Програм за полагање пријемног испита из Физике 1. Кинематика транслаторног и ротационог кретања. Равномерно праволинијско кретање.

Равномерно променљиво кретање (са и без почетне брзине). Примери равномерно променљивог кретања (слободно падање – хитац наниже, хитац навише). Кретање тела по кругу. Равномерна ротација. Равномерно променљива ротација (са и без почетнеугаоне брзине). Веза између линијских величина (S, v, a) и угаоних величина (ϕ, ω, α). 2. Динамика транслаторног и ротационог кретања. Њутнови закони механике (I, II и III Њутнов закон). Импулс тела и импус силе. Закон одржања импулса. Сила теже. Силе еластичности. Силе трења. Рад и снага код транслаторног кретања. Механичка енергија (кинетичка, потенцијална и енергија еластичне деформације). Закон одржања енергије. Примери закона одржања енергије и закона одржања импулса (судари тела). Центрипетална и центрифугална сила. Момент силе. Момент инерције. ΙΙ Њутнов закон динамике ротације. Момент импулса и закон одржања момента импулса. Рад, снага и енергија код ротационог кретања. 3. Основне интеракције у природи Гравитационе силе (Њутнов закон опште гравитације). Гравитационо поље Земље (Земљино убрзање). Рад у гравитационом пољу (гравитациона потенцијална енергија и гравитациони потенцијал). Електростатичка сила (Кулонов закон). Електростатичко поље. Рад у електростатичком пољу (потенцијална енергија и напон). Капацитет. Капацитет плочастог кондензатора. Везивање кондензатора. Електростатичка енергија. Једносмерна електрична струја (јачина струје, густина струје). Омов закон за део електричног кола. Везивање отпорника. Омов закон за струјно коло. Електромоторна сила. Везивање извора струје. Рад, снага и топлотно дејство струје. Кирхофова правила. Закони електролизе. Амперов закон. Флукс магнетног поља. Лапласов закон и примена. Електромагнетна индукција. Међусобна индукција и самоиндукција. 4. Физика великог броја честица Гасни закони. Једначина стања идеалног гаса. Основна једначина молекулско-кинетичке теорије идеалног гаса. Основни закони хидростатике (Паскалов закон, хидростатички притисак, Архимедов закон). Једначина континуитета. Бернулијева једначина. Примери уз Бернулијеву једначину (истицање течности и гасова). Сила унутрашњег трења. Стоксова сила. Површински напон и капиларне појаве. Унутрашња енергија и топлотни капацитет. Принципи термодинамике (степен корисног дејства). Промена димензије тела у функцији температуре. 5. Осцилације, таласи и оптика Кинематика хармонијских осцилација. Динамика осцилаторног кретања. Математичко и физичко клатно. Брзина, убрзање и енергија код хармонијског осциловања. Трансферзални и лонгитудинални таласи. Једначина таласа. Брзина таласа у еластичним срединама. Електромагнетне осцилације. Томсонова формула. Електромагнетни таласи. Основни закони геометријске оптике (одбијање и преламање светлости). Тотална рефлексија. Равна и сферна огледала. Једначина сферних огледала. Оптичка сочива. Једначина сочива. Интерференција светлости. Дифракција светлости. Поларизовање светлости. 6. Физика микросвета Закони зрачења апсолутно црног тела (Штеван-Болемонов закон, Винов закон, Планков закон). Кванти светлости. Фотоелектрични ефекат. Де Брољева ротација. Борови постулати (I и II Боров постулат). Атом водоника по Боровој теорији. Линијски спектар атома водоника. Основне карактеристике језгра атома. Дефекти масе и енергија везе. Радиоактивно зрачење. Закон радиоактивног распада. Нулеарна реакција.

Литература: 1. Н.Н. Вердеревскај, С. П. Егорова: Сборник задач и вопросов по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1989. 2. С. И. Кашина, Н. И. Сезонов: Сборник задач по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1983. 3. С. П. Мјасников, Т. Н. Осанова: Пособие по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1976. 4. И. Аничин, Г. Божин и др. : Приручник ( I, II ) за рачунске задатке за I и II разред заједничке основе средњег усмереног образовања, Изд. Научна књига, Београд 1982. 5. Г. Димић, Ц. Жегарац: Збирка задатака из физике, Средњи курс Ц, Изд. Грађевинска књига, Београд 1988. 6. Б. Станић, М. Марковић: Решени задаци са класификационих испита из физике на техничким факултетима, Изд. Научна књига, Београд, 1987. 7. М. Пејевић, Г. Ристић, С. Голубовић: Решени задаци за припрему пријемног испита из физике, Изд. Едиција: Публикације, Ниш, 2000. Могу се користити и други уџбеници Физике за средње школе (гимназија и стручне школе).

1. KINEMATIKA TRANSLATORNOG I ROTACIONOG KRETANJA MATERIJALNE TA^KE (TELA) Kinematika izu~ava razli~ia mehani~ka kretanja tela bez razmatranja uzroka koji izaziva to kretanje. Razlikuju se dva oblika kinematskog kretanja: translatorno i rotaciono. Osnovne kinemati~ke veli~ine kretanja su: put (s), brzina (v) i ubrzanje (a) - translatorno kretanje; ugaoni pomeraj (ϕ), ugaona brzina (ω) i ugaono ubrzanje (α) - rotaciono kretanje

Kinematika translatornog kretanja
Kretanje tela po pravoj liniji sa konstantnom brzinom (v = const) naziva se ravnomerno s s = v ⋅t . (uniformno) pravolinijsko kretanje. Brzina kretanja je v = , a pre|eni put t Ako se telo kre}e tako da na razli~itim delovima pravolinijskog puta ima razli~ite srednje brzine, to je ukupna srednja brzina na celom putu s s + s + K + sn vsr = = 1 2 . t t1 + t 2 + K + t n Kretanje tela kod koga je ubrzanje konstantno (a = const) naziva se ravnomerno promenljivo. Kod ∆v v2 − v1 takvog kretanja srednje ubrzanje asr je asr = = , gde je ∆v - promena brzine a ∆t ∆t t 2 − t1 vremenski interval. Srednja brzina je srednja aritmeti~ka vrednost po~etne vo i krajnje brzine v v +v vsr = 0 . 2 U zavisnosti od znaka ubrzanja, ravnomerno promenljivo kretanje mo`e biti: ubrzano (a > 0) i usporeno (a < 0), a u odnosu na po~etne uslove mo`e biti: kretanje bez po~etne brzine (vo = 0) i kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0). Za kretanje bez po~etne brzine (vo = 0), brzina i pre|eni put dati su slede}im relacijama: v0 + v v at at 2 vsr = s = vsr t = v = at ; = = ; ; v 2 = 2as . 2 2 2 2 Za kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0) je: at 2 2 s = v0t ± v = v0 + at ; ; v 2 = v0 ± 2as ; 2 gde se znak (+) odnosi na ubrzano a znak (-) na usporeno kretanje. Specijalan slu~aj ravnomerno promenljivog pravolinijskog kretanja koje se vr{i sa konstantnim ubrzanjem g = 9,81 m/s2 (ubrzanje Zemljine te`e) je slobodno padanje (hitac nani`e). Kod takvog kretanja va`e slede}e relacije:

za vo = 0
v = gt

za vo > 0

v = v0 + gt gt 2 h = v0t + 2
v 2 = v0 + 2ah
2

gt 2 s=h= 2 v 2 = 2 gh

ω i α povezane su sa odgovaruju}im linijskim veli~inama s. t a za ravnomerno promenljivu rotaciju (ubrzanu α > 0 i usporenu α < 0) je: αt 2 2 ω = ω 0 ± αt . U tom slu~aju za ravnomernu rotaciju (ω = const) bi}e: .ugao obrtanja ϕ (rad). to u svakoj ta~ki kru`ne putanje linearna brzina v je u pravcu tangente. R . 2 Kinematika rotacionog kretanja Ako se materijalna ta~ka (telo) kre}e po krugu. a ac . Kod ubrzane rotacje bez po~etne brzine je ω0 = 0. postavljene na rastojanju so = 90 m jedna od druge istovremeno u istom pravcu po~inju kretanje dva tela.brzinu 2 m/s. Ukupno ubrzanje je ϕ = ωt . T Ugaone veli~ine ϕ. ω = ϕ a = at + ac = α 2 R 2 + ω 4 R 2 = R α 2 + ω 4 . a znak (-) usporenoj rotaciji.ugaona brzina ω (rad/s) i ubrzanja a ugaono ubrzanje α (rad/s2). R 2 2 v 4π R ac = = ω 2R = = 4π 2ν 2 R . Telo koje se kre}e iz ta~ke A ima brzinu 5 m/s. ϕ = ω 0t ± .Za hitac navi{e (vertikalan hitac) (usporenog kretanje) je: gt 2 2 v = v0 − gt . 2 R T (at je projekcija vektora linearnog ubrzanja na pravac tangente u datoj ta~ki. Ugaona brzina ω. v i a slede}im odnosima: s s = ϕR . ω 2 = ω 0 ± 2αϕ . t T R gde je l .period rotacije. R a at = αR ⇒ α = . Posle koliko vremena prvo telo dostigne drugo telo? Koliki su pre|eni putevi svakog od tela? . v 2 = v0 − 2ah . Iz dve ta~ke A i B. ac = . Jedna~ine koje opisuju rotaciono kretanje tela mogu se izvesti iz jedna~ine translacionog kretanja stavljanjem umesto puta s . R v v = ωR ⇒ ω = .obim kruga. 2 gde znak (+) odgovara ubrzanoj. ⇒ ϕ = . U tom slu~aju je l 2πR v2 v= = . 2 2 RE[ENI ZADACI 1. brzine v .polupre~nik kruga a T . period rotacije T i frekvencija ν povezane su izrazom 2π ω= = 2πν . a ubrzanje ac u pravcu radijusa R i naziva se radijalno ili centripetalno ubrzanje.projekcija tog ubrzanja na pravac radijusa. h = v0t − . a telo koje se kre}e iz ta~ke B .

to je vsr = = 1 2 = 12 . nasuprot njemu. kre}u}i se ravnomernom brzinom 12 m/s. 4.?. Rastojanje izme|u ta~aka A i B je 17. iz ta~ke B polazi autobus brzinom 54 km/h.? Re{enje: Do ta~ke gde se tela sustignu prvo telo je pre{lo put s1 = so + s2 = v1t. a drugo put s2 = v2t.Dato: so = 90 m v1 = 5 m/s v2 = 2 m/s Odrediti: t-? s1 .? Re{enje: Kako su vremena prelaska prve. Iz ovih jedna~ina sledi da je v1t = so + v2t. odnosno druge polovine puta t = s1 s = i v1 2v1 t2 = s m 2v v s2 s = . s s v2 2v2 v1 + v2 s + 2v1 2v2 . Kolika je srednja brzina automobila na celom putu? Dato: v1 = 15 m/s v2 = 10 m/s s1 = s2 = s/2 Odrediti: vsr . s2 . vt m v2 = 1 1 = 8 . Na kom rastojanju od ta~ke A se automobil susretne sa autobusom? Koliki je pre|eni put autobusa? Dato: s = 17.5 km. s2 . t2 s 3. v1 − v2 2. v1 + v2 Pre|eni put automobila je s1 = v1t = 10 km. pre{ao je za 10 s isti put kao i drugo telo za 15 s.? Re{enje: Do ta~ke susreta automobil je pre{ao put s1 a autobus put s2. Iz ta~ke A kre}e se ka ta~ki B automobil brzinom 20 m/s. Kolika je brzina drugog tela? Dato: v1 = 12 m/s t1 = 10 s t2 = 15 s Odrediti: v2 .5 km = 17. a autobusa s2 = v2t = 7.5 km. Odavde je vreme susreta s t= = 500s . Jedan automobil.?. a drugu polovinu puta srednjom brzinom 10 m/s. Istovremeno. to je: v1t1 = v2t2 odnosno.? Re{enje: Po{to oba automobila pre|u isti put razli~itim brzinama za razli~ita vremena. odnosno s0 t= = 30s . Prvu polovinu puta automobil pre|e srednjom brzinom 15 m/s. pa je s = s1 + s2 = v1t + v2t = (v1 + v2)t.5x103 m v1 = 20 m/s v2 = 54 km/h = 15 m/s Odrediti: s1 .

a nizvodno 3 h. Kolika je srednja brzina reke u odnosu na obalu. a kolika brzina broda u odnosu na vodu? vsr = Dato: s = 54 km t1 = 7 h. v2 . Kolike su brzine voza du` svakog dela puta ako je srednja brzina voza na celom putu 16 m/s ? Dato: v1 = 2v2 s1 = s2 = s/2 vsr = 16 m/s Re{enje: Odrediti: v1 . Re{enje: s s +s +s m vsr = u = 1 2 3 = 1 . tu t1 + t2 + t3 s 6. s 4v1 − vsr 7. s2 = 4 m. Na prvoj ~etvrtini puta.? Re{enje: Srednja brzina na celom putu je s s +s s + s2 ( s1 + s2 )v1v2 sv1v2 4v1v2 vsr = u = 1 2 = 1 = = = s1 s2 s tu t1 + t2 s1v2 + s2v1 (v2 + 3v1 ) v2 + 3v1 + v1 v2 4 m 3vsr v1 Re{enjem ove jedna~ine sledi da je v2 = = 13. pre|e put od 4 m.? . t2= 5 s.? 4v m 3v su s +s s = 1 2 = = 2 . Putovanje brodom uzvodno od jednog do drugog grada traje 7 h. Kolika je srednja brzina voza na drugom delu puta ako je srednja brzina voza na ~itavom putu 15 m/s ? Dato: v1 = 20 m/s vsr = 15 m/s s1 = s/4 .5.?.8 . Rastojanje izme|u dva grada koji le`e na istoj reci je 54 km. Odavde sledi da je v2 = sr = 12 . Brzina voza na prvoj polovini puta je dva puta ve}a nego na drugoj. Pe{ak za 5 s. v . za slede}ih 15 s pre|e 14 m i za poslednjih 10 s put od 12 m. t3 = 10 s s1 = 4 m.?. Kolika je srednja brzina pe{aka na celom putu? Dato: t1= 5 s. s3 = 4 m. s2 = 3s/4 Odrediti: v2 .? Odrediti: vsr . t2 = 3 h Odrediti: vR . a s s 3 s 4 tu s1 + s2 + v1 v2 2v1 2v2 m v1 = 2v2 = 24 s 8. srednja brzina voza je 20 m/s.

Materijalna ta~ka kre}u}i se ravnomerno po krugu polupre~nika 0. ω .? n = 5Hz . sledi da je ωr = 2ω (r − ∆r ) . t1 h 9. ugaonu brzinu i linijsku brzinu ta~ke na obodu kotura.vR)t1 a nizvodno s = (v + vR)t2. Kolike su ugaone brzine sekundne. Odrediti radijus rotiraju}eg to~ka.? ωv .2 s . T s s 11.?. frekvencija.?.? Re{enje: . ako je linijska brzina ta~ke na obodu to~ka dva puta ve}a od ta~ke koja le`i za 5 cm bli`e osi to~ka. T . ν T s 10. T .? T= t = 0. odnosno r = 2∆r = 10 cm.28 rotacije T = = 0.?. Brzina broda u odnosu na vodu je jedna~ina sledi da je vR = 2 1 = 4.?.?.? ωm . 12.5s n . a period t 2πR rad 1 = 6. Kotur pre~nika 20 cm rotira ravnomerno i na~ini 360 obrtaja za 3 minuta. ν . Uz dati uslov.2 m na~ini 300 obrtaja za vreme 1 min. ω= 2π rad rad = 12. Izjedna~avanjem ovih s (t − t ) km . ω . v = ωr = 1.56 . Ugaona brzina je ω = 2πν =31. Kolika je ugaona brzina.2 m t = 1 min = 60 s n = 300 obrta Re{enje:Frekvencija obrtanja je ν = Odrediti: v .4 rad/s. male i velike kazaljke ~asovnika? Odrediti: ωs . r = 10 cm t = 3 min = 180 s n = 360 obrta Re{enje: Odrediti: v .Re{enje: Za kretanje broda uzvodno je s = (v . Linijska bzina je v = . Odrediti period rotacije. Dato: d = 20 cm. Dato: v1 = 2v2 ∆r= 5 cm = 5 x 10-2 m Odrediti: r-? Re{enje: Linijske brzine tih ta~aka su: v1 = ωr i v2 = ω (r − ∆r ) .25 . period oscilovanja i linijska brzina? Dato: r = 0.5 .5 h 2t1t2 s + vRt1 km v= = 13.

s = v0t + 15. 2 Brzina kretanja posle 5 s je v = v0 + at =19 m/s a pre|eni put s = 86 m.?.14 = = 7.?.14 = = 0. v .? at at Pre|eni putevi tela za vreme t1 i t2 su: s1 = 1 i s2 = 2 .74 ⋅ 10− 3 .104 .4t2.8m .Periodi rotacije su: Ts = 60 s. Tv = 60 x 60 s = 3600 s. s2 t 2 t1 14. Ts s 60 ωm = rad 2π 2 ⋅ 3. Odgovaraju}e ugaone brzine su: ωs = ωv = rad 2π 2 ⋅ 3. Telo pre|e put 50 m za vreme od 5 s.?. sledi da je vo = 15 m/s i a/2 = 0. Kona~no sledi da je a = 2 = 2. s . a .? 2 2 Re{enje: Upore|ivanjem date jedna~ine sa jedna~inom kretanja u op{tem obliku at 2 i s = 15t + 0. Pri ravnomerno ubrzanom kretanju iz stanja mirovanja telo je pre{lo za 5 s put 90 cm.4 m/s2. Odrediti ubrzanje tela smatraju}i da je ono konstantno.4t2 . Koliki je pre|eni put za vreme 7 s? Dato: t1 = 5 s. Na}i ubrzanje tela.4t2 t=5s Odrediti: vo . Tv s 86400 13. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 15t + 0.26 ⋅ 10− 5 . po~etnu brzinu.14 = = 1. t2 = 7 s s1 = 90 cm Re{enje: Odrediti: s2 . pri ~emu se njegova brzina pove}a 4 puta. Tv s 3600 rad 2π 2 ⋅ 3. njegovu brzinu posle 5 s kretanja i pre|eni put.4 2 . s = v0t + = + = 5t s 2 3 2 6 . Odavde sledi da je vo = . Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 2 s1 t1 t = 2 odnosno s2 = s1 22 = 2s1 = 1. Pre|eni put je ∆t t2 − t1 t t 3 6s m at 2 at 2 at 2 5at 2 . Tm = 24 x 60 x 60 s = 86400 s. Dato: t=5s s = 50 cm v1 = 4v2 Re{enje: Ubrzanje tela je a = Odrediti: a-? ∆v v2 − v1 4vo − vo 3vo at = = = . Dato: s = 15t + 0.

sledi uz ϕ = 2πn. α . Odrediti: ugaono ubrzanje i kona~nu ugaonu brzinu. Dato: t = 60 s ν1 = 300 obr/min ν2 = 180 obr/min Odrediti: n . Pre|eni put je s = v0t − = 400m .5 m/s2 i po~etnom brzinom 20 m/s voz se posle izvesnog vremena zaustavi.25 2 . v2 = 40 m/s s2 = 150 m Re{enje: Kako je v2 = v0 + 2as2 sledi da je a = 2 2 2 2 Odrediti: s1 .21 2 .? a . Na}i ugaono ubrzanje i broj obrta na~injenih za to vreme. Kre}u}i se ravnomerno usporeno sa usporenjem 0.?. Na ostalom delu puta 150 m brzina mu je 40 m/s. a 2 18. α . Iz relacije v = v0 − at . Zamenom ωo = 2πνo i ω = 2πν sledi 2π (ν o − ν ) rad α= = 0.28 .?.5 m/s2 Re{enje: Odrediti: s-?t-? vo at 2 = 40 s . U jednom trenutku on ima brzinu 25 m/s. Rotiraju}i to~ak smanji pri usporenju za vreme od 1 min svoju frekvenciju od 300 obr/min na 180 obr/min.? Re{enje: Kako se to~ak kre}e ravnomerno usporeno. za v = 0. to je i ω = ω 0 − αt .? αt 2 2 brzina je ω = αt = 62. Ugaona 2 t s 19. Iz relacije v1 = 2as1 sledi 2 s2 s 2 v s1 = 1 = 96m 2a 17.? v2 − v1 m 2 = 3. sledi 2πn = αt 2 2 .16. To~ak koji rotira na~ini za prvih 10 s 50 obrta. sledi t = Dato: t = 10 s n = 50 obrta Re{enje: Iz relacije ϕ = Odrediti: ω . Posle kog vremena se voz zaustavi i koliki je pre|eni put za to vreme? Dato: vo = 20 m/s a = 0. Odavde je α = 4πn rad = 6.8 rad/s. Koliko je ubrzanje automobila i koliki je put on pre{ao u trenutku kad je imao brzinu 25 m/s? Dato: v1 = 25 m/s. Ugaono pomeranje je t s . Rotacija to~ka je ravnomerno ubrzana. Automobil polazi iz stanja mirovanja i kre}e se ravnomerno ubrzano. .

2 rad/s.? an . r da je 2at = at t 2 .? Period oscilovanja je T=t/n. sledi uz an = 2at i v = att .25s . 2π 20. Odrediti linijsku i ugaonu brzinu i normalno ubrzanje ta~ke ako ona izvr{i 25 obrta za 10 s.?. a normalno ubrzanje an = v rad ω r = = ω 2 r = 18 . Posle isklju~enja on na~ini 75 obrta do zaustavljanja. Odavde je t 2ω oϕ 2ϕ 2 ⋅ 2πnn 2n t= = = = = 10s . Materijalna ta~ka ravnomerno rotira po krugu polupre~nika 8 cm. odakle je 2 = 240obrta . Ventilator rotira sa frekvencijom 900 obr/min. odakle je r 2 . at Odrediti: t-? v2 . Zamenom ovih izraza u jedna~inu kretanja t 21. Dato: n = 25 obrta t = 10 s r = 8 cm Re{enje: Odrediti: v . Koliko je vremena pro{lo od trenutka isklju~enja do potpunog zaustavljanja? n= Dato: n = 75 obrta ν = 900 obr/min = 15 Hz Re{enje: Iz jedna~ine ω = ω 0 − αt .ϕ = ω 0t − αt 2 2 . Za ϕ = 2πn i ωo = 2πνo sledi 2πn = 2πν ot − αt 2 2 . r r s 2 2 2 22.256 m . Materijalna ta~ka se kre}e po krugu polupre~nika 10 cm ravnomerno ubrzano sa tangencialnim ubrzanjem 40 m/s2. ωo ν 2πν ωo 2 2πν . Za koje }e vreme od po~etka kretanja tangencijalno ubrzanje biti polovina vrednosti normalnog ubrzanja? Dato: r = 10 cm at = 4 x 10-2 m/s2 at = 0.5 an Re{enje: Iz jedna~ine an = t= 2r = 2. a linijska brzina v = ωr = 2π r = 2πnr = 1. ω . uz ω = 0 sledi α = Odrediti: t-? 2πν ot − αt 2 ωo t = 2ω ϕ ω 2 = ω 0 2 − 2αϕ . T t s Ugaona brzina je ω = v/r = 15. daje ω 2 = o .

to je 2vot = o . Odrediti pre|eni put tela u poslednjoj sekundi padanja? Dato: h = 500 m g = 9. U poslednjoj sekundi slobodnog padanja telo pre|e put 20 m. Kolika je brzina drugog automobila. Dato: h2 = 20 m g = 9.23. 4g 25.5s . tako da je pre|eni put u poslednjoj sekundi ∆h = h . sekunde. Izjedna~avanje ovih izraza daje: 2 2 2 g∆t odnosno h = gt 2 = 31. 2 2 2g vo = 0. Telo pada sa visine 500 m. Istovremeno sa najvi{e visine koju ono mo`e dosti}i ba~eno je drugo telo vertikalno nani`e istom po~etnom brzinom.h1 = 95 m. gde je h1 = visina do poslednje 2 2 gt 2 g (t − ∆t ) 2 ∆t h = + h2 odakle je t = + 2 = 2. Odrediti vreme susreta tela.25m . (Rez: v2 = 9 m/s).81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Visina sa koje je telo palo je h = Odrediti: h-? gt 2 g (t − ∆t ) 2 =h1 + h2. sledi da je vreme padanja tela t = = 10 s.81 m/s2 2 Odrediti: t-? Re{enje: Iz jedna~ine v 2 = v0 − 2 gh sledi uz v = 0 u najvi{oj ta~ki. Dato: vo = 8 m/s g = 9. Jedna~ina kretanja 2g 2 2 v gt 2 gt 2 a drugog s2 = v0t + .? gt 2 2g . Telo je ba~eno vertikalno navi{e sa po~etnom brzinom 8 m/s. Kako je s = s1 + s2 = 2vot. Jedan automobil kre}u}i se ravnomerno sa brzinom 12 m/s pre|e za 10 s put kao i drugi automobil za 15 s. Na}i visinu sa koje je telo palo.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Odrediti: ∆h . 2 ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD 1. Pre|eni put do poslednje sekunde 2 h g (t − ∆t ) 2 je h1 = = 405m . 2 Iz izraza h = 24. . s = h = prvog tela je s1 = v0t − Odavde je t = vo .2s .

Na}i ugaono ubrzanje to~ka. Odrediti po~etnu brzinu i ubrzanje tela.6 m/s2. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 5t + 0. vo = 5 m/s. 8. (Rez: n = 90 obrta. Voz. drugo ravnomerno ubrzano bez po~etne brzine i ubrzanjem 9.5 m. a tako|e i ugaono ubrzanje.2 m.5 min. (Rez: a ≈ 0.37 m). To~ak koji vr{i ravnomerno kretanje. 12. Po istom pravcu iz jedne ta~ke istovremeno zapo~inju kretanje dva tela: jedno ravnomerno sa brzinom 98 m/s. t = 53 s).4 m). (Rez: v = 32 m/s). Odrediti srednju brzinu kretanja automobila. Koliko pomeranje izvr{i njen kraj za 1 minut. s = 130 m). 4. 9.14 rad/s2). 7.2 rad/s2). Smatrati to kretanje za ravnomerno usporeno.2 obrtaja. (Rez: a = 0.8 m/s2. Sa kolikim ubrzanjem se kre}e automobil? Odrediti pre|eni put automobila posle 10 s od po~etka kretanja. Rotiraju}i to~ak sa frekvecijom 120 obrta/min zaustavlja se u toku 1.05 m/s2. Za prvu sekundu posle po~etka kretanja automobil pre|e 1. (Rez: vsr = 16. dosti`e ugaonu brzinu 20 rad/s posle 10 obrta od po~etka kretanja. Turbina koja ima pre~nik radnog to~ka 9 m izvr{i za 1 minut 68. 10. a drugu brzinom 40 km/h. s = 7. Minutna kazaljka uli~nog ~asovnika ima du`inu 3.5 s). (Rez: α = 3.6 m).2. Odrediti brzinu krajeva lopatica toplotne turbine.7 m/s). Telo slobodno pada sa visine 50 m. 3. α = 0. Na kojoj visini se tela susretnu? (Rez: h ≈ 19. v = 21 m/s. pri ~emu na kraju toga puta ima brzinu 45 km/h. . 5. 6.8t2. Odrediti ubrzanje i vreme usporenog kretanja voza. Prvu polovinu vremena svog kretanja automobil se kre}e brzinom 80 km/h. odrediti broj obrta to~ka do zaustavljanja. Za koje vreme ono pre|e poslednjih 100 m? (Rez: t ≈ 0. Istovremeno sa povr{ine Zemlje ba~eno je vertikalno navi{e drugo telo sa po~etnom brzinom 20 m/s. Posle koliko vremena drugo telo dostigne prvo? (Rez: t = 20 s). Kolika je brzina i pre|eni put posle 10 s od po~etka kretanja tela? (Rez: a = 1. (Rez: l = 0.8 m/s2. Telo pada sa visine 2000 m. idu}i po horizontalnom putu brzinom 35 km/h zapo~inje da se kre}e ravnomerno usporeno i prelazi 600 m. 11.

Sila trenja klizanja je Ftr = µFn . ∆t ∆t r r r r Veli~ina Fsr ∆t = I naziva se impuls sile. Fsr ∆t = m∆v = ∆p = mv2 − mv1 = p2 − p1 . r r Proizvod mase tela i brzine je impuls tela p = mv ( p = mv ) . Razlikuju se dva oblika dinami~kog kretanja: . ili dinamika materijalne ta~ke i . l . gde je k . smicanje i td.dinamika translacionog kretanja. ili u skalarnom obliku F = ma ⇒ a = . proporcionalna je veli~ini deformacije Fe = -k∆l. DINAMIKA TRANSLACIONOG I ROTACIONOG KRETANJA TELA Dinamika izu~ava kretanja razli~itih tela pod uticajem sila koje izazivaju ta kretanja. sila trenja klizanja i sila trenja kotrljanja). a Fn . Ako se radi o elasti~noj deformaciji istezanje ili sabijanje ({tapa ili `ice) tada je prema Hukovom zakonu. Taj uslov ispunjen je ako je zbir svih sila jednak nuli. sila elasti~nosti. l E S l gde je E Jungov modul elasti~nosti (N/m2). a veli~ina ∆p = m∆v . to je Fsr = m ⇒ Fsr ∆t = m∆v . sila trenja i sila elasti~nosti. r r r r ∆v ∆v Kako je asr = .).81 m/s2 ubrzanje Zemljine te`e. Gornja jedna~ina predstavlja osnovnu jedna~inu dinamike materijalne ta~ke.promena impulsa tela: Impuls sile jednak je promeni impulsa tela. Intenzitet te sile je Q = mg (Q = mg ) gde je g = 9. Sila te`ine (sila te`e) je rezultat gravitacione sile privla~enja Zemlje (i drugih nebeskih tela) koja r r dejstvuju na telo. Masa m jedinice zapremine tela je gustina tela ρ = ⇒ m = ρV . gde je µ . U granici elasti~nosti. sabijanje.normalna komponenta sile te`ine.povr{ina preseka. relativna deformacija ε = ∆l/l proporcionalna naponu τ = F/S ∆l 1 F ES = ⇒ Fe = ⋅ ∆l = k∆l . Sila trenja kotrljanja je F Ftr = µ k n .2. Sila trenja ima uvek suprotan smer od smera kretanja tela. Sile elasti~nosti ne izazivaju kretanje tela ve} samo promenu forme (oblika) tela (na primer istezanje. Mera za inerciju je masa tela. Dinamika translacionog kretanja Dinamika translacionog kretanja bazirana je na tri Njutnova zakona: Promene stanja mirovanja ili stanja ravnomernog kretanja defini{e I Njutnov zakon (zakon inercije). V Izmena stanja mirovanja ili kretanja uslovljena je dejstvom sile. Vezu izme|u sile F i ubrzanja a defini{e II Njutnov zakon dinamike (mehanike) r r r r F F F = ma ⇒ a = .veli~ina deformacije (na primer apsolutno istezanje).restituciona konstanta ili krutost (N/m) a ∆l . r . a S . U mehanici se razlikuju tri vrste sila: sila te`ine.koeficijent trenja klizanja. Sile trenja javljaju se pri kontaktnom dejstvu izme|u tela (sila trenja mirovanja. shodno Hukovom zakonu. m m Jedinica sile je 1N = kgm/s2.linearna dimenzija tela do deformacije.dinamika rotacionog kretanja ili dinamika tvrdog tela.

Jedinica rada je 1J = 1Nm. Ako na telo dejstvuju vi{e sila. tada i drugo telo dejstvuje na prvo silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smera (III Njutnov zakon) r r F1 = − F2 . Za slu~aj da telo poseduje po~etnu brzinu vo . izvr{eni rad je A=Fs.projekcija sile na pravac puta.polupre~nik kotrljaju}eg tela.koeficijent trenja kotrljanja.ugao izme|u pravca sile i puta.pre|eni put (visina). Fn = Fcosα . Ako se telo kre}e konstantnom brzinom protiv sile trenja. 2 jer je 2as = v2. 2 2 Brzina vr{enja rada naziva se snaga.intenzitet sile. gde je Q = mg sila te`e..pre|eni put. i =1 Ako neko telo (materijalna ta~ka) vr{i pomeranje pod dejstvom sile. tada ta sila na tom putu izvr{i rad s r A = F ⋅ s = Fs cos α = Fn s . s = h . Jedinica rada je d`ul (J). tada je ukupno dejstvo svih sila. izvr{eni rad je A = Ftr s = µFn s .. Ako se telo ravnomerno kre}e u suprotnom pravcu od pravca dejstva sile te`e. s . 2 Kineti~ka energija jednaka je izvr{enom radu konstantne sile pri promeni njegove brzine m 2 2 Ek = A = (v2 − v1 ) . α . A Psr = t Trenutna snaga je grani~na vrednost srednje snage. Ako se pod dejstvom konstantne sile F telo ravnomerno ubrzava na putu izvr{eni rad je mv 2 A = Fs = mas = . 2 Rad protiv elasti~ne sile pod dejstvom spolja{nje sile na putu s koja se menja od 0 do Fmax (Fsr = Fmax/2). A Fs = = Fv . tada je izvr{eni rad protiv sile te`e A = Qs = Qh = mgh . rezultantna sila. Potencijalna energija tela u polju sile te`e jednaka je izvr{enom radu protiv sile te`e E p = A = mgh . odnosno sila akcije jednaka je sili reakcije. odnosno srednja snaga Psr je izvr{eni rad u jedinici vremena. tj. Ako jedno telo dejstvuje na drugo izvesnom silom.gde je µ . a r . bi}e m 2 A = mas = (v 2 − vo ) . 2 . + Fn = ∑ Fi = ma . bi}e za Fe = -ks/2 ks ⋅ s ks 2 A = Fe s = = . t t Energija tela je njegova sposobnost za vr{enje rada. gde je F . jednaka n r r r r r r F = F1 + F2 + . Ako je F = const i ako se pravac sile i puta poklapaju. P = Elasti~na potencijalna energija jednaka je izvr{enom radu protiv dejstva elasti~ne sile ks 2 Ep = A = .

. Moment inercije I materijalne ta~ke u odnosu na zadanu osu rotacije jednak je proizvodu iz mase te ta~ke i kvadrata rastojanja od ose rotacije. .. moment sile M = Fr = mar = L = ∑ Li = ω ∑ I i = Iω . Proizvod sile F i normalnog rastojanja r (kraka sile) izme|u pravca dejstva sile i ose rotacije je moment sile M=Fr. Zakon odr`anja impusa i zakon odr`anja energije primenjeni na neelasti~ni sudar dvaju tela masa m1 i m2 sa brzinama v1 i v2 daju: m v + m2v2 m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v .U izolovanom (zatvorenom) sistemu u kome ne dejstvuju spolja{nje sile ukupni impuls ostaje nepromenjen... odnosno v = 1 1 . Ek + E p + Erot = Eu = const . gde je v zajedni~ka brzina tela posle sudara. odnosno t t M = Iα.+ Ln = i =1 i =1 n n ∑L i =1 n i = const . m1 + m2 m1v1 mv ⎛ m + m2 ⎞ 2 + 2 2 =⎜ 1 ⎟v + ∆Ek gde je ∆Ek gubitak kineti~ke energije posle sudara. Ovaj izraz predstavlja II Njutnov zakon dinamike rotacije Moment impulsa tela L u odnosu na nepokretnu osu jednaka je sumi momenata impulsa svih materijalnih ta~aka tvrdog tela i defini{e se kao proizvod iz momenta inercije i ugaone brzine Za F = const. r Sila koja ima suprotan smer dejstva od Fcp ali isti intenzitet je inercijalna sila i naziva se r r centrifugalna sila Fcf = − Fcp . 2 2 ⎝ 2 ⎠ 2 2 Dinamika rotacionog kretanja Ako ta~kasta masa ili centar mase tvrdog tela vr{i kru`no kretanje po krugu polupre~nika r. tada u svakoj ta~ki putanje na telo dejstvuje centripetalna sila sa pravcem ka centru rotacije mv 2 Fcp = macp = = mω 2 r = 4π 2ν 2 mr ..+ Mn = ∑M i =1 n i . + pn = ∑ pi = const.... Moment inercije tela jednak je sumi momenata inercije svih materijalnih ta~aka IT = ∑ m1ri .. Ukupni moment sila koje dejstvuju na telo jednak je sumi momenata svih sila: M = M1 + M2 + M3 + . n r r v r r p = p1 + p2 + . I = mr2. Za izolovani rotiraju}i sistem ( ∑ M = 0 ) ukupni moment impulsa ostaje nepromenjen L = L1 + L2 + L3 + . i =1 U zatvorenom sistemu (izolovanom) mehani~ki oblici energije ostaju nepromenjeni (Zakon odr`anja energije). 2 n i =1 mvr mωr 2 = = mαr 2 .

Koliki je intenzitet sile? Dato: m = 0. Vagon mase 20 t kre}e se ravnomerno usporeno s ubrznjem 0. Vreme zaustavljanja vagona je t = vo/a = 2a 50 s. t . Pre|eni put se dobija iz jedna~ine 2 v 2 v 2 = v0 − 2as gde uz v = 0 odakle je s = 0 = 25m . Dato: a = 8 m/s2 g = 9. Saglasno izrazu Ek = mv2/2.?. Dato: a = 0. analogno snazi translacije P = Fv. Kako je F = M/ϕ i s = rϕ. 2 2 2 Izmena ugaone brzine od ω1 do ω2 dovodi do promene kineti~ke energije I (ω 2 − ω1 ) ∆Ek = . r Snaga rotacije.Definicija rada kod translacionog kretanja kao proizvod iz sile i pomeraja primenljiva je i za rotaciono kretanje. s . 2.?. vreme kretanja vagona do zaustavljanja i pre|eni put.3 m/s2 v = 15 m/s. 3. Ukupna kineti~ka energija rotiraju}eg tela jednaka je sumi energija svih elemenata mase tela. 2 Ako telo istovremeno vr{i translaciju i rotaciju.4 N . 2 2 RE[ENI ZADACI 1.? Re{enje: Sila trenja dejstvuje u suprotnom smeru od smera kretanja vagona sa intenzitetom Ftr = ma = 6 x 103 N. to je jedna~ina kretanja mg − Ftr = ma ⇒ Ftr = m( g − a ) = 5.? Re{enje: Kako na telo koje pada dejstvuje sila te`ine Q = mg i sila otpora F (koja ima suprotan smer od sile te`ine). Telo mase 3 kg pada u vazduhu s ubrzanjem 8 m/s2. Na}i sili otpora vazduha. bi}e mv 2 mω 2 r 2 Iω 2 Ek = = = . m = 20 t Odrediti: Ft .3 8 m/s2 i po~etnom brzinom 54 km/h.5 kg po|e iz stanja mirovanja i posle pre|enog puta 20 m ima brzinu 4 m/s. ukupna kineti~ka energija je mv 2 Iω 2 T Ek = Ek + EkR = + .5 kg v = 4 m/s s = 20 m Odrediti: F-? . Telo mase 0. to je izvr{eni rad konstantnog momenta sile Mrϕ A = Fs = = Mϕ .81 m/s2 Odrediti: Ftr . Na}i silu trenja koja dejstvuje na vagon. bi}e P = Mω.

Sila ko~enja voza je F = ma. 2m 5.2 N . Pre zaustavljanja on zapo~inje ko~enje silom 2 x 105 N. Kada je voz pre{ao put 250 m njegova brzina je bila 36 km/h.mv 2 = 0.Ftr odakle je F = ma + Ftr = 2. Voz mase 104 t kre}e se brzinom 36 km/h. odnosno ubrzanje a 2 s = vot − Ft 2 = 510m . Zamenom se dobija Odrediti: s-? at 2 . Sila otpora pri kretanju voza je 6 x 10-3 te`ine voza. ako se telo kre}e sa ubrzanjem 1 m/s2. m s 7. Voz mase 103 t kre}e se ravnomerno ubrzano po horizontalnom putu. mg 6. Kolko rastojanje pre|e voz za 1 min od po~etka ko~enja? Re{enje: Iz jedna~ine F = ma i v2 = 2as. Krutost opruge je 200 N/m. Odavde je F − ma µ= = 0. Dato: m = 2 kg k = 200 N/m s = 2 cm Odrediti: a-? Re{enje: Kako je ubrzanje tela a = F/m i Fe = -ks. sledi da je F = Dato: m = 104 t vo = 36 km/h t = 1 min Re{enje: Jedna~ina kretanja voza je s = v0t − = F/m. Telo mase 100 kg kre}e se po horizontalnoj povr{ini pod dejstvom sile 250 N. Odrediti koeficijent trenja. . Telo mase 2 kg vu~e se po horizontalnoj povr{ini pomo}u opruge koja se pri kretanju istegne za 2 cm.1 .6 x 105 N. Kolika je vu~na sila voza? Dato: m = 103 t v = 36 km/h Ftr = 6 x 10-3 mg Odrediti: F-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je ma = F . Dato: m = 102 kg F = 250 N a = 1 m/s2 Odrediti: µ-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je F − Ftr = ma ⇒ F − µmg = ma . Odrediti ubrzanje tela. to je a = ks m =2 2. 2s 4.

6 ⋅ 103 N .5 m i povr{ine po pre~nog preseka 3 mm2 izdu`i se za 0. Kolika je vu~na sila automobila ako je koeficijent trenja 0.?. Jungov modul elasti~nosti je 2 x 1011 Pa . mase 1. Za donji deo {tapa.9 mm S = 3 mm2 F = 200 N Re{enje: Iz Hukovog zakona Odrediti: E-? F ∆l F l N =E ⇒E= = 11.6 s. Bakarna `ica du`ine 1. jedna~ina kretanja je v − vo Ft + mvo m F = ma = m . a povr{ina popre~nog preseka 3 cm2. odnosno t = m o =0.? . Te`inu {tapa zanemariti. t m s b) U slu~aju kada se telo kre}e usporeno i za vreme t njegova krajnja brzina je v = 0. b) vreme za koje }e se telo zaustaviti kada sila ima suprotan smer od smera kretanja? Dato: m = 2 kg vo = 5 m/s t=2s F=6N Odrediti: v . ~iji gornji deo je pri~vr{}en.2 ? Dato: m = 1. ∆l .2 t a = 1 m/s2 µ = 0. Kolika je: a) brzina kojom }e se telo kretati u pravcu dejstva sile posle vremena 2 s. kretanja bi}e t F 10. apsolutno i relativno istezanje.2 t. F = m(a + µg ) = 3. Automobil. zapo~inje kretanje sa ubrzanjem 1 m/s ? .11 ⋅ 1010 2 .9 mm pod dejstvom sile 200 N.Ftr sledi uz Ftr = µmg. Du`ina {tapa je l = 2 m.5 m ∆l = 0. Na telo mase 2 kg koje se kre}e brzinom 5 m/s u jednom trenutku po~inje da deluje sila 6 N u pravcu kretanja tela.8.?.2 Odrediti: F-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja ma = F . odakle je v = = 11 .? Re{enje: a) U slu~aju kada se telo kre}e ubrzano sa po~etnom brzinom vo . Dato: l=2m E = 2 x 1011 N/m2 Odrediti: σ . Odrediti napon u {tapu. S l S ∆l m 11. obe{en je teg te`ine 10 kN. jedna~ina v v F = m o . Koliki je Jungov modul elasti~nosti materijala `ice? Dato: l = 1. t . 9.

2 2s 15.33mm . Iz Hukovog zakona sledi da je apsolutno S S σl ∆l σ istezanje ∆l = = 0. kao i gubitak kineti~ke energije posle sudara.5 km? Dato: s = 500 m m=4t vo = 54 km/h. to je P = = 200kW .7kN . v = 72 km/h Re{enje: Iz jedna~ine A = ∆Ek.?. Kolika je vu~na sila motora kamiona mase 4 t u slu~aju kada on pove}a brzinu od 5 km/h na 72 km/h na putu od 0. a relativno istezanje = = 1. ∆Ek .5 kg m1 = 1.5 kg i brzine 4 m/s.5 kg Odrediti: v . mh s 13.81 m/s2 Odrediti: a-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja tela F − Q = ma = F − mg sledi da je F = ma + mg = m(a + g ) . Lokomotiva mase 600 t polazi iz stanja mirovanja i kroz 10 min dostigne brzinu 20 m/s kre}u}i se ravnomerno ubrzano. Fs = Odrediti: F-? m 2 m 2 2 (v − vo ) ⇒ F = (v 2 − vo ) = 0. tj. pa je A m a= − g = 14 2 .66 ⋅ 10− 4 m .5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa telom mase 0. t v t 2t 14. Odrediti brzinu tela posle sudara. Koliku snagu razvija lokomotiva? Dato: t = 10 min v = 200 m/s m = 600 t Re{enje: Kako je P = Odrediti: P-? A Fs mas mv 2 = = i v2 = 2as.S = 3 cm2. pri ~emu na visini 2 m ta sila izvr{i rad 144 J. Telo mase 3 kg kre}e se vertikalno navi{e pod dejstvom konstantne sile protiv dejstva sile te`e.33 ⋅ 107 Pa . E l E Re{enje: Normalni napon je σ = 12. Telo mase 1. Dato: m2 = 0. F = 104 N F Q = = 3. Koliko je ubrzanje sa kojim se telo kre}e? Dato: h=2m A = 144 J m = 3 kg g = 9. Sila F odre|uje se iz izraza za rad F=A/h.

1 2 . Lokomotiva vu~e voz mase 500 t po horizontalnom putu. Ako je masa automobila 3 t a koeficijent trenja 0.v1 = 2 m/s. odrediti izvr{eni rad motora i njegovu srednju snagu. na}i ubrzanje voza u momentu kada je njegova brzina 36 km/h.? Re{enje: Motor automobila izvr{i rad protiv sile trenja i rad na pove}anju kineti~ke energije: 2 2 m v2 m v1 A = Ftr s + ( − ) . 2s 18.01. Za koje vreme voz pre|e rastojanje 10. P . mv s 17. ako se on kre}e ravnomerno? Dato: F = 250 kN s = 10. sledi v = 1 1 =2. tj.25 m/s i ∆Ek = 2 J. Kako je Ftr = µmg.01 Odrediti: A . to je 2 2 ⎡ ⎛ v2 2 v12 ⎞⎤ 6 ⎟ A = m ⎢ µgs + ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟⎥ =1.5 kW.3 x 10 J. m1 + m2 2 2 2 16. to je a = Odrediti: a-? 2 2 F − µmg m P m − µg = 0. Srednja snaga je Psr = Fvsr.?. Ako je koeficijent trenja 0. Vu~na sila lokomotive je 250 kN. to je P = (v1 + v2 ) = 6.8 km. Snaga lokomotive je konstantna i jednaka 106 W.01. Na horizontalnom delu puta du`ine 3 km brzina automobila uve}a se sa 36 km/h na 72 km/h. v2 = 72 km/h µ = 0. Dato: m = 500 t P = 106 W µ = 0. v2 = 4 m/s Re{enje: Iz zakona odr`anja impulsa m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v i zakona odr`anja energije m v + m2v2 m1v1 mv v2 + 2 2 = (m1 + m2 ) + ∆Ek . a snaga 3000 kW. Dato: m=3t s = 3 km v1 = 36 km/h. F=P/v.01 v = 36 km/h Re{enje: Iz jedna~ine kretanja F − µmg = ma ⇒ F = ma + µmg ⇒ a = Kako je P = Fv. Kako je F = A/s i vsr = (v1 + ⎢ ⎝ ⎠⎥ ⎦ ⎣ A v2)/2.8 km P = 3000 kW Odrediti: t-? .

odrediti gubitak energije pri sudaru. Dato: m = 180 t h=6m P = 4 kW t=1h Re{enje: Stepn iskori{}enja motora je η = Odrediti: η-? Pk mgh = = 76% . ^emu je jednaka sila otpora pri kretanju ako je koeficijent iskori{}enja motora 80% . A = mgh + mah ⇒ a = = 2. pri ~emu njegov motor koristi snagu 1 MW. Dve kugle masa 0. Odrediti koeficijent iskori{}enja. uz v2 = 2ah. Smatrati sudar neelasti~nim. pri ~emu je izvr{en rad od 240 J . v2 = 2.5 m/s. Snaga motora elevatora je 4 kW. to je.5 m/s Re{enje: Zajedni~ka brzina oba tela posle sudara je v = 2 2 Odrediti: ∆Ek . Dato: m1 = 0. m1 + m2 s 21. Elevator podi`e 180 t zemlje na visinu 6 m u toku 1 h.3 kg i 0.3 kg m2 = 0. P P 22. t t P 19. Telo mase 10 kg podignuto je na visini 2 m.Re{enje: Iz izraza za snagu P = A Fs Fs = ⇒t = = 900s = 15 min . m1v1 mv + 2 2 − 1 2 2 2 m1v1 + m2v2 m =4 .375 J .2 kg v1 = 5 m/s. Voz u metrou kre}e se me|u stanicama konstatnom brzinom 60 km/h.? a gubitak energije ∆Ek = (m + m2 ) v 2 = 0. 2 mh s 20.2 kg kre}u se jedna drugoj u susret. Sa kojim ubrzanjem je podignuto telo? Dato: m = 10 kg h=2m A = 240 J Re{enje: Kako je izvr{eni rad A = mgh + Odrediti: a-? mv 2 A − mgh m . Brzina prve kugle 5 m/s a druge 2.19 2 .

2 s 2s 24. ηv 23. Kolikom tangencijalnom silom treba delovati na obodu to~ka da bi se on zaustavio za 3 s? Moment inercije diska je I= mr2/2.2 m Re{enje: Kako je izvr{eni rad jednak ukupnoj energiji tela u trenutku udara o Zemlju. Kugla mase 2 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 5 m/s. Kolika je srednja sila otpora zemlje? (Otpor vazduha zanemariti) Odrediti: F-? Dato: v0 = 4 m/s h = 100 m s = 0. Dato: r = 10 cm m = 2 kg I = mr2/2 t=3s ν = 5 ob/s Re{enje: Iz jedna~ine M = Ft r = Iα ⇒ Ft r = Odrediti: F-? ω = ω o − αt ⇒ α = 2πν πmrν uz uslov ω0 = 0. Kako je 2 2 . Zamenom se dobija da je Ft = = 1. Telo mase 2 kg pada sa visine 100 m po~etnom brzinom 4 m/s i pri udaru u zemlju zabije se u nju do dubine 0. 2 2 2 10 25. Homogeni disk mase 2 kg i polupre~nika 10 cm rotira oko svoje ose s frekvencijom 5 ob/s. odnosno F = .8 Re{enje: Kako je Pk = ηP = ηFv ⇒ F = Odrediti: F-? Pk = 48kN . Koliko je ukupna energija kugle? Moment inercije kugle je I = 2mr2/5 Dato: v = 5 m/s m = 2 kg I = 2mr2/5 Re{enje: Kako je ukupna energija kugle E = Odrediti: E-? mv 2 Iω 2 mv 2 2mv 2 + = + = 35 J .Dato: v = 60 km/h Pk = 1 MW η = 0.2 m. t t mr 2α mrα . to je: 2 mv 2 mgh mvo Fs = mgh + ⇒F= + ≈ 10kN .05 N .

? Iω 2 Mω 2 P P = Mω = 2πnω = 2.26. 2 2α 2n 3 27.2cm . Kineti~ka energija je Ek = = = = 62. Koliki put }e pre}i lopta do zaustavljanja ako je sila trenja 5 N ? Moment inercije lopte je I = 2mr2/5. Koliku maksimalnu debljinu daske mo`e proboti metak sa po~etnom brzinom v0. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se d1 = 2d = 7. Sila otpora daske je nepromenjena. Metak leti brzinom v0 i probija dasku debljine d = 3 cm i produ`ava brzinom v1 = 0.64 o . to je s = mv 2 + Iω 2 = = 3m . 2 2 2 Ft Ft ( ) 28.32 o brzine 0. 29. Koliku snagu prenosi osovina na motor ako je moment sila koji dejstvuje na nju 20 Nm ? Trenje zanemariti. Koliki je koeficijenat trenja klizanja? .8 J .8cm . 2 2 2 Izlazni metak sa brzinom 0.8 v0.4π 10 W . Osovina motora automobila vr{i pri rotaciji 3600 ob/min.8 vo. Telo je ba~eno po horizontalnoj povr{ini brzinom 36 km/h. Homogena lopta mase 5 kg pu{tena je da se kotrlja po horizontalnoj ravni brzinom 2 m/s. Dato: v = 2 m/s m = 5 kg I = 2mr2/5 Ft = 5 N Odrediti: s-? Re{enje: Kako je izvr{eni rad protiv sile trenja jednak ukupnoj energiji Fs = mv 2 Iω 2 1 3mv 2 + .?. P . Kolika je kineti~ka energija osovine za jedan puni obrt? Dato: M = 20 Nm n = 3600 ob/s Re{enje: Odrediti: Ek .8 vo probio bi dasku debljine d1 pa je 2 mv Fd1 = 0. 2 Maksimalna debljina daske koju mo`e probiti metak brzinom vo je d max = d + d1 = 10.? Re{enje: Kineti~ka energija metka jednaka je uzvr{enom radu na putu d i kineti~koj energiji izlaznog metka 2 2 2 0.8 vo d = 3 cm Odrediti: dmax . Posle predjenog puta od 20 m telo se zaustavilo. Dato: v1 = 0.64mvo mvo mv = Fd + ⇒ Fd = 0.

4m .5 m/s. Kolika je brzina tela posle sudara i gubitk kineti~ke energije? (Rez: 1.? 2 Re{enje: Rad sile trenja u oba slu~aja jednak je kineti~koj energiji metka: 2 2 mv mv Ftr s1 = 1 i Ftr s2 = 2 .8 kgm/s). Automobil mase 103 kg. . Kolika je sila koja dejstvuje na drugo telo. Kolika je snaga motora automobila mase 800 kg koji za 4 s saop{ti motoru brzinu 3. Pad dejstvom konstantne sile 1.2 x 10-2 N materijalna ta~ka je pre{la put 30 m za prvih 10 s.Dato: v = 36 km/h s = 20 m Odrediti: µ-? 2 2 Re{enje: Rad sile trenja jednak je promeni kineti~ke energije Ftr s = mvo mv ⇒ µmgs = o . Odrediti masu materijalne ta~ke. 3. Telo mase 1. ako na prvo telo dejstvuje sila 12 N ? (Rez: 96 N). Koliki je impuls p gvozdene kugle polupre~nika 10 cm kada se kre}e brzinom 0.6 km/s ? (Rez: 10 kW). Iz ovog 2 2 v izraza sledi µ = o = 0.8 x 103 kg/m3 ). Telo mase 20 g po|e iz mira i za vreme 4 s predje put od 8 m. 2 gs 30. Nadji silu pritiska (inercijalnu silu) ~oveka na pod lifta (Rez: 616 N). (Rez: 19. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 sv s2 = 1 1 = 0. 9. koji se kre}e brzinom v.02 kg). 5. 0.75 J). kre}u}i se jednako ubrzano. Na kojoj dubini u pesku }e se zariti isti projektil ako ima dva puta ve}u brzinu? Sila otpora je konstantna. pre|e put 30 m za 3 s. Koliku snaga razvija motor automobila? (Rez: 66 kW). zarije se u d`ak sa peskom na dubini 10 cm. Dato: v2 = 2v1 s = 10 m Odrediti: v2 . 2 v2 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. 8. 7.5 kg. 6.6 m/s. Koliki je intenzitet sile koja dejstvuje na telo? (Rez: 5 mN). 2. Kolika mora biti sila ko~enja da bi se on zaustavio na rastojanju 250 m od mesta po~etka ko~enja? (Rez: 550 N). ^ovek mase 70 kg nalazi se u liftu koji se kre}e ravnomerno usporeno vertikalno navi{e sa ubrzanjem 1 m/s2.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa nepokretnim telom mase 0. Vagon mase 11 t kre}e se brzinom 18 km/h. Projektil. 4. Gustina gvo`dja je 7.25 . Dva tela jednakih masa kre}u se s ubrzanjima 8 x10 2 m/s2 i 64 x10-2 m/s2 . (Rez: 0.

(Rez: . Koliku energiju izgubi lopta pri udaru u zemlju. Odrediti brzinu i smer kretanja manjeg komada. Na kojoj visini h je njegova kineti~ka energija jednaka potencijalnoj energiji? (Rez: 1.7 J). 18. (Rez: 14.4 m. (Rez: 3. Valjak mase 3 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 2 m/s.25 x 103 J).5 kg. 17. 20. (Rez: 6. Fudbalska lopta mase 400 g leti brzinom v i zaustavi se izvr{enim radom od 20 J.5 m/s).5 m.4 kg slobodno pada na zemlju sa visine 6 m i posle udara podigne se na visinu 2. Kolika je srednja sila otpora zemlje. Telo je ba~eno vertikalno navi{e po~etnom brzinom 8 m/s. .6 m). 14. Telo mase 2 kg pada sa visine 150 m po~etnom brzinom 36 km/h i zarije se u zemlju do dubine 0.1 x 103 J).5 kg i 1. (Rez: 18 kW). Rez: 9 J). 15. Odrediti rad sile pri sabijanju opruge za 0. Kolika je snaga motora automobila mase 8 x102 kg koji krene iz stanja mirovanja i za vreme 5 s dostigne brzinu 54 km/h ? Trenje zanemariti. (Rez: 1.10.2 kN).2 cm rotira konstantnom ugaonom brzinom 10 rad/s. Granata leti po horizontalnoj putanji brzinom 10 m/s i u jednom trenutku raspada se na dva dela sa masama 0. 11. 13. 16.5 m/s2 (Rez: 3.05 m Krutost opruge je 3 x 106 N/m. Koliki je izvr{eni rad osovine pri obrtanju oko svoje ose frekvencijom 5 obr/s pri dejstvu momente sile 40 Nm. Kolika je bila brzina lopte? (Trenje zanemariti). (Rez: 5 J). Koliki rad treba izvr{iti da bi se podigao kamen mase 10 kg na visinu 10 m s ubrzanjem 0. Odrediti moment impulsa diska i njegovu kineti~ku energiju ako je moment inercije I = mr2/2.75 kJ). 19. 12. Ve}i komad je nastavio da se kre}e u istom smeru sa brzinom 15 m/s. Fudbalska lopta mase 0. Koliko je ukupna energija valjka? Moment inercije valjka je I = 2mr2/5. (Rez: 10 m/s). Metalni disk mase 5 kg i polupre~nika 0.

odnosno q r r F = qE . q0 r 4πε 0 r 2 r r F gde je q naelektrisanje koje stvara polje. Jedinica ja~ine polja je N/C. jednak promeni potencijalne energije. OSNOVNE INTERAKCIJE U PRIRODI Gravitaciono i elektrostati~ko polje Ta~kaste mase m1 i m2 ili sferna tela. {to zavisi od vrste naelektrisanja. r 4πε 0ε r r 2 gde je ε = εo εr apsolutna dielektri~na propustljivost sredine.3. ~iji centri su na rastojanju r. ~iji centri su na rastojanju r. {to predstavlja R intenzitet gravitacionog polja Zemlje ili Zemljino gravitaciono ubrzanje. Izvr{eni rad se. Kulonova sila mo`e biti privla~na ili odbojna.97 x 1024 kg i R = 6. Ja~ina polja je vektorska veli~ina E = . Za slu~aj. da se naelektrisanja nalaze u nekoj drugoj sredini. zemljino ubrzanje je g h = γ ( R + h) 2 Ako se telo mase m preme{ta u gravitacionom polju Zemlje iz jedne ta~ke prostora u drugu izvr{i se rad protiv gravitacione sile 1 1 1 1 A = γmM ( − ) = γmM − γmM = EP1 − EP2 = ∆EP . Sila privla~enja izme|u Zemlje mase M i polupre~nika R i tela mase m na Zemljinoj povr{ini je mM mg = γ 2 . dakle. Izvr{eni rad je. mo`e definisati i kao A = m(ϕ1 − ϕ 21 ) = mU . ~ija je retativna dielektri~no propustljivost εr tada je sila uzajamnog dejstva qq 1 q1q2 F = k′ 1 22 = . Bilo koja dva ta~kasta naelektrisanja q1 i q2 ili naelektrisana sferna tela. r1 r2 r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od sredi{ta Zemlje. . g = 9. r 4πε 0 r 2 gde je k = 9 x 109 Nm2/C2 elektriostati~ka konstanta.67 x 10 Nm /kg univerzalna gravitaciona konstanta. odakle je. uzajamno se provla~e silom F ~iji je intenzitet prema Njutnovom zakonu op{te gravitacije upravo proporcionalan proizvodu tih masa a obrnuto srazmerna kvadratu njihovog rastojanja mm F = γ 12 2 . uzajamno se privla~e ili odbijaju silom ~iji intenzitet je po Kulonovom zakonu upravo proporcionalna proizvodu tih naelektrisanja a obrnuto proporcionalna kvadratu njihovog rastojanja qq 1 q1q2 F = k 1 22 = .37 x 106 m. za M = 5. stoga. 1 1 1 1 A Veli~ina = γM ( − ) = γM − γM = ϕ1 − ϕ 2 = U predstavlja razliku potencijala. Ja~ina elektri~nog polja je odnos iz sile polje F i naelektrisanja q koje se na|e u tom polju F q 1 q E= =k 2 = . Na visini h. Veli~ina γmM/r je gravitaciona potencijalna energija u datoj ta~ki polje. a εo = 8.81 m/s2. M . jer je ϕ m r1 r2 r1 r2 = γM/r gravitacioni potencijal u datoj ta~ki polja. r -11 2 2 gde je γ = 6.85 x 10-12 C2/Nm2 dielektri~no propustljivost vakuuma (ili vazduha).

Za paralelnu vezu n kondenzatora napon U je isti za sve kondenzatore. je C i =1 Ci Ci C2 Cn Za rednu vezu kondenzatora. r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od izvora polja. a u elektrolitima i gasovima pozitivni i negativni joni. izvr{eni rad protiv sile polja jednak je promeni potencijalne energije 1 1 A = kq0 q( − ) = EP1 − EP2 = ∆EP . . n r r r r r r E = E1 + E2 + E3 + K + En = ∑ Ei . naelektrisanje q je isto za sve kondenzatore. a napon baterije U jednak je zbiru napona na krajevima svih kondenzatora. a naelektrisanje baterije kondenzatora q jednako je zbiru naelektrisanja svakog od kondenzatora q = q1 + q2 +…+ qn . tada je ja~ina polja jednaka vektorskom zbiru ja~ina polja svakog od tih naelektrisanja. q0 q Potencijal polja ϕ = k je skalarna veli~ina.Ako polje stvaraju vi{e ta~kastih naelektisanja. + . r A Odnos = U predstavlja napon ili razliku potencijala. U = U1 + U2 +…+ Un . qq Veli~ina EP = k 0 je potencijalna energija polja u datoj ta~ki. C3 … Cn n 1 1 1 1 1 =∑ = + + . i =1 Ako se naelektrisanje q0 pomera u elektri~nom polju naelektrisanja q (izvor polja) iz jedne ta~ke polja u drugu. a kapacitet plo~astog kondenzatora povr{ine S i rastojanja d izme|u plo~a S C = εε r . 2 2 2C Elektri~na struja Usmereno kretanje naelektrisanja predstavlja elektri~nu struju. 1 1 q2 Elektrostati~ka energija naelektrisanog tela (provodnika) je W = qϕ = Cϕ 2 = .. U metalima to su elektroni.. C2. Jedinica potencijala je volt (V). d Jedninica kapaciteta je farad (F) Ukupni kapacitet za n redno vezanih kondenzatora kapaciteta C1. t Izra`ava se jedinicom amper (1A = 1C/1s). ϕ1 . Ukupni kapacitet baterije paralelno vezanih kondenzatora je C = C1 + C2 +…+ Cn .Veza izme|u ja~ine r polja E i razlike potencijala U izme|u dve ta~ke na rastojanju d (ili izme|u obloga plo~astog kondenzatora) je ϕ − ϕ2 U E= 1 = ⇒ U = Ed d d Kapacitet usamljenog provodnika defini{e se kao odnos iz njegovog naelektrisanja q i potencijala ϕ q q q = (razlike potencijala U) C = = ϕ ϕ1 − ϕ 2 U Kapacitete sfernog provodnika polupre~nika r je C = 4πεε r r .ϕ2 = U. Koli~ina naelektrisanja q koja protekne kroz popre~ni presek provodnika u jedinici vremena t q predstavlja ja~inu struje I = ⇒ q = It .

zavisi od temperature. kao i specifi~ni otpor. I= Za rednu vezu izvora struje je ε = ∑ ε i . otpor provodnika je l R=ρ . napona U i otpora provodnika U U R: I = .. R2. R+r gde je r unutra{nji otpor izvora struje a R ukupni spolja{nji otpor . a α je temperatuski koeficijent otpora.Gustina struje j izra`ava se odnosom ja~ine struje I i povr{inom popre~nog preseka provodnika S.. Ta zavisnost data je R = R0 (1 + αt ) .Rn = ∑ Ri . a otpor i =1 n 1 1 1 1 1 1 = + + + . tada je I = const. U = U1 + U 2 + U 3 + . r i =1 ri n ε n ∑I i =1 n i = 0. i =1 i =1 n n Za paralelnu vezu je I = I1 + I 2 + I 3 + .... R I Elektri~ni otpor izra`ava se jedinicom om (Ω). (II Kirhovo pravilo) ∑ I i Ri =∑ ε i . . Za cilindri~ni provodnik du`ine l i povr{ine preseka S . Omov zakon za deo elektri~nog kola daje vezu izme|u ja~ine struje I. odnosno zbir struja koje uti~u u ~vor jednak je zbiru struja koje isti~u U svakoj proizvoljno zatvorenoj strujnoj konturi razgranatog kola algearski zbir padova napona jednak je algebarskom zbiru elektromotornih sila. Ako su provodnici otpora R1.U n = ∑U i a R = R1 + R2 + R3 + . Rn vezani redno.. S gde je ρ specifi~ni otpor (Ωm).602 x 10-19 C) koji proteknu kroz povr{inu S srednjom brzinom v. U = const. Ja~ina struje se mo`e izraziti i preko broja slobodnih elektrona n naelektrisanja e (e = 1. R R1 R2 R3 Rn i =1 Ri Omov zakon za zatvoreno prosto strujno kolo se izvorom struje elektromoforne sile ε n ⇒ ε = I (R + r) .... I koja je normalna na pravac kretanja naelektrisanja j = ⇒ I = jS S Jedinica gustine struje je A/m2.I n = ∑ I i . r = ∑ ri i I = i =1 i =1 n n ε je ∑ε i =1 n n i R + ∑ ri i =1 . I = . 1 1 ε =∑ .. Otpor provodnika R. R = . I = neSv . r r i =1 ri R+ n Za slo`eno (razgranato) elektri~no kolo primenju se Kirhohova pravila. gde su R0 i ρ0 vrednosti otpora i specifi~nog otpora na 0 oC (273 K).U = IR. odnosno ρ = ρ 0 (1 + αt ) . Algebarski zbir struje u ~voru jednak je nuli (I Kirhofovo pravilo) Za paralelnu vezu je ε = ∑ i. + =∑ . i =1 i =1 n n .

bi}e B = µ0 µ r H . koji je H = ⇒ B = µ0 H . saglasno I Faradejevom zakonu. shodno Laplasovom zakonu je B = µ0 µ r . Elektromagnetizam Elektri~na struja (pokretna naelektrisanja) u okolinom prostoru stvara magnetno polje. Ako elektri~na struja proti~e kroz elektrolit. Ako se naeletrisanje q kre}e brzinom v u homogenom magnetnom polju indukcije B. r gde je µ0 magnetna propustljivost vakuuma i iznosi µ 0 = 4π ⋅ 10− 7 . Indukcija polja zavisi od ja~ine struje koja stvara polje i sredine u kojoj se razvija to polje. Magnetno polje karakteri{e se vektorskom veli~inom B koja se naziva indukcija magnetnog polja. to se na svakoj elektrodi izdvoji. r r B r r Ja~ina magnetnog polja izra`ava se vektorom H. Indukcija polja izra`ava se jedincom tesla (T). A ukupan rad.atomska masa supstance. R+r Korisna snaga je Pk = I2R. gde je za α = 90 o F = qvB. F z gde je A . Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je P R η= k = . gde je k . U2 Snaga struje u spolja{njem delu kola je P = UI = I 2 R = .Indukcija magnetnog polja beskona~no duga~kog provolinijskog provodnika. t vreme proticanja struje. shodno Amperovom zakonu. a snaga koju razvija izvor struje (ukupna snaga) P = εI = I ( R + r ) = 2 ε2 µ0 N . A U R . I ja~ina struje. homogeno magnetno polje indukcije B silom F = IBlsinα. saglasno II Faradejevom zakonu. R . Ako se polje razvija u A2 r r nekoj drugoj sredini. proporcionalan je hemijskom 1 A ekvivalentu k = . Na pravolinijski provodnik du`ine l. F = IBl. Elektrofemijski ekvivalent. n njena valentnost a F . Za slu~aj α = 90 o . na njega dejstvuje Lorencova sila FL = qvB sin α . gde je α ugao izme|u pravca struje i linije indukcije magnetnog polja.Rad elektri~nog polja (sile polja) pri preme{taju koli~ine naelektrisanja q u delu kola je U 2t A = qU = UIt = I 2 Rt = . masa supstance m koja je proporcionalna naelektrisanju Q koje protekne kroz elektrolit m = kQ = kIt . R gde je U napon na krajevima dela kola. Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je η = k = = A ε R+r gde je Ak koristan rad. po kome te~e struja I na I rastojanju r od provodnika.Faradejev broj F = 96500 C/mol.eleltrohemijski ekvivalent. ~ija relativna magnetna propustljivost je µr. P R+r Po zakonu odr`anja energije bi}e prema D`ul-Lencovom zakonu ∆W = Q = I 2 Rt = UIt gde je Q oslobo|ena toplota u provodniku. po kome te~e struja I deluje.

Magnetni fluks izra`ava se jedinicom veber (1Wb = 1Tm2). Iz 2 2 ( R + h) ( R + h) R odnosa gh/g0 sledi g h = g 0 R2 m = 9.. indukovana ems u zatvorenoj konturi proporcionalna je brzini promene fluksa kroz tu povr{inu ograni~enu tom konturom ∆Φ ∆Φ Ei = − . gde je n broj namotaja. Period rotacije je T = = 5. Odrediti ubrzanje slobodnog padanja tela koje se nalazi na visini 100 km od povr{ine Zemlje. je I B = µ0 µ r n . u kojoj nastaje indukaciona ems.65 ⋅ 103 m 2π ( R + h) . Dato: h = 1622 km R = 6378 km g0 = 9. Jedinica za L je henri (H).81 m/s2 Odrediti: v . Odrediti njegovu brzinu i period obrtanja. Ako promenljivi magnetni fluks prolazi kroz neku zatvorenu konturu.? Re{enje: Na visini h sila te`ine tela jednaka je gravitacionoj sili kojom Zemlja privla~i telo mM M M mg h = γ . pa je = ⇒ v2 = γ =γ = g0 ( R + h) 2 R + h ( R + h) ( R + h) 2 R 2 R+h v=R g R+h = 7.81 m/s2 Odrediti: gh . po kome te~e struja I.Indukcija polja u centru solenoida. gde je L koeficijent samoindukcije. ∆t RE[ENI ZADACI 1. Kada je telo na povr{ini Zemlje tada je g 0 = γ 2 . to je po Faradejevom zakonu indukcije. Srednja visina ve{ta~kog satelita iznad povr{ine Zemlje je 1622 km.. Fluks vektora indukcije homogenog magnetnog polja B kroz ravnu povr{inu S polja je Φ = BScosα. Na kojoj visini iznad Zemlje ubrzanje gh je dva puta manje od vrednosti ubrzanja na povr{ini Zemlje? Polupre~nik Zemlje je 6378 km .. odakle je g h = γ . 2 ( R + h) s 2. du`ine l i n namotaja. gde je α ugao izme|u vektora B i normale na povr{inu S. Dato: h = 100 km R = 6378 km g0 = 9.?.65 2 . v s 3. Polupre~nik Zemlje je 6378 km. Polupre~nik Zemlje je 6378 km. l gde je n = N/l broj namotaja po jedinici du`ine. T .75 x 103 s..? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile Mm mv 2 M M R2 R2 γ . ∆t ∆t Elektromotorna sila samoindukcije koja nastaje u samom kolu pri izmeni sopstvenog fluksa (ja~ine ∆I struje) je Es = − L .Ei = − n .

a masa Meseca je 100 puta manja od mase Zemlje. ( R + h) 2 g 0 ( R + h) 2 sledi ( R + h) 2 = 2 R 2 ⇒ h = R( 2 − 1) = 0.67 x 10-11 Nm2/kg2.81 m/s2 Re{enje: Iz jednakosti g h = g 0 Odrediti: h-? R2 g R2 ⇒ h = . 4. sledi odnosno 2 2 (d − x) x (d − x) 2 100(d − x) 2 = x 2 ⇒ x = 54. rastojanje izme|u Zemlje i Sunca je 1.67 x 10-11 Nm2/kg2 Dato: d = 5x108 km T = 365 dana Odrediti: M-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione 2 2 2 v d (2πd ) d Mm mv γ 2 = ⇒M = = = 8 ⋅ 1030 kg .? . Sateliti izvr{i 16 obrta oko Zemlje za vreme jednog obrta Zemlje oko svoje ose. Dato: ν = 16 obrta/dan R = 6378 km Odrediti: T .?. odrediti rastojanje izme|u Zemlje i Meseca. Odrediti period. Masa Zemlje je 6 x 1024 kg. Dato: v = 1 km/s M = 6 x 1024 kg Odrediti: d-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile γ γM Mm mv 2 = ⇒ d = 2 = 3. 2 T γ γ d d i centrifugalne sile 6. a gravitaciona konstanta γ = 6. Dato: d = 60 R R = 6378 km M=100m Odrediti: x-? Re{enje: U ta~ki koja je na rastojanju x gravitaciona sila Zemlje je FZ = γ m1M . Period obrtanje Zemlje oko Sunca je 365 dana. a privla~na sila x2 m1m 100m m = Meseca u toj ta~ki je Fm = γ .84 ⋅ 105 kg .5 R . Gravitaciona konstanta je γ = 6. 5.5x108 km. Ako se Mesec okre}e oko Zemlje brzinom 1 km/s. 2 d d v 7.41R . Iz uslova da je FZ = Fm .?. Iz uslova da je gh = g0/2. h . Odrediti masu Sunca. visinu i brzinu satelita ako je njegova orbita kru`nog oblika.Dato: gh = g0/2 R = 6378 km g0 = 9. Na kojoj ta~ki iznad Zemlje su privla~ne sile Zemlje i Meseca jednake? Rastojanje izme|u Zemlje i Meseca je 60 R. v .

Kako je q r q= ϕr k . m1m2 =100N. Kolikom privla~nom silom deluje Zemlja na telo mase 10 kg koje se nalazi na zemljinoj povr{ini? Uporediti vrednost te sile sa vredno{}u te`ine tela. Dva naelektrisanja 4 x 10-8 C i 2. 11. r k r 10. T 8. a potencijal d2 ϕ = k . to je F = ϕ 2r 2 d 2k = 10−7 N . Kolikim naelektrisanjem treba naelektrisati dve kuglice mase od 1 g da bi njihova odbojna sila bila jednaka privla~noj gravitacionoj sili? Kuglice se nalaze u vazduhu. k = 9 x 109 Nm2/C2 r1 = 1 m r2 = 0.2 m? Dato: q1 = 4 x 10-8 C. Odrediti silu uzajamnog odbijanja izme|u dve kugle polupre~nika 1 cm naelektrisane do potencijala 600 V i postavljene u vazduhu. Koliki rad treba izvr{iti da se ta naelektrisanja pribli`e na rastojanje 0. sledi da je γ q2 m2 γ 2 =k 2 ⇒q=m = 8.4 x 103 s.Re{enje: Period rotacije je T=1/ν = 5.651 ⋅ 105 m . Dato: Odrediti: m = m1 = m2 q-? γ = 6.6 ⋅ 10−14 C . v= Dato: m = 10 kg R = 6378 km Odrediti: F-? Re{enje: Sila privla~enja po Njutnovom zakonu je F = γ Po{to je Q = mg = 100 N.5 x 10-8 C Odrediti: A-? . Rastojanje izme|u njihovih centara je 20 cm.2 m q2 = 2. Brzina satelita je gh = γ 2 ( R + h) gh 2π ( R + h) = 7.7 ⋅ 103 s . jedno od drugog. to je F/Q = 1.67 x 10-11 Nm2/kg2 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Iz uslova jednakosti gravitacione sile i elektrostati~ke sile FE = FG. R2 9.5 x 10-8 C nalaze se u vazduhu na rastojanju 1 m. Dato: ϕ = 600 V k = 9 x 109 Nm2/C2 d = 20 cm Odrediti: F-? Re{enje: Sila odboijanja po Kulonovom zakonu je F = k q2 . Visina h dobija se iz izraza γM M ⇒h= − R = 2.

k = 9 x 109 Nm2/C2 U = 3 MV Odrediti: v-? Re{enje: Kako je rad elektri~ne sile jednak promeni kineti~ke energije 2qU mv 2 m ⇒v= = 7 ⋅ 10− 2 qU = 2 m s 15.? 3F q qq Re{enje: Iz Kulonovog zakona F = k 1 2 2 = k 1 2 ⇒ q1 = r = 3 ⋅ 10 − 5 C .3 m F = 30 N 2 Odrediti: q1 . r1 r2 12. Dato: q1 = 3q2 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 0.3 m i uzajamno dejstvuju silom 30 N.6 x 10-19 C. R r 13. 3r k r 14. Rad se vr{i protiv odbojne sile.Re{enje: Ako se naelektrisanje q1 pomeri ka naelektrisanju q2 do rastojanja r2 izvr{i se rad 1 1 A = kq1q2 ( − ) = −3. Dve naelektrisane kuglice nalaze se u vakumu na rastojanju 0. Koliku brzinu je dobila ta ~estica? Dato: q = 5 x 1. Tri kondenzatora kapaciteta 1. Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora i naponi na svakom od kondenzatora? Dato: C1 = 1 x 10-6 F. ^estica pra{ine mase 10-9 kg i naelektrisanja koje je pet puta ve}e od naelektrisanja elektrona. je A = γmM ( Odrediti: A-? 1 1 − ) = g 0 mR = 625MJ . 2 i 3 µF spojeni su redno i priklju~eni na strujni izvor napona 220 V. Koliki rad treba utro{iti da bi se telo mase 10 kg udaljilo sa povr{ine Zemlje u beskona~nost? Dato: m = 10 kg γ = 6. C3 = 3 x 10-6 F U = 220 V C2 = 2 x 10-6 F Odrediti: q-? Re{enje: Kod redne veze kondenzatora ukupni kapacitet je dat formulom . Odrediti vrednosti tih naelektrisanja. q2 . pre{la je u vakuumu rastojanje izme|u dve ta~ke ~ija razlika potencijala je 3 x 106 V. q2 = q1/3 = 10-5 C.67 x 10-11 Nm2/kg2 R = 6378 km M = 6 x 1024 kg Re{enje: Izvr{eni rad.6 ⋅ 10− 5 J .?. Naelektrisanje jedne kuglice je tri puta ve}e od druge. uz r → ∝ .

5 mm2.? S q qd q qd q qd iU= = . Plo~asti vazdu{ni kondenzator. naelektrisanje 10-9 C i razlika potencijala izme|u plo~a 90 V.5 x 103 kg/m3 a specifi~ni otpor je 0.42 x 10-6 Ωm. to je U1 = = 1 i U 2 = = 2 .n 1 1 1 1 1 =∑ = + + a za naelektrisanje va`i: q1 = q2 = q3 = q. C3 16. Odrediti masu provodnika. C q d 18. da je m = γ S 2U = 4 ⋅ 10 − 2 kg . Kako je C = q/U. to je q = C i =1 Ci Ci C2 C3 U CU = = 1. ako je njegova gustina 8. Koliki }e biti napon na kondenzatoru ako se njegove plo~e razmaknu na rastojanje 10 cm? Dato: d = 10 cm U = 220 V Re{enje: Kako je C = ε 0 Odrediti: U2 .2 ⋅ 10− 4 C .5 mm2 U = 1. 1 1 1 + + C1 C2 C3 q q = 120V . Napon na krajevima provodnika je 1. a njegov otpor R = ρ U/I. Iz ovih relacija sledi.8 ⋅ 10− 3 m . uz R = S . popre~nog preseka 0. Po provodniku od nikla. napunjen je do napona 200 V a zatim isklju~en od izvora struje. sledi d = 0 = 4.6 V γ = 8. Povr{ina plo~e plo~astog kondenzatora je 60 cm2 . Odnos napona je C ε 0S C ε 0S C ε 0S d U1 d1 d = ⇒ U 2 = U1 2 = 400V .42 x 10-6 Ωm Odrediti: m-? Re{enje: Masa provodnika je m = γV = γSl. Koliko je rastojanje izme|u plo~a? Dato: S = 60 cm2 U = 90 V q = 10-9 C Odrediti: d-? ε SU S q i U = . U 2 = = 60V i Odgovaraju}i naponi na brojevima kondenzatora bi}e: U1 = C1 C2 q U3 = = 40V . U 2 d2 d1 17. Re{enje: Iz izraza C = ε 0 Dato: S = 0. ~ije rastojanje me|u plo~ama je 5 cm. Iρ l .5 x 103 kg/m3 I=2A ρ = 0.6 V. te~e struja ja~ine 2A.

?. Motor je priklju~en na elektri~nu mre`u napona 220 V. Odrediti ja~inu struje u kolu i otpor potro{a~a ako je napon na krajevima elementa 2 V. W .4 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odrediti: I . Tri otpornika otpora 12. Za koje vreme ova dizalica podigne teret mase 2. Odrediti ja~inu struje i napone na krajevima otpornika. 21. 9 i 3 Ω spojena su redno na strujni izvor napona 120 V.Ir = 1. Ja~ine struje u otpornicima su I1 = = 0.1 V r = 0. gde je Re = 1 2 sledi I = = 0.5 t na visinu 15 m? Kolika ja~ina struje tada proti~e kroz motor? Dato: P = 10 kW m = 2. Dato: U=2V E = 2.1A .1 V i unutra{njeg otpora 0.? Re{enje: Kako je za radnu vezu ukupni otpor R = R1 + R2 + R3 = 24 Ω.9. r 20. Koliku struju daje izvor? Koliki je napon na polovima izvora? Kolike struje teku kroz otpore i koliko se utro{i elektri~na energija za 10 minuta? Dato: R1 = 20 Ω. r = 0. R3 = 3 Ω U = 120 V R2 = 9 Ω Odrediti: I-? U1. R+r Dato: R1 = 12 Ω. to je ja~ina struje I = U/R = 5 A. U2. R2 R3 Energija struje .19. Galvanski element ems 2.?. U2 = IR2 = 45 V i U3 = IR3 = 15 V.1A . R2 = 15 Ω E = 2 V. a stepen korisnog dejstva 0. tj.5 A . 22.5 t h = 15 m Odrediti: I-? t-? . R .4 Ω.? e −U = 0.9 V. Otpor provodnika je R = U/I = 4 Ω. U3 .12 A i I 3 = = 0.?. Napon R1R2 R+r R1 + R2 +r R1 + R2 U na polovima izvora je U = e . Dva paralelna vezana otpornika otpora 20 i 15 Ω vezani su u kolo struje za izvor ems 2 V i unutra{njeg otpora 0.22 A .? e RR e . I2 . oslobo|ena toplota je W = I2Rt=12 J.2 Ω vezan je za potro{a~. e ⇒ e = I ( R + r ) = IR + Ir = U + Ir . I1 .2 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odavde je I = Odrediti: I .?. Odgovaraju}i naponi su: U1 = IR1 = 60 V. Snaga elektri~nog motora na dizalici je 10 kW. R1 U U I2 = = 0.

Lorencova sile jednaka centripetalnoj sili Odrediti: mv 2 . Elektron i proton. µr = 100 Re{enje: Iz Laplasovog izraza B = µ0 Odrediti: B0 .1 MV Re{enje: Kako je izvr{eni rad elektrona (protona) jednak kineti~koj energiji eU = druge strane. 2r 26. Iz jednakosti Lorencove i mv 2 mv ⇒r= = 0. Koliki je intenzitet Lorencove sile? Koliki je polupre~nik putanje po kojoj se kre}e elektron? Dato: v = 0. Dato: P = 8 kW U=8V t = 1 dan = 86400 s Odrediti: m-? . a s 2 evB = mv 2 1 2m pU 1 2meU . ηP t 23. r2 . Ja~ina struje kroz motor je I = P/U = 45.?. mgh mgh ηP = ⇒t = = 41s .3 x 10-8 kg/C. s jedne. Dinamoma{ina snage 8 kW daje napon 8 V. i to u slu~aju kada se provodnik nalazi a) u vazduhu.2 m proti~e struja stalne ja~ine 10 A.? r-? Re{enje: Intenzitet Lorencove sile je F = evB = 2. Kre}u}i se brzinom 0.5 c.14 x 10-3 T.Re{enje: Kako je korisna snaga Pk = ηP jednaka izvr{enom radu u jedinici vremena A = mgh/t tj. centripetalne sile evB = r eB 24.1 MV.4 x 10-14 N.2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A.43m . Kolika masa aluminijuma se mo`e izdvojiti strujom dinamoma{ine iz rastvoa soli aluminijuma za jedan dan? Elektrohemijski ekvivalent aluminijuma je k = 9. ubrzani potencijalnom razlikom 0. Koliki su polupre~nici putanje elektrona i protona? Dato: B = 10 mT r1.1m i re = = 0. to je iz ovih jedna~ina re = = 0. Kolika je magnetna indukcija u spredi{tu kru`nog provodnika.? I = 3.5 A. r B e B e 25. B .14 ⋅ 10− 5 T i B = µrB0 = 3.? U = 0. elektron uleti u homogeno magnetno polje indukcije 1 mT normalno na linije sile polja.975m . ulete u homogeno magnetno polje indukcije 10 mT i to u pravcu koji je normalan na magnetne linije sile. b) u nekoj feromognetnoj sredini relativne magnetne propustljivosti 100? Dato: I = 10 A r = 0. Kroz kru`ni provodnik polupre~nika 0.5 c B = 1 mT Odrediti: FL .

ako kroz provodnik te~e struja ja~ine 10 A? Dato: I = 10 A r = 2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. Prema tome ϕ n = k 3 = ϕ 3 = 40V . Osam male kapi `ive.? η-? e1 + e2 = 0.?.2 V E1 = 2 V. 3 q n n Kako je M = nm. U2 .8V i U 2 = E2 − Ir2 = 0. Odavde sledi da je I FL = µ 0ev = 10−15 N .?.Otpor spolja{njeg dela kola je 5 Ω. r n n . r = 0. Ako je masa jedne kapi m = ρV= 4πρr3/3 to je masa ve}e kapi M = πR 3 ρ ⇒ R = 3 n R . to je R = r 3 n . r1 + r2 + R Odgovaraju}i naponi na krajevima izvora bi}e: U1 = E1 − Ir1 = 1. a ems drugog 1.55 Ω. ems prvog izvora je 2 V i unutra{nji otpor 0. R + r1 + r2 Re{enje: Kako je kod redne veze izvora struje e = e1 + e2 i r = r1 + r2 to je I = 28. U1 .5V . slivaju se u jednu ve}u kap. Dva izvora struje vezana su redno.2 V i unutra{nji otpor 1. µr = 1 v = 107 m/s Odrediti: F-? . kao i stepen iskori{}enja baterija izvora. 2πa 29. Kolikom silom deluje magnetno polje na elektron. svaka naelektrisana do potencijala 10 V.5 Ω. Paralelno duga~kom pravolinijskom strujnom provodniku kre}e se elektron na rastojanju 2 mm brzinom 107 m/s.5 Ω. napon na krajevima izvora struje. Stepen R iskori{}enja baterije iznosi η = = 72% . R = 5 Ω Odrediti: U . a potencijal n kapi je ϕ = nk . gde je R polupre~nik r R 4 ve}e kapi. Dato: E2 = 1. Koliki je potencijal stvorene ve}e kapi `ive? Dato: ϕ = 10 V n=8 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Potencijal jedne kapi je ϕ = k Odrediti: ϕn .Re{enje: Po I Faradejevom zakonu elektrolize je m = kIt.457 A . Odrediti napon na spolja{njem delu kola. r = 1.? Re{enje: Re{enje: Indukcija magnetnog polja pravolinijskog provodnika je B = µ0 I q q .55 Ω. a 2πa Lorencova sila kojom magnetno polje dejstvuje na elektron FL = evB. Kako je I = P/U to je m = kPt = 8kg U 27.

44 ⋅ 10− 3 N . nalaze se u vazduhu (vakuumu). ako je ja~ina struje 15 A? Gustina bakra je 8. bi}e Fp = k 2 = 1.5H . Koliku brzinu v stekne elektron ubrzan elektri~nim poljem ~ija je razlika potencijala 100 V? Odnos naelektrisanja i mase elektrona je 1.5 A u toku vremena 5 x 10-2 s . Za koje vreme t }e se potro{iti bakarne elektrode zapremine 500 cm3 pri elektrolizi bakarsulfata. spoje provod-nikom otpora 4 Ω.76 x 1011 V/m. 3.3 Ω . napon na polovima iznosi 100 V. 5. q2 = 4 x 10-9 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 2 cm Re{enje: Privla~na sila je Fp = k Odrediti: Fp . 6. Pri preme{taju naelektrisanja 3 x 10-7 C iz beskona~nosti u neku ta~ku polja izvr{i se rad 6 x10 J.76 x 1011 C/kg.3 x 10-4 kg/C Odrediti: t-? Re{enje: Iz I faradejevog zakona elektrolize m = kIt. Kolika je ja~ina polja i potencijal jezgra atoma u ta~kama orbite elektrona? (Rez: 5. a odbojna sila. Dato: q1 = 2 x 10-8 C . Fo . Tri kondenzatora kapaciteta 1. Polupre~nik orbite elektrona u atomu vodinika je 5 x10-11 m. kolika }e biti odbojna sila? Na}i odnos sile privla~enja i odbijanja. Koliko je privla~na sila? Ako se kuglice dodirnu pa rastave do istog rastojanja.5 x 10-7 C. Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora? (Rez: 1. Koliki je potencijal te ta~ke? (Rez: 2 x 103 V) 4. Kada se polovi generatora.25.3 x 10 kg/C. Dve kuglice od zovine sr`i naelektrisane su suprotnim naelektrisanjima 2 x 10-8 C i 4 x 10-9 C i nalaze se u vazduhu na uzajamnom rastojanju 2 cm.5 cm).4 ⋅ 102 s . a elektrohemijski -4 ekvivalent 3. ako je sila uzajamnog dejstva 0. Odnos je Fp/Fo = 1.30. 29 V). Pri promeni ja~ine struje u strujnom kolu od 3A na 3. 2 i 3 µF vezani su paralelno za izvor struje napona 220 V. ~ija su naelektrisanja 2 x 10-7 C i 4.? q1q2 = 1. Kolika je ems generatora? (Rez: 120 V). 2. ∆t ∆I 32. Koliko je rastojanje me|u njima.9 x 103 kg/m3 . uz m = ρV. indukuje se u njemu ems samoindukcije 5 V. s obzirom da je posle dodira 2 r q −q q2 q = 1 2 = 8 ⋅ 10− 9 C .8 x 106 m/s). Dato: V = 500 cm3 ρ = 8. (Rez: 5.9 x 103 kg/m3 I =15 A K = 3.8 ⋅ 10− 3 N .?.4 N? (Rez: 4. sledi t = ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD ρV kI = 5.32 x 10-3 C). ~iji unutra{nji otpor je 0. Koliki je koeficijent samoindukcije? Dato: I1 = 3A I2 = 3.5 A t = 5 x 10-2 s E=5V Re{enje: Kako je Es = L Odrediti: L-? ∆I E ∆t ⇒ L = s = 0. 1. Dve kuglice. 2 r 31. .

Koliku snagu razvija motor. 11. Kroz beskona~an pravolinijski provodnik proti~e struja ja~ine 10 A.1 m naelektrisana je do potencijala 100 V. ako kroz njega proti~e struje stalne ja~ine 10 A. Elektron se kre}e u homogenom magnetnom polju u vakuumu normalno na linije indukcije po krugu polupre~nika 0.5 A. (Rez: 0. .9 x 103 kg/m3.75 x 10-8 s). (Rez: 6 x 10-3 m/s).4 H? (Rez: 5 V). 13. 8. 1. (Rez: 5. 30 Ω).52 x 107 m/s.9. Koncentracija slobodnih elektrona iznosi 1028 1/m3. U toku vremena 4 x 10-2 s promeni se ja~ina struje od 2 A na 2. Kolika je ja~ina magnetnog polja i magnetna indukcija u ta~kama koje su na normalnom rastojanju 0. 5 x 10-4 J).9 kW. 12. 14. Kolika se koli~ina toplote oslobodi u elektri~noj sijalici ako kroz nju pro|e koli~ina elektriciteta 3 x 103 C pri naponu 220 V? (Rez: 6.7 x 105 s pri ja~ini struje 20 A? Gustina bakra je 8.6 x 105 J). 15.33 mg/C).5 Ω. 16.1 m od provodnika? (Rez: 50/π A/m. 10. Koliko je indukovana eme samoindukcije? Koeficijent samoindukcije je 0. Elektri~ni motor pokre}e lift mase 1. Indukcija magnetnog polja je 2 x 10-5 T. Kada se dva otpornika ve`u redno tada je ekvivalentni otpor 40 Ω. 9.7. Koliki se rad utro{i na naelektrisanje kondenzatora? Koliko je energija elektri~nog polja kondenzatora? (Rez:10-4 J.1 m.2 t stalnom brzinom 0. Kolika je brzina i period obrtanja elektrona? (Rez: 3.1 nC). Koliki su otpori ovih provodnika? (Rez: 10 Ω. Kolika ja~ina struje proti~e kroz motor? Stepen korisnog dejstva motora je 0.5 m/s. 27 A). 20 x 10-6 T). Koliki je elektrohemijski ekvivalent bakra ako se pri elektrolizi bakar-sulfata bakarna anoda zapremine 720 cm3 potro{i za 9. T = 1. Kondenzator kapaciteta 10 nF priklju~i se na elektri~ni izvor napona 100 V. a kada su vezani paralelno ekvivalentni otpor je 7. Metalna lopta polupre~nika 0. Kolika je brzina usmerenog kretanja slobodnih elektrona kroz metalni provodnik popre~nog preseka 1 mm2 . Koliki je kapacitet lopte ako se ona nalazi u vazduhu? Koliko je naelektrisanje lopte? (Rez:11 x 10-12 F.

38 x 10-23J/K Bolcmanova konstata.023 x 1023 mol-1. Pri zagrevanju ~vrstih tela njegova zapremina menja se po zakonu V = V0 (1 + βt ) . gde je V0 . T = const). (Avagadrov zakon ). a p . Za izobrani proces.. proizvod pritiska i zapremine gasa je konstantna veli~ina pV = const. ili za dva gasna stanja p1V1 = p2V2 = const (Bojl-Moriotov zakon). a broj molekula koji se sadr`i u jednom molu bilo kog gasa je Avagardov broj NA = 6. zapremina V i teperatura T. Jedna~ina stanja pV = RT svodi se.4.pritisak gasa na temperaturi t. .broj molova. V T = (Gej-Lisakov zakon) Kori{}enjem termodinami~ke temperature T. Jedna~ina stanja idealnog gasa (Klapejron-Mendeljejeva jedna~ina ) objedinjuje sva tri gasna zakona. i =1 n Pri istim pritiscima i temperaturama mol svakog gasa zauzima jednake zapremine. Osnovna jedna~ina molekulsko-kineti~ke teorije idealnog gasa daje vezu izme|u pritiska gasa i 2N njegove srednje kineti~ke energije molekula (Klauzijusova jedna~ina) i oblika je p = W . gde je µ . Broj molekula u jednom m3 naziva se Lo{mitov broj. to iz jednakosti = kT sledi da je srednja 2 2 2 3kT 3RT kvadratna brzina v = .4 dm3 . gde je n = N/V koncentracija molekula (broj molekula po jedinici zapremine). FIZIKA VELIKOG BROJA ^ESTICA Osnovi zakoni molekulsko kineti~ke teorije idealnog gasa Parametri stanja idealnog gasa mase m su: pritisak p. Zapremina jednog mola je 22.zapremina na temeraturi t. zapremina gasa menja se linearno sa promenom teperature V = V0 (1 + γt ) . µ = m/M a R univerzalna gasna konstanta (R = 8. gde je l0 linearna razmera tela na 0 oC a α koeficijent linearnog {irenja). odnosno pV = µRT za proizvoljnu koli~inu gasa. + pn = ∑ pi . = m M Svojstva ~vrstih i te~nih tela Pri zagrevanju ~vrstog tela njegove linearne dimenzije menjaju se sa temperaturom po zakonu l = l0 (1 + αt ) . Kako je W = kT . Odnos R/NA = k = 1. Jedna~ine koje povezuju te veli~ine nazivaju se jedna~ine stanja.. (Daltonov zakon). (V = const) pritisak je p = p0 (1 + γt ) gde je p0 .gde 3V 3 mv 2 3 je N/V koncentracija molekula. NL = 2. γ zapreminski koeficijent kubnog {irenja gasa (1/273 K-1. p = const). p T = .zapremina gasa na t = 0 oC.pritisak na t = 0 oC. sledi V0 T0 Za izohorni proces. ([arlov zakon).315 J/molK). uz k = R/NA na oblik p = nkT.6868 x 1025 mol-1. Za izotermni proces. i oblika je pV = RT za mol gasa. V . Prelaskom na apsolutnu temperaturu sledi p0 T0 Pritisak gasne sme{e jednak je sumi parcijalnih pritisaka gasova koji ~ine tu smesu p = p1 + p2 + p3 + .

Ako je strujna cev 2 2 2 ρv horizontalna tada je p + = const . pa je Sv = const .hidrostati~ki pritisak a p . mo`e se.stati~ki 2 pritisak. odnosno Q = kSv = kS 2 gh . U fluidima se pritisak p = F/S (sila po jedinici povr{ine) prenosi u svim pravcima podjednako p1 = p2 = p3 = .. prema Staksovom zakonu. S1 S 2 S1 Pritisak. gde je ρ . je F = 6πηrv .. ∆v/∆t . F = ηS 2∆p ρ . gde je mf . Na svako potopljeno telo u fluidu deluje sila potiska koja je jednaka te`ini istisnutog fluida F = Q = m f g . U bilo kom preseku gustina fluida je nepromenjena. Zapreminski protok istekle te~nosti je Q = Sv = S 2 gh . ρgh . Pri stacionarnom strujanju idealnog fluida masa (zapremina) fluida koja protekne kroz bilo koji presek strujne cevi u jedinici vremena ostaje nepromenjena m = ρV = ρSv = const . kod hidrouli~ne prese. iz uslova ravnote`e sile trenja i sile te`ine i sile potiska odrediti koeficijent viskoznosti: 2 2 ( ρ t − ρ f ) gr η= . ∆v .. podle`u zakonima hidromehanike. Brzina isticanja fluida (te~nosti) iz nekog otvora na dubini h ispod slobodne povr{ine. izazvan silom te`ine fluida je hidrostati~ki pritisak i zavisi od dubine (visine) ispod slobodne povr{ine fluida p = p0 + ρgh .masa istisnugog fluida (Arfimedov zakon). gde je η koeficijent unutra{njeg ∆t trenja. gde je ρ0 gustina tela na 0 oC. 1 + βt Ravnote`a fluida (te~nosti i gasovi) i zakoni kretanja kao i uzajamno dejstvo fluida sa tvrdim telima pri njihovom relativnom kretanju. v 9 . za bilo koja dva preseka va`i S1v1 = S 2v2 ( jedna~ina kontinuiteta). sila otpora. ρ gustina fluida i h dubina (visina) stuba fluida. = pn (Paskalov zakon). Npr. prema Njutnovom zakonu . je v = Sila unutra{njeg trenja je.povr{ina.gde je V0 zapremina tela pri t = 0 oC a β koeficijent zapreminskog {irenja. se manjom silom izaziva ve}i efekat F F S p1 = p2 ⇒ 1 = 2 ⇒ F2 = F1 2 . ρv 2 ρv 2 Za bilo koja dva preseka strujne cevi bi}e: p1 + 1 + ρgh1 = p2 + 2 + ρgh2 . je prema Tori~elijevoj formuli v = 2 gh . Bernulijeva jedna~ina odre|uje raspodelu pritisaka u strujnoj cevi i oblika je: ρv 2 p+ + ρgh = const . gde je p0 = 1. Za slu~aj kada se sferno telo polupre~nika r kre}e u nekom fluidu brzinom v. gde je ρv2/2 . jer za S2 > S1 je F2 > F1. ko~nica i sl.a u slu~aju strujne cevi jednakog preseka (v1 = v2) 2 je p + ρgh = const . Promena gustine ~vrstih i te~nih tela pri njihovom zagrevanju dovodi do promene gustine po zakonu ρ = ρ0 . Ako se sferno telo kre}e ravnomerno kroz fluid brzinom v.dinami~ki pritisak. gde je k .koeficijent kontrakcije mlaza. Brzina isticanja gasova iz suda u kome je pritisak p > p0. S . Ova formula primenjiva je i za {irenje te~nosti pri zagrevanju.01 x 105 Pa normalan atmosferski pritisak.gradijent brzine (promena brzina du` pravca koji je normalan na pravac strujanja fluida.gustina gasa.

gustina te~nosti. Osnovni zakoni termodinamike Unutra{nja energije predstavlja ukupnu energiju termodinami~kog sistema i jednaka je zbiru kineti~ke energije translatornog i rotacionog kretanja molekula sistema (Ep = 0). i+2 ⎡ ∆U ⎤ = R = C p . Konstanta povr{inskog napona γ (N/m2). gde je γ . shodno II principu termodinamike predstavlja odnos iz Q − Q2 Q T korisnog rada i unete energija u ma{inu η = 1 = 1 − 2 = 1 − 2 gde je Q1 uneta energija u Q1 Q1 T1 .koeficijent povr{inskog napona.66 za jednoatomni 1.Zemljino ubrzanje a α . Koeficijent iskori{}enja toplotne ma{ine. i i RT T U = W = Ek + EkR = nkT = n 2 2 NA gde je i broj stepeni slobode ( i = 2 za jednotome. Odnos CV/M (M molarna masa). Razlika Cp . kao i kod ~vrstih tela i te~nosti. Ako se taj rad vr{i u toplotnoj ma{ini. predtstavlja odnos iz izvr{enog rada (potrebnog za ∆A uve}anje povr{ine te~nosti) i same te povr{ine γ = . i = 6 vi{eatomne molekule) i . 2 i Promena unutra{nje energije je ∆U = R∆T . 2 i ∆U ⎤ ⎡ = R = CV je molarni toplotni kapacitet sistema pri konstantnoj zapremini i Odnos ⎢ ⎦ ⎣ ∆T ⎥V = const 2 izra`ava se jedinicom J/molK. tada je A = p∆V = pS∆l . i = 5 za dvotomne.CV = R predstavlja Majerovu jedna~inu. a za proizvoljnu koli~inu gasa. C i R cV = V = . je toplotni koja ima µ molova je ∆U = µCV ∆T = mcV M∆T . Za mol gasa je U = RT . Ti efekti su rezultat dejstva me|umolekulskih sila dodirnih povr{ina. ∆S U potopljenim kapilarama (cevima polupre~nika r < 1 mm) u nekoj te~nosti. a u slu~aju kada se stanje sistema menja pri P = const izvr{eni rad nad sistemom je A = p∆V. u cilindru popre~enog preseka S .Na dodirnim povr{inama te~nosti i vazduha. tada je promena unutra{nje energije ∆U = Q = cV m∆T . g .ugao kva{enja. ρ . M 2M Za mol gasa je promena unutra{nje energije ∆U = CV ∆T = cV M∆T .4 za dvoatomni i 1. r -polupre~nik ρgr kapilare. Ako se termodinami~kom sistemu dovede spolja neka energija (toplota) tada po I principu termodinamike jedan deo te energije ide na vr{enje rada A. javljaju se karakteristi~ni efekti poznati kao povr{inski napon i kapilarne pojave. Za slu~aj kada se stanje sistema menja pri V = const. a za proizvoljnu koli~inu gasa ∆U = µC p ∆T = mc p ∆T Odnos cp/cV =χ i predstavlja Poasonovu konstantu (χ = 1. predstavlja specifi~nu toplotu sistema pri V = const. gde je ∆l pomak klipa uslovljen promenom zapremine.33 za vi{eatomni molekul. a drugi deo na promenu unutra{nje energije Q = A + ∆U = p∆V + ∆U . nivo te~nosti se di`e (kapilarna atrakcija) ili spu{ta (kapilarna depresija) do visine 2γ cosα h= . tj. Odnos ⎢ ⎥ 2 ⎣ ∆T ⎦ p = const kapacitet sistema pri p = const Promena unutra{nje energije za mol gasa je ∆U = C p ∆T = c p M∆T .

7 ⋅ 1019 molekula . ako je vazduh u sudu evakuisan do pritiska 1. Azot na temperaturi 27 oC zauzima zapreminu 10l. Temperatura vazduha koji okru`uje balon je 250 K.4 dm3 a broj molekula u jednom molu NA = 6.5 kg azota na temperaturi 327 oC . V1 T1 T1 3.33 x 10-6 Pa R = 8. Koliko je molekula vazduha ostalo u sudu zapremine 1 cm3 pri temperaturi 10 oC. Vm 2.31 J/molK Odrediti: N-? N pVN A RT ⇒ N = = 3. RE[ENI ZADACI 1.023 N x 1023 . Odrediti masu kiseonika ako je njegova molarna masa M = 32 g/mol Dato: V = 15 dm3 T = 250 K M = 32 g/mol R = 8. Dato: V = 1 cm3 t = 10 oC p = 1. Koliki }e pritisak p2 biti u balonu pri temperaturi 127 oC. U balonu zapremine 12 l nalazi se masa 1. Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT ⇒ Dato: V = 12 dm3 T1 = 600 K M = 28 g/mol Odrediti: m2 .cilindar.31 J/molK.44kg . Dato: Odrediti: V = 1 cm3 n-? Re{enje:Kako je zapremina jednog mola Vm = 22. to je n = A V = 2. Dato: V = 10 dm3 t1 = 27 oC . a T1 i T2 su temperature toplotnog rezervoara i hladnjaka. ako se iz njega ispusti 50 % azota? Molarna masa azota je 28 g/mol.? . a univerzalna gasna konstanta 8. Koliku zapreminu zauzima azot ako se zagreje do 126 oC ? Pritisak ostaje nepromenjen. NA RT 5.33 x 106 Pa ? Univerzalna gasna konstanta je R = 8.023 x 1023. M RT 4. Odrediti broj molekula koji se sadr`e u 1 cm3 gasa pri normalnim uslovima.4 ⋅ 108 .3l . t2 = 127 oC Re{enje: Iz Gej-Lisakov zakona Odrediti: V2 . Q2 odvedena energija hladnjaka.31 J/molK Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 1.31 J/molK a Avogadrov broj NA = 6. U balonu zapremine 15 l nalazi se kiseonik pod pritiskom 6 x 106 Pa.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 13.

Srednja kineti~ka energija translatornog kretanja molekula nekog gasa je 2 x 10-20 J. V kT N = 27 s . uz m2 = 0. Koliko molekula ima u 1 cm3 gasa? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT = Dato: V = 1 cm3 W = 2 x 10-20 J p = 5 x 104 Pa Re{enje: Iz izraza p = Odrediti: N-? 2N 3 pV W ⇒N= = 3.13 oC manometar na balonu pokazuje pritisak 1. N0 9.R = 8.5 m1. Kolika je dubina jezera? Gustina vodenog mehura je 103 kg/m3.5 kg Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa za po~etno stanje m m RT pV1 = 1 RT1 ⇒ p1 = 1 1 = 2.5 x 106 Pa Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 2. Neonska sijalica puni se kroz mali otvor tako da u svakoj sekundi prolazi 1021 molekula gasa. dobija se deljenjem M p2 T T = 0.5 2 ⇒ p2 = 0. . i M MV1 jedna~ina stanja za krajnje stanje gasa. Koliko je vremena potrebno da se sijalica napuni gasom do pritiska 105 Pa (ako je prethodno bio vakuum)? Zapremina sijalice je 100 cm3. ako pri temperaturi . Zapremina mehura pri isplivanju sa dna jezera na povr{inu uve}a se 3 puta. p1 T1 T1 6.38 x 10-23 J/K p = 1 x 105 Pa Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = Vreme punjenja sijalice je t = N pV kT ⇒ N = = 2. je pV1 = 0.5 p1 2 = 1. Brzina prodiranja gasa je stalna. Odrediti: t-? Dato: V = 100 cm3 T = 273 K k = 1. pritisak gasa je 5 x 104 Pa.65 ⋅ 107 Pa .75 ⋅ 1018 .5 x 106 Pa ? Dato: V = 10 dm3 T = 260 K M = 32 g/mol R = 8.3kg . Kolika je masa kiseonika koji se nalazi u balonu zapremine 10 litara. 3V 2W 8.31 J/molK p = 1.2 ⋅ 107 Pa . a temperatura gasa 0 0C.7 ⋅ 1022 molekula .5m1RT2 .31 J/molK m1 = 1. M RT 7.

Dato: Q= 1. broj molova gasne sme{e. sledi p1V = 1 RT i p2V = 2 RT . Masa jednog V M1 M 2 M1 M 2 m m + m2 mola sme{e je M = = 1 = 28.2 x 10-5 1/0C.∆p . Odrediti gustinu gasne sme{e koja se sastoji iz 4 g vodonika i 32 g kiseonika pri temperaturi 7 0 C i pritisku 9. M2 = 32 g/mol Re{enje: Pritisak gasne sme{e je p = p1 + p2 . Ako je temperatura vode na dnu i povr{ini pribli`no ista. p = p1 + p2 = µ µ 12. Uz uslov da je V = M2 M1 RT m1 m2 m m1 + m2 kg + const. Iz jedna~ine gasnog m m stanja za vodonik.01 x 106 Pa Odrediti: h-? Odrediti: ρ-? a masa je m = m1 + m2 . sledi M2 M1 RT m1 m2 m m + ( ) . m2 = 75 g M1 = 32 g/mol. koeficijent kubnog {irenja 1. Dato: m1 = 25 g. Kolika je promena njegove zapremine? Gustina gvo`|a je 7. bi}e p = p1 + p2 = ( ) a njena gustina ρ = = = 0. Tra`ena dubina jezera je h = = 20m . gde je µ = 1 + 2 = 3. odnosno kiseonik.68 x106 J. M2 = 28 g/kol Odrediti: M-? Re{enje: Iz jedna~ine gasnog stanja za kiseonik p1V = m1 m RT i azot p2V = 2 RT .68 MJ c = 4.8 x103 kg/m3.5 . Tada je ∆p = 2p2 = 2p0 jer je na povr{ini jezera p2 V1 V1 ∆p pritisak p2 = p0. Za zagrevanje predmeta od gvo`|a utro{ena je koli~ina toplote od 1. M1 = 2 g/mol.9 ⋅ 10− 3 kg / mol .3 x 104 Pa. Dato: m1 = 4 g. Dato: V2 = 3V1 ρ = 103 kg/m3 p = 1. ρg Re{enje: Iz izraza za hidrostati~ki pritisak ∆p = ρgh sledi da je h = 10. gde je ∆p razlika pritisaka ρg na dnu i povr{ini jezera. to je po Bojlp V V Mariotovom zakonu 1 = 2 ⇒ p1 = p2 2 = 3 p2 .? . Na}i masu jednog mola gasne sme{e koju ~ini 25 g kiseonika i 75 g azota.48 3 . V M1 M 2 V RT ( m1 + m2 ) m p M1 M 2 11. m2 = 32 g T = 280 K p = 9.3 x 104 Pa.6 x 102 J/kgK Odrediti: ∆U .

71 2 m . odnosno l1 − l01 = l01α1∆t ) . Kroz {iri deo horizontalno postavljene cevi te~e voda brzinom 0.5 m n = 150 kapi ρ = 9 x 102 kg/m3 V = 2 cm3 Odrediti: γ-? Re{enje: Kapljica se otkine od otvora kada se izjedna~e sila te`ine Q = mg = ρ jedne kapi V/n) i sila povr{inskog napona F = 2πrγ . ako je zapremina ulja 2 cm3 a gustina 9 x 102 kg/m3 ? Dato: r = 0. Dato: v1 = 0.4 x 10-5 1/oC .7 ⋅ 10− 5 m3 . V g n Iz (zapremina jednakosti 2πrγ = N ρVg 1 ρVg ⇒ γ = = 3 ⋅ 10− 2 .33 x 103 Pa Odrediti: v2 . Kolike su du`ine tih {ipki na 0 oC ? Dato: α1 = 2. pa je je β = 3α) Koli~ina toplote potrebna za zagrevanje tela je Q = mc∆t = ρV0c∆t ⇒ ∆t = ρV0c 3αQ promena zapremine ∆V = = 1. daje 2 2 v2 = 2∆p ρ + v1 = 1. l2 − l0 2 = l02α 2 ∆t ) . α 2 − α1 14. Odrediti brzinu proticanja vode u u`em delu cevi ako je razlika pritisaka izme|u ovih delova cevi 1.51 m. Gustina vode je 103 kg/m3. Kako je i l01 = ∆l + l02 to se dobija da je l01 = ∆lα1 = 15.5 m/s. uz uslov ∆l = l1 .33 x 103 Pa . l02 .? Re{enje: Po zakonu linearnog {irenja bi}e: l1 = l01 (1 + α1∆t ) i l2 = l0 2 (1 + α 2 ∆t ) .? 2 2 Re{enje: Primena Bernulijeve jedna~ine na horizontalnu cev ρ v1 v + p1 = ρ 2 + p2 .5 mm isti~e 150 kapi ulja. Oduzimanjem ovih jdna~ina. α2 = 1. dok je l01 = ∆l + l02 =15.Re{enje: Po zakonu zapreminskog {irenja je V = V0 (1 + β∆t ) ⇒ ∆V = V − V0 = V0 β∆t = 3V0α∆t (jer Q . n m 2nπr .7 x 10-5 1/oC T = 273 K Odrediti: l01 . Kroz otvor cevi polupre~nika 0.?. s 15. Razlika du`ina aluminijumske i bakarne {ipke pri bilo kojoj temperaturi iznosi 15 cm.51m . ρc 13. Koliko je koeficijent povr{inskog napona ulja.5 m/s ∆p = 1.l2 daje l01α1 = l0 2 α 2 .

84kJ .31 J/molK a broj stepeni slobode dvoatamnog gasa je i = 5. ako se pri stalnom pritisku 108 Pa gas zagreje do temperature 127 0C? Polupre~nik cilindra je r = 8 cm. sa temperaturom greja~a 127 oC i hladnjaka 27 oC.2l .98cm r 2π Izvr{eni rad je A = p∆V = p(V2 . T2 = 400 K V1 = 24 l Re{enje: Iz Gej-Lisakovog zakona (p = const) zapremine ∆V = V2 − V1 = Sh = r 2πh ⇒ h = Odrediti: A .? . η . U ~eli~noj boci nalazi se azot pod pritiskom 106 Pa i na temperaturi 280 K. Toplotna ma{ina. da li }e boca izdr`ati pritisak azota? Dato: T1 = 280 K. Maksimalni pritisak koji boca mo`e da izdr`i je 1. Kako je promena V1 T1 T1 ∆V = 3.25 = 25% . Kako je C p = to je ∆U = 7 i+2 R= R 2 i 2 µR∆T = 6. Dato: T1 = 300 K. Ako se azot zagreje do temperature 320 K.16. h .5 x 106 Pa.? ∆U = ∆Q − ∆A = µC p ∆T − p∆V = µ∆T (C p − R) .V1)=80 kJ. T2 = 300 K Ak = 10 kJ Re{enje: Odrediti: A . je 2.?. Koliki je stepen iskori{}enja toplotne ma{ine i kolika je toplota predata radnom telu? Dato: T1 = 400 K.4 l i temperature 27 0C. radi prema Kornoovom ciklusu i to tako da je u jednom ciklusu koristan rad 10 kJ. U cilindru sa pokretnim klipom nalazi se 5 molova azota. 19. 5 17.?. T2 = 320 K p1 = 106 Pa Odrediti: p2 . Dato: µ = 5 mola ∆T = 400 K Re{enje: Kako je po prvom principu termodinamike Odrediti: ∆U . η Q1 Q1 η= Kako je s druge strane 18.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 3. Za koliko se promeni unutra{nja energija gasa ako se on zagreje za 127 oC? Univerzalna gasna konstanta je 8. koji je zatvoren u cilindru sa pokretnim klipom. Zapremina gasa. T1 T1 Q − Q2 Ak A η= 1 = ⇒ Q1 = k = 40kJ . Kolika je du`ina pomeranja klipa i izvr{en rad.? T1 − T2 T = 1 − 2 = 0. Proces zagrevanja se vr{i pri p = const.

Kako je p2 < p1 T1 T1 20. Koliki treba da budu polupre~nici bo~nih otvora da bi kroz njih zapreminski protok te~nosti bio jednak polovini zapreminskog protoka te~nosti na ulazu u cev? Dato: Odrediti: r1 . Kroz cilindri~nu cev. Dato: T = 300 K NA = 6 x 1023 V = 2 dm3 p = 6.?.02 x 1023 mol-1. Iz ovoh jedna~ina sledi da je ∆m = m1 − m2 = ( p1 − p2 ) = 6. p2 = 2 x 105 Pa M = 28 g/mol Re{enje: Jedna~ina stanja vazduha pre njegovog ispu{tanja je p1V = m1 RT1 a posle ispu{tanja M p2V = m2 VM RT2 . Koliko je molekula gasa u sudu ako je njegova temperatura 27 oC? Avagadrov broj je 6. Gasna konstanta je R = 8.6 x 105 Pa Odrediti: V-? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = odnosno N = N pV kT ⇒ N = V kT pVN A = 3. Iz zapreminskih protoka na Q Q v 2 Q1 = = πr1 v1 Q2 = = π 2 r 2v2 kru`nim otvorima i sledi i = 1. RT 21. 3v2 23.142 ⋅ 106 Pa .58cm . ako je pritisak u sudu bio 105 Pa.? Dato: p1 = 105 Pa. ~ija specifi~na toplota je 125 J/kgK. a bo~no ima dva kru`na otvora u kojima te~nost isti~e brzinom 5 m/s i 10 m/s.2 km. polupre~nika 5 cm proti~e idealna te~nost brzinom 2 m/s. Na zavr{etku cev je zatvorena. ako se 50% mehani~ke energije transformi{e u unutra{nju energiju (toplotu)? . sledi p2 = p1 2 = 1.Re{enje: Iz [arlovog zakona (V = const) pmax boca }e izdr`ati ovaj pritisak. pada sa visine 1. Iz suda se evakui{e vazduh pri konstantnoj temperaturi sve do pritiska 2 x104 Pa.6 x 105 Pa. p2 T2 T = . a univerzalna gasna konstanta 8.74kg M RT 22. a molarna masa vazduha 2. Pri udaru o zemljino tlo ono se zagreje. v2 = 10 m/s r = 5 cm Q1 = Q2 = Q/3 Re{enje: Zapreminski protok te~nosti na ulazu u cev je Q = Sv = πr2v.31 J/molK. U sudu zapremine 2 dm3 nalazi se gas pod pritiskom 6.? v1 = 5 m/s. Metalno telo. r2 .8 x 10-2 kg/mol. Vazduh se nalazi u sudu zapremine 10 m3 i temperature 127 oC.19 ⋅ 1019 molekula . Odrediti masu evakuisanog vazduha. Za koliko stepeni je ve}a temperatura tog tela.82cm r1 = r 3 3 3v1 r2 = r v = 1. Odrediti: ∆m .3 J/molK.

Dato: c = 125 J/kgK R = 1,2 km 0,5 Ep = Q

Odrediti: ∆T - ?

Re{enje:Kako je potencijalna energija tela E p = mgh a unutra{nja energija ∆U = mc p ∆T , sledi da je, uz uslov Q = 0,5 Ep, ∆T =
0,5 gh = 47 K . cp

24. Koliko se energija oslobodi pri spajanju vi{e manjih vodenih kapi polupre~nika 2 x 10-3 mm u jednu kap polupre~nika 2 mm? Konstantna povr{inskog napona vode je 7,4 x 10-2 N/n Dato: σ = 7,4 x 10-2 N/m2 R = 2 mm r = 2 x 10-3 mm Odrediti: ∆T - ?

Re{enje: Promena potencijalne energije povr{inskog sloja kapi, izazivana smanjenjem povr{ine kapi ∆S pri njihovom sjedinjenju u jednu kap, jednaka je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) , gde je S1 -povr{ina svih malih kapi, a S2 -povr{ina ve}e kapi. Kako je S1 = 4πr 2 n (n-broj malih kapi) i S 2 = 4πR 2 , kao 4 i M = nm (m - masa jedne kapi a M masa velike kapi), to je, uz m = ρV1 = πr 3 ρ i 3

4 ⎛R⎞ M = ρV2 = πR 3 ρ , n = ⎜ ⎟ = 1000kapi . Kako je povr{ina svih malih kapi 3 ⎝r⎠ S1 = 4πr 2 R3 R3 R = 4π , to je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) = 4πR 2σ ( − 1) = 3,5 ⋅ 10− 3 J . 3 r r r

3

25. Koeficijent korisnog dejstva toplotne ma{ine je 30 %. Koliki }e biti koeficijent korisnog dejstva, ako bi se gubitak toplote smanjio dva puta? Dato: η1 = 30 % Q2' = Q/2 Odrediti: η-?

Re{enje: Za slu~aj kada je gubitak toplote (odvedena hladnjaku) Q2 , koeficijent korisnog dejstva je Q Q Q η1 = 1 − 2 ⇒ 2 = 1 − η1 = 0,7 , a za slu~aj kada je odvedena toplota Q2 ' = 2 , tada je Q1 Q1 2 ′ Q2 Q η2 = 1 − = 1 − 2 = 0,65 = 65% . Q1 2Q1 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. U balonu zapremine 10 l nalazi se vodonik pod pritiskom 20 x 105 Pa. Koliku zapreminu bi zauzeo vodonik na istoj temperaturi pri normalnom atmosferskom pritisku (p0 = 105 Pa) ? (Rez: 0,2 m3).

2. Do koliko Kelvinovih stepeni treba zagrejati idealni gas da bi se njegova zapremina pove}ala dva puta u odnosu na njegovu zapreminu na 0 oC ? (Rez: 546 K). 3. Gas se ohladi izohorno do 0 oC, pri ~emu se njegov pritisak smanji dva puta. Na}i po~etnu temperaturu gasa? (Rez: 546 K). 4. Gas se nalazi pod pritiskom 5 x 102 Pa i zauzima zapreminu 4 l. Odrediti ukupnu kineti~ku energiju translatornog kretanja molekula. (Rez: 3 J). 5. Koliko se molekula vazduha nalazi u sobi zapremine 290 m3 pri temperaturi 17 oC. i pritisku 105 Pa (Bolcmanova konstanta je k = 1,38 x 10-23 J/K) ? ( Rez: 1027 molekula). 6. Du`ina aluminijumske {ipke pri 0 oC. je 79,5 cm, a gvozdene 80 cm. Pri kojoj temperaturi t }e obe du`ine biti jednake? Linijski koeficijenti {irenja su α1 = 2,4 x 10-3 1/ oC i αa = 1,2 x 10-3 1/ o C . (Rez: 803 oC). 7. Kolika je brzina isticanje vode kroz bo~ni otvor koji je za 2 m ni`i od nivoa vode u sudu? Ako je povr{ina otvora 2 cm2, izra~unati zapreminski protok vode. Nivo vode smatrati konstantnim. (Rez: 6,26 m/s; 1,25 x 10-3 m3/s). 8. Gvozdena kuglica polupre~nika 1 mm pada kroz glicerin konstantnom brzinom 0,5 m/s. Odrediti koeficijent viskoznosti glicerina? Gustina gvo`|a je 7,8 x 103 kg/m3 a glicerina 1,25 x 103 kg/m3. (Rez: 2,88 x 10-2 Pas). 9. Koliki treba da bude polupre~nik kapilarne cevi da bi visina te~nog stuba u kapilari bila 10 cm? Konstanta povr{inskog napona vode je 7,2 x 10-2 N/m, a gustina 103 kg/m3. (Rez: 1,5 mm) 10. Idealna toplotna ma{ina izvr{i u jednom ciklusu rad 75 kJ. Ako je temperatura greja~a 100 oC, a hladnjaka 2 oC, odrediti stepen korisnog dejstva, koli~inu toplote Q1 koju ma{ina prima od greja~a i koli~inu toplote koju ma{ina predaje hladnjaku. (Rez: η = 26,3 %, Q1 = 274 kJ, Q2 = 200 kJ) 11. Koliku masu ima kap vode koja isti~e iz staklene cev~ice polupre~nika 0,5 mm? Smatrati da je polupre~nik kapi jednak polupre~niku cevi. Konstanta povr{inskog napona vode JE 7,4 x 10-2 N/m. (Rez: 2,36 g). 12. U idealnoj toplotnoj ma{ini se za svaki kJ energije, dobijen od toplotnog izvora, izvr{i SE rad 300 J. Odrediti koeficijent korisnog dejstva ma{ine i temperaturu greja~a, ako je temperatura hladnjaka 280 K. (Rez: 33 %, T1 = 420 K).

5. OSCILACIJE, TALASI I OPTIKA Mehani~ke i elektromagnetne oscilacije Oscilovanje tela ili sistema, koje se vr{i pod dejstvom sile F, proporcionalno pomaku tela od ravnote`nog polo`aja, predstavlja harmonijsko oscilovanje. Kod takvog kretanja je F = kx, gde je k - restituciona konstanta. Kinematiska jedna~ina harmonijskog oscilovanje ima oblik x = A sin(ωt + ϕ 0 ) , gde je x - pomak (elongacija) ta~ke u datom trenutku od ravnote`nog polo`aja, A-amplituda oscilacija (m), ωt + ϕ0 = ϕ - faza oscilovanja (rad), ϕ0 -po~etna faza (rad) i ω-kru`na frekvencija (rad/s). Kru`na frekvencija povezana je sa brojem oscilacija u jedinici vremena (frekvencija) ν i periodom oscilovanja T (s) izrazom 2π ω = 2πν = . T Za slu~aj linearnog oscilovanja obe{enog tela mase m o oprugu (dinami~ko oscilovanje), jedna~ina oscilovanje je istog oblika kao i kod kinematskog oscilovanja, a period oscilacija, tela mase m je m 1 1 k , a ν= = . T = 2π k T 2π m Ako je osciluju}e telo matemati~ko klatno du`ine l, period oscilovanja je l 1 1 g T = 2π , aν = = . g T 2π l Period oscilovanja fizi~kog klatna momenta inercije I je I 1 1 mgl T = 2π ,a ν = = , gde je l rastojanje od ta~ke vesanja do mgl T 2π I centra mase tela a m - masa osciluju}eg tela. Trenutna brzina osciluju}eg tela je v = ωA cos(ωt + ϕ 0 ) , a njena maksimalna vrednost (amplitudna brzina) je vmax = ωA . Ubrzanje osciluju}eg tela u datom trenutku je a = −ω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) , a maksimalno ubrzanje je amax = -ω2A. Sila, pod ~ijim dejstvom se vr{i oscilovanje tela ima vrednost F = ma = − mω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) = −mω 2 x , gde je Fmax = mω2A. Kako je F = - kx, to je k = mω2. 1 1 2 Maksimalna kineti~ka energija (energija u ravnote`nom polo`aju) je Ek max = mvmax = mω 2 A2 a 2 2 1 2 1 potencijalna (elasti~na potencijalna) energija je E pmx = kx = mω 2 A2 . Ukupna energija 2 2 1 oscilovanja je E = Ek + E p = mω 2 A2 = Ek max = E p max . 2 Elektromagnetne oscilacije predstavljaju naizmeni~no pretvaranje elektri~ne energije u magnetnu i obrnuto. To pretvaranje vr{i se u LC-kolu koga ~ini kondenzator kapaciteta C i induktivni kalem koeficijenta samoindukcije L. Ako je otpor kola R = 0, oscilacije su neprigu{ene (neamortizovane). Period oscilovanja LC kola, dat je Tomsonovom formulom T = 2π LC , frekvencija 1 1 1 ν= = , a sopstvena frekvencija ω 0 = . T 2π LC LC

EM-talase). pa je ukupna energija 1 1 W = We + Wm = CU 2 + LI 2 . gde je E . pri ~emu upadni ugao. Ja~ina struje i indukcija polja su tako|e harmonijske funkcije vremena. normala i odbojni ugao le`e u istoj ravni. µ -podu`na masa (masa po jedinici du`ine).ω0 -faza oscilovanja. Brzina prostiranja EM-talasa u vakuumu je c = 3 x 108 m/s. sredine je konstantna veli~ina i predstavlja relativni indeks prelamanja sin β n1 gde je n1 -apsolutni indeks prelamanja prve. Kad neprigu{enih elektromagnetnih oscilacija nema gubitka energije. Brzina prostiranja longitudinalnih mehani~kih talasa kroz elasti~nu ~vrstu i te~nu sredinu data je E Njutnovom jedna~inom v = . Na granici dve sredine nastaju pojave odbijanja i prelamanja svetlosti. µ gde je F-sila zatezanja `ica. Optika Svetlost predstavlja emisiju elektromagnetnih talasa u dijapazonu talasnih du`ina od 400 . Geometrijska optika je specijalni slu~aj talasne optike gde se svetlosni talasi prikazuju u vidu pravolinijskih svetlosnih zrakova. Zakon prelamanja: Odnos sinusa upadnog ugla α prema sinusu prelomnog ugla β na dve grani~ne sin α n = n2. su rezultat korpuskularnog svojstvava fotona . ρ gde je χ-odnos specifi~nih toplota gasa pri konstantnom pritisku (cp) i konstantnoj zapremini cV. Brzina prostiranja transverzovanih talasa u zategnutoj `ici dato je relacijom F v= . .1 = 2 . Mehani~ki talasi se prostiru u svim elasti~nim sredinama (~vrstim. a ωt . Po istom zakonu menja se i napon na krajevima kondenzatora u = q/C. T-period.fotone.kvantna optika. Zakon dobijanja: Upadi ugao αu jednak je odbojnom uglu αo. gde je q-naelektrisanje kondenzatora. ρ-gustina sredine. Ako se oscilacije ~estica sredine poklapaju sa pravcem prostiranja. pritisak svetlosti i dr. Zakon odbijanja va`i za sve oblike talasa (mehani~ke. Izvori svetlosti su atomi i molekuli u kojima nastaje izmena energetskog stanja elektrona.Jedna~ina elektromagnetnih oscilacija je oblika q = q0 sin(ωt + ϕ 0 ) . te~nim i gasovitim). q0 -maksimalno naelektrisanje. gde λ -talasna du`ina. a EM talasi se mogu prostirati kako u svim sredinama tako i u vakuumu. ν-frekvencija.Jungov modul elasti~nosti. Brzina prostiranja talasa v (bilo koje vrste i oblika) zadana je izrazom v = λ T = λν . a n2 -apsolutni indeks prelamanja druge sredine. takvi talasi su longitudinalni a u slu~aju kada su te oscilacije normalne na pravac prostiranja talasa talasi su transverzalni.800 nm. koji pri tome emituju kvante svetlosti. 2 2 Mehani~ki i eletromagnetni talasi Proces rasprostiranja oscilovanja u elasti~nim sredinama naziva se talasni proces. ρ Brzina prostiranja longifudinalnih talasa u gasovima oddre|ena je izrazom χp v= . a pojave: foroelektri~ni efekt. Fotoni poseduju kako talasna tako i korpuskularna svojstva. S toga se pojave interferencije. difrakcije i polarizacije svetlosti obja{njavaju kao talasni procesi-talasne optika.

Kad sfernih ogledala polupre~nika R. sa polupre~nicima krivina R1 i R2. u = L/P = l/p. 1 2 1 1 Jedna~ina ispup~enog ogledala je − = − = − . prednju i zadnju. pri ~emu se u ta~kama prostora (ukr{tanja) javljaju interferentni efekti u vidu poja~anja ili slabljenja amplituda rezultiraju}eg talasa (svetle i tamne pruge).Apsolutni indeks prelamanja sredine n je odnos iz brzine prostiranja svetlosti c u vakuumu i brzine svetlosti v u toj sredini c n= . `i`na daljina ogledala je f = R/2. Opti~ka ogledala su ugla~ane ravne ili sferne povr{ine koje pravilno reflektuju svetlost. So~ivo kod kojih se snop paralelnih zraka posle prelamanja seku u jednoj ta~ki (`i`a so~iva) su sabirna so~iva. Za plankonveksna. a R1 i R2 su polupre~nici krivine so~iva. . 1 2 1 1 = = + . n0 -indeks prelamanja sredine u kojoj se nalazi so~ivo. n 1 1 1 @i`na daljina tankog so~iva ima oblik = ( − 1)( + ) . odnosno = − za rasipno so~ivo. Uve}anje u.1 = 2 ⇒ sin α g = 2 . f n0 R Kod rasipnih so~iva za R1 i R2 uzima se negativni predznak. daljine predmeta p i daljine lika l data je jedna~inom f p l 1 1 1 sabirno. 1 1 1 Za kombinovano so~ivo ekvivalenta `i`na daljina fe data je izrazom = + . f e f1 f 2 Interferencija svetlosti je pojava slaganja dva (ili vi{e) talasa jednakih perioda.dioptrija). v Ako svetlosni zrak dolazi iz opti~ki gu{}e sredine na granicu opti~ki re|e sredine (n1 > n2 ) pod odre|enim grani~nim ili kriti~kim uglom αg. Maksimumi interferencije su na onim mestima gde je putna razlika ∆r = mλ. 1 1 1 = + za Veza izme|u `i`ne daljine f. Opti~ko so~ivo je providno telo ograni~eno sa dve polirane krivolinijske povr{ine (obi~no sferne) ili jednom sfernom i jednom ravnom povr{inom. Kod ravnih ogledala daljina lika l jednaka je daljini predmeta. Svako so~ivo ima dve `i`e. nastaje pojava sin α g n n = n2. a so~ivo kod kojih prelomljeni zraci divegiraju i ~iji se produ`eci seku u jednoj ta~ki sa strane upadnih zrakova su rasipna so~iva. za koji je prelomni ugao βg = 90o . Jedna~ina izdubljenog ogledala je f R p l gde je p-daljina predmeta od temena ogledala a l-daljina lika. odnosno plankonkavna so~iva R2 te`i beskona~nosti pa je 1 n 1 = ( − 1) . f n0 R1 R2 gde je n-indeks prelamanja materijala so~iva. sin β g n1 n1 o o Grani~ni ugao za vodu je 48 a za staklo 42 . f p l Uve}anje so~iva defini{e se odnosom veli~ine lika L i veli~ine predmeta P. Opti~ka mo} so~iva ω predstavlja recipro~nu vrednost `i`ne daljine ω = 1/f (1/m . Sferna ogledala mogu biti ispup~ena/ konveksna i izdubljena/konkavna. odnosno. Rastojanje `i`e od opti~kog centra je `i`na daljina f. totalne refleksije (nema prelamanja). f R p l Uve}anje ogledala je u = L/P = l/p. odnosom daljine lika l i daljine predmeta p. je odnos veli~ine lika prema veli~ini predemta u = L/P = l/p = 1.

6t + 0. Dato: Odrediti: x = 0.8) A-?. Mesto minimuma odre|ena su uslovom ∆r = (2m + 1) . vidi se da je: A = 0.W-? m = 10 g A. po Brusterovom zakonu. gde je k-red difrakcije.5 cm. Konstanta re{etke je d = 1/N. Period oscilovanja je T=2π/ω = 10. a b . Na}i amplitudu kru`nu frekvenciju ω. gde je N broj zareza po jedinici du`ine (mm). tgα β = n ⇒ α β = arctgn . tj. Dato: Odrediti: T=3s T2 . RE[ENI ZADACI 1.5 sin(0.odnosno gde je fazna razlika ∆ϕ = ϕ 2 − ϕ1 = 2mπ . vr{i harmonijsko oscilovanje sa periodom T = 3 s. ρ2 ρ2 . frekvenciju ν. 2.5 sin(0. λ-talasna du`ina svetlosti ϕ -ugao skretanja svetlosti. Ako nepolarizovana svetlost upada pod upadnim uglom αβ za koji odbijeni i prelomljeni zrak obrazuju pravi ugao.6t + 0. Difrakcioni maksimumi javljaju se na onim mestima gde je ispunjen uslov d sin ϕ = kλ .7 x 103 kg/m3 Re{enje: Periodi oscilovanja kuglica od bakra i aluminijuma (istih zapremina) su: T1 = 2π T2 = 2π T2 = T1 m2 . a λ -talsna du`ina.7 x 103 kg/m3.44 s . Polarizovana svetlost se mo`e dobiti dvojnim prelamanjem svetlosti kroz neke vrste kristala.8) .56 x 10 Hz.4 s. Difrakcija svetlosti mo`e se posmatrati pomo}u opti~ke re{etke (re{etka sa naizmeni~no providnim i neprovidnim povr{inama) Konstanta re{etke d (period re{etke) je rastojanje izme|u dva susedna proreza d = a + b gde je a -{irina propusnog. λ Re{enje: Upore|ivanjem jedna~ine harmonijskog oscilovanja sa zadanom jedna~inom.ω .6 rad/s.? 3 3 ρ1 = 8. Kako su mase kuglica k m1 i k 4 m1 = ρ1V = πr 3 ρ1 3 i 4 m2 = ρ 2V = πr 3 ρ 2 .?. T-?.9 x 103 kg/m3 a olova 2.9 x 10 kg/m ρ2 = 2. frekvencija ν -2 2 = 1/T = 9. Taj uslov je ispunjen ako je.8 rad. period T. ∆ϕ = (2m + 1)π 2 Difrakcija svetlosti je pojava odstupanja svetlosnog talasa od pravolinijskog prostiranja (savijanje svetlosti) kada talas nai|e na o{tru prepreku ili uski otvor. Kuglica od bakra. ϕ0 = 0. ili odbijanjem i prelamanjem na neku grani~nu povr{inu.8 x 10-4 N. Koliki }e biti period oscilovanja ako se o oprugu obesi kuglica od olova istog polupre~nika? Gustina bakra je 8.5 x 10-6 J. koji su u granici talasne du`ine svetlosti. a ukupna energija W = mω2A2/2 = 4. maksimalnu silu F i ukupnu energiju W. gde je αβ-Brusterov ugao (za staklo = 57o). gde je m-red interferncije. obe{ena o oprugu. tada je odbijeni zrak potpuno linearno polarizovan a prelamljeni delimi~no. to je 3 ρ1 ρ ⇒ T2 = T1 1 = 5. ω = 0. Materijalna ta~ka mase 10 g osciluje po zakonu x = 0.{irina nepropusnog dela re{etke. Maksimalna sila je F = mω A = 1.F-?.

10-9 F i induktivnog kalema koeficijenta samoindukcije 2.? -3 L = 2 x 10 H Re{enje: Iz Tomsonove formule. Kako je period oscilovanja T = 2π 6 2 k m 5. a ukupna energija oscilovanja 3 x 10-7 J. Ako je po~etna faza jednaka nuli. Odrediti period oscilovanja i talasnu du`inu na kojoj je pode{ena ta kontura. π A m k . a energije elsti~ne deformacije opruge Ee = kA2 . Masu opruge i dimenzije kuglice zanemariti. mo`e se odrediti brzina v. Odavde je A = v 1 2 2 k m2v0 odr`anju impulsa m2v0 = (m1 + m2 )v .56 ⋅ 10−6 s . Dato: Odrediti: C = 2 x 10-9 F T .25.104 N/m. Na osnovu zakona 2 1 1 m + m2 .3 kg.2 N/m. Osciluju}a kontura sastaji se od kondenzatora kapaciteta 2.76 ⋅ 103 m .2 N/m.4 x 104 N/m 1 (m1 + m2 )v 2 . Dato: A = 4 cm m = 0. v = . Na kom rastojanju od ravnote`nog polo`aja na osciluju}u ta~ku dejstvuje sila 2.10-5 N? Dato: Odrediti: W = 3 x 10-7 J x-? -5 F = 2. gde je v brzina kugle 2 1 posle udara metka u nju. Amputida harmonijskog oscilovanja materijalne ta~ke je 2 cm. obe{ena o oprugu koeficijenta krutosti 1.3. Dato: Odrediti: v = 600 m/s A-? m1 = 0. k = 6. odrediti elongaciju kuglice posle vremena π/12 s od po~etka oscilovanja. k 4.2 kg m2 = 50 g . sledi Ek = (m1 + m2 )v 2 = Ee = kA2 . uz uslov da je po~etna faza jednaka nuli je x = A sin ωt .2 kg i pri~vr{}ena je za oprugu ~ija krutost je 5. Talasna du`ina bi}e λ = cT = 3. Drugi kraj opruge je u~vr{}en. Zamenom v u izraz za m1 + m2 Re{enje: Kineti~ka energija sistema kugle i metka je Ek = amplitudu. Kuglica mase 0.25 x 10 N . period oscilovanja je T = 2π LC = 12. Odrediti amplitudu oscilovanja posle neelasti~nog sudara kugle sa ispaljenim metkom mase 50 g i brzine 600 m/s koji se zariva u kuglu. Iz zakona o odr`anja energije. t = π/12 s Odrediti: x-? Re{enje: Elongacija oscilovanja kuglice. to je x = A sin t = A sin = = 2cm . daje A = m2v0 m1 + m2 m1 + m2 = 25cm . Masa u opruge i otpor vazduha zanemariti.?.3 kg k = 1. Na glatkom horizontalnom stolu le`i kugla mase 0.10-3 H. λ . 6. harmonijski osciluje sa amplutudom 4 cm.

s = 103 m Re{enje: Brzina zvuka u gvozdenoj cevi je Odrediti: v-? 2 2 s .5 MHz . Vreme trajanja odbijenog zvuka je t2 = t . Re{enje ove kvadratne jedna~ine (sa znakom − 2v2 + 4v2 + 8 gvt plus) t1 = = 2. Odrediti odnos kapaciteta promenljivog kondenzatora u drugom i prvom slu~aju.108 m/s Dato: ν = 1. ako je brzina zvuka u vazduhu 340 m/s? Otpor vazduha se zanemaruje. Dato: Odrediti: t = 2. ako je njegova brzina u vazduhu u = 333 m/s ? Dato: ∆t = 2. Na drugom kraju cevi nalazi se drugi posmatra~ koji ~uje kroz cev zvuk udara malja 2. a brzina pucnja na toj du`ini je u = .Re{enje: Ukupna energija oscilovanja materijalne ta~ke je W = sledi da je mA2ω 2 . Kolikom se brzinom prostire zvuk kroz gvo`|e.? . posmatra~ udari maljem i u istom trenutku ispali hitac iz revolvera. Jedan kraj gvozdene vodovodne cevi. malja pre|e du`inu cevi.5 m.8 s u = 333 m/s. Re{enje: Kako je put kamena pri slobodnom padanju h = 1 . Kako je t2 = t . a pre|eni put zvuka 2 2 gt1 2 to je = vt2 ⇒ gt1 − 2vt2 = 0 . Oscilatorno kolo radio prijemnika pode{eno je na frekvenciju 1.4 s h-? v = 340 m/s gt h = vt2 .078 s.8 s ranije nego zvuk pucnja koji se preneo kroz vazduh.5 MHz λ2 = 300 m Odrediti: C2 / C1. Da bi se to kolo podesilo na drugu talasnu du`inu (frekvenciju) 300 m treba promeniti kapacitet kondenzatora.32s daje vreme za koje kamen slobodno padne sa povr{ine 2g zemlje do dna okna. to je t = t1 + t2.t1 = 0.Odbijeni zvuk od dna okna stigne do povr{ine zemlje za 2. Odavde 2 F FA2 x= = = 1. 2 mω 2W 7. Dubina bunara je h = vt2 = 26.t1 kvadratna 2 jedna~ina se svodi na oblik gt1 + 2v2t1 − 2v2t = 0 .5 ⋅ 10− 2 m . vreme za koje zvuk udarca t1 s s m = 5000 . i vremena odbijenog zvuka t2 . du`ine 103 m.4 s nakon po~etka padanja. Kolika je dubina bunara h. 8. Brzina elektromagnetnih talasa je 3.∆t. a sila F = mω 2 x . Po{to je ukupno vreme t jednako zbiru vremena slobodnog 2 padanja kamena t1. Kamen se pusti sa zemljine povr{ine da slobodno pada kroz neko vertikalno okno. gde je t1 = t . Stoga je v = s t2 s − ∆t u v= 9.

Induktivnost kalema je L = = 1H . Koliko je fazna razlika ovih talasa? Dato: ∆r = 0. 2 Dato: α = 30o n = 1. sin β n n 13.? 2 2 2 Re{enje: Iz uslova za maksimum interferencije ∆r = m λ. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u vodi. Period elektromagnetnih oscilacija u LC koku je 10-4 s. sledi da je ∆ϕ = 2π∆r/λ = π rad. ⎜T ⎟ 4πC1 C1 ⎝ 1⎠ 12. L . Putna razlika dva svetlosna monohromatska talasa koji me|usobno interferiraju je 0.33 Re{enje: Brzina svetlosti u vodi je v = Odrediti: v. ∆ϕ = 2mπ. tj. C1 ⎜ T1 ⎟ ⎜ ν 2 ⎟ ⎜ λ1 ⎟ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ 10. period oscilovanja je T2 = 2π L(C1 + C2 ) .5 λ. gde je λ njihova talasna du`ina.5 λ Odrediti: ∆ϕ. β . Svetlosni zrak pada pod uglom 30o na povr{inu vode indeksa prelamanja 1. Ako se u tom kolu ve`e paralelno i drugi kondenzator kapaciteta 2 x 10-9 F.? c m = 2.25 x 10 F. Iz Snelijus-Dekartovog zakona prelamanja n s sin α sin α sin α = n ⇒ sin β = ⇒ β = arcsin = 22o .? n0 = 1 . ako je brzina prostiranja u vazduhu 3 x 108 m/s? Indeks prelamanja vazduha je n0 = 1.?.33. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. 11. Odnos perioda je 2 ⎛ T2 ⎞ T1 C1 + C2 -9 ⎜ ⎟ = Odavde je C1 = C2/8 = 0. Grani~ni ugao totalne refleksije za staklo.25 . kada se ono nalazi u vazduhu.?. Dato: Odrediti: o αg = 42 v.Re{enje: Iz Tomsonove formule T = 2π LC sledi da je T1 = 4π 2 LC1 i T2 = 4π 2 LC2 . Odnos 2 2 C ⎛T ⎞ ⎛ν ⎞ ⎛ λ ⎞ kapaciteta je 2 = ⎜ 2 ⎟ = ⎜ 1 ⎟ = ⎜ 2 ⎟ = 2.? Re{enje: Po Tomsenovoj formuli period oscilovanja u slu~aju kada je u LC kolo vezan kondenzator T1 = 2π LC1 a u slu~aju kada se u to kolo ve`e i drugi kondenzator kapaciteta C1 je kapaciteta C2 parlelno sa prvim. Kolika je induktivnost solenoida i kapacitet kondenzatora u takvom oscilatornom kolu ? Dato: T2 = 3 T1 T1 = 10-4 s C2 = 2 x 10-9 F Odrediti: C1 . ako svetlosni zrak dolazi iz vazduha indeksa prelamanja n0 = 1? Koliki je prelomni ugao β ? Brzina svetlosti je 3 x 108 m/s.25 ⋅ 108 . period elektromagnetnih oscilacija se pove}a tri puta. je 42o.

So~ivo.Re{enje: U slu~aju totalne refleksije zakon prelamanja je . koje je na~injeno od stakla indeksa prelamanja 1.78m . to je v = c sin α g = 1.14cm . uz β = π/2.55 i 1.95 ⋅ 108 m . Koliko je rastojanje izme|u predmeta i njegovog lika. Tra`eno R p l 1 1 1 n = ( 1 − 1)( + ) . Dva plankonveskna so~iva jednakih polupre~nika od 20 cm indeksa prelamanja 1. Dato: Odrediti: n = 1. Kako je n=c/v. 15. s 14.6? Polupre~nici krivine so~iva su 10 cm i 20 cm. koje je izra|eno od stakla indeksa prelamanja 1. Koliku `i`nu daljinu ima ova so~ivo u vodi? Indeks prelamanja vode je 1.p = 37.5 cm. Kolika je ekvivalentna opti~ka mo} ovog sistema so~iva i ekvivalentna `i`na daljina? .8 slepljena su svojim ravnim povr{inama.5 ima `i`nu daljinu 20 cm u vazduhu. Iz njihovog odnosa sledi da je 2 = 1 n1 f1 n1 − 1 f n2 R1 R2 −1 n2 n2 @i`na daljina so~iva u vazduhu je 18.33 cm f1 = 20 cm Re{enje: 2 1 1 = + sledi da je daljina predmeta uz l = 4p.? n1 = 1. l = 4l d=l-p-? R = 20 cm Re{enje: Iz jedna~ine ogledala rastojenje je d = l . n sin α g = n0 . Odrediti veli~inu lika ispup~enog (konveksnog) ogledala polupre~nika 20 cm.6 ω-? R1 = 10 cm R2 = 20 cm 1 1 1 Re{enje: Opti~ka mo} bikonveksnog so~iva je ω = = −(n − 1)( + ) = −9dioptrija f R1 R2 17. ako je polupre~nik krivine ogledala 20 cm? Dato: Odrediti: L = 4P. ako se predmet nalazi na daljini 25 cm od njegovog temena.5 n2 = 1. n sin α g = n0 sin β . a u vodi je f n0 R1 R2 1 1 1 f n −1 n −1 n ⇒ f2 = 1 f1 = 0.33. tj. imaginaran i umanjen. Kolika je opti~ka mo} bikonkavnog tankog so~iva u vazduhu. Kakav se pri tome dobije lik? Dato: Odrediti: R = 20 cm l-? p = 25 cm pR 2 1 1 Re{enje: Iz jedna~ine ispup~enog ogledala − = − sledi da je l = = 7. = ( 1 − 1)( + ) . 16. Dato: Odrediti: n0 = 1 f2 . p = 5R/8. Lik je 2p + R R p l uspravan. Konkavno sferno ogledalo daje realan lik koji je 4 puta ve}i od predmeta.

m 19. 21. Sa kog rastojanja je napravljen snimak deteta visine 1.Dato: n0 = 1 n1 = 1.2 m. Koliki je maksimalni red difrakciene ? Dato: Odrediti: kmax . Kolika je konstanta difrakcione re{etke. N . 1 f (1 − ) 3 4 20. Re{etka se osvetljava monohromatskom svetlo{}u talasne du`ine 600 nm. Iz jedna~ine so~iva 1 1 1 = + uz p = f/4 . sledi da je f p l fP 4 L= = P = 13. maksimalni red difrakcije d dobija se za sinϕ = 1. Objektiv fotoaparata ima `i`nu daljinu 5 cm.8 cm R1 = R2 = 20 cm Re{enje: Opti~ka mo} svakog od so~iva je ω1 = opti~ka mo} je ω = ω1 + ω 2 = 2. a ekvivalentna `i`na daljina je fe = 0. Kolika je veli~ina lika ovog so~iva? Dato: Odrediti: P = 10 cm L-? p = f/4 Re{enje: Iz izraza za uve}anje so~iva u = L/P = l/p sledi da je l = pL/P. Tada je kmax = = 3 .55 n2 = 1. k = 5 Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ sledi d = Broj zareza po 1 mm du`ine re{etke je N = 1/d = 103. sin ϕ λ 22.? λ = 600 nm.37 m. postavljen je na daljini f/4 od bikonveksnog so~iva.7 Odrediti: ω-? 1 1 1 1 = (n1 − 1) i ω 2 = = (n2 − 1) .7 ⋅ 10− 6 m . Normalno na difrakcionu re{etku konstante 2 x 10-6 pada svetlost talasne du`ine 650 nm. kλ = 9. Ekvivalentna f1 R f2 R 1 .? d = 2 x 10-6 λ = 650 nm Re{enje: Iz uslova za difrekcionih maksimuma re{etke d sin ϕ = kλ . ako se maksimum petog reda difrakcionog spektra vidi pod uglom 18o.3cm . Koliki je broj zareza re{etke na du`ini 1 mm? Dato: Odrediti: o ϕ = 18 d . Predmet veli~ine 10 cm.?. ako je visina njegovog lika na negativu 6 mm? Dato: Odrediti: f = 5 cm p-? .

Na}i upadni ugao zraka ako je ugao izme|u odbijenog i prelomljenog zraka 90o. Plo~ica je u vazduhu. Iz zakona prelamanja zraka α + β + γ = π . sledi da je f = 5 cm.4 x 10-3 mm. h1 23. Kolika je visina dobijenog lika? Kori{}enjem jedna~ine so~iva. polupre~nika krivina 4 sm i 6 cm i indeksa prelamanja 1. p −1 f 24. period oscilovanja 10 s a po~etna faza jednaka nuli. Zamenom ove vrednosti u jedna~inu so~iva dobija se L = = 2cm .4 x 10-3 mm λ = 600 nm ϕ = 30o Odrediti: k-? Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ .2 m h1 = L = 6 mm Re{enje: Iz uve}anje so~iva h h1 l = . h h p h ) f = 10m . sledi da je sin α sin α =n⇒n= = tgα . α = arctgn = 56. 1. sin β cosα 25.h = P = 1. (Rez: x = 0. Kako je uve}anje so~iva u = L/P f R1 R2 P = l/p to je l = pL/P. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD d λ sin ϕ = 2 . to uz γ = π/2. konstante 2. Ispred bikonveksnog so~iva.5 α-? γ = 90o Re{enje: Kako je zbir uglova odbijenog i prelamljenog zraka i ugla izme|u odbojnog i prelomnog β = π/2 . nalazi se predmet visine 2 cm na rastojanju 10 cm ispred so~iva.5 R1 = 4 cm R2 = 6 cm P = 2 cm. sledi k = Posmatra~ }e videti drugi difrekcioni maksimum. . p = 10 cm Re{enje: Iz jedna~ine Odrediti: L-? 1 1 1 = (n − 1)( + ) .α. Na staklenu plo~icu.628t ). Monohromatska svetlost talasne du`ine 600 nm pada normalno na opti~ku re{etku. Napisati jedna~inu harmonijskog oscilovanja.5.2o.5 pada svetlosni zrak. indeksa prelamanja 1. Dato: Odrediti: n = 1. uz prethodni uslov dobija se da je p = (1 + Dato: n = 1. sledi da je daljina lika l = 1 p . ako je amplituda oscilovanja 10 cm. [ta }e videti posmatra~ koji se nalazi iza re{etke i gleda u pravcu koji sa normalom na re{etku zaklapa ugao 30o ? Dato: d = 2.1sin 0.

realan i izvrnut) 15. period i frekvencija prostog harmonijskog kretanja oblika x = sin20t. Na kom rastojanju od izdubljenog sfernog ogledala. Izra~unati brzinu zvuka u vazduhu pri pritisku 105 Pa. Da bi procenio udaljenost neke vertikalne stene. ν = 3.2 s. Wp = 1. (Rez: v = 1. koji za 1 min izvr{i n = 240 oscilacija. 5. a talasna du`ina 10 m. 2 3.19 Hz). pre}i rastojanje 12 km? (Rez: v = 103 m/s. a odnos njegovih specifi~nih toplota (pri stalnom pritisku i stalnoj temperaturi) 1. Period oscilovanja neke ~estice je 0. Odrediti period oscilacija. 6. β = arcsin√2/3 = 28o) 13. (Rez: v = 344. ako svetlost dolazi iz vazduha indeksa prelamanja 1? Koliki je prelmni ugao ? Brzina prostiranja svetlosti u vazduhu je 3 x 108 m/s. T = 0.51 s). Kolika je brzina zvuka u `ici? Gustina gvo`|a je 7. ako je brzina prostiranja zvuka u vazduhu 340 m/s? (Rez: s = 850 m). Obe{eno telo o spiralnu oprugu osciluje sa amplitudom 2 cm. Pri pomaku od 3 cm sila elasti~nosti je 9 x 10-5 N.8 x 103 kg/m3 .5 m i polupre~nika 5 x 10-2 mm.314 s. 9. Koliko je rastojanje izme|u planinara i stene. zategnuta je tegom mase 15 kg.2.35 x 10-6 J. ~ija je induktivnost 22 x 10-3 H da bi rezonantna frekvencija bila 6. Gvozdena `ica. Gustina vazduha iznosi 1. 10. Svetlosni zrak pada pod uglom 45o na povr{inu stakla indeksa prelamanja 1.55 x 103 m/s).46 pF) 14. Wk = 1.4 x 10-6 J. 8. (Rez: W = 2. ). lik je uve}an.5. (Rez: x = 3 ⋅ 10− 2 sin(8πt + π . t = 12 s).84 x 103 Hz. Spiralna opruga pod dejstvom obe{enog tela istegne se za 6.29 x 103 kg/m3 . treba postaviti predmet da bi se njegov lik dobio na daljini 4f od temena ogledala? Kakav je ovaj lik? (Rez: p = 40 cm. Koliki treba da bude kapacitet kondenzatora u LC kolu. Koliki su ampliduda. Odrediti brzinu prostiranja talasa kroz homogenu elasti~nu sredinu ako je njegova frekvencija 102 Hz. Napisati jedna~inu hormoniskog oscilovanja tela. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. kao i potencijalnu i kineti~ku energiju oscilovanja. (Rez: v = 2 x 108 m/s. ako ono daje 10 puta umanjeni lik predmeta kada se predmet nalazi na rastojanju 180 cm od temena ogledala? (Rez: R = 2p/9 = 40 cm) Amplituda oscilovanja je A = 3 cm. Za koje }e vreme talas.41. `i`ne daljine 30 cm. du`ine 0. a ubrzanje zemljine te`e 9. 12. (Rez: A = 1 cm. planinar ispali hitac iz revolvera i merenjem ustanovi da se odjek (eho) pucnja ~uje 5 s kasnije od trenutka ispaljivanja hitca. 11. Koliki je polupre~nik krivine konveksnog (ispup~enog ogledala). 4.8 m/s). koji prolazi kroz tu sredinu. (Rez: T = 0.81 m/s2. (Rez: ν = 5 Hz. Odrediti frekvenciju i broj osciloacija koje izvr{i ~estica za 50 s.5 cm i pusti da osciluje.05 x 10-6 J). n = 250). Ako je fazna razlika dva talasa koji interferiraju 90o kolika je njihova putna razlika? (Rez: ∆r = 0. 7. Odrediti ukupnu energiju. a po~etna faza ϕ0 = 90o. (Rez: C = 2.25 λ).

Ispred plankonveksnog so~iva. Koliki je grani~ni ugao totalne refleksije za grani~nu povr{inu staklo-voda? Apsolutni indeks prelamanja stakla je 1. @i`na daljina sabirnog so~iva u vazduhu je 5 cm. Koliki je indeks prelamanja te~nosti.4). Koliki je indeks prelamanja materijala so~iva? So~ivo je u vazduhu. Lik drugog reda uskog proreza vidi se pod uglom 30o. 20. Koliko zareza ima na jednom milimetru du`ine opti~ke re{etke? (Rez: N = 4 x 104 mm-1).16. . (Rez: n = 1. Na opti~ku re{etku pada paralelan snop monohromatske svetlosti talasne du`ine 625 nm.33. fe = 0. ako je indeks prelamanja stakla od koga je na~injeno so~ivo ns = 1. polupre~nika krivine 2 cm nalazi se predmet na rastojanju 8 cm. Kolika 18. 19. (Rez: nt = 1. ω2 = . Lik so~iva je na rastojanju 16 cm.68). (Rez: αg = 51o).5.7 a vode 1.2 dioptrije. 17. Dva so~iva koja se dodiruju imaju opti~ku mo} ω1 = 12 dioptrija i je ekvivalentna opti~ka mo} i `izna daljina ovog sistema so~iva? (Rez: ωe = 10 dioptrija.1 m). a u te~nosti indeksa prelamanja nt je ft = 35 cm.

Najednostavniji atom je atom vodonika. energija fotona jednim delom se tro{i na osloba|anje elektrona iz mv 2 metala (izlazni rad) a drugi deo se pretvara u kineti~ku energiju.9 x 10-3 mK. maksimum talasne du`ine dat je izrazom b λmax = (Vinov zakon). hν = Ai + 2 De Broljeva relacija povezuje korpuskularna i talasna svojstva svetlosti. redukovana Plankova je izrazom E = hν = h = hω (Plankov zakon zra~enja). svetlost ne samo da se emituje u vidu kvanata svetlosti. gde je k = 2π/λ (talasni broj). λ Foton u kretanju poseduje energiju E f = m f c 2 odnosno masu m f = Impuls fotona je p f = m f c = hk . ~iji rad je jednak kineti~koj energiji. mvr = nh . bilo kog elementa.kru`na frekvencija. h -Plankova konstanta i ω . sastoji se od pozitivnog jezgra. tj. Po Ajn{tajnu. h . gde je h = λ 2π konstanta. gde je E . u h h h = = λ= . ν -frekvencija. talasne du`ine.de Broljeva talasna du`ina.fotoni. tj. oko koga kru`e elektroni po odre|enim orbitama. jednak celobrojnom umno{ku Plankove konstante (I Borov postulat). gde je m . Elektron je u stacionarnom stanju kada niti emituje niti apsorbuje energiju. Po Ajn{tajnu. gde je λ . Maksimum energije zra~enja u funkciji temperature. Veza izme|u energije zra~enja jednog kvanta i frekvencije.Vinova konstanta. tog zra~enja odre|ena c h tkz.brzina na n-toj orbiti i r .polupre~nik n-orbite. E f = hν = h = hω . gde je λ . = p mv mv Ako se elektron ubrzava u polju dejstva elektrostati~ke sile.Bolcmanova konstanta. ~ija vrednost je b = 2.6.talasna du`ina koja odgovara maksimumu zra~enja. c -brzina svetlosti u vakuumu. λ-talasna du`ina. . FIZIKA MIKROSVETA Kvantna priroda zra~enja Ukupnu emisionu mo} zra~enja apsolutno crnog tela u funkciji temperature dat je izrazom E = σT 4 ([tefan-Bolcmanov zakon).emisiona mo}. tj. oko koga kru`i jedan elektron. σ . T T apsolutna temperatura.glavni kvantni broj (broj orbite). . energija zra~enja sa jedinice povr{ine crnog tela u jedinici vremena.67 x 10-8 W/m2K4) a T apsolutna temperatura. po nekoj od n-toj orbiti. koji ima pozitivno jezgro-proton. ve} se i svetlosni talasi prostiru u vidu diskretnih ~estica . (σ = 5. i data je izrazom 2πh h h λ= = . b . c Energija fotona je. tom slu~aju je de Broljeva talasna du`ina mv 2meU 2mEk Struktura atoma Svaki atom. a to je u slu~aju kada je moment impulsa elektrona L = mvr. cλ Pojava izbijanja elektrona iz povr{ine metala pod dejstvom upadne svetlosti (fotona) predstavlja fotoelektri~ni efekt.masa elektrona. shodno Plankovom zakonu. v . i n .

a m = 3. a atomski broj Z odre|uje broj protona. 2h n n Talasna du`ina λ.602 x 10-19 C. gde je r0 = 1. tada je broj neutrona N = A . a energija ve`e je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . Aktivnost radioaktivnog elementa je A = − ∆t gde je λ -konstanta radioaktivnog raspadanja . izra`enu atomskim jedinicama mase ajm). pri ~emu suma masenih brojeva. i jednakosti Kulonove i centrifugalne sile. kmZe 2 Ukupna energija elektrona na orbiti rn je zbir kineti~ke i potencijalne energije k 2 me 4 1 En = − 2 2 = −C 2 .3 ⋅ 1017 3 .4 do 1. a tako|e i suma naelektrisanja na levoj i desnoj strani svakog od tih izraza (reakcije) mora biti jednaka. uz emisiju α i β ~estica i γ. Polupre~nik jezgra zavisi od masenog broja A i odre|uje se formulom rj = r0 3 A . npr.broj neraspadnutih jezgara. Z X + 2 α ⇔ Z + 2Y A A 0 Z X + −1 e ⇔ Z −1Y .zra~enja. Kako je masa protona mp pribli`no jednaka masi neutrona mn. Ako je broj nukleona A jednak masenom broju (zaokru`en do celog broja atomske mase elementa. gde je C = 13. Za vidljivu svetlost je n = 2. E1 i E2 su energije elektrona na odre|enim orbitama.6 x 1. 4 . n-redni broj orbite na koju prelazi elektron a m = n+1. ν -frekvencija zra~enja.Ridbergova konstanta (1. Iz tih relacija sledi da je h2 rn = n 2 = An 2 .Z. … redni broj orbite sa koje prelazi elektron. . n+2. . 2 λ n m gde je RH . U procesu neelasti~nog sudara jezgra atoma sa nekom lakom ~esticom (proces nuklearne reakcije) A 4 A+ 4 dolazi do transformacije jezgra atoma u novonastalo jezgro.Pri prelazu elektrona sa jedne orbite na drugu.5 x 10-15 m. Polupre~nik putanje elektrona u atomu vodonika mo`e se odrediti polaze}i od I Borovog postulata. to je masa jezgra m j = mn A pa je srednja gustina jezgra ρ = 1 mj V = 3m j 4πrj 3 = 3mn kg = 1. ∆N = λN . gde je A = 5.2 x 10-11 m. Radiaktivnost . N . 5 … = RH ( Struktura jezgra Jezgro atoma sastoji se iz nukleona (protona i neutrona). emitovana iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa jedne na drugu orbitu odre|ena je Balmerovom formulom 1 1 − 2).097 x 10-7 1/m). atom vodinika emituje ili apsorbuje jedan kvant zra~enja (II Borov postulat) energije hν = E2 − E1 . gde je h-Plankova konstanta. 3 m 4πr0 Ukupna unutra{nja energija jezgra je E j = m j c 2 Defekt mase jezgra ∆m predstavlja razliku izme|u sume mase nukleona i mase jezgra ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j .Jezgra nekih elemenata imaju svojstva da se spontano transformi{u u jezgro drugih elemenata.

? h = 6. Kako je E . gde je N0.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s c c Re{enje: Kako je izlazni rad Ai = hν max = h ⇒ λ = h = 4.1 m E Re{enje: E = σT 4 odnosno E = 0 = σT 4 .67 x 10 W/m K t = 1000 s. Dato: Odrediti: T = 400 K E-? -8 2 4 σ = 5. Kako je period poluraspada (vreme za koje se raspadne polovina broja jezgara) t ln 2 − ln 2 0.67 x 10-8 W/m2K4 Re{enje: Energija zra~enja. ~iji izlazni rad je 3 ev ? Dato: Odrediti: -19 Ai = 4.8 x 10 J λmax . m S 2.Broj radioaktivnih (neraspadnutih) atoma smanjuje se sa vremenom t po zakonu (zakon radioaktivnog raspadanja) N = N 0e − λt . 3.67 x 10 W/m K λmax = 760 nm b b Re{enje: Iz Vinovog zakona λmax = . RE[ENI ZADACI 1.9 x 10-3 mK T-? -8 2 4 σ = 5. prema [tefan-Bolcmanovom zakonu je E = σT 4 . Kolika je snaga zra~enja apsolutno crnog tela po jedinici povr{ine. Odavde sledi da je izra~ena energija St 4 E0 = σStT = 18.1 ⋅ 10− 7 m . Ako je broj neraspadnutih jezgra za vreme t jednak N to je broj raspadnutih jezgra od po~etnno raspada pa do tog vremena N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .693 − λt to je N = N 0e = N 0e T T= = Vreme `ivota τ radioaktivnog raspada je recipro~na vrednost konstante raspadanja. sledi da je T = = 3. λ Ai λ λ . ako je njegova temperatura 500 K ? Dato: Odrediti: T = 500 K E-? σ = 5. Kolika treba da je temperatura crnog tela da bi se njegov maksimum emisione mo}i nalazio na gornjoj granici vidljivog spektra. izra`ena energija sa jedinice povr{ine u jedinici vremena W P E = = σT 4 = 3. Lopta polupre~nika 0.54 ⋅ 103 2 .1 m naalazi se na temperaturi 400 K. za koji je λg = λmax = 760 nm ? Dato: Odrediti: b = 2.82 ⋅ 103 K .brroj radioaktivnih atoma u po~etnom momentu vremena. tj. Kolika se energija izra~i sa ove lopte za vreme 1000 s? Loptu smatrati apsolutno crnim telom. r = 0.snaga zra~enja po jedinici povr{ine. T λmax 4. Koliku najve}u talasnu du`inu mo`e da ima svetlost da bi mogla da izazove fotoefekat kod aluminijuma.2kJ .

s 6. Kako je energija fotona E = hc/λ0 . Kako je c = λ0ν i v = λν gde je λ0 -talasna du`ina svetlosti u vakuumu.6 x 10-19 J h = 6.48 7. to je λ0 = hc/E.23 ⋅ 10−10 m .1 x 10-31 kg. Koliki je apsolutni indeks prelamanja ove svetlosti? Dato: E = 3. λ = 407 nm Odrediti: n-? Re{enje: Apsolutni indeks prelamanja je n = c/v. Dato: Odrediti: -31 m = 9.24 ⋅ 105 m .6 x 10-19 J. λ talasna du`ina u posmatranoj sredini). Masa elektrona u mirovanju je m0 = 9.1 x 10-31 kg Odrediti: v-? Re{enje: Iz Aj{tajnovog zakona za fotoelektri~ni efekat hγ = Ai + mv 2 .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.8 x 10-7 m ? Dato: λ = 880 nm h = 6. sledi da je 2 v= 2(h c λ − Ai ) m = 6. pa je λ = = 1.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. m0v . Kolika je brzina fotoelektrona koji izle}u iz cezijuma kada se on osvetli laserskom svetlo{}u talasne du`ine 589 nm? Dato: Ai = 1. Talasna du`ina zelene svetlosti u glicerinu je 4.1 x 10 kg λ-? h = 6. Koliko je talasna du`ina elektrona ~ija je brzina 6 x 106 m/s ?. Kako je v << c mv v2 1− 2 c h to je m = m0 . v = 6 x 106 m/s m0 h Re{enje: Po de Broljevoj relaciji λ = gde je m relativisti~ka masa m = .5. Otuda je n = hc/λE = 1. to je n = λ0/λ. me = 9.? Re{enje: Iz Ajn{tajnove relacije E f = m f c 2 i Plankovog zakona E=h c λ ⇒ mf = h = 2. λc 8. Kolika je masa fotona infracrvene svetlosti talasne du`ine 8.3 x 10-19 J h = 6.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.51 ⋅ 10− 36 kg . Izlazni rad elektrona iz cezijuma je 1.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. a enegija jednog fotona ove svetlosti 3. Odrediti: mf . λ = 589 nm.07 x 10-7 m .3 x 10-19 J.

Re{enje: Kako je ukupna energija elektrona na 2 4 k me 1 1 ⎞ ⎛ 1 En = − 2 2 = −C 2 = 13. Koliki je period poluraspada radijuma. 2meλ2 mv 10. to je kme2 11. n = 2 Odrediti: E-? Re{enje: Ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti je E = k Borove orbite r2 = q2 . Kolikom Re{enje: kako je rad sile elektri~nog polja jednak kineti~koj energiji eU = uzimaju}i u obzir de Broljevu relaciju λ = mv 2 . s jedne. a r1 = 5. 12.? R = 1. druge i tre}e spektralne linije (Hα.67 ⋅ 1021 M Kako je konstanta radioaktivnosti λ = A/N = 1. Hβ i Hγ Balmerove serije u vidljivom delu spektra atoma vodonika Dato: Odrediti: n=2.02 x 1023 1/mol T-? A = 35 x 109 Bq m=1g m Re{enje: Broj atoma u koli~ini radijuma mase 1 g je N = N A = 2.m=3 λ(Hα) .1 x 107 1/m 1 1 1 Re{enje: Iz Balmerove formule = RH ( 2 − 2 ) sledi. da je λ λ n m (Hα) = 656 nm.6 x 10-2 kg/mol. 13. Odrediti energiju fotona emitovanog pri prelazu elektrona u atomu vodonika sa tre}e na prvu orbitu.94 ⋅ 10−19 J 2h n n m ⎠ ⎝n orbiti rn data kao . posle zamene datih podataka.35 x 10-11 1/s to je period poluraspada T = ln2/λ = 1617 godina. Dato: Odrediti: NA = 6. λ(Hβ). 2 2 C n r1 h2 2 n = r1n 2 . Odrediti talasne du`ine prve.1 x 10-31 kg h = 6. Talasna du`ina elektrona koji se koriste u elektronskom mikroskopu je potencijalnom razlikom se ubrzavaju elektroni? Dato: m = 9. λ(Hγ) .6eV ⎜ 2 − 2 ⎟ = 12eV = 1.2 ⋅ 1010 .3 x 10-11 m.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.6 x 10-19 C k = 9 x 109 Nm2/kg2 c = 3 x 108 m/s. i 2 h h2 s druge strane. Kako je r2 polupre~nik druge 2 r2 E= ke N = 3. sledi da je U = = 602V . λ = 10-12 m Odrediti: U-? 10-12 m. λ (Hβ) = 486 nm i λ (Hγ) = 434 nm.9. Kolika je ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti elektrona u atomu vodonika? Dato: e = 1. ako se zna da je aktivnost njegove mase od 1 g 36 x 109 Bq ? Molarna masa radijuma je M = 22.

Konstante re{etke je 5 x 10-4 m. ϕ = 41 o = 0.14. ⎛1⎞ R⎜ 2 ⎟ ⎝2 ⎠ 16.72 rad Odrediti: nk .?. Pri prelazu elektrona sa neke orbite na drugu. 1 1 λ n m − n 2 λR 17.? R = 1. Sa koje orbite treba da pre|e elektron na drugu orbitu.34 x 10-7 m. Dato: Odrediti: λmax . Koliko se promeni energija elektrona u atomu vodonika. {to 1 odgovara najmanjoj talasnoj du`ini λmin = = 3.86 x 10-7 m ? Dato: Odrediti: λ = 486 nm E-? h = 6. Na}i najve}u i najmanju talasnu du`inu u vidljivom delu spektra atoma vodonika.65 ⋅ 10− 7 m . c Re{enje: Promena energije atoma je ∆E = h = 4.65 ⋅ 10− 7 m . da bi se spektralne linije u spektru petog reda mogle videti pod uglom 41 o ? Dato: n=2 d = 5 x 10-6 m k = 5.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.1 x 10-7 1/m λ = 434 nm 1 1 1 1 Re{enje: Iz izraza = RH ( 2 − 2 ) sledi da je m = = 5. {to odgovara zra~enju sa najve}om talasnom du`inom 1 λmax = = 6.1 ⋅ 10−19 J . atom vodonika emituje svetlost talasne du`ine 4. λmin . talasna du`ina emitovanog zra~enja je 1 1 1 = RH ( 2 − 2 ) 2 λ m Najmanja energija emituje se iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa tre}e (m = 3) na drugu orbitu (n = 2). Na}i kvantni broj nepoznate orbite. ⎛1 1⎞ R⎜ 2 − 2 ⎟ ⎝2 3 ⎠ Najve}a energija emituje se pri prelazu elektrona iz beskona~ne orbite n = ∝ na drugu (n=2). Na difrakcionu re{etku pada normalno snop svetlosti iz razre|ene cevi napunjene vodonikom. Dato: Odrediti: n=2 nk . λ 15.? n=2 R = 1. ako atom emituje foton talasne du`ine 4.1 x 10-7 1/m Re{enje: Prema Balmerovoj formuli za n = 2.? .

gde je M molarna masa t − m T natrijuma. Odatle je λt = . M 20. Dato: T = 14. d sin α 1 1 sledi λ = . 10-28 kg.83 x 19. Odrediti broj raspadnutih atoma iz 10 mg datog radioaktivnog elementa za 10 h. ∆m = 2. Radioaktivni natrijum 11 Na 24 raspada se uz emisiju β-~estica.6748 x 10-27 kg mj = 33. Konstanta radioaktivnog raspada mo`e se 1 N0 1 N0 odrediti iz formule N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .1888 x 10-27 kg 10 Ne 20 . Dato: mp = 1.6748 x 10-27 kg mj = 33. s obzirom na podatke. Na}i energiju veze izotopa litijuma 3 Li 7 .3 ⋅ 105 s .3 ⋅ 1018 atoma . Period poluraspada natrijuma je 14. Dato: t = 1 dan N0 = 106 : ∆N = 1.8 h. N broj neraspadnutih atoma posle isteka vremena t.8 h t = 10 h. Odrediti period poluraspada radona 105 atoma. to masa m sadr`i broj atoma N0 = nNA = mNA/M. gde je N0-broj neraspadnutih atoma u po~etnom vremenu u 1 mg. 1 k 1 1 k − − n 2 λR n 2 d sin α 18.693 = 3. Period poluraspada je T = λ 21.Re{enje: Iz formule za odre|ivanje difrekcionog maksimuma kod opti~ke re{etke d sin α = kλ . Kako je iz Balmerove formule m = to je m = = 3.693/λ. S toga je: ∆N = N A (1 − 2 ) = 9. odnosno ∆N = N 0 (1 − e ) . m = 10 mg Odrediti: ∆N .? . odnosno λ = lg .75 x Odrediti: T-? Re{enje: Period poluraspada radona je T = 0.75 x 105 86 − ln 2 t T Ra 222 ako se za jedan dan od 106 atoma raspadne 1. Kako se u 1 molu sadr`i broj atoma jednak Avagadrovom broju .6724 x 10-27 kg mn = 1.6724 x 10-27 kg mn = 1. e ∆N − N 0 t lg e ∆N − N 0 0.1888 x 10-27 kg Odrediti: Ev .? Re{enje: Defekt mase je ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j pa je. Odrediti: ∆m . Odrediti defekt mase jezgra atoma neona Dato: mp = 1.? Re{enje: Broj raspadnutih atoma za vreme t je N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .

8 . M 25. a to je izotop bora 4 24. Za vreme t = 5 dana raspadne se 80 % po~etnog broja nekog radioaktivnog elementa. 4 22.001 kg Odrediti: E-? Re{enje: Pri reakciji spajanjem dva protona i dva neutrona u jezgro He oslobo|ena energija jednaka je energiji veze Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . Napisati reakciju i odrediti nepoznati element.201 x 10-12 J. Napisati reakciju i odredidti nepoznati element. pa je nastali element izotop bora . 8O 23. Odavde je T = 1. Kojoj talasnoj du`ini odgovara maksimum emisione mo}i crnog tela na temperaturi 3. 0. gde je c brzina svetlosti. N 14 obrazuje se nepoznati element i Re{enje: [ema ove nuklearne reakcije je 4 N 14 + 2 α 4 ⇔ Z X A +1p1 . Kolika bi se oslobodila energija kada bi spajanjem protona i neutrona nastao helijum 2 He 4 mase 1g? Dato: mp = 1.8 Re{enje: Kako je broj raspadnutih atoma zadatka da je ∆N/N = 0. Kako je za 3 Li 7 Z = 3 i A = 7.8 = 1 − e − t ln 2 T Odrediti: T-? N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) to je. N 14 + 0 n1 ⇔ Z X A + 2 α 4 .6748 x 10-27 kg mj = 33. Pri nuklearnoj reakciji α-~estice sa izotopom azota proton. to je posle zamene podataka Ev = 6.1 x 102 K? (Rez: 9. to je ukupna oslobo|ena energija E = NEV = mN A ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 = 7.6724 x 10-27 kg mn = 1.11 ⋅ 1011 J . 17 Odavde sledi da je A = 17 i Z = 8 odnosno dobija se element (izotop kiseonika).85 x 105 s. Kako je broj jezgara u datoj masi N = mNA/M. Re{enje: [ema reakcije je naelektrisanja. Kako zbir masenih brojeva i naelektrisanja na levoj i desnoj strani reakcije mora biti jednak. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. Po zakonu odr`anja masenih brojeva i A = 11 i Z = 5 .Re{enje: Energija veze je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 .1888 x 10-27 kg m = 0. . ako se iskoristi uslov . sledi da je 11 5B . Pri nuklearnoj reakciji neutrona sa jezgrom izotopa azota 4 N 14 obrazuje se nepoznati element i α -~estica. Koliki je period poluraspada T ? Dato: t = 5 dana ∆N/ N0 = 0. to je: 14 + 4 = 1 + A i 7 + 2 = 1 + Z.36 x 10-6 m).

mp = 1. ukupna energija elektrona u atomu izmenila se za 2.1 x 10-15 J) 5. ako se nalazi na drugoj orbiti. (Rez: 5. 4.2 x 1.81 eV) 8. (Rez: 1. Atom vodonika preveden je iz osnovnog u pobu|eno stanje odre|eno glavnim kvantnim brojem 2. Odrediti ukupnu energiju elektrona u atomu vodonika. da bi njegova masa bila jednaka masi elektrona u miru? (Rez: 8. Kolika je energija kvanta svetlosti talasne du`ine 400 nm? (Rez: 5 x 10-17 J) 3. (Rez: 434 nm).56 eV.14 x 10-12 J) 10. mj = 5. Koliki je izlazni rad elektrona za tantal. (Rez: 486 nm) 12. Koliku energiju treba da ima foton. Odrediti talasnu du`inu koja odgovara tre}oj spektralnoj liniji u vidljivoj oblasti spektra atoma vodonika.67495 x 10-27 kg. .5 x 103 Bq. Na}i talasnu du`inu emitovanog svetlosnog zra~enja. (Rez: 4. Pri emisiji fotona iz atoma vodonika. ako je talasna du`ina svetlosti koja jo{ mo`e da izazove fotoefekat 297 nm.~estice ( 2α 4 ) i dve beta . Kolika je konstanta radioaktivnog raspada i period poluraspada? (Rez: 4.41 x 10-19 J) 11. 1. Izra~unati energiju veze tricijuma ( 1 H 3 ). Pomo}u GM-broja~a ustanovljeno je da aktivnost mase 1 kg urana 238 iznosi 11.6 x 10-19 J). Kolika je energija utro{ena za ovo pobu|ivanje? (Rez: 9. Kolika je talasna du`ina elektrona ubrzanog potencijalnom razlikom 51 V? (Rez: 1. 13.72 x 10-10 m) 6. Na kojoj orbiti atoma vodonika elektron ima brzinu 734 km/s ? (Rez: n = 3) 7.55 x 10-18 s-1. Koji element nastaje od 92U 238 posle emisije tri alfa . ako se zna da je: mn = 1.67265 x 10-27 kg.62 x 1017 s) 9.2.00992 x 10-27 kg i c = 3 x 108 m/s.~estice ( −1 β 0 ) ? (Rez: 88 Ra 226 ).