je ipak da se izdanci j e d u sirovi.

ali t o j o š nije d o k a z a n o . V i t a m i n E je i z u z e t n o n e s t a b i l a n te se r a z l a ž e i n e s t a j e a k o je izložen z r a k u . Ž u t a soja p o v e ć a v a postotak bjelančevina sa 42 u s u h o m sjemenu na 50 posto u izdancima. M u n g o g r a h u z r n u sadrži 25 p o s t o b j e l a n č e v i n a . m u n g o g r a h . h i d r o g e n i z i r a j u i izlažu v i s o k i m t e m p e r a t u r a m a u p r o c e s u p r i p r e m e h r a n e . s a d r ž e vrlo m a l o v i t a m i n a E. ali tek je n e d a v n o o t k r i v e n o z a š t o . postoji s p o j tripsin koji j e osjetljiv na t o p l i n u . T r i p s i n u s u h o m z r n u djeluje p o p u t k o č n i c e te pri­ j e č i korištenje b j e l a n č e v i n a . n a i m e . g r a h . l e ć a itd. 19 . k a o što j e o p i s a n o . o v e i z d a n k e t r e b a s a m o kratko k u h a t i . P o z n a t o j e d a s e z a g r i j a v a n j e m p o v e ć a v a hranjivost m a h u n a r k i . P o v e ć a v a se p o s t o t a k t o k o f e r o l a . a p o v e ­ ć a v a s e količina n e z a s i ć e n i h n a r a č u n z a s i ć e n i h m a s n o ć a . S t o g a m a h u n a r k e t r e b a o b a v e z n o kuhati da bi se tripsin rastvorio i o s l o b o d i o put za korištenje aminokiselina. a k o se rafiniraju. S t o g a i ulja i cijela z r n a u k o j i m a i m a v i t a m i n a E. T a k o s e u k u p n a količina b j e l a n č e v i n a u proklijaloj s j e m e n c i z n a č a j n o p o v e ­ ć a v a . P r e t p o s t a v l j a s e d a tripsin igra u l o g u p r i r o d n o g k o n z e r v a n s a u p r o c e s u s u š e n j a s j e ­ m e n k e . T r e b a s p o m e n u t i da s j e m e n k e u klijanju p o v e ć a v a j u i sadr­ žaj karotina ( p r o v i t a m i n A) i v i t a m i n a K. U novije v r i j e m e p r o u č a v a j u se i ljekovita s v o j s t v a različitih i z d a n a k a . nije p o z n a t o . v i t a m i n a E. U s i r o v o m z r n u m a h u n a r k e .) v e ć d o š l o d o p o s t e p e n o g r a s t v a r a n j a t r i p s i n a . T o j e o p ć a u p u t a koja v a ž i za sve i z d a n k e m a h u n a r k i . Toliko o bjelančevinama. U o v o j knjizi m e đ u t i m i m a i r e c e p a t a gdje k u h a n j e i z d a n a k a m a h u n a r k i nije o b a v e z n o ali se u principu t a d a radi o m a n j i m k o l i č i n a m a tih i z d a n a k a . U t o k u klijanja n a s t a j u i drugi p r o c e s i p o v o l j n i za č o v j e k o v m e t a b o l i z a m : ugljikohidrati se m i j e n j a j u u š e ć e r e . p o v e ć a v a j u v i š e s t r u k o p r e h r a m b e n u vrijednost i z d a n a k a . ali proklijali m u n g o g r a h č a k 3 7 p o s t o . Z a š t o ga m a h u n a r k e i m a j u a d r u g e vrste n e m a j u .n o v e b j e l a n č e v i n e z a svoje n o v e p o t r e b e . K a k o j e u i z d a n c i m a m a h u n a r k i (soja. 18 Biokemijski p r o c e s i koji se z b i v a j u u t o k u klijanja.

ABC klijanja izdanaka .

N a m o č i t e j e d n u žlicu s j e m e n k i ili 1/3 šalice m a h u n a r k i u litru m l a k e v o d e p r e k o n o ć i . m o ž e s e koristiti z a s v e s j e m e n k e o d m u n g o g r a h a . Izdanci koji su proklijali dići će se na p o v r š i n u v o d e te ih m o ž e t e z a g r a ­ biti c j e d i l j k o m . a p r e k o grla k o m a d g a z e p a j e učvrstite g u m i c o m . alfalfe. a s j e m e koje je o s t a l o na d n u s t a k l e n k e m o ž e t e baciti. a k o je v r i j e m e t o p l o i s u h o . Stavite n a mračno mjesto. S l i j e d e ć e g d a n a isperite d o b r o s j e m e u m l a k o j v o d i i d o b r o ga ocijedite. M a h u n a r k e će se p o n a š a t i n e š t o d r u g a č i j e . N a o m o t n i c i m o r a pisati d a s j e m e nije tretirano. p š e n i c e i heljde do potočarke i gorušice. Pritom uvijek p a z i t e d a s u v i š a k v o d e redovito ocijedite. Provjerite p r e t h o d n o j e s u li s j e m e n k e tretirane k e m i j s k i m s r e d s t v i m a z a s j e t v u . 4 . T r e ć e g d a n a klijanja ć e s v e s j e m e n k e koje nisu s p o ­ s o b n e d a prokliju pasti n a d n o s t a k l e n k e k a d a j e n a p u n i t e m l a k o m v o d o m . a s l j e d e ć a m e t o d a .Klijanje je j e d n o s t a v n o . uz l a g a n e p r e i n a k e . Stavite ga u litrenu s t a k l e n k u . 1. 23 . S v a k o g s l j e d e ć e g d a n a isperite s j e m e n k e d v a p u t d n e v n o . T o a k o želite d a v a m klijaju s j e m e n k e i žita­ rice. 3 . T o p r v o n a m a ­ k a n j e ustvari je i p o s l j e d n j e . s u h o g g r a š k a . ili tri. 2. l e ć e .

Klijanje za hladnog vremena Z i m i izdanci m o g u klijati na različitim m j e s t i m a u kući. Izdanci m u n g o g r a h a i leće s p r e m n i s u z a j e l o v e ć treći d a n . a i poljepšali im izgled. jer s j e m e n k e t a d a o d b a c u j u s v o j e lupine. Isprati. I z d a n k e uzgajivači č e s t o izbjeljuju k e m i k a l i j a m a d a b i sprije­ čili plijesan. č a k ih p o n e k a d i sterilizirajte. Ali v a š e ć e v a m k u ć n o c v i j e ć e i zelenilo biti z a h v a l n i a k o ih zalijevate t o m v o d o m . 8. Pitka v o d a d o b r a j e z a n a m a k a n j e i ispiranje. Što se t e m p e r a t u r e tiče. Da biste im p o v e ć a l i hranjivost. Za to v a m n e ć e trebati m n o g o p r o s t o r a .5 . ali 2 Portabl metoda klijanja U i z v a n r e d n i m u v j e t i m a života. Svjetlo ili tama I m a različitih m i š l j e n j a o t o m e da li rastu i z d a n a k a bolje p o g o d u j e svjetlo ili t a m a . što je t e m p e r a t u r a viša. I z d a n k e m o ž e t e uzgajati i na s v o m r a d n o m m j e s t u . o n a i z m e đ u 18°C i 21 °C najpovoljnija je za klijanje. iako se na taj način u m a n j u j e njihova hranjivost. j e d i n o s t o g a što kupci više v o l e bijele o d z e l e n i h i z d a n a k a . 7. k a o što s m o v e ć rekli. P r e m a n a j n o v i j i m istraživanjima čini se da i z d a n c i koji su bili izlo­ ž e n i svjetlu s a d r ž e više v i t a m i n a C od o n i h koji su klijali u mraku. s i g u r n o je da svjetlo i m a o d r e đ e n i učinak n a hranjive e l e m e n t e . J e r u njoj j e m n o g o m i n e r a l a koji ć e d o b r o d o ć i s v a k o j lonča­ nici. I z d a n c i m a p š e n i c e d o v o l j n a s u d v a d a n a d a p o s t i g n u svoj hranjivi v r h u n a c . U s v a k o m s l u č a j u . naj­ bolje u kuhinji. ali većini nije p o t r e b n o toliko n a m a k a n j e . D o v o l j n a su u p r o s j e k u tri sata. te ih m o ž e t e odstraniti cjediljkom ili v e ć o m ž l i c o m . d o k j e s j e m e n u alfalfe p o t r e b n o četiri d o pet d a n a . a slično je i s i z d a n c i m a soje. stavite i z d a n k e u h l a d n u v o d u . P o s e b n o je to z g o d n o k o d alfalfe. J o š j e d a n savjet: ne bacajte v o d u u kojoj ste p r v u noć n a m a k a l i s j e m e n k e . A k o v o d a sadrži previše klora. a u toplijim p o d n e b l j i m a i do šest p u t a . O n e ć e isplivati n a p o v r š i n u . da ne b u d e p r e t o p l a . u s l u č a j u n e k e n e p o g o d e . d a l e k o od naselja. to će i i z d a n a k brže klijati. Bit će m u t n a . a g a z a bi t r e b a l a stalno biti vlažna. jer s t a k l e n k u m o ž e t e držati i na stolu i u ladici s v o g p i s a ć e g stola. k a d a v a m pri ruci 25 24 . K a d a su s p r e m n i za s t o l . da biste iz »očistili«. Poslije s v a k o g klijanja d o b r o o p e r i t e s t a k l e n k e i p o s u d e . U s u h o j i toploj klimi i z d a n c i klijaju i rastu b r ž e te ih s t o g a t r e b a č e š ć e ispirati v o d o m . O c i j e d i t e i z d a n k e i p o h r a n i t e ih u p o s u d u s p o k l o p c e m na h l a d n o m j e s t o . U m n o g i m k n j i g a m a p r e p o r u č u j e se n a m a k a n j e p r e k o noći. a ne z a b o r a v i t e i na redovito ispiranje i z d a n a k a . z b o g v l a g e . O d š k r i n i t e m a l o v r a t a p e ć n i c e . 6. p r l j a v o ž u ć k a s t a . Različita su mišljenja i o t o m e koliko s j e m e n k e t r e b a n a m a kati. U p r a v o o b r a t n o v a ž i z a riboflavin (vitamin B ) . gdje se k u h a i gdje je toplije. a p l a m i č a k s a s v i m s m a n j i t e . T o j e d o b r o z a t v r đ a z r n a . V e ć i n a p r o f e s i o n a l n i h u z g a j i v a č a m u n g o g r a h a preferira t a m u . p o t r e s a ili rata. U p r a v i l u . upotrijebite u m j e s t o nje destiliranu ili i z v o r s k u v o d u . J o š će bolje uspijevati u pećnici p l i n s k o g š t e d n j a k a . n e k o l i k o sati prije stavljanja u frižider izložite ih s u n č e v o j svjetlosti. a v j e r o ­ j a t n o n i miris n e ć e biti b a š u g o d a n . N e m o j t e pregrijati p e ć n i c u . npr. t r e b a n a j m a n j e d v a p u t na d a n . o b i č n o u frižider.

A k o ste voljni i s p r e m n i za e k s p e r i m e n t i r a n j e . Stavite obje vrećice u naprtnjaču i krenite dalje svojim putem. O s t a v i t e d v a d a n a d a f e r m e n t i r a j u . O s i m t o g a . t a k o je i sa i z d a n c i m a . U z m i t e istu količinu triju različitih vrsta s j e m e n k i i o s t a v i t e ih da klijaju tri d a n a . P o n o v i t e p o s t u ­ p a k četiri do pet p u t a . n a i m e . k a o š t o s m o v e ć s p o m e n u l i . zapitajte se niste li p o s v e z a b o r a v i l i d a g a zalijete i d a d e t e m u p o t r e b n u v l a g u .g r a h . Ljeti. koja n a v o d n o s t i m u l i r a svaki oblik biološke aktiv­ nosti. D o b r o ocijedite. s j e m e t r e b a č e š ć e ispi­ rati.vrećicu s a s j e m e n ­ k a m a u m o t a n u u m o k r e u b r u s e . t a n k a p l a s t i č n a v r e ć a . To se obično d o g a đ a k a d a se stavi prevelika količina s j e m e n a u s t a ­ k l e n k u da klija. čistiji i izdašniji. U z m i t e z a t i m t a n j u plastičnu v r e ć i c u i p r o b u š i t e r u p e na d o n j e m dijelu v r e ć i c e ( n a o k o 1/3 p o v r š i n e ) u r a z m a k u 4 centimetra. A k o volite kiselo zelje. d e b l j i . l a g a n o istisnite i o m o t a j t e v r e ­ ć i c u s a s j e m e n k a m a . soju ili n e k o d r u g o s j e m e . I što t a d a t r e b a učiniti? Postoji niz r a z l o g a z a š t o s j e m e e v e n t u a l n o nije proklijalo i a k o ste ga zalili v o d o m i ostavili u s t a k l e n c i da klija. m o ž d a ć e v a m s e svidjeti i f e r m e n t i r a n i i z d a n c i . Slično s e m o ž e d o g o d i t i a k o sjeme n e m a dovoljno zraka i prozračivanja. S t a ­ k l e n k e p r i t o m o m o t a j t e u b r u s i m a . V r h o v e z a s u č i t e z a j e d n o i učvrstite g u m i c o m . N e m o j t e ih napuniti do v r h a . F e r m e n t i r a n i i z d a n c i m o g u s e začiniti j o g u r t o m ili m e l a ­ s o m . Radi ispiranja izvadite p r o b u š e n u v r e ć u i ispirite p o d m l a ­ z o m v o d e nekoliko m i n u t a . l a g a n a . N a k o n t o g a i z d a n k e s a m e l j i t e i stavite u dvije s t a k l e n k e . a z a t i m držite o b j e š e n e n a grani d r v e t a s v e d o k v o d a ne iscuri. » č u d e s n o m v o d o m « . A k o s j e m e od p o č e t k a ne klija. raž. G r a h ili d r u g e s j e m e n k e n a m o č i t ć e t e u debljoj plastičnoj v r e ć i . S v e z a j e d n o . V a ž n o j e d a i m a t e s j e m e n k e z a klijanje . m o ž e t e p r i ­ mijeniti »portabl m e t o d u klijanja«. A k o i z s t a k l e n k e z a u d a r a . m o ž e t e s e za p r o c e s n a m a k a n j a i ispiranja koristiti t z v . p o t r e b n i s u : d e b l j a p l a s t i č n a v r e ć a ili v r e ć i c a . N a t o p i t e u b r u s e v o d o m . Č v r s t o zatvorite g u m i c o m . Istresite n a m o č e n e s j e m e n k e u p r o b u š e n u v r e ć i c u i p r o ­ tresite. kiselo mlijeko ili kisele k r a s t a v c e . koristite s e v o d o m k o j u s t e kuhali pet m i n u t a a z a t i m ohladili. s j e m e m o ž e biti s t a r o ili ste krivo postupili. m o ž e t e p o k u š a t i d a v a m izdanci f e r m e n t i r a j u . Rezultat će biti vrijedan t r u d a : i z d a n c i će biti sočniji. K a k o j e s v a f e r m e n t i ­ r a n a h r a n a s n a ž n o g o k u s a i nije za s v a k o n e p c e . Kad sjeme ne klija P o č e t n i c i m a se u z a n i m l j i v o m p r o c e s u klijanja z n a p o n e ­ k a d dogoditi da im s j e m e ne klija.nisu s t a k l e n k e i t o p l a p r o z o r s k a d a s k a u kuhinji.stavite u d e b l j u p l a s t i č n u v r e ć u . nekoliko p a p i r n a t i h u b r u s a ili čista k r p a te g u m i c e . a u njih prije s l u ž e n j a m o ž e t e staviti kolute b a n a n e i grožđice. m o g u ć e j e d a s t e s j e m e n u dali s u v i š e v l a g e t e j e p o č e l o plijesniti. p š e n i c u . k a k o v o d a n e b i iscurila. Ponavljajte ispiranje i c i j e đ e n j e d v a ­ put d n e v n o dok n e sazrije v r i j e m e d a i z d a n k e p o j e d e t e . k a k o bi u n j i m a bilo z r a k a . K a o p r v o . T o p l i n a ć e pridonijeti d a se postotak bjelančevine poveća. l e ć u . S t o g a svoju karijeru u klijanju i z d a n a k a p o č n i t e sa s j e m e n o m koje 27 »Čudesna voda« i fermentirani izdanci A k o želite d a v a m klijanje i z v a n r e d n o u s p i j e . 26 . U m j e s t o t e k u ć o m .

ali to u n a č e l u i nije toliko bitno. k o m a d i g a z e i g u m i c e . tj. d o k se i k o d n a s ne o t v o r e slične trgo­ v i n e . s v o j e ćete s j e m e n k e nabavljati n a različite n a č i n e . U t a k v i m t r g o v i n a m a postoji i b o g a t a s o r t i m a n različitih s j e m e n k i već p r i p r e m l j e n i h z a klijanje. Nastojte da b u d e o r g a n s k i u z g o j e n o . a s a č u v a t ć e t e ih i od p r a š i n e . a najveći izbor bit će ipak u s j e m e n a r a m a . A k o putujete u i n o z e m s t v o . U staklenci ćete namočiti s j e m e . S j e m e . P r i t o m tražite da v a m p r o ­ d a j u z r n j e koje nije tretirano za sjetvu. da u p r i r o d n e p r o c e s e nisu bili uklju­ čeni pesticidK herbicidi i u m j e t n a g n o j i v a .uvijek daje s t o p o s t o t n e rezultate. a to su p š e n i c a . S v e n a r e d n e o p e r a c i j e . trebat ć e v a m s a m o s t a ­ k l e n k e različitih veličina. » N a t u r a n a « . m u n g o g r a h i alfalfa. A k o i m a t e r o d b i n u na s e l u . z a m o l i t e k i l o g r a m . 29 28 . posjetite t a m o j e d n u specijali­ ziranu trgovinu prirodnom hranom.a to z n a č i d n e v n a ispiranja s j e m e n k i . Nazivaju se »Reformh a u s « . » N e u f o r m « ili » H e a l t h f o o d s t o r e « . N a v r e ć i c a m a s u obično date sve upute o postupku s o d r e đ e n o m vrstom sje­ m e n a i o količini koja se d o b i v a klijanjem. U n j i m a m o ž e t e postići klijanje različitih v r s t a s j e m e n k i o d j e d a n p u t . d v a p š e n i c e i d r u ­ g i h žitarica. m o ž e t e i s a m i uzgojiti u vrtu ili na o r a n i c i . U j e d n o j od njih kupit ćete plastični a p a r a t za klijanje k v a d r a t i č a s t o g ili k r u ž n o g oblika koji se sastoji od više p o s u d a p r o b u š e n o g d n a što s e . s o č n e i o k u lijepe i z d a n k e .o b a v l j a t ćete kroz g a z u . p r e k o grla staviti g a z u i učvrstiti g u m i c o m . Na tržnici m o ž e t e kupiti s j e m e n k e . slažu j e d n a i z n a d d r u g e . T a k o v a m s j e m e n k e n e ć e pobjeći u slivnik i neće ih posjećivati različiti znatiželjni insekti. Pribor za klijanje K o d n a s j o š n e m a različitih p o s u d a i a p a r a t a za klijanje i z d a n a k a . n a r a v n o . U m e đ u v r e m e n u . Da biste dobili z d r a v e . p o p u t n e k a d a š n j i h porcija z a n o š e n j e j e l a iz r e s t o r a n a .

.

4. Što može klijati! .

T o j e z n a k d a i z d a n a k t r e b a k o n z u m i r a t i . jer počinju p r o c e s i f o t o s i n t e z e i kraj z a l i h a m a u s j e m e n u . O s i m t o g a . u p r a v o u o b l i k u i z d a n a k a . M o ž e t e ih jesti s v j e ž e (u najviše r e c e p a t a su svježi) 35 . o d l i č n a z a klijanje. jer p o j a v a lišća na novoj biljčici signalizira p r o m j e n u u pro­ c e s i m a u biljci. P o z n a t o je p e d e s e t a k vrsta l u c e r n e . O n a daje d u g a č k e t a n k e m l a d i c e d e l i k a t n o g slatk a s t o g o k u s a . S t o g a će u većini r e c e p a t a stajati to ime iako je i l u c e r n a koja se m o ž e kupiti u n a š i m s j e m e n a r a m a . izloženi vreloj v o d i . U t o m stadiju klijanja razvit će se na v r h u i z d a n a k a sićušni zeleni listić. Početnici u svijetu klijanja imat će najviše u s p j e h a u p r a v o s a l f a l f o m . p o č e l a se kori­ stiti u S A D . Za tri do pet d a n a klijanja m l a d i c e n a r a s t u do 3 c e n t i m e ­ tra.A L F A L F A (Medicago sativa) je vrsta lucerne. a ne k a o h r a n a za č o v j e k a . Izdanci alfalfe n e m a j u o k u s i z d a n a k a m a h u n a r k i ili n e k o g d r u g o g p o v r ć a . s v a l o m z a n i m a n j a za z d r a v u p r e h r a n u i ž i v u h r a n u . v i š e g o ­ dišnje biljke iz p o r o d i c e lepirnjača. ali i m a j u h r s k a v u lomljivu strukturu u g o d n u j e z i k u i n e p c u . r a v n o p r a v n o s i z d a n c i m a soje. D a n a s s p a d a m e đ u najomiljenije i z d a n k e . s m j e s t a su k u h a n i . D o b r e su za jelo s v e d o k ne d o s e g n u otprilike 5 c m . a n a j p o z n a t i j a je za uzgoj i z d a n a k a p l a v a l u c e r n a ili alfalfa. T r a d i c i o n a l n o s e l u c e r n a koristi k a o s t o č n a h r a n a . O n a se v i š e ne hrani e n e r g i j o m iz s j e m e n a . za ljudsku h r a n u . leće i m u n g o g r a h a . M e đ u t i m . Izdanci se koriste k a d a se p r o d u ž e od 3 do 5 c m .

F. D o b r e s u s v e v r s t e g r a š k a . S a d r ž a j v i t a m i n a B (riboflavin) p o v e ć a v a s e u i z d a n c i m a g o t o v o 10 p u t a n a k o n 4 d a n a klijanja. Koštice i i z d a n c i m o g u biti i dio tijesta za kolače. H E L J D A (Fagopyrum sagittatum. k a l i j e m . a gaji se u E v r o p i . M o g u z a m i j e n i t i i l e š n j a k e u k o l a č i m a . G O R U Š I C A (Sinapis. a igra p o s e b n o v a ž n u u l o g u u l a n c u a m i n o k i s e l i n a j e r sadrži j e d n u o d kise­ lina . D o b a r su d o d a t a k tijestu za k r u h . slatkast o k u s s e n d v i č i m a . M o ž e m o ih l a g a n o pržiti. Brassica) daje o d l i č n e i z d a n k e n e o b i č n o j a k o g o k u s a . Bogati su klorofilom. I z r a č u n a t o j e d a š a l i c a i z d a n a k a alfalfe koja j e klijala tri d a n a sadrži toliko v i t a m i n a C koliko i 6 č a š a s o k a od n a r a n č e . b o g a t a je v a ž 37 B U N D E V A (Cucurbita pepo) d a j e s v i m a p o z n a t e s v o j e k o š t i c e koje s e koriste z a p r o i z v o d n j u c r n o g ulja. S a d r ž e v i š e bjelančevina od pšeničnog brašna. P o s t u p a j t e k a o sa s o j o m ili m u n g o g r a h o m .v a ž n u za rast kostiju. K o š t i c e t r e b a d u g o n a m a k a t i u v o d i . U kuhinji m o ž e m o koristiti i k o š t i c e i i z d a n k e .lizin . U i z d a n c i m a se p o v e ć a v a količina š e ć e r a . n a m o č i t e g r a h p r e k o noći u m l a k u v o d u . da biste otkrili koja d a j e najbolje rezultate. Koristite ih k a d narastu do d u ž i n e z r n a ili d u ž i . s a l a t a m a . P o s u d i c u u kojoj klija d o b r o je s v r e m e n a na v r i j e m e protresti. K a d a je i z d a n a k d u g o k o 3 c e n t i m e t r a . Koristite i z d a n k e k a d d o s t i g n u d u ž i n u z r n a iz kojeg klija. M o g u s e jesti 36 . z u b i i tjelesnih s t a n i c a . m o ž e s e koristiti z a j e l o . i z m e đ u 3 i 4 c e n t i m e t r a . v i t a m i n o m A. Dobri su i za ž i v č a n i s u s t a v i za k r v o t o k . K o š t i c e m o ž e t e i s a m i izvaditi iz z r e l o g ž u t o g p l o d a u r a n u j e s e n . P o t j e č e iz Azije. K o d n a s s e u z g a j a n a j m a n j e p e t v r s t a g r a h a p o g o d n i h z a d o b i v a n j e kvalitetnih i z d a n a k a . c r n o g ulja. T a d a i h o s t a v l j a m o tri d a n a n a t e m p e r a t u r i 2 1 ° C d a prokliju i r e d o ­ vito ih i s p i r e m o triput d n e v n o . Izdanci d a j u u k u s a n . a z a t i m ga č e š ć e isperite v o d o m . K o š t i c e i i z d a n c i b u n d e v e o d l i č a n s u izvor f o s f o r a v a ž n o g z a rast kostiju. P o k u ­ šajte s različitim v r s t a m a . da bi izdanci m o g l i bolje n a p r e d o v a t i . P r o k u h a j t e i z d a n k e tri do pet m i n u t a . j u h a m a i j e l i m a od j a j a . v i t a m i n o m K i k a l c i j e m . da ih d o d a t e u v a r i v o p r e d kraj k u h a n j a ili da i h upotrijebite u n e k i m d r u g i m j e l i m a z a k o j a s e r e c e p t i n a l a z e u ovoj knjizi. G R A H (Phaseolus) j e t a k o đ e r d o b a r z a klijanje. g o t o v o bijeli i z d a n c i nalik na staklene rezance. U k o l i k o su v a m privlačniji blijedi. Ne podnose m n o g o vlage te sjeme treba namočiti s a m o prvi i četvrti d a n klijanja. nalik o k u s u s e n f a . držite izdanke na tamnijem mjestu. "Da biste dobili što v i š e klorofila iznesite i z d a n k e na d n e v n u svjetlost d a n prije n e g o ć e t e ih koristiti u j e l u ili salati. O s i m t o g a . G R A Š A K (Pisum sativum) m o ž e t a k o đ e r klijati a k o je pravilno o s u š e n i p r e d v i đ e n za k u h a n j e . D o b r i su i k a o s a l a t a s m n o g o l u k a i b u č i n o g . što i m daje o k u s s l i č a n s v j e ž e m g r a š k u . 2 s a m o u m a l o j količini k a o z a č i n salati ili u kombinaciji s d r u ­ gim izdancima. N a j b o l j e je da ih k u h a t e kratko na pari. a z a t i m ih p o m i j e š a t i u musli za d o r u č a k ili ih posuti po s a l a t i .ili k u h a n e . najbolje 16 sati. Aziji i S j e v e r n o j A m e r i c i p r v e n s t ­ v e n o n a p j e s k o v i t o m tlu p a j e č e s t o n a z i v a j u » p š e n i c o m s i r o m a š n i h « . k a k o bi se sli­ j e p l j e n o s j e m e rasulo i d a l o z r a k a klici da potjera i z d a n a k . L u p i n k e ć e t e t a k o odstraniti da i z d a n k e u r o n i t e u p o s u d u s v o d o m i p o k u p i t e s p o v r š i n e p r a z n e košuljice. H e l j d a je l a k o p r o b a v l j i v a . esculentum) kultivi­ r a n a je j e d n o g o d i š n j a v r s t a iz p o r o d i c e dvornici.

raž i z o b slični su p š e n i c i po t o m e što se njihovi izdanci koriste d o k s u još s a s v i m m l a d i . k r a s t a v c e i papriku. u pro­ c e s u v r e n j a . T r e b a ih kuhati s a m o pet m i n u t a .o s n o v n a s i r o v i n a u p r o i z v o d n j i p i v a . osam do deset minuta. L A N (Linum usitatissimum) rod je j e d n o g o d i š n j e i trajne zeljaste biljke iz p o r o d i c e l a n o v a . S j e m e t r e b a n a m a k a t i četiri s a t a . zahvaljujući s v o m j a k o m o k u s u . S a d r ž i veliku količinu m a s n o ć e i b o g a t o je v i t a m i n i m a E. a p o s e b n o su dobri k a o sastojak za p u n j e n e rajčice. k a k o biste odstranili k o š u l ­ j i c e . p l o s n a t o i sitno. Košuljice u koje su uvijena z r n a o t p a s t će s a m e od s e b e a k o i z d a n k e s p r e m n e za jelo stavite u lonac h l a d n e v o d e i p r o m i ­ j e š a t e . K te m i n e r a l i m a . v i t a m i n o m P. L a n e n o s j e m e je svijetlos m e d e boje. L e ć a sadrži v i t a m i n B. kalcij. tu je i k a s n i j e . L e ć a postaje kvalitetnija k l i j a n j e m . m e k š i s u o d k u h a n e leće i finijeg o k u s a . Kuhajte ih dok ne omekšaju. 39 . Heljdu n e t r e b a n a m a k a t i . za raz­ liku od s u h e leće koja je p r e t h o d n o bila n a m o č e n a u vodi a t r e b a j e kuhati 3 0 m i n u t a . Izdanci s u najbolji k a d a d o s e g n u d u ž i n u z r n a .5 c m . a to z n a č i da je o n e m o g u ć e n o klijanje. Listići m l a d e heljde koriste se u n a r o d n o j m e d i c i n i k a o s r e d s t v o protiv o v a p n j a v a n j a arterija jer su b o g a t i ruti­ n o m . A g d j e je šećer. Č e s t o s e koriste u m j e s t o celera i z e l e n e p a p r i k e u g u l a š i m a . J e č a m . Izdanci. H e l j d a se m o ž e p r i p r e m a t i j e d n a k o k a o riža. T r e b a ih ispirati d v a p u t d n e v n o k a o i o s t a l e s j e m e n k e . Izdanci su najbolji k a d a narastu 2 do 3 c e n t i m e t r a d u ž i n e . d a s e i z b j e g n e m a s a tvrdih korjenčića. m o g u u pripre­ m a n j u o b r o k a izvrsno zamijeniti p o v r ć e . Lećine m l a d i c e s u vrlo u k u s n e i sirove u s a l a t a m a ili k u h a n e na pari i z a č i n j e n e m a s l a c e m i m i r o d i j a m a . j u h a m a i različi­ t i m v a r i v i m a . n a r a v n o ) ili p o p r ž e n i na n e š t o m a s l a c a ili k u h a n i kratko vrijeme na pari. j u h a m a i s a l a t a m a ili k a o sastojak za kruh i tijesta. f o s f o r o m . J E Č A M (Hordeum vulgare) d a j e i z d a n k e od kojih se z a t i m d o b i v a slad . Izdanci su b l a g o g o k u s a te pristaju u s v e s a l a t e i u brojna v a r i v a . više a l k o h o l a . z a t i m m i n e r a l i m a (fosfor. Izdanci s u d o n e k l e slatki. ali j e j e č m e n i slad i z u z e t n e kvalitete jer sadrži v i š e š e ć e r a n e g o d r u g e vrste s l a d a . m a g n e z i j e m i b a k r o m . željezo i fosfor. a koristiti i z d a n k e t r e ć e g d a n a klijanja. S a m i m s k i d a n j e m s klipa o z l j e d u j u 38 se klice. K U K U R U Z (Zea mays) i z u z e t n o t e š k o klija jer nije lako dobiti n e o š t e ć e n o z r n o . S t o g a je v a ž n o da v e ć u p r v i m s t a d i j i m a klijanja (drugi i treći dan) odstranite o š t e ć e n a z r n a i o n a koja do t a d a nisu proklijala. kalij. F. Koriste s e k a d a s e i z d u ž e 0. U pučkoj m e d i c i n i koristi se s a m l j e v e n o k a o s r e d s t v o protiv z a t v o r a . tj. n e g o j e t r e b a s a m o p o v r e m e n o navlažiti d a b i p o č e l a klijati.n i m v i t a m i n i m a B g r u p e i v i t a m i n o m C. L E Ć A (Lens esculenta) se u z g a j a bd prahistorijskih vre­ m e n a . Svoje j e i m e d o b i l a z a h v a l j u j u ć i o b l i k u koji p o d s j e ć a na leću o k a i t e l e s k o p a . koji u t o m e igra v e l i k u u l o g u . I d r u g e vrste žitarica m o g u s e koristiti z a d o b i v a n j e s l a d a . Izdanci s e koriste k a d d o s e g n u d v a d o tri c e n t i m e t r a d u ž i n e . I z d a n c i m a heljde m o g u se posuti j u h e i v a r i v a . I j e č a m i raž i z o b m o g u se jesti sirovi (izdanci. N a t e m p e r a t u r i 2 1 ° C z a d v a d o tri d a n a isklijat će izdanci. K o r i s t i m o ih k a o d o d a t a k musliju. m a g n e z i j i željezo). I izdanci l a n e n o g s j e m e n a slično djeluju. D o b r a je i k a o b r a š n o u ž g a n c i m a i tijestima. D o b r o ih isperite. M o ž e ih se kratko i k u h a t i . bakar.k a l c i j e m . ž e ­ l j e z o m . Košuljice će se dići na p o v r š i n u v o d e .

a i za h r a n u . v a r i ­ v i m a i p r i l o z i m a od p o v r ć a . S i t n a ž u t a z r n c a p r o s a t r e b a staviti u v o d u i ostaviti da se n a m a č u o k o o s a m s a t i . U g e r m a n s k i m se k r a j e v i m a o d d a v n i n a i z r a đ u j e eliksir ž i v o t a o d njenih i z d a n a k a . Dobri su i k a o o s n o v a za pravi musli (kašu). U azijskim z e m l j a m a p o z n a t j e p o d n a z i v o m »katjang i d j o e « . h r s k a v i su i p o d s j e ć a j u p o o k u s u n a zeleni g r a š a k . k o l a č i m a i slatkim k r e m a m a . jer d u ž i m k u h a n ­ j e m p o s t a j u s u v i š e g o r k i . l e c i t i n o m . kalcij. natrij. p a s e m o g u koristiti kao d o d a t a k v o ć n o j salati. do 6. a k o je t e m p e r a t u r a u kojoj su klijali o k o 21 ° C . kako joj i m e s a m o g o v o r i . K u h a j u se b r z o . P r i j e v o d latinskog i m e n a g l a s i o bi » g r č k o s i j e n o « . ^ k i t i nc r m j e š a v i n e mirodija . fosfor i željezo. N a j ­ bolji su k a d d o s t i g n u 2 do 5 c e n t i m e t a r a d u ž i n e .M U N G O G R A H (Phaseolus radiatus ili P. Izdanci su bogati b j e l a n č e v i n a m a . svježi ili u l i m e n k a m a . u j e l i m a s r i ž o m . fluor. za p u n j e n j e rajčica i za s e n d v i č e . mliječ­ n i m p r o i z v o d i m a i j u h a m a . S a d r ž i i m i n e r a l e . P O T O Č A R K A (Lepidium sativum). Nije p o t r e b n o o d s t r a n ­ jivati z r n o od i z d a n k a . Koristi se i za u b l a ž a v a n j e d r u g i h t e g o b a . K u h a j u s e s a m o nekoliko m i n u t a . kao dodatak juhama. iako su bolji od 4. D a j e v r i j e d n e b j e l a n č e v i n e i m a s n o ć e . s a l a t a m a . N i s k e s u kalorične vrijednosti: 100 g r a m a i z d a n a k a i m a o k o 2 2 k c a l ili 93 k J . Za klijanje p i s k a v i c e p o t r e b n a su do četiri d a n a . Z e l e n a l u p i n a . O d n j e n o g s e s j e m e n a i n a č e p r i p r e m a i z u z e t n o a r o m a t i č a n čaj k o j i m je d o b r o ispi­ rati u p a l j e n o grlo. jer su o b a vrlo u k u s n a . b a k a r . B o g a t i s u ž e l j e z o m . z u b i i za k o ž u . v a ž n i h za rast k o s e . m a g n e z i j i fosfor.%i . Najbolje ih je koristiti k a d n a r a s t u do d u ž i n e s j e m e n a . aureus) je us­ tvari vrsta soje te se m o ž e naći u specijaliziranim t r g o v i ­ n a m a i p o d n a z i v o m » z e l e n a s o j a « . z a t i m v i t a m i n a A i E.ž e l j e z o . d a n a klijanja. Z a t i m ć e trebati otprilike tri d a n a d a 41 P I S K A V I C A (Trigonella foenumgraecum) k o d n a s je još p o z n a t a k a o kozji r o g i b o ž j a t r a v i c a . noktiju. K o r i s t e se u različitim k i n e s k i m i j a p a n s k i m j e l i m a . (bt?cf. P R O S O (Panicum miliaceum) je j e d n a od n a j r a s p r o ­ stranjenijih i najviše u p o t r e b l j a v a n i h žitarica na s v i j e t u . a sadrži i v a ž n e v i t a m i n e g r u p e B. P o z n a t a je p o s e b n o po v i s o k o m p o s t o t k u k r e m e n e kiseline i fluora. g o t o v i s u z a d v i j e d o tri m i n u t e . Kinezi s u p o z n a t i p o u p o t r e b i m u n g o g r a h a z a n e k o l i k o najpoznatijih s v o j i h j e l a . N a Z a p a d u s e izdanci m u n g o g r a h a m o g u kupiti u g o t o v o s v a ­ k o m s u p e r m a r k e t u . a izdanci su i z u z e t n o mirisni i p i k a n t n o g o k u s a . M o g u se koristiti i k a o sastojak tjestenina i k r u h a . d r a g u š a c ili g r b o stica. s a d r ž e prije s v e g a v e ć u količinu v i t a m i n a B i C. najbolje idu u z j e l a o d riže. kalcij. a i z d a n k e koristiti od d r u g o g do š e s t o g d a n a klijanja. Z a h v a l j u j u ć i u p r a v o p i k a n t n o m i g o r k a ­ s t o m o k u s u . izdanci će klijati b r ž e i o b r n u t o . M o ž e t e je odstraniti c j e d i l o m ili k u h a n e i z d a n k e staviti p o d s n a ž a n mlaz v o d e n e p o s r e d n o prije serviranja. P o t o č a r k a je p u n a v i t a m i n a C. i z m e đ u ostalih z a » c h o w mein« i » c h o p s u e y « . i s p a d a m e d u naj­ v a ž n i j e s a s t o j k e d a l e k o i s t o č n i h k u h i n j a . Proseni izdanci o d l i č n o su s r e d s t v o protiv različitih k o ž n i h b o l e s t i . varivima i nekim napicima. S j e m e p o t o č a r k e t r e b a ispirati d v a p u t d n e v n o . C i E v i t a m i n . O d l i č n o su j e l o za d i j a b e t i č a r e . odvojit će se k u h a n j e m i isplivati na povr­ š i n u .karija. Izdanci s u s l a t k a s t o g o k u s a . a izvrsna je kao salata. U k o l i k o je v r i j e m e toplije. voli v o d u t e raste n e p o s ­ r e d n o uz p o t o k e ili čak u njima. Izdanci vrlo brzo klijaju te se v e ć m o g u koristiti drugi ili treći d a n klijanja. P i s k a v i c a j e t a k o đ e r s a s t a v n i dio p o z n a t e indijske 40 . kalij. k a o i A. o v o j ­ n i c a s a m o g z r n a .

j e d n a od o s n o v n i h svjetskih žita­ rica. J a č e g je i p i k a n t n i j e g o k u s a od polirane riže. a s t a v l j a n j e m u frižider n e ć e t e m n o g o z a u s t a v i t i p r o c e s rasta. o n a k o j a nije polirana i kojoj nisu o d s t r a n j e n e košuljice. p r e t e ž n o a z i j s k o g . K o r i s t i m o ih k a d n a r a s t u otprilike 2 m m . E k s p e r i m e n t i r a j t e . Izdanci raži i z u z e t n o s u z d r a v i z b o g v i s o k o g p o s t o t k a f l u o r a . Izdanci riže su n e u t r a l n o g o k u s a . z a o n e koji i m a j u r e u m a t s k e t e g o b e ili o b o l j e l e k r v n e žile. Č i t a v o z r n o raži s a d r ž i 12 p o s t o b j e l a n č e v i n a . Četvrti d a n izdanci će biti 43 42 . pa zato m o r a klijati na t e m p e r a ­ turi višoj od 21 ° C . a z a t i m pustiti da klijaju d v a do tri d a n a na t e m p e r a t u r i 18°C i ispirati d v a p u t na d a n . v o ć n i m s a l a t a m a i u k a š a m a za d o r u č a k . K a k o se pojavljuje i kori­ j e n n o v e biljčice. a d o b a r su n a d o m j e s t a k i za m r v i c e u s v i m j e l i m a . Postoji r a z m i m o i l a ž e n j e o t o m e koje je idealno v r i j e m e k o r i š t e n j a i z d a n a k a p š e n i c e . S t o g a ne čekajte p r e d u g o s i z d a n c i m a . P r i r o d n a riža je lako probavljiva. U s i t n j e n e i z d a n k e d o d a v a j t e tijestu z a k r u h . sadrži v a ž n e bje­ l a n č e v i n e . a m o g u se koristiti i na niz d r u g i h n a č i n a . P o p r ž e n i imaju o k u s o r a h a .6 p o s t o m a s n o ć e .se d o b i j u i z d a n c i . koji nisu dobri za j e l o . tako o n a g u b i s o č a n o k u s i v i t a m i n s k u vri­ j e d n o s t . a z a t i m četiri p u t a d n e v n o ispirati. M o g u se upotrijebiti k a o dodatak salati. n i j a c i n o m i v i t a m i n o m E. S n a ž n i j e g s u o k u s a o d o k u s a v e ć i n e i z d a n a k a d r u g i h žitarica. o s i m a k o ih ne želite koristiti kao p š e n i č n u t r a v u . d u ž i n e z r n a iz kojeg je isklijala. S t o g a t r e b a paziti d a s e n e stvori m a s a z a m r ­ š e n i h korjenčića. v i t a m i n E i m i n e r a l e . Z r n j e raži t r e b a n a m a k a t i o k o 12 sati. P r v o t r e b a zrnje n a m a k a t i u vodi 12 sati. koristite j e d a n d i o i z d a n a k a v e ć treći ili četvrti d a n . M o ž e t e ih jesti s i r o v e ili n a g l o o s u š e n e u p e ć n i c i ili p o p r ž e n e na t e f l o n s k o j tavi . te s a m l j e v e n e m o g u zamijeniti o r a h e u k o l a č i m a . R a ž e n o b r a š n o t a m n i j e j e boje o d pšenič­ n o g i p i k a n t n i j e g i j a č e g o k u s a . Z b o g t o g a se koristi k a o d i j e t a l n a h r a n a z a s r č a n e b o l e s n i k e . p a s t o g a d o b r o djeluju n a z u b e . N a j č e š ć e se koristi k a o b r a š n o i g l a v n i s a s t o j a k r a ž e n o g k r u h a . potječe s teritorija d a n a š n j e g S o v j e t s k o g S a v e z a . d o k i z d a n c i ne n a r a s t u do d v a c e n t i m e t r a d u ž i n e .nije i z d a n k e o d svih žitarica. Najbolji s u i z d a n c i k a d a d o s e g n u d u ž i n u s a m o g z r n a . a djeluje i k a o dijuretik. K a k o izdanci r a s t u . v a ž n e v i t a m i n e g r u p e B. S v e vrste žitarica klijaju m n o g o brže n e g o o s t a l e sje­ m e n k e . O b i l u j u t i j a m i n o m . a o t p o r n a je na h l a d n o ć u k a o i d r u g e ž i t a r i c e . t a k o i m s e p o v e ć a v a p o s t o t a k v i t a m i n a C. S a d r ž i i m i n e r a l e . Riža voli t o p l a p o d n e b l j a . T r e b a ih ispirati tri p u t a d n e v n o . O k u s o m j e slična s v j e ž e m m l a d o m k u k u r u z u . jer se š k r o b u z r n u k l i j a n j e m r a z l a ž e na iste vrste š e ć e r a k a k v e n a l a z i m o u m l a d o m z r n u k u k u r u z a . fosfor. R a s t e na l a g a n o m tlu. 1. A k o ih sušite u p e ć n i c i . drugi t v r d e da je i z d a n a k m n o g o ukusniji i sladi k a d d o s e g n e d v o s t r u k u d u ž i n u z r n a . S t o g a s e koriste k a o d o d a t a k j u h a m a . Izdanci se brzo k u h a j u (najduže 8 m i n u t a ) . S a m l j e v e n e stavljajte u v a r i v a . postat će h r s k a v e . Dok j e d n i z a g o v a r a j u kratku m l a d i c u ( i z d a n a k ) . a o s t a t a k ispirite i dalje.kalij. R A Ž (Secale cereale). ž e ­ ljezo i fluor. k a d a su d u g i s a m o pola c e n t i m e t r a ili j e d v a c e n t i m e t a r . P r i r o d n a riža. R I Ž A (Oryza sativa) hrani d a n a s p o l o v i c u s v j e t s k o g s t a ­ n o v n i š t v a . m a g n e z i j . P Š E N I C A (Triticum sativum) d a j e n a j u k u s n i j e i najsoč.kalij. ž e l j e z o i fosfor. v i t a m i n e g r u p e B i p r o v i t a m i n A. m a g n e z i j .i uživati u njihovu s l a t k a s t u o k u s u .

S a d r ž e i m i n e r a l e . m e đ u t i m . razvijeno u S A D . Ljutog s u o k u s a . m a g n e z i j i lecitin. U E v r o p i se sojini i z d a n c i kori­ ste 3.5 d o 1 centimetar. B u d u ć i d a j e z r n o soje krupnije o d d r u g i h . S L A N U T A K (Cicer arietinum) se u z g a j a u s v i m dijelo­ v i m a svijeta. e v e n ­ tualno lagano poprženi. k a o salata. o s o b i t o s i z d a n c i m a alfalfe. p o v r ć a ili v o ć n i m s a l a t a m a . P o p u t s j e m e n a s e z a m a . i to n e z a s i ć e n o g tipa. Taj će t r e n u t a k nastupiti k a d 45 S E Z A M (Sesamum indicum) je o r i j e n t a l n a biljka. T a k o đ e r t r e b a s m j e s t a . t a k o đ e r č e s t o koristi ili k a o ukras ili k a o s a s t o j a k k r u h a . S O J A (Glycine max) se koristi u v e l i k o m broju k i n e s k i h jela t e j e s l o b o d n o m o ž e m o prozvati d i v o m m e đ u i z d a n ­ c i m a . a n a j č e š ć e ga k a o izvor š k r o b a koriste na Blis­ k o m istoku i na a m e r i č k o m k o n t i n e n t u . kao dodatak jelima od krumpira. N j e g o v e s j e m e n k e . m e k š i i finijeg o k u s a od n e p r o k l i j a l o g z r n a . jer su ovi posljednji b l a ­ g o g . Z a t i m i z d a n k e t r e b a uzgajati najviše d v a d a n a n a t e m p e r a t u r i 2 1 ° C . S j e m e rotkvice je sitno. D o b r o je i sitno ž u t o z r n o . p l a v o i bijelo z r n o s o j e . v r l o nalik o k u s u rotkvice. Soja je j e d n o od pet svetih z r n a prethistorije. n e z b o g v e l i č i n e . d a n . T r e b a ih o b i č n o kuhati d e s e t d o 1 5 m i n u t a . v e ć z b o g r a s p r o s t r a n j e n o s t i kori­ š t e n j a . Ipak. koje mi n a j č e š ć e k u p u j e m o u s j e m e n a r a m a . T r e b a ih pažljivo otvoriti i natopiti v o d o m . m o g u klijati. t r e b a g a n a m a ­ kati n a j m a n j e 12 sati. a m l a d i c e n a r a s t u od 0. Jedna šalica riže dat će dvije do dvije i po šalice i z d a n a k a . O b i č n o o d l i č n o klijaju. S j e m e se. t e ž e će klijati n e g o d r u g e vrste soje. Koriste se i z m e đ u č e t v r t o g i š e s t o g d a n a . Idu d o b r o uz m i j e š a n o p o v r ć e ili uz m i j e š a n u s a l a t u . a s v e č e š ć e i z e l e n o . očistiti proklijala o d neproklijalih z r n a . M o r a j u se upotrijebiti prije n e g o što se razvije jak o k u s koji pali grlo. M o g u se koristiti i k a o s a s t o j a k tijesta za k r u h . j e č a m i p r o s o . Odlični su i s a m i . Izdanci s l a n u t k a su 44 . v e ć d r u g o g d a n a klijanja. T r e b a ih kuhati pet d o o s a m m i n u t a . fosfor. S e z a m o v i izdanci p r i ­ lično će t e š k o isklijati. R O T K V I C A (Radicula) iz p o r o d i c e je rotkvi. S j e m e n k e t r e b a n a m a k a t i u v o d i o k o četiri sata. a z a t i m isprati i p o s t u p a t i s n j i m a k a o i s o s t a l i m i z d a n c i m a . Za klijanja soje p o t r e b n o je č e š ć e ispi­ ranje z r n j a i i z d a n a k a č i m se p o j a v e . Koristiti k a d a j e i z d a n a k d u g a č a k o k o 2 m m . dobit ćete s o č n o i u k u s n o jelo koje sadrži lako p r o b a v l j i v e b j e l a n č e v i n e . k a d a je i z d a n a k n a r a s t a o od 5 do 7 c e n t i m e t a r a d u ž i n e . a p o g o d n a je za klijanje. a od n j e g a se d o b i v a i h a l v a . a n j e n o s j e m e koristi se z b o g i z u z e t n o v i s o k o g p o s t o t k a m a s n o ć e . r i ž u . Ispirati d v a p u t d n e v n o p o d t e k u ć o m v o d o m .3 d o d v a c e n t i m e t r a z a d v a d o četiri d a n a . N a j b o l j e g s u o k u s a k a d n a r a s t u 0. Kinezi koriste c r n o . k a d su d u g i 1 c m . Sirovi sojini izdanci ž e s t o k o g su o k u s a . koje s e i n a č e koriste z a d o b i v a n j e ulja. ali a k o ih k u h a t e na pari ili popržite n e k o l i k o m i n u t a na ulju. S U N C O K R E T (Helianthus) je biljka iz p o r o d i c e g l a v o č i k a . U k u s n e su i u k o m b i n a c i j i s d r u g i m i z d a n ­ c i m a . n e u t r a l n o g o k u s a . O s t a t a k o d p r e š a n j a u p o t r e b l j a v a s e za stočnu hranu.'uz p š e ­ n i c u .kalcij.spremni za jelo. B o g a t i su v i t a m i n i m a B g r u p e i v i t a m i n i m a A i E. S a d r ž e v i s o k p o s t o t a k kalcija. S j e m e se s t o g a p r e š a i d o b i v a se o d l i č n o s e z a m o v o ulje. O d l i č a n s u n a d o m j e s t a k z a m e s o pri pripre­ m a n j u j u h a . p o g o t o v o u ljetnim mjesecima. tada će dosegnuti dužinu zrna. k a k o b i i z d a n c i imali v e ć u š a n s u d a s e razviju. i izdanci s e m o g u koristiti. g u l a š a i v a r i v a .

Mješavina izdanaka M j e š a v i n a i z d a n a k a rotkvice. u o s t a l o m . k a o sastojak kruha. m a n g a n . D a b i z o b u s p j e š n o proklijala. j e l o . p r i m j e n j u j u protiv n e p l o d n o s t i . k o p r a . b a k a r . iako u p o s l j e d ­ njih n e k o l i k o g o d i n a z o b p r o d i r e i u n a š a d o m a ć i n s t v a u o b l i k u z o b e n i h p a h u l j i c a . a ne za o b r o k . i o v e s j e m e n k e ne s a d r ž e tripsin. Upotrebljavajte ih u s a l a t a m a . z b o g v i s o k o g p o s t o t k a v i t a m i n a E. D o b r o ih je posuti po kaši za d o r u č a k (musli). Najbolje će poslužiti a k o ih sitno n a s j e c k a n e d o d a t e z e l e n o j salati. te j e . p r e ­ t e ž n o za z a č i n . cink. m i j e š a n o j salati od s v j e ž e g p o v r ć a ili kiselim k r a s t a v c i m a . u 2 3 Z o b t r e b a močiti u vodi 4 s a t a . i oblik po k o j e m je z o b i u svijetu n a j p o z n a t i j a k a o č o v j e k o v a h r a n a . N i j e d n a d r u g a g r u p a i z d a n a k a n e m o ž e dati t a k v u h r s k a v u s v j e ž i n u jelu. p o t o č a r k e . To j e . ž e l j e z o . p o t r e b n o j e č i t a v o z r n o kojem je odstranjena s a m o gornja pljeva. g o r u š i c e . miješajte ih s datuljama i suhim voćem. m e d i i z d a n k e s u n c o k r e t a . P o p u t i z d a n a k a žitarica. d r u g a jela od j a j a ili k a o u k r a s . T a k v a . Koristite k a o z a č i n i za p u n j e n a j a j a . te ih ne t r e b a . U v e t e r i n a r s t v u se izdanci z o b i . a od s v i h ž i t a r i c a i m a najviši p o s t o t a k m a s n o ć e (7. Z o b o d l i č n o u s p i j e v a u s r e d n j o e v r o p s k i m p r e d j e l i m a . 46 . fluor. pa s t o g a t r e b a o v e i z d a n k e koristiti u m a l i m k o l i č i n a m a . Dobit ćete u k u s a n i z d r a v napitak. s p l j o š t e n a z o b j e d e s e u g l a v n o m u obliku z o b e n e k a š e z a d o r u č a k . Ali z o b je d o b r a i za k u h a n j e i u o b l i k u b r a š n a . I z d a n c i se jedu kad dosegnu dužinu zrna. Z O B (Arrhenatherum elatius) u n a š i m se k r a j e v i m a s m a ­ tra u p r v o m redu ž i t a r i c o m za s t o č n u h r a n u . B B . a z a t i m n e k a klija na s o b n o j t e m p e r a t u r i d v a d o tri d a n a u z d v a d n e v n a ispiranja. S a d r ž i i s v e n a j v a ž n i o j e v i t a m i n e (A. koristiti k a o s a s t o j a k s a l a t e ili k a o s a s t o ­ j a k z d r a v i h slatkiša. T u ć e d u ž i n u dostići z a 2 4 d o 7 2 sata n a k o n p o č e t k a klijanja. Z b o g v i s o k o g s a d r ž a j a j o d a i f l u o r a . svježim v o ć e m . I z d a n k e koristite k a d a n a r a s t u c e n t i m e t a r d o tri c e n t i ­ m e t r a d u ž i n e . kalcij i j o d ) . p o p u t h e l j d e . č i m s e p o j a v e sićušni zeleni listići. z a razliku o d i z d a n a k a m a h u n a r k i . orasima i grož­ đ i c a m a .izdanak naraste do dužine sjemenke. To je idealno vrijeme z a k o n z u m i r a n j e . Izdanci s u n c o k r e t a s a d r ž e g o t o v o s v e m i n e r a l e . B . bila p o z n a t a k a o h r a n a s i r o m a š n i h . C i E) i m i n e r a l e (fos­ for. mogli bi izdanci zobi postati v r i j e d a n s a s t o j a k n a š e s v a k o d n e v n e p r e h r a n e .5 p o s t o ) . p e r š i n a i celera m o ž d a će biti pravi u d a r za nečije n e p c e . S a d r ž i visok p o s t o t a k b j e l a n č e v i n a (10 p o s t o ) . Za d o r u č a k kušajte o v a j recept: u b l e n d e r u u m u t i t e v o d u . p r o k u h a t i prije j e l a . tako se može konzumirati zajedno i izdanak i zrno. Z o b e n i izdanci b l a g o g su o k u s a .

3 cm 1 cm dužina zrna dužina graška 0. 2 cm 2-5cm duž. Prirod :sjeme prema količini izdanaka 1 :6 1 :2 1 :2 1 :4 1 :2 1 :3 1 :2.5 1 :3 1:1. sjemen.5 1 :2. zrna duž. duž.SJEME I IZDANCI . zrna 0.5 1 :5-6 1 :5-6 1 :4 Sjeme Vrijeme namakanja u satima 5 16 6 10-12 12 Dnevno ispiranje 2-3 3 1 1 -2 4 2 2 2 4 3 2-3 2-3 ALFALFA BUNDEVA GORUŠICA GRAH GRAŠAK HELJDA JECAM KUKURUZ LAN LEĆA MUNGO GRAH PISKAVICA — 12 10 4 8-10 12 5 Sjeme Vrijeme namakanja u satima 6 8 12 12 12 4 4 12 12 12 4 Dnevno ispiranje Trajanje klijanja u danima 2-5 3 2-3 2-3 3 2-4 2 3 3 2 2-3 Dužina zrelih izdanaka u cm duž.3 cm 0.5 cm dužina zrna 2-3cm duž. sjemen.2 cm duž.2cm 0. zrna duž. sjemen.5 cm 1 cm duž. sjemen.5 1 :4 1 :4 1 :3 1 :2 POTOČARKA PROSO PŠENICA RAŽ RIZA ROTKVICA SEZAM SLANUTAK SOJA SUNCOKRET ZOB 2 3 2-3 2 2-3 3-4 2 4 4 2-3 2 .5 1 :2 1 :1.PREGLED VRIJEDNOSTI Trajanje klijanja u danima 3-5 3 2-4 3 3 2-3 2-4 2-3 2 3 4-6 2 Dužina zrelih izdanaka u cm 3-5cm 0. 0. zrna Prirod :sjeme prema količini izdanaka 1 :2 1 :2 1 :2.5 1 :2.

5. Doručak .

p r o s o . riža) najbolji će biti s u š e n i i z d a n c i .H r a n a je g o r i v o koje će v a s nositi u t o k u d n e v n i h p o s l o v a . D o r u ­ čak m o r a s a d r ž a v a t i i b j e l a n č e v i n e i ugljikohidrate . U m j e s t o d a k u p u j e t e g o t o v u h r a n u za dijete. u tavi b e z m a s n o ć e . a o n d a se p r e d kraj d a n a t a k o najesti d a j e č e s t o t e š k o z a s p a t i . uz p o t r e b n e ugljikohidrate.a u t o m e veliku u l o g u m o g u odigrati u p r a v o i z d a n c i . a m o ž e t e ih jesti cijele. Z a t o nije r a z u m n o početi d a n p r a z n o g ž e l u c a .n a j ­ m a n j e t r e ć i n u d n e v n i h p o t r e b a od s v a k e g r u p e . u sušari ili na ploči. s a m l j e v e n e ili n a s j e c k a n e . Izdanci s u d o b r o d o š a o d o d a t a k ili n a d o m j e s t a k z a k u p o v n u dječju h r a n u . Za d o r u č a k od različitih k o m b i n a c i j a žitarica u z r n j u (heljda. h r s k a v i . z o b . šalicu i z d a n a k a riže i š a l i c u i z d a n a k a soje p o m i j e š a j t e i s t a 53 . o v i s n o o vrsti i t v r d o ć i . Instant kaša O s u š e n i h šalicu i z d a n a k a p š e n i c e . T r e b a ih sušiti na t e m p e r a t u r i 1 1 0 ° C . j e č a m . S l a t k a s t o g su o k u s a . O v d j e ć e m o p r e t e ž n o govoriti o i z d a n c i m a žitarica koji m o g u biti s a s t a v n i dio s v a k o g d o b r o g d o r u č k a i n a v e s t i . i v i t a m i n e i minerale. U poglavlju o s e n d v i č i m a d a t o j e n e k o l i k o ideja k o j i m a s e m o ž e m o kori­ stiti za p r i p r e m u d o r u č k a . od i z d a n a k a m o ž e t e pripremiti nekoliko hranjivih i r a z n o v r s n i h dječjih o b r o k a . šalicu i z d a n a k a z o b i . Sušite ih u p e ć n i c i .

D a k l e . Ujutro o c i j e d i t e v o d u . U o v a k v e k a š e . da d o b i j e t e n e k u v r s t u j e č m e n o g mlijeka. 55 54 . Služite p r e l i v e n o m l i j e k o m ili p r i r o d n i m v o ć n i m s o k o m . Koristite za d o r u č a k s m l i j e k o m . t e r m o s b o c a i k i p u ć a v o d a . a po želji d o d a j t e i s u n c o k r e t o v i h i s e z a m o v i h s j e m e n k i . 3/4 šalice s u š e n i h heljdinih i z d a n a k a . grožđicama ili b a d e m i m a i prelijte s m a l o m l i j e k a . U m u t i t e u b l e n d e r u i z d a n k e j e č m a i v o d u . pripremite g a u v e č e z a s u t r a ujutro. P r o k u h a j t e na vatri 3 m i n u t e . U mlijeko stavite i z d a n k e alfalfe. orasi). b r a š n o . D o b r o i z m i j e š a j t e s v e s a s t o j k e . Kaša od osušenih izdanaka P o t r e b n o je k o m b i n i r a t i z a j e d n o 1 i 1/2 šalicu s u š e n i h p š e n i č n i h i z d a n a k a . Z a t v o r i t e t e r m o s i c u i ostavite i z d a n k e d a se k u h a j u p r e k o n o ć i . lješnjaci. Ljetni ječam i alfalfa • • • • 1 1 šalica izdanaka ječma alfalfe šalice izdanaka 2žlicekelpa 1 šalica vode U toplim danima pripremajte ovaj jednostavni doručak. koje Švicarci n a z i ­ vaju musli. u č e t v r t a k u v e č e stavite u t e r m o s . D o d a j t e k e l p (vrsta hranjive o c e a n s k e alge u prahu) i poslužite l a g a n o o h l a ­ đeno. jaja i sol) d o d a j t e š a k u m l j e v e n i h s u š e n i h i z d a n a k a p š e n i c e ili soje. P o t r e b n i s u v a m d v a d a n a stari izdanci p š e n i c e . a t o p l u m e k u kašu od pšeničnih izdanaka obogatite m e d o m . Kaša od izdanaka zobi i pšenice • • • 1 1/2 šalica šalice izdanaka zobi ili 3/4 šalice zobenih izdanaka pšenice pahuljica 1 žličica morske soli Kaša iz termosice A k o ujutro ne volite s a m i s e b e i t e š k o se o d l u č u j e t e da k u h a t e d o r u č a k . • 2 šalice vode S v e s a s t o j k e stavite u p o s u d u pa na v a t r u . N a j u k u s ­ nije su kaše s g r o ž đ i c a m a i b o b i č a s t i m v o ć e m . J e l o m o ž e t e začiniti s m a l o m a s l a c a ili kiselog vrhnja. Procijedite. m o ž e t e staviti i s v a k o s e z o n s k o v o ć e . u t o r a k i s r i j e d u . s a m l j e v e n i h . a k a d zavriju. i z d a n k e koji su klijali npr. E k s p e r i m e n t i r a j t e i s drugim izdancima. Pecite kao što je u o b i č a j e n o i punite po želji. U kašu m o ž e t e nasjeckati o r a š a s t i h p l o d o v a ( b a d e m i .vite u s t a k l e n k u s d o b r i m p o k l o p c e m .b o c u i zalijete k i p u ć o m v o d o m . Palačinke s izdancima U tijesto za p a l a č i n k e (mlijeko. 3/4 šalice z o b e n i h pahuljica i 1/4 šalice s u š e n i h i z d a n a k a raži. k u h a j t e n a laganoj vatri d o k k a š a n e b u d e m e k a n a .

m o č i t e ga o s a m sati u v o d i . koje ne t r e b a kuhati. 56 57 . l a g a n o posolite i p o m i j e ­ šajte j a j a s i z d a n c i m a . nije Ijušteno. soli ukusu (pšenica. a bjelanjke p o s e b n o istucite u snijeg te s n i j e g u d o d a j t e ž u t a n j k e . Zagrijte g o t o v o do v r e n j a u p o s u d i s d v o s t r u k i m d n o m .bez soli . n e k a v a m klija tri d a n a . Proso s e č e s t o p r o g l a š a v a kraljicom svih žitarica z a t o što je p r e t e ž n o a l k a l i n s k o g s a s t a v a a ne sadrži m n o g o b j e l a n č e v i n a . tj. A to je v a ž n o za d o b r u i b a l a n s i r a n u p r e h r a n u . T a k o ć e t e dobiti hranjivo mlijeko o d l i č n o g u k u s a . O m l e t stavite n a p r e t h o d n o zagrijani tanjur. Sameljite u b l e n d e r u i procijedite. Posolite po želji. n a p u n i t e po želji j o š d r u g i m s a s t o j c i m a . 2 šalice morske S t a v i t e i z d a n k e u mikser da biste dobili gusti fini pire. O v a j je d o r u č a k p o s e b n o v r i j e d a n z i m i k a d a n e m a m n o g o s u n c a jer vitamini iz i z d a n a k a d a j u s n a g u i vitalnost tijelu. O d m a h p o ­ služite. O v o se b a d e m o v o mlijeko . Sameljite u b l e n d e r u i procijedite.m o ž e koristiti i k a o k o z m e t i č k o s r e d s t v o z a čišćenje lica. Omlet s miješanim izdancima • • • • 2 jaja nešto ječam) 3 dag maslaca Umutite d o b r o žutanjak. zob. Zagrijte m a s l a c u tavi i izlijte m a s u na t a v u te p e c i t e s a m o s j e d n e s t r a n e d o k o m l e t m a l o n e p o s m e đ i . i preklopite. 2 žlice izdanaka po Doručak od izdanaka 2 žlice suhih malo cimeta 1 žličica meda 1 jogurt S v e s a s t o j k e p o m i j e š a t i z a j e d n o i preliti j o g u r t o m . V j e r o ­ j a t n o ćete pireu m o r a t i dodati v o d e jer će i n a č e biti s u v i š e g y s t . A k o je p r o s o Iju­ š t e n o . • • • • • • • 1 1 1 šalica šalica šalica izdanaka izdanaka suncokretovog alfalfe usitnjenih sjemena izdanaka pšenice smokvi. O v o je mlijeko d o b r a alternativa u slučaju k a d j e n e t k o a l e r g i č a n n a kravlje mlijeko.Mlijeko od prosenih izdanaka • • 1 šalica prosa malokelpa Mlijeko od izdanaka badema • • • • 1/2 1/2 malo šalice šalice izdanaka izdanaka vode (po soli badema suncokreta mogućnosti izvorske) • 2 šalice vode A k o je p r o s o integralno.

58 • kriška sira po izboru Tost ispržite. 59 . Izdanci pšenice za doručak • • • • • • • • 2 1 1/4 šalice luka. 1 žlica ulja 1/2 žlice 1 žlica 1/2 šalice papar zdrobljeni 3 žlice slatkog tučenog P o m i j e š a t i s v e sastojke i r a s p o r e d i t i u četiri zdjelice te u k r a ­ siti t u č e n i m v r h n j e m . 1 1 1 žličica soka od limuna i 1/2 žlica lanenog sjemena šalica vrhnja ili jogurta 1 žlica soka od limuna jogurta S a s t o j k e p o m i j e š a t i i rasporediti u zdjelice. J o g u r t i h r s k a v e i z d a n k e s u n c o k r e t a dodati musliju tek n a s t o l u . izdanaka naribanog ribana pahuljica sezamovog pivskog sjemena vrhnja kvasca pšenice Tost s izdancima i jajima Za jednu osobu potrebno je: • • • • • • 1 komad tosta. p r e m a ž i t e m a s l a c e m i pokrijte sitno isjec­ k a n i m j a j e m . zobi alfalfe Musli s izdancima prosa • • • • • • • • • • 2 2 šalice prosa šalice zobenih grožđica izdanaka klinčić suncokretovog sjemena pahuljica naribana šalica izdanaka grožđica 1 jabuka. ribana jabuka 1 mrkva. maslaca tvrdo kuhanog jaja izdanaka češanj alfalfe i rotkvice češnjaka po mogućnosti od integralnog brašna nešto 1/2 1 sol. Stavite i z d a n k e na tost i z a č i n i t e ih solju. P o m i j e š a t i s v e s a s t o j k e u velikoj zdjeli a z a t i m servirati musli na t a n j u r e . S t a v i t e u v r e l u p e ć n i c u d o k se sir ne z a p e č e . 2 žlice 3 žlice izdanaka poprženih malo 2 cimeta 1 žličica meda cimet. Ukrasiti v r h n j e m ili j o g u r t o m po želji.Musli od izdanaka zobi • • • • • • • • 2 7 šalice izdanaka naribana suncokretovog sjemena. p a p r o m i č e š n j a k o m . Pokrijte k r i š k o m sira. 2 žlice 1 žlica 1 jabuka.

maslaca papar i origano izdanaka mungo graha velika rajčica 2 žlice • ribani sir po izboru T o s t kratko popržite u t o s t e r u . d u ž e o d tjedan d a n a . 60 . Stavite u s o k o v n i k i iscijedite sav sok. Stavite i z d a n k e m u n g o g r a h a na tost i sve d e b e l o p o s p i t e r i b a n i m s i r o m .Tost s rajčicom i izdancima Za jednu osobu potrebno je: • • • • • 1 tost malo 1 sol. P r e m a ž i t e m a s l a c e m i pokrijte tanjim k r i š k a m a rajčice. Slično mlijeko m o ž e t e dobiti a k o alfalfu m i j e š a t e s i z d a n c i m a p š e n i c e . p o p a p r i t e i pospite o r i g a n o m . Držite ih č i t a v o v r i j e m e izložene d n e v n o m svjetlu. razrijedite v o d o m . K r u h i sendviči Zeleno mlijeko • 25 dag izdanaka alfalfe N e k a izdanci rastu d u ž e n e g o o b i č n o . A k o je s u v i š e j a k . P o s o l i t e . u s t a k l e n c i . Pije se za d o r u č a k k a o o d l i č a n izvor klorofila. Z a p e c i t e u vreloj pećnici.

tzv. P r v a p o m i s a o su jaja i sir. a k o v a m ne s m e t a j u m a s n o ć a i k o l e s t e r o l . n e m o j t e g a puniti m a j o n e z o m ili n e k i m d r u g i m p o k v a r l j i v i m n a m a z o m . Svi ti s e n d v i č i d o b r o će podnijeti p u t o v a n j e . o d a b e r i t e uvijek crni kruh o d inte­ g r a l n o g žita. p o v r ć e m ili s j e m e n k a m a ? A z a š t o ne i i z d a n c i m a ? U z m a l o m a š t e dobit ćete stotine k o m b i n a c i j a . P o k u š a j t e ponijeti i z e l e n e g r a š k o v e m a h u n e t e jesti z r n a u z s e n d v i č . rotkvice ili g o r u š i c e . Dobri su i svježi krastavci ili sitne rajčice. i z d a n k e alfalfe. k o m a d i ć e c v j e t a č e . Uz s e n d v i č stavite u kutiju i svježe p o v r ć e : š t a ­ piće m r k v e . o r a ­ s i m a . Ali j e s t e li ikada pomislili da s e n d v i č punite m a h u n a r k a m a . A k o m o ž e t e birati.U r a z g o v o r u s l j u d i m a koji ž e l e smanjiti količinu m e s a u s v a k o d n e v n o j p r e h r a n i ili ga p o t p u n o isključiti. z a t i m kruh o d s o j e . vidjet ćete da postoji sto i j e d n a m o g u ć n o s t . g r a h a m . Izdanci alfalfe o d l i č n o će zamijeniti list z e l e n e s a l a t e u bilo k o j e m s e n d v i č u . S e n d v i č se ne sastoji s a m o od n a d j e v a . Drugi izdanci idu o d l i č n o uz s e n d v i č e p u ­ n j e n e j a j i m a ili bilo k o j o m d r u g o m k o m b i n a c i j o m salate. z o b e n i h 63 . redovito se čuje pitanje: » A što d a r a d i m s a s e n d v i č i m a ? Č i m e d a i h p u n i m ? « K a d m a l o razmislite. S t a p k e c e l e r a m o ž e t e p o p u t l a đ e napuniti sirom a z a t i m iz »slijepiti« j e d n u uz d r u g u i poslužiti k a o sendvič. l j e š n j a c i m a . Ipak k a d z n a t e da će s e n d v i č biti u kutiji ili torbi v i š e od četiri s a t a . s v j e ž u p a p r i k u r e z a n u n a k o l u t o v e . To je d o b r a p o m i s a o . I k r u h je n e o b i č n o v a ž a n .

Dobit ć e t e fino b r a š n o . Pecite p o g a č i c e d o k ne p o r u m e n e u vreloj p e ć n i c i . a k r u h o s t a j e i dulje svjež. Kruh sa sladom S i g u r n o ste primijetili da je u m n o g i m r e c e p t i m a za p r i p r e ­ m a n j e k r u h a i mali d o d a t a k š e ć e r a . K a k o ćete dobiti i z d a n k e j e č m a ili p š e n i c e . raženi k r u h . O s u š e n e i z d a n k e izmiksajte u m i k s e r u ili s a m e l j i t e u kuć­ n o m m l i n u . Isperite ih i d o b r o ocijedite s v u vodu. a izdanci biti d v o s t r u k o duži od z r n a . a šalica tog p r a h a bit će d o v o l j n a za d o b i v a n j e 1 5 0 h l j e b o v a ! S p r e m i t e slad u h e r m e tički z a t v o r e n u s t a k l e n k u i stavite u hladionik ili z a m r z i v a č . z a č i n s k e biljke ili s j e c k a n e l e š n j a k e . ustvari. Antički s u n a r o d i znali k a k o s e o d z r n a j e č m a klijanjem d o b i v a j u izdanci koji se z a t i m s u š e na s u n c u i od njih pravi a l k o h o l . n a j č e š ć e j e č m a . On sadrži e n c i m e i 64 5 IZDANCI-ŽIVA HRANA 65 . M e d i m e l a s a d j e l u j u na isti n a č i n . d a s e ostaci p š e n i c e n e s t v r d n u n a n j e g o v i m stijenk a m a ) .p a h u l j i c a . Tijestu m o ž e t e d o d a t i g r o ž đ i c e . Ujutro ocijedite p š e n i c u i stavite je u z d j e l u te pokrijte k r p o m ili la­ g a n i m p o k l o p c e m . S l a d s e d o b i v a o d i z d a n a k a . Ravnomjerno rasporedite izdanke na limenu ploču. A k o mijesite k r u h p o r e c e p t i m a z a k r u h s k v a s c e m . »hrani« k v a s a c i tako p o v e ć a v a n j e g o v u djelotvornost. v e ć je o p i s a n o . u p o ­ trebljavajući slad u m j e s t o š e ć e r a . a t a d a će taj p r o c e s potrajati nekoliko dana. tj. P o s p i t e tepsiju s e z a m o v i m ili s u n c o k r e t o v i m s j e m e n k a m a . D v a d a n a kasnije p š e n i c a bi t r e b a l a proklijati. D j e l o v a n j e m e n c i m a na k v a s a c i b r a š n o p o b o l j š a v a j u se o k u s i izgled k r u h a . S a m e l j i t e proklijalu p š e n i c u u stroju za m e s o . T a k o se d o b i j a slad u sirupu koji se m o ž e j o š d e h i d r i ­ rati i pretvoriti u p r a h . Oblikujte o v o p š e n i č n o tijesto m o k r i m r u k a m a u p o g a č i c e debljine p r s t a . S l a d m o ž e stajati d u g o v r e m e n a a da se ne p o k v a r i . ali je slad efikasniji. a z a t i m se d o b i v e n a m a s a o t a p a u vodi i ocijedi. k a k o s e p o g a č i c e n e b i lijepile z a d n o . Upravo s ovim posljednjim počinjemo ovo poglavlje recepata. Z a s l a d s e koristite i z d a n c i m a s t a r i m d v a d a n a . Izdanci se m o g u sušiti i na s u n c u . d o k mla­ d i c a ne d o s e g n e d u ž i n u z r n a . J e d n a žličica bit ć e d o v o l j n a z a količinu tijesta koje j e p o t r e b n o z a tri d o četiri hljeba. Izdanci s e i s p r ž e i s a m e l j u . i to ne s a m o z a klijanje j e č m a v e ć i p š e n i c e . Pšenični e n c i m i d j e ­ luju j e d n a k o k a o i oni iz j e č m a . Ugrijte p e ć n i c u i sušite i z d a n k e 8 sati ili nešto k r a ć e . Ta se s t a r a m e t o d a m o ž e i d a n a s primijeniti. Šećer. v i t a m i n e koji p o v e ć a v a j u hranjivost kruha. O v a j se k r u h m o ž e umijesiti i od i z d a n a k a raži. p e c i v o p o s u t o s e z a m o m ili kruh od izdanaka pšenice. b a d e m e ili o r a h e . m o r a t e staviti s a m o v r l o m a l u količinu s l a d a . Kruh od izdanaka pšenice • • • 1 šalica izdanaka pšenice voda sjemenke sezama ili suncokreta N a m o č i t e p š e n i c u p r e k o noći u v e ć u količinu v o d e . ( S m j e s t a o p e ­ rite stroj. O s t a v i t e d a stoji i s a m o d v a p u t d n e v n o isperite v o d o m i z a t i m ocijedite. m e d a ili m e l a s e .

b a n a n e . a v o d u u kojoj se n a m a k a l a s p r e m i t e u frižider. stavite u d v a n a m a š ć e n a l i m a s r e d n j e veličine i ostavite da se p o n o v o d i ž e do 1 i 1/2 p u t a v e ć e g o p s e g a . Uobličite ga u h l j e b o v e . S a m e l j i t e proklijalu p š e n i c u bilo u stroju za m e s o ili u b l e n d e r u i d o d a j t e joj s v u v o d u u kojoj se n a m a ­ k a l a . d a d o b i j e t e g u s t u s m j e s u nalik o n o j z a p a l a č i n k e . s l a d .Recept za kruh • • • • 2 šalice mlake 1 2 žlice 2 žlice vode svježeg kvasca • • • • • • 1 jaje sol papar malo 1/41 muškatnog mlijeka fino kosanih začinskih biljaka celera. d a s e p e č e još n e k o l i k o m i n u t a . z a č i n e i i z d a n k e u m l a k o mlijeko. Esenski kruh • • 1 šalica pšenice banana. Stavite tijesto na lim ili p l a d a n j otprilike c e n t i m e t a r d e b l j i n e i ostavite da se s u š i na s u n c u . kako biste dobili glatku s m j e s u . S t a v i t e tijesto u n a m a š ć e n u z d j e l u na toplo m j e s t o . Izradite g l a t k o tijesto. U m i j e š a j t e m a s l a c . D o d a j t e ulje i d o s t a b r a š n a . Zatim ga još j e d n o m probijte š a k o m p a p r e p o l o v i t e . O h l a d i t e n a ž i c a n o j rešeci. i izda­ izda­ oraščića mala žličica slada suhog ili 2 paketića ulja 2 šalice naka • 5 šalica neprosijanog pšeničnog brašna U veliku z d j e l u stavite v o d u . luka. O s t a v i t e d a stoji pokriveno oko deset minuta. potočarke. P o t o m oblikujte k r u h . Tijesto m o r a d v o s t r u k o n a r a s t i . vratite k r u h o k r e n u t g o r n j o m s t r a n o m p r e m a dolje u p e ć n i c u . Esenski k r u h trajat će n e k o l i k o t j e d a n a . A k o n e o d z v a n j a š u p l j e . Ostavite da se ponovo diže. luk ili nešto drugo grožđice. i pšenice. K a d a se kruh pot­ p u n o o s u š i .5 dag brašna zobenih pahuljica paketić kvasca dag ili margarinai 5 dag maslaca što će goditi vašem nepcu po okusu P š e n i c a t r e b a da klija tri d a n a . Pecite u z a g r i j a n o j pećnici n a 2 3 0 ° C 3 5 d o 45 minuta. G n j e č i t e i mijesite d o k tijesto ne p o s t a n e rastezljivo i glatko. u s u š i o n i k u za h r a n u ili u pećnici na s a s v i m laganoj v a t r i . p e č e n o j e . mirodije. A k o odzvoni šuplje kada kucnete po njemu. k v a s a c i o s t a v i t e da stoji dok se ne p o č n u pojavljivati m j e h u r i ć i . najbolje a k o gori s a m o pilot svjetlo. m o ž e t e ga staviti u n e p r o p u s n u p o s u d u pa u fri­ žider. 67 . alfalfe Brašno pomiješajte s kvascem pa dodajte zobene pahu­ ljice. j a b u k e . Probijte g a š a k o m i m i j e s i t e nekoliko minuta. naka: peršina. jabuka. Z d j e l u pokrijte č i s t o m i v l a ž n o m k u h i n j s k o m k r p o m . luk ili n e k u z a č i n s k u biljku po v l a s t i t o m u k u s u . Pokrijte ga u b r u s o m i stavite na t o p l o . a z a t i m sve z a j e d n o u tijesto. utisnite u nj m a l o z o b e n i h p a h u l j i c a i p e c i t e 40 m i n u t a na t e m p e r a t u r i 180°C. Biljni kruh • • • • 66 50 1 12. D o d a j t e tijestu g r o ž đ i c e . da se d i ž e . j a j e . da se d i ž e 30 m i n u t a .

1 žličica kelpa N a m a ž i t e krišku k r u h a a v o k a d o m . P o s p i t e s e n d v i č alfalfom i ukrasite m a j o n e ­ zom i pimentom. izdanci tost ulje sitno nasjeckan alfalfe Raž i alfalfa • • • • • • kriške tanke izdanci pimet raženog ploške alfalfe (španjolska paprika) kruha punomasnog sira • umak od soje P o p r ž i t e l a g a n o na ulju gljive i luk. soje alfalfe sitno isjeckan 69 .Kruh od i z d a n a k a p š e n i c e i e s e n s k i k r u h m o ž e t e jesti bez n a m a z a ili d o d a t a k a . Kombinirani tost • • • • • gljive luk. k e l p i luk. majoneza maslac ili margarin N a m a ž i t e kruh m a s l a c e m ili m a r g a r i n o m i pokrijte ga p l o š k a m a sira. D o d a j t e i z d a n k e alfalfe i k u h a j t e 1 m i n u t u . z b o g o k u s a . Namaz od avokada • • • • 1 1 avokado izdanaka alfalfe žlica sjeckanog luka 1/2 šalice izdanaka P o m i j e š a j t e u g l a t k u s m j e s u kravlji sir. Vegetarijanski tost • • • • • svježi luk izdanci komadić tost od kravlji sir sitno isjeckan kolut ananasa napravljenog od pšeničnih alfalfe ili kruha vlasac. S a d a d a j e m o r e c e p t e z a n a d j e v e k o j i m a m o ž e t e puniti s e n d v i č e . a m o ž e t e ga upotrijebiti i k a o o s n o v u z a dobar sendvič. Poslužite k a o otvoreni s e n d v i č ili ga p o k l o p i t e j o š jednom kriškom kruha. P o p r s k a j t e u m a k o m od soje. D o d a j t e alfalfu. S m j e s o m pokrijte kriške t o s t a . v l a s a c i alfalfu te n a m a ž i t e topli tost o v o m s m j e s o m . O d r e ž i t e prije t o g a nekoliko kriški a v o k a d a i stavite na k r u h . 68 Sendvič s namazom od kikirikija • • • izdanci izdanci luk. Ukrasite k o l u t o m a n a n a s a i s nekoliko vlati proklijale alfalfe.

p o m i j e š a j t e alfalfu s n a s j e c k a n i m l u k o m . 7. a z a t i m pospite s e n d v i č n a s j e c k a n i m i z d a n c i m a soje i d o d a j t e d e b e l i sloj i z d a n a k a alfalfe. Mađarski sendvič • • • • 1 šalica izdanaka graha ili bilo koje druge (kuhani crvene i usitnjeni viljuškom) paprike ili nekog dru­ maslaca mađarske ribanog parmezana Juhe mahunarke 2 žlice 1/2 gog 1/2 žličice šalice sira • 1/2 šalice proklijalih sjemenki suncokreta U s m j e s u usitnjenih i z d a n a k a g r a h a d o d a j t e m a s l a c . A k o želite p o s e b a n i jači o k u s . D o d a j t e s m j e s i ribani sir i s j e m e n k e s u n c o k r e t a . O v a se s m j e s a m o ž e staviti i na tost te z a p e ć i u p e ć n i c i . 70 . P r e m a ž i t e s m j e s o m kriške k r u h a . c r v e n u p a p r i k u . sol i p a p a r po želji.• • maslac crni od kikirikija kruh N a m a ž i t e kruh m a s l a c e m od kikirikija.

. . D o d a j t e juhi š a k u i z d a n a k a m u n g o g r a h a ili i z d a n a k a alfalfe n e p o s r e d n o prije n e g o što ćete je skinuti s v a t r e i poslužiti. Stavite t e o s t a t k e 73 . k a d se j e d n o m o d l u č i t e da m e s o izbacite iz p r e h r a n e . Izdanci će se s m j e s t a skuhati izloženi v r e ­ loj juhi. jer daje juhi s n a ­ ž a n miris k a d a s e k u h a . O p e r i t e d o b r o sve o s t a t k e p o v r ć a koje čistite. p o g o t o v o zeleni vršci m r k v e s m a l o lišća. a m o ž e biti i j e d i n o . J e d a n o d tih s a s t o j a k a m o g u biti izdanci koji pristaju g o t o v o u z s v a k u j u h u . stavite ih u s t a k l e n k u ili plastičnu v r e ć i c u i stavite u frižider d o k v a m se ne s k u p i četvrt k i l o g r a m a ili v i š e .D o b r o p r i p r e m l j e n a j u h a m o ž e biti odlično prvo j e l o k o j i m ćete zagrijati ž e l u d a c . A k o ste v e g e t a r i j a n a c . o n d a ste i e k o l o š k i s v j e s t a n č l a n z a j e d n i c e p a z n a t e d a ništa n e t r e b a bacati jer s e svi dijelovi j e s t i v e biljke m o g u upotrije­ biti za j e l o : vršci m a h u n a i tikvica. m a h u n a g r a š k a . bila to g o v e d i n a ili piletina. a z a t i m i h upotrijebite z a d o b a r t e m e l j a c . Izbje­ g a v a j t e s a m o p o v r ć e i z p o r o d i c e k u p u s a . a k o je o b o g a t i t e različitim s a s t o j c i m a . vidjet ćete koliko je lako i j e d n o ­ s t a v n o prirediti stotine različitih j u h a od p o v r ć a i z e l e n j a . ostatak i z d a n a k a . č a k i o s t a t a k a koje biste inače bacili. s t a p k e p e r š i n a i krajevi m r k a v a . g l a v n o j e l o . s t a p k e š p i n a t a i blitve. Ljudi koji nisu imali iskustva s v e g e t a r i j a n s k o m p r e h r a ­ n o m zakleti bi se da p r a v e j u h e n e m a bez m e s a u njoj. O b o g a tit će č a k i industrijsku k o n z e r v i r a n u ili d e h i d r i r a n u j u h u . a k o b a š n e m a t e ništa d r u g o pri ruci ni v r e m e n a da se potrudite z a » p r a v u « j u h u . M e đ u t i m .

Slično m o ž e t e uraditi i s c e l e ­ r o m . Minestrone M i n e s t r o n e j e naziv z a o k u s i m a b o g a t u j u h u čija j e o s n o v a t e m e l j a c o d rajčica. a z a v r š i t e k r h k i j i m z e l e n j e m . j u h a će biti k r e p k i j a i g u š ć a . d o d a j t e z a č i n s k e t r a v e i stavite na v a t r u da zavrije. p e r š i n o m ili z a č i n s k i m t r a v a m a . Prelijte biljnim t e m e l j ­ c e m . O s t a c i j e l a od žitarica. g r a h .s t e m e l j c e m od rajčica. š p i n a t o m . a z i m i k r e p k a č o r b a što z a g r i j a v a srce i krv. D o d a t e li joj i o d g o v a r a j u ć e z a č i n s k e t r a v e . koje se m o g u o d l i č n o kombinirati u p r a v o s i z d a n c i m a . m o ž e t e prije p o č e t k a 74 6 svježih rajčica srednje veličine ili umaka 1/2 šalice sol po želji 75 . p o g o t o v o a k o i m a t e v i š e gostiju. K u h a j t e je 20 m i n u t a na tihoj vatri s v e dok p o v r ć e nije s k u h a n o ili č a k i p r e k u h a n o . o h l a d i t e ga i vratite u frižider. M o ž d a ć e v a m biti z g o d n i j e d a k u h a t e svaki dio j u h e o d p o v r ć a z a s e b n o .ali. D o d a j t e što g o d imate od p o v r ć a . j e č m a . Ljeti m o ž e biti l a g a n a biljna j u h a . Stavite p o k l o p a c i č e k a j t e da j u h a zavrije. m a h u n a r k i i žitarica: • • • • • • 1 1/4 1 i sitno sjeckani luk šalice maslinovog ulja 1 tubu temeljca 1/2 nasjeckanog celera (stapka) od rajčice i 3 šalice biljnog sitno sjeckanog peršina Osnovna biljna juha Pržite n a s j e c k a n i luk na ulju ili m a r g a r i n u sve d o k ne o m e k š a . soja. k r u m p i r o m . npr.dat će joj vita­ m i n e i m i n e r a l e . O v a j e d n o s t a v n a o s n o v n a biljna j u h a očito j e i d e a l a n n a č i n da se upotrijebe ostaci iz vrta ili ostaci iz v a š e s t a ­ k l e n k e s i z d a n c i m a . A k o želite s a m o s t a l n o jelo. P o č n i t e je p r i p r e m a t i od t e m e l j a . Š t o v i š e š k r o b n a t i h s a s t o j a k a d o d a t e j u h i . Koristite taj biljni t e m e l j a c za j u h e .dobit ćete i z u z e t n o u k u s n o jelo. M i n e s t r o n e m o ž e imati stotinu varija­ cija. ali to lijepo n a s j e c k a j t e i narežite. m u n g o g r a h . k u h a n j a j u h e u t e m e l j a c usuti š a k u j e č m a ili leće i skuhati prije n e g o što d a d e t e o s t a l o p o v r ć e .p o v r ć a u lonac. m r k v o m . t e m e l j a c nije n u ž a n . pokrijte ih h l a d n o m v o d o m i d o d a j t e soli o n a će izvući iz p o v r ć a s a s t o j k e koji će juhi dati o k u s . z r n j a . a k o volite t a k a v o k u s . a z a t i m d o d a j t e u nju što želite od slje­ d e ć i h p o v r ć a . ustvari. m a h u n a m a . T a k o ćete spriječiti da neki o d dijelova b u d e p r e k u h a n ili d a izgubi boju. leća) d o b r e su sa t e m e l j c e m i b e z n j e g a . popržite ga i d o d a j t e j u h i . o s i m što će joj dati i o k u s . g r a h a i s l i č n o g . ili uštipci o b o g a t i t će o k u s j u h e . n i k a k a v t e m e l j a c n a r a v n o nije p o t r e b a n . T e m e l j a c u g o d n o g o k u s a o b o g a t i t će j u h u . A k o osjetite želju z a j a č i m o k u s o m . D o d a j t e n a s j e c k a n o g c e l e r a (stapka) ili s v j e ž e z e l e n e p a p r i k e . k r u m ­ pira. n a s j e c k a j t e l u k a .). npr. k e l j e m ili b l i t v o m . J u h e od m a h u n a r k i i i z d a n ­ a k a različitih vrsta m a h u n a r k i ( g r a š a k . A k o n e m a t e pri ruci o s t a t k e j e l a o d žitarica. u m a k e i k u h a n j e jela od različitog z r n j a i žitarica (riža npr. V o d a s e m o ž e koristiti z a s v e v e g e t a r i ­ j a n s k e j u h e . tikvica. m i n e ­ s t r o n e je i d e a l a n : p r i p r e m i t e uz j u h u k o m a d c r n o g k r u h a i d o b r u z e l e n u s a l a t u . Procijedite t e m e l j a c . A z a t i m te dijelove spojite z a j e d n o u s l a s n u j u h u n e p o s r e d n o prije z a v r š e t k a k u h a n j a i serviranja. Z a m l i j e č n e j u h e . Počnite onim povrćem kojem treba duže vrijeme k u h a n j a . O v o j e o s o b i t o v a ž n o k a d a j e t e m e l j a c j u h a o d rajčice. npr.

s t a ­ vite j u h u na vatru i pustite da z a v r i j e i p r i t o m p o p r a v i t e o k u s z a č i n i m a . Po želji ukrasite svaki tanjur j u h e ž l i č i c o m r i b a n o g p a r m e z a n a . D o d a j t e rajčice ili u m a k od rajčice i t e m e l j a c . i z a č i n e . a t a d a d o d a j t e i z d a n k e . d o d a j t e više t e m e l j c a . • • 1 npr. Dobit ćete o k o 1 0 t a n j u r a . • • • • 3 2 šalice dobro biljnog izdanaka temeljca soje nog) naca • 1/2 šalice pšenice kuhanog ječma ili svježih izdanaka 2 šalice umućena jajeta Po želji m o ž e t e dodati j o š s l i j e d e ć e : • • • • 1/2 šalice mljevene soje ili paštete od soje sol ili umak od soje parmezan špinat i blitvu gljive Pržite luk i c e l e r na ulju d o k ne o m e k š a j u . Kreolska juha O v a j e j u h a t a k o đ e r k o m p l e t a n o b r o k . Služite u z tost s a sirom za večeru. a k o je to p o t r e b n o . (integral­ reza­ nalomljenih mahuna. tjestenine Juha od sojinih izdanaka O v a j recept potječe iz K i n e . a k o je želite l a g a n i j u . proklijale 2 šalice ili više narezanih mrkava. 8 do 10 m i n u t a . ili gljiva garbanzo od cjelovitog špageta. Z e l e n j e t r e b a umiješati u j u h u o k o 5 m i n u t a prije p o s l u ž i v a n j a . poprženih lima. K a o u k r a s p o v r h s i r a m o ž e t e posuti sitno n a s j e c k a n e i z d a n k e p o t o č a r k e . i z d a n k e i p o v r ć e koje j o š želite d o d a t i j u h i . t a k o da se u vreloj juhi s m j e s t a k o a g u l i raju u t a n k e d u g a č k e niti nalik na r e z a n c e . Skinite s v a t r e i stavite u j u h u u m u ć e n a j a j a p o l a ­ g a n o ih ulijevajući. 77 . a propisuje o d l i č n u j u h u koja m o ž e biti i jelo za s e b e . K a d ste p o m i j e š a l i s v e s a s t o j k e v a š e g m i n e s t r o n e a . 1/2 šalicu kuhanog graha ili drugih vrsta graha. m a h u n a r k e . češanj češnjaka krumpira. rice. šalice brašna pinto. A k o v i š e volite g u š ć u j u h u .• • • • • • • mrvicu 1 1/2 7 papra 1 do 2 lovorova lista žličicu origana bosiljka ružmarina tikvica. K u h a j t e n a laganoj vatri d o k u m e đ u v r e m e n u p r i p r e m a t e žitarice. 76 S t a v i t e t e m e l j a c na vatru d o k ne zavrije. grahožličice 2 žličice K u h a j t e n a r e z a n o p o v r ć e d o k nije g o t o v o k u h a n o . z b o g p i k a n t n o g o k u s a . O k o 10 m i n u t a prije s e r v i r a n j a stavite ga u j u h u z a j e d n o s v o d o m u kojoj se k u h a l o . u m i j e š a j t e u nju i m l j e v e n u s o j u . svježe paprike. kukuruza. graška. N a j ­ bolje je p o v r ć e pripremiti na pari ili u što je m a n j e m o g u ć e v o d e . p e r š i n . kupusa. Z a č i n i t e mor­ s k o m solju ili u m a k o m od soje. brokolija. rotkvice ili s e n f a . Kuhajte na laganoj vatri d o k ne o m e k š a j u .

a z a t i m d o d a j t e m r k v u . Poslužite s r a ž e ­ nim kruhom. maslinovo (po želji) K u h a j t e sve z a j e d n o na laganoj vatri 15 m i n u t a ili d o k i z d a n c i ne o m e k š a j u . smotuljak grančica špinata. 78 veliki luk. sol i p a p a r na kraju te k u h a j t e na laganoj vatri tek toliko da izdanci o m e k š a j u . Zalijte u m a k o m od rajčice i k u h a j t e na laganoj vatri 10 do 15 m i n u t a ili s v e d o k izdanci ne omekšaju. 2 mrkve. • 2 šalice šalice proklijalog graška papra 1 žlica morske soli 1/2 žličice Juha od izdanaka slanutka • • • • • • • • • • • 2 šalice 1 1 1 1 šalica vode ili biljnog izdanaka temeljca ribanog nasjeckanog nasjeckanog kockice slanutka mala glavica kupusa. Ne pretjerujte s d u g i m k u h a n j e m ! M a s l i n o v o ulje poboljšati će o k u s o v e j u h e . 4 mrkve. 2 mala 2 S t a v i t e sve z a j e d n o u lonac. • 2 šalice 4 šalice 1 10 dag papar izdanaka vrelog leće temeljca • • • • češanj češnjaka. r e p u i k r u m p i r e te miješajte s v e d o k ne o m e k š a . U m j e s t o d r u g o g p o v r ć a m o ž e t e upotrije­ biti i celer. D o d a j t e t e m e l j a c i s a č e k a j t e da zavrije. • • • • • • • 4 dag margarina ribana sitno krumpira. 2 repe. 2 šalice 15 1 dag narezane na mlijeka vina ribanog ulje 3 žlice bijelog parmezana usitnjenog Izdanci leće za juhu O v a t r a d i c i o n a l n a k i n e s k a j u h a m o ž e s e služiti i k a o pire. usitnjen margarina 79 . peršina. rajčica soje (1/2 kg) Zimska juha od povrća K r e p k a j u h a o d različitog p o v r ć a z a h l a d a n z i m s k i d a n . Pržite luk na m a r g a r i n u d o k ne p o r u m e n i .1 limenka 2 šalice 2 češnja mrvica 1 žličica 1/2 žličice 2 žlice oguljenih izdanaka češnjaka. kelj ili k u p u s . D o d a j t e i z d a n k e . biljnog nasjeckane kocke kocke narezana na temeljca ili leće narezane na usitnjena i bosiljka mažurana morske papra smeđeg soli šećera • 2 luka.

• • • • 1 1 1 šalica blanširanih usitnjen usitnjen izdanaka graha Stavite i z d a n k e k u k u r u z a u blender i s a m e l j i t e ih s dvije šalice v o d e .ŽIVA HRANA 81 . Poslužite. Stavite j u h u u blender. 1 mali luk. N a kraju ukrasite j u h u sitno s j e c k a n i m p e r š i n o v i m lišćem. Ljetna juha • • • • 1/21 sok 1 običnog jogurta od rajčice metvice naranče listova Juha od izdanaka kukuruza K a o što s m o v e ć rekli. Propasirajte ili sameljite u b l e n d e r u . npr. ali ne d o p u s t i t e da j u h a u z a v r i . Krema od potočarke i krumpira • 2 1 1 2 krumpira šalica šalice srednje veličine Sastavite o v e sastojke i povežite v o d o m . K a d d o b i j e t e g u s t u i r a v n o m j e r n u k r e m j u h u . luk i z a č i n e p o želji. d o d a j t e p o t o č a r k u i o s t a v i t e da l a g a n o vrije 10 m i n u t a . 80 2 šalice soka nekoliko 6 IZDANCI . graha ili slanutka 1/2 šalice 2 šalice 1 vode luk nasjeckan Juha od izdanaka graha O v u j u h u m o ž e t e pripremiti o d bilo koje d r u g e vrste izda­ n a k a m a h u n a r k i . d o d a j t e i z d a n k e g r a h o r i c a .S t a v i t e i z d a n k e u vreli t e m e l j a c i k u h a j t e na laganoj vatri 1 0 m i n u t a . Provrijte na k o c k i c e n a s j e č e n e k r u m p i r e u t e m e l j c u . ali a k o v a m t o ipak uspije. pripremite o v u u k u s n u j u h u . šalica kockica repe češanj češnjaka. dodajte papar i kombinirajte s j u h o m i izdancima. K o l i č i n a j e z a četiri o s o b e . k u k u r u z ć e t e š k o proklijati. m u n g o g r a h a . Stavite n a v a t r u d a zavrije. a zatim kuhajte dok ne omekšaju. d o d a j t e kiselo vrhnje i sol po želji. Dodajte: • • • 1 šalica mlijeka margarina ili maslaca bilja po želji • • • izdanaka potočarke temeljca del kiselog vrhnja 2 žlice 2 žličice začinskog S t a v i t e na vatru i d o b r o zagrijte. d o k n e o m e k š a j u . leće ili soje. • • • • • 1 šalica izdanaka tanko kukuruza narezanih gljiva 1 šalica izdanaka leće. P o p r ž i t e luk n a m a r g a r i n u . l i m a g r a h a . soje. gljive.

umak od sezama ili soje vaši omiljeni zeleni luk. Juha od omiljenih izdanaka Količine o d r e d i t e o v i s n o o broju gostiju k o j i m a ćete služiti j u h u .P o m i j e š a j t e u b l e n d e r u jogurt i sok od rajčice. Servirajte j u h u d o b r o o h l a ­ đenu. A k o j u h u j e d e t e ljeti. Pokrijte p o k l o p c e m i k u h a j t e n a laganoj vatri 1 0 d o 1 5 m i n u t a . U b a c u j t e s a s t o j k e j e d a n po j e d a n u blender. rotkvice ili goru­ D o d a v a j t e p o s t e p e n o u b l e n d e r s o j i n o m mlijeku kriške a v o ­ k a d a . luk v l a s a c i d r u g e z a č i n e po želji. margarina ili ulja tanke ploške • • • • 2 šalice mlijeka od soje 1 1 luk veliki avokado šalica izdanaka alfalfe vlasac i drugi začini po želji usitnjenog narezanih na • 2 1/2 šalice umaka od soje 6 šalica šaka šice izdanaka Z a g r i j t e ulje. d o d a j t e t o p l u šalicu mlijeka. n e k a se pret­ v o r e u glatku g u s t u j u h u . a z a t i m joj d o d a j t e s m j e s u iz t a v e i i z d a n k e . vode potočarke. U k r a s i t e n a s j e c k a n i m l u k o m v l a s c e m ili perši­ nom. mungo grah. 6 lukova. Ulijte j u h u u z d j e l u i služite d o b r o o h l a đ e n u . na k r a j u . pšenica) mrkva. J u h a m a koje s e n e k u h a j u . komadići ribana krastavaca 83 riban temeljac narezana izdanci (alfalfa. izdanaka maslinovog vode origano vlasac ili mažuran ili peršin bosiljak. D o d a j t e sok od n a r a n č e i listove m e t v i c e . luk. narezanih alfalfe ulja m o ž e t e po izboru d o d a t i vreli ili hladni t e m e l j a c . Jednostavna juha od luka i potočarke Avokado juha s izdancima • • • • • 1/2 šalice maslaca. i z d a n k e alfalfe i. m o ž d a ć e t e je r a d o ohladiti u frižideru. L u k m o ž e t e z a m i ­ jeniti p o r i l u k o m . A k o j e j u h a g u s t a . D o d a j t e č e š n j a k i u m a k od s o j e . narezan 3 žlice 2 šalice svježi nasjeckani luk . n e g o r a d e u b l e n d e r u Juha od sirovih rajčica • • • • • • • 82 6 zrelih 1 1 šalica rajčica. • • • • • • • vreli rajčica. K u h a j t e l a g a n o d o k luk ne o m e k š a . U m e đ u v r e m e n u zagrijte v o d u u l o n c u . češnja češnjaka. m a r g a r i n ili m a s l a c u teškoj tavi i d o d a j t e luk.

84 za biljnu juhu ribani sir po želji 85 . mungo graha Svemirska juha • • • • 1 stručak blitve od alfalfe. D o d a j t e p o v r ć e g o t o v o j gustoj juhi i poslužite. k r a s t a v c a i listićima p e r š i n a . Ukrasite k o l u t i ć i m a m r k v e . avokada ukras soje i pšenice usitnjenog 4 lista blitve nekoliko 7 1 češanj češnjaka kriška korijena celera maslinovog ulja 2 šalice izdanaka 2 žlice mrkva. P o v r ć e m o ž e t e p o s l u ­ žiti i u o d v o j e n i m z d j e l a m a . i z d a n k e i a v o k a d o te zalijte t o p l o m v o d o m i u m u t i t e . Ukrasite k o m a d i ć i m a kra­ stavaca. kako proces mljevenja i usitnjavanja napreduje. Juha od crvene paprike i pšenice • • • 1 1 šalica proklijalog žita vode želji crvena svježa paprika 1/2 šalice • začini po Juha od kukuruza • • • • 1 1/2 1/2 šalica šalice šalice svježeg kukuruza graha U m u t i t e u b l e n d e r u i z d a n k e i p a p r i k u te začinite po želji z a č i n s k i m biljem.Stavite temeljac i u m a k od s e z a m a u blender. krastavac i peršin za 3 žlice peršin miloduh bosiljak kocka sol S t a v i t e u b l e n d e r o č i š ć e n u blitvu. dodajte r e d o m i z d a n k e . gljive i z a č i n e po želji. t a k o da s v a t k o m o ž e o d a b r a t i p o v r ć e i i z d a n k e koje voli u j u h i . 1 šalica vode izdanaka sirovih gljiva Šarena juha • • • • • • • • • • • • • • • • • 1 1 1 1 1 2 šalica izdanaka lunja graha šalica izdanaka šalica šalica šalica mrkve listova špinata izdanaka izdanaka izdanaka graška sianutka lanenog sjemena (ili soje) S t a v i t e u blender s v j e ž a z r n a k u k u r u z a i v o d u te p o s t e p e n o . S a m i o d r e d i t e g u s t o ć u o v e j u h e d o d a j u ć i joj v e ć u ili m a n j u količinu v o d e ili t e m e l j c a .

p a p a r . K a d ste u ž u r b i . lovor i m a j č i n u d u š i c u i s v e z a j e d n o kuhajte 30 do 60 minuta. celer. Zalijte v o d o m i d o d a j t e z a č i n e (lovor. n a s j e c k a j t e i u l o n c u popr­ ž i t e n a g l o na ulju. ili špinat. kocke izdanaka maslaca pahuljica pivskog za kvasca graška 1 list lovora • 2 šalice papar nasjeckani peršin ukras K o r j e n a s t o p o v r ć e i luk očistite. Zalijte sve 1 i 1/2 I t e m e l j c a koji ste dobili o d k o c k e z a biljnu j u h u . s k u h a j t e o s n o v u od g o t o v e biljne k o c k e ili n a bazi p i v s k o g k v a s c a . dok grašak gotovo ne omekša. d o p u s t i t e da prdvrije. S i t n o nasjeckajte z e l e n j e . (miloduh. Krem juha • • 30 21 2 dag vode grančice peršina celera suhe usitnjene majčine dušice graška Maštovita juha od izdanaka • • • • • • • • • • 30 dag korjenastog povrća za juhu • • • • • • • • • • • • • • 2 lista 1 25 1 sol 2 jušne 1 7 žlica žlica 1 list lovora žličica dag mrkve češanj češnjaka salate ili blitve 3 žlice ulja 1 luk 10 blitva 2 zrna sol 1 i 1/21 vode 10 do 4 čarke 15 dag izdanaka lana i mungo graha žlice izdanaka alfalfe i nešto poto­ velike dag svježeg zelenja kopriva. p o v r ć e i z a č i n e da se m a l o p o p r ž e na ulju. blitvu. papra 1 veliki luk 10 dag špinata. Ribani sir pospite po juhi u s v a k o m t a n j u r u . O s t a v i t e n a tihoj vatri s a m o pet m i n u t a . u m j e s t o da radite čitav o p i s a n i t e m e l j a c . očistite i nasjeckajte m r k v e . ali n e 86 S u h i g r a š a k operite i stavite u 21 k i p u ć e v o d e .O p e r i t e . č e š n j a k i celer. D o d a j t e per­ š i n . Na kraju začinite solju 'i p o s p i t e listićima bosiljka. Zagrijte m a s l i n o v o ulje u p o s u d i te stavite i z d a n k e . špinat narežite n a r e z a n c e i s v e z a j e d n o sa solju i j u š n i m k o c k a m a d o d a j t e g r a š k u . J u h a m o r a kuhati 15 do 20 m i n u t a na tihoj v a t r i . potočarka) peršin. špinat. sol) t e p r o m i j e š a j t e . S t a ­ vite n a l a g a n u vatru d a k u h a još 2 0 m i n u t a . Prije s e r v i r a n j a stavite u j u h u i i z d a n k e alfalfe i p o t o č a r k e . d o d a j t e juhi i k u h a j t e j o š 15 m i n u t a . J u h u procijedite te u vrelu stavite i z d a n k e lana i m u n g o g r a h a . č e š n j a k usitnite. S v e z a j e d n o kuhajte o k o 3 0 m i n u t a na tihoj vatri. Narežite mrkvu i luk n a k o c k i c e . 87 .

celer i lovor iz j u h e i j u h u propasirajte. Z a t i m u nju d o d a j t e i z d a n k e i o s t a v i t e na vatri još pet m i n u t a . Glavna jela 88 . Prije s e r v i r a n j a umiješajte u j u h u m a s l a c . papar. pahuljice k v a s c a i sol po želji.Izvadite p e r š i n . P o s p i t e j u h u svježim n a s j e c k a n i m peršinom.

U m j e s t o soji­ n o g m e s a m o ž e t e upotrijebiti 2 šalice k u h a n e riže. 4 1 izdanaka raži začin 1 žličica soli bosiljak i mažuran za velike zelene ili crvene paprike tuba umaka od rajčice P o p r ž i t e luk na ulju i d o d a j t e mu sojino m e s o . Pokrijte s v e u m a k o m o d rajčica. Miješajte na laganoj vatri d o k luk ne p o r u m e n i a m e s o o m e k š a . Pecite u pećnici na s r e d n j o j t e m p e r a t u r i 20 m i n u t a .Pečene punjene paprike • • • • • • • • 1 luk. Izdanci graha sa sojinim mesom • • 1 šalica izdanaka graha biljnog temeljca 91 1/2 šalice . nasjeckan u mrvicama 1 žlica ulja 25 dag sojinog mesa 2 šalice papar. Paprike je d o b r o kuhati 10 m i n u t a na pari prije n e g o što ih punite nadjevom. a z a t i m o v o m s m j e ­ s o m punite p a p r i k e . D o d a j t e i z d a n k e raži p o m i j e š a n e s a z a č i n i m a .

Količina ć e biti z a dvije d o tri osobe. češanj češnjaka. Na kraju d o d a j t e i z d a n k e soje i u m a k od s o j e . zelena ili crvena paprika narezana na K u h a j t e i z d a n k e u vodi ili t e m e l j c u d o k ne o m e k š a j u (oko 15 m i n u t a ) . 93 . D o d a j t e z a t i m i z d a n k e i pecite j o š dvije do tri m i n u t e . papar. Izvadite iz t a v e i o s t a v i t e da se hladi. D o d a j t e d r u g e s a s t o j k e i kuhati jelo dok se sojino m e s o d o v o l j n o n e i s p e č e .• • • • • • 1 luk. O v o je t r a d i c i o n a l n o i n d o n e z i j s k o jelo. Luk i č e š ­ njak pozlatite na m a s l a c u pa d o d a j t e tofu te posolite i p o p a prite. 92 K o c k i c e tofu sira ispecite u d o s t a v r e l e m a s n o ć e . Tahu-Taugeh (Tofu s izdancima soje) • 20 dag tofua umaka (sir od soje) narezati na kockice Omlet s izdancima soje • • • • • • • • • 2 žlice 1 1 luk. K r a t k o pirjajte (oko 3 m i n u t e ) . ulja nasjeckan ili soje vrganja • • • • • • maslaca peršin • i ostaviti da se namače dva sata u nešto od soje za prženje zdrobljen masnoća 1 1 češanj češnjaka luk. maslaca umaka od soje izdanaka soje (po mogućnosti sladu 10 dag šampinjona 17 dag izdanaka 6 jaja sol i papar 5 dag nasjeckani 2 dag 3 žlice vrstu) 25 dag sol i papar Na v r e l o m ulju popržite luk i č e š n j a k . 5 dag 1 nasjeckan mažuran i sol maslaca usitnjen u kockicama U m u t i t e jaja i d o d a j t e ih g l j i v a m a i i z d a n c i m a z a j e d n o sa solju i p a p r o m . a z a t i m o m l e t n a p u n i t e sa 5 d a g i z d a n a k a soje koje ste p r e t h o d n o popržili n a m a s l a c u . Zagrijte m a s l a c u v e ć o j tavi i stavite m a s u da se malo poprži. namočiti) 1 šalica sojinog mesa (prethodno 1 kockice Punjeni omlet U m u t i t e d v a j a j e t a i b a c i t e ih na vreli m a s l a c te o k r e č i t e t a v u . nasjeckan češanj češnjaka. O č i š ć e n e i na p l o š k e n a r e z a n e gljive bacite na luk i pržite o k o 5 m i n u t a . da se r a v n o m j e r n o p e k u . O v o j e količina z a j e d n u o s o b u .

S m j e s o m i s p u n i t e p o s o l j e n e rajčice. Začiniti u m a k o m od soje i l i m u n o v i m s o k o m . D o d a j t e j a b u k o v a č u . P o m i j e š a j t e kravlji sir. usitnjen žličice papra 1 žličica soli 3 žlice ulja 1 češanj češnjaka. Punjene rajčice Mrkva s izdancima • • • • • 4 do 5 rajčica 10 dag svježeg kra vljeg sira 10 dag sok morska izdanaka sol mungo graha limuna • • • • • • 2 dag maslaca narezane jabukovače soje vrhnja na tanke kolutove 1 žlica meda 50 dag mrkve 1/81 25 dag slatke sol izdanaka slatkog • papar. I z d u b i t e rajčice. p a p a r i s o l . D o d a j t e i z d a n k e soje i pirjajte tri m i n u t e . a k a d pozlati d o d a j t e z g n j e č e n i č e š n j a k . poklopite lonac i pirjajte m r k v u 15 m i n u t a . Na v r e l o m m a s l a c u popržite š a m p i n j o n e o k o 3 m i n u t e . 2 žlice Varivo od izdanaka mungo graha i leće • 2 šalice izdanaka (pomiješati) 94 mungo graha i leće Stavite m a s l a c u lonac. kušajte o k u s i na kraju u m i j e š a j t e vrhnje. i z d a n k e m u n g o g r a h a i leće te p o p r ž i t e n e k o l i k o m i n u t a . posolite i p o p a p r i t e te k u h a j t e na laganoj vatri 10 m i n u t a ili d o k izdanci ne o m e k š a j u .Šampinjoni i izdanci • • • • • 5 dag 25 dag ploške 4 jušne žlice 20 dag umak od soje. d o d a j t e m e d i m r k v e te pirjajte na laganoj vatri d o k m r k v a n e » p o s t a k l i « . koji će varivu dati p i k a n t a n o k u s . Z a t i m d o d a j t e i z d a n k e soje. 95 . U g a s i t e v a t r u te u v a r i v o u m i j e š a j t e i z d a n k e rotkvice i g o r u š i c e . l i m u n o v sok i i z d a n k l m u n g o g r a h a . a z a t i m d o d a j t e vrhnje t e pirjajte d o k s e v r h n j e n e s k u h a . vratite n a v a t r u . Zalijte t e m e l j c e m . izdanaka usitnjen i gorušice 2 žlice rotkvice limunov sok P o p r ž i t e luk na ulju. slatkog soje vrhnja izdanaka maslaca šampinjona narezanih na tanke • • • • • • • 1 1/4 šalica temeljca 1 luk. d a s e d o b r o zagrije.

Razvaljajte ga i režite u k v a d r a t e . š e ć e r o m i muškatnim oraščićem. d o d a j t e i z d a n k e i č e š n j a k i pržite 3 m i n u t e . Isto j e l o m o ž e s e pripremiti n a još j e d a n n a č i n . U tavi zagrijte ulje. Spojite k r a j e v e i j a s t u č i ć e pržite u ulju. Z a v r n i t e d e s n i i lijevi kut p r e m a g o r e i prekrijte g o r n j o m p o l o v i c o m tijesta. U m e đ u v r e m e n u 1 žlicu m a s l a c a . limunov sok Izdanci u svijetlom umaku • • • • • • • • • • • 96 2 žlice 2 žlice 1/21 1 jaje 2 žlice slatkog vrhnja 1 žlica soka od limuna sol i papar šećer muškatni stručak 25 dag oraščić fino nasjeckanog soje peršina izdanaka maslaca brašna temeljca Ostali sastojci: • • • ulje 1 za prženje izdanaka soje sitno nasjeckan 35 dag biljnog češanj češnjaka Sve s a s t o j k e za u m a k p o m i j e š a j t e z a j e d n o . U posebnoj posudi prokuhajte 2 m i n u t e i z d a n k e u vreloj v o d i . Zalijte t e m e l j c e m i grijte na vatri d o k ne d o b i j e t e svijetli u m a k . Tijesta se p r i p r e m a j u na različite načine i p u n e različitim n a d j e v i m a od i z d a n a k a a z a j e d n i č k i su im sljedeći p o s t u p c i : tijesto se reže u k v a d r a t e p r o m j e r a o k o 12 c m . 3 z d r o b l j e n a č e š n j a č e š n j a k a . ocijedite ih i p r e ­ lijte u m a k o m .Jastučići s izdancima soje Jastučići od tijesta i drugi oblici tijesta p u n j e n i i z d a n c i m a p r v o su jelo m n o g i h azijskih k u h i n j a . umak od soje. t a n k o n a r e z a n i celer i 20 d a g i z d a n a k a soje pirjajte 8 m i n u t a . Izdanci s češnjakom Za umak je potrebno: • • • • • 1 žličica gustina temeljca sol i šećer 3 žličice 1 žlica umaka od soje 1 žlica soka od limuna. a m o g u biti i jelo za s e b e ili prilog u v e g e t a r i j a n s k o m r u č k u . a z a t i m t o m s m j e s o m punite j e d a n kraj k v a d r a t a od tijesta. dodajte peršin. z a t i m se p u n i s m j e s o m od i z d a n a k a i na kraju prži u m n o g o ulja dok ne p o r u m e n i . Pomiješajte m a s l a c i b r a š n o . začinite p a p r o m . O v a k o pripremljeni izdanci služe se u Indoneziji k a o prilog p e č e n o j ribi. Umutite jaje u u m a k . Za j a s t u č i ć e m o ž e t e upotrijebiti i tijesto iz škrinje za d u b o k o s m r z a v a n j e . P o t r e b n o je: 7 IZDANCI-ŽIVA HRANA 97 . Z a č i n i t e u m a k o m od soje i o s t a v i t e da se m a l o o h l a d i . Zalijte u m a ­ k o m i pirjajte n a j d u ž e j e d n u m i n u t u . ' d o d a j t e vrhnje i s o k od l i m u n a . 1 n a s j e c k a n i luk.

nasjeckan Luk i paprika s izdancima • 1 žlica ulja 1 4 veći luk narezan na sitne kockice velike crvene paprike svježih kečapa rajčica soje narezane narezanih na na rezance osmine 1 žličica octa 1 žlica šećera 3 dag maslaca 25 dag sol (oko 2 žlice) soje izdanaka • • • • • 50 dag 2 žlice 35 dag izdanaka Č e š n j a k n e k a provrije s o c t o m i š e ć e r o m u m a l o v o d e . meso narezano na Složenac od krumpira i izdanaka soje izdanaka umaka soje od soje • • • • 5 1 1 dag maslaca nasjeckan soje 3 žlice ulja 25 dag 2-3 žlice sol. prepolo­ vljena. Zagrijte p o s e b n o veliki p l a d a n j . D o d a j t e rajčice i u p o k r i v e n o m loncu pirjajte 25 m i n u t a . z a t i m je r a s p o r e d i t e uz rub t a v e i u s r e d i n u b a c i t e i z d a n k e . kocke • • • • • srce odstranjeno. s o k od l i m u n a . Posolite. začinite i na tihoj vatri p e c i t e uz mije­ š a n j e 10 m i n u t a . Izdanci s paprikom • 1 crvena i zelena paprika. d o d a j t e m a s l a c i i z d a n k e i s v e o s t a v i t e da se m e đ u s o b n o p r o ž m e pet m i n u t a . • papar i sol Zagrijte ulje te pržite luk i p a p r i k u d o k ne » p o s t a k l e « . n e š t o soli i p a p a r . u s r e d i n u stavite izdanke. Pecite tri m i n u t e . p a p r o m i solju. • 20 dag • još • • 3 jaja 3 žlice mlijeka U širokoj tavi zagrijte m a s l a c i u n j e m u popirjajte p e r š i n . D o d a j t e u m a k od soje. 98 99 . D o d a j t e i z d a n k e soje i s v e z a č i n i t e k e č a p o m . O v o p o v r ć e ide odlično uz rižu. a okolo rasporedite papriku.• • • • • • 1 češanj češnjaka. 1 žlica soka od limuna mljeveni papar kg krumpira oguljenih i narezanih na kocke stručak peršina izdanaka maslaca umućene s nešto soli sol i papar malo N a r e z a n u p a p r i k u pirjajte 10 m i n u t a u v r u ć e m ulju. oprana. P o v ­ r e m e n o p r o m i j e š a j t e . a z a t i m d o d a j t e k r u m p i r .

Prelijte k r u m p i r e i i z d a n k e m l i ­ j e k o m i o s t a v i t e dvije tri m i n u t e da stoji prije s e r v i r a n j e . 100 nasjeckanog Zagrijte m a s l a c u tavi i popržite i z d a n k e i gljive z a j e d n o pet m i n u t a . z a č i n i t e . 50 dag kockice 50 dag mrkve. D o d a j t e k r u m p i r u g r a š a k . č e š n j a k i luk n a r e z a n n a k o l u t o v e . 101 . D o d a j t e v o d u ili t e m e l j a c te pirjajte d o k se ne ispari.indonezijski recept • • • • • • 2 1 1 dag maslaca zdrobljen na tanke kolutove Sitno nasjeckajte 10 listića m e t v i c e i ostavite po strani. Istu količinu j a p a n s k e gljive š i t a k e narežite na r e z a n c e i stavite u m a r i n a d u od l i m u n o ­ v o g s o k a . a z a t i m ih d o d a j t e k r u m p i r i m a . sol. D o d a j t e i z d a n k e soje. Izdanci s graškom i krumpirom • • • • 1 50 stručak metvice dag svježeg krumpira. graška oguljenog i narezanog na Izdanci soje s gljivom šitake S t a v i t e o d r e đ e n u količinu i z d a n a k a soje u vrelu v o d u i o s t a v i t e da stoji u njoj 4 m i n u t e .U m e đ u v r e m e n u u d r u g o j tavi 3 m i n u t e pržite i z d a n k e . U m e đ u v r e m e n u popržite k r u m ­ pir u tavi i p e c i t e 20 m i n u t a . S a s t a ­ vite z a t i m i z d a n k e i gljive te stavite na njih soli. p a p a r i n a s j e c k a n u m e t v i c u te s v e p o m i j e š a j t e . m a l o š e ć e r a i m a l o u m a k a od soje. ulja i z a č i n a te o s t a v i t e p e t m i n u t a da stoje. O v i pirjani izdanci serviraju se s r i ž o m . manji luk fino nasjeckan češanj češnjaka luka narezana Pilav od raženih izdanaka • • • • • 1 10 šalica izdanaka raži ili pšenice dag maslaca temeljca ili vode (šampinjoni ili neke druge) svježeg peršina • 2 veća 25 dag izdanaka od soje sol i papar šećer 1/2 šalice 25 dag gljiva 1 žličica soli • 2 žlice Na v r e l o m m a s l a c u p o p r ž i t e n a s j e c k a n i luk. i z d a n k e . O s ­ tatak m e t v i c e p r o k u h a j t e u v o d i te u vrelu v o d u d o d a j t e i g r a ­ š a k i ostavite da se n a m o č i . kockice 5 dag maslaca očišćene i narezane na • • • 25 dag izdanaka soje sol i papar Taugeh cah . Posolite i ukrasite p e r š i n o m . p r o m i ­ j e š a j t e i ugasite v a t r u .

ulijte u tep­ siju. D o d a j t e sol. poprženih • • • • • veliki luk. K u h a j t e 5 m i n u t a ili d o k ne o m e k š a . p o s p i t e m r v i c a m a ili p š e n i č n i m k l i c a m a te pecite 25 m i n u t a u pećnici na s r e d n j o j t e m p e r a t u r i . S n i ­ zite p l a m e n na n a j m a n j i i k u h a j t e 30 m i n u t a . bosiljak Pržite luk i celer na ulju dok ne o m e k š a j u . S a s t o j k e ne t r e b a miješati ni dizati p o k l o p a c s j e l a u t o k u k u h a n j a . 2 stapke 2 žlice 1 1 narezan na tanke ploške narezane ulja rajčica na tanke kolutove zelene paprike peršina klice nasjeckanog kruha sol i papar mrvice ili pšenične • celera. ali da ne p o s m e d e . da zavrije. 103 102 . nasjeckan 2 žlice narezan na tanke kolutove 2 žlice umaka od soje sol i papar umaka od soje 1 žličica ulja P o p r ž i t e sve p o v r ć e z a j e d n o . 2 žličice 2 žlice vode soje usitnjen sjemenki sezama šalica izdanaka češanj češnjaka. Zapečeni izdanci soje • • • • • • 2 šalice 1 2 4 4 šalice žlice žlice kuhanih umaka mljevene izdanaka bešamel soje (bijeli umak) limenka kuhanog kukuruza Izdanci leće na libanonski način • • • • • • 1 poveći luk. o s i m m r v i c a . mungo graha nasjeckana • • • • • • • • 1 šalica riže 7 šalica hladne 7 1 1 poriluk. S t a v i t e s v e s a s t o j k e u p o s u d u pa na v a t r u . maslinovog limenka ocijeđenih šalica izdanaka leće u prahu za začin P o m i j e š a j t e s v e s a s t o j k e z a j e d n o .Riža i izdanci soje Izdanci s celerom • 7 7 7 šalica stapka ulja izdanaka celera. p a p a r i u m a k od soje. Dodajte d r u g e sastojke i pirjajte u otkrivenoj p o s u d i 5 do 8 minuta.

da z a v ­ rije. izdanaka 4 6 1 1 1 velika dag stapka rajčica. stavite m a l o m a s l a c a . Izdubite s r e d i n u ž l i c o m te s a d r ž a j stavite u z d j e l u . Ocijedite i p o s l u ž i t e u želite.5 2 dag šalice maslaca makarona temeljca 1/2 šalice sol i začini 6 šalica 1 žlica mungo dumbira. Izvadite iz p e ć n i c e pa odrežite s v a k o m k r u m p i r u v r h . sir. Poslužite v r u ć e . K u h a j t e d o k ne o m e k š a j u . z a t i m ubacite u vrelu p e ć n i c u i pecite sat v r e m e n a ili dok ne omekšaju. i z d a n k e . gorušice. K u h a j t e luk u vodi pet m i n u t a . ulja 1 šalica vode 4 žlice maslinovog sol i papar Pržite luk n a m a s l a c u d o k n e o m e k š a . ocijedite i spojite s i z d a n c i m a . Posolite i začinite z a č i n i m a . rajčicu. kopra i celera sol i papar 1/2 šalice ribanog sira D o b r o oribajte k r u m p i r e i p o s u š i t e k r p o m . A k o kuhalo o v o 1 sol šalice šalica očišćenog nasjeckanih svježeg graška rotkvice. Izbodite ih viljuš­ k o m . D o d a j t e i z d a n k e m u n g o g r a h a . poto­ • • • • • • • g r a š a k u slanoj v o d i . Skinite s v a t r e . P o s ­ lužite v r u ć e . krumpira ili maslaca fino sjeckanog celera oguljena i narezana margarina šalica izdanaka alfalfe čarke. U m e đ u v r e m e n u s k u h a j t e t j e s t e n i n u u slanoj v o d i . z a t i m d o d a j t e i z d a n k e g r a h a i zalijte t e m e l j c e m te stavite na v a t r u . Krumpiri punjeni izdancima Grašak s mješavinom izdanaka • 2 • • Prokuhajte izdanaka i zdjeli. 105 Pirjani izdanci graha • 2 • 104 1 šalice izdanaka graha luk nasjeckan na kockice . Promiješajte dobro. D o d a j t e o s t a l e s a s t o j k e . Poslužite vrele.Kineski čou majn (chow mein) • • • • • • 1 šalica nasjeckanog izdanaka svježeg luka graha naribanog • • • • 2. a zatim t o m smjesom napunite k r u m p i r o v e k o r e . sol i p a p a r po ukusu. V o d u u kojoj se p o v r ć e m o ž e t e koristiti kao t e m e l j a c z a j u h u . celer. z a t i m d o d a j t e m j e š a v i n u kuhajte j o š pola m i n u t e . Vratite k r u m p i r e u p e ć n i c u i pecite 15 minuta. D o d a j t e m a s l a c ili m a r g a r i n .

i z d a n k e soje i p a p r i k u . D o b r o u m u t i t e z a j e d n o i pržite na ulju dok ne pozlati. Z a č i n i t e j e l o u m a k o m o d s o j e . Prilog m o ž e biti tijesto ili k r u h . z a t i m d o d a j t e k u h a n u rižu i pecite na tihoj vatri još 10 m i n u t a . gljive i i z d a n k e . sol i p a p a r . Z a g r i j t e m a s l a c u t a v i . K u h a j t e 8 do 10 m i n u t a i p o v r e m e n o miješajte. Pirjajte j o š pet m i n u t a . 1 kiselo vrhnje žlice sol i papar Izdanci s rižom • • • • • 4 šalice kuhane riže 40 dag svježih gljiva ploške 2 luka. i z d a n k e i peršin. Bogati omlet s izdancima soje • • • • • • • • • 106 4 jaja 1 luk. P o s l u ­ žite s m j e s t a k a o g l a v n o jelo. D o d a j t e kiselo v r h n j e . n a p r a v i t e m j e s t a u sredini t a v e p o m a k n u v š i rižu s p o v r ć e m na r u b o v e . l i m u n o v s o k . narezanih na na kockice 1 žlica umaka od soje 2 žlice sol šalica izdanaka soje zelena paprika. po mogućno­ sitno nasjeckana soje ili mungo graha • 2 šalice izdanaka narezanih na tanke O p e r i t e . U m u t i t e jaja i začinite ih po želji. 2 jaja 1 paprika narezana sti • • • crvena suncokretovog ulja na kockicš. sol i papar 107 . ulijte j a j a u sre­ d i n u i z a t i m p o m i j e š a j t e s r i ž o m . očistite i narežite gljive na tanje p l o š k e . d o d a j t e gljive.Izdanci na kiselo • • • • • • • 1 šalica izdanaka alfalfe maslaca ili margarina 50 dag gljiva 2 dag sok 2 1/2 limuna sitno nasjeckanog peršina L a g a n o popržite luk na ulju. Istucite j a j a sa solju i z a č i n s k i m b i l j k a m a . P o p r s k a j t e gotovi o m l e t u m a k o m o d soje. 10 dag 1 1 sitno nasjeckan svježih gljiva. Poslužite u z s a l a t u . Poslužite u z z e l e n u s a l a t u . pa d o d a j t e gljive. Miješajte n j e ž n o d o k se ne i s p e k u . izdanaka biljke suncokretovog ulja i malo sojinog nasjeckana alfalfe kockice 2 žlice začinske 2 žlice umaka P o p r ž i t e l a g a n o na ulju p o v r ć e . z a t i m d o d a j t e p o p r ž e n o p o v r ć e i i z d a n k e alfalfe.

p a p r i k u . 2 2 češnja šalice sitno nasjeckana usitnjena sirovih izdanaka pšenice u prahu 1/2 luka. i z d a n k e i m a h u n e . Zagrijte ulje u tavi. z a t i m ih ocijedite. Zavijte list u s m o t u l j a k te učvrstite č a č k a l i c o m ili n e č i m d r u g i m . D o b r o p r o m i j e š a j t e te p o s o l i t e i p o p a p r i t e . d a o m e k š a j u . sitno nasjeckanih kockice kockice kupusa Čili s izdancima pšenice i sojom M r v i c e m e s a od soje popržite na 2 žlice ulja i t o m e dodajte: • • • • • • • • • 2 luka. 2 žlice 2 mlada 1 paprika. zalijte u m a k o m i kuhajte na tihoj vatri 20 do 30 m i n u t a . rajčice i m l a d i luk te pirjajte d o k ne o m e k š a j u . nasjeckana na na riže mahuna. 108 Varivo od izdanaka soje • • • • • 2 šalice 2 5 7 šalice dag izdanaka temeljca crnog papra usitnjen 109 maslaca soje 1/2 žličice češanj češnjaka. . d o d a j t e luk. mljevenih 1/2 šalice kuhane šalica papar kuhanih 6 žličica 1/4 174 1/4 5 7 crvene paprike 1/2 šalica izdanaka mungo graha 7 žličicu soli žličice papra origana mažurana kumina temeljca od rajčica žličice žličice šalica 1/2 žličice • • vrhnja šalicu umaka kiselog tuba umaka od rajčice usitnjen lovorov list 1 mali luk.Smotuljci s izdancima mungo graha (sarmice) 8 većih listova ulja luka. k a k o bi se sastojci bolje spojili i dali p r i v l a č a n o k u s . Stavite u v e ć i lonac. z a t i m g a p o s l u ­ žite. sol i papar Pokrijte čili i k u h a j t e na tihoj vatri o k o sat v r e m e n a . Prelijte listove k u p u s a k i p u ć o m v o d o m . 2 rajčice. Razdijelite o v u m a s u u o s a m d i j e l o v a pa punite listove k u p u s a . Č e š ć e p r o m i j e š a j t e . U m a k ćete dobiti t a k o da p o p r ž i t e luk na ulju a z a t i m mu d o d a t e o s t a l e s a s t o j k e . D o d a j t e rižu. 1 1 soli Umak • • • • • • 1 žlica ulja 3 žlice 7 7 i nasjeckanog narezana narezane češnjaka. Kuhajte n a tihoj vatri d e s e t m i n u t a . O s t a v i t e čili d a s e hladi n e k o v r i j e m e .

• • • • • 1 luk. celera. gdje j e postalo i z u z e t n o p o p u l a r n o . D o d a j t e z e l e n u p a p r i k u . A k o želite gusti u m a k . Kuhajte 1 0 m i n u t a ili dok n e o m e k š a j u . D o d a j t e u m a k o d soje. šalice • podloga • 3/4 • Č o p sju bi t r e b a l o biti k i n e s k o jelo iako je n a s t a l o u S A D . d o d a j t e mu i z d a n k e soje. O v u s m j e s u stavite na s r e d n j u vatru te 111 . bilje nasjeckanog peršina svježeg od rajčica po mogućnosti smedeg 1/2 šalice žličica žlice sol i začinsko S t a v i t e t e m e l j a c na v a t r u . d o d a j t e žlicu g u s t i n a u m a k u o d soje. i z d a n k e i gljive. Na kraju d o d a j t e peršin te servirajte v r u ć e ili hladno. P o s t o j e različiti 110 Pržite luk. po želji. tj. šalica izdanaka svježih gljiva. nasjeckani nasjeckane narezana 3 žlice ulja izdanaka piskavice izdanaka alfalfe mungo graha 1 žlica ulja velika zelena paprika. v j e r o j a t n o su ga izmislili kineski k u h a r i u a m e r i č k i m resto­ r a n i m a . a p o o v o m v e g e t a r i j a n s k o m m o ž e t e g a lako pripremiti i ponuditi k a o g l a v n o j e l o za laganiju v e č e r u . b r a š n o i karijev p r a h . naribane nasjeckane srednje veličine. umaka od soje vrste škroba riže nasjeckanih mungo graha narezanih šalica izdanaka brašna mlijeka 2 žlice ulja 2 žlice 2 1 1/2 šalice žličica šalice 1 žlica praha kari (curry) 1 žličica soli muškatnog mljevenih oraščića kikirikija 25 dag 2 žlice (nije 1 žlica gustina ili neke druge obavezno) od kuhane poprženih cjelovite badema. k o m b i n i r a j t e 2 žlice ulja. narezana na tanke Čop sju (chop suey) na američki • • • • • • • • 2 velika 2 stapke 1 1 luka. celera. zagrijte ulje na tavi i popržite luk i celer. D o d a j t e r e d o m p r e o s t a l e s a s t o j k e i k u h a j t e na tihoj vatri d o k se v a r i v o ne z g u s n e . recepti z a č o p s j u . a k a d z a v r i j e . 1 4 nasjeckan umaka šećera. Kari (curry) od tri vrste izdanaka • 2 luka ploške • • • • • • • • • • • • 2 2 1 1 1 velike stapke šalica šalica mrkve. Dakle. stavite p o k l o p a c i o s t a v i t e da se jelo l a g a n o k u h a . Č o p sju poslužite n a p o d l o z i o d s m e đ e k u h a n e riže. Da biste dobili u m a k . D o b r o p r o m i ­ ješajte. da o m e k ­ šaju. m r k v u i celer na 3 žlice ulja d o k ne o m e k š a j u i ne p o z l a t e . P o s p i t e jelo s j e c k a n i m b a d e m i m a .

ili margarina 112 8 IZDANCI-ŽIVA HRANA . mažuran. K u h a j t e j o š 3 m i n u t e ili d o k se izdanci p o s v e ne z a g r i j u . limenka rajčica ili 3 manje rajčice. makaroni. 2 5 malih kocke 1 zan 1 maslinovog narezana tikvica. U m i j e š a j t e z a t i m z a č i n s k e biljke. Ratatuj (ratatouille) od izdanaka soje • • • • • • • i • • • • 1 3 žlice 3 luka. P o s l u ž i t e na p o d l o z i od s m e đ e riže. češnjaka. Pirjajte 1 5 m i n u t a ili d o k s e p o v r ć e d o b r o ne p o v e ž e i ne o m e k š a . patlidžan srednje na kockice narezane na kockice neoguljen i nare­ oguljene veličine. ulja na ploške usitnjena i narezanih na neoguljenih • celer • 20 dag • izdanaka mungo graha češanja 10 dag ribanog sira po ukusu 2 do 3 zelene paprike. nasjeckane šalica izdanaka soje papra prahu 1 žličica soli 1/2 žličice bosiljak u O p e r i t e rižu. o c i j e d i t e je i bacite kratko na z a g r i j a n o ulje. Z a č i n i t e k u h a n u rižu k a r i j e m . Zeleni rižoto • • • • • • 3 žlice ulja 30 dag 3/41 cjelovite riže vode ili temeljca 1 žlica praha kari 1 žlica umaka od soje 1 češanj češnjaka melisa. k a š i heljde ili kaši o d cjelovitog žita. luk vlasac. S a s t a v i t e s p o v r ć e m i i z d a n c i m a . p o s u š i t e ih i sitno n a s j e c k a j t e . Dodajte sol. peršin. bosiljak. / 5 dag mješa vine s vježih začinskih biljki npr. m u n g o i z d a n k e i ribani sir te s m j e s t a poslužite. D o d a j t e s v e o s t a l e s a s t o j k e o d j e d n o m . A k o volite rajčice. z g n j e č e n i m č e š n j a k o m i u m a k o m od soje. muškatni oraščić i m l j e v e n e kikirikije. U m e đ u v r e m e n u o p e r i t e z a č i n s k e biljke. Zalijte t e m e l j c e m ili v o d o m i stavite d a s e k u h a 3 5 d o 4 5 m i n u t a na tihoj vatri. Tjestenina s izdancima • • • 30 do 40 dag rezanci) 3 dag maslaca 2 srednja luka 113 tjestenine (pužići. Pržite luk i č e š n j a k na ulju dok ne o m e k š a j u . D o b r o p r o m i j e š a j t e . m o ž e t e ukrasiti zeleni rižoto k r i š k a m a svježe rajčice.joj p o s e b n o dolijevajte mlijeko i p r i t o m s t a l n o miješajte u m a k dok se ne zgusne.

U m u t i t e j a j a s u m a k o m od soje. L a g a n o p o s o l i t e i p o p a p r i t e . izdanaka zgnječen sol i papar 2 žlice 5 do alfalfe 10 dag ribanog sira Tjesteninu skuhajte u slanoj vodi pa ocijedite. P o p r ž i t e luk na m a s n o ć i . O v o se j e l o m o ž e servirati uz z e l e n u salatu i p r ž e n e krumpiriće. Zapečeni izdanci leće sa sirom • • • 1 kg mrkve 4 šalice izdanaka leće sira 15 dag ribanog sira 50 dag 1 jaje 1 luk 1 do 2 češnja češnjaka paprika peršin sol i papar mekog svježeg malo mlijeka Kineska kajgana • • • • • • • • • 2 žlice 1 15 dag ulja izdanaka mungo graha • . N e k a ne b u d e suviše mekana. K a j g a n a ne smije biti s u v i š e s u h a ni s m e đ e boje. Z a g r i j t e ulje u tavi i p o p r ž i t e z a j e d n o poriluk i i z d a n k e m u n g o g r a h a . U m e đ u v r e m e n u u m u t i t e j a j a u m l i j e k u i d o d a j t e sol. M a s u izlijte u t a v u na i z d a n k e i poriluk te l a g a n o miješajte d o k se jaja ne i s p e k u . p a p a r i i z g n j e č e n i č e š n j a k . stavite u t a v u . Prije s e r v i r a n j a k a j g a n u u k r a s i t e i z d a n c i m a alfalfe p o želji. 114 115 . zalijte u m u ć e n i m j a j i m a i p e c i t e d o k se j a j a ne zgusnu. • • • • • • • do 2 poriluka 4 jaja 1 žlica umaka od soje (po želji) 1 žlica suhog bijelog vina 4 žlice mineralne vode sol i papar 2 žlice izdanaka alfalfe (po želji) N a m a s t i t i o k r u g l u p o s u d u .• • • • • • • 4 šalice izdanaka mungo graha Poriluk o p e r i t e . Pokrijte m r k v u i z d a n c i m a leće. 4 jaja 1/81 1 mlijeka češanj češnjaka. N a r e ­ žite i dio z e l e n e s t a p k e . O p e r i t e m r k v e . P o m i j e š a j t e tjesteninu s i z d a n c i m a m u n g o g r a h a . z a t i m ih n a r e ž i t e na kolutiće. ( O v o j e jelo p o s e b n o d o b r o g o k u s a a k o se p e č e u z e m l j a n o j p o s u d i ) . Prije serviranja u k r a s i t e i z d a n c i m a alfalfe i p o s p i t e s i r o m . P o r e d a j t e u n a m a š ć e n u p o s u d u . v i n o m i m i n e ­ r a l n o m v o d o m te p o s o l i t e i p o p a p r i t e . očistite i n a r e ž i t e na t a n k e kolutove.

Zalijte t e m e l j c e m i k u h a j t e o k o 10 m i n u t a na m a l o m p l a m e n u . Posolite i p o p a p r i t e . V a r i v u d o d a j t e rajčice i slatko v r h n j e .U m u t i t e sir. Tijesto oblikujte u kuglu te p o k r i v e n o ostavite na t o p l o m m j e s t u sat v r e m e n a . k u m i n o m i k o r i j a n d r o m . D o d a j t e i z d a n k e s l a n u t k a i p o s p i t e ih k o r i j a n d r o m . Prije serviranja pospite varivo nasjeckanim peršinom. z g n j e č e n i č e š n j a k i l i m u n o v s o k . 15 dag ribanog sira P o m i j e š a j t e b r a š n o sa solju. 117 116 . n a s j e c k a n i luk i usitnjeni p e r š i n . Umijesite g l a t k o tijesto koje s e d o b r o o d v a j a o d prstiju. p a p a r i p a p r i k u . d o k n e udvostruči o b u j a m . S i r u d o d a j t e naribani sir. O v u s m j e s u r a s p o r e d i t e r a v n o m j e r n o p r e k o p o v r ć a u p o s u d i . mlijeko i jaje pa d o d a j t e sol. R a s t o ­ pite k v a s a c u mlakoj vodi i z a j e d n o s j a j e m i uljem d o d a j t e b r a š n u . Pizza s izdancima Tijesto: • • • 25 dag brašna soli kumina korijandra 1/2 žličice 1/2 žličice 1/2 žličice 1 jaje 1 žlica ulja 1/81 mlake 2 dag Varivo od izdanaka slanutka 2 žlice 11 uk 3 šalice 1 1/21 50 1 1 1 žličica izdanaka mljevenog slanutka korijandra Nadjev: bosiljka vrhnja soka peršina ulja • • • • • vode kvasca temeljca dag rajčica suhog žličica • • • • • • • • 50 dag 1 luk rajčica origana do 3 češnja češnjaka slatkog žlica limunovog svježeg 3 žlice • 2 žličice 1 1 žličica bosiljka žličica majčine dušice mljeveni papar mungo graha i izdanaka sol i papar malo nasjeckanog 1 žličica soli svježe leće 10 do 10 dag izdanaka Na ulju pržite sitno n a s j e c k a n luk d o k ne p o s t a k l i . z a t i m bosiljak. . Stavite p o s u d u u peć­ nicu i pecite na 2 0 0 ° C o k o 40 m i n . Z g n j e č i t e č e š n j a k i d o d a j t e ga s i r u .

U m e đ u v r e m e n u nasjeckajte luk. b o s i l j k o m i o r i g a n o m . R a s t o p i t e m a s l a c u loncu te na n j e m u popržite i z d a n k e g r a š k a . N e k a vrije na l a g a n o m p l a ­ m e n u o k o sat v r e m e n a . Posolite i pospite p a h u l j i c a m a k v a s c a . N a s j e c k a j t e luk n a k o c k i c e . te p o p a p r i t e i p o s o l i t e . P o s p i t e o r i g a n o m . Nabujak od raži i izdanaka mungo graha 25 dag raži u zrnju 1/21 vode ili temeljca 1 1 1 1 žličica žličica žličica suhog suhe suhog bosiljka majčine origana dušice 1 luk češanj češnjaka peršina rajčice dag Pirjani izdanci graška • • • • • • • • 3 do 4 šalice izdanaka graška 2 dag 1 luk 1 mrkva celerovo miloduh peršin pahuljica kvasca sol lišće maslaca 1 svežnjić 30 2 10 dag ribanog sira jogurta sol i papar 2jaja 5 dag izdanaka mungo graha • 2 žlice N a m o č i t e raž p r e k o noći u 1/2 I v o d e . P i z z u pecite u toploj pećnici na 2 0 0 ° C o k o 35 m i n u t a . N a tijesto z a t i m r a s p o r e d i t e m j e š a v i n u i z d a n a k a m u n g o g r a h a i leće te ga p o s p i t e ribanim s i r o m . Pirjajte o k o 15 m i n u t a . z a č i n s k e biljke na sitne listiće. luk s i t n o n a s j e c k a j t e te ga r a s p o r e d i t e po tijestu. Pet m i n u t a prije kraja p e č e n j a p o s p i t e n a b u j a k i z d a n c i m a m u n g o g r a h a . M j e š a v i n o m prelijte s m j e s u u p o s u d i te p e c i t e u pećnici o k o 30 m i n u t a na 2 2 0 ° C . Z a č i n i t e z g n j e č e n i m č e š n j a k o m i ulijte m a s u u namašćenu posudu za nabujak. J o g u r t u m u t i t e z a j e d n o s j a j e m i o s t a t k o m ribanog sira te posolite i popaprite. S l i j e d e ć e g d a n a s k u ­ hajte raž u vodi u kojoj se n a m a k a l a z a j e d n o s m a j č i n o m d u š i c o m . m r k v u . N a r e ž i t e rajčice na tanje p l o š k e . b o s i l j k o m i m a j ­ č i n o m d u š i c o m . S v e d o d a j t e k u h a n o j raži te u s m j e s u umutite i p o l o v i c u r i b a n o g sira. luk i z a č i n s k e biljke. očistite i narežite rajčicu i isjeckajte p e r š i n . 118 119 . m r k v e n a kolutiće.T a d a tijesto još j e d n o m i z m i j e s i t e pa oblikujte u o k r u g l u pogaču promjera 26 cm.

Ljetno varivo s izdancima 3 žlice Muk 60 dag 4 velike tikvica rajčice soje i mungo graha ulja 2 šalice izdanaka sol i papar majčina origano bosiljak 1 5 do češanj češnjaka dušica 9. Posolite i p o p a p r i t e . Prije s e r v i r a n j a pospite varivo sirom. začinite m a j č i n o m d u š i c o m . Z a j e d n o s l u k o m popržite na ulju i pirjajte 10 do 15 m i n u t a t e p o potrebi d o d a j t e m a l o v o d e . Salate 10 dag ribanog sira L u k narežite na kockice. Pri z a v r š e t k u k u h a n j a d o d a j t e varivu i z d a n k e . bosiljkom i č e š n j a k o m . O p e r i t e tikvice i narežite ih na tanje p l o š k e . orig a n o m . ali n e m o j t e ih kuhati. N a r e ž i t e rajčice na kocke i d o d a j t e o s t a l o m p o v r ć u u l o n c u . 120 .

l i m u n o v sok. P o m i j e š a j t e jogurt.Salata glavatica s potočarkom • • • Preljev: • • • 1/81 malo jogurta ulja limunovog soka 7 1 2 glavica žlica šalice salate listova potočarke izdanaka potočarke • 2 žlice sol i papar Očistite. Salata sijanica s izdancima suncokreta • • • 20 dag 1 25 salate sijanice svježi mladi krastavac dag jagoda 123 . O d m a h poslužite. o p e r i t e i narežite salatu na z a l o g a j e . O p e r i t e listove p o t o č a r k e i sitno ih n a s j e c k a j t e . sol i p a p a r te preljevu d o d a j t e i sitno s j e c k a n u p o t o č a r k u . ulje. D o d a j t e preljevu i i z d a n k e te t i m e prelijte u zdjeli salatu.

začinite solju p a p r o m i s e n f o m te d o d a j t e i zdrobljeni č e š n j a k . Kiselo z e l j e usitnite r u k o m te p o m i j e š a j t e s i z d a n c i m a i g r o ž đ e m . O p e r i t e kra­ s t a v a c i narežite ga na t a n k e k o l u t o v e . O p e r i t e j a g o d e i. u m a k od soje i ulje d o b r o u m u t i t e i začinite đ u m b i r o m . r a s p o l o v i t e j a g o d e i izvadite koštice. a k o su p r e v e l i k e . Od s a s t o j a k a za preljev u m u t i t e preljev. J o g u r t p o m i j e š a j t e s l i m u n o v i m s o k o m . V r h n j e . žlica octa ili limunovog soka 1 žlica kečapa sol i papar S a l a t u operite i očistite. zob ili raž) Salata od izdanaka leće i krastavaca • • • 1 1 veliki krastavac za salatu šalica izdanaka luka leće vlasca • • • • • Preljev: • • • 124 25 sok dag jogurta polovice limuna senfa O p e r i t e g r o ž đ e . izvadite s r e d i n u s k o š t i c a m a (ako je p o t r e b n o ) i g r u b o naribajte na t a n k e p l o š k e . P o s p i t e salatu i z d a n c i m a . S v e s a s t o j k e salate prelijte p r e l j e v o m i o d m a h p o s l u ž i t e . Kravlji sir oblikujte u o m a n j e g r u d e i r a s p o r e d i t e ih u s a l a t i . a luk v l a s a c na kraće š t a p i ć e . S v e p o r e d a j t e u v e ć u z d j e l u za s a l a t u . Luk narežite na t a n k e k o l u t o v e . p a p r o m i s o l j u . Salata od žitnih izdanaka • • • Preljev: 7 1 25 šalica žitnih izdanaka šalica kiselog zelja dag grožđa (pšenica. prepolovite ih. O s t a v i t e da se o s u š i . prelijte salatu i o d m a h poslužite.• • Preljev: • • • • • 20 dag 4 žlice svježeg izdanaka kravljeg sira suncokretovih sjemenki • • 1/2 žličice 7 soli češanj češnjaka 1/81 slatkog 3 žlice 1 vrhnja ulja suncokretovog O p e r i t e k r a s t a v a c . ječam. Prelijte salatu o v i m p r e l j e v o m i p o s p i t e 125 10 g slatkog ili kiselog 2 žlice ulja đumbira alfalfe za ukras 1 žlica umaka od soje 1/2 žličice papar i sol 2 žlice izdanaka vrhnja • • Huk 2 svežnjića 1/2 žličice .

soli i p a p r a . Rajčice o p e r i t e i razrežite ih u o s m i n e te n j i m a garnirajte s a l a t u . Poslužite. bilje lješ­ n j a k e ili o r a h e . lišće stolisnika. c v j e t o v e t r a ­ tinčice . P o m i j e š a j t e s v e s a s t o j k e . kiselog mlijeka. Salata od raženih izdanaka • • • 25 2 dag jabuke dag lješnjaka izdanaka mrkve raži 15 dag Samoniklo bilje s proklijalom pšenicom V e ć u r a n o proljeće m o ž e t e na l i v a d a m a i u š u m a r c i m a u d a l j e n i m o d c e s t a ubrati m l a d o s a m o n i k l o j e s t i v o bilje b o g a t o v i t a m i n i m a i m i n e r a l i m a . ulje i z a č i n e te prelijte i z d a n k e m u n g o g r a h a .i z d a n k e . divlji d r a g u š a c . o s u š i t e i narežite na k o m a d i ć e veličine z a l o g a j a . Izbor je velik. 126 • 5 Preljev: • • • 1 jogurt ili kiselo vrhnje 2 žlice sol 127 limunovog soka . .s v e i z d a n c i m a alfalfe. a p r e d l a ž e m o n e k e o d najpoznatijih biljki: lišće m a s l a č k a (radič). m l a d u k o p r i v u . • • • Preljev: • 20 do 25 dag 1 šalica 5 dag samoniklog bilja oraha ili lješnjaka izdanaka pšenice nasjeckanih Salata od mungo graha • • Preljev: • • • • 3 žlice jogurta 3 žlice sol 1/2 žličice karija ulja ili kiselog od suncokreta vrhnja 20 4 dag rajčice izdanaka mungo graha 3 žlice 5 žlica suncokretovog kiselog mlijeka ulja • • • 7 žlica soka od limuna sol i papar O p e r i t e i očistite s a m o n i k l o j e s t i v o bilje.i prelijte p r e l j e v o m . kiselicu. zdrobljenog U m i j e š a j t e z a j e d n o jogurt. . • 1/4 žličice suhog bosiljka. U m u t i t e preljev o d ulja. l i m u n o v o g s o k a . Ostavite n e k o l i k o t r e n u t a k a d a s e p r o ž m e i z a t i m poslužite.

9 IZDANCI-ŽIVA HRANA 129 . O d n a v e d e n i h s a s t o j a k a umiješajte preljev. O p e r i t e matovilac. 128 2 1 1/2 1/2 šalice šalica šalice izdanaka očišćenih naribane grožđica narezane na kolutove pšenice koštica s korom suncokreta 1/2 češnja češnjaka nasjeckanog 3 jabuke. Od j o g u r t a ili kiselog vrhnja i l i m u n o v o g s o k a u m i j e š a j t e preljev i posolite g a . a sir r a z d r o b i t e na m a n j e g r u d e . po želji je ogulite. J a b u k e i luk narežite na k o c k i c e . D o d a j t e siru i izdancima. ogulite i o d s t r a n i t e im k o š t i c e . 1 žlica senfa sol i papar šalice jogurta 3 banane S v e s a s t o j k e l a g a n o p o m i j e š a j t e u zdjeli za salatu i p o s l u ­ žite. v o ć a i i z d a n a k a . Naribajte k r u p n o i j a b u k e i m r k v e .O s t r u ž i t e m r k v e . L j e š n j a k e n a s j e c ­ kajte i d o d a j t e z a j e d n o s j a b u k a m a i m r k v a m a r a ž e n i m izdancima. Stavite ga k a o p o d l o g u na p l a d a n j ili u z d j e l u za s a l a t u . R a s p o r e d i t e po m a t o v i l c u m j e š a v i n u sira. 1 naranča 10 dag matovilca P o m i j e š a j t e sir s l i m u n o v i m s o k o m i solju te l a g a n o d o d a vajte i z d a n c i m a p š e n i c e . rajčice na o s m i n e . P o s l u ž i t e . i lan) 15 dag sijanice salata glavatica ili Jutarnja salata 3 žlice ulja 1 1 žlice limunovog žlica soka svježeg peršina • • • • • • P o m i j e š a j t e d o b r o različite i z d a n k e . Prelijte salatu i p o s l u ž i t e . Poslužite. S v e s a s t o j k e s a l a t e p o m i j e š a j t e i prelijte p r e l j e v o m . očistite i ocijedite v o d u . Matovilac s pšeničnim izdancima • • • • • • • 20 dag 2 žlice sol 20 1 dag pšeničnih izdanaka velika jabuka svježeg limunovog kravljeg sira soka Šarena salata od izdanaka • • • • • • Preljev: 2 šalice rotkvica. 1 2 1 jabuka rajčice 1 mali luk 15 dag oštrog sira mješavine alfalfa izdanaka (mungo grah. j a b u k e o p e r i t e . O p e r i t e j a b u k u . Pomiješajte. ogulite n a r a n č u i o b j e narežite na k o c k i c e .

Miješana salata od izdanaka mungo graha • • • • 1 1 1 manja sirova šalica limenka cvjetača. stavite u b l e n d e r i u m u ­ tite u g u s t u j e d n o l i č n u s m j e s u . o s i m i z d a n a k a alfalfe. ili crvene paprike. raj­ čicu ili p a p r i k u . ocije­ Izdanci alfalfe i soje u salati • • • • • 1/2 glavice 2 šalice svježeg kupusa. kuhanog rastavljena kukuruza. sol i papar Alfalfa salata začinjena rotkvicom • • • • 2 1 1 1 1/4 sok šalice šalica šalice izdanaka alfalfe i košticu) (stapke) celera rotkvice P o m i j e š a j t e s v e s a s t o j k e u zdjeli i prelijte ih p r e l j e v o m . ulje. k u p u s ili c v j e t a č u . S a s t o j k e s a s t a v i t e u zdjeli za s a l a t e . I z d a n k e alfalfe r a s p o r e d i t e u zdjeli za salatu i z e l e n o m s m j e s o m prelijte s a l a t u . alfalfe nasjeckanih izdanaka soje trgane zelene paprike naribanog đenog na cvatove kuhanih 3 na izdanaka mungo graha. 130 131 . krupno riban 2 stapke celera. avokado (odstranite koru nasjeckanog izdanaka vode žličica kelpa Salata od izdanaka alfalfe • • • • • • 2 šalice izdanaka alfalfe luka • • • 1/4 šalice 1/2 limuna 1/2 šalice sitno nasjeckanog 1 rajčica. O v o j salati m o ž e t e po želji d o d a t i i d r u g e s a s t o j k e : z e l e n u s a l a t u . P o želji m o ž e t e o v o m g u s t o m u m a k u d o d a t i luk. a z a t i m prelijte o m i l j e n i m u m a k o m . minute rezance Preljev: • na pari narezane narezan na tanke kolutove 2 zelene S a s t a v i t e s v e z a j e d n o u zdjeli i prelijte m a j o n e z o m . u osminama 1 krastavac. P o m i j e ­ šajte i poslužite. ocat. izdanaka 1/2 šalice sitno 1/2 šalice sitno 1 luk. Služite o d m a h . na sitne koc­ S v e s a s t o j k e . usitnjene narezane 1/2 zelene kice paprike.

a a k o su m l a d i . K o l i č i n a je za d v i j e osobe. D o d a j t e i z d a n k e i sitno isjeckani celer. a k o je potrebno. T i m e prelijte i z d a n k e alfalfe i salatu p o s p i t e s e z a m o v i m s j e m e n k a m a koje s t e p r e t h o d n o popržili i z a t i m istucali u a v a n u .Alfalfa i ananas • • • • 1 šalica vode 1 1 šalica svježih kockica alfalfe sjemena sezamovog ananasa šalica izdanaka • • • sok 1/2 limuna 3 žlice sjemenki sol i papar po želji suncokreta (očišćenog) 3 žlice S t a v i t e a n a n a s i v o d u u b l e n d e r i m u t i t e d o k ne d o b i j e t e gusti u m a k . N a r e ž i t e rajčicu i a v o k a d o te d o d a j t e i z d a n k e . Z a pri­ p r e m e v o d i t e r a č u n a o t o m e da k r u m p i r e očistite i izribate p o s l j e d n j e . Sve ostale sastojke lagano promiješajte u zdjeli za s a l a t u i prelijte u m a k o m od a v o k a d a . Posolite i p o p a p r i t e t e pospite salatu s j e m e n k a m a s u n c o k r e t a . Istisnite sok l i m u n a po k r u m p i r u . P o m i j e š a j t e i začinite k e l p o m i l i m u n o v i m s o k o m . O g u l i t e k r u m p i r e . Salata od krumpira i izdanaka alfalfe • • • 132 2 krumpira izdanaka alfalfe Slatka salata od izdanaka pšenice • • • 1/2 šalice 2 žlice med i malo tri dana kelpa 133 starih izdanaka pšenice 1/2 šalice 1/2 šalice na kockice narezane stapke celera sezamovih sjemenki . Alfalfa i mrkva • • • • • 1 1 7 šalica sitno ribane mrkve šalica zelene salate šalica izdanaka alfalfe cikle ribane Mungo grah i alfalfa • • • • • • 7 7 7 7 1/2 šalica rajčica avokado limuna malokelpa izdanaka mungo graha šalica izdanaka alfalfe 1/2 šalice sitno 1/2 avokada Z d r o b i t e a v o k a d o v i l j u š k o m i u m u t i t e s v o d o m . Naribajte ih na vrlo t a n k e p l o š k e . s a m o ih d o b r o o s t r u ž i t e . jer b r z o t a m n e izloženi z r a k u .

Salata s paprikom 2 svježe p a p r i k e narežite na k o m a d i ć e i p o m i j e š a j t e s i z d a n ­ c i m a . O p r a n e i o s u š e n e š a m p i n j o n e narežite na t a n k e p l o š k e . 134 • • 2 žlice 2 žlice suncokretovog limunovog soka 135 ulja . 2 žlice l i m u n o v o g s o k a . I z d a n k e z a o v u salatu n e t r e b a kuhati. Izrežite rajčice na k o c k i c e i p o m i j e š a j t e s i z d a n c i m a i l u k o m .Popržite s j e m e n k e s e z a m a te ih istucajte u a v a n u . kuhani i ohlađeni Salata s celerom • • • 2 stapke 1 kivi. Z a č i n i t e salatu s m a l o k e l p a (u p r a h u ) i medom. m o r s k e soli. u k r a s i t e kivijem i p o p r s k a j t e limunovim sokom. Pustiti da se o h l a d e . Koristite u o v i m v a r i j a c i j a m a : Salata od izdanaka slanutka • 2 šalice izdanaka 1 2 mali luk. Salata sa šparogama i šampinjonima 12 d a g v r h o v a š p a r o g a izvadite iz k o n z e r v e i ocijedite. Sve s a s t o j k e za preljev d o b r o u m u t i t e p j e n j a č o m i prelijte njime salatu. poprskajte limunovim s o k o m i pomiješajte s izdancima m u n g o g r a h a i š p a r o g a m a . p e r š i n a i luka v l a s c a . tikvice oguljene i narezane na kockice slanutka. Salata od izdanaka mungo graha • • • 2 šalice 1 izdanaka nasjeckani luk 4 do 5 rajčica Preljev ćete napraviti od 1 kiselog v r h n j a ili j e d n o g j o g u r t a ili kefira. soli. Izdanci mungo graha u raznim varijacijama 25 d a g i z d a n a k a m u n g o g r a h a kratko popržite u v r e l o m ulju. limunovog Umak za salatu: P o m i j e š a j t e i z d a n k e i celer. p a p r a i n a s j e c k a n o g p e r š i n a . Z a č i n i t e l i m u n o v i m s o k o m i u m a k o m o d soje. 1 č e š n j a č e š n j a k a . 1 žlice s e n f a . P o s p i t e n j i m a i z d a n k e . malo celera nasjeckane soka na kockice • • • sitno nasjeckan oguljen i narezan na tanke kriške 2 rajčice. ulja. Prije s e r v i r a n j a prelijte u m a k o m od l i m u n o v o g s o k a .

N a r e z a t i tikvice na t a n k e p l o š k e i p o m i j e š a t i ih sa s v i m o s ­ t a l i m s a s t o j c i m a salate. Salata od kupusa i izdanaka leće Salata od špinata i izdanaka leće • • • 50 7 dag mladog špinata narezanih na tanke • • • • • šalica izdanaka leće 1/2 glavice tanke 2 žlice 1 1 na Umak za salatu: žličica sezamovog ulja ulja zgnječen moguće) sitno nasjeckanog N a r e z a n i k u p u s staviti u z d j e l u i p o m i j e š a t i d o b r o s u l j e m . Umutiti sastojke za u m a k i n j i m e preliti salatu. 1/2 šalice svježeg pe/šina. Preliti salatu i staviti je u frižider na s a t . 136 137 . Spojiti s a s t o j k e u m a k a . U m a k ć e m o p r i ­ rediti u b l e n d e r u (vrsta m i k s e r a ) . P o m i j e š a t i ga s i z d a n c i m a leće i r o t k v i c o m . U m j e s t o i z d a n a k a p š e n i c e m o ž e t e popržiti n a tavi bez m a s n o ć e s j e m e n k e s e z a m a i n j i m a posuti s a l a t u . ili sezamovog • • • • korijen kupusa ocat slatkog vrhnja kumina manje) zdrobljenog sol (što šalica bijelog kupusa. Stavit ć e m o korijen i o s t a l e s a s t o j k e u m a k a te ih izmiksati u pire. Z a t i m k u p u s u d o d a t i o s t a l e s a s t o j k e salate. ulja narezanog na rezance suncokretovog izdanaka leće naribana s lišćem narezane celera zajedno mala cikla. izdanaka žličica maslaca Oprati i očistiti špinat te ga ostaviti da se ocijedi i o s u š i . N e p o s ­ r e d n o prije s e r v i r a n j a popržiti i z d a n k e p š e n i c e na m a s l a c u i njima posuti salatu.• • • morska 2 žlice sol lišće peršina 2 žlice potočarke. 6 srednjih rotkvica. d o b r o i h p o m i j e š a t i i umutiti te u m a k o m preliti s a l a t u . ploške 2 stapke tanke ploške Umak za salatu: • • • • • • • • 1 1 2 žličice svježe morska 2 žlice 2 žlice sjemena 1 suncokretovog mljeveni sol (što papar manje pšenice • jabučni malo morska češanj češnjaka.d v a prije serviranja.

1 žličica mljevenog 4 crne svježe morska 2 tvrdo 1 žlica sjemena P o m i j e š a t i s a s t o j k e s a l a t e u velikoj zdjeli a z a t i m je preliti u m a k o m . per­ šinom i potočarkom. 1 mala naribane tikvica. šalica izdanaka narezan na na tanke ploške Umak: 1/2 paprike. narezana na tanke ploške mungo graha • 2 žlice • • • • 2 žlice morska svježe ulja po izboru vina sol (što manje papar kopra (sitno nasjeckanog) moguće) 1 žlica soka od limuna mljeveni svježeg • 2 žlice žlica luka. šalice naribane sezama (usitnjenog P o m i j e š a t i s v e s a s t o j k e s a l a t e . a z a t i m u b l e n d e r u napraviti u m a k i preliti njime s a l a t u . naribana izdanaka Salata od izdanaka ječma • • 138 1 1 šalica izdanaka ječma svježe naribane šalica cikle. kuhana jajeta. povrtnica. mljeveni sol (što ulja gorušice sitno papar manje) sitno nasjeckana lišća) lišća) (usitnjenog ili malo svježe sitno nasjeckanog gorušice nasjeckane 1 i 1/2 šalica izdanaka riže 1 1 manji krastavac. Posuti je n a s j e c k a n i m j a j i m a . . potočarke 2 žlice peršina Salata od mrkve i izdanaka sezama • • • Umak: • • • • • 1 jogurt 1 žlica ulja 1 žlica soka od limuna malo malo mljevenog mljevenog komorača papra 139 (sjeme) 4 1 1/2 veće mrkve. U m a k treba dobro umutiti u porcelanskoj posudi t e istući ž i c o m k a k o b i s e d o b i l a p j e n a s t a s m j e s a . narezane rezance • • 2 mrkve. S a l a t u posuti svježe nasjeckanim koprom.Salata od izdanaka riže i mungo graha • • • • Umak: 2 žlice 4 1 žlice voćnog octa maslinovog izdanaka masline.

• • morska 3 žlice sol (što potočarke manje) Celer s izdancima potočarke • 5 1 stapki celera limunovog soka narezana na tanke ploške Pomiješati m r k v u . Poklopiti salatu i ostaviti je sat v r e m e n a u frižideru kako bi m r k v a i ostali sastojci upili što bolje u m a k . Staviti naribani celer i n a r e z a n e j a b u k e u zdjelu i posuti ih i z d a n c i m a p o t o č a r k e . Prije s e r v i r a n j a ukrasiti salatu p o t o č a r k o m . p o v r t n i c u i i z d a n k e s e z a m a u v e ć o j zdjeli te preliti d o b r o u m u ć e n i m u m a k o m . sitno nasjeckane • • • • • • ulja od suncokreta bez koštica klinčića potočarke češanj češnjaka mljevenog cimeta šalice izdanaka 3 suhe luk. mljevenog komorača izdanaka Staviti oprani i o s u š e n i m a t o v i l a c u z d j e l u . sitno nasjeckana Izdanci gorušice i smokve u matovilcu • • • • Umak: • • • • • 2 žlice morska 1 2 žlica žlice ulja od limuna (što je manje gorušice moguće) (sjeme) sol 3 1 1 šake matovilca smokve. luka. manja čaša bijelog vina narezan na tanke kolutove 2 žlice soka Očistiti celer i sitno ga naribati. Umak za salatu: • 2 srednja 2 žlice 1 malo malo 1/2 12 šljiva. T o j kremi d o d a t i j o š č e š n j a k i mirodije te staviti u mikser da d o b i j e t e m e k a n u kremu. Preliti salatu k r e m o m od šljiva i servi­ rati. Z a t i m posuti m a t o v i l a c s m o k v a m a i k o l u t o v i m a luka koji s m o pre­ t h o d n o popirjali u n e š t o ulja. 140 . • • 2 žlice kisela jabuka. u m a k o m preliti salatu i d o b r o je p r o m i j e š a t i . S m j e s t a p o p r s k a t i l i m u n o v i m s o k o m da ne p o t a m n i . S a s t o j k e za u m a k d o b r o p o m i ­ j e š a t i . U m e đ u v r e m e n u n a m o č i t i n a r e z a n e s m o k v e u b i j e l o m vinu o k o 15 m i n . P o m i j e š a t i luk i ulje te z a j e d n o sa šlji­ v a m a staviti u b l e n d e r da se z d r o b i .

10. Slatka Jela od izdanaka

Izdanci sezama s ribanim jabukama
• • • • • • 4 do 6 jabuka malo šaka limunov 1 cimeta grožđica sok

slatko vrhnje

2 do 3 žlice izdanaka

J a b u k e očistite, ogulite i naribajte te s m j e s t a natopite limu­ n o v i m s o k o m , k a k o ne bi p o s m e đ i l e . P o s p i t e c i m e t o m i dodajte grožđice, dobro pomiješajte. Istucite slatko vrhnje u šlag i njime pokrijte ribane j a b u k e . I z d a n k e s e z a m a m a l o popržite na tavi bez m a s n o ć e i n j i m a pospite jabuke i tučeno vrhnje. I z d a n k e s e z a m a m o ž e t e d o d a t i p e č e n i m j a b u k a m a , tj. mješavinom grožđica, smeđeg šećera i izdanaka sezama puniti i z d u b l j e n a s r c a j a b u k a i z a t i m ih peći u v r u ć o j p e ć n i c i .

Okruglice s izdancima
• • 15 dag brašna 5 dag mljevenih lješnjaka 145

10 IZDANCI-ŽIVA HRANA

• • • • • •

5 5 1

dag grožđica dag kokosovog naranče brašna šalica izdanaka pšenice

sok jedne 2 žlice nešto vode

meda

Stavite u zdjelu za m i j e š a n j e tijesta b r a š n o , lješnjake, grož­ đice, kokosovo brašno, med, izdanke pšenice i sok od n a r a n č e t e d o b r o mijesite. D o d a j t e s a m o onoliko v o d e koliko je p o t r e b n o da d o b i j e t e ni s u v i š e ljepljivu ni s u v i š e suhu masu. O v o tijesto oblikujte u okruglice veličine šljive i o s t a v i t e d v a d a n a da se s u š e na s u n c u . O k r u g l i c e m o ž e t e sušiti i u pećnici na rešeci pri t e m p e r a t u r i 6 0 ° C pri o t v o r e n i m v r a t n i ­ c a m a p e ć n i c e . T a k o ć e o k r u g l i c e biti g o t o v e z a j e l o v e ć n a k o n 5 do 6 sati s u š e n j a .

Zagrijte p e ć n i c u na 1 8 0 ° C . I z d a n k e p š e n i c e s a m e l j i t e u stroju za m e s o . U velikoj zdjeli pomiješajte z o b e n e p a h u ­ ljice,kokos, p š e n i č n e i z d a n k e , s u n c o k r e t o v e i s e z a m o v e s j e m e n k e . D o d a j t e ulje i d o b r o s v e izmiješajte. P o m a l o doli­ jevajte v o d u . D o d a j t e b a d e m e i g r o ž đ i c e te ih u m i j e š a j t e u s m j e s u . Istresite s m j e s u u veliki pouljeni plitki lim. R a s p o r e ­ dite s m j e s u j e d n a k o m j e r n o ž l i c o m ili s p a t u l o m . Podijelite u k o c k e m o k r i m n o ž e m . Pecite u pećnici o k o sat do sat i po. Ugasite p e ć n i c u i ostavite da se g r a n o l a hladi. O n a m o r a biti h r s k a v a i s m e đ k a s t e boje. Nalik je na p o g a č u koja se d a d e lijepo lomiti po ž l j e b o v i m a u r e z a n i m n o ž e m prije p e č e n j a . K a d se g r a n o l a o h l a d i , izlomite je i stavite u s t a k l e n k e . Č v r s t o zatvorite i č u v a j t e na h l a d n o m i s u h o m m j e s t u . G r a n o l a se o b i č n o j e d e za d o r u č a k , a d j e c a je v o l e i za užinu.

Maline s izdancima pšenice Granola
3 šalice zobenih kokosovih izdanaka pahuljica mrvica pšenice sjemenki sjemenki U blenderu pomiješajte maline, jogurt i izdanke. Zasladite m e d o m po želji. R a s p o r e d i t e u zdjelice i ukrasite t u č e n i m vrhnjem, po jednom malinom is malo sezamovih sjemenki. • • • • • 1 šalica 2 šalice 1 1/4 šalica šalice 30 dag malina ili drugog bobičastog 1 1 1 litra jogurta tučeno slatko šalica (svježeg) vrhnje ukras voća

izdanaka pšenice

med i sezamove sjemenke za

suncokretovih sezamovih vode blanširanih

1/4 šalice ulja 1/2 šalice 1 1 šalica badema

šalica grožđica

146

147

Slatkiši od pšeničnih izdanaka
• • • • 1 7 1 1/2 šalica pšeničnih ili drugih izdanaka neke šalica badema šalica grožđica šalice kokosovog brašna

Isklijale kuglice
• • • • • 7 7 7 1 1/2 klica Sastavite i z d a n k e , sir, o r a h e i g r o ž đ i c e . Oblikujte u kuglice veličine o r a h a . Uvaljajte u tostirano k o k o s o v o b r a š n o ili tostirane p š e n i č n e klice. šalica šalica izdanaka pšenice svježeg kravljeg sira oraha brašna ili pšeničnih

žitarice

šalica mljevenih šalica grožđica šalice

kokosovog

S a s t o j k e d o b r o s a m e l j i t e i oblikujte u k u g l i c e veličine o r a h a . Z a m o t a j t e ih u k o k o s o v o b r a š n o te sušite na rešeci ili, a k o želite, u pećnici pri t e m p e r a t u r i 6 0 ° C .

Punjene datulje Sirovi kolač
Sameljite zajedno po jednu šaku suncokretovih sjemenki, tostiranih i z d a n a k a p š e n i c e i b a d e m a . P o m i j e š a j t e s m e d o m i t o m m j e š a v i n o m punite datulje. • • • • • • • • • • 7 7 7 1 7 7 7 7 1 šalica datulja šalica šalica bez koštica (nasjeckanih)

smokava grožđica

Izdanci s maslacem od kikirikija
• • • 7 1/4 šalica šalice izdanaka pšenice maslaca od kikirikija

šalica suhih šljiva bez koštica šalica badema šalica šalica šalica sušenih jabuka ribizla pšenice suhih marelica izdanaka šalica sušenih

1 žlica melase

P o m i j e š a j t e s a s t o j k e v i l j u š k o m ili p r s t i m a . O b l i k u j t e u k u g ­ lice. Z a m r z n i t e . Dobit ćete o k o 15 k u g l i c a ili, d r u g i m rije­ č i m a , s m j e s a sadrži o k o 1 5 v r h o m p u n i h žličica. K u g l i c e m o ž e t e uvaljati u s e z a m o v e s j e m e n k e , k o k o s o v o b r a š n o ili žitne klice. 148

4 žlice meda

K r u p n o s a m e l j i t e u stroju za m e s o datulje, s m o k v e , grož­ đ i c e , šljive, b a d e m e , j a b u k e , ribizle, m a r e l i c e i i z d a n k e p š e ­ nice. D o d a j t e m e d i d o b r o p r o m i j e š a j t e . M a s u d o b r o pritis­ nite u oblik za p e č e n j e k r u h a . Stavite u frizer na 24 sata. Režite u t a n k e p l o š k e . Držite u f r i ž i d e r u . 149

P j e n o m p r e l i j e m o j a b u k e t e ukra­ s i m o i z d a n c i m a alfalfe i p o s p e m o s e z a m o v i m s j e m e n k a m a . S t a v i m o u frižider da se d o b r o upije. 150 151 . Ukrasiti k r e m u i z d a n c i m a gorušice. preliven t u č e n i m v r h n j e m i p o s i p a n s u n c o k r e t o v i m izdancima. dodati m e d i a l k o h o l te kuhati na s l a b o m p l a m e n u 10 m i n u t a . 4 žlice slatkog 7 žlice šalica izdanaka sezamovih • 2 M a r e l i c e p r o p u s t i m o kroz b l e n d e r da b i s m o dobili pire u koji u m u t i m o slatko vrhnje. U lončiću zagrijati m a s l a c . T o ć e biti s i r u p . R a s p o r e d i m o p l o š k e b r e s k v i u plitku zdjelu i z a l i j e m o ih s i r u p o m .Alfalfa u pjeni od marelica • • • • 2 jabuke. Krema od banana i izdanaka gorušice • • • • • • 3 3 1/2 1 banane. 3 žlice meda ili melase 1 slatko vrhnje. izdanaka 6 zrelih 4 šalice srednje izdanaka velikih alfalfe bresaka 12 suhih marelica. čašica od naranče izdanaka suncokreta maslaca izdanaka gorušice šalice 7 žlica meda B a n a n e i liker d o b r o u m u t i t e . Ohladiti a z a t i m p o m i j e š a t i z a j e d n o s v e s a s t o j k e . poprženih 12 sati vrhnja Izdanci alfalfe s breskvama • • Sirup: • • • • • • 7 7 7 2 žlica maslaca čašica prošeka čašica žlice maraskina tvrdo tučeno suncokretovih sjemenki. naribane namočenih u vodi alfalfe sjemenki. likera dag žlica zdrobljene viljuškom poprženi Na kratko u r o n i m o b r e s k v e u kipuću v o d u da b i s m o im lakše ogulili k o ž u i narezali na p l o š k e . U m a l o j p o s u d i rastopite m a s ­ lac i na n j e m u popržite i z d a n k e s u n c o k r e t a . Četiri s a t a k a s n i j e m o ž e m o servirati ovaj d e s e r t p o s u t i z d a n c i m a alfalfe.

iako t a k v u h r a n u u d r u g i m k u l t u r a m a i civilizacijama koriste već t i s u ć a m a g o d i n a . h r a n a koja još raste u t r e n u t k u k a d je p r i n o s i m o u s t i m a . jelo u k o j e m još nisu počeli p r o c e s i r a s p a d a n j a hranjivih s a s t o j a k a bez obzira na to radi li se o v i t a m i n i m a . O s i m t o g a . . izdanci m a h u n a r k i . Z a t o s i z d a n c i m a t r e b a p o s t u p a t i u s k l a d u s nji­ h o v o m ž i v o m p r i r o d o m . M o ž e m o ih svrstati u n e k o l i k o g r u p a : izdanci žita­ rica. kiseljenju. s u š e n j u . v a ž n i m a m i n o k i s e l i n a m a ili d r u g i m s a s t o j c i m a .) kori­ s t i m o u o n i m s i t u a c i j a m a i j e l i m a u k o j i m a b i s m o i n a č e kori153 . Koristite ih s i r o v e gdje g o d j e t o m o g u ć e ili. v a ž n o j e znati d a s e izdanci p o svojoj prirodi ne izdvajaju od karakteristika o n o g s j e m e n a iz kojeg su potekli. a to z n a č i da ih t r e b a što m a n j e p o d v r g a v a t i p r o c e s i m a p r e r a d e : s m r z a v a n j u . S t o g a ć e m o nastojati da i z d a n k e žitarica (proklijalu p š e n i c u npr. k a o što je i n a v e d e n o u većini r e c e p a t a u ovoj knjizi. izdanci p o v r ć a . U p r v o m r e d u t r e b a uvijek imati na u m u da su izdanci najsvježije m o g u ć e p o v r ć e . k u h a n j u . p e č e n j u . S t o g a bi t r e b a l o dati još n e k o ­ liko n a p o m e n a i ideja o t o m e k a k o na najbolji način do bla­ godati o v e žive h r a n e . k u h a j t e i pecite tek kratko v r i j e m e . . m i n e r a l i m a . konzervir­ a n j u . izdanci d r u g i h kulti­ viranih biljaka i izdanci o r a š a s t i h p l o d o v a .POGOVOR U p o t r e b a i z d a n a k a za ljudsku h r a n u je n o v a u našoj z e m l j i . o n e koje j e p o t r e b n o d o n e k l e izlagati toploti.

Z a t i m dolazi sjetva. Dati s u . u p r v o m r e d u . p o m a d a . T a k v a u p o t r e b a . m u n g o g r a h npr. i dalje u s t a n u . pa s j e t v a i rast u m r a k u četiri d a n a i tri d a n a i z l a g a n j a svjetlosti i vodi . pripremili s t e p l a d a n j s a c r n i c o m i k o m p o s t o m . tjestenini i kruhu. s u n c o k r e t a .d a k l e prvo n a m a k a n j e s j e m e n a 12 sati. zalijte salatu i stavite je na d a n j e svjetlo d o k ne n a r a s t e otprilike 15 cm ( o b i č n o je to s e d m o g ( o s m o g d a n a rasta). t a m o g d j e m o ž e m o naći m a l o pro­ s t o r a za mali priručni vrt u n a š i m s k u č e n i m uvjetima s t a n o v ­ anja. P l a d a n j n a koji ste r a v n o m j e r n o rasporedili crnicu d u b i n e 3 do 4 cm i zalili s d o v o l j n o v o d e da biste je n a m o č i l i ali da s j e m e ipak ne pliva u v o d i . jer se za uzgoj tih i z d a n a k a koristimo k o m p o s t o m i z e m l j o m . 154 Salata u stanu Proklijale s j e m e n k e p o t o č a r k e . bobičasto voće). Na isti se n a č i n . T u v e ć u l a z i m o u d o m e n u p r a v o g vrtlarenja. 155 . na b a l k o n u ili u p o d r u m u . n a p r a v i t e m a l e gre­ d i c e ili. S a d a u z m i t e drugi p l a d a n j iste veličine i njime poklopite v a š u » n j i v u « . s v o j u p r i m j e n u nalaze izdanci žitarica. a koristit ć e m o ih i k a o s a s t o j k e raz­ ličitih u k u s n i h salata. z e l e n i h biljki. d a t će i do 3 k i l o g r a m a z e l e n j a .stili zrnje ili b r a š n o . koja j e n a m i j e n j e n a s v i m a koji s e z a n i m a j u z a i z d a n k e k a o h r a n u . s e z a m a i o r a š a s t i h p l o d o v a . alfalfu npr. P e t o g d a n a dignite p o k l o p a c . a k o ć e t e ih koristiti s v e z a j e d n o . jabuka. kruška. J e l a od k r u m p i r a ići će uz s a l a t e od i z d a n a k a ili u k o m ­ binaciji s proklijalim ž i t a r i c a m a i m a h u n a r k a m a . s i r u p a i kapi.) kuhat ć e m o v a r i v a i s l o ž e n c e . k a o okvir. da p o č n u p r o c e s i klijanja j o š 12 sati. rajčica. n e š t o z e m l j e crnice i k o m p o s t a . u k o m b i n a c i j i s k o r j e n a s t i m i d r u g i m p o v r ć e m i v o ć e m ( m r k v a . z a t i m klijanje 12 s a t i . pasternjak. d a k l e u različitim k a š a m a . u p r v o m r e d u . s u n c o ­ k r e t a i heljde m o ž e t e posijati u t a n k i sloj z e m l j e i za nekoliko d a n a dobiti o d l i č n u m j e š a v i n u z e l e n e salate. T a k o će s j e m e n k e klijati u vlazi i m r a k u četiri d a n a . p o t o č a r k a ) . Svi recepti n a v e d e n i u ovoj knjizi m o g u se varirati i mije­ njati. rotkvice. Najbolje je koristiti i z d a n k e s o č n i h . p o m i j e š a j t e različite proklijale s j e m e n k e prije s j e t v e . P o t r e b n o j e nekoliko plastičnih p l a d n j e v a . o n i h k a k v i h i m a u resto­ r a n i m a d r u š t v e n e p r e h r a n e . Ali dat ć e m o j o š n e k o l i k o ideja o j e d n o j d r u g o j m o g u ć n o s t i k o r i š t e n j a i z d a n a k a i m l a d i h biljaka. cikla. N e k a stoje u v o d i i z m e đ u 10 i 12 s a t i . S a l a t e su o n a g r u p a c i j a z d r a v e i žive h r a n e u kojoj će se izdanci m o ć i najšire primijeniti. Sli­ j e d e ć i je korak da n a m o č i t e s j e m e n k e koje želite da klijaju. č o v j e k u je p o t r e b n o s a m o m a l o m a š t e i o d v a ž n o s t i da stvori n o v e i z a n i m l j i v e k o m b i n a c i j e o k u s a . O d proklijalih m a h u n a r k i (soja. T a d a ih o c i j e d i t e i ost­ avite u s t a k l e n c i . k a o o s n o v a za razmišljanje o z n a č e n j u i ulozi ž i v e h r a n e za č o v j e k a . g o r u š i c e . O v a j posljednji m o ž e t e i s a m i proizvesti na b a l k o n u u dvije kante z a s m e ć e . T a d a ih m o ž e t e o d r e z a t i pri s a m o m d n u š k a r a m a i koristiti za salatu. s t v a r a n j a . celer. izdanci s e m o g u koristiti i kao j e d a n od s a s t o j a k a za d o b i v a n j e u k u s n i h i v i t a m i n i m a bogatih n a p i t a k a . m e đ u t i m . rasporedite sjeme na pladnju i zagrnite z e m l j u . U j e l a s j a j i m a m o ž e m o staviti g o t o v o s v a k u v r s t u i z d a ­ n a k a . nije t e m a o v e k n j i g e . m i r i s a i b o j e . D a k l e . Mogućnosti je b e z b r o j . ali ih n a l a z i m o i u s l a t k i š i m a i k o l a č i m a . č e s t o k a o lijek u obliku o b l o g a . l a k o n a p i c i m a n i s m o posvetili p o s e b n u p a ž n j u . s a m l ­ jeti u b l e n d e r u i dobiti j u h u ili je propustiti kroz s o k o v n i k i dobiti sok b o g a t m i n e r a l i m a i v i t a m i n i m a . A k o n a i s t o m p l a d n j u šijete n e k o l i k o vrsta z e l e n j a z a s a l a t u ( g o r u š i c a . Izdanci p o j e d i n i h v r s t a biljaka koriste se i u d r u g e s v r h e . T u salatu m o ž e t e z a t i m jesti k a o izvor b a l a s t n i h tvari. T u .uzgaja i p š e n i č n a t r a v a . r o t k v i c a . s r e d s t v a za ispi­ r a n j e .

d r a g u š a c . d a j e odlične i z d a n k e . kivi lunja g r a h melasa minestrone miso mungo grah musli pivski kvasac potočarka slad slanutak temeljac - egzotično voće vrsta graha slatki sirup. Ovih nekoliko n a p o m e n a o uzgoju zelenja i pšenične t r a v e m o g u poslužiti s v i m a koji i m a j u s m i s l a i želju za vrtlar e n j e m u s t a n u .z e l e n a soja. od prob a v n i h s m e t n j i do n e k i h kožnih b o l e s t i . d o b i j e se k u h a n j e m p o v r ć a ili m e s a Manje poznati termini alfalfa avokado blanširati blender brokoli cjelovito b r a š n o granola vrsta lucerne. Uzgoj i z d a n a k a j e još n e d o v o l j n o iskorišteni veliki p o t e n c i j a l z n a č e n j e i v a ž n o s t i k o j e g a rastu iz d a n a u d a n u s v i j e t u . a s v e m a n j e ž i v e .sir od soje . m o g u p o t a k n u t i vrtlare da u s v o ­ jim s t a k l e n i c i m a uzgajaju ne s a m o c v i j e ć e već i i z d a n k e k a o h r a n u .š v i c a r s k a k a š a od žitarica i v o ć a . obično ječmom . daje u k u s n e p l o d o v e i izdanke bistra o s n o v a za j u h u . pa č a k i p r o b l e m a s živcima. n u s p r o i z v o d u f e r m e n t a c i j i soje i n t e g r a l n a riža kečap kelp 157 156 . b o g a t izvor vita­ mina i minerala s m e đ a n e p o l i r a n a riža gusti u m a k od rajčica v r s t a m o r s k e a l g e . »plastične« h r a n e .i k a o ljekovito s r e d s t v o . koji su n u ž n i za ljudsko z d r a v l j e i d u g o v j e č n o s t . v r s t a pikantne s a l a t e . služi naj­ više u pivarskoj industriji . u k o j e m je sve v i š e p r a z n e . d a j e odlične i z d a n k e vrsta p o v r ć a kratko prokuhati u vreloj v o d i ili na pari v r s t a e l e k t r i č n o g a p a r a t a (mikser) z a usitnjavanje v o ć a i p o v r ć a v r s t a z e l e n o g lisnatog p o v r ć a b r a š n o o d cijelog z r n a kreker ili slatkiš od m j e š a v i n e žitarica i o r a š a s t i h p l o d o v a .s m e đ i sok.hranidbeni dodatak bogat vitaminima B kompleksa .m a h u n a r k a . O s i m t o g a . služi k a o z a č i n i hranidbeni dodatak tofu u m a k od soje . i za p r e v e n c i j u b o l e ­ sti i za u b l a ž a v a n j e različitih o r g a n s k i h p o r e m e ć a j a . n u s p r o i z v o d p r e r a d b e šećera . p r i r o d n e h r a n e b o g a t e ž i v o t n i m s o k o v i m a .s o j a f e r m e n t i r a n a s j e d n o m od žitarica.j u h a od t e m e l j c a rajčice .p r o i z v o d od i z d a n a k a j e č m a .O n a se koristi u p r v o m r e d u k a o o d l i č a n izvor klorofila » z e l e n e krvi« .

» T h e Elegant But E a s y C o o k b o o k « . 1 9 8 3 . . H u b n e r B a r b a r a . Fairfield. 1 9 7 0 . G .» A s t r o l o g i a e d i e t e « . N e w Y o r k .. California Katzen M. N i e d e r n h a u s e n . W a y n e . R a v e n P r e s s / Simon and Schuster.» T h e C h a n g i n g S e a s o n s « .» G e s u n d k o c h e n mit K e i m e n u n d S p r o s s e n « . 1985. C a l i f o r n i a 1 9 7 7 . Milano.» S e e d s a n d S p r o u t s for Life«. . i Pereira de S u o z a E. T e n Speed Press. K u l v i n s k a s V. K u s h i A. i L e v i n e L. .. P u t n a m ' s S o n s . i E s k o W. N e w Y o r k . A v e r y P u b l i s h i n g G r o u p .» G e r i c h t e mit G e t r e i d e « . Sonzogno. E. J e n s e n B. 159 .J. 1984.Y.» C h a n g e z v o t r e a l i m e n t a t i o n « . 1 9 8 4 . . N. . Stuttgart. . 1 9 8 3 . . » D e l t a « . L i p p a r i n i F.» T h e Living Heart Diet«. P .» T h e C o m p l e t e R a w J u i c e T h e r a p v « . B e r n a r d J e n s e n P r o d u c t s . 1 9 8 2 .M a c r o biotic C o o k b o o k .» S i m p l e F o o d for t h e G o o d Life«. L o n d o n .M a c m i l l a n Ltd.. 1983. T h o r s o n s P u b l i s h e r s . D e B a k e y M. C o l l i e r . Falfen V e r l a g . I o w a 1 9 7 4 . 2 1 s t C e n t u r y P u b l i c a tions.H i r s c h M. N.BIBLIOGRAFIJA A k e r s K.»The M o o s e w o o d Cookbook«. 1977. . S o l a n a B e a c h . Collier B o o k s . Inc.»A V e g e t a r i a n S o u r c e b o o k « . New York. . B u s t o r f . 1 9 8 6 . C h a r m i n e S. N e a r i n g H. . . Editions Pierre-Marcel. Dell Publishing C o . Favre. B e r k e l e y . Inc.» L o v e Y o u r B o d y « . F i s c h G u i d o .E. V e r l a g Freies G e i s t e s l e b e n G m b H . Fox B u r r o s M.

. 1986. W e l l i n g b o r o u g h . W i e n .. A .»An O u n c e of Prevention«. . 1983. R i c h t e r N. 1983. AIOR Cookbook Series Spring Volume. 1985. A S i g n e t B o o k . » V e g e t a r i j a n s k i V i k e n d « . F l i n d e r s C . . 1982. Connecticut. B L V Verlagsgesellschaft.N e w Y o r k . .»Specijaliteti n a š i h s u s j e d a « .1 9 8 7 . A m e r i c a n Institute for C a n c e r R e s e a r c h .» L a u r e l ' s Kitchen«.N o c k e r R . R o t h G. Salt L a k e City. 160 . 1 9 8 3 . 1986.L o n d o n . Z a g r e b . Avery Publishing G r o u p . S k a a r u p K. 1 9 8 2 . 1 9 8 3 1985. Alfa." B r e a k i n g Free f r o m C o m p u l s i v e * E a t i n g « . V e g e t a r i a n Life a n d T i m e s . Zurich. Z a g r e b 1981. . . Munchen S a m a r p a n S .3 . R o b e r t s o n L . Munchen.» 3 6 5 d a n a u k u h i n j i « . .» A d d a F e w S p r o u t s « .»Korner und K e i m e « . . 1 9 8 0 . O g r i z o v i ć V. N o r t h a m p t o n s h i r e . V P A . Berkeley Food Co-op . 1 9 8 2 . Richter. T u r n s t o n e P r e s s Ltd. » S p r o u t s R e c i p e B o o k « . . Berkeley. H e y n e V e r l a g .» T h e Feeling G o o d B o o k « . Illinois. H . M u n chen. V e r l a g Dr.V e r l a g . Neuform »Kurier«. Runner's World Books. K i t c h e n G a r d e n . O g r i z o v i ć V. W i g m o r e A. . » V i k e n d « . New Canaan. M . Bad Homburg. Keats Publishing Inc. 1982.S y d ­ n e y . Bantam Books.»Es s c h m e c k t a u c h o h n e F l e i s c h « . i 1986. N e w A m e r i c a n Library. T o r o n t o . 1984. Broj 1 . O l i v e r M . 1983-1987. Deutscher R e f o r m .»Health Food Book«. O a k P a r k .» S o j a k e i m e K o c h b u c h « .»Be Your O w n Doctor«. » V e g e t a r i a n T i m e s « . New J e r s e y . G o d f r e y B . W a y n e .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful