P. 1
Fizika Program Sa Zadacima

Fizika Program Sa Zadacima

4.0

|Views: 10,342|Likes:
Published by Stefan Živanović

More info:

Published by: Stefan Živanović on Sep 07, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/12/2015

pdf

text

original

Програм за полагање пријемног испита из Физике 1. Кинематика транслаторног и ротационог кретања. Равномерно праволинијско кретање.

Равномерно променљиво кретање (са и без почетне брзине). Примери равномерно променљивог кретања (слободно падање – хитац наниже, хитац навише). Кретање тела по кругу. Равномерна ротација. Равномерно променљива ротација (са и без почетнеугаоне брзине). Веза између линијских величина (S, v, a) и угаоних величина (ϕ, ω, α). 2. Динамика транслаторног и ротационог кретања. Њутнови закони механике (I, II и III Њутнов закон). Импулс тела и импус силе. Закон одржања импулса. Сила теже. Силе еластичности. Силе трења. Рад и снага код транслаторног кретања. Механичка енергија (кинетичка, потенцијална и енергија еластичне деформације). Закон одржања енергије. Примери закона одржања енергије и закона одржања импулса (судари тела). Центрипетална и центрифугална сила. Момент силе. Момент инерције. ΙΙ Њутнов закон динамике ротације. Момент импулса и закон одржања момента импулса. Рад, снага и енергија код ротационог кретања. 3. Основне интеракције у природи Гравитационе силе (Њутнов закон опште гравитације). Гравитационо поље Земље (Земљино убрзање). Рад у гравитационом пољу (гравитациона потенцијална енергија и гравитациони потенцијал). Електростатичка сила (Кулонов закон). Електростатичко поље. Рад у електростатичком пољу (потенцијална енергија и напон). Капацитет. Капацитет плочастог кондензатора. Везивање кондензатора. Електростатичка енергија. Једносмерна електрична струја (јачина струје, густина струје). Омов закон за део електричног кола. Везивање отпорника. Омов закон за струјно коло. Електромоторна сила. Везивање извора струје. Рад, снага и топлотно дејство струје. Кирхофова правила. Закони електролизе. Амперов закон. Флукс магнетног поља. Лапласов закон и примена. Електромагнетна индукција. Међусобна индукција и самоиндукција. 4. Физика великог броја честица Гасни закони. Једначина стања идеалног гаса. Основна једначина молекулско-кинетичке теорије идеалног гаса. Основни закони хидростатике (Паскалов закон, хидростатички притисак, Архимедов закон). Једначина континуитета. Бернулијева једначина. Примери уз Бернулијеву једначину (истицање течности и гасова). Сила унутрашњег трења. Стоксова сила. Површински напон и капиларне појаве. Унутрашња енергија и топлотни капацитет. Принципи термодинамике (степен корисног дејства). Промена димензије тела у функцији температуре. 5. Осцилације, таласи и оптика Кинематика хармонијских осцилација. Динамика осцилаторног кретања. Математичко и физичко клатно. Брзина, убрзање и енергија код хармонијског осциловања. Трансферзални и лонгитудинални таласи. Једначина таласа. Брзина таласа у еластичним срединама. Електромагнетне осцилације. Томсонова формула. Електромагнетни таласи. Основни закони геометријске оптике (одбијање и преламање светлости). Тотална рефлексија. Равна и сферна огледала. Једначина сферних огледала. Оптичка сочива. Једначина сочива. Интерференција светлости. Дифракција светлости. Поларизовање светлости. 6. Физика микросвета Закони зрачења апсолутно црног тела (Штеван-Болемонов закон, Винов закон, Планков закон). Кванти светлости. Фотоелектрични ефекат. Де Брољева ротација. Борови постулати (I и II Боров постулат). Атом водоника по Боровој теорији. Линијски спектар атома водоника. Основне карактеристике језгра атома. Дефекти масе и енергија везе. Радиоактивно зрачење. Закон радиоактивног распада. Нулеарна реакција.

Литература: 1. Н.Н. Вердеревскај, С. П. Егорова: Сборник задач и вопросов по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1989. 2. С. И. Кашина, Н. И. Сезонов: Сборник задач по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1983. 3. С. П. Мјасников, Т. Н. Осанова: Пособие по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1976. 4. И. Аничин, Г. Божин и др. : Приручник ( I, II ) за рачунске задатке за I и II разред заједничке основе средњег усмереног образовања, Изд. Научна књига, Београд 1982. 5. Г. Димић, Ц. Жегарац: Збирка задатака из физике, Средњи курс Ц, Изд. Грађевинска књига, Београд 1988. 6. Б. Станић, М. Марковић: Решени задаци са класификационих испита из физике на техничким факултетима, Изд. Научна књига, Београд, 1987. 7. М. Пејевић, Г. Ристић, С. Голубовић: Решени задаци за припрему пријемног испита из физике, Изд. Едиција: Публикације, Ниш, 2000. Могу се користити и други уџбеници Физике за средње школе (гимназија и стручне школе).

1. KINEMATIKA TRANSLATORNOG I ROTACIONOG KRETANJA MATERIJALNE TA^KE (TELA) Kinematika izu~ava razli~ia mehani~ka kretanja tela bez razmatranja uzroka koji izaziva to kretanje. Razlikuju se dva oblika kinematskog kretanja: translatorno i rotaciono. Osnovne kinemati~ke veli~ine kretanja su: put (s), brzina (v) i ubrzanje (a) - translatorno kretanje; ugaoni pomeraj (ϕ), ugaona brzina (ω) i ugaono ubrzanje (α) - rotaciono kretanje

Kinematika translatornog kretanja
Kretanje tela po pravoj liniji sa konstantnom brzinom (v = const) naziva se ravnomerno s s = v ⋅t . (uniformno) pravolinijsko kretanje. Brzina kretanja je v = , a pre|eni put t Ako se telo kre}e tako da na razli~itim delovima pravolinijskog puta ima razli~ite srednje brzine, to je ukupna srednja brzina na celom putu s s + s + K + sn vsr = = 1 2 . t t1 + t 2 + K + t n Kretanje tela kod koga je ubrzanje konstantno (a = const) naziva se ravnomerno promenljivo. Kod ∆v v2 − v1 takvog kretanja srednje ubrzanje asr je asr = = , gde je ∆v - promena brzine a ∆t ∆t t 2 − t1 vremenski interval. Srednja brzina je srednja aritmeti~ka vrednost po~etne vo i krajnje brzine v v +v vsr = 0 . 2 U zavisnosti od znaka ubrzanja, ravnomerno promenljivo kretanje mo`e biti: ubrzano (a > 0) i usporeno (a < 0), a u odnosu na po~etne uslove mo`e biti: kretanje bez po~etne brzine (vo = 0) i kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0). Za kretanje bez po~etne brzine (vo = 0), brzina i pre|eni put dati su slede}im relacijama: v0 + v v at at 2 vsr = s = vsr t = v = at ; = = ; ; v 2 = 2as . 2 2 2 2 Za kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0) je: at 2 2 s = v0t ± v = v0 + at ; ; v 2 = v0 ± 2as ; 2 gde se znak (+) odnosi na ubrzano a znak (-) na usporeno kretanje. Specijalan slu~aj ravnomerno promenljivog pravolinijskog kretanja koje se vr{i sa konstantnim ubrzanjem g = 9,81 m/s2 (ubrzanje Zemljine te`e) je slobodno padanje (hitac nani`e). Kod takvog kretanja va`e slede}e relacije:

za vo = 0
v = gt

za vo > 0

v = v0 + gt gt 2 h = v0t + 2
v 2 = v0 + 2ah
2

gt 2 s=h= 2 v 2 = 2 gh

a znak (-) usporenoj rotaciji. U tom slu~aju je l 2πR v2 v= = . a telo koje se kre}e iz ta~ke B . Iz dve ta~ke A i B. ϕ = ω 0t ± . T Ugaone veli~ine ϕ. 2 Kinematika rotacionog kretanja Ako se materijalna ta~ka (telo) kre}e po krugu. Jedna~ine koje opisuju rotaciono kretanje tela mogu se izvesti iz jedna~ine translacionog kretanja stavljanjem umesto puta s . Telo koje se kre}e iz ta~ke A ima brzinu 5 m/s. Kod ubrzane rotacje bez po~etne brzine je ω0 = 0. t T R gde je l . a ubrzanje ac u pravcu radijusa R i naziva se radijalno ili centripetalno ubrzanje. ⇒ ϕ = . R . brzine v . ω i α povezane su sa odgovaruju}im linijskim veli~inama s.projekcija tog ubrzanja na pravac radijusa. period rotacije T i frekvencija ν povezane su izrazom 2π ω= = 2πν .ugao obrtanja ϕ (rad). ω 2 = ω 0 ± 2αϕ . R v v = ωR ⇒ ω = . 2 gde znak (+) odgovara ubrzanoj. v i a slede}im odnosima: s s = ϕR .period rotacije. v 2 = v0 − 2ah .polupre~nik kruga a T . a ac . 2 2 RE[ENI ZADACI 1. to u svakoj ta~ki kru`ne putanje linearna brzina v je u pravcu tangente.ugaona brzina ω (rad/s) i ubrzanja a ugaono ubrzanje α (rad/s2). t a za ravnomerno promenljivu rotaciju (ubrzanu α > 0 i usporenu α < 0) je: αt 2 2 ω = ω 0 ± αt .brzinu 2 m/s. R a at = αR ⇒ α = . h = v0t − . ω = ϕ a = at + ac = α 2 R 2 + ω 4 R 2 = R α 2 + ω 4 . postavljene na rastojanju so = 90 m jedna od druge istovremeno u istom pravcu po~inju kretanje dva tela. U tom slu~aju za ravnomernu rotaciju (ω = const) bi}e: . R 2 2 v 4π R ac = = ω 2R = = 4π 2ν 2 R . ac = .Za hitac navi{e (vertikalan hitac) (usporenog kretanje) je: gt 2 2 v = v0 − gt .obim kruga. Posle koliko vremena prvo telo dostigne drugo telo? Koliki su pre|eni putevi svakog od tela? . Ukupno ubrzanje je ϕ = ωt . Ugaona brzina ω. 2 R T (at je projekcija vektora linearnog ubrzanja na pravac tangente u datoj ta~ki.

Prvu polovinu puta automobil pre|e srednjom brzinom 15 m/s. Istovremeno.? Re{enje: Do ta~ke susreta automobil je pre{ao put s1 a autobus put s2. Iz ta~ke A kre}e se ka ta~ki B automobil brzinom 20 m/s. Odavde je vreme susreta s t= = 500s . s2 .Dato: so = 90 m v1 = 5 m/s v2 = 2 m/s Odrediti: t-? s1 . kre}u}i se ravnomernom brzinom 12 m/s.5 km. s2 .?. odnosno s0 t= = 30s . pre{ao je za 10 s isti put kao i drugo telo za 15 s. v1 − v2 2. odnosno druge polovine puta t = s1 s = i v1 2v1 t2 = s m 2v v s2 s = .5 km. nasuprot njemu. iz ta~ke B polazi autobus brzinom 54 km/h. Kolika je srednja brzina automobila na celom putu? Dato: v1 = 15 m/s v2 = 10 m/s s1 = s2 = s/2 Odrediti: vsr .5 km = 17. a drugo put s2 = v2t.?. a autobusa s2 = v2t = 7. vt m v2 = 1 1 = 8 . a drugu polovinu puta srednjom brzinom 10 m/s. Jedan automobil. v1 + v2 Pre|eni put automobila je s1 = v1t = 10 km. Rastojanje izme|u ta~aka A i B je 17.? Re{enje: Do ta~ke gde se tela sustignu prvo telo je pre{lo put s1 = so + s2 = v1t. to je: v1t1 = v2t2 odnosno. 4. Kolika je brzina drugog tela? Dato: v1 = 12 m/s t1 = 10 s t2 = 15 s Odrediti: v2 . Iz ovih jedna~ina sledi da je v1t = so + v2t.? Re{enje: Po{to oba automobila pre|u isti put razli~itim brzinama za razli~ita vremena. t2 s 3. Na kom rastojanju od ta~ke A se automobil susretne sa autobusom? Koliki je pre|eni put autobusa? Dato: s = 17. to je vsr = = 1 2 = 12 .5x103 m v1 = 20 m/s v2 = 54 km/h = 15 m/s Odrediti: s1 .? Re{enje: Kako su vremena prelaska prve. s s v2 2v2 v1 + v2 s + 2v1 2v2 . pa je s = s1 + s2 = v1t + v2t = (v1 + v2)t.

v2 . a kolika brzina broda u odnosu na vodu? vsr = Dato: s = 54 km t1 = 7 h. Kolika je srednja brzina reke u odnosu na obalu. Rastojanje izme|u dva grada koji le`e na istoj reci je 54 km. Na prvoj ~etvrtini puta. t3 = 10 s s1 = 4 m. t2= 5 s. s 4v1 − vsr 7. v . a nizvodno 3 h. Putovanje brodom uzvodno od jednog do drugog grada traje 7 h.8 . Kolika je srednja brzina pe{aka na celom putu? Dato: t1= 5 s. s2 = 3s/4 Odrediti: v2 .?. Odavde sledi da je v2 = sr = 12 . Pe{ak za 5 s. pre|e put od 4 m. srednja brzina voza je 20 m/s.? 4v m 3v su s +s s = 1 2 = = 2 . a s s 3 s 4 tu s1 + s2 + v1 v2 2v1 2v2 m v1 = 2v2 = 24 s 8.? Re{enje: Srednja brzina na celom putu je s s +s s + s2 ( s1 + s2 )v1v2 sv1v2 4v1v2 vsr = u = 1 2 = 1 = = = s1 s2 s tu t1 + t2 s1v2 + s2v1 (v2 + 3v1 ) v2 + 3v1 + v1 v2 4 m 3vsr v1 Re{enjem ove jedna~ine sledi da je v2 = = 13.? Odrediti: vsr . Kolike su brzine voza du` svakog dela puta ako je srednja brzina voza na celom putu 16 m/s ? Dato: v1 = 2v2 s1 = s2 = s/2 vsr = 16 m/s Re{enje: Odrediti: v1 . s2 = 4 m. Kolika je srednja brzina voza na drugom delu puta ako je srednja brzina voza na ~itavom putu 15 m/s ? Dato: v1 = 20 m/s vsr = 15 m/s s1 = s/4 . t2 = 3 h Odrediti: vR . Brzina voza na prvoj polovini puta je dva puta ve}a nego na drugoj. tu t1 + t2 + t3 s 6.? .?. za slede}ih 15 s pre|e 14 m i za poslednjih 10 s put od 12 m. s3 = 4 m.5. Re{enje: s s +s +s m vsr = u = 1 2 3 = 1 .

t1 h 9. Dato: d = 20 cm.Re{enje: Za kretanje broda uzvodno je s = (v .? n = 5Hz . period oscilovanja i linijska brzina? Dato: r = 0. Materijalna ta~ka kre}u}i se ravnomerno po krugu polupre~nika 0.25 .2 m na~ini 300 obrtaja za vreme 1 min. odnosno r = 2∆r = 10 cm.56 . r = 10 cm t = 3 min = 180 s n = 360 obrta Re{enje: Odrediti: v .vR)t1 a nizvodno s = (v + vR)t2.2 s .?.5 h 2t1t2 s + vRt1 km v= = 13.? Re{enje: .28 rotacije T = = 0.?. Ugaona brzina je ω = 2πν =31. Odrediti period rotacije. v = ωr = 1.5 . Linijska bzina je v = .5s n . Kotur pre~nika 20 cm rotira ravnomerno i na~ini 360 obrtaja za 3 minuta. ω= 2π rad rad = 12. male i velike kazaljke ~asovnika? Odrediti: ωs . Dato: v1 = 2v2 ∆r= 5 cm = 5 x 10-2 m Odrediti: r-? Re{enje: Linijske brzine tih ta~aka su: v1 = ωr i v2 = ω (r − ∆r ) . ν T s 10.4 rad/s.? T= t = 0. Kolika je ugaona brzina.?.2 m t = 1 min = 60 s n = 300 obrta Re{enje:Frekvencija obrtanja je ν = Odrediti: v . Brzina broda u odnosu na vodu je jedna~ina sledi da je vR = 2 1 = 4. T . sledi da je ωr = 2ω (r − ∆r ) .?. Odrediti radijus rotiraju}eg to~ka. T . frekvencija. ν . Kolike su ugaone brzine sekundne. 12. Uz dati uslov. ω . ugaonu brzinu i linijsku brzinu ta~ke na obodu kotura.? ωm . T s s 11.? ωv . Izjedna~avanjem ovih s (t − t ) km .?. a period t 2πR rad 1 = 6. ω . ako je linijska brzina ta~ke na obodu to~ka dva puta ve}a od ta~ke koja le`i za 5 cm bli`e osi to~ka.

Ts s 60 ωm = rad 2π 2 ⋅ 3.14 = = 0.4 2 . sledi da je vo = 15 m/s i a/2 = 0.Periodi rotacije su: Ts = 60 s. Tv = 60 x 60 s = 3600 s. Tv s 3600 rad 2π 2 ⋅ 3. njegovu brzinu posle 5 s kretanja i pre|eni put. s = v0t + 15. Koliki je pre|eni put za vreme 7 s? Dato: t1 = 5 s. Tv s 86400 13. Odavde sledi da je vo = . Kona~no sledi da je a = 2 = 2. s = v0t + = + = 5t s 2 3 2 6 . s . t2 = 7 s s1 = 90 cm Re{enje: Odrediti: s2 . v . Na}i ubrzanje tela.?.4t2 .?. Odrediti ubrzanje tela smatraju}i da je ono konstantno. Dato: s = 15t + 0.4t2 t=5s Odrediti: vo . po~etnu brzinu.74 ⋅ 10− 3 .104 .? at at Pre|eni putevi tela za vreme t1 i t2 su: s1 = 1 i s2 = 2 .14 = = 1.4t2.14 = = 7.4 m/s2. Telo pre|e put 50 m za vreme od 5 s. Pri ravnomerno ubrzanom kretanju iz stanja mirovanja telo je pre{lo za 5 s put 90 cm. 2 Brzina kretanja posle 5 s je v = v0 + at =19 m/s a pre|eni put s = 86 m. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 2 s1 t1 t = 2 odnosno s2 = s1 22 = 2s1 = 1. Tm = 24 x 60 x 60 s = 86400 s. a .8m .26 ⋅ 10− 5 .? 2 2 Re{enje: Upore|ivanjem date jedna~ine sa jedna~inom kretanja u op{tem obliku at 2 i s = 15t + 0. Odgovaraju}e ugaone brzine su: ωs = ωv = rad 2π 2 ⋅ 3. s2 t 2 t1 14. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 15t + 0. Dato: t=5s s = 50 cm v1 = 4v2 Re{enje: Ubrzanje tela je a = Odrediti: a-? ∆v v2 − v1 4vo − vo 3vo at = = = . Pre|eni put je ∆t t2 − t1 t t 3 6s m at 2 at 2 at 2 5at 2 .?. pri ~emu se njegova brzina pove}a 4 puta.

Na ostalom delu puta 150 m brzina mu je 40 m/s. Iz relacije v1 = 2as1 sledi 2 s2 s 2 v s1 = 1 = 96m 2a 17.25 2 .21 2 .? Re{enje: Kako se to~ak kre}e ravnomerno usporeno. Rotacija to~ka je ravnomerno ubrzana. Odavde je α = 4πn rad = 6. a 2 18. Ugaono pomeranje je t s . Na}i ugaono ubrzanje i broj obrta na~injenih za to vreme.? v2 − v1 m 2 = 3. sledi t = Dato: t = 10 s n = 50 obrta Re{enje: Iz relacije ϕ = Odrediti: ω . α . Kre}u}i se ravnomerno usporeno sa usporenjem 0.?. Ugaona 2 t s 19. za v = 0.? αt 2 2 brzina je ω = αt = 62. Dato: t = 60 s ν1 = 300 obr/min ν2 = 180 obr/min Odrediti: n . Posle kog vremena se voz zaustavi i koliki je pre|eni put za to vreme? Dato: vo = 20 m/s a = 0.5 m/s2 i po~etnom brzinom 20 m/s voz se posle izvesnog vremena zaustavi. sledi uz ϕ = 2πn.28 .16. α .8 rad/s.5 m/s2 Re{enje: Odrediti: s-?t-? vo at 2 = 40 s . sledi 2πn = αt 2 2 . . Pre|eni put je s = v0t − = 400m . to je i ω = ω 0 − αt .?. Automobil polazi iz stanja mirovanja i kre}e se ravnomerno ubrzano.? a . To~ak koji rotira na~ini za prvih 10 s 50 obrta. v2 = 40 m/s s2 = 150 m Re{enje: Kako je v2 = v0 + 2as2 sledi da je a = 2 2 2 2 Odrediti: s1 . Rotiraju}i to~ak smanji pri usporenju za vreme od 1 min svoju frekvenciju od 300 obr/min na 180 obr/min. Odrediti: ugaono ubrzanje i kona~nu ugaonu brzinu. Zamenom ωo = 2πνo i ω = 2πν sledi 2π (ν o − ν ) rad α= = 0. U jednom trenutku on ima brzinu 25 m/s. Iz relacije v = v0 − at . Koliko je ubrzanje automobila i koliki je put on pre{ao u trenutku kad je imao brzinu 25 m/s? Dato: v1 = 25 m/s.

Odrediti linijsku i ugaonu brzinu i normalno ubrzanje ta~ke ako ona izvr{i 25 obrta za 10 s.? an . Zamenom ovih izraza u jedna~inu kretanja t 21. r da je 2at = at t 2 .? Period oscilovanja je T=t/n. Dato: n = 25 obrta t = 10 s r = 8 cm Re{enje: Odrediti: v . Za ϕ = 2πn i ωo = 2πνo sledi 2πn = 2πν ot − αt 2 2 . Materijalna ta~ka ravnomerno rotira po krugu polupre~nika 8 cm. T t s Ugaona brzina je ω = v/r = 15. odakle je r 2 . a normalno ubrzanje an = v rad ω r = = ω 2 r = 18 . at Odrediti: t-? v2 . Koliko je vremena pro{lo od trenutka isklju~enja do potpunog zaustavljanja? n= Dato: n = 75 obrta ν = 900 obr/min = 15 Hz Re{enje: Iz jedna~ine ω = ω 0 − αt . Odavde je t 2ω oϕ 2ϕ 2 ⋅ 2πnn 2n t= = = = = 10s . Za koje }e vreme od po~etka kretanja tangencijalno ubrzanje biti polovina vrednosti normalnog ubrzanja? Dato: r = 10 cm at = 4 x 10-2 m/s2 at = 0. sledi uz an = 2at i v = att . ω . r r s 2 2 2 22. uz ω = 0 sledi α = Odrediti: t-? 2πν ot − αt 2 ωo t = 2ω ϕ ω 2 = ω 0 2 − 2αϕ . Ventilator rotira sa frekvencijom 900 obr/min. Posle isklju~enja on na~ini 75 obrta do zaustavljanja. ωo ν 2πν ωo 2 2πν .?.5 an Re{enje: Iz jedna~ine an = t= 2r = 2.2 rad/s. daje ω 2 = o . Materijalna ta~ka se kre}e po krugu polupre~nika 10 cm ravnomerno ubrzano sa tangencialnim ubrzanjem 40 m/s2.ϕ = ω 0t − αt 2 2 .25s . odakle je 2 = 240obrta .256 m . a linijska brzina v = ωr = 2π r = 2πnr = 1. 2π 20.

Pre|eni put do poslednje sekunde 2 h g (t − ∆t ) 2 je h1 = = 405m . . Telo je ba~eno vertikalno navi{e sa po~etnom brzinom 8 m/s. Dato: h2 = 20 m g = 9. s = h = prvog tela je s1 = v0t − Odavde je t = vo . Kako je s = s1 + s2 = 2vot. U poslednjoj sekundi slobodnog padanja telo pre|e put 20 m.25m . Jedna~ina kretanja 2g 2 2 v gt 2 gt 2 a drugog s2 = v0t + . 2 Iz izraza h = 24.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Visina sa koje je telo palo je h = Odrediti: h-? gt 2 g (t − ∆t ) 2 =h1 + h2. Odrediti pre|eni put tela u poslednjoj sekundi padanja? Dato: h = 500 m g = 9. Dato: vo = 8 m/s g = 9. (Rez: v2 = 9 m/s). Odrediti vreme susreta tela. Izjedna~avanje ovih izraza daje: 2 2 2 g∆t odnosno h = gt 2 = 31. Telo pada sa visine 500 m. 4g 25.2s . gde je h1 = visina do poslednje 2 2 gt 2 g (t − ∆t ) 2 ∆t h = + h2 odakle je t = + 2 = 2. to je 2vot = o .5s . 2 2 2g vo = 0. tako da je pre|eni put u poslednjoj sekundi ∆h = h .? gt 2 2g . sledi da je vreme padanja tela t = = 10 s.23. Jedan automobil kre}u}i se ravnomerno sa brzinom 12 m/s pre|e za 10 s put kao i drugi automobil za 15 s. Istovremeno sa najvi{e visine koju ono mo`e dosti}i ba~eno je drugo telo vertikalno nani`e istom po~etnom brzinom.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Odrediti: ∆h . Na}i visinu sa koje je telo palo. 2 ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD 1. sekunde.81 m/s2 2 Odrediti: t-? Re{enje: Iz jedna~ine v 2 = v0 − 2 gh sledi uz v = 0 u najvi{oj ta~ki. Kolika je brzina drugog automobila.h1 = 95 m.

Koliko pomeranje izvr{i njen kraj za 1 minut.8 m/s2. 3. vo = 5 m/s. s = 130 m). idu}i po horizontalnom putu brzinom 35 km/h zapo~inje da se kre}e ravnomerno usporeno i prelazi 600 m. t = 53 s). 8. Smatrati to kretanje za ravnomerno usporeno. s = 7. 4.8 m/s2. Prvu polovinu vremena svog kretanja automobil se kre}e brzinom 80 km/h.2 rad/s2). (Rez: a ≈ 0.7 m/s).6 m/s2. 6. Telo slobodno pada sa visine 50 m. Odrediti po~etnu brzinu i ubrzanje tela.2 m. (Rez: vsr = 16.6 m). Sa kolikim ubrzanjem se kre}e automobil? Odrediti pre|eni put automobila posle 10 s od po~etka kretanja. Odrediti ubrzanje i vreme usporenog kretanja voza. (Rez: α = 3. 11. (Rez: n = 90 obrta. Minutna kazaljka uli~nog ~asovnika ima du`inu 3. Za prvu sekundu posle po~etka kretanja automobil pre|e 1. dosti`e ugaonu brzinu 20 rad/s posle 10 obrta od po~etka kretanja. α = 0. 10. 9. 5. Na kojoj visini se tela susretnu? (Rez: h ≈ 19.8t2. Po istom pravcu iz jedne ta~ke istovremeno zapo~inju kretanje dva tela: jedno ravnomerno sa brzinom 98 m/s. Voz. a drugu brzinom 40 km/h. a tako|e i ugaono ubrzanje. Kolika je brzina i pre|eni put posle 10 s od po~etka kretanja tela? (Rez: a = 1. pri ~emu na kraju toga puta ima brzinu 45 km/h. Istovremeno sa povr{ine Zemlje ba~eno je vertikalno navi{e drugo telo sa po~etnom brzinom 20 m/s.4 m). Odrediti brzinu krajeva lopatica toplotne turbine. (Rez: a = 0. To~ak koji vr{i ravnomerno kretanje. 7. Rotiraju}i to~ak sa frekvecijom 120 obrta/min zaustavlja se u toku 1.5 s).5 min. Telo pada sa visine 2000 m.2 obrtaja.05 m/s2. Turbina koja ima pre~nik radnog to~ka 9 m izvr{i za 1 minut 68. 12. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 5t + 0. odrediti broj obrta to~ka do zaustavljanja. Odrediti srednju brzinu kretanja automobila.37 m). .14 rad/s2).2. Za koje vreme ono pre|e poslednjih 100 m? (Rez: t ≈ 0.5 m. drugo ravnomerno ubrzano bez po~etne brzine i ubrzanjem 9. Na}i ugaono ubrzanje to~ka. v = 21 m/s. (Rez: v = 32 m/s). (Rez: l = 0. Posle koliko vremena drugo telo dostigne prvo? (Rez: t = 20 s).

ili u skalarnom obliku F = ma ⇒ a = . a veli~ina ∆p = m∆v . Vezu izme|u sile F i ubrzanja a defini{e II Njutnov zakon dinamike (mehanike) r r r r F F F = ma ⇒ a = . proporcionalna je veli~ini deformacije Fe = -k∆l. gde je k . l E S l gde je E Jungov modul elasti~nosti (N/m2). sila elasti~nosti. Sila te`ine (sila te`e) je rezultat gravitacione sile privla~enja Zemlje (i drugih nebeskih tela) koja r r dejstvuju na telo.promena impulsa tela: Impuls sile jednak je promeni impulsa tela. ili dinamika materijalne ta~ke i . r r r r ∆v ∆v Kako je asr = . sila trenja klizanja i sila trenja kotrljanja). a Fn . Mera za inerciju je masa tela.). to je Fsr = m ⇒ Fsr ∆t = m∆v .81 m/s2 ubrzanje Zemljine te`e. Sila trenja kotrljanja je F Ftr = µ k n . U mehanici se razlikuju tri vrste sila: sila te`ine. smicanje i td. ∆t ∆t r r r r Veli~ina Fsr ∆t = I naziva se impuls sile. Sile elasti~nosti ne izazivaju kretanje tela ve} samo promenu forme (oblika) tela (na primer istezanje. Sila trenja ima uvek suprotan smer od smera kretanja tela. sila trenja i sila elasti~nosti. U granici elasti~nosti.veli~ina deformacije (na primer apsolutno istezanje). V Izmena stanja mirovanja ili kretanja uslovljena je dejstvom sile.restituciona konstanta ili krutost (N/m) a ∆l .normalna komponenta sile te`ine.povr{ina preseka. Razlikuju se dva oblika dinami~kog kretanja: . sabijanje. m m Jedinica sile je 1N = kgm/s2. Sile trenja javljaju se pri kontaktnom dejstvu izme|u tela (sila trenja mirovanja.dinamika translacionog kretanja. relativna deformacija ε = ∆l/l proporcionalna naponu τ = F/S ∆l 1 F ES = ⇒ Fe = ⋅ ∆l = k∆l . Intenzitet te sile je Q = mg (Q = mg ) gde je g = 9. r r Proizvod mase tela i brzine je impuls tela p = mv ( p = mv ) . shodno Hukovom zakonu. Masa m jedinice zapremine tela je gustina tela ρ = ⇒ m = ρV . r .linearna dimenzija tela do deformacije.koeficijent trenja klizanja. Sila trenja klizanja je Ftr = µFn . gde je µ . Ako se radi o elasti~noj deformaciji istezanje ili sabijanje ({tapa ili `ice) tada je prema Hukovom zakonu. Fsr ∆t = m∆v = ∆p = mv2 − mv1 = p2 − p1 . Gornja jedna~ina predstavlja osnovnu jedna~inu dinamike materijalne ta~ke. Dinamika translacionog kretanja Dinamika translacionog kretanja bazirana je na tri Njutnova zakona: Promene stanja mirovanja ili stanja ravnomernog kretanja defini{e I Njutnov zakon (zakon inercije). a S . DINAMIKA TRANSLACIONOG I ROTACIONOG KRETANJA TELA Dinamika izu~ava kretanja razli~itih tela pod uticajem sila koje izazivaju ta kretanja. Taj uslov ispunjen je ako je zbir svih sila jednak nuli.2.dinamika rotacionog kretanja ili dinamika tvrdog tela. l .

2 Rad protiv elasti~ne sile pod dejstvom spolja{nje sile na putu s koja se menja od 0 do Fmax (Fsr = Fmax/2). izvr{eni rad je A = Ftr s = µFn s . odnosno sila akcije jednaka je sili reakcije. 2 . A Psr = t Trenutna snaga je grani~na vrednost srednje snage. gde je Q = mg sila te`e. Ako se telo ravnomerno kre}e u suprotnom pravcu od pravca dejstva sile te`e.pre|eni put (visina). s . bi}e m 2 A = mas = (v 2 − vo ) . jednaka n r r r r r r F = F1 + F2 + . + Fn = ∑ Fi = ma . gde je F .projekcija sile na pravac puta. Fn = Fcosα . Ako se telo kre}e konstantnom brzinom protiv sile trenja. tada ta sila na tom putu izvr{i rad s r A = F ⋅ s = Fs cos α = Fn s .. 2 jer je 2as = v2. rezultantna sila.ugao izme|u pravca sile i puta. Za slu~aj da telo poseduje po~etnu brzinu vo . P = Elasti~na potencijalna energija jednaka je izvr{enom radu protiv dejstva elasti~ne sile ks 2 Ep = A = . tj. α . tada je izvr{eni rad protiv sile te`e A = Qs = Qh = mgh . tada i drugo telo dejstvuje na prvo silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smera (III Njutnov zakon) r r F1 = − F2 . s = h . bi}e za Fe = -ks/2 ks ⋅ s ks 2 A = Fe s = = . odnosno srednja snaga Psr je izvr{eni rad u jedinici vremena. Jedinica rada je d`ul (J).gde je µ . Ako na telo dejstvuju vi{e sila. 2 2 Brzina vr{enja rada naziva se snaga. Ako jedno telo dejstvuje na drugo izvesnom silom.pre|eni put. Jedinica rada je 1J = 1Nm.intenzitet sile. A Fs = = Fv .. t t Energija tela je njegova sposobnost za vr{enje rada. izvr{eni rad je A=Fs. Potencijalna energija tela u polju sile te`e jednaka je izvr{enom radu protiv sile te`e E p = A = mgh . tada je ukupno dejstvo svih sila.koeficijent trenja kotrljanja. Ako se pod dejstvom konstantne sile F telo ravnomerno ubrzava na putu izvr{eni rad je mv 2 A = Fs = mas = . 2 Kineti~ka energija jednaka je izvr{enom radu konstantne sile pri promeni njegove brzine m 2 2 Ek = A = (v2 − v1 ) . i =1 Ako neko telo (materijalna ta~ka) vr{i pomeranje pod dejstvom sile. a r . Ako je F = const i ako se pravac sile i puta poklapaju.polupre~nik kotrljaju}eg tela.

odnosno v = 1 1 . m1 + m2 m1v1 mv ⎛ m + m2 ⎞ 2 + 2 2 =⎜ 1 ⎟v + ∆Ek gde je ∆Ek gubitak kineti~ke energije posle sudara.+ Ln = i =1 i =1 n n ∑L i =1 n i = const .. 2 2 ⎝ 2 ⎠ 2 2 Dinamika rotacionog kretanja Ako ta~kasta masa ili centar mase tvrdog tela vr{i kru`no kretanje po krugu polupre~nika r.. gde je v zajedni~ka brzina tela posle sudara. odnosno t t M = Iα.. tada u svakoj ta~ki putanje na telo dejstvuje centripetalna sila sa pravcem ka centru rotacije mv 2 Fcp = macp = = mω 2 r = 4π 2ν 2 mr ... Moment inercije tela jednak je sumi momenata inercije svih materijalnih ta~aka IT = ∑ m1ri . I = mr2.. Ovaj izraz predstavlja II Njutnov zakon dinamike rotacije Moment impulsa tela L u odnosu na nepokretnu osu jednaka je sumi momenata impulsa svih materijalnih ta~aka tvrdog tela i defini{e se kao proizvod iz momenta inercije i ugaone brzine Za F = const. 2 n i =1 mvr mωr 2 = = mαr 2 . Za izolovani rotiraju}i sistem ( ∑ M = 0 ) ukupni moment impulsa ostaje nepromenjen L = L1 + L2 + L3 + ... Ek + E p + Erot = Eu = const . n r r v r r p = p1 + p2 + . Proizvod sile F i normalnog rastojanja r (kraka sile) izme|u pravca dejstva sile i ose rotacije je moment sile M=Fr. Zakon odr`anja impusa i zakon odr`anja energije primenjeni na neelasti~ni sudar dvaju tela masa m1 i m2 sa brzinama v1 i v2 daju: m v + m2v2 m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v . + pn = ∑ pi = const. . r Sila koja ima suprotan smer dejstva od Fcp ali isti intenzitet je inercijalna sila i naziva se r r centrifugalna sila Fcf = − Fcp . moment sile M = Fr = mar = L = ∑ Li = ω ∑ I i = Iω .U izolovanom (zatvorenom) sistemu u kome ne dejstvuju spolja{nje sile ukupni impuls ostaje nepromenjen. i =1 U zatvorenom sistemu (izolovanom) mehani~ki oblici energije ostaju nepromenjeni (Zakon odr`anja energije).+ Mn = ∑M i =1 n i .. Moment inercije I materijalne ta~ke u odnosu na zadanu osu rotacije jednak je proizvodu iz mase te ta~ke i kvadrata rastojanja od ose rotacije. Ukupni moment sila koje dejstvuju na telo jednak je sumi momenata svih sila: M = M1 + M2 + M3 + .

Telo mase 3 kg pada u vazduhu s ubrzanjem 8 m/s2.? Re{enje: Kako na telo koje pada dejstvuje sila te`ine Q = mg i sila otpora F (koja ima suprotan smer od sile te`ine). Telo mase 0. to je jedna~ina kretanja mg − Ftr = ma ⇒ Ftr = m( g − a ) = 5. Na}i sili otpora vazduha. 3. Kako je F = M/ϕ i s = rϕ. analogno snazi translacije P = Fv.?.81 m/s2 Odrediti: Ftr . Dato: a = 8 m/s2 g = 9. Koliki je intenzitet sile? Dato: m = 0.4 N . 2 Ako telo istovremeno vr{i translaciju i rotaciju.5 kg po|e iz stanja mirovanja i posle pre|enog puta 20 m ima brzinu 4 m/s. Na}i silu trenja koja dejstvuje na vagon. to je izvr{eni rad konstantnog momenta sile Mrϕ A = Fs = = Mϕ . t .? Re{enje: Sila trenja dejstvuje u suprotnom smeru od smera kretanja vagona sa intenzitetom Ftr = ma = 6 x 103 N.?. 2 2 RE[ENI ZADACI 1.Definicija rada kod translacionog kretanja kao proizvod iz sile i pomeraja primenljiva je i za rotaciono kretanje. s . 2 2 2 Izmena ugaone brzine od ω1 do ω2 dovodi do promene kineti~ke energije I (ω 2 − ω1 ) ∆Ek = . Ukupna kineti~ka energija rotiraju}eg tela jednaka je sumi energija svih elemenata mase tela. 2. m = 20 t Odrediti: Ft . r Snaga rotacije. Dato: a = 0. ukupna kineti~ka energija je mv 2 Iω 2 T Ek = Ek + EkR = + . Pre|eni put se dobija iz jedna~ine 2 v 2 v 2 = v0 − 2as gde uz v = 0 odakle je s = 0 = 25m . Vagon mase 20 t kre}e se ravnomerno usporeno s ubrznjem 0. bi}e mv 2 mω 2 r 2 Iω 2 Ek = = = . Saglasno izrazu Ek = mv2/2.3 m/s2 v = 15 m/s.5 kg v = 4 m/s s = 20 m Odrediti: F-? . bi}e P = Mω. vreme kretanja vagona do zaustavljanja i pre|eni put. Vreme zaustavljanja vagona je t = vo/a = 2a 50 s.3 8 m/s2 i po~etnom brzinom 54 km/h.

Odavde je F − ma µ= = 0.2 N . 2m 5. sledi da je F = Dato: m = 104 t vo = 36 km/h t = 1 min Re{enje: Jedna~ina kretanja voza je s = v0t − = F/m. Pre zaustavljanja on zapo~inje ko~enje silom 2 x 105 N. Kolko rastojanje pre|e voz za 1 min od po~etka ko~enja? Re{enje: Iz jedna~ine F = ma i v2 = 2as. ako se telo kre}e sa ubrzanjem 1 m/s2. . 2s 4. Krutost opruge je 200 N/m. Odrediti ubrzanje tela. Dato: m = 2 kg k = 200 N/m s = 2 cm Odrediti: a-? Re{enje: Kako je ubrzanje tela a = F/m i Fe = -ks.Ftr odakle je F = ma + Ftr = 2. to je a = ks m =2 2.1 . Kolika je vu~na sila voza? Dato: m = 103 t v = 36 km/h Ftr = 6 x 10-3 mg Odrediti: F-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je ma = F .mv 2 = 0. Zamenom se dobija Odrediti: s-? at 2 . Telo mase 100 kg kre}e se po horizontalnoj povr{ini pod dejstvom sile 250 N. Voz mase 104 t kre}e se brzinom 36 km/h. Odrediti koeficijent trenja. Voz mase 103 t kre}e se ravnomerno ubrzano po horizontalnom putu. Kada je voz pre{ao put 250 m njegova brzina je bila 36 km/h. Telo mase 2 kg vu~e se po horizontalnoj povr{ini pomo}u opruge koja se pri kretanju istegne za 2 cm. Sila ko~enja voza je F = ma. odnosno ubrzanje a 2 s = vot − Ft 2 = 510m . mg 6. m s 7. Sila otpora pri kretanju voza je 6 x 10-3 te`ine voza. Dato: m = 102 kg F = 250 N a = 1 m/s2 Odrediti: µ-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je F − Ftr = ma ⇒ F − µmg = ma .6 x 105 N.

mase 1. a povr{ina popre~nog preseka 3 cm2. apsolutno i relativno istezanje.9 mm S = 3 mm2 F = 200 N Re{enje: Iz Hukovog zakona Odrediti: E-? F ∆l F l N =E ⇒E= = 11. Kolika je: a) brzina kojom }e se telo kretati u pravcu dejstva sile posle vremena 2 s. odakle je v = = 11 . kretanja bi}e t F 10. ~iji gornji deo je pri~vr{}en. obe{en je teg te`ine 10 kN. ∆l . S l S ∆l m 11. F = m(a + µg ) = 3.8.5 m i povr{ine po pre~nog preseka 3 mm2 izdu`i se za 0.9 mm pod dejstvom sile 200 N. Jungov modul elasti~nosti je 2 x 1011 Pa .5 m ∆l = 0.2 t. Bakarna `ica du`ine 1. zapo~inje kretanje sa ubrzanjem 1 m/s ? . b) vreme za koje }e se telo zaustaviti kada sila ima suprotan smer od smera kretanja? Dato: m = 2 kg vo = 5 m/s t=2s F=6N Odrediti: v . Dato: l=2m E = 2 x 1011 N/m2 Odrediti: σ . t m s b) U slu~aju kada se telo kre}e usporeno i za vreme t njegova krajnja brzina je v = 0.? . odnosno t = m o =0. Na telo mase 2 kg koje se kre}e brzinom 5 m/s u jednom trenutku po~inje da deluje sila 6 N u pravcu kretanja tela.?.2 t a = 1 m/s2 µ = 0. Kolika je vu~na sila automobila ako je koeficijent trenja 0. t .6 ⋅ 103 N .?. Za donji deo {tapa. Du`ina {tapa je l = 2 m. Koliki je Jungov modul elasti~nosti materijala `ice? Dato: l = 1. jedna~ina kretanja je v − vo Ft + mvo m F = ma = m . Te`inu {tapa zanemariti. 9.Ftr sledi uz Ftr = µmg. Odrediti napon u {tapu.2 Odrediti: F-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja ma = F .2 ? Dato: m = 1. Automobil.? Re{enje: a) U slu~aju kada se telo kre}e ubrzano sa po~etnom brzinom vo .11 ⋅ 1010 2 .6 s. jedna~ina v v F = m o .

Kolika je vu~na sila motora kamiona mase 4 t u slu~aju kada on pove}a brzinu od 5 km/h na 72 km/h na putu od 0. Dato: m2 = 0. E l E Re{enje: Normalni napon je σ = 12. mh s 13. pa je A m a= − g = 14 2 . 2 2s 15. Lokomotiva mase 600 t polazi iz stanja mirovanja i kroz 10 min dostigne brzinu 20 m/s kre}u}i se ravnomerno ubrzano. ∆Ek .33mm .5 kg m1 = 1. Telo mase 1. kao i gubitak kineti~ke energije posle sudara.5 kg i brzine 4 m/s.5 kg Odrediti: v . Koliko je ubrzanje sa kojim se telo kre}e? Dato: h=2m A = 144 J m = 3 kg g = 9.5 km? Dato: s = 500 m m=4t vo = 54 km/h. Sila F odre|uje se iz izraza za rad F=A/h.?.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa telom mase 0.7kN .81 m/s2 Odrediti: a-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja tela F − Q = ma = F − mg sledi da je F = ma + mg = m(a + g ) . to je P = = 200kW . Telo mase 3 kg kre}e se vertikalno navi{e pod dejstvom konstantne sile protiv dejstva sile te`e.S = 3 cm2.33 ⋅ 107 Pa .66 ⋅ 10− 4 m . pri ~emu na visini 2 m ta sila izvr{i rad 144 J. F = 104 N F Q = = 3. v = 72 km/h Re{enje: Iz jedna~ine A = ∆Ek. Odrediti brzinu tela posle sudara. Iz Hukovog zakona sledi da je apsolutno S S σl ∆l σ istezanje ∆l = = 0. tj. Fs = Odrediti: F-? m 2 m 2 2 (v − vo ) ⇒ F = (v 2 − vo ) = 0. a relativno istezanje = = 1. t v t 2t 14. Koliku snagu razvija lokomotiva? Dato: t = 10 min v = 200 m/s m = 600 t Re{enje: Kako je P = Odrediti: P-? A Fs mas mv 2 = = i v2 = 2as.

v1 = 2 m/s. a snaga 3000 kW. Vu~na sila lokomotive je 250 kN. Lokomotiva vu~e voz mase 500 t po horizontalnom putu.1 2 . Dato: m = 500 t P = 106 W µ = 0. na}i ubrzanje voza u momentu kada je njegova brzina 36 km/h.01. Ako je koeficijent trenja 0.5 kW. Kako je Ftr = µmg.3 x 10 J. Dato: m=3t s = 3 km v1 = 36 km/h. odrediti izvr{eni rad motora i njegovu srednju snagu. to je P = (v1 + v2 ) = 6. ako se on kre}e ravnomerno? Dato: F = 250 kN s = 10. v2 = 4 m/s Re{enje: Iz zakona odr`anja impulsa m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v i zakona odr`anja energije m v + m2v2 m1v1 mv v2 + 2 2 = (m1 + m2 ) + ∆Ek .01 v = 36 km/h Re{enje: Iz jedna~ine kretanja F − µmg = ma ⇒ F = ma + µmg ⇒ a = Kako je P = Fv. to je 2 2 ⎡ ⎛ v2 2 v12 ⎞⎤ 6 ⎟ A = m ⎢ µgs + ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟⎥ =1.8 km P = 3000 kW Odrediti: t-? . Ako je masa automobila 3 t a koeficijent trenja 0. Za koje vreme voz pre|e rastojanje 10. 2s 18. to je a = Odrediti: a-? 2 2 F − µmg m P m − µg = 0. Kako je F = A/s i vsr = (v1 + ⎢ ⎝ ⎠⎥ ⎦ ⎣ A v2)/2.01 Odrediti: A .? Re{enje: Motor automobila izvr{i rad protiv sile trenja i rad na pove}anju kineti~ke energije: 2 2 m v2 m v1 A = Ftr s + ( − ) . F=P/v.?. sledi v = 1 1 =2. Snaga lokomotive je konstantna i jednaka 106 W. v2 = 72 km/h µ = 0.01. m1 + m2 2 2 2 16. Srednja snaga je Psr = Fvsr. mv s 17. Na horizontalnom delu puta du`ine 3 km brzina automobila uve}a se sa 36 km/h na 72 km/h.25 m/s i ∆Ek = 2 J. P . tj.8 km.

P P 22. v2 = 2. pri ~emu je izvr{en rad od 240 J . Telo mase 10 kg podignuto je na visini 2 m. Dve kugle masa 0. Dato: m = 180 t h=6m P = 4 kW t=1h Re{enje: Stepn iskori{}enja motora je η = Odrediti: η-? Pk mgh = = 76% . t t P 19. odrediti gubitak energije pri sudaru. m1v1 mv + 2 2 − 1 2 2 2 m1v1 + m2v2 m =4 .2 kg v1 = 5 m/s. Sa kojim ubrzanjem je podignuto telo? Dato: m = 10 kg h=2m A = 240 J Re{enje: Kako je izvr{eni rad A = mgh + Odrediti: a-? mv 2 A − mgh m .19 2 . Snaga motora elevatora je 4 kW. Voz u metrou kre}e se me|u stanicama konstatnom brzinom 60 km/h. Brzina prve kugle 5 m/s a druge 2. Odrediti koeficijent iskori{}enja.5 m/s Re{enje: Zajedni~ka brzina oba tela posle sudara je v = 2 2 Odrediti: ∆Ek . A = mgh + mah ⇒ a = = 2.5 m/s.3 kg m2 = 0. Smatrati sudar neelasti~nim.Re{enje: Iz izraza za snagu P = A Fs Fs = ⇒t = = 900s = 15 min . Dato: m1 = 0. ^emu je jednaka sila otpora pri kretanju ako je koeficijent iskori{}enja motora 80% . 2 mh s 20.2 kg kre}u se jedna drugoj u susret.? a gubitak energije ∆Ek = (m + m2 ) v 2 = 0. uz v2 = 2ah.375 J . pri ~emu njegov motor koristi snagu 1 MW. Elevator podi`e 180 t zemlje na visinu 6 m u toku 1 h.3 kg i 0. m1 + m2 s 21. to je.

Zamenom se dobija da je Ft = = 1. Kako je 2 2 . Koliko je ukupna energija kugle? Moment inercije kugle je I = 2mr2/5 Dato: v = 5 m/s m = 2 kg I = 2mr2/5 Re{enje: Kako je ukupna energija kugle E = Odrediti: E-? mv 2 Iω 2 mv 2 2mv 2 + = + = 35 J . Kugla mase 2 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 5 m/s. Kolikom tangencijalnom silom treba delovati na obodu to~ka da bi se on zaustavio za 3 s? Moment inercije diska je I= mr2/2. 2 s 2s 24.8 Re{enje: Kako je Pk = ηP = ηFv ⇒ F = Odrediti: F-? Pk = 48kN .2 m Re{enje: Kako je izvr{eni rad jednak ukupnoj energiji tela u trenutku udara o Zemlju. Kolika je srednja sila otpora zemlje? (Otpor vazduha zanemariti) Odrediti: F-? Dato: v0 = 4 m/s h = 100 m s = 0. Telo mase 2 kg pada sa visine 100 m po~etnom brzinom 4 m/s i pri udaru u zemlju zabije se u nju do dubine 0.2 m.Dato: v = 60 km/h Pk = 1 MW η = 0. 2 2 2 10 25. ηv 23. Homogeni disk mase 2 kg i polupre~nika 10 cm rotira oko svoje ose s frekvencijom 5 ob/s.05 N . to je: 2 mv 2 mgh mvo Fs = mgh + ⇒F= + ≈ 10kN . Dato: r = 10 cm m = 2 kg I = mr2/2 t=3s ν = 5 ob/s Re{enje: Iz jedna~ine M = Ft r = Iα ⇒ Ft r = Odrediti: F-? ω = ω o − αt ⇒ α = 2πν πmrν uz uslov ω0 = 0. odnosno F = . t t mr 2α mrα .

Sila otpora daske je nepromenjena. P .? Re{enje: Kineti~ka energija metka jednaka je uzvr{enom radu na putu d i kineti~koj energiji izlaznog metka 2 2 2 0. Metak leti brzinom v0 i probija dasku debljine d = 3 cm i produ`ava brzinom v1 = 0. 2 Maksimalna debljina daske koju mo`e probiti metak brzinom vo je d max = d + d1 = 10. Koliku snagu prenosi osovina na motor ako je moment sila koji dejstvuje na nju 20 Nm ? Trenje zanemariti. Koliku maksimalnu debljinu daske mo`e proboti metak sa po~etnom brzinom v0.2cm . 29.64 o . 2 2 2 Izlazni metak sa brzinom 0.8 vo. Dato: v = 2 m/s m = 5 kg I = 2mr2/5 Ft = 5 N Odrediti: s-? Re{enje: Kako je izvr{eni rad protiv sile trenja jednak ukupnoj energiji Fs = mv 2 Iω 2 1 3mv 2 + . Posle predjenog puta od 20 m telo se zaustavilo. 2 2 2 Ft Ft ( ) 28.8 J .? Iω 2 Mω 2 P P = Mω = 2πnω = 2. Dato: v1 = 0. Osovina motora automobila vr{i pri rotaciji 3600 ob/min.32 o brzine 0. Kineti~ka energija je Ek = = = = 62.4π 10 W . Koliki je koeficijenat trenja klizanja? .8 v0.26.?. to je s = mv 2 + Iω 2 = = 3m .8 vo probio bi dasku debljine d1 pa je 2 mv Fd1 = 0.8cm . Kolika je kineti~ka energija osovine za jedan puni obrt? Dato: M = 20 Nm n = 3600 ob/s Re{enje: Odrediti: Ek . Deljenjem ovih jedna~ina dobija se d1 = 2d = 7. Homogena lopta mase 5 kg pu{tena je da se kotrlja po horizontalnoj ravni brzinom 2 m/s. Telo je ba~eno po horizontalnoj povr{ini brzinom 36 km/h. 2 2α 2n 3 27. Koliki put }e pre}i lopta do zaustavljanja ako je sila trenja 5 N ? Moment inercije lopte je I = 2mr2/5.8 vo d = 3 cm Odrediti: dmax .64mvo mvo mv = Fd + ⇒ Fd = 0.

Kolika je brzina tela posle sudara i gubitk kineti~ke energije? (Rez: 1.2 x 10-2 N materijalna ta~ka je pre{la put 30 m za prvih 10 s. Dato: v2 = 2v1 s = 10 m Odrediti: v2 .4m . Vagon mase 11 t kre}e se brzinom 18 km/h. ako na prvo telo dejstvuje sila 12 N ? (Rez: 96 N). Telo mase 1.6 km/s ? (Rez: 10 kW). 8. Kolika mora biti sila ko~enja da bi se on zaustavio na rastojanju 250 m od mesta po~etka ko~enja? (Rez: 550 N).Dato: v = 36 km/h s = 20 m Odrediti: µ-? 2 2 Re{enje: Rad sile trenja jednak je promeni kineti~ke energije Ftr s = mvo mv ⇒ µmgs = o . 3. Telo mase 20 g po|e iz mira i za vreme 4 s predje put od 8 m. zarije se u d`ak sa peskom na dubini 10 cm. 2 v2 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. Na kojoj dubini u pesku }e se zariti isti projektil ako ima dva puta ve}u brzinu? Sila otpora je konstantna. koji se kre}e brzinom v. pre|e put 30 m za 3 s. Dva tela jednakih masa kre}u se s ubrzanjima 8 x10 2 m/s2 i 64 x10-2 m/s2 .8 kgm/s). Gustina gvo`dja je 7. (Rez: 0.6 m/s. 0. Odrediti masu materijalne ta~ke. Koliku snaga razvija motor automobila? (Rez: 66 kW). . Automobil mase 103 kg. 9. 2 gs 30. Kolika je sila koja dejstvuje na drugo telo. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 sv s2 = 1 1 = 0. 7. Koliki je intenzitet sile koja dejstvuje na telo? (Rez: 5 mN). Pad dejstvom konstantne sile 1. 5.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa nepokretnim telom mase 0. 4. Koliki je impuls p gvozdene kugle polupre~nika 10 cm kada se kre}e brzinom 0.02 kg).5 kg.75 J). (Rez: 19.5 m/s. 2.? 2 Re{enje: Rad sile trenja u oba slu~aja jednak je kineti~koj energiji metka: 2 2 mv mv Ftr s1 = 1 i Ftr s2 = 2 . Iz ovog 2 2 v izraza sledi µ = o = 0.25 . Nadji silu pritiska (inercijalnu silu) ~oveka na pod lifta (Rez: 616 N). Kolika je snaga motora automobila mase 800 kg koji za 4 s saop{ti motoru brzinu 3.8 x 103 kg/m3 ). Projektil. 6. kre}u}i se jednako ubrzano. ^ovek mase 70 kg nalazi se u liftu koji se kre}e ravnomerno usporeno vertikalno navi{e sa ubrzanjem 1 m/s2.

7 J). Odrediti rad sile pri sabijanju opruge za 0. Metalni disk mase 5 kg i polupre~nika 0. (Rez: 10 m/s).2 cm rotira konstantnom ugaonom brzinom 10 rad/s. Kolika je snaga motora automobila mase 8 x102 kg koji krene iz stanja mirovanja i za vreme 5 s dostigne brzinu 54 km/h ? Trenje zanemariti.10. Granata leti po horizontalnoj putanji brzinom 10 m/s i u jednom trenutku raspada se na dva dela sa masama 0. 12. Ve}i komad je nastavio da se kre}e u istom smeru sa brzinom 15 m/s.6 m).75 kJ). 15. (Rez: 14.4 kg slobodno pada na zemlju sa visine 6 m i posle udara podigne se na visinu 2. Na kojoj visini h je njegova kineti~ka energija jednaka potencijalnoj energiji? (Rez: 1. (Rez: . Koliki rad treba izvr{iti da bi se podigao kamen mase 10 kg na visinu 10 m s ubrzanjem 0. . Odrediti brzinu i smer kretanja manjeg komada. Koliko je ukupna energija valjka? Moment inercije valjka je I = 2mr2/5.5 kg. Kolika je bila brzina lopte? (Trenje zanemariti).5 kg i 1. Kolika je srednja sila otpora zemlje.1 x 103 J). Koliku energiju izgubi lopta pri udaru u zemlju. (Rez: 6. 17. (Rez: 5 J). (Rez: 1. Rez: 9 J).5 m/s). Telo je ba~eno vertikalno navi{e po~etnom brzinom 8 m/s. 19. (Rez: 18 kW). Koliki je izvr{eni rad osovine pri obrtanju oko svoje ose frekvencijom 5 obr/s pri dejstvu momente sile 40 Nm. Telo mase 2 kg pada sa visine 150 m po~etnom brzinom 36 km/h i zarije se u zemlju do dubine 0.4 m.5 m.2 kN). Valjak mase 3 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 2 m/s. 11. (Rez: 3.25 x 103 J). Fudbalska lopta mase 400 g leti brzinom v i zaustavi se izvr{enim radom od 20 J. 16. 14.05 m Krutost opruge je 3 x 106 N/m. Fudbalska lopta mase 0.5 m/s2 (Rez: 3. 20. 18. 13. Odrediti moment impulsa diska i njegovu kineti~ku energiju ako je moment inercije I = mr2/2.

za M = 5. g = 9. M . q0 r 4πε 0 r 2 r r F gde je q naelektrisanje koje stvara polje. Ja~ina elektri~nog polja je odnos iz sile polje F i naelektrisanja q koje se na|e u tom polju F q 1 q E= =k 2 = . Ja~ina polja je vektorska veli~ina E = . Sila privla~enja izme|u Zemlje mase M i polupre~nika R i tela mase m na Zemljinoj povr{ini je mM mg = γ 2 . r 4πε 0ε r r 2 gde je ε = εo εr apsolutna dielektri~na propustljivost sredine. Veli~ina γmM/r je gravitaciona potencijalna energija u datoj ta~ki polje. r 4πε 0 r 2 gde je k = 9 x 109 Nm2/C2 elektriostati~ka konstanta. Bilo koja dva ta~kasta naelektrisanja q1 i q2 ili naelektrisana sferna tela. jednak promeni potencijalne energije.37 x 106 m. {to predstavlja R intenzitet gravitacionog polja Zemlje ili Zemljino gravitaciono ubrzanje. 1 1 1 1 A Veli~ina = γM ( − ) = γM − γM = ϕ1 − ϕ 2 = U predstavlja razliku potencijala. Jedinica ja~ine polja je N/C. r1 r2 r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od sredi{ta Zemlje. Za slu~aj. odnosno q r r F = qE . jer je ϕ m r1 r2 r1 r2 = γM/r gravitacioni potencijal u datoj ta~ki polja.81 m/s2. mo`e definisati i kao A = m(ϕ1 − ϕ 21 ) = mU .3. Izvr{eni rad se. .67 x 10 Nm /kg univerzalna gravitaciona konstanta. uzajamno se provla~e silom F ~iji je intenzitet prema Njutnovom zakonu op{te gravitacije upravo proporcionalan proizvodu tih masa a obrnuto srazmerna kvadratu njihovog rastojanja mm F = γ 12 2 .85 x 10-12 C2/Nm2 dielektri~no propustljivost vakuuma (ili vazduha). da se naelektrisanja nalaze u nekoj drugoj sredini. Kulonova sila mo`e biti privla~na ili odbojna. ~ija je retativna dielektri~no propustljivost εr tada je sila uzajamnog dejstva qq 1 q1q2 F = k′ 1 22 = . stoga. {to zavisi od vrste naelektrisanja. ~iji centri su na rastojanju r. OSNOVNE INTERAKCIJE U PRIRODI Gravitaciono i elektrostati~ko polje Ta~kaste mase m1 i m2 ili sferna tela. r -11 2 2 gde je γ = 6. Izvr{eni rad je. dakle. uzajamno se privla~e ili odbijaju silom ~iji intenzitet je po Kulonovom zakonu upravo proporcionalna proizvodu tih naelektrisanja a obrnuto proporcionalna kvadratu njihovog rastojanja qq 1 q1q2 F = k 1 22 = . ~iji centri su na rastojanju r. a εo = 8.97 x 1024 kg i R = 6. Na visini h. zemljino ubrzanje je g h = γ ( R + h) 2 Ako se telo mase m preme{ta u gravitacionom polju Zemlje iz jedne ta~ke prostora u drugu izvr{i se rad protiv gravitacione sile 1 1 1 1 A = γmM ( − ) = γmM − γmM = EP1 − EP2 = ∆EP . odakle je.

izvr{eni rad protiv sile polja jednak je promeni potencijalne energije 1 1 A = kq0 q( − ) = EP1 − EP2 = ∆EP . C3 … Cn n 1 1 1 1 1 =∑ = + + . a naelektrisanje baterije kondenzatora q jednako je zbiru naelektrisanja svakog od kondenzatora q = q1 + q2 +…+ qn . + . d Jedninica kapaciteta je farad (F) Ukupni kapacitet za n redno vezanih kondenzatora kapaciteta C1. r A Odnos = U predstavlja napon ili razliku potencijala. Jedinica potencijala je volt (V). Za paralelnu vezu n kondenzatora napon U je isti za sve kondenzatore. n r r r r r r E = E1 + E2 + E3 + K + En = ∑ Ei . Koli~ina naelektrisanja q koja protekne kroz popre~ni presek provodnika u jedinici vremena t q predstavlja ja~inu struje I = ⇒ q = It . naelektrisanje q je isto za sve kondenzatore. a u elektrolitima i gasovima pozitivni i negativni joni. 2 2 2C Elektri~na struja Usmereno kretanje naelektrisanja predstavlja elektri~nu struju.. Ukupni kapacitet baterije paralelno vezanih kondenzatora je C = C1 + C2 +…+ Cn . a kapacitet plo~astog kondenzatora povr{ine S i rastojanja d izme|u plo~a S C = εε r . a napon baterije U jednak je zbiru napona na krajevima svih kondenzatora. C2. U = U1 + U2 +…+ Un . qq Veli~ina EP = k 0 je potencijalna energija polja u datoj ta~ki.Ako polje stvaraju vi{e ta~kastih naelektisanja. 1 1 q2 Elektrostati~ka energija naelektrisanog tela (provodnika) je W = qϕ = Cϕ 2 = . ϕ1 . q0 q Potencijal polja ϕ = k je skalarna veli~ina.Veza izme|u ja~ine r polja E i razlike potencijala U izme|u dve ta~ke na rastojanju d (ili izme|u obloga plo~astog kondenzatora) je ϕ − ϕ2 U E= 1 = ⇒ U = Ed d d Kapacitet usamljenog provodnika defini{e se kao odnos iz njegovog naelektrisanja q i potencijala ϕ q q q = (razlike potencijala U) C = = ϕ ϕ1 − ϕ 2 U Kapacitete sfernog provodnika polupre~nika r je C = 4πεε r r .ϕ2 = U. t Izra`ava se jedinicom amper (1A = 1C/1s).. tada je ja~ina polja jednaka vektorskom zbiru ja~ina polja svakog od tih naelektrisanja. . je C i =1 Ci Ci C2 Cn Za rednu vezu kondenzatora. i =1 Ako se naelektrisanje q0 pomera u elektri~nom polju naelektrisanja q (izvor polja) iz jedne ta~ke polja u drugu. U metalima to su elektroni. r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od izvora polja.

Rn vezani redno. I koja je normalna na pravac kretanja naelektrisanja j = ⇒ I = jS S Jedinica gustine struje je A/m2. kao i specifi~ni otpor.Gustina struje j izra`ava se odnosom ja~ine struje I i povr{inom popre~nog preseka provodnika S. napona U i otpora provodnika U U R: I = . . + =∑ . R R1 R2 R3 Rn i =1 Ri Omov zakon za zatvoreno prosto strujno kolo se izvorom struje elektromoforne sile ε n ⇒ ε = I (R + r) . r i =1 ri n ε n ∑I i =1 n i = 0.. R I Elektri~ni otpor izra`ava se jedinicom om (Ω)..Rn = ∑ Ri . R = ....U n = ∑U i a R = R1 + R2 + R3 + . a otpor i =1 n 1 1 1 1 1 1 = + + + . odnosno ρ = ρ 0 (1 + αt ) .U = IR.. tada je I = const.. Otpor provodnika R.. a α je temperatuski koeficijent otpora. 1 1 ε =∑ . i =1 i =1 n n . i =1 i =1 n n Za paralelnu vezu je I = I1 + I 2 + I 3 + .602 x 10-19 C) koji proteknu kroz povr{inu S srednjom brzinom v. Ako su provodnici otpora R1.. U = U1 + U 2 + U 3 + . I = . r = ∑ ri i I = i =1 i =1 n n ε je ∑ε i =1 n n i R + ∑ ri i =1 . R+r gde je r unutra{nji otpor izvora struje a R ukupni spolja{nji otpor . zavisi od temperature. otpor provodnika je l R=ρ . r r i =1 ri R+ n Za slo`eno (razgranato) elektri~no kolo primenju se Kirhohova pravila. (II Kirhovo pravilo) ∑ I i Ri =∑ ε i . Za cilindri~ni provodnik du`ine l i povr{ine preseka S .I n = ∑ I i . I = neSv . I= Za rednu vezu izvora struje je ε = ∑ ε i .. S gde je ρ specifi~ni otpor (Ωm). Omov zakon za deo elektri~nog kola daje vezu izme|u ja~ine struje I. odnosno zbir struja koje uti~u u ~vor jednak je zbiru struja koje isti~u U svakoj proizvoljno zatvorenoj strujnoj konturi razgranatog kola algearski zbir padova napona jednak je algebarskom zbiru elektromotornih sila. Ta zavisnost data je R = R0 (1 + αt ) . Algebarski zbir struje u ~voru jednak je nuli (I Kirhofovo pravilo) Za paralelnu vezu je ε = ∑ i. Ja~ina struje se mo`e izraziti i preko broja slobodnih elektrona n naelektrisanja e (e = 1. gde su R0 i ρ0 vrednosti otpora i specifi~nog otpora na 0 oC (273 K). R2. U = const.

Magnetno polje karakteri{e se vektorskom veli~inom B koja se naziva indukcija magnetnog polja. R . U2 Snaga struje u spolja{njem delu kola je P = UI = I 2 R = . proporcionalan je hemijskom 1 A ekvivalentu k = . Elektrofemijski ekvivalent. I ja~ina struje. po kome te~e struja I deluje. saglasno II Faradejevom zakonu. a snaga koju razvija izvor struje (ukupna snaga) P = εI = I ( R + r ) = 2 ε2 µ0 N .atomska masa supstance. gde je k .Indukcija magnetnog polja beskona~no duga~kog provolinijskog provodnika. r gde je µ0 magnetna propustljivost vakuuma i iznosi µ 0 = 4π ⋅ 10− 7 . Na pravolinijski provodnik du`ine l. ~ija relativna magnetna propustljivost je µr. to se na svakoj elektrodi izdvoji. po kome te~e struja I na I rastojanju r od provodnika. F z gde je A . Ako elektri~na struja proti~e kroz elektrolit.eleltrohemijski ekvivalent.Rad elektri~nog polja (sile polja) pri preme{taju koli~ine naelektrisanja q u delu kola je U 2t A = qU = UIt = I 2 Rt = . Ako se naeletrisanje q kre}e brzinom v u homogenom magnetnom polju indukcije B. Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je η = k = = A ε R+r gde je Ak koristan rad. R+r Korisna snaga je Pk = I2R. n njena valentnost a F . saglasno I Faradejevom zakonu. gde je za α = 90 o F = qvB.Faradejev broj F = 96500 C/mol. P R+r Po zakonu odr`anja energije bi}e prema D`ul-Lencovom zakonu ∆W = Q = I 2 Rt = UIt gde je Q oslobo|ena toplota u provodniku. Indukcija polja zavisi od ja~ine struje koja stvara polje i sredine u kojoj se razvija to polje. t vreme proticanja struje. koji je H = ⇒ B = µ0 H . A ukupan rad. r r B r r Ja~ina magnetnog polja izra`ava se vektorom H. A U R . homogeno magnetno polje indukcije B silom F = IBlsinα. bi}e B = µ0 µ r H . na njega dejstvuje Lorencova sila FL = qvB sin α . Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je P R η= k = . shodno Amperovom zakonu. Indukcija polja izra`ava se jedincom tesla (T). R gde je U napon na krajevima dela kola. Ako se polje razvija u A2 r r nekoj drugoj sredini. Za slu~aj α = 90 o . gde je α ugao izme|u pravca struje i linije indukcije magnetnog polja. F = IBl. masa supstance m koja je proporcionalna naelektrisanju Q koje protekne kroz elektrolit m = kQ = kIt . Elektromagnetizam Elektri~na struja (pokretna naelektrisanja) u okolinom prostoru stvara magnetno polje. shodno Laplasovom zakonu je B = µ0 µ r .

∆t RE[ENI ZADACI 1. to je po Faradejevom zakonu indukcije. Dato: h = 100 km R = 6378 km g0 = 9. 2 ( R + h) s 2. u kojoj nastaje indukaciona ems. Period rotacije je T = = 5. Dato: h = 1622 km R = 6378 km g0 = 9.75 x 103 s.? Re{enje: Na visini h sila te`ine tela jednaka je gravitacionoj sili kojom Zemlja privla~i telo mM M M mg h = γ . Odrediti ubrzanje slobodnog padanja tela koje se nalazi na visini 100 km od povr{ine Zemlje.. l gde je n = N/l broj namotaja po jedinici du`ine.81 m/s2 Odrediti: v . Odrediti njegovu brzinu i period obrtanja. gde je L koeficijent samoindukcije. odakle je g h = γ . Na kojoj visini iznad Zemlje ubrzanje gh je dva puta manje od vrednosti ubrzanja na povr{ini Zemlje? Polupre~nik Zemlje je 6378 km .. Kada je telo na povr{ini Zemlje tada je g 0 = γ 2 .Ei = − n .65 2 . po kome te~e struja I. Ako promenljivi magnetni fluks prolazi kroz neku zatvorenu konturu. gde je n broj namotaja. ∆t ∆t Elektromotorna sila samoindukcije koja nastaje u samom kolu pri izmeni sopstvenog fluksa (ja~ine ∆I struje) je Es = − L . Polupre~nik Zemlje je 6378 km.Indukcija polja u centru solenoida.? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile Mm mv 2 M M R2 R2 γ . du`ine l i n namotaja. Jedinica za L je henri (H). Polupre~nik Zemlje je 6378 km. pa je = ⇒ v2 = γ =γ = g0 ( R + h) 2 R + h ( R + h) ( R + h) 2 R 2 R+h v=R g R+h = 7. je I B = µ0 µ r n .65 ⋅ 103 m 2π ( R + h) . gde je α ugao izme|u vektora B i normale na povr{inu S.81 m/s2 Odrediti: gh . v s 3.. indukovana ems u zatvorenoj konturi proporcionalna je brzini promene fluksa kroz tu povr{inu ograni~enu tom konturom ∆Φ ∆Φ Ei = − . Fluks vektora indukcije homogenog magnetnog polja B kroz ravnu povr{inu S polja je Φ = BScosα.. T . Iz 2 2 ( R + h) ( R + h) R odnosa gh/g0 sledi g h = g 0 R2 m = 9. Magnetni fluks izra`ava se jedinicom veber (1Wb = 1Tm2). Srednja visina ve{ta~kog satelita iznad povr{ine Zemlje je 1622 km.?.

Iz uslova da je gh = g0/2.41R .67 x 10-11 Nm2/kg2. 2 T γ γ d d i centrifugalne sile 6. rastojanje izme|u Zemlje i Sunca je 1. h .5x108 km. Na kojoj ta~ki iznad Zemlje su privla~ne sile Zemlje i Meseca jednake? Rastojanje izme|u Zemlje i Meseca je 60 R.?.?. a privla~na sila x2 m1m 100m m = Meseca u toj ta~ki je Fm = γ . ( R + h) 2 g 0 ( R + h) 2 sledi ( R + h) 2 = 2 R 2 ⇒ h = R( 2 − 1) = 0. odrediti rastojanje izme|u Zemlje i Meseca. Period obrtanje Zemlje oko Sunca je 365 dana.81 m/s2 Re{enje: Iz jednakosti g h = g 0 Odrediti: h-? R2 g R2 ⇒ h = . Odrediti masu Sunca.5 R . 4. 2 d d v 7. Odrediti period. Gravitaciona konstanta je γ = 6. a masa Meseca je 100 puta manja od mase Zemlje.Dato: gh = g0/2 R = 6378 km g0 = 9.? . 5. v . Dato: v = 1 km/s M = 6 x 1024 kg Odrediti: d-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile γ γM Mm mv 2 = ⇒ d = 2 = 3. sledi odnosno 2 2 (d − x) x (d − x) 2 100(d − x) 2 = x 2 ⇒ x = 54.84 ⋅ 105 kg . Sateliti izvr{i 16 obrta oko Zemlje za vreme jednog obrta Zemlje oko svoje ose. Iz uslova da je FZ = Fm . a gravitaciona konstanta γ = 6. Dato: ν = 16 obrta/dan R = 6378 km Odrediti: T . visinu i brzinu satelita ako je njegova orbita kru`nog oblika. Dato: d = 60 R R = 6378 km M=100m Odrediti: x-? Re{enje: U ta~ki koja je na rastojanju x gravitaciona sila Zemlje je FZ = γ m1M . Ako se Mesec okre}e oko Zemlje brzinom 1 km/s. Masa Zemlje je 6 x 1024 kg.67 x 10-11 Nm2/kg2 Dato: d = 5x108 km T = 365 dana Odrediti: M-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione 2 2 2 v d (2πd ) d Mm mv γ 2 = ⇒M = = = 8 ⋅ 1030 kg .

Dva naelektrisanja 4 x 10-8 C i 2.7 ⋅ 103 s .2 m q2 = 2. to je F/Q = 1. R2 9.6 ⋅ 10−14 C .4 x 103 s.651 ⋅ 105 m .2 m? Dato: q1 = 4 x 10-8 C.67 x 10-11 Nm2/kg2 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Iz uslova jednakosti gravitacione sile i elektrostati~ke sile FE = FG. Dato: Odrediti: m = m1 = m2 q-? γ = 6. a potencijal d2 ϕ = k . Visina h dobija se iz izraza γM M ⇒h= − R = 2. jedno od drugog. Kolikom privla~nom silom deluje Zemlja na telo mase 10 kg koje se nalazi na zemljinoj povr{ini? Uporediti vrednost te sile sa vredno{}u te`ine tela.Re{enje: Period rotacije je T=1/ν = 5. Dato: ϕ = 600 V k = 9 x 109 Nm2/C2 d = 20 cm Odrediti: F-? Re{enje: Sila odboijanja po Kulonovom zakonu je F = k q2 .5 x 10-8 C Odrediti: A-? . v= Dato: m = 10 kg R = 6378 km Odrediti: F-? Re{enje: Sila privla~enja po Njutnovom zakonu je F = γ Po{to je Q = mg = 100 N. m1m2 =100N. Brzina satelita je gh = γ 2 ( R + h) gh 2π ( R + h) = 7. T 8. Rastojanje izme|u njihovih centara je 20 cm. Kolikim naelektrisanjem treba naelektrisati dve kuglice mase od 1 g da bi njihova odbojna sila bila jednaka privla~noj gravitacionoj sili? Kuglice se nalaze u vazduhu. Koliki rad treba izvr{iti da se ta naelektrisanja pribli`e na rastojanje 0. k = 9 x 109 Nm2/C2 r1 = 1 m r2 = 0. 11.5 x 10-8 C nalaze se u vazduhu na rastojanju 1 m. r k r 10. sledi da je γ q2 m2 γ 2 =k 2 ⇒q=m = 8. to je F = ϕ 2r 2 d 2k = 10−7 N . Odrediti silu uzajamnog odbijanja izme|u dve kugle polupre~nika 1 cm naelektrisane do potencijala 600 V i postavljene u vazduhu. Kako je q r q= ϕr k .

Tri kondenzatora kapaciteta 1. 2 i 3 µF spojeni su redno i priklju~eni na strujni izvor napona 220 V. Dve naelektrisane kuglice nalaze se u vakumu na rastojanju 0. Rad se vr{i protiv odbojne sile. Koliku brzinu je dobila ta ~estica? Dato: q = 5 x 1. Odrediti vrednosti tih naelektrisanja.67 x 10-11 Nm2/kg2 R = 6378 km M = 6 x 1024 kg Re{enje: Izvr{eni rad.3 m F = 30 N 2 Odrediti: q1 . pre{la je u vakuumu rastojanje izme|u dve ta~ke ~ija razlika potencijala je 3 x 106 V.6 x 10-19 C. ^estica pra{ine mase 10-9 kg i naelektrisanja koje je pet puta ve}e od naelektrisanja elektrona. C3 = 3 x 10-6 F U = 220 V C2 = 2 x 10-6 F Odrediti: q-? Re{enje: Kod redne veze kondenzatora ukupni kapacitet je dat formulom . Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora i naponi na svakom od kondenzatora? Dato: C1 = 1 x 10-6 F. r1 r2 12.Re{enje: Ako se naelektrisanje q1 pomeri ka naelektrisanju q2 do rastojanja r2 izvr{i se rad 1 1 A = kq1q2 ( − ) = −3. je A = γmM ( Odrediti: A-? 1 1 − ) = g 0 mR = 625MJ .?.? 3F q qq Re{enje: Iz Kulonovog zakona F = k 1 2 2 = k 1 2 ⇒ q1 = r = 3 ⋅ 10 − 5 C . 3r k r 14. Dato: q1 = 3q2 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 0. q2 . Naelektrisanje jedne kuglice je tri puta ve}e od druge.3 m i uzajamno dejstvuju silom 30 N. q2 = q1/3 = 10-5 C. k = 9 x 109 Nm2/C2 U = 3 MV Odrediti: v-? Re{enje: Kako je rad elektri~ne sile jednak promeni kineti~ke energije 2qU mv 2 m ⇒v= = 7 ⋅ 10− 2 qU = 2 m s 15. Koliki rad treba utro{iti da bi se telo mase 10 kg udaljilo sa povr{ine Zemlje u beskona~nost? Dato: m = 10 kg γ = 6.6 ⋅ 10− 5 J . uz r → ∝ . R r 13.

Po provodniku od nikla. to je q = C i =1 Ci Ci C2 C3 U CU = = 1.8 ⋅ 10− 3 m . to je U1 = = 1 i U 2 = = 2 . Plo~asti vazdu{ni kondenzator.5 x 103 kg/m3 I=2A ρ = 0. Napon na krajevima provodnika je 1. U 2 = = 60V i Odgovaraju}i naponi na brojevima kondenzatora bi}e: U1 = C1 C2 q U3 = = 40V . Povr{ina plo~e plo~astog kondenzatora je 60 cm2 . 1 1 1 + + C1 C2 C3 q q = 120V . ako je njegova gustina 8.6 V γ = 8. C3 16. Re{enje: Iz izraza C = ε 0 Dato: S = 0. naelektrisanje 10-9 C i razlika potencijala izme|u plo~a 90 V.2 ⋅ 10− 4 C . uz R = S .? S q qd q qd q qd iU= = . Koliko je rastojanje izme|u plo~a? Dato: S = 60 cm2 U = 90 V q = 10-9 C Odrediti: d-? ε SU S q i U = . Iρ l . sledi d = 0 = 4. Koliki }e biti napon na kondenzatoru ako se njegove plo~e razmaknu na rastojanje 10 cm? Dato: d = 10 cm U = 220 V Re{enje: Kako je C = ε 0 Odrediti: U2 . Kako je C = q/U.42 x 10-6 Ωm. popre~nog preseka 0. Odrediti masu provodnika.n 1 1 1 1 1 =∑ = + + a za naelektrisanje va`i: q1 = q2 = q3 = q.5 x 103 kg/m3 a specifi~ni otpor je 0. ~ije rastojanje me|u plo~ama je 5 cm. da je m = γ S 2U = 4 ⋅ 10 − 2 kg . te~e struja ja~ine 2A. Odnos napona je C ε 0S C ε 0S C ε 0S d U1 d1 d = ⇒ U 2 = U1 2 = 400V .42 x 10-6 Ωm Odrediti: m-? Re{enje: Masa provodnika je m = γV = γSl. napunjen je do napona 200 V a zatim isklju~en od izvora struje.6 V.5 mm2 U = 1. Iz ovih relacija sledi. U 2 d2 d1 17. C q d 18. a njegov otpor R = ρ U/I.5 mm2.

9 i 3 Ω spojena su redno na strujni izvor napona 120 V.19.5 A . R3 = 3 Ω U = 120 V R2 = 9 Ω Odrediti: I-? U1.22 A . Koliku struju daje izvor? Koliki je napon na polovima izvora? Kolike struje teku kroz otpore i koliko se utro{i elektri~na energija za 10 minuta? Dato: R1 = 20 Ω. r 20. Dato: U=2V E = 2.?. Otpor provodnika je R = U/I = 4 Ω. Ja~ine struje u otpornicima su I1 = = 0.9 V. a stepen korisnog dejstva 0.5 t na visinu 15 m? Kolika ja~ina struje tada proti~e kroz motor? Dato: P = 10 kW m = 2. r = 0.2 Ω vezan je za potro{a~. Odrediti ja~inu struje u kolu i otpor potro{a~a ako je napon na krajevima elementa 2 V. U3 .1A .?. I2 . R2 = 15 Ω E = 2 V. R1 U U I2 = = 0. Odrediti ja~inu struje i napone na krajevima otpornika. I1 .?.2 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odavde je I = Odrediti: I . Odgovaraju}i naponi su: U1 = IR1 = 60 V.12 A i I 3 = = 0. Galvanski element ems 2. Tri otpornika otpora 12. tj.9. Za koje vreme ova dizalica podigne teret mase 2. U2 = IR2 = 45 V i U3 = IR3 = 15 V.?. e ⇒ e = I ( R + r ) = IR + Ir = U + Ir .Ir = 1. R+r Dato: R1 = 12 Ω.1 V i unutra{njeg otpora 0.1 V r = 0. gde je Re = 1 2 sledi I = = 0.? e −U = 0. U2.4 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odrediti: I . R2 R3 Energija struje . to je ja~ina struje I = U/R = 5 A.5 t h = 15 m Odrediti: I-? t-? . R . Motor je priklju~en na elektri~nu mre`u napona 220 V.? Re{enje: Kako je za radnu vezu ukupni otpor R = R1 + R2 + R3 = 24 Ω. Dva paralelna vezana otpornika otpora 20 i 15 Ω vezani su u kolo struje za izvor ems 2 V i unutra{njeg otpora 0. 22. oslobo|ena toplota je W = I2Rt=12 J. Snaga elektri~nog motora na dizalici je 10 kW.? e RR e . W .4 Ω. 21. Napon R1R2 R+r R1 + R2 +r R1 + R2 U na polovima izvora je U = e .1A .

r B e B e 25. Kolika masa aluminijuma se mo`e izdvojiti strujom dinamoma{ine iz rastvoa soli aluminijuma za jedan dan? Elektrohemijski ekvivalent aluminijuma je k = 9. centripetalne sile evB = r eB 24. Kroz kru`ni provodnik polupre~nika 0. 2r 26.14 ⋅ 10− 5 T i B = µrB0 = 3.1 MV Re{enje: Kako je izvr{eni rad elektrona (protona) jednak kineti~koj energiji eU = druge strane. Kre}u}i se brzinom 0. i to u slu~aju kada se provodnik nalazi a) u vazduhu. Iz jednakosti Lorencove i mv 2 mv ⇒r= = 0. Kolika je magnetna indukcija u spredi{tu kru`nog provodnika. s jedne. B .1 MV. b) u nekoj feromognetnoj sredini relativne magnetne propustljivosti 100? Dato: I = 10 A r = 0.2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. µr = 100 Re{enje: Iz Laplasovog izraza B = µ0 Odrediti: B0 .Re{enje: Kako je korisna snaga Pk = ηP jednaka izvr{enom radu u jedinici vremena A = mgh/t tj.? I = 3.? r-? Re{enje: Intenzitet Lorencove sile je F = evB = 2. ulete u homogeno magnetno polje indukcije 10 mT i to u pravcu koji je normalan na magnetne linije sile.5 c B = 1 mT Odrediti: FL . Elektron i proton. to je iz ovih jedna~ina re = = 0. Dato: P = 8 kW U=8V t = 1 dan = 86400 s Odrediti: m-? . mgh mgh ηP = ⇒t = = 41s .14 x 10-3 T.? U = 0.5 A.975m . a s 2 evB = mv 2 1 2m pU 1 2meU . Koliki su polupre~nici putanje elektrona i protona? Dato: B = 10 mT r1.4 x 10-14 N.43m .1m i re = = 0. ubrzani potencijalnom razlikom 0.?.2 m proti~e struja stalne ja~ine 10 A. Ja~ina struje kroz motor je I = P/U = 45. Lorencova sile jednaka centripetalnoj sili Odrediti: mv 2 . Dinamoma{ina snage 8 kW daje napon 8 V. r2 .5 c. ηP t 23.3 x 10-8 kg/C. elektron uleti u homogeno magnetno polje indukcije 1 mT normalno na linije sile polja. Koliki je intenzitet Lorencove sile? Koliki je polupre~nik putanje po kojoj se kre}e elektron? Dato: v = 0.

?. U1 . to je R = r 3 n . kao i stepen iskori{}enja baterija izvora. Stepen R iskori{}enja baterije iznosi η = = 72% .?. Osam male kapi `ive. napon na krajevima izvora struje. a ems drugog 1. Dato: E2 = 1.Re{enje: Po I Faradejevom zakonu elektrolize je m = kIt. r = 1.2 V E1 = 2 V. R + r1 + r2 Re{enje: Kako je kod redne veze izvora struje e = e1 + e2 i r = r1 + r2 to je I = 28.2 V i unutra{nji otpor 1. 2πa 29. a 2πa Lorencova sila kojom magnetno polje dejstvuje na elektron FL = evB.? η-? e1 + e2 = 0. slivaju se u jednu ve}u kap. Prema tome ϕ n = k 3 = ϕ 3 = 40V .55 Ω. ems prvog izvora je 2 V i unutra{nji otpor 0.5 Ω. Odrediti napon na spolja{njem delu kola. ako kroz provodnik te~e struja ja~ine 10 A? Dato: I = 10 A r = 2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. R = 5 Ω Odrediti: U . Kako je I = P/U to je m = kPt = 8kg U 27.457 A . Ako je masa jedne kapi m = ρV= 4πρr3/3 to je masa ve}e kapi M = πR 3 ρ ⇒ R = 3 n R . Paralelno duga~kom pravolinijskom strujnom provodniku kre}e se elektron na rastojanju 2 mm brzinom 107 m/s. r1 + r2 + R Odgovaraju}i naponi na krajevima izvora bi}e: U1 = E1 − Ir1 = 1. a potencijal n kapi je ϕ = nk . gde je R polupre~nik r R 4 ve}e kapi. U2 . r = 0.55 Ω. µr = 1 v = 107 m/s Odrediti: F-? . Odavde sledi da je I FL = µ 0ev = 10−15 N . r n n .8V i U 2 = E2 − Ir2 = 0. Koliki je potencijal stvorene ve}e kapi `ive? Dato: ϕ = 10 V n=8 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Potencijal jedne kapi je ϕ = k Odrediti: ϕn .5V .5 Ω.Otpor spolja{njeg dela kola je 5 Ω. svaka naelektrisana do potencijala 10 V.? Re{enje: Re{enje: Indukcija magnetnog polja pravolinijskog provodnika je B = µ0 I q q . Kolikom silom deluje magnetno polje na elektron. 3 q n n Kako je M = nm. Dva izvora struje vezana su redno.

6. ~ija su naelektrisanja 2 x 10-7 C i 4.?.3 x 10 kg/C. . indukuje se u njemu ems samoindukcije 5 V.5H . Za koje vreme t }e se potro{iti bakarne elektrode zapremine 500 cm3 pri elektrolizi bakarsulfata.5 cm). Pri preme{taju naelektrisanja 3 x 10-7 C iz beskona~nosti u neku ta~ku polja izvr{i se rad 6 x10 J. 2 i 3 µF vezani su paralelno za izvor struje napona 220 V. bi}e Fp = k 2 = 1. ako je sila uzajamnog dejstva 0.8 x 106 m/s).25.8 ⋅ 10− 3 N . Dato: V = 500 cm3 ρ = 8.44 ⋅ 10− 3 N . sledi t = ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD ρV kI = 5. Dve kuglice. Koliki je koeficijent samoindukcije? Dato: I1 = 3A I2 = 3. Koliki je potencijal te ta~ke? (Rez: 2 x 103 V) 4. Kolika je ja~ina polja i potencijal jezgra atoma u ta~kama orbite elektrona? (Rez: 5. Dato: q1 = 2 x 10-8 C . Tri kondenzatora kapaciteta 1.5 A u toku vremena 5 x 10-2 s .32 x 10-3 C). q2 = 4 x 10-9 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 2 cm Re{enje: Privla~na sila je Fp = k Odrediti: Fp . a elektrohemijski -4 ekvivalent 3.4 N? (Rez: 4. a odbojna sila.4 ⋅ 102 s . Fo .76 x 1011 C/kg. ~iji unutra{nji otpor je 0.5 A t = 5 x 10-2 s E=5V Re{enje: Kako je Es = L Odrediti: L-? ∆I E ∆t ⇒ L = s = 0. Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora? (Rez: 1. Kada se polovi generatora. 1. napon na polovima iznosi 100 V. Koliko je rastojanje me|u njima. ako je ja~ina struje 15 A? Gustina bakra je 8. Koliku brzinu v stekne elektron ubrzan elektri~nim poljem ~ija je razlika potencijala 100 V? Odnos naelektrisanja i mase elektrona je 1. 2 r 31. Polupre~nik orbite elektrona u atomu vodinika je 5 x10-11 m. 29 V). spoje provod-nikom otpora 4 Ω.3 x 10-4 kg/C Odrediti: t-? Re{enje: Iz I faradejevog zakona elektrolize m = kIt.5 x 10-7 C. uz m = ρV.76 x 1011 V/m. 3.9 x 103 kg/m3 I =15 A K = 3.30. Dve kuglice od zovine sr`i naelektrisane su suprotnim naelektrisanjima 2 x 10-8 C i 4 x 10-9 C i nalaze se u vazduhu na uzajamnom rastojanju 2 cm. Koliko je privla~na sila? Ako se kuglice dodirnu pa rastave do istog rastojanja. Kolika je ems generatora? (Rez: 120 V). s obzirom da je posle dodira 2 r q −q q2 q = 1 2 = 8 ⋅ 10− 9 C . (Rez: 5.9 x 103 kg/m3 .3 Ω . kolika }e biti odbojna sila? Na}i odnos sile privla~enja i odbijanja. 2. ∆t ∆I 32. Pri promeni ja~ine struje u strujnom kolu od 3A na 3. Odnos je Fp/Fo = 1. 5. nalaze se u vazduhu (vakuumu).? q1q2 = 1.

1 m naelektrisana je do potencijala 100 V. 9. Kolika je ja~ina magnetnog polja i magnetna indukcija u ta~kama koje su na normalnom rastojanju 0.52 x 107 m/s. 27 A). Koliki se rad utro{i na naelektrisanje kondenzatora? Koliko je energija elektri~nog polja kondenzatora? (Rez:10-4 J.9 kW.4 H? (Rez: 5 V). Kondenzator kapaciteta 10 nF priklju~i se na elektri~ni izvor napona 100 V. Koliku snagu razvija motor. Kroz beskona~an pravolinijski provodnik proti~e struja ja~ine 10 A.1 nC). ako kroz njega proti~e struje stalne ja~ine 10 A. U toku vremena 4 x 10-2 s promeni se ja~ina struje od 2 A na 2. Metalna lopta polupre~nika 0.5 A.6 x 105 J).7. Koliko je indukovana eme samoindukcije? Koeficijent samoindukcije je 0.1 m od provodnika? (Rez: 50/π A/m. Elektron se kre}e u homogenom magnetnom polju u vakuumu normalno na linije indukcije po krugu polupre~nika 0. 8. 12. 11. (Rez: 5. . 13. Koncentracija slobodnih elektrona iznosi 1028 1/m3. 14. Kolika je brzina usmerenog kretanja slobodnih elektrona kroz metalni provodnik popre~nog preseka 1 mm2 . Kolika je brzina i period obrtanja elektrona? (Rez: 3. 5 x 10-4 J).9 x 103 kg/m3. Elektri~ni motor pokre}e lift mase 1. 10.33 mg/C). Koliki su otpori ovih provodnika? (Rez: 10 Ω. 16. Koliki je elektrohemijski ekvivalent bakra ako se pri elektrolizi bakar-sulfata bakarna anoda zapremine 720 cm3 potro{i za 9.5 Ω. T = 1. Kolika ja~ina struje proti~e kroz motor? Stepen korisnog dejstva motora je 0. Kada se dva otpornika ve`u redno tada je ekvivalentni otpor 40 Ω. 1. (Rez: 0.7 x 105 s pri ja~ini struje 20 A? Gustina bakra je 8. a kada su vezani paralelno ekvivalentni otpor je 7. 15. 20 x 10-6 T). 30 Ω). (Rez: 6 x 10-3 m/s).5 m/s. Kolika se koli~ina toplote oslobodi u elektri~noj sijalici ako kroz nju pro|e koli~ina elektriciteta 3 x 103 C pri naponu 220 V? (Rez: 6.2 t stalnom brzinom 0.75 x 10-8 s).9. Koliki je kapacitet lopte ako se ona nalazi u vazduhu? Koliko je naelektrisanje lopte? (Rez:11 x 10-12 F.1 m. Indukcija magnetnog polja je 2 x 10-5 T.

uz k = R/NA na oblik p = nkT. (Daltonov zakon).315 J/molK)..pritisak gasa na temperaturi t.broj molova. Kako je W = kT . T = const). . gde je V0 . sledi V0 T0 Za izohorni proces. a p . Prelaskom na apsolutnu temperaturu sledi p0 T0 Pritisak gasne sme{e jednak je sumi parcijalnih pritisaka gasova koji ~ine tu smesu p = p1 + p2 + p3 + .023 x 1023 mol-1. Jedna~ine koje povezuju te veli~ine nazivaju se jedna~ine stanja. a broj molekula koji se sadr`i u jednom molu bilo kog gasa je Avagardov broj NA = 6. Odnos R/NA = k = 1. Zapremina jednog mola je 22. zapremina gasa menja se linearno sa promenom teperature V = V0 (1 + γt ) . FIZIKA VELIKOG BROJA ^ESTICA Osnovi zakoni molekulsko kineti~ke teorije idealnog gasa Parametri stanja idealnog gasa mase m su: pritisak p. V . Jedna~ina stanja pV = RT svodi se. Za izobrani proces.zapremina gasa na t = 0 oC. NL = 2. proizvod pritiska i zapremine gasa je konstantna veli~ina pV = const. odnosno pV = µRT za proizvoljnu koli~inu gasa. Broj molekula u jednom m3 naziva se Lo{mitov broj.gde 3V 3 mv 2 3 je N/V koncentracija molekula. p T = . Osnovna jedna~ina molekulsko-kineti~ke teorije idealnog gasa daje vezu izme|u pritiska gasa i 2N njegove srednje kineti~ke energije molekula (Klauzijusova jedna~ina) i oblika je p = W .pritisak na t = 0 oC. i oblika je pV = RT za mol gasa. Pri zagrevanju ~vrstih tela njegova zapremina menja se po zakonu V = V0 (1 + βt ) . ([arlov zakon). to iz jednakosti = kT sledi da je srednja 2 2 2 3kT 3RT kvadratna brzina v = . (Avagadrov zakon ). + pn = ∑ pi . p = const). gde je µ . gde je n = N/V koncentracija molekula (broj molekula po jedinici zapremine). ili za dva gasna stanja p1V1 = p2V2 = const (Bojl-Moriotov zakon).6868 x 1025 mol-1.4.38 x 10-23J/K Bolcmanova konstata. γ zapreminski koeficijent kubnog {irenja gasa (1/273 K-1. i =1 n Pri istim pritiscima i temperaturama mol svakog gasa zauzima jednake zapremine.. V T = (Gej-Lisakov zakon) Kori{}enjem termodinami~ke temperature T. = m M Svojstva ~vrstih i te~nih tela Pri zagrevanju ~vrstog tela njegove linearne dimenzije menjaju se sa temperaturom po zakonu l = l0 (1 + αt ) . (V = const) pritisak je p = p0 (1 + γt ) gde je p0 . gde je l0 linearna razmera tela na 0 oC a α koeficijent linearnog {irenja). Jedna~ina stanja idealnog gasa (Klapejron-Mendeljejeva jedna~ina ) objedinjuje sva tri gasna zakona. µ = m/M a R univerzalna gasna konstanta (R = 8.zapremina na temeraturi t.4 dm3 . Za izotermni proces. zapremina V i teperatura T.

odnosno Q = kSv = kS 2 gh . gde je ρv2/2 . Brzina isticanja gasova iz suda u kome je pritisak p > p0. gde je ρ0 gustina tela na 0 oC.hidrostati~ki pritisak a p . ∆v/∆t . za bilo koja dva preseka va`i S1v1 = S 2v2 ( jedna~ina kontinuiteta). se manjom silom izaziva ve}i efekat F F S p1 = p2 ⇒ 1 = 2 ⇒ F2 = F1 2 . gde je k . gde je η koeficijent unutra{njeg ∆t trenja.01 x 105 Pa normalan atmosferski pritisak. iz uslova ravnote`e sile trenja i sile te`ine i sile potiska odrediti koeficijent viskoznosti: 2 2 ( ρ t − ρ f ) gr η= . S1 S 2 S1 Pritisak. je F = 6πηrv .. Ako je strujna cev 2 2 2 ρv horizontalna tada je p + = const . ρ gustina fluida i h dubina (visina) stuba fluida. U fluidima se pritisak p = F/S (sila po jedinici povr{ine) prenosi u svim pravcima podjednako p1 = p2 = p3 = .stati~ki 2 pritisak. Brzina isticanja fluida (te~nosti) iz nekog otvora na dubini h ispod slobodne povr{ine. Ova formula primenjiva je i za {irenje te~nosti pri zagrevanju. U bilo kom preseku gustina fluida je nepromenjena. mo`e se. Ako se sferno telo kre}e ravnomerno kroz fluid brzinom v. Promena gustine ~vrstih i te~nih tela pri njihovom zagrevanju dovodi do promene gustine po zakonu ρ = ρ0 . je v = Sila unutra{njeg trenja je. kod hidrouli~ne prese.koeficijent kontrakcije mlaza.a u slu~aju strujne cevi jednakog preseka (v1 = v2) 2 je p + ρgh = const . je prema Tori~elijevoj formuli v = 2 gh .masa istisnugog fluida (Arfimedov zakon). S . Na svako potopljeno telo u fluidu deluje sila potiska koja je jednaka te`ini istisnutog fluida F = Q = m f g . sila otpora. podle`u zakonima hidromehanike. 1 + βt Ravnote`a fluida (te~nosti i gasovi) i zakoni kretanja kao i uzajamno dejstvo fluida sa tvrdim telima pri njihovom relativnom kretanju. F = ηS 2∆p ρ . ρv 2 ρv 2 Za bilo koja dva preseka strujne cevi bi}e: p1 + 1 + ρgh1 = p2 + 2 + ρgh2 . gde je p0 = 1. gde je mf . jer za S2 > S1 je F2 > F1.gde je V0 zapremina tela pri t = 0 oC a β koeficijent zapreminskog {irenja. ρgh . ko~nica i sl.gustina gasa. gde je ρ . Za slu~aj kada se sferno telo polupre~nika r kre}e u nekom fluidu brzinom v. Bernulijeva jedna~ina odre|uje raspodelu pritisaka u strujnoj cevi i oblika je: ρv 2 p+ + ρgh = const . Zapreminski protok istekle te~nosti je Q = Sv = S 2 gh . Npr. = pn (Paskalov zakon)..dinami~ki pritisak. ∆v . v 9 . Pri stacionarnom strujanju idealnog fluida masa (zapremina) fluida koja protekne kroz bilo koji presek strujne cevi u jedinici vremena ostaje nepromenjena m = ρV = ρSv = const . prema Staksovom zakonu.gradijent brzine (promena brzina du` pravca koji je normalan na pravac strujanja fluida. izazvan silom te`ine fluida je hidrostati~ki pritisak i zavisi od dubine (visine) ispod slobodne povr{ine fluida p = p0 + ρgh ..povr{ina. pa je Sv = const . prema Njutnovom zakonu .

Za mol gasa je U = RT . je toplotni koja ima µ molova je ∆U = µCV ∆T = mcV M∆T . Ti efekti su rezultat dejstva me|umolekulskih sila dodirnih povr{ina. Osnovni zakoni termodinamike Unutra{nja energije predstavlja ukupnu energiju termodinami~kog sistema i jednaka je zbiru kineti~ke energije translatornog i rotacionog kretanja molekula sistema (Ep = 0). u cilindru popre~enog preseka S . javljaju se karakteristi~ni efekti poznati kao povr{inski napon i kapilarne pojave. g . a u slu~aju kada se stanje sistema menja pri P = const izvr{eni rad nad sistemom je A = p∆V.33 za vi{eatomni molekul. Za slu~aj kada se stanje sistema menja pri V = const. i i RT T U = W = Ek + EkR = nkT = n 2 2 NA gde je i broj stepeni slobode ( i = 2 za jednotome. gde je ∆l pomak klipa uslovljen promenom zapremine.koeficijent povr{inskog napona. Razlika Cp .ugao kva{enja. 2 i ∆U ⎤ ⎡ = R = CV je molarni toplotni kapacitet sistema pri konstantnoj zapremini i Odnos ⎢ ⎦ ⎣ ∆T ⎥V = const 2 izra`ava se jedinicom J/molK. a za proizvoljnu koli~inu gasa ∆U = µC p ∆T = mc p ∆T Odnos cp/cV =χ i predstavlja Poasonovu konstantu (χ = 1.Na dodirnim povr{inama te~nosti i vazduha. kao i kod ~vrstih tela i te~nosti. Koeficijent iskori{}enja toplotne ma{ine. r -polupre~nik ρgr kapilare. Ako se taj rad vr{i u toplotnoj ma{ini.4 za dvoatomni i 1. Konstanta povr{inskog napona γ (N/m2). Odnos CV/M (M molarna masa). ρ . a za proizvoljnu koli~inu gasa.gustina te~nosti. ∆S U potopljenim kapilarama (cevima polupre~nika r < 1 mm) u nekoj te~nosti. tada je promena unutra{nje energije ∆U = Q = cV m∆T . predstavlja specifi~nu toplotu sistema pri V = const. shodno II principu termodinamike predstavlja odnos iz Q − Q2 Q T korisnog rada i unete energija u ma{inu η = 1 = 1 − 2 = 1 − 2 gde je Q1 uneta energija u Q1 Q1 T1 . tj. Odnos ⎢ ⎥ 2 ⎣ ∆T ⎦ p = const kapacitet sistema pri p = const Promena unutra{nje energije za mol gasa je ∆U = C p ∆T = c p M∆T . a drugi deo na promenu unutra{nje energije Q = A + ∆U = p∆V + ∆U . M 2M Za mol gasa je promena unutra{nje energije ∆U = CV ∆T = cV M∆T .Zemljino ubrzanje a α . nivo te~nosti se di`e (kapilarna atrakcija) ili spu{ta (kapilarna depresija) do visine 2γ cosα h= . gde je γ .CV = R predstavlja Majerovu jedna~inu. i = 6 vi{eatomne molekule) i . predtstavlja odnos iz izvr{enog rada (potrebnog za ∆A uve}anje povr{ine te~nosti) i same te povr{ine γ = . tada je A = p∆V = pS∆l . i+2 ⎡ ∆U ⎤ = R = C p . 2 i Promena unutra{nje energije je ∆U = R∆T .66 za jednoatomni 1. C i R cV = V = . i = 5 za dvotomne. Ako se termodinami~kom sistemu dovede spolja neka energija (toplota) tada po I principu termodinamike jedan deo te energije ide na vr{enje rada A.

Koliki }e pritisak p2 biti u balonu pri temperaturi 127 oC.5 kg azota na temperaturi 327 oC . Temperatura vazduha koji okru`uje balon je 250 K.31 J/molK.4 dm3 a broj molekula u jednom molu NA = 6. t2 = 127 oC Re{enje: Iz Gej-Lisakov zakona Odrediti: V2 . ako se iz njega ispusti 50 % azota? Molarna masa azota je 28 g/mol.33 x 106 Pa ? Univerzalna gasna konstanta je R = 8.023 N x 1023 .4 ⋅ 108 . Dato: Odrediti: V = 1 cm3 n-? Re{enje:Kako je zapremina jednog mola Vm = 22. Vm 2. ako je vazduh u sudu evakuisan do pritiska 1. Dato: V = 1 cm3 t = 10 oC p = 1.33 x 10-6 Pa R = 8.? . Koliku zapreminu zauzima azot ako se zagreje do 126 oC ? Pritisak ostaje nepromenjen. Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT ⇒ Dato: V = 12 dm3 T1 = 600 K M = 28 g/mol Odrediti: m2 .44kg . a T1 i T2 su temperature toplotnog rezervoara i hladnjaka. to je n = A V = 2. U balonu zapremine 15 l nalazi se kiseonik pod pritiskom 6 x 106 Pa. Koliko je molekula vazduha ostalo u sudu zapremine 1 cm3 pri temperaturi 10 oC.31 J/molK a Avogadrov broj NA = 6.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 13. a univerzalna gasna konstanta 8. Odrediti masu kiseonika ako je njegova molarna masa M = 32 g/mol Dato: V = 15 dm3 T = 250 K M = 32 g/mol R = 8. NA RT 5. U balonu zapremine 12 l nalazi se masa 1.cilindar.31 J/molK Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 1.023 x 1023. Q2 odvedena energija hladnjaka. Dato: V = 10 dm3 t1 = 27 oC . Azot na temperaturi 27 oC zauzima zapreminu 10l.7 ⋅ 1019 molekula .3l . RE[ENI ZADACI 1. Odrediti broj molekula koji se sadr`e u 1 cm3 gasa pri normalnim uslovima.31 J/molK Odrediti: N-? N pVN A RT ⇒ N = = 3. M RT 4. V1 T1 T1 3.

75 ⋅ 1018 . je pV1 = 0. Koliko molekula ima u 1 cm3 gasa? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT = Dato: V = 1 cm3 W = 2 x 10-20 J p = 5 x 104 Pa Re{enje: Iz izraza p = Odrediti: N-? 2N 3 pV W ⇒N= = 3. a temperatura gasa 0 0C. i M MV1 jedna~ina stanja za krajnje stanje gasa.5 x 106 Pa ? Dato: V = 10 dm3 T = 260 K M = 32 g/mol R = 8. M RT 7.7 ⋅ 1022 molekula .5m1RT2 .5 p1 2 = 1.31 J/molK m1 = 1. Odrediti: t-? Dato: V = 100 cm3 T = 273 K k = 1. Neonska sijalica puni se kroz mali otvor tako da u svakoj sekundi prolazi 1021 molekula gasa. ako pri temperaturi . Brzina prodiranja gasa je stalna. N0 9. Srednja kineti~ka energija translatornog kretanja molekula nekog gasa je 2 x 10-20 J. V kT N = 27 s . Koliko je vremena potrebno da se sijalica napuni gasom do pritiska 105 Pa (ako je prethodno bio vakuum)? Zapremina sijalice je 100 cm3. Zapremina mehura pri isplivanju sa dna jezera na povr{inu uve}a se 3 puta.5 m1. Kolika je masa kiseonika koji se nalazi u balonu zapremine 10 litara.2 ⋅ 107 Pa . Kolika je dubina jezera? Gustina vodenog mehura je 103 kg/m3.65 ⋅ 107 Pa .5 2 ⇒ p2 = 0.3kg . .5 kg Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa za po~etno stanje m m RT pV1 = 1 RT1 ⇒ p1 = 1 1 = 2. dobija se deljenjem M p2 T T = 0. p1 T1 T1 6. pritisak gasa je 5 x 104 Pa. 3V 2W 8.5 x 106 Pa Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 2.13 oC manometar na balonu pokazuje pritisak 1.R = 8. uz m2 = 0.31 J/molK p = 1.38 x 10-23 J/K p = 1 x 105 Pa Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = Vreme punjenja sijalice je t = N pV kT ⇒ N = = 2.

? . Ako je temperatura vode na dnu i povr{ini pribli`no ista.9 ⋅ 10− 3 kg / mol .01 x 106 Pa Odrediti: h-? Odrediti: ρ-? a masa je m = m1 + m2 . Tada je ∆p = 2p2 = 2p0 jer je na povr{ini jezera p2 V1 V1 ∆p pritisak p2 = p0. broj molova gasne sme{e.∆p .2 x 10-5 1/0C. sledi M2 M1 RT m1 m2 m m + ( ) . Kolika je promena njegove zapremine? Gustina gvo`|a je 7.68 x106 J. Na}i masu jednog mola gasne sme{e koju ~ini 25 g kiseonika i 75 g azota. Za zagrevanje predmeta od gvo`|a utro{ena je koli~ina toplote od 1. Tra`ena dubina jezera je h = = 20m . to je po Bojlp V V Mariotovom zakonu 1 = 2 ⇒ p1 = p2 2 = 3 p2 . Odrediti gustinu gasne sme{e koja se sastoji iz 4 g vodonika i 32 g kiseonika pri temperaturi 7 0 C i pritisku 9. bi}e p = p1 + p2 = ( ) a njena gustina ρ = = = 0. m2 = 32 g T = 280 K p = 9. Masa jednog V M1 M 2 M1 M 2 m m + m2 mola sme{e je M = = 1 = 28. koeficijent kubnog {irenja 1. Dato: Q= 1.6 x 102 J/kgK Odrediti: ∆U . M1 = 2 g/mol. Uz uslov da je V = M2 M1 RT m1 m2 m m1 + m2 kg + const. gde je µ = 1 + 2 = 3.5 .3 x 104 Pa. ρg Re{enje: Iz izraza za hidrostati~ki pritisak ∆p = ρgh sledi da je h = 10. Dato: V2 = 3V1 ρ = 103 kg/m3 p = 1.3 x 104 Pa. Iz jedna~ine gasnog m m stanja za vodonik.48 3 . V M1 M 2 V RT ( m1 + m2 ) m p M1 M 2 11. sledi p1V = 1 RT i p2V = 2 RT . M2 = 32 g/mol Re{enje: Pritisak gasne sme{e je p = p1 + p2 . Dato: m1 = 4 g. Dato: m1 = 25 g. M2 = 28 g/kol Odrediti: M-? Re{enje: Iz jedna~ine gasnog stanja za kiseonik p1V = m1 m RT i azot p2V = 2 RT . odnosno kiseonik. p = p1 + p2 = µ µ 12. gde je ∆p razlika pritisaka ρg na dnu i povr{ini jezera.8 x103 kg/m3.68 MJ c = 4. m2 = 75 g M1 = 32 g/mol.

5 m n = 150 kapi ρ = 9 x 102 kg/m3 V = 2 cm3 Odrediti: γ-? Re{enje: Kapljica se otkine od otvora kada se izjedna~e sila te`ine Q = mg = ρ jedne kapi V/n) i sila povr{inskog napona F = 2πrγ . s 15. odnosno l1 − l01 = l01α1∆t ) . Koliko je koeficijent povr{inskog napona ulja.? Re{enje: Po zakonu linearnog {irenja bi}e: l1 = l01 (1 + α1∆t ) i l2 = l0 2 (1 + α 2 ∆t ) .33 x 103 Pa Odrediti: v2 .51m . uz uslov ∆l = l1 . dok je l01 = ∆l + l02 =15. l2 − l0 2 = l02α 2 ∆t ) .5 m/s. Kolike su du`ine tih {ipki na 0 oC ? Dato: α1 = 2. pa je je β = 3α) Koli~ina toplote potrebna za zagrevanje tela je Q = mc∆t = ρV0c∆t ⇒ ∆t = ρV0c 3αQ promena zapremine ∆V = = 1. daje 2 2 v2 = 2∆p ρ + v1 = 1. Kroz {iri deo horizontalno postavljene cevi te~e voda brzinom 0.71 2 m . Kako je i l01 = ∆l + l02 to se dobija da je l01 = ∆lα1 = 15. Dato: v1 = 0.l2 daje l01α1 = l0 2 α 2 .33 x 103 Pa . Odrediti brzinu proticanja vode u u`em delu cevi ako je razlika pritisaka izme|u ovih delova cevi 1. α2 = 1.4 x 10-5 1/oC .Re{enje: Po zakonu zapreminskog {irenja je V = V0 (1 + β∆t ) ⇒ ∆V = V − V0 = V0 β∆t = 3V0α∆t (jer Q . Razlika du`ina aluminijumske i bakarne {ipke pri bilo kojoj temperaturi iznosi 15 cm.? 2 2 Re{enje: Primena Bernulijeve jedna~ine na horizontalnu cev ρ v1 v + p1 = ρ 2 + p2 . Kroz otvor cevi polupre~nika 0. V g n Iz (zapremina jednakosti 2πrγ = N ρVg 1 ρVg ⇒ γ = = 3 ⋅ 10− 2 .5 mm isti~e 150 kapi ulja. Oduzimanjem ovih jdna~ina.51 m. ako je zapremina ulja 2 cm3 a gustina 9 x 102 kg/m3 ? Dato: r = 0. Gustina vode je 103 kg/m3. l02 .5 m/s ∆p = 1. α 2 − α1 14.?. ρc 13. n m 2nπr .7 ⋅ 10− 5 m3 .7 x 10-5 1/oC T = 273 K Odrediti: l01 .

Dato: µ = 5 mola ∆T = 400 K Re{enje: Kako je po prvom principu termodinamike Odrediti: ∆U . Kolika je du`ina pomeranja klipa i izvr{en rad.2l .?.5 x 106 Pa.25 = 25% . sa temperaturom greja~a 127 oC i hladnjaka 27 oC. je 2.4 l i temperature 27 0C. Maksimalni pritisak koji boca mo`e da izdr`i je 1. η . Ako se azot zagreje do temperature 320 K. η Q1 Q1 η= Kako je s druge strane 18. Koliki je stepen iskori{}enja toplotne ma{ine i kolika je toplota predata radnom telu? Dato: T1 = 400 K. T2 = 400 K V1 = 24 l Re{enje: Iz Gej-Lisakovog zakona (p = const) zapremine ∆V = V2 − V1 = Sh = r 2πh ⇒ h = Odrediti: A .31 J/molK a broj stepeni slobode dvoatamnog gasa je i = 5. 5 17.V1)=80 kJ.16. koji je zatvoren u cilindru sa pokretnim klipom.?. Proces zagrevanja se vr{i pri p = const. ako se pri stalnom pritisku 108 Pa gas zagreje do temperature 127 0C? Polupre~nik cilindra je r = 8 cm.? T1 − T2 T = 1 − 2 = 0. Kako je promena V1 T1 T1 ∆V = 3. T2 = 320 K p1 = 106 Pa Odrediti: p2 .? ∆U = ∆Q − ∆A = µC p ∆T − p∆V = µ∆T (C p − R) .84kJ . Zapremina gasa. U cilindru sa pokretnim klipom nalazi se 5 molova azota. Za koliko se promeni unutra{nja energija gasa ako se on zagreje za 127 oC? Univerzalna gasna konstanta je 8. da li }e boca izdr`ati pritisak azota? Dato: T1 = 280 K. Kako je C p = to je ∆U = 7 i+2 R= R 2 i 2 µR∆T = 6. T2 = 300 K Ak = 10 kJ Re{enje: Odrediti: A . Toplotna ma{ina. radi prema Kornoovom ciklusu i to tako da je u jednom ciklusu koristan rad 10 kJ. h . U ~eli~noj boci nalazi se azot pod pritiskom 106 Pa i na temperaturi 280 K.98cm r 2π Izvr{eni rad je A = p∆V = p(V2 .? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 3. Dato: T1 = 300 K. 19.? . T1 T1 Q − Q2 Ak A η= 1 = ⇒ Q1 = k = 40kJ .

ako se 50% mehani~ke energije transformi{e u unutra{nju energiju (toplotu)? . Iz suda se evakui{e vazduh pri konstantnoj temperaturi sve do pritiska 2 x104 Pa. p2 T2 T = .3 J/molK.142 ⋅ 106 Pa . Na zavr{etku cev je zatvorena.58cm . ~ija specifi~na toplota je 125 J/kgK. a bo~no ima dva kru`na otvora u kojima te~nost isti~e brzinom 5 m/s i 10 m/s. Odrediti: ∆m . Vazduh se nalazi u sudu zapremine 10 m3 i temperature 127 oC. Dato: T = 300 K NA = 6 x 1023 V = 2 dm3 p = 6.19 ⋅ 1019 molekula .31 J/molK.Re{enje: Iz [arlovog zakona (V = const) pmax boca }e izdr`ati ovaj pritisak.82cm r1 = r 3 3 3v1 r2 = r v = 1. sledi p2 = p1 2 = 1. Iz zapreminskih protoka na Q Q v 2 Q1 = = πr1 v1 Q2 = = π 2 r 2v2 kru`nim otvorima i sledi i = 1. Iz ovoh jedna~ina sledi da je ∆m = m1 − m2 = ( p1 − p2 ) = 6. ako je pritisak u sudu bio 105 Pa. r2 . polupre~nika 5 cm proti~e idealna te~nost brzinom 2 m/s.74kg M RT 22. Za koliko stepeni je ve}a temperatura tog tela. Koliki treba da budu polupre~nici bo~nih otvora da bi kroz njih zapreminski protok te~nosti bio jednak polovini zapreminskog protoka te~nosti na ulazu u cev? Dato: Odrediti: r1 . Koliko je molekula gasa u sudu ako je njegova temperatura 27 oC? Avagadrov broj je 6. a molarna masa vazduha 2. Pri udaru o zemljino tlo ono se zagreje. a univerzalna gasna konstanta 8.? v1 = 5 m/s. Kako je p2 < p1 T1 T1 20. v2 = 10 m/s r = 5 cm Q1 = Q2 = Q/3 Re{enje: Zapreminski protok te~nosti na ulazu u cev je Q = Sv = πr2v. pada sa visine 1. Gasna konstanta je R = 8. 3v2 23. Metalno telo. Odrediti masu evakuisanog vazduha. Kroz cilindri~nu cev.8 x 10-2 kg/mol. RT 21.02 x 1023 mol-1.?.6 x 105 Pa. p2 = 2 x 105 Pa M = 28 g/mol Re{enje: Jedna~ina stanja vazduha pre njegovog ispu{tanja je p1V = m1 RT1 a posle ispu{tanja M p2V = m2 VM RT2 .? Dato: p1 = 105 Pa.6 x 105 Pa Odrediti: V-? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = odnosno N = N pV kT ⇒ N = V kT pVN A = 3. U sudu zapremine 2 dm3 nalazi se gas pod pritiskom 6.2 km.

Dato: c = 125 J/kgK R = 1,2 km 0,5 Ep = Q

Odrediti: ∆T - ?

Re{enje:Kako je potencijalna energija tela E p = mgh a unutra{nja energija ∆U = mc p ∆T , sledi da je, uz uslov Q = 0,5 Ep, ∆T =
0,5 gh = 47 K . cp

24. Koliko se energija oslobodi pri spajanju vi{e manjih vodenih kapi polupre~nika 2 x 10-3 mm u jednu kap polupre~nika 2 mm? Konstantna povr{inskog napona vode je 7,4 x 10-2 N/n Dato: σ = 7,4 x 10-2 N/m2 R = 2 mm r = 2 x 10-3 mm Odrediti: ∆T - ?

Re{enje: Promena potencijalne energije povr{inskog sloja kapi, izazivana smanjenjem povr{ine kapi ∆S pri njihovom sjedinjenju u jednu kap, jednaka je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) , gde je S1 -povr{ina svih malih kapi, a S2 -povr{ina ve}e kapi. Kako je S1 = 4πr 2 n (n-broj malih kapi) i S 2 = 4πR 2 , kao 4 i M = nm (m - masa jedne kapi a M masa velike kapi), to je, uz m = ρV1 = πr 3 ρ i 3

4 ⎛R⎞ M = ρV2 = πR 3 ρ , n = ⎜ ⎟ = 1000kapi . Kako je povr{ina svih malih kapi 3 ⎝r⎠ S1 = 4πr 2 R3 R3 R = 4π , to je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) = 4πR 2σ ( − 1) = 3,5 ⋅ 10− 3 J . 3 r r r

3

25. Koeficijent korisnog dejstva toplotne ma{ine je 30 %. Koliki }e biti koeficijent korisnog dejstva, ako bi se gubitak toplote smanjio dva puta? Dato: η1 = 30 % Q2' = Q/2 Odrediti: η-?

Re{enje: Za slu~aj kada je gubitak toplote (odvedena hladnjaku) Q2 , koeficijent korisnog dejstva je Q Q Q η1 = 1 − 2 ⇒ 2 = 1 − η1 = 0,7 , a za slu~aj kada je odvedena toplota Q2 ' = 2 , tada je Q1 Q1 2 ′ Q2 Q η2 = 1 − = 1 − 2 = 0,65 = 65% . Q1 2Q1 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. U balonu zapremine 10 l nalazi se vodonik pod pritiskom 20 x 105 Pa. Koliku zapreminu bi zauzeo vodonik na istoj temperaturi pri normalnom atmosferskom pritisku (p0 = 105 Pa) ? (Rez: 0,2 m3).

2. Do koliko Kelvinovih stepeni treba zagrejati idealni gas da bi se njegova zapremina pove}ala dva puta u odnosu na njegovu zapreminu na 0 oC ? (Rez: 546 K). 3. Gas se ohladi izohorno do 0 oC, pri ~emu se njegov pritisak smanji dva puta. Na}i po~etnu temperaturu gasa? (Rez: 546 K). 4. Gas se nalazi pod pritiskom 5 x 102 Pa i zauzima zapreminu 4 l. Odrediti ukupnu kineti~ku energiju translatornog kretanja molekula. (Rez: 3 J). 5. Koliko se molekula vazduha nalazi u sobi zapremine 290 m3 pri temperaturi 17 oC. i pritisku 105 Pa (Bolcmanova konstanta je k = 1,38 x 10-23 J/K) ? ( Rez: 1027 molekula). 6. Du`ina aluminijumske {ipke pri 0 oC. je 79,5 cm, a gvozdene 80 cm. Pri kojoj temperaturi t }e obe du`ine biti jednake? Linijski koeficijenti {irenja su α1 = 2,4 x 10-3 1/ oC i αa = 1,2 x 10-3 1/ o C . (Rez: 803 oC). 7. Kolika je brzina isticanje vode kroz bo~ni otvor koji je za 2 m ni`i od nivoa vode u sudu? Ako je povr{ina otvora 2 cm2, izra~unati zapreminski protok vode. Nivo vode smatrati konstantnim. (Rez: 6,26 m/s; 1,25 x 10-3 m3/s). 8. Gvozdena kuglica polupre~nika 1 mm pada kroz glicerin konstantnom brzinom 0,5 m/s. Odrediti koeficijent viskoznosti glicerina? Gustina gvo`|a je 7,8 x 103 kg/m3 a glicerina 1,25 x 103 kg/m3. (Rez: 2,88 x 10-2 Pas). 9. Koliki treba da bude polupre~nik kapilarne cevi da bi visina te~nog stuba u kapilari bila 10 cm? Konstanta povr{inskog napona vode je 7,2 x 10-2 N/m, a gustina 103 kg/m3. (Rez: 1,5 mm) 10. Idealna toplotna ma{ina izvr{i u jednom ciklusu rad 75 kJ. Ako je temperatura greja~a 100 oC, a hladnjaka 2 oC, odrediti stepen korisnog dejstva, koli~inu toplote Q1 koju ma{ina prima od greja~a i koli~inu toplote koju ma{ina predaje hladnjaku. (Rez: η = 26,3 %, Q1 = 274 kJ, Q2 = 200 kJ) 11. Koliku masu ima kap vode koja isti~e iz staklene cev~ice polupre~nika 0,5 mm? Smatrati da je polupre~nik kapi jednak polupre~niku cevi. Konstanta povr{inskog napona vode JE 7,4 x 10-2 N/m. (Rez: 2,36 g). 12. U idealnoj toplotnoj ma{ini se za svaki kJ energije, dobijen od toplotnog izvora, izvr{i SE rad 300 J. Odrediti koeficijent korisnog dejstva ma{ine i temperaturu greja~a, ako je temperatura hladnjaka 280 K. (Rez: 33 %, T1 = 420 K).

5. OSCILACIJE, TALASI I OPTIKA Mehani~ke i elektromagnetne oscilacije Oscilovanje tela ili sistema, koje se vr{i pod dejstvom sile F, proporcionalno pomaku tela od ravnote`nog polo`aja, predstavlja harmonijsko oscilovanje. Kod takvog kretanja je F = kx, gde je k - restituciona konstanta. Kinematiska jedna~ina harmonijskog oscilovanje ima oblik x = A sin(ωt + ϕ 0 ) , gde je x - pomak (elongacija) ta~ke u datom trenutku od ravnote`nog polo`aja, A-amplituda oscilacija (m), ωt + ϕ0 = ϕ - faza oscilovanja (rad), ϕ0 -po~etna faza (rad) i ω-kru`na frekvencija (rad/s). Kru`na frekvencija povezana je sa brojem oscilacija u jedinici vremena (frekvencija) ν i periodom oscilovanja T (s) izrazom 2π ω = 2πν = . T Za slu~aj linearnog oscilovanja obe{enog tela mase m o oprugu (dinami~ko oscilovanje), jedna~ina oscilovanje je istog oblika kao i kod kinematskog oscilovanja, a period oscilacija, tela mase m je m 1 1 k , a ν= = . T = 2π k T 2π m Ako je osciluju}e telo matemati~ko klatno du`ine l, period oscilovanja je l 1 1 g T = 2π , aν = = . g T 2π l Period oscilovanja fizi~kog klatna momenta inercije I je I 1 1 mgl T = 2π ,a ν = = , gde je l rastojanje od ta~ke vesanja do mgl T 2π I centra mase tela a m - masa osciluju}eg tela. Trenutna brzina osciluju}eg tela je v = ωA cos(ωt + ϕ 0 ) , a njena maksimalna vrednost (amplitudna brzina) je vmax = ωA . Ubrzanje osciluju}eg tela u datom trenutku je a = −ω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) , a maksimalno ubrzanje je amax = -ω2A. Sila, pod ~ijim dejstvom se vr{i oscilovanje tela ima vrednost F = ma = − mω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) = −mω 2 x , gde je Fmax = mω2A. Kako je F = - kx, to je k = mω2. 1 1 2 Maksimalna kineti~ka energija (energija u ravnote`nom polo`aju) je Ek max = mvmax = mω 2 A2 a 2 2 1 2 1 potencijalna (elasti~na potencijalna) energija je E pmx = kx = mω 2 A2 . Ukupna energija 2 2 1 oscilovanja je E = Ek + E p = mω 2 A2 = Ek max = E p max . 2 Elektromagnetne oscilacije predstavljaju naizmeni~no pretvaranje elektri~ne energije u magnetnu i obrnuto. To pretvaranje vr{i se u LC-kolu koga ~ini kondenzator kapaciteta C i induktivni kalem koeficijenta samoindukcije L. Ako je otpor kola R = 0, oscilacije su neprigu{ene (neamortizovane). Period oscilovanja LC kola, dat je Tomsonovom formulom T = 2π LC , frekvencija 1 1 1 ν= = , a sopstvena frekvencija ω 0 = . T 2π LC LC

Jungov modul elasti~nosti. Na granici dve sredine nastaju pojave odbijanja i prelamanja svetlosti. Optika Svetlost predstavlja emisiju elektromagnetnih talasa u dijapazonu talasnih du`ina od 400 . ρ gde je χ-odnos specifi~nih toplota gasa pri konstantnom pritisku (cp) i konstantnoj zapremini cV. Zakon dobijanja: Upadi ugao αu jednak je odbojnom uglu αo. Zakon prelamanja: Odnos sinusa upadnog ugla α prema sinusu prelomnog ugla β na dve grani~ne sin α n = n2. Brzina prostiranja EM-talasa u vakuumu je c = 3 x 108 m/s. pa je ukupna energija 1 1 W = We + Wm = CU 2 + LI 2 . Zakon odbijanja va`i za sve oblike talasa (mehani~ke. su rezultat korpuskularnog svojstvava fotona . a EM talasi se mogu prostirati kako u svim sredinama tako i u vakuumu.fotone. 2 2 Mehani~ki i eletromagnetni talasi Proces rasprostiranja oscilovanja u elasti~nim sredinama naziva se talasni proces. koji pri tome emituju kvante svetlosti. Kad neprigu{enih elektromagnetnih oscilacija nema gubitka energije. normala i odbojni ugao le`e u istoj ravni. Ja~ina struje i indukcija polja su tako|e harmonijske funkcije vremena. q0 -maksimalno naelektrisanje.800 nm.ω0 -faza oscilovanja. µ gde je F-sila zatezanja `ica. µ -podu`na masa (masa po jedinici du`ine). takvi talasi su longitudinalni a u slu~aju kada su te oscilacije normalne na pravac prostiranja talasa talasi su transverzalni. Geometrijska optika je specijalni slu~aj talasne optike gde se svetlosni talasi prikazuju u vidu pravolinijskih svetlosnih zrakova. Po istom zakonu menja se i napon na krajevima kondenzatora u = q/C. S toga se pojave interferencije. pri ~emu upadni ugao. a ωt . Ako se oscilacije ~estica sredine poklapaju sa pravcem prostiranja. . gde je q-naelektrisanje kondenzatora. Brzina prostiranja longitudinalnih mehani~kih talasa kroz elasti~nu ~vrstu i te~nu sredinu data je E Njutnovom jedna~inom v = . EM-talase). Fotoni poseduju kako talasna tako i korpuskularna svojstva. a pojave: foroelektri~ni efekt. te~nim i gasovitim). Brzina prostiranja talasa v (bilo koje vrste i oblika) zadana je izrazom v = λ T = λν . ν-frekvencija. gde je E . ρ-gustina sredine.Jedna~ina elektromagnetnih oscilacija je oblika q = q0 sin(ωt + ϕ 0 ) . Brzina prostiranja transverzovanih talasa u zategnutoj `ici dato je relacijom F v= . difrakcije i polarizacije svetlosti obja{njavaju kao talasni procesi-talasne optika. T-period. gde λ -talasna du`ina. Izvori svetlosti su atomi i molekuli u kojima nastaje izmena energetskog stanja elektrona. ρ Brzina prostiranja longifudinalnih talasa u gasovima oddre|ena je izrazom χp v= . a n2 -apsolutni indeks prelamanja druge sredine. sredine je konstantna veli~ina i predstavlja relativni indeks prelamanja sin β n1 gde je n1 -apsolutni indeks prelamanja prve. pritisak svetlosti i dr. Mehani~ki talasi se prostiru u svim elasti~nim sredinama (~vrstim.kvantna optika.1 = 2 .

`i`na daljina ogledala je f = R/2. So~ivo kod kojih se snop paralelnih zraka posle prelamanja seku u jednoj ta~ki (`i`a so~iva) su sabirna so~iva. f n0 R Kod rasipnih so~iva za R1 i R2 uzima se negativni predznak. Opti~ko so~ivo je providno telo ograni~eno sa dve polirane krivolinijske povr{ine (obi~no sferne) ili jednom sfernom i jednom ravnom povr{inom. f R p l Uve}anje ogledala je u = L/P = l/p. a R1 i R2 su polupre~nici krivine so~iva. za koji je prelomni ugao βg = 90o . Za plankonveksna. Maksimumi interferencije su na onim mestima gde je putna razlika ∆r = mλ.1 = 2 ⇒ sin α g = 2 . f e f1 f 2 Interferencija svetlosti je pojava slaganja dva (ili vi{e) talasa jednakih perioda. Jedna~ina izdubljenog ogledala je f R p l gde je p-daljina predmeta od temena ogledala a l-daljina lika. Svako so~ivo ima dve `i`e. 1 2 1 1 = = + . n0 -indeks prelamanja sredine u kojoj se nalazi so~ivo. f p l Uve}anje so~iva defini{e se odnosom veli~ine lika L i veli~ine predmeta P. prednju i zadnju. Opti~ka mo} so~iva ω predstavlja recipro~nu vrednost `i`ne daljine ω = 1/f (1/m .Apsolutni indeks prelamanja sredine n je odnos iz brzine prostiranja svetlosti c u vakuumu i brzine svetlosti v u toj sredini c n= . . a so~ivo kod kojih prelomljeni zraci divegiraju i ~iji se produ`eci seku u jednoj ta~ki sa strane upadnih zrakova su rasipna so~iva. sa polupre~nicima krivina R1 i R2. pri ~emu se u ta~kama prostora (ukr{tanja) javljaju interferentni efekti u vidu poja~anja ili slabljenja amplituda rezultiraju}eg talasa (svetle i tamne pruge).dioptrija). je odnos veli~ine lika prema veli~ini predemta u = L/P = l/p = 1. sin β g n1 n1 o o Grani~ni ugao za vodu je 48 a za staklo 42 . 1 1 1 Za kombinovano so~ivo ekvivalenta `i`na daljina fe data je izrazom = + . odnosom daljine lika l i daljine predmeta p. 1 1 1 = + za Veza izme|u `i`ne daljine f. Kod ravnih ogledala daljina lika l jednaka je daljini predmeta. v Ako svetlosni zrak dolazi iz opti~ki gu{}e sredine na granicu opti~ki re|e sredine (n1 > n2 ) pod odre|enim grani~nim ili kriti~kim uglom αg. f n0 R1 R2 gde je n-indeks prelamanja materijala so~iva. 1 2 1 1 Jedna~ina ispup~enog ogledala je − = − = − . totalne refleksije (nema prelamanja). Opti~ka ogledala su ugla~ane ravne ili sferne povr{ine koje pravilno reflektuju svetlost. Uve}anje u. n 1 1 1 @i`na daljina tankog so~iva ima oblik = ( − 1)( + ) . Sferna ogledala mogu biti ispup~ena/ konveksna i izdubljena/konkavna. odnosno plankonkavna so~iva R2 te`i beskona~nosti pa je 1 n 1 = ( − 1) . u = L/P = l/p. Rastojanje `i`e od opti~kog centra je `i`na daljina f. odnosno = − za rasipno so~ivo. daljine predmeta p i daljine lika l data je jedna~inom f p l 1 1 1 sabirno. odnosno. nastaje pojava sin α g n n = n2. Kad sfernih ogledala polupre~nika R.

tgα β = n ⇒ α β = arctgn . Ako nepolarizovana svetlost upada pod upadnim uglom αβ za koji odbijeni i prelomljeni zrak obrazuju pravi ugao. a λ -talsna du`ina.ω .7 x 103 kg/m3 Re{enje: Periodi oscilovanja kuglica od bakra i aluminijuma (istih zapremina) su: T1 = 2π T2 = 2π T2 = T1 m2 . gde je N broj zareza po jedinici du`ine (mm).?. Taj uslov je ispunjen ako je. RE[ENI ZADACI 1. maksimalnu silu F i ukupnu energiju W. Difrakcija svetlosti mo`e se posmatrati pomo}u opti~ke re{etke (re{etka sa naizmeni~no providnim i neprovidnim povr{inama) Konstanta re{etke d (period re{etke) je rastojanje izme|u dva susedna proreza d = a + b gde je a -{irina propusnog. a ukupna energija W = mω2A2/2 = 4.44 s . λ-talasna du`ina svetlosti ϕ -ugao skretanja svetlosti.5 sin(0.6t + 0. vidi se da je: A = 0. T-?.56 x 10 Hz. gde je m-red interferncije.W-? m = 10 g A. ω = 0.7 x 103 kg/m3. tj. ∆ϕ = (2m + 1)π 2 Difrakcija svetlosti je pojava odstupanja svetlosnog talasa od pravolinijskog prostiranja (savijanje svetlosti) kada talas nai|e na o{tru prepreku ili uski otvor. Mesto minimuma odre|ena su uslovom ∆r = (2m + 1) .odnosno gde je fazna razlika ∆ϕ = ϕ 2 − ϕ1 = 2mπ . Polarizovana svetlost se mo`e dobiti dvojnim prelamanjem svetlosti kroz neke vrste kristala.8 rad. Kako su mase kuglica k m1 i k 4 m1 = ρ1V = πr 3 ρ1 3 i 4 m2 = ρ 2V = πr 3 ρ 2 .? 3 3 ρ1 = 8. frekvenciju ν. to je 3 ρ1 ρ ⇒ T2 = T1 1 = 5.6t + 0. λ Re{enje: Upore|ivanjem jedna~ine harmonijskog oscilovanja sa zadanom jedna~inom. obe{ena o oprugu. Koliki }e biti period oscilovanja ako se o oprugu obesi kuglica od olova istog polupre~nika? Gustina bakra je 8. Maksimalna sila je F = mω A = 1. frekvencija ν -2 2 = 1/T = 9.F-?.4 s. po Brusterovom zakonu. ρ2 ρ2 . Period oscilovanja je T=2π/ω = 10. tada je odbijeni zrak potpuno linearno polarizovan a prelamljeni delimi~no.{irina nepropusnog dela re{etke. koji su u granici talasne du`ine svetlosti. Dato: Odrediti: x = 0. ili odbijanjem i prelamanjem na neku grani~nu povr{inu. Dato: Odrediti: T=3s T2 . Difrakcioni maksimumi javljaju se na onim mestima gde je ispunjen uslov d sin ϕ = kλ .5 sin(0.9 x 103 kg/m3 a olova 2.8) A-?.9 x 10 kg/m ρ2 = 2.5 x 10-6 J. Materijalna ta~ka mase 10 g osciluje po zakonu x = 0. gde je αβ-Brusterov ugao (za staklo = 57o). ϕ0 = 0. period T. vr{i harmonijsko oscilovanje sa periodom T = 3 s.5 cm. a b . gde je k-red difrakcije.6 rad/s.8 x 10-4 N. Na}i amplitudu kru`nu frekvenciju ω.8) . Kuglica od bakra. 2. Konstanta re{etke je d = 1/N.

a energije elsti~ne deformacije opruge Ee = kA2 .?. sledi Ek = (m1 + m2 )v 2 = Ee = kA2 . Dato: A = 4 cm m = 0. Dato: Odrediti: C = 2 x 10-9 F T . gde je v brzina kugle 2 1 posle udara metka u nju.10-5 N? Dato: Odrediti: W = 3 x 10-7 J x-? -5 F = 2. to je x = A sin t = A sin = = 2cm .2 kg m2 = 50 g .25. t = π/12 s Odrediti: x-? Re{enje: Elongacija oscilovanja kuglice.4 x 104 N/m 1 (m1 + m2 )v 2 . Drugi kraj opruge je u~vr{}en. Osciluju}a kontura sastaji se od kondenzatora kapaciteta 2. harmonijski osciluje sa amplutudom 4 cm.3. 6.104 N/m.? -3 L = 2 x 10 H Re{enje: Iz Tomsonove formule. Odavde je A = v 1 2 2 k m2v0 odr`anju impulsa m2v0 = (m1 + m2 )v . obe{ena o oprugu koeficijenta krutosti 1. π A m k . Zamenom v u izraz za m1 + m2 Re{enje: Kineti~ka energija sistema kugle i metka je Ek = amplitudu. mo`e se odrediti brzina v. odrediti elongaciju kuglice posle vremena π/12 s od po~etka oscilovanja. k = 6.25 x 10 N .3 kg.2 N/m. period oscilovanja je T = 2π LC = 12.10-9 F i induktivnog kalema koeficijenta samoindukcije 2. Na kom rastojanju od ravnote`nog polo`aja na osciluju}u ta~ku dejstvuje sila 2. Talasna du`ina bi}e λ = cT = 3. a ukupna energija oscilovanja 3 x 10-7 J. Kuglica mase 0. Amputida harmonijskog oscilovanja materijalne ta~ke je 2 cm. k 4. Iz zakona o odr`anja energije. Masa u opruge i otpor vazduha zanemariti.76 ⋅ 103 m .10-3 H.3 kg k = 1. Na osnovu zakona 2 1 1 m + m2 .2 N/m. Na glatkom horizontalnom stolu le`i kugla mase 0. Dato: Odrediti: v = 600 m/s A-? m1 = 0. daje A = m2v0 m1 + m2 m1 + m2 = 25cm .2 kg i pri~vr{}ena je za oprugu ~ija krutost je 5. Odrediti amplitudu oscilovanja posle neelasti~nog sudara kugle sa ispaljenim metkom mase 50 g i brzine 600 m/s koji se zariva u kuglu.56 ⋅ 10−6 s . Masu opruge i dimenzije kuglice zanemariti. Ako je po~etna faza jednaka nuli. Kako je period oscilovanja T = 2π 6 2 k m 5. Odrediti period oscilovanja i talasnu du`inu na kojoj je pode{ena ta kontura. v = . uz uslov da je po~etna faza jednaka nuli je x = A sin ωt . λ .

vreme za koje zvuk udarca t1 s s m = 5000 . a sila F = mω 2 x . Brzina elektromagnetnih talasa je 3. 2 mω 2W 7. malja pre|e du`inu cevi. Po{to je ukupno vreme t jednako zbiru vremena slobodnog 2 padanja kamena t1.5 ⋅ 10− 2 m . Na drugom kraju cevi nalazi se drugi posmatra~ koji ~uje kroz cev zvuk udara malja 2. a pre|eni put zvuka 2 2 gt1 2 to je = vt2 ⇒ gt1 − 2vt2 = 0 . Re{enje: Kako je put kamena pri slobodnom padanju h = 1 . Vreme trajanja odbijenog zvuka je t2 = t . Dubina bunara je h = vt2 = 26. ako je brzina zvuka u vazduhu 340 m/s? Otpor vazduha se zanemaruje. Stoga je v = s t2 s − ∆t u v= 9.4 s h-? v = 340 m/s gt h = vt2 .5 m. Kolikom se brzinom prostire zvuk kroz gvo`|e.t1 kvadratna 2 jedna~ina se svodi na oblik gt1 + 2v2t1 − 2v2t = 0 . Odrediti odnos kapaciteta promenljivog kondenzatora u drugom i prvom slu~aju.5 MHz λ2 = 300 m Odrediti: C2 / C1. ako je njegova brzina u vazduhu u = 333 m/s ? Dato: ∆t = 2. Oscilatorno kolo radio prijemnika pode{eno je na frekvenciju 1. Odavde 2 F FA2 x= = = 1.8 s ranije nego zvuk pucnja koji se preneo kroz vazduh. posmatra~ udari maljem i u istom trenutku ispali hitac iz revolvera.? .Re{enje: Ukupna energija oscilovanja materijalne ta~ke je W = sledi da je mA2ω 2 . du`ine 103 m. 8. Kamen se pusti sa zemljine povr{ine da slobodno pada kroz neko vertikalno okno. Kolika je dubina bunara h.078 s.4 s nakon po~etka padanja.Odbijeni zvuk od dna okna stigne do povr{ine zemlje za 2.8 s u = 333 m/s. gde je t1 = t .108 m/s Dato: ν = 1.5 MHz .32s daje vreme za koje kamen slobodno padne sa povr{ine 2g zemlje do dna okna.∆t. a brzina pucnja na toj du`ini je u = . Jedan kraj gvozdene vodovodne cevi. Dato: Odrediti: t = 2. Kako je t2 = t . Da bi se to kolo podesilo na drugu talasnu du`inu (frekvenciju) 300 m treba promeniti kapacitet kondenzatora. s = 103 m Re{enje: Brzina zvuka u gvozdenoj cevi je Odrediti: v-? 2 2 s . i vremena odbijenog zvuka t2 .t1 = 0. Re{enje ove kvadratne jedna~ine (sa znakom − 2v2 + 4v2 + 8 gvt plus) t1 = = 2. to je t = t1 + t2.

Putna razlika dva svetlosna monohromatska talasa koji me|usobno interferiraju je 0. Odnos 2 2 C ⎛T ⎞ ⎛ν ⎞ ⎛ λ ⎞ kapaciteta je 2 = ⎜ 2 ⎟ = ⎜ 1 ⎟ = ⎜ 2 ⎟ = 2. je 42o. Dato: Odrediti: o αg = 42 v. Period elektromagnetnih oscilacija u LC koku je 10-4 s.25 .? c m = 2.Re{enje: Iz Tomsonove formule T = 2π LC sledi da je T1 = 4π 2 LC1 i T2 = 4π 2 LC2 .?. ako svetlosni zrak dolazi iz vazduha indeksa prelamanja n0 = 1? Koliki je prelomni ugao β ? Brzina svetlosti je 3 x 108 m/s.? Re{enje: Po Tomsenovoj formuli period oscilovanja u slu~aju kada je u LC kolo vezan kondenzator T1 = 2π LC1 a u slu~aju kada se u to kolo ve`e i drugi kondenzator kapaciteta C1 je kapaciteta C2 parlelno sa prvim. sin β n n 13. L . period oscilovanja je T2 = 2π L(C1 + C2 ) . kada se ono nalazi u vazduhu.? n0 = 1 .? 2 2 2 Re{enje: Iz uslova za maksimum interferencije ∆r = m λ.25 ⋅ 108 . ako je brzina prostiranja u vazduhu 3 x 108 m/s? Indeks prelamanja vazduha je n0 = 1. sledi da je ∆ϕ = 2π∆r/λ = π rad. tj. Koliko je fazna razlika ovih talasa? Dato: ∆r = 0. ⎜T ⎟ 4πC1 C1 ⎝ 1⎠ 12.33. Induktivnost kalema je L = = 1H . period elektromagnetnih oscilacija se pove}a tri puta. gde je λ njihova talasna du`ina.5 λ. Ako se u tom kolu ve`e paralelno i drugi kondenzator kapaciteta 2 x 10-9 F. C1 ⎜ T1 ⎟ ⎜ ν 2 ⎟ ⎜ λ1 ⎟ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ 10. Kolika je induktivnost solenoida i kapacitet kondenzatora u takvom oscilatornom kolu ? Dato: T2 = 3 T1 T1 = 10-4 s C2 = 2 x 10-9 F Odrediti: C1 .33 Re{enje: Brzina svetlosti u vodi je v = Odrediti: v. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. Svetlosni zrak pada pod uglom 30o na povr{inu vode indeksa prelamanja 1. β . Odnos perioda je 2 ⎛ T2 ⎞ T1 C1 + C2 -9 ⎜ ⎟ = Odavde je C1 = C2/8 = 0. ∆ϕ = 2mπ. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u vodi.5 λ Odrediti: ∆ϕ.?. 2 Dato: α = 30o n = 1. 11. Grani~ni ugao totalne refleksije za staklo.25 x 10 F. Iz Snelijus-Dekartovog zakona prelamanja n s sin α sin α sin α = n ⇒ sin β = ⇒ β = arcsin = 22o .

s 14.8 slepljena su svojim ravnim povr{inama.5 n2 = 1. Kako je n=c/v. = ( 1 − 1)( + ) . Iz njihovog odnosa sledi da je 2 = 1 n1 f1 n1 − 1 f n2 R1 R2 −1 n2 n2 @i`na daljina so~iva u vazduhu je 18.78m . a u vodi je f n0 R1 R2 1 1 1 f n −1 n −1 n ⇒ f2 = 1 f1 = 0. Dato: Odrediti: n0 = 1 f2 . Kolika je ekvivalentna opti~ka mo} ovog sistema so~iva i ekvivalentna `i`na daljina? .5 ima `i`nu daljinu 20 cm u vazduhu. imaginaran i umanjen. Odrediti veli~inu lika ispup~enog (konveksnog) ogledala polupre~nika 20 cm. So~ivo.95 ⋅ 108 m . 15. koje je na~injeno od stakla indeksa prelamanja 1. Konkavno sferno ogledalo daje realan lik koji je 4 puta ve}i od predmeta. koje je izra|eno od stakla indeksa prelamanja 1.? n1 = 1. l = 4l d=l-p-? R = 20 cm Re{enje: Iz jedna~ine ogledala rastojenje je d = l .Re{enje: U slu~aju totalne refleksije zakon prelamanja je . Dva plankonveskna so~iva jednakih polupre~nika od 20 cm indeksa prelamanja 1. 16.5 cm.14cm . Lik je 2p + R R p l uspravan.p = 37.55 i 1. ako je polupre~nik krivine ogledala 20 cm? Dato: Odrediti: L = 4P. Koliko je rastojanje izme|u predmeta i njegovog lika. p = 5R/8. Kolika je opti~ka mo} bikonkavnog tankog so~iva u vazduhu. tj. uz β = π/2.33. Tra`eno R p l 1 1 1 n = ( 1 − 1)( + ) . n sin α g = n0 sin β . Dato: Odrediti: n = 1.33 cm f1 = 20 cm Re{enje: 2 1 1 = + sledi da je daljina predmeta uz l = 4p.6? Polupre~nici krivine so~iva su 10 cm i 20 cm. n sin α g = n0 . Kakav se pri tome dobije lik? Dato: Odrediti: R = 20 cm l-? p = 25 cm pR 2 1 1 Re{enje: Iz jedna~ine ispup~enog ogledala − = − sledi da je l = = 7. Koliku `i`nu daljinu ima ova so~ivo u vodi? Indeks prelamanja vode je 1. to je v = c sin α g = 1.6 ω-? R1 = 10 cm R2 = 20 cm 1 1 1 Re{enje: Opti~ka mo} bikonveksnog so~iva je ω = = −(n − 1)( + ) = −9dioptrija f R1 R2 17. ako se predmet nalazi na daljini 25 cm od njegovog temena.

21. 1 f (1 − ) 3 4 20. a ekvivalentna `i`na daljina je fe = 0. Tada je kmax = = 3 . Re{etka se osvetljava monohromatskom svetlo{}u talasne du`ine 600 nm.37 m. Sa kog rastojanja je napravljen snimak deteta visine 1. Kolika je veli~ina lika ovog so~iva? Dato: Odrediti: P = 10 cm L-? p = f/4 Re{enje: Iz izraza za uve}anje so~iva u = L/P = l/p sledi da je l = pL/P. Koliki je broj zareza re{etke na du`ini 1 mm? Dato: Odrediti: o ϕ = 18 d . Normalno na difrakcionu re{etku konstante 2 x 10-6 pada svetlost talasne du`ine 650 nm.2 m.? d = 2 x 10-6 λ = 650 nm Re{enje: Iz uslova za difrekcionih maksimuma re{etke d sin ϕ = kλ . Objektiv fotoaparata ima `i`nu daljinu 5 cm.8 cm R1 = R2 = 20 cm Re{enje: Opti~ka mo} svakog od so~iva je ω1 = opti~ka mo} je ω = ω1 + ω 2 = 2. Iz jedna~ine so~iva 1 1 1 = + uz p = f/4 .?.7 ⋅ 10− 6 m . sledi da je f p l fP 4 L= = P = 13. Koliki je maksimalni red difrakciene ? Dato: Odrediti: kmax . Ekvivalentna f1 R f2 R 1 . Kolika je konstanta difrakcione re{etke.? λ = 600 nm. maksimalni red difrakcije d dobija se za sinϕ = 1. ako je visina njegovog lika na negativu 6 mm? Dato: Odrediti: f = 5 cm p-? .55 n2 = 1. ako se maksimum petog reda difrakcionog spektra vidi pod uglom 18o. postavljen je na daljini f/4 od bikonveksnog so~iva. m 19. k = 5 Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ sledi d = Broj zareza po 1 mm du`ine re{etke je N = 1/d = 103. Predmet veli~ine 10 cm. kλ = 9.7 Odrediti: ω-? 1 1 1 1 = (n1 − 1) i ω 2 = = (n2 − 1) .3cm . N .Dato: n0 = 1 n1 = 1. sin ϕ λ 22.

[ta }e videti posmatra~ koji se nalazi iza re{etke i gleda u pravcu koji sa normalom na re{etku zaklapa ugao 30o ? Dato: d = 2. period oscilovanja 10 s a po~etna faza jednaka nuli.5 α-? γ = 90o Re{enje: Kako je zbir uglova odbijenog i prelamljenog zraka i ugla izme|u odbojnog i prelomnog β = π/2 .2 m h1 = L = 6 mm Re{enje: Iz uve}anje so~iva h h1 l = .5 pada svetlosni zrak. nalazi se predmet visine 2 cm na rastojanju 10 cm ispred so~iva. konstante 2. sin β cosα 25. sledi da je f = 5 cm. . 1.628t ). Kako je uve}anje so~iva u = L/P f R1 R2 P = l/p to je l = pL/P. h h p h ) f = 10m . ako je amplituda oscilovanja 10 cm.α.5 R1 = 4 cm R2 = 6 cm P = 2 cm. Ispred bikonveksnog so~iva. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD d λ sin ϕ = 2 . Napisati jedna~inu harmonijskog oscilovanja. h1 23.4 x 10-3 mm λ = 600 nm ϕ = 30o Odrediti: k-? Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ .4 x 10-3 mm. uz prethodni uslov dobija se da je p = (1 + Dato: n = 1. Zamenom ove vrednosti u jedna~inu so~iva dobija se L = = 2cm . sledi da je daljina lika l = 1 p . to uz γ = π/2. α = arctgn = 56.2o. Kolika je visina dobijenog lika? Kori{}enjem jedna~ine so~iva. polupre~nika krivina 4 sm i 6 cm i indeksa prelamanja 1.5. indeksa prelamanja 1. p = 10 cm Re{enje: Iz jedna~ine Odrediti: L-? 1 1 1 = (n − 1)( + ) . Na staklenu plo~icu. Dato: Odrediti: n = 1. sledi k = Posmatra~ }e videti drugi difrekcioni maksimum. (Rez: x = 0.h = P = 1. Monohromatska svetlost talasne du`ine 600 nm pada normalno na opti~ku re{etku.1sin 0. sledi da je sin α sin α =n⇒n= = tgα . Iz zakona prelamanja zraka α + β + γ = π . p −1 f 24. Plo~ica je u vazduhu. Na}i upadni ugao zraka ako je ugao izme|u odbijenog i prelomljenog zraka 90o.

(Rez: W = 2. (Rez: v = 344. (Rez: x = 3 ⋅ 10− 2 sin(8πt + π . `i`ne daljine 30 cm. Period oscilovanja neke ~estice je 0.314 s. pre}i rastojanje 12 km? (Rez: v = 103 m/s. Izra~unati brzinu zvuka u vazduhu pri pritisku 105 Pa. Obe{eno telo o spiralnu oprugu osciluje sa amplitudom 2 cm. a odnos njegovih specifi~nih toplota (pri stalnom pritisku i stalnoj temperaturi) 1. ako je brzina prostiranja zvuka u vazduhu 340 m/s? (Rez: s = 850 m). (Rez: A = 1 cm. Gvozdena `ica. (Rez: v = 1. 12.2. koji za 1 min izvr{i n = 240 oscilacija.05 x 10-6 J). zategnuta je tegom mase 15 kg. a ubrzanje zemljine te`e 9. 9. (Rez: C = 2. Koliki je polupre~nik krivine konveksnog (ispup~enog ogledala). kao i potencijalnu i kineti~ku energiju oscilovanja. t = 12 s). planinar ispali hitac iz revolvera i merenjem ustanovi da se odjek (eho) pucnja ~uje 5 s kasnije od trenutka ispaljivanja hitca. T = 0.81 m/s2. koji prolazi kroz tu sredinu. Koliko je rastojanje izme|u planinara i stene. 10. ~ija je induktivnost 22 x 10-3 H da bi rezonantna frekvencija bila 6. Wk = 1.19 Hz). a talasna du`ina 10 m. period i frekvencija prostog harmonijskog kretanja oblika x = sin20t.8 m/s). β = arcsin√2/3 = 28o) 13. Ako je fazna razlika dva talasa koji interferiraju 90o kolika je njihova putna razlika? (Rez: ∆r = 0. lik je uve}an. ako svetlost dolazi iz vazduha indeksa prelamanja 1? Koliki je prelmni ugao ? Brzina prostiranja svetlosti u vazduhu je 3 x 108 m/s.51 s). 7. Da bi procenio udaljenost neke vertikalne stene. realan i izvrnut) 15.8 x 103 kg/m3 . Za koje }e vreme talas. a po~etna faza ϕ0 = 90o. Napisati jedna~inu hormoniskog oscilovanja tela. (Rez: v = 2 x 108 m/s. Pri pomaku od 3 cm sila elasti~nosti je 9 x 10-5 N. 5.29 x 103 kg/m3 .4 x 10-6 J. ν = 3.55 x 103 m/s). Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu.46 pF) 14. (Rez: ν = 5 Hz.5 cm i pusti da osciluje. Gustina vazduha iznosi 1. ).5. n = 250). 4.5 m i polupre~nika 5 x 10-2 mm.41. Kolika je brzina zvuka u `ici? Gustina gvo`|a je 7. Koliki treba da bude kapacitet kondenzatora u LC kolu.84 x 103 Hz. 11.25 λ). Odrediti ukupnu energiju. Odrediti frekvenciju i broj osciloacija koje izvr{i ~estica za 50 s. Na kom rastojanju od izdubljenog sfernog ogledala.35 x 10-6 J. Koliki su ampliduda. Odrediti brzinu prostiranja talasa kroz homogenu elasti~nu sredinu ako je njegova frekvencija 102 Hz. Svetlosni zrak pada pod uglom 45o na povr{inu stakla indeksa prelamanja 1. Spiralna opruga pod dejstvom obe{enog tela istegne se za 6. 2 3. (Rez: T = 0. ako ono daje 10 puta umanjeni lik predmeta kada se predmet nalazi na rastojanju 180 cm od temena ogledala? (Rez: R = 2p/9 = 40 cm) Amplituda oscilovanja je A = 3 cm. Wp = 1. 6. du`ine 0. treba postaviti predmet da bi se njegov lik dobio na daljini 4f od temena ogledala? Kakav je ovaj lik? (Rez: p = 40 cm. Odrediti period oscilacija. 8.2 s.

1 m). Koliko zareza ima na jednom milimetru du`ine opti~ke re{etke? (Rez: N = 4 x 104 mm-1).7 a vode 1. ako je indeks prelamanja stakla od koga je na~injeno so~ivo ns = 1. 20.5. Koliki je indeks prelamanja te~nosti. @i`na daljina sabirnog so~iva u vazduhu je 5 cm. Lik so~iva je na rastojanju 16 cm. ω2 = . 19. Na opti~ku re{etku pada paralelan snop monohromatske svetlosti talasne du`ine 625 nm.68).33. (Rez: nt = 1. Ispred plankonveksnog so~iva. Koliki je indeks prelamanja materijala so~iva? So~ivo je u vazduhu. (Rez: n = 1. a u te~nosti indeksa prelamanja nt je ft = 35 cm. Lik drugog reda uskog proreza vidi se pod uglom 30o. .2 dioptrije. 17. Kolika 18.4). (Rez: αg = 51o). fe = 0. Dva so~iva koja se dodiruju imaju opti~ku mo} ω1 = 12 dioptrija i je ekvivalentna opti~ka mo} i `izna daljina ovog sistema so~iva? (Rez: ωe = 10 dioptrija. polupre~nika krivine 2 cm nalazi se predmet na rastojanju 8 cm. Koliki je grani~ni ugao totalne refleksije za grani~nu povr{inu staklo-voda? Apsolutni indeks prelamanja stakla je 1.16.

ve} se i svetlosni talasi prostiru u vidu diskretnih ~estica . ~iji rad je jednak kineti~koj energiji. talasne du`ine. λ-talasna du`ina. mvr = nh .masa elektrona. i n . gde je λ .talasna du`ina koja odgovara maksimumu zra~enja.brzina na n-toj orbiti i r . cλ Pojava izbijanja elektrona iz povr{ine metala pod dejstvom upadne svetlosti (fotona) predstavlja fotoelektri~ni efekt. h -Plankova konstanta i ω . . Veza izme|u energije zra~enja jednog kvanta i frekvencije.de Broljeva talasna du`ina.kru`na frekvencija.Vinova konstanta. Maksimum energije zra~enja u funkciji temperature. Po Ajn{tajnu. svetlost ne samo da se emituje u vidu kvanata svetlosti. ~ija vrednost je b = 2.67 x 10-8 W/m2K4) a T apsolutna temperatura. gde je h = λ 2π konstanta.6. gde je λ . v . hν = Ai + 2 De Broljeva relacija povezuje korpuskularna i talasna svojstva svetlosti.Bolcmanova konstanta. λ Foton u kretanju poseduje energiju E f = m f c 2 odnosno masu m f = Impuls fotona je p f = m f c = hk . koji ima pozitivno jezgro-proton. energija fotona jednim delom se tro{i na osloba|anje elektrona iz mv 2 metala (izlazni rad) a drugi deo se pretvara u kineti~ku energiju. c Energija fotona je. a to je u slu~aju kada je moment impulsa elektrona L = mvr. shodno Plankovom zakonu. Najednostavniji atom je atom vodonika. h . tj. energija zra~enja sa jedinice povr{ine crnog tela u jedinici vremena.glavni kvantni broj (broj orbite). T T apsolutna temperatura. . = p mv mv Ako se elektron ubrzava u polju dejstva elektrostati~ke sile. gde je E .fotoni. po nekoj od n-toj orbiti. jednak celobrojnom umno{ku Plankove konstante (I Borov postulat). tog zra~enja odre|ena c h tkz. c -brzina svetlosti u vakuumu. b . FIZIKA MIKROSVETA Kvantna priroda zra~enja Ukupnu emisionu mo} zra~enja apsolutno crnog tela u funkciji temperature dat je izrazom E = σT 4 ([tefan-Bolcmanov zakon). (σ = 5. oko koga kru`i jedan elektron. redukovana Plankova je izrazom E = hν = h = hω (Plankov zakon zra~enja). gde je k = 2π/λ (talasni broj). maksimum talasne du`ine dat je izrazom b λmax = (Vinov zakon). Po Ajn{tajnu. tom slu~aju je de Broljeva talasna du`ina mv 2meU 2mEk Struktura atoma Svaki atom. i data je izrazom 2πh h h λ= = . Elektron je u stacionarnom stanju kada niti emituje niti apsorbuje energiju. E f = hν = h = hω . ν -frekvencija. σ . tj.emisiona mo}.9 x 10-3 mK. gde je m . oko koga kru`e elektroni po odre|enim orbitama. bilo kog elementa. sastoji se od pozitivnog jezgra.polupre~nik n-orbite. tj. u h h h = = λ= .

emitovana iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa jedne na drugu orbitu odre|ena je Balmerovom formulom 1 1 − 2). Kako je masa protona mp pribli`no jednaka masi neutrona mn. Radiaktivnost . to je masa jezgra m j = mn A pa je srednja gustina jezgra ρ = 1 mj V = 3m j 4πrj 3 = 3mn kg = 1. a atomski broj Z odre|uje broj protona.Ridbergova konstanta (1. Aktivnost radioaktivnog elementa je A = − ∆t gde je λ -konstanta radioaktivnog raspadanja .Jezgra nekih elemenata imaju svojstva da se spontano transformi{u u jezgro drugih elemenata. 2h n n Talasna du`ina λ. Za vidljivu svetlost je n = 2. n+2. . tada je broj neutrona N = A . izra`enu atomskim jedinicama mase ajm). Z X + 2 α ⇔ Z + 2Y A A 0 Z X + −1 e ⇔ Z −1Y . gde je h-Plankova konstanta. U procesu neelasti~nog sudara jezgra atoma sa nekom lakom ~esticom (proces nuklearne reakcije) A 4 A+ 4 dolazi do transformacije jezgra atoma u novonastalo jezgro. … redni broj orbite sa koje prelazi elektron. n-redni broj orbite na koju prelazi elektron a m = n+1. E1 i E2 su energije elektrona na odre|enim orbitama. pri ~emu suma masenih brojeva.097 x 10-7 1/m). gde je C = 13.4 do 1. 5 … = RH ( Struktura jezgra Jezgro atoma sastoji se iz nukleona (protona i neutrona). Polupre~nik putanje elektrona u atomu vodonika mo`e se odrediti polaze}i od I Borovog postulata. ν -frekvencija zra~enja. N . atom vodinika emituje ili apsorbuje jedan kvant zra~enja (II Borov postulat) energije hν = E2 − E1 . a tako|e i suma naelektrisanja na levoj i desnoj strani svakog od tih izraza (reakcije) mora biti jednaka. ∆N = λN . 2 λ n m gde je RH . Ako je broj nukleona A jednak masenom broju (zaokru`en do celog broja atomske mase elementa. uz emisiju α i β ~estica i γ.602 x 10-19 C. kmZe 2 Ukupna energija elektrona na orbiti rn je zbir kineti~ke i potencijalne energije k 2 me 4 1 En = − 2 2 = −C 2 . Polupre~nik jezgra zavisi od masenog broja A i odre|uje se formulom rj = r0 3 A .3 ⋅ 1017 3 . npr. gde je A = 5.2 x 10-11 m.Pri prelazu elektrona sa jedne orbite na drugu. i jednakosti Kulonove i centrifugalne sile. 4 .zra~enja. gde je r0 = 1. .6 x 1.broj neraspadnutih jezgara. a energija ve`e je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 .5 x 10-15 m. a m = 3.Z. 3 m 4πr0 Ukupna unutra{nja energija jezgra je E j = m j c 2 Defekt mase jezgra ∆m predstavlja razliku izme|u sume mase nukleona i mase jezgra ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j . Iz tih relacija sledi da je h2 rn = n 2 = An 2 .

tj.brroj radioaktivnih atoma u po~etnom momentu vremena.693 − λt to je N = N 0e = N 0e T T= = Vreme `ivota τ radioaktivnog raspada je recipro~na vrednost konstante raspadanja. Kolika se energija izra~i sa ove lopte za vreme 1000 s? Loptu smatrati apsolutno crnim telom.54 ⋅ 103 2 . ~iji izlazni rad je 3 ev ? Dato: Odrediti: -19 Ai = 4. Kolika je snaga zra~enja apsolutno crnog tela po jedinici povr{ine.snaga zra~enja po jedinici povr{ine. Dato: Odrediti: T = 400 K E-? -8 2 4 σ = 5.82 ⋅ 103 K .? h = 6. za koji je λg = λmax = 760 nm ? Dato: Odrediti: b = 2. Odavde sledi da je izra~ena energija St 4 E0 = σStT = 18.1 m naalazi se na temperaturi 400 K.9 x 10-3 mK T-? -8 2 4 σ = 5. RE[ENI ZADACI 1.1 ⋅ 10− 7 m . λ Ai λ λ .67 x 10 W/m K λmax = 760 nm b b Re{enje: Iz Vinovog zakona λmax = . prema [tefan-Bolcmanovom zakonu je E = σT 4 .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s c c Re{enje: Kako je izlazni rad Ai = hν max = h ⇒ λ = h = 4. Kako je E . m S 2.67 x 10 W/m K t = 1000 s. 3.1 m E Re{enje: E = σT 4 odnosno E = 0 = σT 4 . Koliku najve}u talasnu du`inu mo`e da ima svetlost da bi mogla da izazove fotoefekat kod aluminijuma.67 x 10-8 W/m2K4 Re{enje: Energija zra~enja. Kolika treba da je temperatura crnog tela da bi se njegov maksimum emisione mo}i nalazio na gornjoj granici vidljivog spektra. ako je njegova temperatura 500 K ? Dato: Odrediti: T = 500 K E-? σ = 5. izra`ena energija sa jedinice povr{ine u jedinici vremena W P E = = σT 4 = 3.2kJ . Lopta polupre~nika 0. gde je N0. Kako je period poluraspada (vreme za koje se raspadne polovina broja jezgara) t ln 2 − ln 2 0. sledi da je T = = 3.8 x 10 J λmax . T λmax 4. Ako je broj neraspadnutih jezgra za vreme t jednak N to je broj raspadnutih jezgra od po~etnno raspada pa do tog vremena N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . r = 0.Broj radioaktivnih (neraspadnutih) atoma smanjuje se sa vremenom t po zakonu (zakon radioaktivnog raspadanja) N = N 0e − λt .

a enegija jednog fotona ove svetlosti 3.51 ⋅ 10− 36 kg . Masa elektrona u mirovanju je m0 = 9. s 6. λc 8. Kako je c = λ0ν i v = λν gde je λ0 -talasna du`ina svetlosti u vakuumu. λ = 589 nm. m0v .1 x 10-31 kg.1 x 10 kg λ-? h = 6. λ talasna du`ina u posmatranoj sredini). Otuda je n = hc/λE = 1.8 x 10-7 m ? Dato: λ = 880 nm h = 6.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Kolika je brzina fotoelektrona koji izle}u iz cezijuma kada se on osvetli laserskom svetlo{}u talasne du`ine 589 nm? Dato: Ai = 1. λ = 407 nm Odrediti: n-? Re{enje: Apsolutni indeks prelamanja je n = c/v. Talasna du`ina zelene svetlosti u glicerinu je 4.3 x 10-19 J. Koliko je talasna du`ina elektrona ~ija je brzina 6 x 106 m/s ?. Kolika je masa fotona infracrvene svetlosti talasne du`ine 8.5. to je λ0 = hc/E.6 x 10-19 J.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.6 x 10-19 J h = 6. pa je λ = = 1. Koliki je apsolutni indeks prelamanja ove svetlosti? Dato: E = 3. Dato: Odrediti: -31 m = 9.? Re{enje: Iz Ajn{tajnove relacije E f = m f c 2 i Plankovog zakona E=h c λ ⇒ mf = h = 2. sledi da je 2 v= 2(h c λ − Ai ) m = 6. Kako je energija fotona E = hc/λ0 .24 ⋅ 105 m .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.48 7. me = 9.23 ⋅ 10−10 m .07 x 10-7 m . v = 6 x 106 m/s m0 h Re{enje: Po de Broljevoj relaciji λ = gde je m relativisti~ka masa m = . Kako je v << c mv v2 1− 2 c h to je m = m0 . Odrediti: mf . to je n = λ0/λ. Izlazni rad elektrona iz cezijuma je 1.3 x 10-19 J h = 6.1 x 10-31 kg Odrediti: v-? Re{enje: Iz Aj{tajnovog zakona za fotoelektri~ni efekat hγ = Ai + mv 2 .

posle zamene datih podataka. Dato: Odrediti: NA = 6. 12. λ (Hβ) = 486 nm i λ (Hγ) = 434 nm. Kako je r2 polupre~nik druge 2 r2 E= ke N = 3.02 x 1023 1/mol T-? A = 35 x 109 Bq m=1g m Re{enje: Broj atoma u koli~ini radijuma mase 1 g je N = N A = 2. Kolika je ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti elektrona u atomu vodonika? Dato: e = 1. λ(Hβ).67 ⋅ 1021 M Kako je konstanta radioaktivnosti λ = A/N = 1. da je λ λ n m (Hα) = 656 nm. a r1 = 5. sledi da je U = = 602V .6eV ⎜ 2 − 2 ⎟ = 12eV = 1.9. Koliki je period poluraspada radijuma.6 x 10-2 kg/mol.94 ⋅ 10−19 J 2h n n m ⎠ ⎝n orbiti rn data kao .1 x 107 1/m 1 1 1 Re{enje: Iz Balmerove formule = RH ( 2 − 2 ) sledi. Odrediti talasne du`ine prve.3 x 10-11 m. Hβ i Hγ Balmerove serije u vidljivom delu spektra atoma vodonika Dato: Odrediti: n=2. ako se zna da je aktivnost njegove mase od 1 g 36 x 109 Bq ? Molarna masa radijuma je M = 22.? R = 1. Talasna du`ina elektrona koji se koriste u elektronskom mikroskopu je potencijalnom razlikom se ubrzavaju elektroni? Dato: m = 9. druge i tre}e spektralne linije (Hα. n = 2 Odrediti: E-? Re{enje: Ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti je E = k Borove orbite r2 = q2 .1 x 10-31 kg h = 6. Re{enje: Kako je ukupna energija elektrona na 2 4 k me 1 1 ⎞ ⎛ 1 En = − 2 2 = −C 2 = 13.m=3 λ(Hα) .2 ⋅ 1010 . Odrediti energiju fotona emitovanog pri prelazu elektrona u atomu vodonika sa tre}e na prvu orbitu.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. s jedne. Kolikom Re{enje: kako je rad sile elektri~nog polja jednak kineti~koj energiji eU = uzimaju}i u obzir de Broljevu relaciju λ = mv 2 .6 x 10-19 C k = 9 x 109 Nm2/kg2 c = 3 x 108 m/s. λ(Hγ) . 13. 2meλ2 mv 10. λ = 10-12 m Odrediti: U-? 10-12 m.35 x 10-11 1/s to je period poluraspada T = ln2/λ = 1617 godina. i 2 h h2 s druge strane. to je kme2 11. 2 2 C n r1 h2 2 n = r1n 2 .

625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.14.65 ⋅ 10− 7 m .86 x 10-7 m ? Dato: Odrediti: λ = 486 nm E-? h = 6. {to 1 odgovara najmanjoj talasnoj du`ini λmin = = 3.1 x 10-7 1/m Re{enje: Prema Balmerovoj formuli za n = 2. Sa koje orbite treba da pre|e elektron na drugu orbitu.1 x 10-7 1/m λ = 434 nm 1 1 1 1 Re{enje: Iz izraza = RH ( 2 − 2 ) sledi da je m = = 5. 1 1 λ n m − n 2 λR 17.?.? R = 1.65 ⋅ 10− 7 m . {to odgovara zra~enju sa najve}om talasnom du`inom 1 λmax = = 6. λmin . Na}i kvantni broj nepoznate orbite. ako atom emituje foton talasne du`ine 4. Konstante re{etke je 5 x 10-4 m. Pri prelazu elektrona sa neke orbite na drugu.34 x 10-7 m. Koliko se promeni energija elektrona u atomu vodonika. ⎛1 1⎞ R⎜ 2 − 2 ⎟ ⎝2 3 ⎠ Najve}a energija emituje se pri prelazu elektrona iz beskona~ne orbite n = ∝ na drugu (n=2). ϕ = 41 o = 0. λ 15. c Re{enje: Promena energije atoma je ∆E = h = 4. Na difrakcionu re{etku pada normalno snop svetlosti iz razre|ene cevi napunjene vodonikom. atom vodonika emituje svetlost talasne du`ine 4.72 rad Odrediti: nk . Dato: Odrediti: λmax .1 ⋅ 10−19 J .? n=2 R = 1. da bi se spektralne linije u spektru petog reda mogle videti pod uglom 41 o ? Dato: n=2 d = 5 x 10-6 m k = 5. talasna du`ina emitovanog zra~enja je 1 1 1 = RH ( 2 − 2 ) 2 λ m Najmanja energija emituje se iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa tre}e (m = 3) na drugu orbitu (n = 2). Na}i najve}u i najmanju talasnu du`inu u vidljivom delu spektra atoma vodonika.? . ⎛1⎞ R⎜ 2 ⎟ ⎝2 ⎠ 16. Dato: Odrediti: n=2 nk .

Kako se u 1 molu sadr`i broj atoma jednak Avagadrovom broju .75 x 105 86 − ln 2 t T Ra 222 ako se za jedan dan od 106 atoma raspadne 1. Odrediti: ∆m . Period poluraspada je T = λ 21. Kako je iz Balmerove formule m = to je m = = 3.3 ⋅ 105 s .1888 x 10-27 kg 10 Ne 20 . ∆m = 2.? Re{enje: Broj raspadnutih atoma za vreme t je N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . m = 10 mg Odrediti: ∆N .8 h t = 10 h. to masa m sadr`i broj atoma N0 = nNA = mNA/M. Konstanta radioaktivnog raspada mo`e se 1 N0 1 N0 odrediti iz formule N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . Odatle je λt = .Re{enje: Iz formule za odre|ivanje difrekcionog maksimuma kod opti~ke re{etke d sin α = kλ .83 x 19. Dato: t = 1 dan N0 = 106 : ∆N = 1. Dato: T = 14. e ∆N − N 0 t lg e ∆N − N 0 0.75 x Odrediti: T-? Re{enje: Period poluraspada radona je T = 0. Odrediti broj raspadnutih atoma iz 10 mg datog radioaktivnog elementa za 10 h.1888 x 10-27 kg Odrediti: Ev .6748 x 10-27 kg mj = 33. 10-28 kg. Period poluraspada natrijuma je 14.8 h.? . N broj neraspadnutih atoma posle isteka vremena t. odnosno λ = lg . S toga je: ∆N = N A (1 − 2 ) = 9.? Re{enje: Defekt mase je ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j pa je.693 = 3. Radioaktivni natrijum 11 Na 24 raspada se uz emisiju β-~estica.693/λ. Odrediti defekt mase jezgra atoma neona Dato: mp = 1. Odrediti period poluraspada radona 105 atoma. Na}i energiju veze izotopa litijuma 3 Li 7 . s obzirom na podatke. Dato: mp = 1.6748 x 10-27 kg mj = 33. d sin α 1 1 sledi λ = . gde je M molarna masa t − m T natrijuma.6724 x 10-27 kg mn = 1.6724 x 10-27 kg mn = 1. odnosno ∆N = N 0 (1 − e ) . 1 k 1 1 k − − n 2 λR n 2 d sin α 18.3 ⋅ 1018 atoma . gde je N0-broj neraspadnutih atoma u po~etnom vremenu u 1 mg. M 20.

36 x 10-6 m).001 kg Odrediti: E-? Re{enje: Pri reakciji spajanjem dva protona i dva neutrona u jezgro He oslobo|ena energija jednaka je energiji veze Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . to je: 14 + 4 = 1 + A i 7 + 2 = 1 + Z. Kako zbir masenih brojeva i naelektrisanja na levoj i desnoj strani reakcije mora biti jednak. gde je c brzina svetlosti. Kojoj talasnoj du`ini odgovara maksimum emisione mo}i crnog tela na temperaturi 3. Koliki je period poluraspada T ? Dato: t = 5 dana ∆N/ N0 = 0.6748 x 10-27 kg mj = 33. sledi da je 11 5B . to je posle zamene podataka Ev = 6. Pri nuklearnoj reakciji neutrona sa jezgrom izotopa azota 4 N 14 obrazuje se nepoznati element i α -~estica. Za vreme t = 5 dana raspadne se 80 % po~etnog broja nekog radioaktivnog elementa. to je ukupna oslobo|ena energija E = NEV = mN A ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 = 7. 4 22. Pri nuklearnoj reakciji α-~estice sa izotopom azota proton. N 14 obrazuje se nepoznati element i Re{enje: [ema ove nuklearne reakcije je 4 N 14 + 2 α 4 ⇔ Z X A +1p1 .1888 x 10-27 kg m = 0. a to je izotop bora 4 24. 8O 23.1 x 102 K? (Rez: 9. Re{enje: [ema reakcije je naelektrisanja.Re{enje: Energija veze je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . Po zakonu odr`anja masenih brojeva i A = 11 i Z = 5 .11 ⋅ 1011 J .8 = 1 − e − t ln 2 T Odrediti: T-? N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) to je.6724 x 10-27 kg mn = 1.8 Re{enje: Kako je broj raspadnutih atoma zadatka da je ∆N/N = 0. Kako je za 3 Li 7 Z = 3 i A = 7. .85 x 105 s. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. N 14 + 0 n1 ⇔ Z X A + 2 α 4 . Kolika bi se oslobodila energija kada bi spajanjem protona i neutrona nastao helijum 2 He 4 mase 1g? Dato: mp = 1. 0. 17 Odavde sledi da je A = 17 i Z = 8 odnosno dobija se element (izotop kiseonika). pa je nastali element izotop bora .201 x 10-12 J.8 . M 25. Napisati reakciju i odredidti nepoznati element. Odavde je T = 1. Napisati reakciju i odrediti nepoznati element. Kako je broj jezgara u datoj masi N = mNA/M. ako se iskoristi uslov .

Atom vodonika preveden je iz osnovnog u pobu|eno stanje odre|eno glavnim kvantnim brojem 2. .41 x 10-19 J) 11. Odrediti talasnu du`inu koja odgovara tre}oj spektralnoj liniji u vidljivoj oblasti spektra atoma vodonika.67265 x 10-27 kg. Pri emisiji fotona iz atoma vodonika. Na kojoj orbiti atoma vodonika elektron ima brzinu 734 km/s ? (Rez: n = 3) 7. (Rez: 1. ako se nalazi na drugoj orbiti. Izra~unati energiju veze tricijuma ( 1 H 3 ).62 x 1017 s) 9. ako je talasna du`ina svetlosti koja jo{ mo`e da izazove fotoefekat 297 nm. da bi njegova masa bila jednaka masi elektrona u miru? (Rez: 8.81 eV) 8. (Rez: 434 nm). 4. Kolika je energija kvanta svetlosti talasne du`ine 400 nm? (Rez: 5 x 10-17 J) 3. 1. Kolika je konstanta radioaktivnog raspada i period poluraspada? (Rez: 4.~estice ( −1 β 0 ) ? (Rez: 88 Ra 226 ).2 x 1.2.1 x 10-15 J) 5. Kolika je talasna du`ina elektrona ubrzanog potencijalnom razlikom 51 V? (Rez: 1.~estice ( 2α 4 ) i dve beta . (Rez: 486 nm) 12. ako se zna da je: mn = 1. mj = 5. Odrediti ukupnu energiju elektrona u atomu vodonika. mp = 1. Koliku energiju treba da ima foton. Pomo}u GM-broja~a ustanovljeno je da aktivnost mase 1 kg urana 238 iznosi 11.72 x 10-10 m) 6. 13.56 eV. Na}i talasnu du`inu emitovanog svetlosnog zra~enja. (Rez: 5.6 x 10-19 J). Kolika je energija utro{ena za ovo pobu|ivanje? (Rez: 9.67495 x 10-27 kg. (Rez: 4.5 x 103 Bq. Koji element nastaje od 92U 238 posle emisije tri alfa . ukupna energija elektrona u atomu izmenila se za 2. Koliki je izlazni rad elektrona za tantal.00992 x 10-27 kg i c = 3 x 108 m/s.14 x 10-12 J) 10.55 x 10-18 s-1.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->