P. 1
TOR - Skripta

TOR - Skripta

|Views: 1,877|Likes:
Published by Nihad Ibranović

More info:

Published by: Nihad Ibranović on Sep 27, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/13/2013

pdf

text

original

TRANSPORTNE OSOBINE ROBE

SKRIPTA

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 2 od 24

2005.
TEHNOLOŠKE OSOBINE ROBE U TRANSPORTU 3 STANDARDIZACIJA, STANDARDI I DRUGI PROPISI ZNAČAJNI ZA ROBU U TRANSPORTU ....................................3 AMBALAŽA I PAKOVANJE ROBE......................................................................................................5 LAKO KVARLJIVA ROBA U TRANSPORTU............................................................................................9 PAKOVANJE, TRANSPORT I SKLADIŠTENJE OPASNIH MATERIJA..............................................................10 POGONSKE MATERIJE................................................................................................................ 12 MAZIVA................................................................................................................................. 14 KOROZIJA METALA I NJENO SUZBIJANJE.........................................................................................14 GRAĐEVINSKI MATERIJALI...........................................................................................................15 GUMA I NJENI PROIZVODI U TRANSPORTU........................................................................................15 ĐUBRIVA U PROMETU................................................................................................................15 PRIRUČNIK ZA VEŽBE IZ PREDMETA TRANSPORTNE OSOBINE ROBE 16

ORGANOLEPTIČKE OSOBINE PROIZVODA.........................................................................................16 ISPITIVANJE MATERIJALA SA RAZARENJEM.......................................................................................16 ISPITIVANJE MATERIJALA BEZ RAZARANJA .....................................................................................17 ISPITIVANJE AMBALAŽE..............................................................................................................17 TERETI KOJI SE TRANSPORTUJU ..................................................................................................18 TOVARENJE TERETA..................................................................................................................19 POSEBNO NAZNAČAVANJE TERETNIH VOZILA ZA TRANSPORT OPASNIH MATERIJA.......................................19 ROKOVI 20

JANUAR 2005........................................................................................................................ 20 APRIL 2005.......................................................................................................................... 21 JUN 2005.............................................................................................................................22 SEPTEMBAR 2005...................................................................................................................23

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 3 od 24

TEHNOLOŠKE OSOBINE ROBE U TRANSPORTU STANDARDIZACIJA, STANDARDI I DRUGI PROPISI
Standardi U odnosu na nivo standardizacije standardi mogu biti:  interni  nacionalni  međunarodni
ZNAČAJNI ZA ROBU U TRANSPORTU

Predmet standardizacije su:  proizvodi  metode ispitivanja  tehnološki procesi  projekti, inžinjering  mere, veličine  opšti pojmovi

Ciljevi standardizacije:  zaštita potrošača  tipizacija – sređivanje po vrstama ili klasama  unifikacija – ujedinjavanje, ujednačavanje  uvođenje jedinstvene terminologije  uzimanje uzorka  tolerancije i dr.

Standardizacijom se moraju obrađivati sledeći problemi: 1. izbor proizvoda za koje se donose standardi, 2. asortiman (raznovrsnost proizvodnje, snabdevenost tržišta dobrim izborom robe) i količine proizvoda, 3. tehničke karakteristike proizvoda, 4. metode ispitivanja kvaliteta proizvedenih dobara tj izvedenih radova, 5. sredstva indetifikacije standardnih dobara u prometu i uslovi njihovog transportovanja, a po potrebi i skladištenja 6. pitanja vezana za projektovanje i konstruisanje dobara, kao i za tehnološki postupak izrade proizvoda tj. izvršenja radova. Osiguranje se deli na:  imovinsko,  lično i  transportno (kargo, kasko). Osiguranje se neće isplatiti u sledećim slučajevima:  ako se dokaže da je oštećenje pošiljke uzrokovano njenom sadržinom,  ako gubitak nastane usled prirodne smrti ili povrede neke životinje, bilo da su uzroci: smrt, ujedanje, ritanje, ubod ili gušenje, ili su tome doprineli sama priroda i sklonost životinje,  ako dođe do povrede pratioca životinja zbog ponašanja samih životinja,  ako se radi o brzo pokvarljivim pošiljkama koje se kvare tokom transporta usled promene temperature, visine, klime ili zbog dužine trajanja putovanja,  u slučaju konfiskacije ili uništenja pošiljke zbog nedostataka potrebnih dokumenata, pa ne odgovara zahtevima zemalje u koju se šalje i  u slučaju nepotpune dokumentacije za dokazivanje štete od strane osiguranika u vezi odgovarajućeg zahteva. Roba se može podeliti:  prema poreklu  prema stepenu obrade, prerade i dorade  neorgansku  sirovine  organsku  poluproizvode  sintetičku  gotove (finalne) proizvode

 prema kvalitetu  prava roba  surogati (zamene)  falsifikati

 prema domaćoj klasifikaciji  proizvodi industrije  proizvodi poljoprivrede  proizvodi šumarstva

 prema ekonomskoj nameni  proizvodi za reprodukciju  proizvodi za investicuje  proizvodi za široku potrošnju

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 4 od 24

Zvanične kontrole transportujuće robe su:  kod izvoza          carinska veterinarska fitopatološka kontrola kvaliteta od strane spoljno-trgovinskih organa carinska veterinarska fitopatološka veterinarska fitopatološka

 kod uvoza i provoza  u unutrašnjem prometu

Za određivanje i proveravanje kvaliteta neke robe koriste se razna ispitivanja koja se mogu svesti na:  objektivana (naučna) i  subjektivana (organoleptička). Sa gledišta pravne prakse kvalitet robe može se utvrditi: 1. pregledom od strane stručne komisije ili inspektora o pregledom svake jedinice pakovanja celokupne robe, ili o metodom uzorkovanja, pregledom određenog broja izabranih uzoraka, 2. upoređivanjem robe sa uzorkom koji može biti standardan ili ugovoren, a upoređenje vrši stručna komisija i 3. laboratorijskom analizom, ispitivanjem fizičkih, hemijskih, bioloških, mehaničkih karakteristika. Proveravanje količine robe može se vršiti:  proveravanjem celokupne količine robe i  proveravanjem količine robe u jedinici pakovanja (da li izmerena količina odgovara naznačenoj u deklaraciji). Oznake na robi mogu biti: 1. naziv i lokaciju proizvođača ili onoga koji je obavio pakovanje, i to: u prvom slučaju je sa naznakom ’’proizveo’’, a u drugom ’’pakovao“, 2. tehničko ime proizvoda ili trgovačko ime proizvoda (ukoliko postoji), 3. sastavne delove izražene u procentima ili nekim drugim mernim jedinicama, 4. neto i bruto masu, a kod izvesnih proizvoda i zapreminu, 5. datum proizvodnje i broj industrijske serije 6. broj i datum registracije proizvoda ukoliko je to zakonom predviđeno, 7. kratak opis obrade ili dorade proizvoda itd.  zaštitni znak (marka),  geografsko poreklo robe,  oznake nivoa kvaliteta - najviši, izuzetan (Extra, de Luxe, Superior...), - dobar (I klasa, Klasa A, Super...), - srednji (II klasa, Klasa B, secunda,...), - donji (III klasa, Klasa C,...) i  oznake za čistoću proizvoda i dr.

 obavezne

 konvencionalne (usvojene prećutnim sporazumom)

 specifične (za pravilno rukovanje opasnom materijom)  oznake za opasne materije  interne i dr.

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 5 od 24

AMBALAŽA I PAKOVANJE ROBE
Uloga ambalaže u prometu je raznovrsna. Višestruke funkcije ambalaže preko osnovnih vrednosti su:  zaštita upakovanog proizvoda,  olakšavanje manipulacije pri prevozu, skladištenju i prodaji robe,  garantovanje porekla robe,  davanje estetskih svojstava i povoljnih dimenzija za uspešno popunjavanje tovarnog prostora,  ekonomičnije i uspešnije poslovanje itd. Polazeći od različitih merila ambalaža se deli prema: 1. materijalu od kojeg je izrađena, 2. obliku, 3. nameni zavisno od konstrukcije i 4. osnovnoj funkciji u prometu. prema materijalu 1. drvena ambalaža 2. ambalaža od hartije 3. metalna ambalaža 4. staklena ambalaža 5. tekstilna ambalaža 6. plastična ambalaža 7. kompleksna ambalaža 8. ambalaža od ostalih materijala 9. pomoćni materijali za pakovanje prema obliku sanduci, holandeze, gajbe, bačve, ramovi i dr. kese i vreće, kutije, ostali oblici limenke, kante, kutije, sanduci, cisterne, kontejneri, burad, aerosol pakovanja i dr. vreće, omoti za bale, cerade, pomoćna sredstva za pakovanje folije, šipke, cevi, ploče, burad, razni gotovi predmeti, tube, kese, vreće, baloni, kutije folije, kese, vreće, kutije, terapak i dr.

Podela ambalaže prema nameni uslovljena je agregatnim stanjem i osobinama upakovanog proizvoda. Najčešće su u primeni:  ambalaže za gasovite i tečne proizvode i  ambalaža za čvrste, komadne i rasute terete. Podela ambalaže prema osnovnoj funkciji u prometu. Za potrebe potrošača proizvodi se pakuju u odmerenim količinama, koje se u transportu brojem pakovanja umnožavaju. Stoga treba razlikovati:  komercijalnu (maloprodajnu, potrošačku) ambalažu i  transportnu (grubu ili veliku) ambalašu. Prednosti komercijalnog pakovanja su:  garantovanje kvaliteta, kvantiteta i indentiteta robe,  proizvod je pravilno deklarisan,  znatno se smanjuju štete od rastura, kala, loma itd.,  lakše se manipuliše i ukrupnjava teret. Za proizvodnju drvene ambalaže koriste se poluproizvodi prerade drveta i to:  rezana građa četinara, naročtio jelova,  rezana građa lišćara, u prvom redu bukve i topole,  jeftinije vrste furnira i šper-ploče,  pruće kultivisane vrbe, rogozina i dr. Za proizvodnju ambalaže od hartije koriste se: 1. hartije različitih svojstava, zavisno od sastava i procesa dobijanja: - obična hartija, - specijalne vrste hartije, - natron ili kraft hartija i - ostale vrste hartije (svilasta, krep i dr.),

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe 2. kartoni i lepenke; 3. talasasti kartoni i talasaste lepenke i 4. pomoćni materijali od hartije.

strana 6 od 24

Specijalne vrste hartije su dobile značajno mesto u primeni iz razloga što je obična hartija propustljiva na masti, gasove, vodu i druge tečnosti, tako da za pakovanje mnogih proizvoda nije pogodna. Oplemenjivanje hartije raznim postupcima obezbedilo je primenu:  pergament hartije,  hartije prevučene parafinom (parafinisana hartija),  hartije prevučene voskovima (voštana hartija),  hartije oplemenjene smešama sintetičkih smola i voskova,  hartije sa umecima,  laminirane i kaširene hartije (kompleksni materijali),  hartije od staklene vune. U proizvodnji metalne ambalaže koriste se: 1. crni limovi debljine 0,15-2,50mm, mada veoma osetljivi na koroziju; 2. limovi od nerđajućeg čelika (dekapirani lim); 3. hladno valjano čelične trake debljine 0,21mm pa naviše; 4. livene čelične boce za transport tehničkih gasova; 5. beli lim - kalaisan toplim postupkom (0,20 - 0,36 mm) - kalaisan elektrolitički (0,20 – 0,96mm); 6. folije kalaja tzv. staniol; 7. pocinkovani limovi debljine 0,5mm pa naviše; 8. aluminijumski lim, trake i folije; 9. čelične žice, najčešće pocinkovane ili plastificirane, itd. Prema sastavu stakla se dele na:  natrijum – kalcijumova;  kalijum – kalcijumova;  kalijum olovna;  bor – aluminijumova;  specijalne vrste stakla. U industriji stakla se koriste sledeće sirovine:  kvarcni pesak i krečnjak;  sredstva za bistrenje i obezbojavanje;  sredstva za bojenje stakla zavisno od željene boje; Staklena masa istopljena i ohlađena od gustog i tegljivog stanja uobličava se sledečim postupcima:  duvanjem (ručno – duvaljkom, mašinsko),  presovanjem (pepeljare, tacne, tanjiri, jeftini servisi itd.),  horizontalnim valjanjem (staklene ploče raznih dimenzija),  izvlačenjem (ravna stakla: prozorsko i stakla za izloge). U proizvodnji stakla najčešće mane i nedostatci koji se javljaju mogu biti:  mehurići zaostalih gasova u staklenoj masi;  pojava nabora i niti, što potiče od slabog kvaliteta vatrostalnog materijala kojim je obložena peć;  pojava kamičaka, zbog nepropisno samlevenog kvarcnog peska i nepažljivog prosejavanja, kao i od nepropisne temperature topljenja i  zamućenost i kristalizacija, nastaju od nepravilnog odnosa sirovina. Proizvodi od stakla koji se najčešće javljaju u prometu su: 1. ravna stakla, 2. šuplja stakla i 3. specijalne vrste stakala.

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 7 od 24

Tekstilni materijali se proizvode tehničkim obrađiavanjem raznih vlakana kojima se daje nov oblik u vidu prediva, tkanina ili pletenih predmeta. Vlakna koja se obrađuju mogu biti:  biljna - vlakna semena (pamuk) - vlakna stabla (lan, konoplja, juta, kopriva, kineska trava) - vlakna lišća (manilska konoplja, novozelandski lan, agava) - vlakna ploda (kokos)  životinjska - produkti koji rastu na koži i - vlaknasta izlučivanja buba  veštačka nastaju hemijskom preradom celuloze Tekstilni materijali nalaze primenu u izradi ambalaže jer imaju dobru: zateznu čvrstoću, malu masu i zapreminu prazne ambalaže. Na tekstilnu ambalažu negativno utiču: povišena temperatura, vlaga, mikroorganizmi, razna hemijska sredstva itd. Tekstilni materijali koji se koriste u proizvodnji ambalaže su: juta, konoplja, tkanina izrađena od tvrdih vlakana (agave, manilske konoplje i novozelandskog lana), zatim lanene i pamučne materijale za pakovanje finijih proizvoda. Da bi se smanjila propustljivost tkanine za vodu primenjuju se: impregniranje i apretiranje. Podela plastičnih masa se vrši pre svega na osnovu ponašanja pri zagrevanju, a zatim na osnovu porekla i načina proizvodnje visokomolekularnog jedinjenja, koje ulazi u sastav plastične mase kao osnovna kompnenta. A. Termoplastične mase - na bazi celuloze, - na bazi veštačkih smola a) polimerizacione, b) polikondenzacione B. Termostabilne mase a) polikondenzacione C. Proteinske plastične mase Pored osnovnog visokomolekularnog jedinjenja kao različite dodatke plastične mase sadrže:  punila, za popravljanje mehaničkuh osobina,  plastifikatore ili omekšivače, koji povećavaju plastičnost,  katalizatore, da se ubrza proces polimerizacije i  boje. PRERADA PLASTIČNIH MASA Poluproizvodi se izrađuju:  istiskivanjem  laminiranjem  kalandriranjem  kaširanjem Za izradu gotovih predmeta od plastičnih masa obično se primenjuje:  presovanje  brizganje  mehaničke metode sa skidanjem strugotine (podrazumevaju preradu struganjem, glodanjem, brušenjem, poliranjem)

Materijali za izradu kompleksne ambalaže dobijaju se na sledeće načine:  kaširanjem (slepljivanjem),  ekstruzionim laminiranjem (oslojavanjem) i  postupcima površinskog oplemenjavanja (bešihtovanjem). Ambalaža od ostalih materijala. Izvesni proizvodi pakuju se ili skladište u sudovima od: grnčarije (lončarska roba),terakote (pečena zemlja), majolike, fajansa, porcelana, kamenine, cementa, i drugih materijala.

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 8 od 24

Da bi se prilikom transporta i drugih operacija manipulisanja upakovani proizvod svojom ambalažom zaštitio od mehaničkih oštećenja i loma, mora se na određeni način sprečiti pomeranje upakovanog proizvoda. To se postiže na različite načine:  popunjavanjem praznina rastresitim materijalom,  korišćenjem raznih uložaka (jastučića),  pričvršćavanjem robe pomoću zavrtnjeva ili ramova i  pričvršćavanjem tereta na palete “kargo“ trakama itd. Karakteristike ambalaže, prilikom njenog izbora, određuju se na osnovu različitih kriterijuma (merila), a to su:  tehničke karakteristike  spoljni izgled i dizajn  sposobnost zaštite  funkcionalnost ambalaže  mogučnost konstantne izrade  cena ambalaže Prema dužini korišćenja transportna ambalaža se deli na: A. povratnu (koja se „ne troši“ u jednom prevoženju) i B. nepovratnu (koja se „troši“ u jednom prevoženju). Uvođenenje i razvoj kombinovanog – integralnog transporta robe kao jedinstvenog sistema zahteva: 1. proizvodnju ambalaže sa standardnim dimenzijama i oblicima, 2. paletizovanje robe (okrupnjavanje tereta), 3. kontejnerizovanje robe, 4. konstruisanje specijalizovanih vozila koja objedinjuju osobine različitih postoječih transportnih sredstava (hovercraft), 5. konstruisanje velikih prevoznih sredstava za prevoženje različitih vozila drugog vida saobraćaja (trajekti i sl.), 6. uvođenje sistema povezivanja različitih vidova prevoza robe, (najpoznatiji: sistem kontrejlera i sistem roudrejlera). Paletizovanje robe podrazumeva objedinjenu primenu paleta i viljuškara. Preimućstva paletizovanog transporta robe su:  obezbeđeno je ekonomičnnije, brže i bolje manipulisanje robom uz smanjenje oštećenja i gubitaka robe,  omogućeno je prevoženje slabije pakovanih proizvoda iako se u prometu javljaju u velikim količinama,  postiže se optimalno korišćenje tovarnog prostora kod vozila svih vidova saobraćaja,  smanjuje se broj radnika za opsluživanje. Vrste paleta:  ravne palete (mogu biti izrađene od: drveta, čeličnog lima ili pofila, plastičnih masa, više slojeva hartije itd.),  ravna paleta sa čeonim branicima,  sandučaste ili boks palete,  nestandardne (sklopive, rasklopive itd.),  stubne i dr. Prema nosivosti i unutrašnjoj zapremini kontejneri se dele na:  male,  srednje,  teške ili velike i  vrlo teške ili transkontejnere. Kontejneri mogu imati obeležje univerzalnog korišćenja ili specijalne namene. Specijalni kontejneri se dele na:  kontejneri za koncentrate ruda,  kontejneri za rasute i kabaste terete,  kontejneri za guste tečnosti,  specijalni kontejneri za tečnosti - za guste tečnosti (sa ugrađenim ili prenosivim grejačima) - za tečnosti osetljive na spoljnu temperaturu (sa termoizolacionim slojevima) - za tečnost otporne na spoljnu temperaturu

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe - za hlađene tečnosti tokom transporta,  kontejneri od gume - elastomernih materijala,  kontejneri sa zagrevanjem ili hlađenjem robe.

strana 9 od 24

LAKO KVARLJIVA ROBA U TRANSPORTU
Prema uzrocima promene na lako-kvarljivoj robi se mogu svrstati u tri grupe: 1. mikrobiološke promene, uzrokovane mikroorganizmima (bakterije i gljive), 2. biohemijske promene, uzrokovane fermentima i 3. ostale promene, koje nastaju iz svih ostalih razloga. - delovanje sopstvenih kiselina u proizvodima, - moguće reakcije između sastojaka upakovanog proizvoda i sastojaka materijala ambalaže, - delovanje insekata i grinja, - fizičko-mehanički uticaji posredovani sušenjem, smrzavanjem, trenjem,pritiskom, udarom itd. - zagađivanje proizvoda stranim materijama. Konzerviranje životnih namernica ima izrazit značaj jer:  omogućava raznovrsnu ishranu tokom čitave godine,  smanjuje gubitke u korišćenju životnih namernica,  sprečava porast cena izvan sezone te štiti potrošače,  omogućava transport lako-kvarljivih namernica na velike udaljenosti itd. Metode čuvanja lako-kvarljive robe dele se na:  fizičke  pasterizacija  blanširanje  sterilizacija  hlađenje i smrzavanje (lagano, brzo i munjevito)  sušenje ili dehidratacija  koncentracija  zračenje (ultravioletni, rentgenski, beta i gama zraci)  filtracija

      

hemijske soljenje i salamurenje slađenje kiseljenje konzerviranje mastima i uljima dimljenje konzerviranje hemijskim kozervansima

Prema uslovima koje vozila za transport obezbećuju robi prilikom prevoza, vozila mogu biti:  sa provetravanjem,  sa izotermičkom izolacijom,  vozila hladnjače bez sopstvene proizvodnje hladnoće,  vozila hladnjače sa sopstvenom proizvodnjom hladnoće i  sa termičkim uređajima za zagrevanje. Prema termičkom stanju životne namernice se dele na: sveže, rashlađene, smrznute i brzo smrznute. Sveže voće prema građi ploda, izgledu i važnijim osobinama može da se podeli na pet grupa: koštičavo, jabučasto, jagodasto, jezgrasto i južno voće. Prema međunarodnoj konvenciji o prevozu roba železnicom, CIM čl. 73, prevozniku se priznaje, bez obzira na dužinu puta određeni gubitak mase:  priznaje se 2% od mase tečne robe ili od robe koja se primi na prevoz u vlažnom stanju, kao i za ugalj, koks, sveže i sušeno voće i povrće itd.  priznaje se 1% od mase za svu robu koja pri transportu redovno mora da trpi gubitak mase.

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 10 od 24

PAKOVANJE, TRANSPORT I SKLADIŠTENJE OPASNIH MATERIJA
Prema Pravilniku o prevozu opasnih materija, zavisno od svojih osobina i vrsta opasnosti koje prouzrokuju opasne materije se razvrstane u sedam klasa i to: Klasa I Ia Ib Ic Id Ie Eksplozivne materije; Predmeti napunjeni eksplozivnim materijama; Sredstva za paljenje, vatrometni predmeti i sl. Sabijeni-komprinovani gasovi, gasovi prevedeni u tečno stanje i gasovi upijeni – rastvoreni pod pritiskom; Materije koje u dodiru sa vodom razvijaju zapaljive i eksplozivne gasove;

Klasa II II Materije koje se pale same od sebe, samozapaljive materije; Klasa III IIIa Zapaljive tečnosti; IIIb Zapaljive čvrste materije; IIIc Oksidirajuće materije – lako oslobađaju kiseonik i oksidacijom dovode do paljenja okolnih materija; Klasa IV IVa Otrovne materije; IVb Radioaktivne materije; Klasa V V Nagrizajuće materije; Klasa VI VI Zarazne i gadne materije; Klasa VII VII Organski peroksidi.

Izvod iz pravilnika o prevozu opasnih materija Pošiljalac je dužan da za svaku pošiljku opasne materije isposatavi posebnu ispravu o prevozu opasnih materija, koja mora da sadrži: 1. podatke o sadržini pošiljke sa naznačenjem opasne materije, njene klase, ivičnog i rednog broja pod kojim je opasna materija navedena u Evropskom sporazumu – Aneksi A i B itd. 2. naznačenje pošiljaoca da su ispunjene mere bezbednosti propisane ovim pravilnikom i Evropskim sporazumom,, 3. nazive, odnosno imena i prezimena pošiljaoca i primaoca, njihova sedišta, odnosno adrese, 4. naznačenje da je uz ispravu o prevozu opasnih materija prevozniku odnosno vozaču predato upustvo o posebnim meram bezbednosti koje se prilikom prevoza opasne materije moraju preduzeti. Upustvo o posebnim merama bezbednosti prilikom prevoza, koje požiljalac daje prevozniku, odnosno vozaču treba da sadrži: 1. naznačenje vrste opasnosti koju predstavlja opasna materija i naznačenja posledica koje može da prouzrokuje, 2. naznačenje posebnih mera koje treba da se preduzmu prilikom vršenja prevoza opasne materije i mera za sprečavanje, odnosno ublažavanje štetnih posledica koje mogu da nastanu usled nezgode ili udesa na vozilu, 3. postupak sa licem koje dođe u dodir sa opasnom materijom ili njenom emanacijom (zračenje, isparavnje, prašina, toplotno zračenje itd.),

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 11 od 24

4. naziv i adresu organa ili radne ili druge organizacije koja mora da se obavesti o nezgodi ili udesu koji se desio pri prevozu.

Prema hemijskom sastavu i osobinama eksplozivi se dele na: 1. puščane ili deflagrantne (barut), 2. brizantne ili lomive, 3. sigurnosne (primenjuju se u rudnicima), 4. inicijalne (za paljenje brizantnih). Načini pakovanja gasova prema stanju u kome se šalju u promet mogu se podeliti u četiri osnovne grupe:  komprinovani gasove,  gasovi prevedeni u tečnost na normanoj temperaturi (0°C),  gasovi prevedeni u tečnost na sniženim temperaturama i  upijeni gasovi. Pri skladištenju i transportu boca sa gasovima moraju se uvažavati sledeće odredbe:  čuvanje boca mora biti bez uticaja toplote (grejanja, sunčevih zraka...), ne smeju se izložiti delovanju hladnoće (mraza)  prevoziti i manipulisati samo sa bocama kod kojih je preko reducir-ventila pričvršćen poklopac,  položaj boca treba da je uvek vertikalan i da su osigurane od eventualnog pada, prevrtanja i ako je moguće potresa,  boce sa gasovima se održavaju u čistom stanju i ne smeju biti umrljane zapaljivim materijama, ili onim koje deluju korozivno. Uzimanjem u obzir podele prema poreklu i hemijskom sastavu otrovi ili otrovne materije mogu biti:  mineralni otrovi,  biljni otrovi i  sintetički otrovi (prema nameni mogu biti: insekticidi, rodenticidi, fungicidi i herbicidi). Zapaljive tečnosti se dele u tri grupe: 1. tečnosti tačke zapaljivosti ispod 21°C, sa podgrupama: - tečnosti koje se ne mešaju ili delimično mešaju sa vodom i - tečnosti koje se mešaju sa vodom u svim odnosima, 2. tečnosti tački zapaljivosti od 21°C do 55°C, 3. tečnosti sa tačkama zapaljivosti od 55°C do 100°C, 4. tečnosti čije su temperature zapaljivosti iznad 100°C ne smatraju se opasnim u smislu zapaljivosti. Boje u praksi mogu biti prirodne i veštačke, odnosno:  neorganske (zemljane, mineralne),  organske (prirodne) i  sintetičke. Oksidirajuće materije lako oslobađaju kiseonik i aktiviraju sagorevanje materija koje su u okolini. Takve materije su skoro svi proizvodi bogati kiseonikom, kao što su:  peroksidi vodonika, natrijuma, kalijuma, barijuma i dr.  hloriti i hlorati,  perhlorna kiselina i perhlorati,  permanganati i  nitrati. Nagrizajuće su one materije koje pored otrovnoti imaju i izrazito korozivno ili nagrizajuće dejstvo na razne materijale i tkivo čoveka i životinja. Najčešće transportovani korozivni proizvodi ove grupe opasnih materija su: A. tehnički važne mineralne i organske kiseline  mineralne  organske  sumporna  mravlja  hlorovodonična  sirćetna

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 12 od 24  azotna  oksalna i dr. natrijum i kalijum hidroksid brom, flourovodonik, jedinjenja sumpora itd.

B. tehnički važne baze C. ostale nagrizajuće materije bilo kao elementi ili jedinjenja

Zarazne bolesti se lako i brzo prenose, pa se takve materije smatraju opasnim teretima i traže manipulisanje uz određene mere predostrožnosti. Vrlo često gadne materije su i zarazne. U zarazne i gadne materije spadaju:  životinjske sirovine i proizvodi koji ne služe ishrani ljudi: sirove kože, sirišta;  razni otpaci klanica: vuna, dlaka, perje, kosti;  stajsko đubre i izmeti (fekalije);  leševi i dr.

POGONSKE MATERIJE
Najkarakterističniji izvori tekuće energije su:  drvo i drugi biljni delovi,  energija vodenih padova i tokova,  energija Sunca,  energija vetra,  energija plime i oseke mora i okeana,  energija unutrašnjosti Zemlje,  energija vulkana,  ostali izvori tekuće energije kao: energija morskih talasa, energija morskih strujanja, energija električnog polja Zemlje itd. Termogene sirovine sa visokim stepenom koncentracije akumulirane energije u jedinici njihove mase su:  fosilna goriva (ugalj, zemno ulje, zemni gas),  razne hemijske supstance i  nuklearne termogene materije. Termogene mterije se mogu deliti prema:  agregatnom  sastavu stanju 1. elementarne,  čvrste 2. homogena  tečne jedinjenja,  gasovite i 3. mešavine  mešovite elemenata i  (kombinacija jedinjenja, čvrstih i tečnih 4. mešavine dva ili materija) više jedinjenja, 5. koloidni rastvori

 načinu postanka  fosilne,  mineralne i  veštačke

 postojanosti na toploti  toplopostojane (termostabilne) toplonepostojane  (termonestabilne)

 zapaljivosti  samozapaljive  nesamozapaljive

Termogene materije se prema agregatnom stanju dele na:  čvrste  tečne  drvne i biljne materije i plodovi,  tečne gorive materije treset,  prirodno zemno ulje (nafta)  ugljevi svih vrsta,  produkti prerade zemnog ulja –  gorivi škriljci, naftni derivati  zemni voskovi i smole,  specijalne hemijske termogene materije  drveni ugalj,  produkti prerade biljnih delova  briketi i ugljeni prah, - metil i etil alkohol,  čvrste gorive materije - biljna ulja i masti  (polukoks, koks, kabocit, kaburit, termoantracit),  eksplozivi i baruti,  petrolkoks,  nuklearna goriva

 gasovite

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe Elementarnom analizom jednog goriva, u najopštijem slučaju, saznaje se da u njegov sastav ulaze:  ugljenik (C), vodonik (H), kiseonik (O), azot (N) i sumpor (S) i  mineralne premise (A) i vlaga (W). Opšte fizičke osobine gorivih materija su:  specifična gustina,  specifična zapremina,  specifična toplota,  provodljivost toplote i elektriciteta,  eksplozivnost i upaljivost i  toplotni kapacitet ili toplotna moć.

strana 13 od 24

Prikaz gorivih materija prema poreklu i agregatnom stanju prirodna goriva  čvrsta  tečna  gasovita  drvo  zemno ulje  zemni gas  treset  (nafta)  truli gas  mrki ugalj  barski gas  kameni ugalj  jamski gas  antracit  gorivi škriljci

veštačka goriva  čvrsta  drveni ugalj (ćumur)  koks  briketi

 tečna  derivati zemnog ulja  benzini  petroleum  alkoholi  lož ulja

       

gasovita gradski gas uljni gas vodeni gas digas benoid-gas vodonik acetilen i dr.

Prirodna čvrsta goriva razvrstaju se u: 1. primarno prirodna čvrsta goriva – drvna i biljna materija različitih vrsta – materije koje se permanentno stvaraju pa praktično predstavljaju neiscrpnu rezervu gorive materije; 2. sekundarna prirodna čvrsta goriva – nastala transformacijom biljne materije i ostataka živih organizama tokom veoma dugih vremenskih intervala. Ova fosilna čvrsta goriva su praktično neobnovljiva, a njihove rezerve su iscrpljene; Mehaničkim procesima prerade sa sasvim ograničenim učešćem termičkih procesa dobijaju se: 1. prah uglja i gorivih škriljaca, a izuzetno i treseta, i 2. brikrti različitih vrsta uglja, treseta i drgih vrsta goriva. Termičkim procesom prerade menja se bitnije ili potpuno sastav polazne materije i dobijaju se nove vrste čvrstih gorivih materija. Ovim procesima dobujaju se: 1. sušeni ugalj, 2. drveni ugalj – ćumur, 3. polukoks različitih ugljeva, 4. koks različitih ugljeva i treseta, 5. bercit, karbocit i karburit, 6. termoantracit. O postanku zemnog ulja postoje dve teorije: organska i neorganska. Klasifikacija zemnih ulja vrši se najčešće: 1. po sastavu odnosno prema grupi ugljovodonika koji u sastavu zemnog ulja preovladavajuna: - parafinska ulja (min 75% parafinskih ugljovodonika), - naftenska ulja (min. 75% naftena) i - aromatska ulja.(sa više od 50% aromata), 2. po ostatku destilacije zemnog ulja na: - zemna ulja parafinske baze, gde je ostatak čvrst parafin odnosno vosak, - zemna ulja asfaltne baze, gde je ostatak uglavnom crn, sjajan asfalt, - zemna ulja mešovite baze, gde se kao ostatak destilacije javlja i čvrst asfalt i parafin. U grupu hemijskih osobina zemnog ulja dolazi: Od najznačajnih fizičkih osobina zemnog ulja spominju se:

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe  elementarni sastav  sadržaj primesa  sklonost zemnog ulja prema spajanju sa kiseonikom      

strana 14 od 24 gustina zemnog ulja viskozitet temperatura paljenja, gorenja i samopaljenja temperatura stinjavanja (potpuno gubljenje tečljivosti) karakteristika ključanja odn. isparavanja toplotna moć

Postupci dobijanja osnovnih tečnih goriva iz zemnog ulja su:  frakciona destilacija,  frakciona kondenzacija,  dvofazni postupak frakcionisanja.

Postupci prerade osnovnih tečnih goriva iz zemnog ulja. U cilju dobijanja većih količina pojedinih vrsta tečnih goriva ili poboljšanja njihovog kvaliteta, odnosno pojedinih osobina, osnovni derivati zemnog ulja podvrgavaju se različitim termičkim i termokatalitičkim procesima:  krekovanja (termičko, termokatalitičko i hidrokrekovanje),  reformisanja,  polimerizacije,  izomerizacije,  aromatizacije i dr. Prerada gasovitih gorivih materija u cilju dobijanja tečnih goriva: 1. postupcma neposrednog izdvajanja čestica tečnog goriva iz gasovite sredine, 2. polimerizacijom i drugim termičkim postupcima prerade gasovitih ugljovodonika, 3. postupcima sinteze i katalitičkg hidriranja. Prerada tečnih goriva radi poboljšanja kvaliteta: 1. termičko i katalitičko reformisanje, 2. izomerizacija.

MAZIVA
Vrste maziva:  mineralna ulja  emulgirana maziva ili uljane emulzije  složena ulja  maziva sa naročitim dodacima  mazive masti  vazelin  regenerisana maziva Osobine mazivih ulja:  mazivost  viskozitet  stinište (kod podmazivanja pri niskim temperaturama)  plamtište ulja ili temperatura paljenja  starenje ulja

KOROZIJA METALA I NJENO SUZBIJANJE
Teorijsko izučavanje problema korozije metala i legura dovelo je do saznanja da koroziju uslovljavaju mnogi činioci, među kojima najvažnija uloga pripada uticaju spoljnih i unutrašnjih sila kao čto su: hemijske, elektrohemijske i mehaničke prirode. Prema mehanizmu odigravanja treba razlikovati dva osnovna tipa korozije:  hemijsku i  elektrohemijsku. Prema mestu, načinu i uzroku oštečenja razlikuju se sledeće vrste korozije:  površinska,  mestimična,

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe     međukristalna, selektivna, naponska i kombinovana hemijsko-mehanička.

strana 15 od 24

Površnska zaštitametala i legura vrši se nanošenjem:  metalnih prevlaka,  neorganskih prevlaka (emajl, cement, beton) i  nemetalnih-organskih prevlaka i obloga.

GRAĐEVINSKI MATERIJALI
Građevinski materijali mogu biti: konstruktivni i vezivni. Zavisno od sastava i osobina mineralna veziva se dele na tri grupe:  hidraulična, koja mogu otvrdnuti i povećati svoju čvrstoću kako na vazduhu tako i pod vodom (portland cement, lafraž cement itd.),  vazdušna koja nisu postojana u vodi, pa mogu otvrdnuti i povćti svoju čvrstoću samo na vazduhu (gips, kreč itd.) i  vatrostalna koja posle stvrdnjavanja na vazduhu mogu izdržati visoku temperaturu i zadržati svoju čvrstoću. (vatrostalna glina, šamota mešavina i dr.).

GUMA I NJENI PROIZVODI U TRANSPORTU
Sirovine za proizvodnju ili izradu gume treba da su:  kaučuk (prirodni i sintetički),  regenerat (stara guma),  razni dodaci – indigrijenti i  tekstilni kord. Proizvodnja gumene robe podrazumeva:  mastifikaciju (gnječenje),  punjenje i homogenizaciju,  oblikovanje i  vulkanizaciju.

ĐUBRIVA U PROMETU
Prema hemijskom sastavu đubriva se mogu podeliti u četiri osnovne grupe: 1. azotna, 2. fosforna, 3. kalijumova i 4. mešana i kompleksna đubriva.

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 16 od 24

PRIRUČNIK ZA VEŽBE IZ PREDMETA TRANSPORTNE OSOBINE ROBE ORGANOLEPTIČKE OSOBINE PROIZVODA
Organoleptičke osobine proizvoda  miris,  ukus,  aroma i  boja.  Tehnika određivanja organoleptičkih osobina - testovi razlikovanja.  Određivanje kvaliteta proizvoda - metoda bodovanja.

Ispitivanja materijala prema karakteru promena koje se dešavaju u/na materijalu tokom ispitivanja mogu biti: A. ispitivanje se razaranjem uzorka, Mehanička ispitivanja sa razaranjem uzorka obuhvataju s obzirom na dejstvo sile, dve glavne grupe: 1. ispitivanje statičkim dejstvom 2. ispitivanje dinamičkim dejstvom sile B. ispitivanje bez razaranja uzorka – defektoskopija i C. ispitivanje struktura metalografijom.

ISPITIVANJE MATERIJALA SA RAZARENJEM
      Određivanje zatezne čvrstoće Određivanje jačine na pritisak Određivanje modula elastičnosti Ispitivanje žilavosti materijala Ispitivanje materijala na zamor Tehnološka ispitivanja materijala - ispitivanje sposobnosti dubokog izvlačenja (postupak po Eriksenu) - ispitivanje na savijanje - ispitivanje varničenjem

Određivanje zatezne čvrstoće. Karakteristične veličine pri ispitivanju istezanjem. Na dijagramu naprezanja (εσ dijagram) uočavaju se sledeće karakteristične veličine otpornosti materijala: 1. napon na granici elastičnosti, 2. napon na granici proporcijalnosti, 3. napon na granici velikih razvlačenja ili tečenja materijala (napon tečenja) i 4. zatezna čvrstoća. Određivanje jačine na pritisak. Kao i kod zatezne čvrstoće analogno imamo: granicu velikih skraćenja (tehničku granicu gnječenja), pritisnu čvrstoću (jačina na pritisak). Svojstva deformacije kod ispitivanja:  istezanjem - jedinično izduženje, - ukupno izduženje i

 pritiskom - jedinično skraćenje, - ukupno skraćenje i

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe kontrakcija (suženje poprečnog preseka) -

strana 17 od 24 stepen raširenja (poprečnog profila).

Oznake za čelike propisane JUS-om sastoji se iz tri dela: 1. slovni simbol ’’Č’’, što podrazumeva skraćenicu za reč ’’čelik’’, 2. osnovna oznaka, koja se odnosi na vrstu čelika i sastoji se od četiri brojna simbola i 3. dopunska oznaka, koja se odnosi na stanje čelika i ima jedan ili da brojna simbola. Čelici sa garantovanim hemijskim sastavom podrazumevaju:  obične ugljenične konstruktivne čelike,  kvalitetne ugljenične čelike koji se izlažu termičkoj obradi (cementaciji, poboljšanju) i  legirane čelike - niskolegirani sa sadržajem legirajućih elemenata do 5%, - visokolegirane sa sadržajem legirajućih elemenata više od 5%. Na svakom čeličnom proizvodu željezara (osim kod trgovačkog kvaliteta) mora utisnuti slovnu i brojnu oznaku za vrstu čelika visine 6 – 10 mm. Načelno, utiskivanje oznaka vrste čelika vrši se:  kod pojedinih šipki, na jednom kraju,  kod šipki koje se isporučuju u vezovima na pričvršćenoj limenoj etiketi i  kod limova i traka u levom uglu, paralelno sa kraćom stranicom. Ispitivanje tvrdoće:  statičkim dejstvom sile – statičke metode: - Brinelova (Brinell), - Vikersova (Vickers) i - Rokvelova (Rockwell).

 dinamičkim dejstvom sile - metode za ispitivanje tvrdoće udarom na utiskivač i - metoda za ispitivanje tvrdoće elastičnim odskokom. - određivanje tvrdoće duroskopom

ISPITIVANJE MATERIJALA BEZ RAZARANJA
Među postupcima ispitivanja bez razaranja tzv. metodama defektoskopije najviše se vrše ispitivanja: kod finalnih proizvoda u cilju utvrđivanja grubih grešaka  očnim pregledom samo za utvrđivanje površinskih grešaka. Osnovne operacije u primeni penetransa su:  penetracijom 1. čišćenje površine, 2. primena penetransa, 3. uklanjanje viška penetransa, 4. primena razvijača i 5. očitavanje i tumačenje.  magneto - fluksom rentgenski i gama zraci  radiografija U praksi se koriste sledeće metode ispitivanja ultrazvukom:  ultrazvukom  postupak prozvučavanja  impilsni – eho postupak ili metoda odjeka i  rezonantni postupak. Priprema metalografskih uzoraka. Pripremanje površine uzetog uzorka za ispitivanje podrazumeva: brušenje, poliranje i nagrizanje.

ISPITIVANJE AMBALAŽE
U osnovi se razlikuje više vrsta ispitivanja ambalaže i to:  materijala za njenu izradu Zavisno od vrste materijala kao i od fizičkih i hemijskih osobina najčešće se određuju:  vlaga, odnosno upijanje vode,  propustljivost za tečnosti i gasove,  uticaj temperature,  inaktivnost

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 18 od 24  otpornost prema koroziji, hemikalijima, rastvaračima, mastima i drugim agensima.  izdržljivost na padanje i bacanje,  izdržljivost na udare i vibracije,  izdržljivost na prevrtanje i kotrljanje i  izdržljivost pri stvarnim uslovima transporta uz statističko praćenje rezultata

 gotove ambalaže na uslove manipulisanja Ako se ispituje ambalaža od hartije treba još dodati kao standardna ispitivanja:  izdržljivost na pritisak,  izdržljivost na prodiranje šiljatim pedmetom,  izdržljivost na bočne udare i dr.  u cilju razvoja tehnologije pakovanja itd.

TERETI KOJI SE TRANSPORTUJU
Tereti se dele prema agregatnom stanju na čvrste, tečne i gasovite. Čvrsti tereti se mogu još podeliti na rasute i komadne. Od opštih transportnih osobina rasutih tereta koje imaju poseban značaj treba proučiti:  granulometrijski sastav,  zapreminska masa tereta podela rasutih tereta prema vrednosti zapreminske mase je: - laki rasuti tereti, - srednje teški rasuti tereti, - teški rasuti tereti - vrlo teški rasuti tereti,  unutarnje trenje,  spoljno trenje,  abrazivnost ili habajuće dejstvo prema stepenu habajućeg dejstva rasuti tereti mogu biti: - nehabajući, - malo habajući, - srednje habajući, - jako habajući. Od opštih osobina kod komadnih tereta bitno je da li su ravnih ili neravnih površina, da li su im površine meke ili tvrde, stabilnog ili nestabilnog oblika, lomljivi ili nelomljivi itd.  Sa gledišta transporta komadni tereti mogu biti:     pojedinačni komadi, upakovani u odabranu ambalažu, tereti koji su paletizovani i tereti koji su kontejnerizovani.  Komadni tereti zavisno od dimenzija mogu biti:     male veličine srednje veličine veliki tereti vrlo veliki tereti  Komadni tereti zavisno od sopstvene mase mogu biti:     laki srednji teški vrlo teški

Masa jedinice rukovanja se menja zavisno od toga da li se transportuje potpuno ili delimično ambalažirana roba, ili je pak bez ambalaže, pa razlikujemo:  jedinica rukovanja od 100 kg (boce, kutije i sl.)  jedinica rukovanja od 100 – 250 kg (potpuna ambalaža – sanduci, vreće, bale, cilindrične posude)  jedinica rukovanja od 250 – 500 kg (delimična ambalaža ili bez nje)  jedinica rukovanja preko 500 kg (delimična ambalaža obmotavanjm ili bez nje) Jedinica tereta uključuje više jedinica rukovanja, složenih na svrsishodan način u čvrstu celinu, pogodnu za transport, pa razlikujemo:  jedinicu tereta sa više slobodnih komada,

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe  jedinicu tereta nastalu korišćenjem paleta i  jedinicu tereta nastalu korišćenjem kontejnera.

strana 19 od 24

TOVARENJE TERETA
Vršioci tavarenja robe treba da su posebno obučeni radnici. Obučeni radnici između ostalog trba da znaju:  način pakovanja robe,  način slaganja u cilju postizanja stabilnosti tovara,  način slaganja lako kvarljive robe da bi se obezbedilo strujanje vazduha oko nje,  karakterisike sredstva za manipulisanje i njihovo održavanje,  specifičnosti kod utovara živih životinja, način hranjenja, pojenja, sprečavanja klizanja, padanja, povređivanja itd.

POSEBNO NAZNAČAVANJE TERETNIH VOZILA ZA TRANSPORT OPASNIH MATERIJA
Upozorenje u obliku narandžaste table dimenzije 30 x 40 cm (debljina okvira i brojeva 15mm, visina brojeva 100mm); PRVI BROJ u gornjem delu table sa brojčanim upozornjima ukazuje na osnovnu opasnost; DRUGI I TREĆI BROJ u gornjem delu table sa brojčanim upozornjima ukazuje na dodatne opasnosti; DIJAMANT OPASNOSTI POLJE CRVENO ŽUTO PLAVO BELO VRSTA OPASNOSTI opasnost od zapaljivosti opasnost od eksplozije opasnost po zdravlje posebne napomene

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 20 od 24

ROKOVI JANUAR 2005.
Osiguranje se neće isplatiti u sledećim slučajevima:  ako se dokaže da je oštećenje pošiljke uzrokovano njenom sadržinom,  ako gubitak nastane usled prirodne smrti ili povrede neke životinje, bilo da su uzroci: smrt, ujedanje, ritanje, ubod ili gušenje, ili su tome doprineli sama priroda i sklonost životinje,  ako dođe do povrede pratioca životinja zbog ponašanja samih životinja,  ako se radi o brzo pokvarljivim pošiljkama koje se kvare tokom transporta usled promene temperature, visine, klime ili zbog dužine trajanja putovanja,  u slučaju konfiskacije ili uništenja pošiljke zbog nedostataka potrebnih dokumenata, pa ne odgovara zahtevima zemalje u koju se šalje i  u slučaju nepotpune dokumentacije za dokazivanje štete od strane osiguranika u vezi odgovarajućeg zahteva. DIJAMANT OPASNOSTI POLJE CRVENO ŽUTO PLAVO BELO VRSTA OPASNOSTI opasnost od zapaljivosti opasnost od eksplozije opasnost po zdravlje posebne napomene

Zavisno od sastava i osobina mineralna veziva se dele na tri grupe:  hidraulična, koja mogu otvrdnuti i povećati svoju čvrstoću kako na vazduhu tako i pod vodom (portland cement, lafraž cement itd.),  vazdušna koja nisu postojana u vodi, pa mogu otvrdnuti i povćti svoju čvrstoću samo na vazduhu (gips, kreč itd.) i  vatrostalna koja posle stvrdnjavanja na vazduhu mogu izdržati visoku temperaturu i zadržati svoju čvrstoću. (vatrostalna glina, šamota mešavina i dr.). Ciljevi standardizacije:  zaštita potrošača  tipizacija – sređivanje po vrstama ili klasama  unifikacija – ujedinjavanje, ujednačavanje  uvođenje jedinstvene terminologije  uzimanje uzorka  tolerancije i dr. Zavisno od vrste materijala kao i od fizičkih i hemijskih osobina najčešće se određuju:  vlaga, odnosno upijanje vode,  propustljivost za tečnosti i gasove,  uticaj temperature,  inaktivnost  otpornost prema koroziji, hemikalijima, rastvaračima, mastima i drugim agensima.

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 21 od 24

APRIL 2005.
Kontejneri mogu imati obeležje univerzalnog korišćenja ili specijalne namene. Specijalni kontejneri se dele na:  kontejneri za koncentrate ruda,  kontejneri za rasute i kabaste terete,  kontejneri za guste tečnosti,  specijalni kontejneri za tečnosti - za guste tečnosti (sa ugrađenim ili prenosivim grejačima) - za tečnosti osetljive na spoljnu temperaturu (sa termoizolacionim slojevima) - za tečnost otporne na spoljnu temperaturu - za hlađene tečnosti tokom transporta,  kontejneri od gume - elastomernih materijala,  kontejneri sa zagrevanjem ili hlađenjem robe. Prema uzrocima promene na lako-kvarljivoj robi se mogu svrstati u tri grupe: 1. mikrobiološke promene, uzrokovane mikroorganizmima (bakterije i gljive), 2. biohemijske promene, uzrokovane fermentima i 3. ostale promene, koje nastaju iz svih ostalih razloga. - delovanje sopstvenih kiselina u proizvodima, - moguće reakcije između sastojaka upakovanog proizvoda i sastojaka materijala ambalaže, - delovanje insekata i grinja, - fizičko-mehanički uticaji posredovani sušenjem, smrzavanjem, trenjem,pritiskom, udarom itd. - zagađivanje proizvoda stranim materijama. Zvanične kontrole transportujuće robe su:  kod izvoza          carinska veterinarska fitopatološka kontrola kvaliteta od strane spoljno-trgovinskih organa carinska veterinarska fitopatološka veterinarska fitopatološka

 kod uvoza i provoza  u unutrašnjem prometu

Određivanje zatezne čvrstoće. Karakteristične veličine pri ispitivanju istezanjem. Na dijagramu naprezanja (εσ dijagram) uočavaju se sledeće karakteristične veličine otpornosti materijala: 1. napon na granici elastičnosti, 2. napon na granici proporcijalnosti, 3. napon na granici velikih razvlačenja ili tečenja materijala (napon tečenja) i 4. zatezna čvrstoća. Od opštih transportnih osobina rasutih tereta koje imaju poseban značaj treba proučiti:  granulometrijski sastav,

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe  zapreminska masa tereta podela rasutih tereta prema vrednosti zapreminske mase je: - laki rasuti tereti, - srednje teški rasuti tereti, - teški rasuti tereti - vrlo teški rasuti tereti,  unutarnje trenje,  spoljno trenje,  abrazivnost ili habajuće dejstvo prema stepenu habajućeg dejstva rasuti tereti mogu biti: - nehabajući, - malo habajući, - srednje habajući, - jako habajući.

strana 22 od 24

JUN 2005.
Obavezne oznake 1. naziv i lokaciju proizvođača ili onoga koji je obavio pakovanje, i to: u prvom slučaju je sa naznakom ’’proizveo’’, a u drugom ’’pakovao“, 2. tehničko ime proizvoda ili trgovačko ime proizvoda (ukoliko postoji), 3. sastavne delove izražene u procentima ili nekim drugim mernim jedinicama, 4. neto i bruto masu, a kod izvesnih proizvoda i zapreminu, 5. datum proizvodnje i broj industrijske serije 6. broj i datum registracije proizvoda ukoliko je to zakonom predviđeno, 7. kratak opis obrade ili dorade proizvoda itd. Od najznačajnih fizičkih osobina zemnog ulja spominju se:  gustina zemnog ulja  viskozitet  temperatura paljenja, gorenja i samopaljenja  temperatura stinjavanja (potpuno gubljenje tečljivosti)  karakteristika ključanja odn. isparavanja  toplotna moć Osnovne operacije u primeni penetransa su: 1. čišćenje površine, 2. primena penetransa, 3. uklanjanje viška penetransa, 4. primena razvijača i 5. očitavanje i tumačenje. Listice opasnosti – raspoznavanje Masa jedinice rukovanja se menja zavisno od toga da li se transportuje potpuno ili delimično ambalažirana roba, ili je pak bez ambalaže, pa razlikujemo:  jedinica rukovanja od 100 kg (boce, kutije i sl.)  jedinica rukovanja od 100 – 250 kg (potpuna ambalaža – sanduci, vreće, bale, cilindrične posude)  jedinica rukovanja od 250 – 500 kg (delimična ambalaža ili bez nje)  jedinica rukovanja preko 500 kg (delimična ambalaža obmotavanjm ili bez nje)

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe

strana 23 od 24

SEPTEMBAR 2005.
Obavezne oznake 1. naziv i lokaciju proizvođača ili onoga koji je obavio pakovanje, i to: u prvom slučaju je sa naznakom ’’proizveo’’, a u drugom ’’pakovao“, 2. tehničko ime proizvoda ili trgovačko ime proizvoda (ukoliko postoji), 3. sastavne delove izražene u procentima ili nekim drugim mernim jedinicama, 4. neto i bruto masu, a kod izvesnih proizvoda i zapreminu, 5. datum proizvodnje i broj industrijske serije 6. broj i datum registracije proizvoda ukoliko je to zakonom predviđeno, 7. kratak opis obrade ili dorade proizvoda itd. Upustvo o posebnim merama bezbednosti prilikom prevoza, koje požiljalac daje prevozniku, odnosno vozaču treba da sadrži: 1. naznačenje vrste opasnosti koju predstavlja opasna materija i naznačenja posledica koje može da prouzrokuje, 2. naznačenje posebnih mera koje treba da se preduzmu prilikom vršenja prevoza opasne materije i mera za sprečavanje, odnosno ublažavanje štetnih posledica koje mogu da nastanu usled nezgode ili udesa na vozilu, 3. postupak sa licem koje dođe u dodir sa opasnom materijom ili njenom emanacijom (zračenje, isparavnje, prašina, toplotno zračenje itd.), 4. naziv i adresu organa ili radne ili druge organizacije koja mora da se obavesti o nezgodi ili udesu koji se desio pri prevozu. Od opštih transportnih osobina rasutih tereta koje imaju poseban značaj treba proučiti:  granulometrijski sastav,  zapreminska masa tereta podela rasutih tereta prema vrednosti zapreminske mase je: - laki rasuti tereti, - srednje teški rasuti tereti, - teški rasuti tereti - vrlo teški rasuti tereti,  unutarnje trenje,  spoljno trenje,  abrazivnost ili habajuće dejstvo prema stepenu habajućeg dejstva rasuti tereti mogu biti: - nehabajući, - malo habajući, - srednje habajući, - jako habajući. Zvanične kontrole transportujuće robe:  kod izvoza     carinska veterinarska fitopatološka kontrola kvaliteta od strane spoljno-trgovinskih organa

Saobraćajni fakultet Transportne osobine robe Zavisno od vrste materijala kao i od fizičkih i hemijskih osobina najčešće se određuju:  vlaga, odnosno upijanje vode,  propustljivost za tečnosti i gasove,  uticaj temperature,  inaktivnost  otpornost prema koroziji, hemikalijima, rastvaračima, mastima i drugim agensima.

strana 24 od 24

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->