Програм за полагање пријемног испита из Физике 1. Кинематика транслаторног и ротационог кретања. Равномерно праволинијско кретање.

Равномерно променљиво кретање (са и без почетне брзине). Примери равномерно променљивог кретања (слободно падање – хитац наниже, хитац навише). Кретање тела по кругу. Равномерна ротација. Равномерно променљива ротација (са и без почетнеугаоне брзине). Веза између линијских величина (S, v, a) и угаоних величина (ϕ, ω, α). 2. Динамика транслаторног и ротационог кретања. Њутнови закони механике (I, II и III Њутнов закон). Импулс тела и импус силе. Закон одржања импулса. Сила теже. Силе еластичности. Силе трења. Рад и снага код транслаторног кретања. Механичка енергија (кинетичка, потенцијална и енергија еластичне деформације). Закон одржања енергије. Примери закона одржања енергије и закона одржања импулса (судари тела). Центрипетална и центрифугална сила. Момент силе. Момент инерције. ΙΙ Њутнов закон динамике ротације. Момент импулса и закон одржања момента импулса. Рад, снага и енергија код ротационог кретања. 3. Основне интеракције у природи Гравитационе силе (Њутнов закон опште гравитације). Гравитационо поље Земље (Земљино убрзање). Рад у гравитационом пољу (гравитациона потенцијална енергија и гравитациони потенцијал). Електростатичка сила (Кулонов закон). Електростатичко поље. Рад у електростатичком пољу (потенцијална енергија и напон). Капацитет. Капацитет плочастог кондензатора. Везивање кондензатора. Електростатичка енергија. Једносмерна електрична струја (јачина струје, густина струје). Омов закон за део електричног кола. Везивање отпорника. Омов закон за струјно коло. Електромоторна сила. Везивање извора струје. Рад, снага и топлотно дејство струје. Кирхофова правила. Закони електролизе. Амперов закон. Флукс магнетног поља. Лапласов закон и примена. Електромагнетна индукција. Међусобна индукција и самоиндукција. 4. Физика великог броја честица Гасни закони. Једначина стања идеалног гаса. Основна једначина молекулско-кинетичке теорије идеалног гаса. Основни закони хидростатике (Паскалов закон, хидростатички притисак, Архимедов закон). Једначина континуитета. Бернулијева једначина. Примери уз Бернулијеву једначину (истицање течности и гасова). Сила унутрашњег трења. Стоксова сила. Површински напон и капиларне појаве. Унутрашња енергија и топлотни капацитет. Принципи термодинамике (степен корисног дејства). Промена димензије тела у функцији температуре. 5. Осцилације, таласи и оптика Кинематика хармонијских осцилација. Динамика осцилаторног кретања. Математичко и физичко клатно. Брзина, убрзање и енергија код хармонијског осциловања. Трансферзални и лонгитудинални таласи. Једначина таласа. Брзина таласа у еластичним срединама. Електромагнетне осцилације. Томсонова формула. Електромагнетни таласи. Основни закони геометријске оптике (одбијање и преламање светлости). Тотална рефлексија. Равна и сферна огледала. Једначина сферних огледала. Оптичка сочива. Једначина сочива. Интерференција светлости. Дифракција светлости. Поларизовање светлости. 6. Физика микросвета Закони зрачења апсолутно црног тела (Штеван-Болемонов закон, Винов закон, Планков закон). Кванти светлости. Фотоелектрични ефекат. Де Брољева ротација. Борови постулати (I и II Боров постулат). Атом водоника по Боровој теорији. Линијски спектар атома водоника. Основне карактеристике језгра атома. Дефекти масе и енергија везе. Радиоактивно зрачење. Закон радиоактивног распада. Нулеарна реакција.

Литература: 1. Н.Н. Вердеревскај, С. П. Егорова: Сборник задач и вопросов по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1989. 2. С. И. Кашина, Н. И. Сезонов: Сборник задач по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1983. 3. С. П. Мјасников, Т. Н. Осанова: Пособие по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1976. 4. И. Аничин, Г. Божин и др. : Приручник ( I, II ) за рачунске задатке за I и II разред заједничке основе средњег усмереног образовања, Изд. Научна књига, Београд 1982. 5. Г. Димић, Ц. Жегарац: Збирка задатака из физике, Средњи курс Ц, Изд. Грађевинска књига, Београд 1988. 6. Б. Станић, М. Марковић: Решени задаци са класификационих испита из физике на техничким факултетима, Изд. Научна књига, Београд, 1987. 7. М. Пејевић, Г. Ристић, С. Голубовић: Решени задаци за припрему пријемног испита из физике, Изд. Едиција: Публикације, Ниш, 2000. Могу се користити и други уџбеници Физике за средње школе (гимназија и стручне школе).

1. KINEMATIKA TRANSLATORNOG I ROTACIONOG KRETANJA MATERIJALNE TA^KE (TELA) Kinematika izu~ava razli~ia mehani~ka kretanja tela bez razmatranja uzroka koji izaziva to kretanje. Razlikuju se dva oblika kinematskog kretanja: translatorno i rotaciono. Osnovne kinemati~ke veli~ine kretanja su: put (s), brzina (v) i ubrzanje (a) - translatorno kretanje; ugaoni pomeraj (ϕ), ugaona brzina (ω) i ugaono ubrzanje (α) - rotaciono kretanje

Kinematika translatornog kretanja
Kretanje tela po pravoj liniji sa konstantnom brzinom (v = const) naziva se ravnomerno s s = v ⋅t . (uniformno) pravolinijsko kretanje. Brzina kretanja je v = , a pre|eni put t Ako se telo kre}e tako da na razli~itim delovima pravolinijskog puta ima razli~ite srednje brzine, to je ukupna srednja brzina na celom putu s s + s + K + sn vsr = = 1 2 . t t1 + t 2 + K + t n Kretanje tela kod koga je ubrzanje konstantno (a = const) naziva se ravnomerno promenljivo. Kod ∆v v2 − v1 takvog kretanja srednje ubrzanje asr je asr = = , gde je ∆v - promena brzine a ∆t ∆t t 2 − t1 vremenski interval. Srednja brzina je srednja aritmeti~ka vrednost po~etne vo i krajnje brzine v v +v vsr = 0 . 2 U zavisnosti od znaka ubrzanja, ravnomerno promenljivo kretanje mo`e biti: ubrzano (a > 0) i usporeno (a < 0), a u odnosu na po~etne uslove mo`e biti: kretanje bez po~etne brzine (vo = 0) i kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0). Za kretanje bez po~etne brzine (vo = 0), brzina i pre|eni put dati su slede}im relacijama: v0 + v v at at 2 vsr = s = vsr t = v = at ; = = ; ; v 2 = 2as . 2 2 2 2 Za kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0) je: at 2 2 s = v0t ± v = v0 + at ; ; v 2 = v0 ± 2as ; 2 gde se znak (+) odnosi na ubrzano a znak (-) na usporeno kretanje. Specijalan slu~aj ravnomerno promenljivog pravolinijskog kretanja koje se vr{i sa konstantnim ubrzanjem g = 9,81 m/s2 (ubrzanje Zemljine te`e) je slobodno padanje (hitac nani`e). Kod takvog kretanja va`e slede}e relacije:

za vo = 0
v = gt

za vo > 0

v = v0 + gt gt 2 h = v0t + 2
v 2 = v0 + 2ah
2

gt 2 s=h= 2 v 2 = 2 gh

period rotacije T i frekvencija ν povezane su izrazom 2π ω= = 2πν . R a at = αR ⇒ α = .polupre~nik kruga a T . T Ugaone veli~ine ϕ. Telo koje se kre}e iz ta~ke A ima brzinu 5 m/s.ugao obrtanja ϕ (rad). ⇒ ϕ = . Kod ubrzane rotacje bez po~etne brzine je ω0 = 0. Jedna~ine koje opisuju rotaciono kretanje tela mogu se izvesti iz jedna~ine translacionog kretanja stavljanjem umesto puta s . t T R gde je l . U tom slu~aju za ravnomernu rotaciju (ω = const) bi}e: .brzinu 2 m/s.period rotacije. brzine v . a ubrzanje ac u pravcu radijusa R i naziva se radijalno ili centripetalno ubrzanje. R 2 2 v 4π R ac = = ω 2R = = 4π 2ν 2 R . U tom slu~aju je l 2πR v2 v= = . t a za ravnomerno promenljivu rotaciju (ubrzanu α > 0 i usporenu α < 0) je: αt 2 2 ω = ω 0 ± αt . ω 2 = ω 0 ± 2αϕ . v i a slede}im odnosima: s s = ϕR . 2 2 RE[ENI ZADACI 1. 2 R T (at je projekcija vektora linearnog ubrzanja na pravac tangente u datoj ta~ki. R . 2 Kinematika rotacionog kretanja Ako se materijalna ta~ka (telo) kre}e po krugu.obim kruga. Posle koliko vremena prvo telo dostigne drugo telo? Koliki su pre|eni putevi svakog od tela? . a znak (-) usporenoj rotaciji. v 2 = v0 − 2ah . to u svakoj ta~ki kru`ne putanje linearna brzina v je u pravcu tangente. a ac .Za hitac navi{e (vertikalan hitac) (usporenog kretanje) je: gt 2 2 v = v0 − gt . R v v = ωR ⇒ ω = . postavljene na rastojanju so = 90 m jedna od druge istovremeno u istom pravcu po~inju kretanje dva tela.projekcija tog ubrzanja na pravac radijusa. 2 gde znak (+) odgovara ubrzanoj. ω i α povezane su sa odgovaruju}im linijskim veli~inama s. h = v0t − .ugaona brzina ω (rad/s) i ubrzanja a ugaono ubrzanje α (rad/s2). Iz dve ta~ke A i B. a telo koje se kre}e iz ta~ke B . Ugaona brzina ω. ac = . Ukupno ubrzanje je ϕ = ωt . ω = ϕ a = at + ac = α 2 R 2 + ω 4 R 2 = R α 2 + ω 4 . ϕ = ω 0t ± .

? Re{enje: Kako su vremena prelaska prve. iz ta~ke B polazi autobus brzinom 54 km/h. to je vsr = = 1 2 = 12 . vt m v2 = 1 1 = 8 .? Re{enje: Po{to oba automobila pre|u isti put razli~itim brzinama za razli~ita vremena. a drugu polovinu puta srednjom brzinom 10 m/s.5 km.? Re{enje: Do ta~ke gde se tela sustignu prvo telo je pre{lo put s1 = so + s2 = v1t. Istovremeno. pa je s = s1 + s2 = v1t + v2t = (v1 + v2)t.5 km = 17. v1 − v2 2. nasuprot njemu.Dato: so = 90 m v1 = 5 m/s v2 = 2 m/s Odrediti: t-? s1 . Rastojanje izme|u ta~aka A i B je 17.?. Prvu polovinu puta automobil pre|e srednjom brzinom 15 m/s. s2 . t2 s 3. Jedan automobil. Iz ovih jedna~ina sledi da je v1t = so + v2t.5x103 m v1 = 20 m/s v2 = 54 km/h = 15 m/s Odrediti: s1 . v1 + v2 Pre|eni put automobila je s1 = v1t = 10 km. pre{ao je za 10 s isti put kao i drugo telo za 15 s. odnosno druge polovine puta t = s1 s = i v1 2v1 t2 = s m 2v v s2 s = . s s v2 2v2 v1 + v2 s + 2v1 2v2 . Kolika je srednja brzina automobila na celom putu? Dato: v1 = 15 m/s v2 = 10 m/s s1 = s2 = s/2 Odrediti: vsr . Na kom rastojanju od ta~ke A se automobil susretne sa autobusom? Koliki je pre|eni put autobusa? Dato: s = 17. a autobusa s2 = v2t = 7. to je: v1t1 = v2t2 odnosno. Kolika je brzina drugog tela? Dato: v1 = 12 m/s t1 = 10 s t2 = 15 s Odrediti: v2 .? Re{enje: Do ta~ke susreta automobil je pre{ao put s1 a autobus put s2. s2 . 4. odnosno s0 t= = 30s . Odavde je vreme susreta s t= = 500s .5 km. a drugo put s2 = v2t. Iz ta~ke A kre}e se ka ta~ki B automobil brzinom 20 m/s.?. kre}u}i se ravnomernom brzinom 12 m/s.

a s s 3 s 4 tu s1 + s2 + v1 v2 2v1 2v2 m v1 = 2v2 = 24 s 8.? . Kolike su brzine voza du` svakog dela puta ako je srednja brzina voza na celom putu 16 m/s ? Dato: v1 = 2v2 s1 = s2 = s/2 vsr = 16 m/s Re{enje: Odrediti: v1 . Brzina voza na prvoj polovini puta je dva puta ve}a nego na drugoj. a nizvodno 3 h. za slede}ih 15 s pre|e 14 m i za poslednjih 10 s put od 12 m. v . v2 . tu t1 + t2 + t3 s 6. Putovanje brodom uzvodno od jednog do drugog grada traje 7 h. t2= 5 s.? Re{enje: Srednja brzina na celom putu je s s +s s + s2 ( s1 + s2 )v1v2 sv1v2 4v1v2 vsr = u = 1 2 = 1 = = = s1 s2 s tu t1 + t2 s1v2 + s2v1 (v2 + 3v1 ) v2 + 3v1 + v1 v2 4 m 3vsr v1 Re{enjem ove jedna~ine sledi da je v2 = = 13. s2 = 4 m. Odavde sledi da je v2 = sr = 12 . Pe{ak za 5 s.8 . s3 = 4 m. Rastojanje izme|u dva grada koji le`e na istoj reci je 54 km. s 4v1 − vsr 7. srednja brzina voza je 20 m/s. t2 = 3 h Odrediti: vR .?. Kolika je srednja brzina voza na drugom delu puta ako je srednja brzina voza na ~itavom putu 15 m/s ? Dato: v1 = 20 m/s vsr = 15 m/s s1 = s/4 .?.5. Kolika je srednja brzina pe{aka na celom putu? Dato: t1= 5 s. a kolika brzina broda u odnosu na vodu? vsr = Dato: s = 54 km t1 = 7 h. Kolika je srednja brzina reke u odnosu na obalu. s2 = 3s/4 Odrediti: v2 . Na prvoj ~etvrtini puta. t3 = 10 s s1 = 4 m. pre|e put od 4 m.? Odrediti: vsr .? 4v m 3v su s +s s = 1 2 = = 2 . Re{enje: s s +s +s m vsr = u = 1 2 3 = 1 .

T . Izjedna~avanjem ovih s (t − t ) km . odnosno r = 2∆r = 10 cm. ω . sledi da je ωr = 2ω (r − ∆r ) . Brzina broda u odnosu na vodu je jedna~ina sledi da je vR = 2 1 = 4. Ugaona brzina je ω = 2πν =31. male i velike kazaljke ~asovnika? Odrediti: ωs .2 s . ako je linijska brzina ta~ke na obodu to~ka dva puta ve}a od ta~ke koja le`i za 5 cm bli`e osi to~ka. Dato: d = 20 cm.4 rad/s. 12.5 h 2t1t2 s + vRt1 km v= = 13.? ωv . Odrediti period rotacije. r = 10 cm t = 3 min = 180 s n = 360 obrta Re{enje: Odrediti: v .?. Linijska bzina je v = .5s n .25 . ω . ω= 2π rad rad = 12.Re{enje: Za kretanje broda uzvodno je s = (v .? T= t = 0.?. T s s 11. ν T s 10.28 rotacije T = = 0.?. v = ωr = 1.5 . Kolike su ugaone brzine sekundne. Dato: v1 = 2v2 ∆r= 5 cm = 5 x 10-2 m Odrediti: r-? Re{enje: Linijske brzine tih ta~aka su: v1 = ωr i v2 = ω (r − ∆r ) .?. T . period oscilovanja i linijska brzina? Dato: r = 0.2 m t = 1 min = 60 s n = 300 obrta Re{enje:Frekvencija obrtanja je ν = Odrediti: v . Kotur pre~nika 20 cm rotira ravnomerno i na~ini 360 obrtaja za 3 minuta. Uz dati uslov.? Re{enje: . frekvencija.? n = 5Hz . Kolika je ugaona brzina.? ωm .56 . Odrediti radijus rotiraju}eg to~ka.vR)t1 a nizvodno s = (v + vR)t2. a period t 2πR rad 1 = 6. ν . ugaonu brzinu i linijsku brzinu ta~ke na obodu kotura. t1 h 9.2 m na~ini 300 obrtaja za vreme 1 min.?. Materijalna ta~ka kre}u}i se ravnomerno po krugu polupre~nika 0.

Tv s 86400 13.14 = = 0. s .8m . Odrediti ubrzanje tela smatraju}i da je ono konstantno.4 2 . s2 t 2 t1 14. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 15t + 0. v . pri ~emu se njegova brzina pove}a 4 puta. Ts s 60 ωm = rad 2π 2 ⋅ 3.4t2 . Koliki je pre|eni put za vreme 7 s? Dato: t1 = 5 s.26 ⋅ 10− 5 . Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 2 s1 t1 t = 2 odnosno s2 = s1 22 = 2s1 = 1. Tm = 24 x 60 x 60 s = 86400 s. sledi da je vo = 15 m/s i a/2 = 0. Dato: t=5s s = 50 cm v1 = 4v2 Re{enje: Ubrzanje tela je a = Odrediti: a-? ∆v v2 − v1 4vo − vo 3vo at = = = . Tv = 60 x 60 s = 3600 s. 2 Brzina kretanja posle 5 s je v = v0 + at =19 m/s a pre|eni put s = 86 m. a .4t2. Odavde sledi da je vo = .Periodi rotacije su: Ts = 60 s.14 = = 1. po~etnu brzinu. Pre|eni put je ∆t t2 − t1 t t 3 6s m at 2 at 2 at 2 5at 2 . Na}i ubrzanje tela.? 2 2 Re{enje: Upore|ivanjem date jedna~ine sa jedna~inom kretanja u op{tem obliku at 2 i s = 15t + 0.74 ⋅ 10− 3 .4t2 t=5s Odrediti: vo . Odgovaraju}e ugaone brzine su: ωs = ωv = rad 2π 2 ⋅ 3. Pri ravnomerno ubrzanom kretanju iz stanja mirovanja telo je pre{lo za 5 s put 90 cm.104 .4 m/s2. Tv s 3600 rad 2π 2 ⋅ 3.?. njegovu brzinu posle 5 s kretanja i pre|eni put. s = v0t + 15. Telo pre|e put 50 m za vreme od 5 s. Dato: s = 15t + 0.14 = = 7. s = v0t + = + = 5t s 2 3 2 6 .?.? at at Pre|eni putevi tela za vreme t1 i t2 su: s1 = 1 i s2 = 2 .?. t2 = 7 s s1 = 90 cm Re{enje: Odrediti: s2 . Kona~no sledi da je a = 2 = 2.

Koliko je ubrzanje automobila i koliki je put on pre{ao u trenutku kad je imao brzinu 25 m/s? Dato: v1 = 25 m/s.? Re{enje: Kako se to~ak kre}e ravnomerno usporeno.? a . Zamenom ωo = 2πνo i ω = 2πν sledi 2π (ν o − ν ) rad α= = 0.25 2 . α . Ugaono pomeranje je t s . Rotiraju}i to~ak smanji pri usporenju za vreme od 1 min svoju frekvenciju od 300 obr/min na 180 obr/min.?. Odrediti: ugaono ubrzanje i kona~nu ugaonu brzinu. Pre|eni put je s = v0t − = 400m . Iz relacije v1 = 2as1 sledi 2 s2 s 2 v s1 = 1 = 96m 2a 17. v2 = 40 m/s s2 = 150 m Re{enje: Kako je v2 = v0 + 2as2 sledi da je a = 2 2 2 2 Odrediti: s1 . za v = 0.? αt 2 2 brzina je ω = αt = 62. Dato: t = 60 s ν1 = 300 obr/min ν2 = 180 obr/min Odrediti: n . To~ak koji rotira na~ini za prvih 10 s 50 obrta. sledi 2πn = αt 2 2 . Rotacija to~ka je ravnomerno ubrzana.?. Kre}u}i se ravnomerno usporeno sa usporenjem 0.21 2 . Odavde je α = 4πn rad = 6. α . sledi t = Dato: t = 10 s n = 50 obrta Re{enje: Iz relacije ϕ = Odrediti: ω .16.28 . Ugaona 2 t s 19.8 rad/s. Posle kog vremena se voz zaustavi i koliki je pre|eni put za to vreme? Dato: vo = 20 m/s a = 0. Na}i ugaono ubrzanje i broj obrta na~injenih za to vreme. Automobil polazi iz stanja mirovanja i kre}e se ravnomerno ubrzano.? v2 − v1 m 2 = 3. . Na ostalom delu puta 150 m brzina mu je 40 m/s. to je i ω = ω 0 − αt . Iz relacije v = v0 − at . sledi uz ϕ = 2πn.5 m/s2 Re{enje: Odrediti: s-?t-? vo at 2 = 40 s . U jednom trenutku on ima brzinu 25 m/s. a 2 18.5 m/s2 i po~etnom brzinom 20 m/s voz se posle izvesnog vremena zaustavi.

sledi uz an = 2at i v = att .? an . Zamenom ovih izraza u jedna~inu kretanja t 21. Odavde je t 2ω oϕ 2ϕ 2 ⋅ 2πnn 2n t= = = = = 10s . a normalno ubrzanje an = v rad ω r = = ω 2 r = 18 .256 m . Materijalna ta~ka se kre}e po krugu polupre~nika 10 cm ravnomerno ubrzano sa tangencialnim ubrzanjem 40 m/s2. daje ω 2 = o . a linijska brzina v = ωr = 2π r = 2πnr = 1. 2π 20. Ventilator rotira sa frekvencijom 900 obr/min. T t s Ugaona brzina je ω = v/r = 15. Koliko je vremena pro{lo od trenutka isklju~enja do potpunog zaustavljanja? n= Dato: n = 75 obrta ν = 900 obr/min = 15 Hz Re{enje: Iz jedna~ine ω = ω 0 − αt . Za koje }e vreme od po~etka kretanja tangencijalno ubrzanje biti polovina vrednosti normalnog ubrzanja? Dato: r = 10 cm at = 4 x 10-2 m/s2 at = 0. odakle je r 2 . r da je 2at = at t 2 .ϕ = ω 0t − αt 2 2 . Odrediti linijsku i ugaonu brzinu i normalno ubrzanje ta~ke ako ona izvr{i 25 obrta za 10 s.25s .?. odakle je 2 = 240obrta . ω .2 rad/s. Dato: n = 25 obrta t = 10 s r = 8 cm Re{enje: Odrediti: v .? Period oscilovanja je T=t/n. at Odrediti: t-? v2 . Za ϕ = 2πn i ωo = 2πνo sledi 2πn = 2πν ot − αt 2 2 .5 an Re{enje: Iz jedna~ine an = t= 2r = 2. r r s 2 2 2 22. ωo ν 2πν ωo 2 2πν . uz ω = 0 sledi α = Odrediti: t-? 2πν ot − αt 2 ωo t = 2ω ϕ ω 2 = ω 0 2 − 2αϕ . Posle isklju~enja on na~ini 75 obrta do zaustavljanja. Materijalna ta~ka ravnomerno rotira po krugu polupre~nika 8 cm.

Telo pada sa visine 500 m.? gt 2 2g . Odrediti pre|eni put tela u poslednjoj sekundi padanja? Dato: h = 500 m g = 9. Na}i visinu sa koje je telo palo. 2 2 2g vo = 0.81 m/s2 2 Odrediti: t-? Re{enje: Iz jedna~ine v 2 = v0 − 2 gh sledi uz v = 0 u najvi{oj ta~ki.h1 = 95 m. Jedan automobil kre}u}i se ravnomerno sa brzinom 12 m/s pre|e za 10 s put kao i drugi automobil za 15 s.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Odrediti: ∆h .23.5s . 2 ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD 1. . Kolika je brzina drugog automobila. tako da je pre|eni put u poslednjoj sekundi ∆h = h . U poslednjoj sekundi slobodnog padanja telo pre|e put 20 m. 4g 25. (Rez: v2 = 9 m/s). Izjedna~avanje ovih izraza daje: 2 2 2 g∆t odnosno h = gt 2 = 31. Kako je s = s1 + s2 = 2vot. Dato: h2 = 20 m g = 9.2s . sekunde.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Visina sa koje je telo palo je h = Odrediti: h-? gt 2 g (t − ∆t ) 2 =h1 + h2. Jedna~ina kretanja 2g 2 2 v gt 2 gt 2 a drugog s2 = v0t + . s = h = prvog tela je s1 = v0t − Odavde je t = vo . gde je h1 = visina do poslednje 2 2 gt 2 g (t − ∆t ) 2 ∆t h = + h2 odakle je t = + 2 = 2. Istovremeno sa najvi{e visine koju ono mo`e dosti}i ba~eno je drugo telo vertikalno nani`e istom po~etnom brzinom. Pre|eni put do poslednje sekunde 2 h g (t − ∆t ) 2 je h1 = = 405m . sledi da je vreme padanja tela t = = 10 s. Telo je ba~eno vertikalno navi{e sa po~etnom brzinom 8 m/s. to je 2vot = o . 2 Iz izraza h = 24. Odrediti vreme susreta tela.25m . Dato: vo = 8 m/s g = 9.

Odrediti po~etnu brzinu i ubrzanje tela. 10. 4. 7. Rotiraju}i to~ak sa frekvecijom 120 obrta/min zaustavlja se u toku 1. Odrediti ubrzanje i vreme usporenog kretanja voza. Posle koliko vremena drugo telo dostigne prvo? (Rez: t = 20 s). (Rez: v = 32 m/s).8t2. Prvu polovinu vremena svog kretanja automobil se kre}e brzinom 80 km/h. Voz. Po istom pravcu iz jedne ta~ke istovremeno zapo~inju kretanje dva tela: jedno ravnomerno sa brzinom 98 m/s. odrediti broj obrta to~ka do zaustavljanja. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 5t + 0. Odrediti brzinu krajeva lopatica toplotne turbine. 3. Za prvu sekundu posle po~etka kretanja automobil pre|e 1. To~ak koji vr{i ravnomerno kretanje. (Rez: α = 3. Na kojoj visini se tela susretnu? (Rez: h ≈ 19.5 m. s = 130 m).14 rad/s2).5 min. t = 53 s).37 m). 12.6 m/s2. .8 m/s2. v = 21 m/s.5 s). Odrediti srednju brzinu kretanja automobila. s = 7. 5. Za koje vreme ono pre|e poslednjih 100 m? (Rez: t ≈ 0. a drugu brzinom 40 km/h. 11.6 m). Turbina koja ima pre~nik radnog to~ka 9 m izvr{i za 1 minut 68.05 m/s2. pri ~emu na kraju toga puta ima brzinu 45 km/h. Koliko pomeranje izvr{i njen kraj za 1 minut. Istovremeno sa povr{ine Zemlje ba~eno je vertikalno navi{e drugo telo sa po~etnom brzinom 20 m/s. 6.2 rad/s2). Minutna kazaljka uli~nog ~asovnika ima du`inu 3. (Rez: a ≈ 0. (Rez: vsr = 16. 8. 9.7 m/s).8 m/s2. Telo slobodno pada sa visine 50 m. Na}i ugaono ubrzanje to~ka. (Rez: a = 0. dosti`e ugaonu brzinu 20 rad/s posle 10 obrta od po~etka kretanja.2 obrtaja. vo = 5 m/s. Smatrati to kretanje za ravnomerno usporeno. idu}i po horizontalnom putu brzinom 35 km/h zapo~inje da se kre}e ravnomerno usporeno i prelazi 600 m. (Rez: l = 0. Sa kolikim ubrzanjem se kre}e automobil? Odrediti pre|eni put automobila posle 10 s od po~etka kretanja. Kolika je brzina i pre|eni put posle 10 s od po~etka kretanja tela? (Rez: a = 1. α = 0. (Rez: n = 90 obrta.2 m.2. drugo ravnomerno ubrzano bez po~etne brzine i ubrzanjem 9.4 m). a tako|e i ugaono ubrzanje. Telo pada sa visine 2000 m.

veli~ina deformacije (na primer apsolutno istezanje). l E S l gde je E Jungov modul elasti~nosti (N/m2). U granici elasti~nosti. Sila trenja kotrljanja je F Ftr = µ k n . Mera za inerciju je masa tela. a Fn . r . to je Fsr = m ⇒ Fsr ∆t = m∆v .koeficijent trenja klizanja. Sila trenja ima uvek suprotan smer od smera kretanja tela. Sile elasti~nosti ne izazivaju kretanje tela ve} samo promenu forme (oblika) tela (na primer istezanje. l . Taj uslov ispunjen je ako je zbir svih sila jednak nuli. gde je µ . gde je k . r r r r ∆v ∆v Kako je asr = .normalna komponenta sile te`ine.). Sila trenja klizanja je Ftr = µFn .dinamika rotacionog kretanja ili dinamika tvrdog tela. Razlikuju se dva oblika dinami~kog kretanja: .povr{ina preseka. Intenzitet te sile je Q = mg (Q = mg ) gde je g = 9. Sile trenja javljaju se pri kontaktnom dejstvu izme|u tela (sila trenja mirovanja. a veli~ina ∆p = m∆v . Fsr ∆t = m∆v = ∆p = mv2 − mv1 = p2 − p1 . Sila te`ine (sila te`e) je rezultat gravitacione sile privla~enja Zemlje (i drugih nebeskih tela) koja r r dejstvuju na telo. relativna deformacija ε = ∆l/l proporcionalna naponu τ = F/S ∆l 1 F ES = ⇒ Fe = ⋅ ∆l = k∆l . ili u skalarnom obliku F = ma ⇒ a = .restituciona konstanta ili krutost (N/m) a ∆l . r r Proizvod mase tela i brzine je impuls tela p = mv ( p = mv ) . Dinamika translacionog kretanja Dinamika translacionog kretanja bazirana je na tri Njutnova zakona: Promene stanja mirovanja ili stanja ravnomernog kretanja defini{e I Njutnov zakon (zakon inercije). U mehanici se razlikuju tri vrste sila: sila te`ine. sila trenja klizanja i sila trenja kotrljanja). m m Jedinica sile je 1N = kgm/s2. Vezu izme|u sile F i ubrzanja a defini{e II Njutnov zakon dinamike (mehanike) r r r r F F F = ma ⇒ a = . Masa m jedinice zapremine tela je gustina tela ρ = ⇒ m = ρV . ∆t ∆t r r r r Veli~ina Fsr ∆t = I naziva se impuls sile. sila elasti~nosti. Ako se radi o elasti~noj deformaciji istezanje ili sabijanje ({tapa ili `ice) tada je prema Hukovom zakonu. sabijanje. V Izmena stanja mirovanja ili kretanja uslovljena je dejstvom sile. DINAMIKA TRANSLACIONOG I ROTACIONOG KRETANJA TELA Dinamika izu~ava kretanja razli~itih tela pod uticajem sila koje izazivaju ta kretanja.81 m/s2 ubrzanje Zemljine te`e.linearna dimenzija tela do deformacije. shodno Hukovom zakonu. Gornja jedna~ina predstavlja osnovnu jedna~inu dinamike materijalne ta~ke. sila trenja i sila elasti~nosti. proporcionalna je veli~ini deformacije Fe = -k∆l. a S .promena impulsa tela: Impuls sile jednak je promeni impulsa tela. ili dinamika materijalne ta~ke i .dinamika translacionog kretanja. smicanje i td.2.

Ako jedno telo dejstvuje na drugo izvesnom silom.koeficijent trenja kotrljanja. Ako je F = const i ako se pravac sile i puta poklapaju. gde je Q = mg sila te`e. Potencijalna energija tela u polju sile te`e jednaka je izvr{enom radu protiv sile te`e E p = A = mgh . bi}e m 2 A = mas = (v 2 − vo ) . Fn = Fcosα . tada ta sila na tom putu izvr{i rad s r A = F ⋅ s = Fs cos α = Fn s .pre|eni put (visina). odnosno srednja snaga Psr je izvr{eni rad u jedinici vremena. a r . 2 jer je 2as = v2. Ako se telo kre}e konstantnom brzinom protiv sile trenja. izvr{eni rad je A=Fs. tj. A Psr = t Trenutna snaga je grani~na vrednost srednje snage. Za slu~aj da telo poseduje po~etnu brzinu vo .gde je µ . tada je izvr{eni rad protiv sile te`e A = Qs = Qh = mgh . 2 Rad protiv elasti~ne sile pod dejstvom spolja{nje sile na putu s koja se menja od 0 do Fmax (Fsr = Fmax/2). α . 2 2 Brzina vr{enja rada naziva se snaga. i =1 Ako neko telo (materijalna ta~ka) vr{i pomeranje pod dejstvom sile. Ako na telo dejstvuju vi{e sila. jednaka n r r r r r r F = F1 + F2 + . s . Jedinica rada je 1J = 1Nm.intenzitet sile. bi}e za Fe = -ks/2 ks ⋅ s ks 2 A = Fe s = = . 2 Kineti~ka energija jednaka je izvr{enom radu konstantne sile pri promeni njegove brzine m 2 2 Ek = A = (v2 − v1 ) . Ako se pod dejstvom konstantne sile F telo ravnomerno ubrzava na putu izvr{eni rad je mv 2 A = Fs = mas = . s = h . tada i drugo telo dejstvuje na prvo silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smera (III Njutnov zakon) r r F1 = − F2 . 2 . Jedinica rada je d`ul (J). P = Elasti~na potencijalna energija jednaka je izvr{enom radu protiv dejstva elasti~ne sile ks 2 Ep = A = .projekcija sile na pravac puta. A Fs = = Fv . + Fn = ∑ Fi = ma .. izvr{eni rad je A = Ftr s = µFn s . t t Energija tela je njegova sposobnost za vr{enje rada. Ako se telo ravnomerno kre}e u suprotnom pravcu od pravca dejstva sile te`e. tada je ukupno dejstvo svih sila.ugao izme|u pravca sile i puta..polupre~nik kotrljaju}eg tela. odnosno sila akcije jednaka je sili reakcije. gde je F . rezultantna sila.pre|eni put.

Za izolovani rotiraju}i sistem ( ∑ M = 0 ) ukupni moment impulsa ostaje nepromenjen L = L1 + L2 + L3 + .. i =1 U zatvorenom sistemu (izolovanom) mehani~ki oblici energije ostaju nepromenjeni (Zakon odr`anja energije).. gde je v zajedni~ka brzina tela posle sudara. + pn = ∑ pi = const. moment sile M = Fr = mar = L = ∑ Li = ω ∑ I i = Iω .+ Ln = i =1 i =1 n n ∑L i =1 n i = const . Moment inercije I materijalne ta~ke u odnosu na zadanu osu rotacije jednak je proizvodu iz mase te ta~ke i kvadrata rastojanja od ose rotacije. 2 n i =1 mvr mωr 2 = = mαr 2 . r Sila koja ima suprotan smer dejstva od Fcp ali isti intenzitet je inercijalna sila i naziva se r r centrifugalna sila Fcf = − Fcp .. Zakon odr`anja impusa i zakon odr`anja energije primenjeni na neelasti~ni sudar dvaju tela masa m1 i m2 sa brzinama v1 i v2 daju: m v + m2v2 m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v .+ Mn = ∑M i =1 n i . . Ovaj izraz predstavlja II Njutnov zakon dinamike rotacije Moment impulsa tela L u odnosu na nepokretnu osu jednaka je sumi momenata impulsa svih materijalnih ta~aka tvrdog tela i defini{e se kao proizvod iz momenta inercije i ugaone brzine Za F = const. odnosno t t M = Iα.. m1 + m2 m1v1 mv ⎛ m + m2 ⎞ 2 + 2 2 =⎜ 1 ⎟v + ∆Ek gde je ∆Ek gubitak kineti~ke energije posle sudara..U izolovanom (zatvorenom) sistemu u kome ne dejstvuju spolja{nje sile ukupni impuls ostaje nepromenjen. Proizvod sile F i normalnog rastojanja r (kraka sile) izme|u pravca dejstva sile i ose rotacije je moment sile M=Fr. tada u svakoj ta~ki putanje na telo dejstvuje centripetalna sila sa pravcem ka centru rotacije mv 2 Fcp = macp = = mω 2 r = 4π 2ν 2 mr . 2 2 ⎝ 2 ⎠ 2 2 Dinamika rotacionog kretanja Ako ta~kasta masa ili centar mase tvrdog tela vr{i kru`no kretanje po krugu polupre~nika r. odnosno v = 1 1 . I = mr2. n r r v r r p = p1 + p2 + .... Moment inercije tela jednak je sumi momenata inercije svih materijalnih ta~aka IT = ∑ m1ri . Ek + E p + Erot = Eu = const .. Ukupni moment sila koje dejstvuju na telo jednak je sumi momenata svih sila: M = M1 + M2 + M3 + .

? Re{enje: Kako na telo koje pada dejstvuje sila te`ine Q = mg i sila otpora F (koja ima suprotan smer od sile te`ine). 2. 2 Ako telo istovremeno vr{i translaciju i rotaciju. analogno snazi translacije P = Fv. Telo mase 3 kg pada u vazduhu s ubrzanjem 8 m/s2. r Snaga rotacije. s . Ukupna kineti~ka energija rotiraju}eg tela jednaka je sumi energija svih elemenata mase tela.5 kg v = 4 m/s s = 20 m Odrediti: F-? .3 m/s2 v = 15 m/s.3 8 m/s2 i po~etnom brzinom 54 km/h. t . to je jedna~ina kretanja mg − Ftr = ma ⇒ Ftr = m( g − a ) = 5. m = 20 t Odrediti: Ft . 3. Kako je F = M/ϕ i s = rϕ. 2 2 2 Izmena ugaone brzine od ω1 do ω2 dovodi do promene kineti~ke energije I (ω 2 − ω1 ) ∆Ek = . bi}e mv 2 mω 2 r 2 Iω 2 Ek = = = . Dato: a = 8 m/s2 g = 9. bi}e P = Mω. Na}i sili otpora vazduha. vreme kretanja vagona do zaustavljanja i pre|eni put. Vreme zaustavljanja vagona je t = vo/a = 2a 50 s. Koliki je intenzitet sile? Dato: m = 0.4 N .81 m/s2 Odrediti: Ftr .? Re{enje: Sila trenja dejstvuje u suprotnom smeru od smera kretanja vagona sa intenzitetom Ftr = ma = 6 x 103 N.5 kg po|e iz stanja mirovanja i posle pre|enog puta 20 m ima brzinu 4 m/s. Vagon mase 20 t kre}e se ravnomerno usporeno s ubrznjem 0. ukupna kineti~ka energija je mv 2 Iω 2 T Ek = Ek + EkR = + .?. Telo mase 0. Na}i silu trenja koja dejstvuje na vagon. 2 2 RE[ENI ZADACI 1. Saglasno izrazu Ek = mv2/2.?. Pre|eni put se dobija iz jedna~ine 2 v 2 v 2 = v0 − 2as gde uz v = 0 odakle je s = 0 = 25m . to je izvr{eni rad konstantnog momenta sile Mrϕ A = Fs = = Mϕ . Dato: a = 0.Definicija rada kod translacionog kretanja kao proizvod iz sile i pomeraja primenljiva je i za rotaciono kretanje.

Voz mase 104 t kre}e se brzinom 36 km/h. Telo mase 100 kg kre}e se po horizontalnoj povr{ini pod dejstvom sile 250 N. Kolko rastojanje pre|e voz za 1 min od po~etka ko~enja? Re{enje: Iz jedna~ine F = ma i v2 = 2as.2 N . Krutost opruge je 200 N/m. Telo mase 2 kg vu~e se po horizontalnoj povr{ini pomo}u opruge koja se pri kretanju istegne za 2 cm. Kada je voz pre{ao put 250 m njegova brzina je bila 36 km/h. m s 7. . Sila otpora pri kretanju voza je 6 x 10-3 te`ine voza.1 .6 x 105 N. Voz mase 103 t kre}e se ravnomerno ubrzano po horizontalnom putu. Sila ko~enja voza je F = ma. Zamenom se dobija Odrediti: s-? at 2 . to je a = ks m =2 2.mv 2 = 0. 2m 5. mg 6. 2s 4. odnosno ubrzanje a 2 s = vot − Ft 2 = 510m . Kolika je vu~na sila voza? Dato: m = 103 t v = 36 km/h Ftr = 6 x 10-3 mg Odrediti: F-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je ma = F . Odrediti koeficijent trenja.Ftr odakle je F = ma + Ftr = 2. Pre zaustavljanja on zapo~inje ko~enje silom 2 x 105 N. sledi da je F = Dato: m = 104 t vo = 36 km/h t = 1 min Re{enje: Jedna~ina kretanja voza je s = v0t − = F/m. Odavde je F − ma µ= = 0. Dato: m = 2 kg k = 200 N/m s = 2 cm Odrediti: a-? Re{enje: Kako je ubrzanje tela a = F/m i Fe = -ks. ako se telo kre}e sa ubrzanjem 1 m/s2. Dato: m = 102 kg F = 250 N a = 1 m/s2 Odrediti: µ-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je F − Ftr = ma ⇒ F − µmg = ma . Odrediti ubrzanje tela.

Jungov modul elasti~nosti je 2 x 1011 Pa . ~iji gornji deo je pri~vr{}en.2 ? Dato: m = 1. t . Odrediti napon u {tapu. kretanja bi}e t F 10. 9. obe{en je teg te`ine 10 kN.? . Te`inu {tapa zanemariti.? Re{enje: a) U slu~aju kada se telo kre}e ubrzano sa po~etnom brzinom vo .?. F = m(a + µg ) = 3.11 ⋅ 1010 2 . Bakarna `ica du`ine 1.6 s. ∆l . odakle je v = = 11 . Kolika je vu~na sila automobila ako je koeficijent trenja 0.5 m ∆l = 0.2 t. odnosno t = m o =0.8.6 ⋅ 103 N . Du`ina {tapa je l = 2 m. b) vreme za koje }e se telo zaustaviti kada sila ima suprotan smer od smera kretanja? Dato: m = 2 kg vo = 5 m/s t=2s F=6N Odrediti: v .2 t a = 1 m/s2 µ = 0.?. t m s b) U slu~aju kada se telo kre}e usporeno i za vreme t njegova krajnja brzina je v = 0. Dato: l=2m E = 2 x 1011 N/m2 Odrediti: σ . jedna~ina v v F = m o . Kolika je: a) brzina kojom }e se telo kretati u pravcu dejstva sile posle vremena 2 s. S l S ∆l m 11.5 m i povr{ine po pre~nog preseka 3 mm2 izdu`i se za 0. Automobil. Koliki je Jungov modul elasti~nosti materijala `ice? Dato: l = 1. mase 1.2 Odrediti: F-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja ma = F . apsolutno i relativno istezanje. Na telo mase 2 kg koje se kre}e brzinom 5 m/s u jednom trenutku po~inje da deluje sila 6 N u pravcu kretanja tela. jedna~ina kretanja je v − vo Ft + mvo m F = ma = m .9 mm S = 3 mm2 F = 200 N Re{enje: Iz Hukovog zakona Odrediti: E-? F ∆l F l N =E ⇒E= = 11. a povr{ina popre~nog preseka 3 cm2. zapo~inje kretanje sa ubrzanjem 1 m/s ? .9 mm pod dejstvom sile 200 N.Ftr sledi uz Ftr = µmg. Za donji deo {tapa.

Sila F odre|uje se iz izraza za rad F=A/h.5 kg i brzine 4 m/s. Fs = Odrediti: F-? m 2 m 2 2 (v − vo ) ⇒ F = (v 2 − vo ) = 0. Dato: m2 = 0. v = 72 km/h Re{enje: Iz jedna~ine A = ∆Ek.5 kg Odrediti: v . E l E Re{enje: Normalni napon je σ = 12. 2 2s 15. pa je A m a= − g = 14 2 . kao i gubitak kineti~ke energije posle sudara. Telo mase 1. a relativno istezanje = = 1. t v t 2t 14.33 ⋅ 107 Pa .S = 3 cm2. ∆Ek .?. Kolika je vu~na sila motora kamiona mase 4 t u slu~aju kada on pove}a brzinu od 5 km/h na 72 km/h na putu od 0. Koliko je ubrzanje sa kojim se telo kre}e? Dato: h=2m A = 144 J m = 3 kg g = 9.81 m/s2 Odrediti: a-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja tela F − Q = ma = F − mg sledi da je F = ma + mg = m(a + g ) .66 ⋅ 10− 4 m . F = 104 N F Q = = 3. Iz Hukovog zakona sledi da je apsolutno S S σl ∆l σ istezanje ∆l = = 0. Odrediti brzinu tela posle sudara.5 km? Dato: s = 500 m m=4t vo = 54 km/h. Koliku snagu razvija lokomotiva? Dato: t = 10 min v = 200 m/s m = 600 t Re{enje: Kako je P = Odrediti: P-? A Fs mas mv 2 = = i v2 = 2as.33mm . mh s 13. to je P = = 200kW .5 kg m1 = 1. Lokomotiva mase 600 t polazi iz stanja mirovanja i kroz 10 min dostigne brzinu 20 m/s kre}u}i se ravnomerno ubrzano. pri ~emu na visini 2 m ta sila izvr{i rad 144 J.7kN . tj. Telo mase 3 kg kre}e se vertikalno navi{e pod dejstvom konstantne sile protiv dejstva sile te`e.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa telom mase 0.

Kako je F = A/s i vsr = (v1 + ⎢ ⎝ ⎠⎥ ⎦ ⎣ A v2)/2. ako se on kre}e ravnomerno? Dato: F = 250 kN s = 10. m1 + m2 2 2 2 16. Srednja snaga je Psr = Fvsr.?. Dato: m = 500 t P = 106 W µ = 0. v2 = 4 m/s Re{enje: Iz zakona odr`anja impulsa m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v i zakona odr`anja energije m v + m2v2 m1v1 mv v2 + 2 2 = (m1 + m2 ) + ∆Ek . Ako je koeficijent trenja 0.? Re{enje: Motor automobila izvr{i rad protiv sile trenja i rad na pove}anju kineti~ke energije: 2 2 m v2 m v1 A = Ftr s + ( − ) . a snaga 3000 kW.01 v = 36 km/h Re{enje: Iz jedna~ine kretanja F − µmg = ma ⇒ F = ma + µmg ⇒ a = Kako je P = Fv. na}i ubrzanje voza u momentu kada je njegova brzina 36 km/h. Lokomotiva vu~e voz mase 500 t po horizontalnom putu.01.25 m/s i ∆Ek = 2 J.1 2 .01 Odrediti: A . Vu~na sila lokomotive je 250 kN. Na horizontalnom delu puta du`ine 3 km brzina automobila uve}a se sa 36 km/h na 72 km/h.8 km P = 3000 kW Odrediti: t-? . F=P/v. v2 = 72 km/h µ = 0. sledi v = 1 1 =2. 2s 18. odrediti izvr{eni rad motora i njegovu srednju snagu. Kako je Ftr = µmg. to je 2 2 ⎡ ⎛ v2 2 v12 ⎞⎤ 6 ⎟ A = m ⎢ µgs + ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟⎥ =1.8 km. P . to je a = Odrediti: a-? 2 2 F − µmg m P m − µg = 0. Za koje vreme voz pre|e rastojanje 10. mv s 17.5 kW.01. tj. Snaga lokomotive je konstantna i jednaka 106 W. to je P = (v1 + v2 ) = 6.v1 = 2 m/s. Dato: m=3t s = 3 km v1 = 36 km/h. Ako je masa automobila 3 t a koeficijent trenja 0.3 x 10 J.

m1v1 mv + 2 2 − 1 2 2 2 m1v1 + m2v2 m =4 . odrediti gubitak energije pri sudaru.2 kg kre}u se jedna drugoj u susret. pri ~emu njegov motor koristi snagu 1 MW. to je. Sa kojim ubrzanjem je podignuto telo? Dato: m = 10 kg h=2m A = 240 J Re{enje: Kako je izvr{eni rad A = mgh + Odrediti: a-? mv 2 A − mgh m .2 kg v1 = 5 m/s. pri ~emu je izvr{en rad od 240 J .19 2 .Re{enje: Iz izraza za snagu P = A Fs Fs = ⇒t = = 900s = 15 min . Brzina prve kugle 5 m/s a druge 2. v2 = 2. A = mgh + mah ⇒ a = = 2. Dve kugle masa 0. Telo mase 10 kg podignuto je na visini 2 m. Dato: m1 = 0.? a gubitak energije ∆Ek = (m + m2 ) v 2 = 0. m1 + m2 s 21. Dato: m = 180 t h=6m P = 4 kW t=1h Re{enje: Stepn iskori{}enja motora je η = Odrediti: η-? Pk mgh = = 76% .5 m/s. ^emu je jednaka sila otpora pri kretanju ako je koeficijent iskori{}enja motora 80% .375 J . t t P 19.5 m/s Re{enje: Zajedni~ka brzina oba tela posle sudara je v = 2 2 Odrediti: ∆Ek . Smatrati sudar neelasti~nim.3 kg i 0. P P 22. 2 mh s 20. Odrediti koeficijent iskori{}enja. Snaga motora elevatora je 4 kW. Elevator podi`e 180 t zemlje na visinu 6 m u toku 1 h. Voz u metrou kre}e se me|u stanicama konstatnom brzinom 60 km/h. uz v2 = 2ah.3 kg m2 = 0.

Koliko je ukupna energija kugle? Moment inercije kugle je I = 2mr2/5 Dato: v = 5 m/s m = 2 kg I = 2mr2/5 Re{enje: Kako je ukupna energija kugle E = Odrediti: E-? mv 2 Iω 2 mv 2 2mv 2 + = + = 35 J .8 Re{enje: Kako je Pk = ηP = ηFv ⇒ F = Odrediti: F-? Pk = 48kN . ηv 23. Kugla mase 2 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 5 m/s.2 m.05 N . Kako je 2 2 . Dato: r = 10 cm m = 2 kg I = mr2/2 t=3s ν = 5 ob/s Re{enje: Iz jedna~ine M = Ft r = Iα ⇒ Ft r = Odrediti: F-? ω = ω o − αt ⇒ α = 2πν πmrν uz uslov ω0 = 0. Homogeni disk mase 2 kg i polupre~nika 10 cm rotira oko svoje ose s frekvencijom 5 ob/s. 2 2 2 10 25.Dato: v = 60 km/h Pk = 1 MW η = 0. Kolikom tangencijalnom silom treba delovati na obodu to~ka da bi se on zaustavio za 3 s? Moment inercije diska je I= mr2/2. t t mr 2α mrα .2 m Re{enje: Kako je izvr{eni rad jednak ukupnoj energiji tela u trenutku udara o Zemlju. odnosno F = . Zamenom se dobija da je Ft = = 1. to je: 2 mv 2 mgh mvo Fs = mgh + ⇒F= + ≈ 10kN . Kolika je srednja sila otpora zemlje? (Otpor vazduha zanemariti) Odrediti: F-? Dato: v0 = 4 m/s h = 100 m s = 0. Telo mase 2 kg pada sa visine 100 m po~etnom brzinom 4 m/s i pri udaru u zemlju zabije se u nju do dubine 0. 2 s 2s 24.

4π 10 W .8 vo. P . Metak leti brzinom v0 i probija dasku debljine d = 3 cm i produ`ava brzinom v1 = 0.2cm . 2 Maksimalna debljina daske koju mo`e probiti metak brzinom vo je d max = d + d1 = 10. Homogena lopta mase 5 kg pu{tena je da se kotrlja po horizontalnoj ravni brzinom 2 m/s. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se d1 = 2d = 7. Koliki je koeficijenat trenja klizanja? .26. to je s = mv 2 + Iω 2 = = 3m .8 J . Dato: v = 2 m/s m = 5 kg I = 2mr2/5 Ft = 5 N Odrediti: s-? Re{enje: Kako je izvr{eni rad protiv sile trenja jednak ukupnoj energiji Fs = mv 2 Iω 2 1 3mv 2 + . Posle predjenog puta od 20 m telo se zaustavilo. Telo je ba~eno po horizontalnoj povr{ini brzinom 36 km/h. Osovina motora automobila vr{i pri rotaciji 3600 ob/min. Koliku snagu prenosi osovina na motor ako je moment sila koji dejstvuje na nju 20 Nm ? Trenje zanemariti. 2 2α 2n 3 27.?. Koliku maksimalnu debljinu daske mo`e proboti metak sa po~etnom brzinom v0. Koliki put }e pre}i lopta do zaustavljanja ako je sila trenja 5 N ? Moment inercije lopte je I = 2mr2/5.64 o .8 vo probio bi dasku debljine d1 pa je 2 mv Fd1 = 0. Kolika je kineti~ka energija osovine za jedan puni obrt? Dato: M = 20 Nm n = 3600 ob/s Re{enje: Odrediti: Ek .64mvo mvo mv = Fd + ⇒ Fd = 0. 2 2 2 Ft Ft ( ) 28. Dato: v1 = 0.8 v0. 2 2 2 Izlazni metak sa brzinom 0.? Re{enje: Kineti~ka energija metka jednaka je uzvr{enom radu na putu d i kineti~koj energiji izlaznog metka 2 2 2 0.8cm . 29.32 o brzine 0.? Iω 2 Mω 2 P P = Mω = 2πnω = 2.8 vo d = 3 cm Odrediti: dmax . Kineti~ka energija je Ek = = = = 62. Sila otpora daske je nepromenjena.

2.5 m/s. Kolika mora biti sila ko~enja da bi se on zaustavio na rastojanju 250 m od mesta po~etka ko~enja? (Rez: 550 N). Dva tela jednakih masa kre}u se s ubrzanjima 8 x10 2 m/s2 i 64 x10-2 m/s2 . Gustina gvo`dja je 7. Nadji silu pritiska (inercijalnu silu) ~oveka na pod lifta (Rez: 616 N).25 . Na kojoj dubini u pesku }e se zariti isti projektil ako ima dva puta ve}u brzinu? Sila otpora je konstantna. Telo mase 20 g po|e iz mira i za vreme 4 s predje put od 8 m. koji se kre}e brzinom v. 7.2 x 10-2 N materijalna ta~ka je pre{la put 30 m za prvih 10 s.Dato: v = 36 km/h s = 20 m Odrediti: µ-? 2 2 Re{enje: Rad sile trenja jednak je promeni kineti~ke energije Ftr s = mvo mv ⇒ µmgs = o . zarije se u d`ak sa peskom na dubini 10 cm.6 km/s ? (Rez: 10 kW). Pad dejstvom konstantne sile 1. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 sv s2 = 1 1 = 0. Dato: v2 = 2v1 s = 10 m Odrediti: v2 . Automobil mase 103 kg. 6.5 kg. 3. Kolika je brzina tela posle sudara i gubitk kineti~ke energije? (Rez: 1. pre|e put 30 m za 3 s. 0. ^ovek mase 70 kg nalazi se u liftu koji se kre}e ravnomerno usporeno vertikalno navi{e sa ubrzanjem 1 m/s2. (Rez: 19. Kolika je snaga motora automobila mase 800 kg koji za 4 s saop{ti motoru brzinu 3. Odrediti masu materijalne ta~ke.4m . 9. Vagon mase 11 t kre}e se brzinom 18 km/h. 4. Koliki je intenzitet sile koja dejstvuje na telo? (Rez: 5 mN).? 2 Re{enje: Rad sile trenja u oba slu~aja jednak je kineti~koj energiji metka: 2 2 mv mv Ftr s1 = 1 i Ftr s2 = 2 .8 kgm/s).6 m/s.8 x 103 kg/m3 ). Kolika je sila koja dejstvuje na drugo telo.75 J). 8. (Rez: 0. kre}u}i se jednako ubrzano. Koliku snaga razvija motor automobila? (Rez: 66 kW). . 2 gs 30. Koliki je impuls p gvozdene kugle polupre~nika 10 cm kada se kre}e brzinom 0. Iz ovog 2 2 v izraza sledi µ = o = 0. 5.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa nepokretnim telom mase 0. Telo mase 1. ako na prvo telo dejstvuje sila 12 N ? (Rez: 96 N). Projektil.02 kg). 2 v2 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1.

5 m/s). 12. Telo je ba~eno vertikalno navi{e po~etnom brzinom 8 m/s. Koliki rad treba izvr{iti da bi se podigao kamen mase 10 kg na visinu 10 m s ubrzanjem 0. 13.4 kg slobodno pada na zemlju sa visine 6 m i posle udara podigne se na visinu 2. (Rez: 6. Koliku energiju izgubi lopta pri udaru u zemlju. Kolika je srednja sila otpora zemlje. 18. (Rez: 5 J). Rez: 9 J).6 m). Kolika je snaga motora automobila mase 8 x102 kg koji krene iz stanja mirovanja i za vreme 5 s dostigne brzinu 54 km/h ? Trenje zanemariti. (Rez: 18 kW). 19. Ve}i komad je nastavio da se kre}e u istom smeru sa brzinom 15 m/s.5 kg i 1. Telo mase 2 kg pada sa visine 150 m po~etnom brzinom 36 km/h i zarije se u zemlju do dubine 0. 11. Fudbalska lopta mase 400 g leti brzinom v i zaustavi se izvr{enim radom od 20 J.1 x 103 J).2 kN). 17. Granata leti po horizontalnoj putanji brzinom 10 m/s i u jednom trenutku raspada se na dva dela sa masama 0. .4 m.5 m/s2 (Rez: 3.7 J). Kolika je bila brzina lopte? (Trenje zanemariti). (Rez: 14. Odrediti rad sile pri sabijanju opruge za 0.5 kg. Metalni disk mase 5 kg i polupre~nika 0. Valjak mase 3 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 2 m/s.05 m Krutost opruge je 3 x 106 N/m. (Rez: 1.25 x 103 J). Koliko je ukupna energija valjka? Moment inercije valjka je I = 2mr2/5. 16. (Rez: . Odrediti moment impulsa diska i njegovu kineti~ku energiju ako je moment inercije I = mr2/2.75 kJ). 14.10. Fudbalska lopta mase 0. (Rez: 10 m/s).5 m. 20. 15. (Rez: 3. Na kojoj visini h je njegova kineti~ka energija jednaka potencijalnoj energiji? (Rez: 1. Odrediti brzinu i smer kretanja manjeg komada. Koliki je izvr{eni rad osovine pri obrtanju oko svoje ose frekvencijom 5 obr/s pri dejstvu momente sile 40 Nm.2 cm rotira konstantnom ugaonom brzinom 10 rad/s.

uzajamno se privla~e ili odbijaju silom ~iji intenzitet je po Kulonovom zakonu upravo proporcionalna proizvodu tih naelektrisanja a obrnuto proporcionalna kvadratu njihovog rastojanja qq 1 q1q2 F = k 1 22 = .67 x 10 Nm /kg univerzalna gravitaciona konstanta. ~iji centri su na rastojanju r. Ja~ina polja je vektorska veli~ina E = . Kulonova sila mo`e biti privla~na ili odbojna. Ja~ina elektri~nog polja je odnos iz sile polje F i naelektrisanja q koje se na|e u tom polju F q 1 q E= =k 2 = . odnosno q r r F = qE .85 x 10-12 C2/Nm2 dielektri~no propustljivost vakuuma (ili vazduha). OSNOVNE INTERAKCIJE U PRIRODI Gravitaciono i elektrostati~ko polje Ta~kaste mase m1 i m2 ili sferna tela.81 m/s2. Na visini h. ~iji centri su na rastojanju r. Izvr{eni rad se. r 4πε 0ε r r 2 gde je ε = εo εr apsolutna dielektri~na propustljivost sredine.3. q0 r 4πε 0 r 2 r r F gde je q naelektrisanje koje stvara polje. a εo = 8. uzajamno se provla~e silom F ~iji je intenzitet prema Njutnovom zakonu op{te gravitacije upravo proporcionalan proizvodu tih masa a obrnuto srazmerna kvadratu njihovog rastojanja mm F = γ 12 2 . {to zavisi od vrste naelektrisanja.97 x 1024 kg i R = 6. r -11 2 2 gde je γ = 6. Za slu~aj. da se naelektrisanja nalaze u nekoj drugoj sredini. . za M = 5. r 4πε 0 r 2 gde je k = 9 x 109 Nm2/C2 elektriostati~ka konstanta. M . Bilo koja dva ta~kasta naelektrisanja q1 i q2 ili naelektrisana sferna tela.37 x 106 m. 1 1 1 1 A Veli~ina = γM ( − ) = γM − γM = ϕ1 − ϕ 2 = U predstavlja razliku potencijala. Veli~ina γmM/r je gravitaciona potencijalna energija u datoj ta~ki polje. Sila privla~enja izme|u Zemlje mase M i polupre~nika R i tela mase m na Zemljinoj povr{ini je mM mg = γ 2 . odakle je. Izvr{eni rad je. stoga. jednak promeni potencijalne energije. {to predstavlja R intenzitet gravitacionog polja Zemlje ili Zemljino gravitaciono ubrzanje. zemljino ubrzanje je g h = γ ( R + h) 2 Ako se telo mase m preme{ta u gravitacionom polju Zemlje iz jedne ta~ke prostora u drugu izvr{i se rad protiv gravitacione sile 1 1 1 1 A = γmM ( − ) = γmM − γmM = EP1 − EP2 = ∆EP . jer je ϕ m r1 r2 r1 r2 = γM/r gravitacioni potencijal u datoj ta~ki polja. mo`e definisati i kao A = m(ϕ1 − ϕ 21 ) = mU . ~ija je retativna dielektri~no propustljivost εr tada je sila uzajamnog dejstva qq 1 q1q2 F = k′ 1 22 = . dakle. r1 r2 r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od sredi{ta Zemlje. Jedinica ja~ine polja je N/C. g = 9.

ϕ2 = U. Ukupni kapacitet baterije paralelno vezanih kondenzatora je C = C1 + C2 +…+ Cn . a u elektrolitima i gasovima pozitivni i negativni joni. Koli~ina naelektrisanja q koja protekne kroz popre~ni presek provodnika u jedinici vremena t q predstavlja ja~inu struje I = ⇒ q = It . t Izra`ava se jedinicom amper (1A = 1C/1s).Ako polje stvaraju vi{e ta~kastih naelektisanja. r A Odnos = U predstavlja napon ili razliku potencijala. a napon baterije U jednak je zbiru napona na krajevima svih kondenzatora. n r r r r r r E = E1 + E2 + E3 + K + En = ∑ Ei . C3 … Cn n 1 1 1 1 1 =∑ = + + . Jedinica potencijala je volt (V). C2. a naelektrisanje baterije kondenzatora q jednako je zbiru naelektrisanja svakog od kondenzatora q = q1 + q2 +…+ qn .. izvr{eni rad protiv sile polja jednak je promeni potencijalne energije 1 1 A = kq0 q( − ) = EP1 − EP2 = ∆EP .Veza izme|u ja~ine r polja E i razlike potencijala U izme|u dve ta~ke na rastojanju d (ili izme|u obloga plo~astog kondenzatora) je ϕ − ϕ2 U E= 1 = ⇒ U = Ed d d Kapacitet usamljenog provodnika defini{e se kao odnos iz njegovog naelektrisanja q i potencijala ϕ q q q = (razlike potencijala U) C = = ϕ ϕ1 − ϕ 2 U Kapacitete sfernog provodnika polupre~nika r je C = 4πεε r r . 2 2 2C Elektri~na struja Usmereno kretanje naelektrisanja predstavlja elektri~nu struju. je C i =1 Ci Ci C2 Cn Za rednu vezu kondenzatora. i =1 Ako se naelektrisanje q0 pomera u elektri~nom polju naelektrisanja q (izvor polja) iz jedne ta~ke polja u drugu.. 1 1 q2 Elektrostati~ka energija naelektrisanog tela (provodnika) je W = qϕ = Cϕ 2 = . naelektrisanje q je isto za sve kondenzatore. U metalima to su elektroni. + . a kapacitet plo~astog kondenzatora povr{ine S i rastojanja d izme|u plo~a S C = εε r . . q0 q Potencijal polja ϕ = k je skalarna veli~ina. tada je ja~ina polja jednaka vektorskom zbiru ja~ina polja svakog od tih naelektrisanja. ϕ1 . qq Veli~ina EP = k 0 je potencijalna energija polja u datoj ta~ki. r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od izvora polja. Za paralelnu vezu n kondenzatora napon U je isti za sve kondenzatore. d Jedninica kapaciteta je farad (F) Ukupni kapacitet za n redno vezanih kondenzatora kapaciteta C1. U = U1 + U2 +…+ Un .

odnosno zbir struja koje uti~u u ~vor jednak je zbiru struja koje isti~u U svakoj proizvoljno zatvorenoj strujnoj konturi razgranatog kola algearski zbir padova napona jednak je algebarskom zbiru elektromotornih sila. U = U1 + U 2 + U 3 + . I = . kao i specifi~ni otpor. Rn vezani redno. i =1 i =1 n n ..602 x 10-19 C) koji proteknu kroz povr{inu S srednjom brzinom v. a otpor i =1 n 1 1 1 1 1 1 = + + + . I= Za rednu vezu izvora struje je ε = ∑ ε i . napona U i otpora provodnika U U R: I = . Ako su provodnici otpora R1. a α je temperatuski koeficijent otpora.. otpor provodnika je l R=ρ .. R I Elektri~ni otpor izra`ava se jedinicom om (Ω). . Algebarski zbir struje u ~voru jednak je nuli (I Kirhofovo pravilo) Za paralelnu vezu je ε = ∑ i.I n = ∑ I i . R = . odnosno ρ = ρ 0 (1 + αt ) . Omov zakon za deo elektri~nog kola daje vezu izme|u ja~ine struje I.Rn = ∑ Ri ...U = IR. r = ∑ ri i I = i =1 i =1 n n ε je ∑ε i =1 n n i R + ∑ ri i =1 .Gustina struje j izra`ava se odnosom ja~ine struje I i povr{inom popre~nog preseka provodnika S. I koja je normalna na pravac kretanja naelektrisanja j = ⇒ I = jS S Jedinica gustine struje je A/m2. I = neSv . tada je I = const. r r i =1 ri R+ n Za slo`eno (razgranato) elektri~no kolo primenju se Kirhohova pravila. gde su R0 i ρ0 vrednosti otpora i specifi~nog otpora na 0 oC (273 K). r i =1 ri n ε n ∑I i =1 n i = 0. S gde je ρ specifi~ni otpor (Ωm). U = const. Otpor provodnika R. 1 1 ε =∑ . R2... zavisi od temperature. R R1 R2 R3 Rn i =1 Ri Omov zakon za zatvoreno prosto strujno kolo se izvorom struje elektromoforne sile ε n ⇒ ε = I (R + r) .. Ja~ina struje se mo`e izraziti i preko broja slobodnih elektrona n naelektrisanja e (e = 1. (II Kirhovo pravilo) ∑ I i Ri =∑ ε i . R+r gde je r unutra{nji otpor izvora struje a R ukupni spolja{nji otpor . Ta zavisnost data je R = R0 (1 + αt ) .U n = ∑U i a R = R1 + R2 + R3 + .. i =1 i =1 n n Za paralelnu vezu je I = I1 + I 2 + I 3 + .. + =∑ . Za cilindri~ni provodnik du`ine l i povr{ine preseka S .

Magnetno polje karakteri{e se vektorskom veli~inom B koja se naziva indukcija magnetnog polja. Ako se polje razvija u A2 r r nekoj drugoj sredini. gde je k . koji je H = ⇒ B = µ0 H . gde je za α = 90 o F = qvB. Ako se naeletrisanje q kre}e brzinom v u homogenom magnetnom polju indukcije B.atomska masa supstance. shodno Laplasovom zakonu je B = µ0 µ r . R . Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je P R η= k = . Elektrofemijski ekvivalent. gde je α ugao izme|u pravca struje i linije indukcije magnetnog polja. A U R . P R+r Po zakonu odr`anja energije bi}e prema D`ul-Lencovom zakonu ∆W = Q = I 2 Rt = UIt gde je Q oslobo|ena toplota u provodniku. Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je η = k = = A ε R+r gde je Ak koristan rad. to se na svakoj elektrodi izdvoji. t vreme proticanja struje. masa supstance m koja je proporcionalna naelektrisanju Q koje protekne kroz elektrolit m = kQ = kIt . Na pravolinijski provodnik du`ine l. po kome te~e struja I na I rastojanju r od provodnika. na njega dejstvuje Lorencova sila FL = qvB sin α . Elektromagnetizam Elektri~na struja (pokretna naelektrisanja) u okolinom prostoru stvara magnetno polje. Ako elektri~na struja proti~e kroz elektrolit.Faradejev broj F = 96500 C/mol. homogeno magnetno polje indukcije B silom F = IBlsinα. F = IBl. r gde je µ0 magnetna propustljivost vakuuma i iznosi µ 0 = 4π ⋅ 10− 7 . Indukcija polja zavisi od ja~ine struje koja stvara polje i sredine u kojoj se razvija to polje.Indukcija magnetnog polja beskona~no duga~kog provolinijskog provodnika. ~ija relativna magnetna propustljivost je µr. n njena valentnost a F . bi}e B = µ0 µ r H . r r B r r Ja~ina magnetnog polja izra`ava se vektorom H. a snaga koju razvija izvor struje (ukupna snaga) P = εI = I ( R + r ) = 2 ε2 µ0 N . U2 Snaga struje u spolja{njem delu kola je P = UI = I 2 R = . saglasno II Faradejevom zakonu. Za slu~aj α = 90 o . R+r Korisna snaga je Pk = I2R. I ja~ina struje. A ukupan rad. shodno Amperovom zakonu. R gde je U napon na krajevima dela kola. proporcionalan je hemijskom 1 A ekvivalentu k = .eleltrohemijski ekvivalent. Indukcija polja izra`ava se jedincom tesla (T). saglasno I Faradejevom zakonu.Rad elektri~nog polja (sile polja) pri preme{taju koli~ine naelektrisanja q u delu kola je U 2t A = qU = UIt = I 2 Rt = . po kome te~e struja I deluje. F z gde je A .

gde je n broj namotaja.Ei = − n .?. pa je = ⇒ v2 = γ =γ = g0 ( R + h) 2 R + h ( R + h) ( R + h) 2 R 2 R+h v=R g R+h = 7.. T . Period rotacije je T = = 5. Odrediti njegovu brzinu i period obrtanja.. Magnetni fluks izra`ava se jedinicom veber (1Wb = 1Tm2). l gde je n = N/l broj namotaja po jedinici du`ine.65 2 .? Re{enje: Na visini h sila te`ine tela jednaka je gravitacionoj sili kojom Zemlja privla~i telo mM M M mg h = γ . to je po Faradejevom zakonu indukcije. je I B = µ0 µ r n . indukovana ems u zatvorenoj konturi proporcionalna je brzini promene fluksa kroz tu povr{inu ograni~enu tom konturom ∆Φ ∆Φ Ei = − .. odakle je g h = γ .. Jedinica za L je henri (H).81 m/s2 Odrediti: gh . Dato: h = 1622 km R = 6378 km g0 = 9. du`ine l i n namotaja. 2 ( R + h) s 2. gde je L koeficijent samoindukcije. u kojoj nastaje indukaciona ems.81 m/s2 Odrediti: v .75 x 103 s.Indukcija polja u centru solenoida.? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile Mm mv 2 M M R2 R2 γ . gde je α ugao izme|u vektora B i normale na povr{inu S. Na kojoj visini iznad Zemlje ubrzanje gh je dva puta manje od vrednosti ubrzanja na povr{ini Zemlje? Polupre~nik Zemlje je 6378 km . ∆t RE[ENI ZADACI 1. Dato: h = 100 km R = 6378 km g0 = 9. Ako promenljivi magnetni fluks prolazi kroz neku zatvorenu konturu. Srednja visina ve{ta~kog satelita iznad povr{ine Zemlje je 1622 km. Kada je telo na povr{ini Zemlje tada je g 0 = γ 2 .65 ⋅ 103 m 2π ( R + h) . Polupre~nik Zemlje je 6378 km. Iz 2 2 ( R + h) ( R + h) R odnosa gh/g0 sledi g h = g 0 R2 m = 9. Polupre~nik Zemlje je 6378 km. Fluks vektora indukcije homogenog magnetnog polja B kroz ravnu povr{inu S polja je Φ = BScosα. ∆t ∆t Elektromotorna sila samoindukcije koja nastaje u samom kolu pri izmeni sopstvenog fluksa (ja~ine ∆I struje) je Es = − L . Odrediti ubrzanje slobodnog padanja tela koje se nalazi na visini 100 km od povr{ine Zemlje. v s 3. po kome te~e struja I.

rastojanje izme|u Zemlje i Sunca je 1.?. 2 d d v 7. Odrediti period.41R . visinu i brzinu satelita ako je njegova orbita kru`nog oblika.67 x 10-11 Nm2/kg2. Sateliti izvr{i 16 obrta oko Zemlje za vreme jednog obrta Zemlje oko svoje ose. Gravitaciona konstanta je γ = 6.Dato: gh = g0/2 R = 6378 km g0 = 9.? . odrediti rastojanje izme|u Zemlje i Meseca.67 x 10-11 Nm2/kg2 Dato: d = 5x108 km T = 365 dana Odrediti: M-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione 2 2 2 v d (2πd ) d Mm mv γ 2 = ⇒M = = = 8 ⋅ 1030 kg . h .?. a masa Meseca je 100 puta manja od mase Zemlje. Iz uslova da je FZ = Fm . v . Dato: ν = 16 obrta/dan R = 6378 km Odrediti: T . Iz uslova da je gh = g0/2. Dato: v = 1 km/s M = 6 x 1024 kg Odrediti: d-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile γ γM Mm mv 2 = ⇒ d = 2 = 3. Dato: d = 60 R R = 6378 km M=100m Odrediti: x-? Re{enje: U ta~ki koja je na rastojanju x gravitaciona sila Zemlje je FZ = γ m1M . 4. sledi odnosno 2 2 (d − x) x (d − x) 2 100(d − x) 2 = x 2 ⇒ x = 54.81 m/s2 Re{enje: Iz jednakosti g h = g 0 Odrediti: h-? R2 g R2 ⇒ h = . 5. Period obrtanje Zemlje oko Sunca je 365 dana. Na kojoj ta~ki iznad Zemlje su privla~ne sile Zemlje i Meseca jednake? Rastojanje izme|u Zemlje i Meseca je 60 R.5 R . a gravitaciona konstanta γ = 6.84 ⋅ 105 kg . Masa Zemlje je 6 x 1024 kg. Ako se Mesec okre}e oko Zemlje brzinom 1 km/s. Odrediti masu Sunca.5x108 km. 2 T γ γ d d i centrifugalne sile 6. a privla~na sila x2 m1m 100m m = Meseca u toj ta~ki je Fm = γ . ( R + h) 2 g 0 ( R + h) 2 sledi ( R + h) 2 = 2 R 2 ⇒ h = R( 2 − 1) = 0.

to je F/Q = 1.5 x 10-8 C nalaze se u vazduhu na rastojanju 1 m.Re{enje: Period rotacije je T=1/ν = 5. Brzina satelita je gh = γ 2 ( R + h) gh 2π ( R + h) = 7.4 x 103 s. Kako je q r q= ϕr k . m1m2 =100N. Kolikim naelektrisanjem treba naelektrisati dve kuglice mase od 1 g da bi njihova odbojna sila bila jednaka privla~noj gravitacionoj sili? Kuglice se nalaze u vazduhu.7 ⋅ 103 s . v= Dato: m = 10 kg R = 6378 km Odrediti: F-? Re{enje: Sila privla~enja po Njutnovom zakonu je F = γ Po{to je Q = mg = 100 N. T 8. Rastojanje izme|u njihovih centara je 20 cm. r k r 10. k = 9 x 109 Nm2/C2 r1 = 1 m r2 = 0. jedno od drugog.5 x 10-8 C Odrediti: A-? . Odrediti silu uzajamnog odbijanja izme|u dve kugle polupre~nika 1 cm naelektrisane do potencijala 600 V i postavljene u vazduhu. 11.2 m q2 = 2. Visina h dobija se iz izraza γM M ⇒h= − R = 2. sledi da je γ q2 m2 γ 2 =k 2 ⇒q=m = 8. R2 9. Dva naelektrisanja 4 x 10-8 C i 2.2 m? Dato: q1 = 4 x 10-8 C.651 ⋅ 105 m .67 x 10-11 Nm2/kg2 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Iz uslova jednakosti gravitacione sile i elektrostati~ke sile FE = FG. Kolikom privla~nom silom deluje Zemlja na telo mase 10 kg koje se nalazi na zemljinoj povr{ini? Uporediti vrednost te sile sa vredno{}u te`ine tela. a potencijal d2 ϕ = k . Koliki rad treba izvr{iti da se ta naelektrisanja pribli`e na rastojanje 0. Dato: ϕ = 600 V k = 9 x 109 Nm2/C2 d = 20 cm Odrediti: F-? Re{enje: Sila odboijanja po Kulonovom zakonu je F = k q2 . Dato: Odrediti: m = m1 = m2 q-? γ = 6.6 ⋅ 10−14 C . to je F = ϕ 2r 2 d 2k = 10−7 N .

?.6 x 10-19 C. Naelektrisanje jedne kuglice je tri puta ve}e od druge. q2 = q1/3 = 10-5 C.? 3F q qq Re{enje: Iz Kulonovog zakona F = k 1 2 2 = k 1 2 ⇒ q1 = r = 3 ⋅ 10 − 5 C . Dato: q1 = 3q2 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 0. uz r → ∝ . q2 .6 ⋅ 10− 5 J . R r 13. Rad se vr{i protiv odbojne sile.67 x 10-11 Nm2/kg2 R = 6378 km M = 6 x 1024 kg Re{enje: Izvr{eni rad.Re{enje: Ako se naelektrisanje q1 pomeri ka naelektrisanju q2 do rastojanja r2 izvr{i se rad 1 1 A = kq1q2 ( − ) = −3. Odrediti vrednosti tih naelektrisanja. pre{la je u vakuumu rastojanje izme|u dve ta~ke ~ija razlika potencijala je 3 x 106 V.3 m F = 30 N 2 Odrediti: q1 . 3r k r 14. k = 9 x 109 Nm2/C2 U = 3 MV Odrediti: v-? Re{enje: Kako je rad elektri~ne sile jednak promeni kineti~ke energije 2qU mv 2 m ⇒v= = 7 ⋅ 10− 2 qU = 2 m s 15. Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora i naponi na svakom od kondenzatora? Dato: C1 = 1 x 10-6 F.3 m i uzajamno dejstvuju silom 30 N. je A = γmM ( Odrediti: A-? 1 1 − ) = g 0 mR = 625MJ . 2 i 3 µF spojeni su redno i priklju~eni na strujni izvor napona 220 V. Koliku brzinu je dobila ta ~estica? Dato: q = 5 x 1. Tri kondenzatora kapaciteta 1. ^estica pra{ine mase 10-9 kg i naelektrisanja koje je pet puta ve}e od naelektrisanja elektrona. Koliki rad treba utro{iti da bi se telo mase 10 kg udaljilo sa povr{ine Zemlje u beskona~nost? Dato: m = 10 kg γ = 6. r1 r2 12. C3 = 3 x 10-6 F U = 220 V C2 = 2 x 10-6 F Odrediti: q-? Re{enje: Kod redne veze kondenzatora ukupni kapacitet je dat formulom . Dve naelektrisane kuglice nalaze se u vakumu na rastojanju 0.

uz R = S . Koliko je rastojanje izme|u plo~a? Dato: S = 60 cm2 U = 90 V q = 10-9 C Odrediti: d-? ε SU S q i U = . ako je njegova gustina 8. Kako je C = q/U. Napon na krajevima provodnika je 1.5 x 103 kg/m3 a specifi~ni otpor je 0. da je m = γ S 2U = 4 ⋅ 10 − 2 kg .5 mm2 U = 1. to je q = C i =1 Ci Ci C2 C3 U CU = = 1. te~e struja ja~ine 2A.5 x 103 kg/m3 I=2A ρ = 0. Iz ovih relacija sledi. C q d 18. sledi d = 0 = 4.2 ⋅ 10− 4 C .6 V. to je U1 = = 1 i U 2 = = 2 . Odrediti masu provodnika. C3 16. Povr{ina plo~e plo~astog kondenzatora je 60 cm2 . Plo~asti vazdu{ni kondenzator. 1 1 1 + + C1 C2 C3 q q = 120V .8 ⋅ 10− 3 m . Koliki }e biti napon na kondenzatoru ako se njegove plo~e razmaknu na rastojanje 10 cm? Dato: d = 10 cm U = 220 V Re{enje: Kako je C = ε 0 Odrediti: U2 . popre~nog preseka 0.n 1 1 1 1 1 =∑ = + + a za naelektrisanje va`i: q1 = q2 = q3 = q.6 V γ = 8.? S q qd q qd q qd iU= = . naelektrisanje 10-9 C i razlika potencijala izme|u plo~a 90 V. ~ije rastojanje me|u plo~ama je 5 cm.5 mm2. U 2 d2 d1 17. Iρ l .42 x 10-6 Ωm. Odnos napona je C ε 0S C ε 0S C ε 0S d U1 d1 d = ⇒ U 2 = U1 2 = 400V .42 x 10-6 Ωm Odrediti: m-? Re{enje: Masa provodnika je m = γV = γSl. U 2 = = 60V i Odgovaraju}i naponi na brojevima kondenzatora bi}e: U1 = C1 C2 q U3 = = 40V . Re{enje: Iz izraza C = ε 0 Dato: S = 0. Po provodniku od nikla. a njegov otpor R = ρ U/I. napunjen je do napona 200 V a zatim isklju~en od izvora struje.

tj. gde je Re = 1 2 sledi I = = 0.?.Ir = 1.? e −U = 0. W . U2 = IR2 = 45 V i U3 = IR3 = 15 V. R2 = 15 Ω E = 2 V. Napon R1R2 R+r R1 + R2 +r R1 + R2 U na polovima izvora je U = e .5 t h = 15 m Odrediti: I-? t-? . 9 i 3 Ω spojena su redno na strujni izvor napona 120 V. 21. R3 = 3 Ω U = 120 V R2 = 9 Ω Odrediti: I-? U1.1A . a stepen korisnog dejstva 0.? e RR e . R+r Dato: R1 = 12 Ω. Snaga elektri~nog motora na dizalici je 10 kW. R .1 V r = 0.9. U2. I1 . oslobo|ena toplota je W = I2Rt=12 J.5 A .4 Ω.2 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odavde je I = Odrediti: I . Motor je priklju~en na elektri~nu mre`u napona 220 V. 22. Dato: U=2V E = 2. Otpor provodnika je R = U/I = 4 Ω.?. I2 . R2 R3 Energija struje . Galvanski element ems 2. Tri otpornika otpora 12. Koliku struju daje izvor? Koliki je napon na polovima izvora? Kolike struje teku kroz otpore i koliko se utro{i elektri~na energija za 10 minuta? Dato: R1 = 20 Ω. Odgovaraju}i naponi su: U1 = IR1 = 60 V.5 t na visinu 15 m? Kolika ja~ina struje tada proti~e kroz motor? Dato: P = 10 kW m = 2. Dva paralelna vezana otpornika otpora 20 i 15 Ω vezani su u kolo struje za izvor ems 2 V i unutra{njeg otpora 0. e ⇒ e = I ( R + r ) = IR + Ir = U + Ir .?.1 V i unutra{njeg otpora 0. Ja~ine struje u otpornicima su I1 = = 0. to je ja~ina struje I = U/R = 5 A. U3 . Odrediti ja~inu struje i napone na krajevima otpornika. Za koje vreme ova dizalica podigne teret mase 2. Odrediti ja~inu struje u kolu i otpor potro{a~a ako je napon na krajevima elementa 2 V.1A . r = 0.4 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odrediti: I .19. r 20.? Re{enje: Kako je za radnu vezu ukupni otpor R = R1 + R2 + R3 = 24 Ω.22 A .9 V.12 A i I 3 = = 0.?.2 Ω vezan je za potro{a~. R1 U U I2 = = 0.

14 ⋅ 10− 5 T i B = µrB0 = 3.1 MV. centripetalne sile evB = r eB 24.14 x 10-3 T.3 x 10-8 kg/C.5 A. B . mgh mgh ηP = ⇒t = = 41s . Dato: P = 8 kW U=8V t = 1 dan = 86400 s Odrediti: m-? . Dinamoma{ina snage 8 kW daje napon 8 V. Elektron i proton.4 x 10-14 N.? U = 0.? I = 3. Ja~ina struje kroz motor je I = P/U = 45. Kolika je magnetna indukcija u spredi{tu kru`nog provodnika.? r-? Re{enje: Intenzitet Lorencove sile je F = evB = 2.Re{enje: Kako je korisna snaga Pk = ηP jednaka izvr{enom radu u jedinici vremena A = mgh/t tj.43m . r B e B e 25.?. Lorencova sile jednaka centripetalnoj sili Odrediti: mv 2 . Kre}u}i se brzinom 0. ubrzani potencijalnom razlikom 0. s jedne. Kolika masa aluminijuma se mo`e izdvojiti strujom dinamoma{ine iz rastvoa soli aluminijuma za jedan dan? Elektrohemijski ekvivalent aluminijuma je k = 9.5 c B = 1 mT Odrediti: FL . b) u nekoj feromognetnoj sredini relativne magnetne propustljivosti 100? Dato: I = 10 A r = 0. r2 . µr = 100 Re{enje: Iz Laplasovog izraza B = µ0 Odrediti: B0 . a s 2 evB = mv 2 1 2m pU 1 2meU .5 c.975m . ulete u homogeno magnetno polje indukcije 10 mT i to u pravcu koji je normalan na magnetne linije sile. Koliki je intenzitet Lorencove sile? Koliki je polupre~nik putanje po kojoj se kre}e elektron? Dato: v = 0. Iz jednakosti Lorencove i mv 2 mv ⇒r= = 0. elektron uleti u homogeno magnetno polje indukcije 1 mT normalno na linije sile polja. to je iz ovih jedna~ina re = = 0. Kroz kru`ni provodnik polupre~nika 0.2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. 2r 26.1m i re = = 0. ηP t 23. Koliki su polupre~nici putanje elektrona i protona? Dato: B = 10 mT r1.2 m proti~e struja stalne ja~ine 10 A. i to u slu~aju kada se provodnik nalazi a) u vazduhu.1 MV Re{enje: Kako je izvr{eni rad elektrona (protona) jednak kineti~koj energiji eU = druge strane.

8V i U 2 = E2 − Ir2 = 0.? η-? e1 + e2 = 0. Koliki je potencijal stvorene ve}e kapi `ive? Dato: ϕ = 10 V n=8 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Potencijal jedne kapi je ϕ = k Odrediti: ϕn .5 Ω. Dato: E2 = 1.Re{enje: Po I Faradejevom zakonu elektrolize je m = kIt. slivaju se u jednu ve}u kap. r = 0. R = 5 Ω Odrediti: U . gde je R polupre~nik r R 4 ve}e kapi. kao i stepen iskori{}enja baterija izvora.Otpor spolja{njeg dela kola je 5 Ω. Odavde sledi da je I FL = µ 0ev = 10−15 N . to je R = r 3 n .?.2 V E1 = 2 V.? Re{enje: Re{enje: Indukcija magnetnog polja pravolinijskog provodnika je B = µ0 I q q .55 Ω.457 A . Osam male kapi `ive. Odrediti napon na spolja{njem delu kola. Stepen R iskori{}enja baterije iznosi η = = 72% .2 V i unutra{nji otpor 1. napon na krajevima izvora struje. U2 . ems prvog izvora je 2 V i unutra{nji otpor 0. svaka naelektrisana do potencijala 10 V.5 Ω.5V . Ako je masa jedne kapi m = ρV= 4πρr3/3 to je masa ve}e kapi M = πR 3 ρ ⇒ R = 3 n R . a potencijal n kapi je ϕ = nk . ako kroz provodnik te~e struja ja~ine 10 A? Dato: I = 10 A r = 2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A.?. Kako je I = P/U to je m = kPt = 8kg U 27. r = 1. 2πa 29. R + r1 + r2 Re{enje: Kako je kod redne veze izvora struje e = e1 + e2 i r = r1 + r2 to je I = 28. Paralelno duga~kom pravolinijskom strujnom provodniku kre}e se elektron na rastojanju 2 mm brzinom 107 m/s. µr = 1 v = 107 m/s Odrediti: F-? . a 2πa Lorencova sila kojom magnetno polje dejstvuje na elektron FL = evB. 3 q n n Kako je M = nm.55 Ω. U1 . Kolikom silom deluje magnetno polje na elektron. r1 + r2 + R Odgovaraju}i naponi na krajevima izvora bi}e: U1 = E1 − Ir1 = 1. Prema tome ϕ n = k 3 = ϕ 3 = 40V . Dva izvora struje vezana su redno. a ems drugog 1. r n n .

a elektrohemijski -4 ekvivalent 3. indukuje se u njemu ems samoindukcije 5 V. ~iji unutra{nji otpor je 0.32 x 10-3 C). Dve kuglice od zovine sr`i naelektrisane su suprotnim naelektrisanjima 2 x 10-8 C i 4 x 10-9 C i nalaze se u vazduhu na uzajamnom rastojanju 2 cm. 3. ∆t ∆I 32.76 x 1011 C/kg. Kolika je ems generatora? (Rez: 120 V). ako je sila uzajamnog dejstva 0. 2 r 31.76 x 1011 V/m.5 cm). bi}e Fp = k 2 = 1. 5. nalaze se u vazduhu (vakuumu). Koliku brzinu v stekne elektron ubrzan elektri~nim poljem ~ija je razlika potencijala 100 V? Odnos naelektrisanja i mase elektrona je 1. napon na polovima iznosi 100 V. Polupre~nik orbite elektrona u atomu vodinika je 5 x10-11 m. Dato: q1 = 2 x 10-8 C . ako je ja~ina struje 15 A? Gustina bakra je 8. (Rez: 5. Koliki je potencijal te ta~ke? (Rez: 2 x 103 V) 4. uz m = ρV. kolika }e biti odbojna sila? Na}i odnos sile privla~enja i odbijanja. spoje provod-nikom otpora 4 Ω.8 ⋅ 10− 3 N . Dato: V = 500 cm3 ρ = 8. Kada se polovi generatora. Odnos je Fp/Fo = 1.3 Ω . s obzirom da je posle dodira 2 r q −q q2 q = 1 2 = 8 ⋅ 10− 9 C . 2. ~ija su naelektrisanja 2 x 10-7 C i 4. Fo .30. 1.4 ⋅ 102 s . Koliki je koeficijent samoindukcije? Dato: I1 = 3A I2 = 3.5 x 10-7 C. Za koje vreme t }e se potro{iti bakarne elektrode zapremine 500 cm3 pri elektrolizi bakarsulfata.5H . Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora? (Rez: 1.25. Tri kondenzatora kapaciteta 1.44 ⋅ 10− 3 N . Kolika je ja~ina polja i potencijal jezgra atoma u ta~kama orbite elektrona? (Rez: 5.8 x 106 m/s). .5 A t = 5 x 10-2 s E=5V Re{enje: Kako je Es = L Odrediti: L-? ∆I E ∆t ⇒ L = s = 0.3 x 10 kg/C.?. Pri preme{taju naelektrisanja 3 x 10-7 C iz beskona~nosti u neku ta~ku polja izvr{i se rad 6 x10 J.9 x 103 kg/m3 . sledi t = ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD ρV kI = 5. q2 = 4 x 10-9 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 2 cm Re{enje: Privla~na sila je Fp = k Odrediti: Fp . a odbojna sila. 29 V).? q1q2 = 1. Koliko je rastojanje me|u njima. Pri promeni ja~ine struje u strujnom kolu od 3A na 3. 2 i 3 µF vezani su paralelno za izvor struje napona 220 V. Dve kuglice.4 N? (Rez: 4. Koliko je privla~na sila? Ako se kuglice dodirnu pa rastave do istog rastojanja.5 A u toku vremena 5 x 10-2 s .3 x 10-4 kg/C Odrediti: t-? Re{enje: Iz I faradejevog zakona elektrolize m = kIt. 6.9 x 103 kg/m3 I =15 A K = 3.

9 x 103 kg/m3. (Rez: 0. 9. 30 Ω). 5 x 10-4 J). Kada se dva otpornika ve`u redno tada je ekvivalentni otpor 40 Ω.9 kW. Kolika je ja~ina magnetnog polja i magnetna indukcija u ta~kama koje su na normalnom rastojanju 0. Kolika se koli~ina toplote oslobodi u elektri~noj sijalici ako kroz nju pro|e koli~ina elektriciteta 3 x 103 C pri naponu 220 V? (Rez: 6.1 nC).5 A. Kondenzator kapaciteta 10 nF priklju~i se na elektri~ni izvor napona 100 V.9. 15. 16.2 t stalnom brzinom 0. 11.7.5 m/s.1 m od provodnika? (Rez: 50/π A/m. 10. Koliku snagu razvija motor.5 Ω. U toku vremena 4 x 10-2 s promeni se ja~ina struje od 2 A na 2. Koncentracija slobodnih elektrona iznosi 1028 1/m3. Kroz beskona~an pravolinijski provodnik proti~e struja ja~ine 10 A. Koliki je elektrohemijski ekvivalent bakra ako se pri elektrolizi bakar-sulfata bakarna anoda zapremine 720 cm3 potro{i za 9.1 m.7 x 105 s pri ja~ini struje 20 A? Gustina bakra je 8. 14.33 mg/C).1 m naelektrisana je do potencijala 100 V. 8. Elektri~ni motor pokre}e lift mase 1.4 H? (Rez: 5 V). 20 x 10-6 T). (Rez: 5. Indukcija magnetnog polja je 2 x 10-5 T. T = 1.75 x 10-8 s).52 x 107 m/s. 1. ako kroz njega proti~e struje stalne ja~ine 10 A. . Metalna lopta polupre~nika 0. 12. Elektron se kre}e u homogenom magnetnom polju u vakuumu normalno na linije indukcije po krugu polupre~nika 0. (Rez: 6 x 10-3 m/s). Kolika je brzina usmerenog kretanja slobodnih elektrona kroz metalni provodnik popre~nog preseka 1 mm2 . 13.6 x 105 J). Koliko je indukovana eme samoindukcije? Koeficijent samoindukcije je 0. Koliki se rad utro{i na naelektrisanje kondenzatora? Koliko je energija elektri~nog polja kondenzatora? (Rez:10-4 J. 27 A). Koliki je kapacitet lopte ako se ona nalazi u vazduhu? Koliko je naelektrisanje lopte? (Rez:11 x 10-12 F. Kolika ja~ina struje proti~e kroz motor? Stepen korisnog dejstva motora je 0. Koliki su otpori ovih provodnika? (Rez: 10 Ω. Kolika je brzina i period obrtanja elektrona? (Rez: 3. a kada su vezani paralelno ekvivalentni otpor je 7.

(V = const) pritisak je p = p0 (1 + γt ) gde je p0 . zapremina gasa menja se linearno sa promenom teperature V = V0 (1 + γt ) . Jedna~ine koje povezuju te veli~ine nazivaju se jedna~ine stanja.4. Osnovna jedna~ina molekulsko-kineti~ke teorije idealnog gasa daje vezu izme|u pritiska gasa i 2N njegove srednje kineti~ke energije molekula (Klauzijusova jedna~ina) i oblika je p = W . Zapremina jednog mola je 22. (Avagadrov zakon ). Za izotermni proces. Prelaskom na apsolutnu temperaturu sledi p0 T0 Pritisak gasne sme{e jednak je sumi parcijalnih pritisaka gasova koji ~ine tu smesu p = p1 + p2 + p3 + .zapremina gasa na t = 0 oC. (Daltonov zakon). gde je µ .4 dm3 . = m M Svojstva ~vrstih i te~nih tela Pri zagrevanju ~vrstog tela njegove linearne dimenzije menjaju se sa temperaturom po zakonu l = l0 (1 + αt ) . µ = m/M a R univerzalna gasna konstanta (R = 8. gde je n = N/V koncentracija molekula (broj molekula po jedinici zapremine). a p . NL = 2. sledi V0 T0 Za izohorni proces.pritisak na t = 0 oC. zapremina V i teperatura T.023 x 1023 mol-1. proizvod pritiska i zapremine gasa je konstantna veli~ina pV = const. i =1 n Pri istim pritiscima i temperaturama mol svakog gasa zauzima jednake zapremine. Jedna~ina stanja idealnog gasa (Klapejron-Mendeljejeva jedna~ina ) objedinjuje sva tri gasna zakona.315 J/molK).zapremina na temeraturi t. . T = const).. ([arlov zakon). p = const). a broj molekula koji se sadr`i u jednom molu bilo kog gasa je Avagardov broj NA = 6.gde 3V 3 mv 2 3 je N/V koncentracija molekula. uz k = R/NA na oblik p = nkT.6868 x 1025 mol-1. Za izobrani proces. + pn = ∑ pi . Kako je W = kT . Broj molekula u jednom m3 naziva se Lo{mitov broj. to iz jednakosti = kT sledi da je srednja 2 2 2 3kT 3RT kvadratna brzina v = . odnosno pV = µRT za proizvoljnu koli~inu gasa. gde je l0 linearna razmera tela na 0 oC a α koeficijent linearnog {irenja). ili za dva gasna stanja p1V1 = p2V2 = const (Bojl-Moriotov zakon).38 x 10-23J/K Bolcmanova konstata. FIZIKA VELIKOG BROJA ^ESTICA Osnovi zakoni molekulsko kineti~ke teorije idealnog gasa Parametri stanja idealnog gasa mase m su: pritisak p. p T = .broj molova. V T = (Gej-Lisakov zakon) Kori{}enjem termodinami~ke temperature T. Pri zagrevanju ~vrstih tela njegova zapremina menja se po zakonu V = V0 (1 + βt ) . Odnos R/NA = k = 1.pritisak gasa na temperaturi t. V . gde je V0 . γ zapreminski koeficijent kubnog {irenja gasa (1/273 K-1.. Jedna~ina stanja pV = RT svodi se. i oblika je pV = RT za mol gasa.

prema Staksovom zakonu.gradijent brzine (promena brzina du` pravca koji je normalan na pravac strujanja fluida. ρ gustina fluida i h dubina (visina) stuba fluida. ko~nica i sl. gde je p0 = 1. Ako je strujna cev 2 2 2 ρv horizontalna tada je p + = const . gde je ρv2/2 . iz uslova ravnote`e sile trenja i sile te`ine i sile potiska odrediti koeficijent viskoznosti: 2 2 ( ρ t − ρ f ) gr η= . podle`u zakonima hidromehanike. Npr. ∆v . je v = Sila unutra{njeg trenja je. v 9 . S1 S 2 S1 Pritisak. izazvan silom te`ine fluida je hidrostati~ki pritisak i zavisi od dubine (visine) ispod slobodne povr{ine fluida p = p0 + ρgh . gde je mf . gde je k .masa istisnugog fluida (Arfimedov zakon). gde je η koeficijent unutra{njeg ∆t trenja. Zapreminski protok istekle te~nosti je Q = Sv = S 2 gh . je F = 6πηrv . pa je Sv = const . je prema Tori~elijevoj formuli v = 2 gh . se manjom silom izaziva ve}i efekat F F S p1 = p2 ⇒ 1 = 2 ⇒ F2 = F1 2 . Brzina isticanja gasova iz suda u kome je pritisak p > p0.gde je V0 zapremina tela pri t = 0 oC a β koeficijent zapreminskog {irenja. ∆v/∆t . sila otpora. = pn (Paskalov zakon). za bilo koja dva preseka va`i S1v1 = S 2v2 ( jedna~ina kontinuiteta). Bernulijeva jedna~ina odre|uje raspodelu pritisaka u strujnoj cevi i oblika je: ρv 2 p+ + ρgh = const .. ρgh . kod hidrouli~ne prese. jer za S2 > S1 je F2 > F1. Na svako potopljeno telo u fluidu deluje sila potiska koja je jednaka te`ini istisnutog fluida F = Q = m f g . F = ηS 2∆p ρ .hidrostati~ki pritisak a p .povr{ina. Ova formula primenjiva je i za {irenje te~nosti pri zagrevanju.stati~ki 2 pritisak. Promena gustine ~vrstih i te~nih tela pri njihovom zagrevanju dovodi do promene gustine po zakonu ρ = ρ0 .01 x 105 Pa normalan atmosferski pritisak. S .koeficijent kontrakcije mlaza. Pri stacionarnom strujanju idealnog fluida masa (zapremina) fluida koja protekne kroz bilo koji presek strujne cevi u jedinici vremena ostaje nepromenjena m = ρV = ρSv = const . 1 + βt Ravnote`a fluida (te~nosti i gasovi) i zakoni kretanja kao i uzajamno dejstvo fluida sa tvrdim telima pri njihovom relativnom kretanju. Brzina isticanja fluida (te~nosti) iz nekog otvora na dubini h ispod slobodne povr{ine.a u slu~aju strujne cevi jednakog preseka (v1 = v2) 2 je p + ρgh = const . prema Njutnovom zakonu . U bilo kom preseku gustina fluida je nepromenjena. Za slu~aj kada se sferno telo polupre~nika r kre}e u nekom fluidu brzinom v. gde je ρ0 gustina tela na 0 oC..dinami~ki pritisak. Ako se sferno telo kre}e ravnomerno kroz fluid brzinom v. gde je ρ . U fluidima se pritisak p = F/S (sila po jedinici povr{ine) prenosi u svim pravcima podjednako p1 = p2 = p3 = . odnosno Q = kSv = kS 2 gh .gustina gasa. ρv 2 ρv 2 Za bilo koja dva preseka strujne cevi bi}e: p1 + 1 + ρgh1 = p2 + 2 + ρgh2 .. mo`e se.

Konstanta povr{inskog napona γ (N/m2). ρ . Ako se termodinami~kom sistemu dovede spolja neka energija (toplota) tada po I principu termodinamike jedan deo te energije ide na vr{enje rada A. 2 i ∆U ⎤ ⎡ = R = CV je molarni toplotni kapacitet sistema pri konstantnoj zapremini i Odnos ⎢ ⎦ ⎣ ∆T ⎥V = const 2 izra`ava se jedinicom J/molK.ugao kva{enja. a u slu~aju kada se stanje sistema menja pri P = const izvr{eni rad nad sistemom je A = p∆V.33 za vi{eatomni molekul. Za slu~aj kada se stanje sistema menja pri V = const. M 2M Za mol gasa je promena unutra{nje energije ∆U = CV ∆T = cV M∆T .gustina te~nosti. C i R cV = V = . predtstavlja odnos iz izvr{enog rada (potrebnog za ∆A uve}anje povr{ine te~nosti) i same te povr{ine γ = . Osnovni zakoni termodinamike Unutra{nja energije predstavlja ukupnu energiju termodinami~kog sistema i jednaka je zbiru kineti~ke energije translatornog i rotacionog kretanja molekula sistema (Ep = 0).66 za jednoatomni 1. ∆S U potopljenim kapilarama (cevima polupre~nika r < 1 mm) u nekoj te~nosti. i = 5 za dvotomne. Za mol gasa je U = RT . tj. javljaju se karakteristi~ni efekti poznati kao povr{inski napon i kapilarne pojave. 2 i Promena unutra{nje energije je ∆U = R∆T .Zemljino ubrzanje a α . je toplotni koja ima µ molova je ∆U = µCV ∆T = mcV M∆T . gde je ∆l pomak klipa uslovljen promenom zapremine. a za proizvoljnu koli~inu gasa ∆U = µC p ∆T = mc p ∆T Odnos cp/cV =χ i predstavlja Poasonovu konstantu (χ = 1. i = 6 vi{eatomne molekule) i . gde je γ . nivo te~nosti se di`e (kapilarna atrakcija) ili spu{ta (kapilarna depresija) do visine 2γ cosα h= . kao i kod ~vrstih tela i te~nosti. Razlika Cp . a za proizvoljnu koli~inu gasa.Na dodirnim povr{inama te~nosti i vazduha. r -polupre~nik ρgr kapilare. u cilindru popre~enog preseka S . Koeficijent iskori{}enja toplotne ma{ine.4 za dvoatomni i 1. i+2 ⎡ ∆U ⎤ = R = C p . Odnos CV/M (M molarna masa). a drugi deo na promenu unutra{nje energije Q = A + ∆U = p∆V + ∆U . g . i i RT T U = W = Ek + EkR = nkT = n 2 2 NA gde je i broj stepeni slobode ( i = 2 za jednotome. tada je A = p∆V = pS∆l . shodno II principu termodinamike predstavlja odnos iz Q − Q2 Q T korisnog rada i unete energija u ma{inu η = 1 = 1 − 2 = 1 − 2 gde je Q1 uneta energija u Q1 Q1 T1 .CV = R predstavlja Majerovu jedna~inu. Odnos ⎢ ⎥ 2 ⎣ ∆T ⎦ p = const kapacitet sistema pri p = const Promena unutra{nje energije za mol gasa je ∆U = C p ∆T = c p M∆T . Ti efekti su rezultat dejstva me|umolekulskih sila dodirnih povr{ina.koeficijent povr{inskog napona. Ako se taj rad vr{i u toplotnoj ma{ini. predstavlja specifi~nu toplotu sistema pri V = const. tada je promena unutra{nje energije ∆U = Q = cV m∆T .

33 x 106 Pa ? Univerzalna gasna konstanta je R = 8.023 x 1023. RE[ENI ZADACI 1. a T1 i T2 su temperature toplotnog rezervoara i hladnjaka.023 N x 1023 . Temperatura vazduha koji okru`uje balon je 250 K. t2 = 127 oC Re{enje: Iz Gej-Lisakov zakona Odrediti: V2 .? . Azot na temperaturi 27 oC zauzima zapreminu 10l.4 dm3 a broj molekula u jednom molu NA = 6.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 13. Dato: Odrediti: V = 1 cm3 n-? Re{enje:Kako je zapremina jednog mola Vm = 22. to je n = A V = 2.5 kg azota na temperaturi 327 oC .44kg . Odrediti masu kiseonika ako je njegova molarna masa M = 32 g/mol Dato: V = 15 dm3 T = 250 K M = 32 g/mol R = 8.31 J/molK Odrediti: N-? N pVN A RT ⇒ N = = 3.31 J/molK. Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT ⇒ Dato: V = 12 dm3 T1 = 600 K M = 28 g/mol Odrediti: m2 .31 J/molK a Avogadrov broj NA = 6. M RT 4. Koliko je molekula vazduha ostalo u sudu zapremine 1 cm3 pri temperaturi 10 oC.33 x 10-6 Pa R = 8. Vm 2.7 ⋅ 1019 molekula . Odrediti broj molekula koji se sadr`e u 1 cm3 gasa pri normalnim uslovima. Koliki }e pritisak p2 biti u balonu pri temperaturi 127 oC. Q2 odvedena energija hladnjaka. ako je vazduh u sudu evakuisan do pritiska 1. Koliku zapreminu zauzima azot ako se zagreje do 126 oC ? Pritisak ostaje nepromenjen. a univerzalna gasna konstanta 8.31 J/molK Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 1.4 ⋅ 108 .cilindar. NA RT 5. U balonu zapremine 12 l nalazi se masa 1.3l . ako se iz njega ispusti 50 % azota? Molarna masa azota je 28 g/mol. Dato: V = 10 dm3 t1 = 27 oC . Dato: V = 1 cm3 t = 10 oC p = 1. U balonu zapremine 15 l nalazi se kiseonik pod pritiskom 6 x 106 Pa. V1 T1 T1 3.

13 oC manometar na balonu pokazuje pritisak 1.5 m1.75 ⋅ 1018 . Koliko molekula ima u 1 cm3 gasa? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT = Dato: V = 1 cm3 W = 2 x 10-20 J p = 5 x 104 Pa Re{enje: Iz izraza p = Odrediti: N-? 2N 3 pV W ⇒N= = 3. N0 9.5 x 106 Pa Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 2.2 ⋅ 107 Pa .38 x 10-23 J/K p = 1 x 105 Pa Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = Vreme punjenja sijalice je t = N pV kT ⇒ N = = 2.31 J/molK m1 = 1. Kolika je dubina jezera? Gustina vodenog mehura je 103 kg/m3.31 J/molK p = 1. a temperatura gasa 0 0C. M RT 7.5 kg Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa za po~etno stanje m m RT pV1 = 1 RT1 ⇒ p1 = 1 1 = 2.5 x 106 Pa ? Dato: V = 10 dm3 T = 260 K M = 32 g/mol R = 8. i M MV1 jedna~ina stanja za krajnje stanje gasa. Neonska sijalica puni se kroz mali otvor tako da u svakoj sekundi prolazi 1021 molekula gasa. Srednja kineti~ka energija translatornog kretanja molekula nekog gasa je 2 x 10-20 J.7 ⋅ 1022 molekula . p1 T1 T1 6. ako pri temperaturi .5 2 ⇒ p2 = 0. 3V 2W 8.5 p1 2 = 1. dobija se deljenjem M p2 T T = 0.R = 8.65 ⋅ 107 Pa . uz m2 = 0. Kolika je masa kiseonika koji se nalazi u balonu zapremine 10 litara. Brzina prodiranja gasa je stalna. Koliko je vremena potrebno da se sijalica napuni gasom do pritiska 105 Pa (ako je prethodno bio vakuum)? Zapremina sijalice je 100 cm3.3kg . V kT N = 27 s . Zapremina mehura pri isplivanju sa dna jezera na povr{inu uve}a se 3 puta. je pV1 = 0. Odrediti: t-? Dato: V = 100 cm3 T = 273 K k = 1. .5m1RT2 . pritisak gasa je 5 x 104 Pa.

Dato: Q= 1. Kolika je promena njegove zapremine? Gustina gvo`|a je 7. koeficijent kubnog {irenja 1. sledi p1V = 1 RT i p2V = 2 RT . broj molova gasne sme{e. Dato: V2 = 3V1 ρ = 103 kg/m3 p = 1. V M1 M 2 V RT ( m1 + m2 ) m p M1 M 2 11. Uz uslov da je V = M2 M1 RT m1 m2 m m1 + m2 kg + const. ρg Re{enje: Iz izraza za hidrostati~ki pritisak ∆p = ρgh sledi da je h = 10. Na}i masu jednog mola gasne sme{e koju ~ini 25 g kiseonika i 75 g azota. Dato: m1 = 25 g. sledi M2 M1 RT m1 m2 m m + ( ) . bi}e p = p1 + p2 = ( ) a njena gustina ρ = = = 0. Iz jedna~ine gasnog m m stanja za vodonik. M2 = 32 g/mol Re{enje: Pritisak gasne sme{e je p = p1 + p2 .8 x103 kg/m3.2 x 10-5 1/0C.6 x 102 J/kgK Odrediti: ∆U .68 MJ c = 4. M2 = 28 g/kol Odrediti: M-? Re{enje: Iz jedna~ine gasnog stanja za kiseonik p1V = m1 m RT i azot p2V = 2 RT . odnosno kiseonik.3 x 104 Pa. Za zagrevanje predmeta od gvo`|a utro{ena je koli~ina toplote od 1.∆p .9 ⋅ 10− 3 kg / mol . gde je µ = 1 + 2 = 3. Tada je ∆p = 2p2 = 2p0 jer je na povr{ini jezera p2 V1 V1 ∆p pritisak p2 = p0. Odrediti gustinu gasne sme{e koja se sastoji iz 4 g vodonika i 32 g kiseonika pri temperaturi 7 0 C i pritisku 9. p = p1 + p2 = µ µ 12.48 3 . m2 = 75 g M1 = 32 g/mol. Ako je temperatura vode na dnu i povr{ini pribli`no ista.5 . to je po Bojlp V V Mariotovom zakonu 1 = 2 ⇒ p1 = p2 2 = 3 p2 .01 x 106 Pa Odrediti: h-? Odrediti: ρ-? a masa je m = m1 + m2 .3 x 104 Pa.? . m2 = 32 g T = 280 K p = 9.68 x106 J. Masa jednog V M1 M 2 M1 M 2 m m + m2 mola sme{e je M = = 1 = 28. Dato: m1 = 4 g. Tra`ena dubina jezera je h = = 20m . M1 = 2 g/mol. gde je ∆p razlika pritisaka ρg na dnu i povr{ini jezera.

Gustina vode je 103 kg/m3. V g n Iz (zapremina jednakosti 2πrγ = N ρVg 1 ρVg ⇒ γ = = 3 ⋅ 10− 2 .? 2 2 Re{enje: Primena Bernulijeve jedna~ine na horizontalnu cev ρ v1 v + p1 = ρ 2 + p2 .? Re{enje: Po zakonu linearnog {irenja bi}e: l1 = l01 (1 + α1∆t ) i l2 = l0 2 (1 + α 2 ∆t ) .4 x 10-5 1/oC .51 m. l2 − l0 2 = l02α 2 ∆t ) . Kroz {iri deo horizontalno postavljene cevi te~e voda brzinom 0. pa je je β = 3α) Koli~ina toplote potrebna za zagrevanje tela je Q = mc∆t = ρV0c∆t ⇒ ∆t = ρV0c 3αQ promena zapremine ∆V = = 1.5 m/s ∆p = 1. Odrediti brzinu proticanja vode u u`em delu cevi ako je razlika pritisaka izme|u ovih delova cevi 1.33 x 103 Pa .Re{enje: Po zakonu zapreminskog {irenja je V = V0 (1 + β∆t ) ⇒ ∆V = V − V0 = V0 β∆t = 3V0α∆t (jer Q . odnosno l1 − l01 = l01α1∆t ) . Kako je i l01 = ∆l + l02 to se dobija da je l01 = ∆lα1 = 15. s 15. ρc 13.l2 daje l01α1 = l0 2 α 2 . Dato: v1 = 0.?.5 mm isti~e 150 kapi ulja. Kolike su du`ine tih {ipki na 0 oC ? Dato: α1 = 2. uz uslov ∆l = l1 .51m . n m 2nπr .71 2 m . α2 = 1.5 m n = 150 kapi ρ = 9 x 102 kg/m3 V = 2 cm3 Odrediti: γ-? Re{enje: Kapljica se otkine od otvora kada se izjedna~e sila te`ine Q = mg = ρ jedne kapi V/n) i sila povr{inskog napona F = 2πrγ .33 x 103 Pa Odrediti: v2 . Koliko je koeficijent povr{inskog napona ulja. dok je l01 = ∆l + l02 =15.7 ⋅ 10− 5 m3 .5 m/s. ako je zapremina ulja 2 cm3 a gustina 9 x 102 kg/m3 ? Dato: r = 0. l02 . Razlika du`ina aluminijumske i bakarne {ipke pri bilo kojoj temperaturi iznosi 15 cm.7 x 10-5 1/oC T = 273 K Odrediti: l01 . Oduzimanjem ovih jdna~ina. Kroz otvor cevi polupre~nika 0. α 2 − α1 14. daje 2 2 v2 = 2∆p ρ + v1 = 1.

T2 = 300 K Ak = 10 kJ Re{enje: Odrediti: A . U cilindru sa pokretnim klipom nalazi se 5 molova azota. 19. η . T2 = 320 K p1 = 106 Pa Odrediti: p2 . T1 T1 Q − Q2 Ak A η= 1 = ⇒ Q1 = k = 40kJ . Kolika je du`ina pomeranja klipa i izvr{en rad.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 3. Koliki je stepen iskori{}enja toplotne ma{ine i kolika je toplota predata radnom telu? Dato: T1 = 400 K. je 2. Proces zagrevanja se vr{i pri p = const.? T1 − T2 T = 1 − 2 = 0.?. da li }e boca izdr`ati pritisak azota? Dato: T1 = 280 K. Dato: T1 = 300 K.31 J/molK a broj stepeni slobode dvoatamnog gasa je i = 5.25 = 25% . Kako je promena V1 T1 T1 ∆V = 3.? ∆U = ∆Q − ∆A = µC p ∆T − p∆V = µ∆T (C p − R) . T2 = 400 K V1 = 24 l Re{enje: Iz Gej-Lisakovog zakona (p = const) zapremine ∆V = V2 − V1 = Sh = r 2πh ⇒ h = Odrediti: A .? . Dato: µ = 5 mola ∆T = 400 K Re{enje: Kako je po prvom principu termodinamike Odrediti: ∆U . sa temperaturom greja~a 127 oC i hladnjaka 27 oC.?. ako se pri stalnom pritisku 108 Pa gas zagreje do temperature 127 0C? Polupre~nik cilindra je r = 8 cm.16. η Q1 Q1 η= Kako je s druge strane 18.98cm r 2π Izvr{eni rad je A = p∆V = p(V2 . radi prema Kornoovom ciklusu i to tako da je u jednom ciklusu koristan rad 10 kJ. 5 17. Zapremina gasa.2l . Kako je C p = to je ∆U = 7 i+2 R= R 2 i 2 µR∆T = 6. koji je zatvoren u cilindru sa pokretnim klipom. Za koliko se promeni unutra{nja energija gasa ako se on zagreje za 127 oC? Univerzalna gasna konstanta je 8. Ako se azot zagreje do temperature 320 K. Toplotna ma{ina.5 x 106 Pa.V1)=80 kJ.84kJ . U ~eli~noj boci nalazi se azot pod pritiskom 106 Pa i na temperaturi 280 K.4 l i temperature 27 0C. h . Maksimalni pritisak koji boca mo`e da izdr`i je 1.

a univerzalna gasna konstanta 8. polupre~nika 5 cm proti~e idealna te~nost brzinom 2 m/s.? Dato: p1 = 105 Pa.02 x 1023 mol-1. ako je pritisak u sudu bio 105 Pa. U sudu zapremine 2 dm3 nalazi se gas pod pritiskom 6. Koliki treba da budu polupre~nici bo~nih otvora da bi kroz njih zapreminski protok te~nosti bio jednak polovini zapreminskog protoka te~nosti na ulazu u cev? Dato: Odrediti: r1 .74kg M RT 22. Dato: T = 300 K NA = 6 x 1023 V = 2 dm3 p = 6.8 x 10-2 kg/mol.58cm . Odrediti masu evakuisanog vazduha.19 ⋅ 1019 molekula .?. Koliko je molekula gasa u sudu ako je njegova temperatura 27 oC? Avagadrov broj je 6. Kroz cilindri~nu cev. Iz ovoh jedna~ina sledi da je ∆m = m1 − m2 = ( p1 − p2 ) = 6. RT 21. p2 T2 T = . sledi p2 = p1 2 = 1.? v1 = 5 m/s.2 km. v2 = 10 m/s r = 5 cm Q1 = Q2 = Q/3 Re{enje: Zapreminski protok te~nosti na ulazu u cev je Q = Sv = πr2v. Iz zapreminskih protoka na Q Q v 2 Q1 = = πr1 v1 Q2 = = π 2 r 2v2 kru`nim otvorima i sledi i = 1. Vazduh se nalazi u sudu zapremine 10 m3 i temperature 127 oC. r2 . a molarna masa vazduha 2. Na zavr{etku cev je zatvorena. Gasna konstanta je R = 8. Pri udaru o zemljino tlo ono se zagreje. p2 = 2 x 105 Pa M = 28 g/mol Re{enje: Jedna~ina stanja vazduha pre njegovog ispu{tanja je p1V = m1 RT1 a posle ispu{tanja M p2V = m2 VM RT2 .3 J/molK.6 x 105 Pa Odrediti: V-? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = odnosno N = N pV kT ⇒ N = V kT pVN A = 3. Kako je p2 < p1 T1 T1 20.6 x 105 Pa.Re{enje: Iz [arlovog zakona (V = const) pmax boca }e izdr`ati ovaj pritisak. ako se 50% mehani~ke energije transformi{e u unutra{nju energiju (toplotu)? . Za koliko stepeni je ve}a temperatura tog tela. ~ija specifi~na toplota je 125 J/kgK.31 J/molK.142 ⋅ 106 Pa . Metalno telo. a bo~no ima dva kru`na otvora u kojima te~nost isti~e brzinom 5 m/s i 10 m/s. 3v2 23. pada sa visine 1. Odrediti: ∆m .82cm r1 = r 3 3 3v1 r2 = r v = 1. Iz suda se evakui{e vazduh pri konstantnoj temperaturi sve do pritiska 2 x104 Pa.

Dato: c = 125 J/kgK R = 1,2 km 0,5 Ep = Q

Odrediti: ∆T - ?

Re{enje:Kako je potencijalna energija tela E p = mgh a unutra{nja energija ∆U = mc p ∆T , sledi da je, uz uslov Q = 0,5 Ep, ∆T =
0,5 gh = 47 K . cp

24. Koliko se energija oslobodi pri spajanju vi{e manjih vodenih kapi polupre~nika 2 x 10-3 mm u jednu kap polupre~nika 2 mm? Konstantna povr{inskog napona vode je 7,4 x 10-2 N/n Dato: σ = 7,4 x 10-2 N/m2 R = 2 mm r = 2 x 10-3 mm Odrediti: ∆T - ?

Re{enje: Promena potencijalne energije povr{inskog sloja kapi, izazivana smanjenjem povr{ine kapi ∆S pri njihovom sjedinjenju u jednu kap, jednaka je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) , gde je S1 -povr{ina svih malih kapi, a S2 -povr{ina ve}e kapi. Kako je S1 = 4πr 2 n (n-broj malih kapi) i S 2 = 4πR 2 , kao 4 i M = nm (m - masa jedne kapi a M masa velike kapi), to je, uz m = ρV1 = πr 3 ρ i 3

4 ⎛R⎞ M = ρV2 = πR 3 ρ , n = ⎜ ⎟ = 1000kapi . Kako je povr{ina svih malih kapi 3 ⎝r⎠ S1 = 4πr 2 R3 R3 R = 4π , to je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) = 4πR 2σ ( − 1) = 3,5 ⋅ 10− 3 J . 3 r r r

3

25. Koeficijent korisnog dejstva toplotne ma{ine je 30 %. Koliki }e biti koeficijent korisnog dejstva, ako bi se gubitak toplote smanjio dva puta? Dato: η1 = 30 % Q2' = Q/2 Odrediti: η-?

Re{enje: Za slu~aj kada je gubitak toplote (odvedena hladnjaku) Q2 , koeficijent korisnog dejstva je Q Q Q η1 = 1 − 2 ⇒ 2 = 1 − η1 = 0,7 , a za slu~aj kada je odvedena toplota Q2 ' = 2 , tada je Q1 Q1 2 ′ Q2 Q η2 = 1 − = 1 − 2 = 0,65 = 65% . Q1 2Q1 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. U balonu zapremine 10 l nalazi se vodonik pod pritiskom 20 x 105 Pa. Koliku zapreminu bi zauzeo vodonik na istoj temperaturi pri normalnom atmosferskom pritisku (p0 = 105 Pa) ? (Rez: 0,2 m3).

2. Do koliko Kelvinovih stepeni treba zagrejati idealni gas da bi se njegova zapremina pove}ala dva puta u odnosu na njegovu zapreminu na 0 oC ? (Rez: 546 K). 3. Gas se ohladi izohorno do 0 oC, pri ~emu se njegov pritisak smanji dva puta. Na}i po~etnu temperaturu gasa? (Rez: 546 K). 4. Gas se nalazi pod pritiskom 5 x 102 Pa i zauzima zapreminu 4 l. Odrediti ukupnu kineti~ku energiju translatornog kretanja molekula. (Rez: 3 J). 5. Koliko se molekula vazduha nalazi u sobi zapremine 290 m3 pri temperaturi 17 oC. i pritisku 105 Pa (Bolcmanova konstanta je k = 1,38 x 10-23 J/K) ? ( Rez: 1027 molekula). 6. Du`ina aluminijumske {ipke pri 0 oC. je 79,5 cm, a gvozdene 80 cm. Pri kojoj temperaturi t }e obe du`ine biti jednake? Linijski koeficijenti {irenja su α1 = 2,4 x 10-3 1/ oC i αa = 1,2 x 10-3 1/ o C . (Rez: 803 oC). 7. Kolika je brzina isticanje vode kroz bo~ni otvor koji je za 2 m ni`i od nivoa vode u sudu? Ako je povr{ina otvora 2 cm2, izra~unati zapreminski protok vode. Nivo vode smatrati konstantnim. (Rez: 6,26 m/s; 1,25 x 10-3 m3/s). 8. Gvozdena kuglica polupre~nika 1 mm pada kroz glicerin konstantnom brzinom 0,5 m/s. Odrediti koeficijent viskoznosti glicerina? Gustina gvo`|a je 7,8 x 103 kg/m3 a glicerina 1,25 x 103 kg/m3. (Rez: 2,88 x 10-2 Pas). 9. Koliki treba da bude polupre~nik kapilarne cevi da bi visina te~nog stuba u kapilari bila 10 cm? Konstanta povr{inskog napona vode je 7,2 x 10-2 N/m, a gustina 103 kg/m3. (Rez: 1,5 mm) 10. Idealna toplotna ma{ina izvr{i u jednom ciklusu rad 75 kJ. Ako je temperatura greja~a 100 oC, a hladnjaka 2 oC, odrediti stepen korisnog dejstva, koli~inu toplote Q1 koju ma{ina prima od greja~a i koli~inu toplote koju ma{ina predaje hladnjaku. (Rez: η = 26,3 %, Q1 = 274 kJ, Q2 = 200 kJ) 11. Koliku masu ima kap vode koja isti~e iz staklene cev~ice polupre~nika 0,5 mm? Smatrati da je polupre~nik kapi jednak polupre~niku cevi. Konstanta povr{inskog napona vode JE 7,4 x 10-2 N/m. (Rez: 2,36 g). 12. U idealnoj toplotnoj ma{ini se za svaki kJ energije, dobijen od toplotnog izvora, izvr{i SE rad 300 J. Odrediti koeficijent korisnog dejstva ma{ine i temperaturu greja~a, ako je temperatura hladnjaka 280 K. (Rez: 33 %, T1 = 420 K).

5. OSCILACIJE, TALASI I OPTIKA Mehani~ke i elektromagnetne oscilacije Oscilovanje tela ili sistema, koje se vr{i pod dejstvom sile F, proporcionalno pomaku tela od ravnote`nog polo`aja, predstavlja harmonijsko oscilovanje. Kod takvog kretanja je F = kx, gde je k - restituciona konstanta. Kinematiska jedna~ina harmonijskog oscilovanje ima oblik x = A sin(ωt + ϕ 0 ) , gde je x - pomak (elongacija) ta~ke u datom trenutku od ravnote`nog polo`aja, A-amplituda oscilacija (m), ωt + ϕ0 = ϕ - faza oscilovanja (rad), ϕ0 -po~etna faza (rad) i ω-kru`na frekvencija (rad/s). Kru`na frekvencija povezana je sa brojem oscilacija u jedinici vremena (frekvencija) ν i periodom oscilovanja T (s) izrazom 2π ω = 2πν = . T Za slu~aj linearnog oscilovanja obe{enog tela mase m o oprugu (dinami~ko oscilovanje), jedna~ina oscilovanje je istog oblika kao i kod kinematskog oscilovanja, a period oscilacija, tela mase m je m 1 1 k , a ν= = . T = 2π k T 2π m Ako je osciluju}e telo matemati~ko klatno du`ine l, period oscilovanja je l 1 1 g T = 2π , aν = = . g T 2π l Period oscilovanja fizi~kog klatna momenta inercije I je I 1 1 mgl T = 2π ,a ν = = , gde je l rastojanje od ta~ke vesanja do mgl T 2π I centra mase tela a m - masa osciluju}eg tela. Trenutna brzina osciluju}eg tela je v = ωA cos(ωt + ϕ 0 ) , a njena maksimalna vrednost (amplitudna brzina) je vmax = ωA . Ubrzanje osciluju}eg tela u datom trenutku je a = −ω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) , a maksimalno ubrzanje je amax = -ω2A. Sila, pod ~ijim dejstvom se vr{i oscilovanje tela ima vrednost F = ma = − mω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) = −mω 2 x , gde je Fmax = mω2A. Kako je F = - kx, to je k = mω2. 1 1 2 Maksimalna kineti~ka energija (energija u ravnote`nom polo`aju) je Ek max = mvmax = mω 2 A2 a 2 2 1 2 1 potencijalna (elasti~na potencijalna) energija je E pmx = kx = mω 2 A2 . Ukupna energija 2 2 1 oscilovanja je E = Ek + E p = mω 2 A2 = Ek max = E p max . 2 Elektromagnetne oscilacije predstavljaju naizmeni~no pretvaranje elektri~ne energije u magnetnu i obrnuto. To pretvaranje vr{i se u LC-kolu koga ~ini kondenzator kapaciteta C i induktivni kalem koeficijenta samoindukcije L. Ako je otpor kola R = 0, oscilacije su neprigu{ene (neamortizovane). Period oscilovanja LC kola, dat je Tomsonovom formulom T = 2π LC , frekvencija 1 1 1 ν= = , a sopstvena frekvencija ω 0 = . T 2π LC LC

ρ-gustina sredine. takvi talasi su longitudinalni a u slu~aju kada su te oscilacije normalne na pravac prostiranja talasa talasi su transverzalni. EM-talase). 2 2 Mehani~ki i eletromagnetni talasi Proces rasprostiranja oscilovanja u elasti~nim sredinama naziva se talasni proces. sredine je konstantna veli~ina i predstavlja relativni indeks prelamanja sin β n1 gde je n1 -apsolutni indeks prelamanja prve. Zakon prelamanja: Odnos sinusa upadnog ugla α prema sinusu prelomnog ugla β na dve grani~ne sin α n = n2. koji pri tome emituju kvante svetlosti. q0 -maksimalno naelektrisanje. S toga se pojave interferencije.fotone. pri ~emu upadni ugao. Mehani~ki talasi se prostiru u svim elasti~nim sredinama (~vrstim. µ -podu`na masa (masa po jedinici du`ine). Brzina prostiranja EM-talasa u vakuumu je c = 3 x 108 m/s.800 nm. Zakon odbijanja va`i za sve oblike talasa (mehani~ke. Fotoni poseduju kako talasna tako i korpuskularna svojstva. a pojave: foroelektri~ni efekt. Na granici dve sredine nastaju pojave odbijanja i prelamanja svetlosti.ω0 -faza oscilovanja. gde je E . Optika Svetlost predstavlja emisiju elektromagnetnih talasa u dijapazonu talasnih du`ina od 400 .kvantna optika. Kad neprigu{enih elektromagnetnih oscilacija nema gubitka energije. pa je ukupna energija 1 1 W = We + Wm = CU 2 + LI 2 . a EM talasi se mogu prostirati kako u svim sredinama tako i u vakuumu. Po istom zakonu menja se i napon na krajevima kondenzatora u = q/C. ρ gde je χ-odnos specifi~nih toplota gasa pri konstantnom pritisku (cp) i konstantnoj zapremini cV.1 = 2 . gde λ -talasna du`ina. difrakcije i polarizacije svetlosti obja{njavaju kao talasni procesi-talasne optika. su rezultat korpuskularnog svojstvava fotona . Brzina prostiranja transverzovanih talasa u zategnutoj `ici dato je relacijom F v= . Brzina prostiranja talasa v (bilo koje vrste i oblika) zadana je izrazom v = λ T = λν . ρ Brzina prostiranja longifudinalnih talasa u gasovima oddre|ena je izrazom χp v= .Jedna~ina elektromagnetnih oscilacija je oblika q = q0 sin(ωt + ϕ 0 ) . Zakon dobijanja: Upadi ugao αu jednak je odbojnom uglu αo. Ako se oscilacije ~estica sredine poklapaju sa pravcem prostiranja. pritisak svetlosti i dr. gde je q-naelektrisanje kondenzatora.Jungov modul elasti~nosti. . te~nim i gasovitim). a n2 -apsolutni indeks prelamanja druge sredine. ν-frekvencija. Geometrijska optika je specijalni slu~aj talasne optike gde se svetlosni talasi prikazuju u vidu pravolinijskih svetlosnih zrakova. a ωt . normala i odbojni ugao le`e u istoj ravni. Brzina prostiranja longitudinalnih mehani~kih talasa kroz elasti~nu ~vrstu i te~nu sredinu data je E Njutnovom jedna~inom v = . Izvori svetlosti su atomi i molekuli u kojima nastaje izmena energetskog stanja elektrona. T-period. µ gde je F-sila zatezanja `ica. Ja~ina struje i indukcija polja su tako|e harmonijske funkcije vremena.

f R p l Uve}anje ogledala je u = L/P = l/p. Opti~ka mo} so~iva ω predstavlja recipro~nu vrednost `i`ne daljine ω = 1/f (1/m . a so~ivo kod kojih prelomljeni zraci divegiraju i ~iji se produ`eci seku u jednoj ta~ki sa strane upadnih zrakova su rasipna so~iva. sa polupre~nicima krivina R1 i R2. je odnos veli~ine lika prema veli~ini predemta u = L/P = l/p = 1.Apsolutni indeks prelamanja sredine n je odnos iz brzine prostiranja svetlosti c u vakuumu i brzine svetlosti v u toj sredini c n= . sin β g n1 n1 o o Grani~ni ugao za vodu je 48 a za staklo 42 . Kod ravnih ogledala daljina lika l jednaka je daljini predmeta. f n0 R Kod rasipnih so~iva za R1 i R2 uzima se negativni predznak. odnosno plankonkavna so~iva R2 te`i beskona~nosti pa je 1 n 1 = ( − 1) . . Za plankonveksna. nastaje pojava sin α g n n = n2. n 1 1 1 @i`na daljina tankog so~iva ima oblik = ( − 1)( + ) . Opti~ko so~ivo je providno telo ograni~eno sa dve polirane krivolinijske povr{ine (obi~no sferne) ili jednom sfernom i jednom ravnom povr{inom. za koji je prelomni ugao βg = 90o . totalne refleksije (nema prelamanja). f n0 R1 R2 gde je n-indeks prelamanja materijala so~iva. f e f1 f 2 Interferencija svetlosti je pojava slaganja dva (ili vi{e) talasa jednakih perioda. v Ako svetlosni zrak dolazi iz opti~ki gu{}e sredine na granicu opti~ki re|e sredine (n1 > n2 ) pod odre|enim grani~nim ili kriti~kim uglom αg. So~ivo kod kojih se snop paralelnih zraka posle prelamanja seku u jednoj ta~ki (`i`a so~iva) su sabirna so~iva. `i`na daljina ogledala je f = R/2. a R1 i R2 su polupre~nici krivine so~iva. 1 2 1 1 Jedna~ina ispup~enog ogledala je − = − = − .dioptrija). Rastojanje `i`e od opti~kog centra je `i`na daljina f. Jedna~ina izdubljenog ogledala je f R p l gde je p-daljina predmeta od temena ogledala a l-daljina lika. prednju i zadnju. odnosno. 1 2 1 1 = = + . pri ~emu se u ta~kama prostora (ukr{tanja) javljaju interferentni efekti u vidu poja~anja ili slabljenja amplituda rezultiraju}eg talasa (svetle i tamne pruge). Uve}anje u. odnosom daljine lika l i daljine predmeta p. odnosno = − za rasipno so~ivo. 1 1 1 = + za Veza izme|u `i`ne daljine f. 1 1 1 Za kombinovano so~ivo ekvivalenta `i`na daljina fe data je izrazom = + . u = L/P = l/p. Opti~ka ogledala su ugla~ane ravne ili sferne povr{ine koje pravilno reflektuju svetlost. Maksimumi interferencije su na onim mestima gde je putna razlika ∆r = mλ. daljine predmeta p i daljine lika l data je jedna~inom f p l 1 1 1 sabirno. n0 -indeks prelamanja sredine u kojoj se nalazi so~ivo. f p l Uve}anje so~iva defini{e se odnosom veli~ine lika L i veli~ine predmeta P. Kad sfernih ogledala polupre~nika R.1 = 2 ⇒ sin α g = 2 . Svako so~ivo ima dve `i`e. Sferna ogledala mogu biti ispup~ena/ konveksna i izdubljena/konkavna.

Materijalna ta~ka mase 10 g osciluje po zakonu x = 0.4 s. Polarizovana svetlost se mo`e dobiti dvojnim prelamanjem svetlosti kroz neke vrste kristala. ili odbijanjem i prelamanjem na neku grani~nu povr{inu.W-? m = 10 g A. tada je odbijeni zrak potpuno linearno polarizovan a prelamljeni delimi~no. obe{ena o oprugu. frekvencija ν -2 2 = 1/T = 9. maksimalnu silu F i ukupnu energiju W. Konstanta re{etke je d = 1/N. Kako su mase kuglica k m1 i k 4 m1 = ρ1V = πr 3 ρ1 3 i 4 m2 = ρ 2V = πr 3 ρ 2 . koji su u granici talasne du`ine svetlosti.ω .6t + 0. Koliki }e biti period oscilovanja ako se o oprugu obesi kuglica od olova istog polupre~nika? Gustina bakra je 8. a ukupna energija W = mω2A2/2 = 4. tgα β = n ⇒ α β = arctgn . ∆ϕ = (2m + 1)π 2 Difrakcija svetlosti je pojava odstupanja svetlosnog talasa od pravolinijskog prostiranja (savijanje svetlosti) kada talas nai|e na o{tru prepreku ili uski otvor.? 3 3 ρ1 = 8. RE[ENI ZADACI 1.odnosno gde je fazna razlika ∆ϕ = ϕ 2 − ϕ1 = 2mπ . T-?. gde je m-red interferncije. a b .{irina nepropusnog dela re{etke.5 sin(0.9 x 10 kg/m ρ2 = 2. vidi se da je: A = 0. Mesto minimuma odre|ena su uslovom ∆r = (2m + 1) . period T. tj. Taj uslov je ispunjen ako je. vr{i harmonijsko oscilovanje sa periodom T = 3 s. λ-talasna du`ina svetlosti ϕ -ugao skretanja svetlosti.9 x 103 kg/m3 a olova 2.7 x 103 kg/m3.?.8) . Dato: Odrediti: T=3s T2 . Dato: Odrediti: x = 0.5 x 10-6 J. po Brusterovom zakonu.56 x 10 Hz.8) A-?. ϕ0 = 0.7 x 103 kg/m3 Re{enje: Periodi oscilovanja kuglica od bakra i aluminijuma (istih zapremina) su: T1 = 2π T2 = 2π T2 = T1 m2 . ω = 0.8 x 10-4 N. Maksimalna sila je F = mω A = 1.6 rad/s.8 rad. a λ -talsna du`ina. Period oscilovanja je T=2π/ω = 10. frekvenciju ν. Difrakcija svetlosti mo`e se posmatrati pomo}u opti~ke re{etke (re{etka sa naizmeni~no providnim i neprovidnim povr{inama) Konstanta re{etke d (period re{etke) je rastojanje izme|u dva susedna proreza d = a + b gde je a -{irina propusnog. Difrakcioni maksimumi javljaju se na onim mestima gde je ispunjen uslov d sin ϕ = kλ .44 s . 2.6t + 0.5 sin(0.5 cm. gde je αβ-Brusterov ugao (za staklo = 57o). Kuglica od bakra. gde je k-red difrakcije. λ Re{enje: Upore|ivanjem jedna~ine harmonijskog oscilovanja sa zadanom jedna~inom. Na}i amplitudu kru`nu frekvenciju ω. Ako nepolarizovana svetlost upada pod upadnim uglom αβ za koji odbijeni i prelomljeni zrak obrazuju pravi ugao. to je 3 ρ1 ρ ⇒ T2 = T1 1 = 5.F-?. ρ2 ρ2 . gde je N broj zareza po jedinici du`ine (mm).

odrediti elongaciju kuglice posle vremena π/12 s od po~etka oscilovanja. Na kom rastojanju od ravnote`nog polo`aja na osciluju}u ta~ku dejstvuje sila 2.2 kg m2 = 50 g . k = 6. Masa u opruge i otpor vazduha zanemariti. π A m k .3.25. Ako je po~etna faza jednaka nuli. Talasna du`ina bi}e λ = cT = 3.25 x 10 N . a energije elsti~ne deformacije opruge Ee = kA2 . Zamenom v u izraz za m1 + m2 Re{enje: Kineti~ka energija sistema kugle i metka je Ek = amplitudu. Drugi kraj opruge je u~vr{}en. 6.56 ⋅ 10−6 s .4 x 104 N/m 1 (m1 + m2 )v 2 . Na glatkom horizontalnom stolu le`i kugla mase 0.2 N/m. a ukupna energija oscilovanja 3 x 10-7 J. Dato: Odrediti: v = 600 m/s A-? m1 = 0.3 kg. daje A = m2v0 m1 + m2 m1 + m2 = 25cm .? -3 L = 2 x 10 H Re{enje: Iz Tomsonove formule.2 N/m. Na osnovu zakona 2 1 1 m + m2 . Odrediti amplitudu oscilovanja posle neelasti~nog sudara kugle sa ispaljenim metkom mase 50 g i brzine 600 m/s koji se zariva u kuglu. mo`e se odrediti brzina v. sledi Ek = (m1 + m2 )v 2 = Ee = kA2 . v = . Dato: A = 4 cm m = 0.?.3 kg k = 1. Odavde je A = v 1 2 2 k m2v0 odr`anju impulsa m2v0 = (m1 + m2 )v . Iz zakona o odr`anja energije.2 kg i pri~vr{}ena je za oprugu ~ija krutost je 5. λ . Dato: Odrediti: C = 2 x 10-9 F T . obe{ena o oprugu koeficijenta krutosti 1. period oscilovanja je T = 2π LC = 12. t = π/12 s Odrediti: x-? Re{enje: Elongacija oscilovanja kuglice.10-9 F i induktivnog kalema koeficijenta samoindukcije 2.10-5 N? Dato: Odrediti: W = 3 x 10-7 J x-? -5 F = 2. Masu opruge i dimenzije kuglice zanemariti.104 N/m. Osciluju}a kontura sastaji se od kondenzatora kapaciteta 2. Odrediti period oscilovanja i talasnu du`inu na kojoj je pode{ena ta kontura.76 ⋅ 103 m . k 4. Kuglica mase 0. Kako je period oscilovanja T = 2π 6 2 k m 5. gde je v brzina kugle 2 1 posle udara metka u nju. harmonijski osciluje sa amplutudom 4 cm.10-3 H. to je x = A sin t = A sin = = 2cm . uz uslov da je po~etna faza jednaka nuli je x = A sin ωt . Amputida harmonijskog oscilovanja materijalne ta~ke je 2 cm.

s = 103 m Re{enje: Brzina zvuka u gvozdenoj cevi je Odrediti: v-? 2 2 s . to je t = t1 + t2. a pre|eni put zvuka 2 2 gt1 2 to je = vt2 ⇒ gt1 − 2vt2 = 0 .4 s nakon po~etka padanja.32s daje vreme za koje kamen slobodno padne sa povr{ine 2g zemlje do dna okna.∆t. Re{enje ove kvadratne jedna~ine (sa znakom − 2v2 + 4v2 + 8 gvt plus) t1 = = 2. Kolika je dubina bunara h.4 s h-? v = 340 m/s gt h = vt2 . 8. 2 mω 2W 7. Brzina elektromagnetnih talasa je 3.5 MHz λ2 = 300 m Odrediti: C2 / C1. Dato: Odrediti: t = 2. posmatra~ udari maljem i u istom trenutku ispali hitac iz revolvera. du`ine 103 m.5 MHz .078 s. i vremena odbijenog zvuka t2 . gde je t1 = t .8 s u = 333 m/s. ako je brzina zvuka u vazduhu 340 m/s? Otpor vazduha se zanemaruje.t1 kvadratna 2 jedna~ina se svodi na oblik gt1 + 2v2t1 − 2v2t = 0 . Stoga je v = s t2 s − ∆t u v= 9. Odavde 2 F FA2 x= = = 1. Kamen se pusti sa zemljine povr{ine da slobodno pada kroz neko vertikalno okno. Po{to je ukupno vreme t jednako zbiru vremena slobodnog 2 padanja kamena t1. Kolikom se brzinom prostire zvuk kroz gvo`|e. Odrediti odnos kapaciteta promenljivog kondenzatora u drugom i prvom slu~aju.108 m/s Dato: ν = 1. Re{enje: Kako je put kamena pri slobodnom padanju h = 1 .Re{enje: Ukupna energija oscilovanja materijalne ta~ke je W = sledi da je mA2ω 2 . a brzina pucnja na toj du`ini je u = . malja pre|e du`inu cevi.8 s ranije nego zvuk pucnja koji se preneo kroz vazduh.? . Vreme trajanja odbijenog zvuka je t2 = t . Kako je t2 = t . vreme za koje zvuk udarca t1 s s m = 5000 .t1 = 0. Dubina bunara je h = vt2 = 26.5 m. Da bi se to kolo podesilo na drugu talasnu du`inu (frekvenciju) 300 m treba promeniti kapacitet kondenzatora. a sila F = mω 2 x . Jedan kraj gvozdene vodovodne cevi. Na drugom kraju cevi nalazi se drugi posmatra~ koji ~uje kroz cev zvuk udara malja 2. Oscilatorno kolo radio prijemnika pode{eno je na frekvenciju 1.5 ⋅ 10− 2 m .Odbijeni zvuk od dna okna stigne do povr{ine zemlje za 2. ako je njegova brzina u vazduhu u = 333 m/s ? Dato: ∆t = 2.

Grani~ni ugao totalne refleksije za staklo. ako svetlosni zrak dolazi iz vazduha indeksa prelamanja n0 = 1? Koliki je prelomni ugao β ? Brzina svetlosti je 3 x 108 m/s. 11.? 2 2 2 Re{enje: Iz uslova za maksimum interferencije ∆r = m λ. L . Putna razlika dva svetlosna monohromatska talasa koji me|usobno interferiraju je 0. ako je brzina prostiranja u vazduhu 3 x 108 m/s? Indeks prelamanja vazduha je n0 = 1. Induktivnost kalema je L = = 1H .?. Ako se u tom kolu ve`e paralelno i drugi kondenzator kapaciteta 2 x 10-9 F.5 λ.25 ⋅ 108 . Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. kada se ono nalazi u vazduhu.? Re{enje: Po Tomsenovoj formuli period oscilovanja u slu~aju kada je u LC kolo vezan kondenzator T1 = 2π LC1 a u slu~aju kada se u to kolo ve`e i drugi kondenzator kapaciteta C1 je kapaciteta C2 parlelno sa prvim.33. β . Dato: Odrediti: o αg = 42 v. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u vodi. Odnos 2 2 C ⎛T ⎞ ⎛ν ⎞ ⎛ λ ⎞ kapaciteta je 2 = ⎜ 2 ⎟ = ⎜ 1 ⎟ = ⎜ 2 ⎟ = 2.33 Re{enje: Brzina svetlosti u vodi je v = Odrediti: v.? n0 = 1 .5 λ Odrediti: ∆ϕ.?.Re{enje: Iz Tomsonove formule T = 2π LC sledi da je T1 = 4π 2 LC1 i T2 = 4π 2 LC2 . sledi da je ∆ϕ = 2π∆r/λ = π rad. je 42o. Kolika je induktivnost solenoida i kapacitet kondenzatora u takvom oscilatornom kolu ? Dato: T2 = 3 T1 T1 = 10-4 s C2 = 2 x 10-9 F Odrediti: C1 . Period elektromagnetnih oscilacija u LC koku je 10-4 s. 2 Dato: α = 30o n = 1. period elektromagnetnih oscilacija se pove}a tri puta. Odnos perioda je 2 ⎛ T2 ⎞ T1 C1 + C2 -9 ⎜ ⎟ = Odavde je C1 = C2/8 = 0. ⎜T ⎟ 4πC1 C1 ⎝ 1⎠ 12. period oscilovanja je T2 = 2π L(C1 + C2 ) .25 x 10 F. ∆ϕ = 2mπ. Iz Snelijus-Dekartovog zakona prelamanja n s sin α sin α sin α = n ⇒ sin β = ⇒ β = arcsin = 22o . Svetlosni zrak pada pod uglom 30o na povr{inu vode indeksa prelamanja 1. tj. gde je λ njihova talasna du`ina.? c m = 2. sin β n n 13. C1 ⎜ T1 ⎟ ⎜ ν 2 ⎟ ⎜ λ1 ⎟ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ 10. Koliko je fazna razlika ovih talasa? Dato: ∆r = 0.25 .

Re{enje: U slu~aju totalne refleksije zakon prelamanja je . s 14. Koliko je rastojanje izme|u predmeta i njegovog lika. Kolika je opti~ka mo} bikonkavnog tankog so~iva u vazduhu. Kakav se pri tome dobije lik? Dato: Odrediti: R = 20 cm l-? p = 25 cm pR 2 1 1 Re{enje: Iz jedna~ine ispup~enog ogledala − = − sledi da je l = = 7.14cm . Dato: Odrediti: n0 = 1 f2 . a u vodi je f n0 R1 R2 1 1 1 f n −1 n −1 n ⇒ f2 = 1 f1 = 0.33. koje je na~injeno od stakla indeksa prelamanja 1. Koliku `i`nu daljinu ima ova so~ivo u vodi? Indeks prelamanja vode je 1.95 ⋅ 108 m . imaginaran i umanjen. Kako je n=c/v. Kolika je ekvivalentna opti~ka mo} ovog sistema so~iva i ekvivalentna `i`na daljina? . n sin α g = n0 . to je v = c sin α g = 1. Tra`eno R p l 1 1 1 n = ( 1 − 1)( + ) . koje je izra|eno od stakla indeksa prelamanja 1. = ( 1 − 1)( + ) . Lik je 2p + R R p l uspravan. Iz njihovog odnosa sledi da je 2 = 1 n1 f1 n1 − 1 f n2 R1 R2 −1 n2 n2 @i`na daljina so~iva u vazduhu je 18. n sin α g = n0 sin β .5 n2 = 1. ako je polupre~nik krivine ogledala 20 cm? Dato: Odrediti: L = 4P.5 cm.78m . uz β = π/2. Konkavno sferno ogledalo daje realan lik koji je 4 puta ve}i od predmeta. 16. Odrediti veli~inu lika ispup~enog (konveksnog) ogledala polupre~nika 20 cm.5 ima `i`nu daljinu 20 cm u vazduhu. tj.6? Polupre~nici krivine so~iva su 10 cm i 20 cm. p = 5R/8.6 ω-? R1 = 10 cm R2 = 20 cm 1 1 1 Re{enje: Opti~ka mo} bikonveksnog so~iva je ω = = −(n − 1)( + ) = −9dioptrija f R1 R2 17.? n1 = 1.33 cm f1 = 20 cm Re{enje: 2 1 1 = + sledi da je daljina predmeta uz l = 4p. l = 4l d=l-p-? R = 20 cm Re{enje: Iz jedna~ine ogledala rastojenje je d = l .p = 37.8 slepljena su svojim ravnim povr{inama. Dva plankonveskna so~iva jednakih polupre~nika od 20 cm indeksa prelamanja 1. Dato: Odrediti: n = 1.55 i 1. 15. ako se predmet nalazi na daljini 25 cm od njegovog temena. So~ivo.

Sa kog rastojanja je napravljen snimak deteta visine 1.7 ⋅ 10− 6 m . m 19.? λ = 600 nm. Iz jedna~ine so~iva 1 1 1 = + uz p = f/4 . kλ = 9. Koliki je broj zareza re{etke na du`ini 1 mm? Dato: Odrediti: o ϕ = 18 d .3cm .37 m. postavljen je na daljini f/4 od bikonveksnog so~iva.2 m. sin ϕ λ 22. a ekvivalentna `i`na daljina je fe = 0. Ekvivalentna f1 R f2 R 1 . 21.7 Odrediti: ω-? 1 1 1 1 = (n1 − 1) i ω 2 = = (n2 − 1) . Re{etka se osvetljava monohromatskom svetlo{}u talasne du`ine 600 nm. Normalno na difrakcionu re{etku konstante 2 x 10-6 pada svetlost talasne du`ine 650 nm.55 n2 = 1. Predmet veli~ine 10 cm. Objektiv fotoaparata ima `i`nu daljinu 5 cm. ako je visina njegovog lika na negativu 6 mm? Dato: Odrediti: f = 5 cm p-? . ako se maksimum petog reda difrakcionog spektra vidi pod uglom 18o. 1 f (1 − ) 3 4 20. sledi da je f p l fP 4 L= = P = 13. Tada je kmax = = 3 . Kolika je konstanta difrakcione re{etke. Koliki je maksimalni red difrakciene ? Dato: Odrediti: kmax .8 cm R1 = R2 = 20 cm Re{enje: Opti~ka mo} svakog od so~iva je ω1 = opti~ka mo} je ω = ω1 + ω 2 = 2. Kolika je veli~ina lika ovog so~iva? Dato: Odrediti: P = 10 cm L-? p = f/4 Re{enje: Iz izraza za uve}anje so~iva u = L/P = l/p sledi da je l = pL/P. N . k = 5 Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ sledi d = Broj zareza po 1 mm du`ine re{etke je N = 1/d = 103.?. maksimalni red difrakcije d dobija se za sinϕ = 1.Dato: n0 = 1 n1 = 1.? d = 2 x 10-6 λ = 650 nm Re{enje: Iz uslova za difrekcionih maksimuma re{etke d sin ϕ = kλ .

Ispred bikonveksnog so~iva. indeksa prelamanja 1.h = P = 1. Kako je uve}anje so~iva u = L/P f R1 R2 P = l/p to je l = pL/P. sledi da je f = 5 cm. sledi k = Posmatra~ }e videti drugi difrekcioni maksimum. Dato: Odrediti: n = 1. h h p h ) f = 10m . sledi da je sin α sin α =n⇒n= = tgα . Iz zakona prelamanja zraka α + β + γ = π . Plo~ica je u vazduhu. p −1 f 24. (Rez: x = 0. period oscilovanja 10 s a po~etna faza jednaka nuli.α.5 pada svetlosni zrak. p = 10 cm Re{enje: Iz jedna~ine Odrediti: L-? 1 1 1 = (n − 1)( + ) . 1. Zamenom ove vrednosti u jedna~inu so~iva dobija se L = = 2cm . ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD d λ sin ϕ = 2 . Kolika je visina dobijenog lika? Kori{}enjem jedna~ine so~iva.5.2o.628t ). konstante 2. α = arctgn = 56.5 R1 = 4 cm R2 = 6 cm P = 2 cm. Na staklenu plo~icu. nalazi se predmet visine 2 cm na rastojanju 10 cm ispred so~iva.4 x 10-3 mm. Na}i upadni ugao zraka ako je ugao izme|u odbijenog i prelomljenog zraka 90o. Napisati jedna~inu harmonijskog oscilovanja. Monohromatska svetlost talasne du`ine 600 nm pada normalno na opti~ku re{etku. sin β cosα 25. [ta }e videti posmatra~ koji se nalazi iza re{etke i gleda u pravcu koji sa normalom na re{etku zaklapa ugao 30o ? Dato: d = 2. ako je amplituda oscilovanja 10 cm.5 α-? γ = 90o Re{enje: Kako je zbir uglova odbijenog i prelamljenog zraka i ugla izme|u odbojnog i prelomnog β = π/2 . .2 m h1 = L = 6 mm Re{enje: Iz uve}anje so~iva h h1 l = . sledi da je daljina lika l = 1 p . h1 23. to uz γ = π/2. polupre~nika krivina 4 sm i 6 cm i indeksa prelamanja 1.1sin 0.4 x 10-3 mm λ = 600 nm ϕ = 30o Odrediti: k-? Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ . uz prethodni uslov dobija se da je p = (1 + Dato: n = 1.

planinar ispali hitac iz revolvera i merenjem ustanovi da se odjek (eho) pucnja ~uje 5 s kasnije od trenutka ispaljivanja hitca.51 s). Ako je fazna razlika dva talasa koji interferiraju 90o kolika je njihova putna razlika? (Rez: ∆r = 0. (Rez: v = 344.35 x 10-6 J. a ubrzanje zemljine te`e 9. 11.81 m/s2.314 s. du`ine 0. ~ija je induktivnost 22 x 10-3 H da bi rezonantna frekvencija bila 6. Odrediti ukupnu energiju.5 m i polupre~nika 5 x 10-2 mm. t = 12 s). 5. 9.5 cm i pusti da osciluje. Koliko je rastojanje izme|u planinara i stene. Gvozdena `ica. (Rez: ν = 5 Hz. 12. ν = 3. Wp = 1. koji prolazi kroz tu sredinu.55 x 103 m/s). Za koje }e vreme talas.8 m/s). `i`ne daljine 30 cm.46 pF) 14. treba postaviti predmet da bi se njegov lik dobio na daljini 4f od temena ogledala? Kakav je ovaj lik? (Rez: p = 40 cm. ako svetlost dolazi iz vazduha indeksa prelamanja 1? Koliki je prelmni ugao ? Brzina prostiranja svetlosti u vazduhu je 3 x 108 m/s. 6. Da bi procenio udaljenost neke vertikalne stene. (Rez: A = 1 cm. Na kom rastojanju od izdubljenog sfernog ogledala. (Rez: x = 3 ⋅ 10− 2 sin(8πt + π . Wk = 1. kao i potencijalnu i kineti~ku energiju oscilovanja. Obe{eno telo o spiralnu oprugu osciluje sa amplitudom 2 cm. ). Svetlosni zrak pada pod uglom 45o na povr{inu stakla indeksa prelamanja 1. a po~etna faza ϕ0 = 90o. β = arcsin√2/3 = 28o) 13. Koliki je polupre~nik krivine konveksnog (ispup~enog ogledala). Period oscilovanja neke ~estice je 0. (Rez: v = 2 x 108 m/s.2 s. Gustina vazduha iznosi 1.19 Hz). (Rez: C = 2.05 x 10-6 J). Izra~unati brzinu zvuka u vazduhu pri pritisku 105 Pa. Napisati jedna~inu hormoniskog oscilovanja tela. Koliki su ampliduda. lik je uve}an. ako ono daje 10 puta umanjeni lik predmeta kada se predmet nalazi na rastojanju 180 cm od temena ogledala? (Rez: R = 2p/9 = 40 cm) Amplituda oscilovanja je A = 3 cm. ako je brzina prostiranja zvuka u vazduhu 340 m/s? (Rez: s = 850 m). Odrediti period oscilacija. Kolika je brzina zvuka u `ici? Gustina gvo`|a je 7. Odrediti brzinu prostiranja talasa kroz homogenu elasti~nu sredinu ako je njegova frekvencija 102 Hz.5. (Rez: T = 0.4 x 10-6 J. n = 250).25 λ). Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. a talasna du`ina 10 m. 2 3. 10. (Rez: W = 2.2. Odrediti frekvenciju i broj osciloacija koje izvr{i ~estica za 50 s. pre}i rastojanje 12 km? (Rez: v = 103 m/s. T = 0. Pri pomaku od 3 cm sila elasti~nosti je 9 x 10-5 N. koji za 1 min izvr{i n = 240 oscilacija. realan i izvrnut) 15. 7. 8. Koliki treba da bude kapacitet kondenzatora u LC kolu. period i frekvencija prostog harmonijskog kretanja oblika x = sin20t. 4.41. zategnuta je tegom mase 15 kg. (Rez: v = 1.8 x 103 kg/m3 .29 x 103 kg/m3 . a odnos njegovih specifi~nih toplota (pri stalnom pritisku i stalnoj temperaturi) 1.84 x 103 Hz. Spiralna opruga pod dejstvom obe{enog tela istegne se za 6.

a u te~nosti indeksa prelamanja nt je ft = 35 cm.2 dioptrije. (Rez: n = 1. ω2 = . Koliko zareza ima na jednom milimetru du`ine opti~ke re{etke? (Rez: N = 4 x 104 mm-1). fe = 0. ako je indeks prelamanja stakla od koga je na~injeno so~ivo ns = 1. (Rez: αg = 51o). . Na opti~ku re{etku pada paralelan snop monohromatske svetlosti talasne du`ine 625 nm. Dva so~iva koja se dodiruju imaju opti~ku mo} ω1 = 12 dioptrija i je ekvivalentna opti~ka mo} i `izna daljina ovog sistema so~iva? (Rez: ωe = 10 dioptrija.33. Ispred plankonveksnog so~iva.68). (Rez: nt = 1.4). Koliki je indeks prelamanja te~nosti. 19.1 m). polupre~nika krivine 2 cm nalazi se predmet na rastojanju 8 cm.16. @i`na daljina sabirnog so~iva u vazduhu je 5 cm. 17. Kolika 18. Koliki je indeks prelamanja materijala so~iva? So~ivo je u vazduhu.5. 20. Lik so~iva je na rastojanju 16 cm.7 a vode 1. Lik drugog reda uskog proreza vidi se pod uglom 30o. Koliki je grani~ni ugao totalne refleksije za grani~nu povr{inu staklo-voda? Apsolutni indeks prelamanja stakla je 1.

hν = Ai + 2 De Broljeva relacija povezuje korpuskularna i talasna svojstva svetlosti. maksimum talasne du`ine dat je izrazom b λmax = (Vinov zakon).polupre~nik n-orbite. . sastoji se od pozitivnog jezgra.brzina na n-toj orbiti i r . svetlost ne samo da se emituje u vidu kvanata svetlosti.de Broljeva talasna du`ina. jednak celobrojnom umno{ku Plankove konstante (I Borov postulat). tj. talasne du`ine.6. h . energija zra~enja sa jedinice povr{ine crnog tela u jedinici vremena. FIZIKA MIKROSVETA Kvantna priroda zra~enja Ukupnu emisionu mo} zra~enja apsolutno crnog tela u funkciji temperature dat je izrazom E = σT 4 ([tefan-Bolcmanov zakon). Elektron je u stacionarnom stanju kada niti emituje niti apsorbuje energiju.glavni kvantni broj (broj orbite). bilo kog elementa. Najednostavniji atom je atom vodonika. h -Plankova konstanta i ω . gde je k = 2π/λ (talasni broj). = p mv mv Ako se elektron ubrzava u polju dejstva elektrostati~ke sile. mvr = nh .fotoni. koji ima pozitivno jezgro-proton. λ-talasna du`ina. oko koga kru`e elektroni po odre|enim orbitama. energija fotona jednim delom se tro{i na osloba|anje elektrona iz mv 2 metala (izlazni rad) a drugi deo se pretvara u kineti~ku energiju. σ . E f = hν = h = hω .67 x 10-8 W/m2K4) a T apsolutna temperatura. . ~iji rad je jednak kineti~koj energiji.Vinova konstanta. gde je λ . Po Ajn{tajnu.masa elektrona.talasna du`ina koja odgovara maksimumu zra~enja. v . shodno Plankovom zakonu. i n . ν -frekvencija.kru`na frekvencija. redukovana Plankova je izrazom E = hν = h = hω (Plankov zakon zra~enja). gde je E . tj. (σ = 5. ve} se i svetlosni talasi prostiru u vidu diskretnih ~estica . oko koga kru`i jedan elektron. b .emisiona mo}. tj. u h h h = = λ= .Bolcmanova konstanta. Po Ajn{tajnu. i data je izrazom 2πh h h λ= = . c -brzina svetlosti u vakuumu. tom slu~aju je de Broljeva talasna du`ina mv 2meU 2mEk Struktura atoma Svaki atom. a to je u slu~aju kada je moment impulsa elektrona L = mvr. c Energija fotona je. ~ija vrednost je b = 2. λ Foton u kretanju poseduje energiju E f = m f c 2 odnosno masu m f = Impuls fotona je p f = m f c = hk . gde je h = λ 2π konstanta. T T apsolutna temperatura. cλ Pojava izbijanja elektrona iz povr{ine metala pod dejstvom upadne svetlosti (fotona) predstavlja fotoelektri~ni efekt. gde je m . Veza izme|u energije zra~enja jednog kvanta i frekvencije. po nekoj od n-toj orbiti. Maksimum energije zra~enja u funkciji temperature. tog zra~enja odre|ena c h tkz. gde je λ .9 x 10-3 mK.

atom vodinika emituje ili apsorbuje jedan kvant zra~enja (II Borov postulat) energije hν = E2 − E1 . 5 … = RH ( Struktura jezgra Jezgro atoma sastoji se iz nukleona (protona i neutrona). . . gde je A = 5.Z. 2 λ n m gde je RH . 2h n n Talasna du`ina λ. izra`enu atomskim jedinicama mase ajm).5 x 10-15 m. n-redni broj orbite na koju prelazi elektron a m = n+1. i jednakosti Kulonove i centrifugalne sile. Kako je masa protona mp pribli`no jednaka masi neutrona mn. Ako je broj nukleona A jednak masenom broju (zaokru`en do celog broja atomske mase elementa. a m = 3.602 x 10-19 C. … redni broj orbite sa koje prelazi elektron. to je masa jezgra m j = mn A pa je srednja gustina jezgra ρ = 1 mj V = 3m j 4πrj 3 = 3mn kg = 1. uz emisiju α i β ~estica i γ. a atomski broj Z odre|uje broj protona. Z X + 2 α ⇔ Z + 2Y A A 0 Z X + −1 e ⇔ Z −1Y .zra~enja. npr. a energija ve`e je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . Iz tih relacija sledi da je h2 rn = n 2 = An 2 . Polupre~nik jezgra zavisi od masenog broja A i odre|uje se formulom rj = r0 3 A . ν -frekvencija zra~enja.4 do 1.2 x 10-11 m.3 ⋅ 1017 3 . kmZe 2 Ukupna energija elektrona na orbiti rn je zbir kineti~ke i potencijalne energije k 2 me 4 1 En = − 2 2 = −C 2 . Polupre~nik putanje elektrona u atomu vodonika mo`e se odrediti polaze}i od I Borovog postulata. a tako|e i suma naelektrisanja na levoj i desnoj strani svakog od tih izraza (reakcije) mora biti jednaka. 4 .6 x 1. U procesu neelasti~nog sudara jezgra atoma sa nekom lakom ~esticom (proces nuklearne reakcije) A 4 A+ 4 dolazi do transformacije jezgra atoma u novonastalo jezgro. gde je h-Plankova konstanta. Za vidljivu svetlost je n = 2. emitovana iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa jedne na drugu orbitu odre|ena je Balmerovom formulom 1 1 − 2). tada je broj neutrona N = A .097 x 10-7 1/m). E1 i E2 su energije elektrona na odre|enim orbitama. N . ∆N = λN .Pri prelazu elektrona sa jedne orbite na drugu.Ridbergova konstanta (1. pri ~emu suma masenih brojeva. 3 m 4πr0 Ukupna unutra{nja energija jezgra je E j = m j c 2 Defekt mase jezgra ∆m predstavlja razliku izme|u sume mase nukleona i mase jezgra ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j .Jezgra nekih elemenata imaju svojstva da se spontano transformi{u u jezgro drugih elemenata. Radiaktivnost . gde je C = 13. gde je r0 = 1.broj neraspadnutih jezgara. Aktivnost radioaktivnog elementa je A = − ∆t gde je λ -konstanta radioaktivnog raspadanja . n+2.

Ako je broj neraspadnutih jezgra za vreme t jednak N to je broj raspadnutih jezgra od po~etnno raspada pa do tog vremena N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . Kako je E .67 x 10 W/m K t = 1000 s.? h = 6.1 m E Re{enje: E = σT 4 odnosno E = 0 = σT 4 .54 ⋅ 103 2 .2kJ . r = 0. 3. Kolika treba da je temperatura crnog tela da bi se njegov maksimum emisione mo}i nalazio na gornjoj granici vidljivog spektra.1 ⋅ 10− 7 m . RE[ENI ZADACI 1. λ Ai λ λ .693 − λt to je N = N 0e = N 0e T T= = Vreme `ivota τ radioaktivnog raspada je recipro~na vrednost konstante raspadanja.9 x 10-3 mK T-? -8 2 4 σ = 5. Kako je period poluraspada (vreme za koje se raspadne polovina broja jezgara) t ln 2 − ln 2 0.brroj radioaktivnih atoma u po~etnom momentu vremena.82 ⋅ 103 K .67 x 10 W/m K λmax = 760 nm b b Re{enje: Iz Vinovog zakona λmax = . gde je N0.8 x 10 J λmax . ~iji izlazni rad je 3 ev ? Dato: Odrediti: -19 Ai = 4. prema [tefan-Bolcmanovom zakonu je E = σT 4 . Kolika se energija izra~i sa ove lopte za vreme 1000 s? Loptu smatrati apsolutno crnim telom. Kolika je snaga zra~enja apsolutno crnog tela po jedinici povr{ine. Koliku najve}u talasnu du`inu mo`e da ima svetlost da bi mogla da izazove fotoefekat kod aluminijuma.1 m naalazi se na temperaturi 400 K. m S 2. Odavde sledi da je izra~ena energija St 4 E0 = σStT = 18. ako je njegova temperatura 500 K ? Dato: Odrediti: T = 500 K E-? σ = 5. Lopta polupre~nika 0. tj.67 x 10-8 W/m2K4 Re{enje: Energija zra~enja.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s c c Re{enje: Kako je izlazni rad Ai = hν max = h ⇒ λ = h = 4. Dato: Odrediti: T = 400 K E-? -8 2 4 σ = 5. T λmax 4. izra`ena energija sa jedinice povr{ine u jedinici vremena W P E = = σT 4 = 3.snaga zra~enja po jedinici povr{ine. za koji je λg = λmax = 760 nm ? Dato: Odrediti: b = 2. sledi da je T = = 3.Broj radioaktivnih (neraspadnutih) atoma smanjuje se sa vremenom t po zakonu (zakon radioaktivnog raspadanja) N = N 0e − λt .

me = 9. λ = 589 nm.3 x 10-19 J h = 6. Odrediti: mf . to je n = λ0/λ.07 x 10-7 m .1 x 10-31 kg.5. Dato: Odrediti: -31 m = 9.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Otuda je n = hc/λE = 1. Kako je energija fotona E = hc/λ0 . pa je λ = = 1. Kolika je masa fotona infracrvene svetlosti talasne du`ine 8. a enegija jednog fotona ove svetlosti 3. λ = 407 nm Odrediti: n-? Re{enje: Apsolutni indeks prelamanja je n = c/v. sledi da je 2 v= 2(h c λ − Ai ) m = 6. s 6.8 x 10-7 m ? Dato: λ = 880 nm h = 6. Kolika je brzina fotoelektrona koji izle}u iz cezijuma kada se on osvetli laserskom svetlo{}u talasne du`ine 589 nm? Dato: Ai = 1. m0v .23 ⋅ 10−10 m .1 x 10 kg λ-? h = 6. Talasna du`ina zelene svetlosti u glicerinu je 4.1 x 10-31 kg Odrediti: v-? Re{enje: Iz Aj{tajnovog zakona za fotoelektri~ni efekat hγ = Ai + mv 2 .? Re{enje: Iz Ajn{tajnove relacije E f = m f c 2 i Plankovog zakona E=h c λ ⇒ mf = h = 2. Izlazni rad elektrona iz cezijuma je 1. Kako je c = λ0ν i v = λν gde je λ0 -talasna du`ina svetlosti u vakuumu.51 ⋅ 10− 36 kg .6 x 10-19 J.3 x 10-19 J. to je λ0 = hc/E.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. λ talasna du`ina u posmatranoj sredini).48 7.6 x 10-19 J h = 6. λc 8. v = 6 x 106 m/s m0 h Re{enje: Po de Broljevoj relaciji λ = gde je m relativisti~ka masa m = . Koliki je apsolutni indeks prelamanja ove svetlosti? Dato: E = 3. Masa elektrona u mirovanju je m0 = 9. Kako je v << c mv v2 1− 2 c h to je m = m0 .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.24 ⋅ 105 m . Koliko je talasna du`ina elektrona ~ija je brzina 6 x 106 m/s ?.

λ = 10-12 m Odrediti: U-? 10-12 m.9. λ(Hβ). Dato: Odrediti: NA = 6. Koliki je period poluraspada radijuma. Hβ i Hγ Balmerove serije u vidljivom delu spektra atoma vodonika Dato: Odrediti: n=2. Kolika je ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti elektrona u atomu vodonika? Dato: e = 1. 2 2 C n r1 h2 2 n = r1n 2 . sledi da je U = = 602V .? R = 1. s jedne.67 ⋅ 1021 M Kako je konstanta radioaktivnosti λ = A/N = 1. λ (Hβ) = 486 nm i λ (Hγ) = 434 nm.02 x 1023 1/mol T-? A = 35 x 109 Bq m=1g m Re{enje: Broj atoma u koli~ini radijuma mase 1 g je N = N A = 2.6 x 10-19 C k = 9 x 109 Nm2/kg2 c = 3 x 108 m/s. Kako je r2 polupre~nik druge 2 r2 E= ke N = 3. 2meλ2 mv 10. n = 2 Odrediti: E-? Re{enje: Ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti je E = k Borove orbite r2 = q2 . Re{enje: Kako je ukupna energija elektrona na 2 4 k me 1 1 ⎞ ⎛ 1 En = − 2 2 = −C 2 = 13. i 2 h h2 s druge strane. druge i tre}e spektralne linije (Hα.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.6eV ⎜ 2 − 2 ⎟ = 12eV = 1. to je kme2 11. Odrediti talasne du`ine prve. 12. Kolikom Re{enje: kako je rad sile elektri~nog polja jednak kineti~koj energiji eU = uzimaju}i u obzir de Broljevu relaciju λ = mv 2 .6 x 10-2 kg/mol. Odrediti energiju fotona emitovanog pri prelazu elektrona u atomu vodonika sa tre}e na prvu orbitu.35 x 10-11 1/s to je period poluraspada T = ln2/λ = 1617 godina.1 x 107 1/m 1 1 1 Re{enje: Iz Balmerove formule = RH ( 2 − 2 ) sledi. ako se zna da je aktivnost njegove mase od 1 g 36 x 109 Bq ? Molarna masa radijuma je M = 22. a r1 = 5. λ(Hγ) . da je λ λ n m (Hα) = 656 nm. 13.m=3 λ(Hα) .1 x 10-31 kg h = 6. posle zamene datih podataka.94 ⋅ 10−19 J 2h n n m ⎠ ⎝n orbiti rn data kao . Talasna du`ina elektrona koji se koriste u elektronskom mikroskopu je potencijalnom razlikom se ubrzavaju elektroni? Dato: m = 9.2 ⋅ 1010 .3 x 10-11 m.

? .? n=2 R = 1. da bi se spektralne linije u spektru petog reda mogle videti pod uglom 41 o ? Dato: n=2 d = 5 x 10-6 m k = 5.65 ⋅ 10− 7 m .34 x 10-7 m. Pri prelazu elektrona sa neke orbite na drugu.1 x 10-7 1/m Re{enje: Prema Balmerovoj formuli za n = 2. ⎛1⎞ R⎜ 2 ⎟ ⎝2 ⎠ 16. {to 1 odgovara najmanjoj talasnoj du`ini λmin = = 3. Dato: Odrediti: λmax . atom vodonika emituje svetlost talasne du`ine 4. 1 1 λ n m − n 2 λR 17.14. ⎛1 1⎞ R⎜ 2 − 2 ⎟ ⎝2 3 ⎠ Najve}a energija emituje se pri prelazu elektrona iz beskona~ne orbite n = ∝ na drugu (n=2). {to odgovara zra~enju sa najve}om talasnom du`inom 1 λmax = = 6. ako atom emituje foton talasne du`ine 4. Na}i najve}u i najmanju talasnu du`inu u vidljivom delu spektra atoma vodonika.?. Na}i kvantni broj nepoznate orbite. talasna du`ina emitovanog zra~enja je 1 1 1 = RH ( 2 − 2 ) 2 λ m Najmanja energija emituje se iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa tre}e (m = 3) na drugu orbitu (n = 2). λmin .? R = 1.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.1 ⋅ 10−19 J . Dato: Odrediti: n=2 nk . λ 15. c Re{enje: Promena energije atoma je ∆E = h = 4.65 ⋅ 10− 7 m .72 rad Odrediti: nk .1 x 10-7 1/m λ = 434 nm 1 1 1 1 Re{enje: Iz izraza = RH ( 2 − 2 ) sledi da je m = = 5. ϕ = 41 o = 0. Na difrakcionu re{etku pada normalno snop svetlosti iz razre|ene cevi napunjene vodonikom. Koliko se promeni energija elektrona u atomu vodonika.86 x 10-7 m ? Dato: Odrediti: λ = 486 nm E-? h = 6. Sa koje orbite treba da pre|e elektron na drugu orbitu. Konstante re{etke je 5 x 10-4 m.

Radioaktivni natrijum 11 Na 24 raspada se uz emisiju β-~estica.6724 x 10-27 kg mn = 1. Kako je iz Balmerove formule m = to je m = = 3. 10-28 kg.? Re{enje: Defekt mase je ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j pa je.1888 x 10-27 kg Odrediti: Ev . Odrediti broj raspadnutih atoma iz 10 mg datog radioaktivnog elementa za 10 h.83 x 19.? . Odrediti period poluraspada radona 105 atoma. s obzirom na podatke. to masa m sadr`i broj atoma N0 = nNA = mNA/M. S toga je: ∆N = N A (1 − 2 ) = 9. m = 10 mg Odrediti: ∆N .8 h.6724 x 10-27 kg mn = 1. d sin α 1 1 sledi λ = . odnosno ∆N = N 0 (1 − e ) .75 x Odrediti: T-? Re{enje: Period poluraspada radona je T = 0.6748 x 10-27 kg mj = 33. 1 k 1 1 k − − n 2 λR n 2 d sin α 18. e ∆N − N 0 t lg e ∆N − N 0 0. Dato: T = 14. N broj neraspadnutih atoma posle isteka vremena t.75 x 105 86 − ln 2 t T Ra 222 ako se za jedan dan od 106 atoma raspadne 1. Dato: mp = 1.693/λ.6748 x 10-27 kg mj = 33.Re{enje: Iz formule za odre|ivanje difrekcionog maksimuma kod opti~ke re{etke d sin α = kλ .693 = 3. Konstanta radioaktivnog raspada mo`e se 1 N0 1 N0 odrediti iz formule N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . Kako se u 1 molu sadr`i broj atoma jednak Avagadrovom broju . Period poluraspada je T = λ 21. Na}i energiju veze izotopa litijuma 3 Li 7 .3 ⋅ 1018 atoma . ∆m = 2. Dato: t = 1 dan N0 = 106 : ∆N = 1. Period poluraspada natrijuma je 14.3 ⋅ 105 s . Odrediti: ∆m .8 h t = 10 h. gde je M molarna masa t − m T natrijuma. odnosno λ = lg . M 20. gde je N0-broj neraspadnutih atoma u po~etnom vremenu u 1 mg. Odatle je λt = .1888 x 10-27 kg 10 Ne 20 . Odrediti defekt mase jezgra atoma neona Dato: mp = 1.? Re{enje: Broj raspadnutih atoma za vreme t je N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .

Re{enje: Energija veze je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 .201 x 10-12 J. Kako zbir masenih brojeva i naelektrisanja na levoj i desnoj strani reakcije mora biti jednak.6748 x 10-27 kg mj = 33. 8O 23. a to je izotop bora 4 24. to je: 14 + 4 = 1 + A i 7 + 2 = 1 + Z. Odavde je T = 1. Po zakonu odr`anja masenih brojeva i A = 11 i Z = 5 .8 Re{enje: Kako je broj raspadnutih atoma zadatka da je ∆N/N = 0.36 x 10-6 m). 0. Kako je za 3 Li 7 Z = 3 i A = 7. N 14 + 0 n1 ⇔ Z X A + 2 α 4 .85 x 105 s. N 14 obrazuje se nepoznati element i Re{enje: [ema ove nuklearne reakcije je 4 N 14 + 2 α 4 ⇔ Z X A +1p1 .8 .8 = 1 − e − t ln 2 T Odrediti: T-? N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) to je. . to je ukupna oslobo|ena energija E = NEV = mN A ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 = 7. gde je c brzina svetlosti.6724 x 10-27 kg mn = 1. pa je nastali element izotop bora . ako se iskoristi uslov . Kako je broj jezgara u datoj masi N = mNA/M. Pri nuklearnoj reakciji α-~estice sa izotopom azota proton.11 ⋅ 1011 J . ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. Napisati reakciju i odrediti nepoznati element.1888 x 10-27 kg m = 0. Koliki je period poluraspada T ? Dato: t = 5 dana ∆N/ N0 = 0.001 kg Odrediti: E-? Re{enje: Pri reakciji spajanjem dva protona i dva neutrona u jezgro He oslobo|ena energija jednaka je energiji veze Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . 17 Odavde sledi da je A = 17 i Z = 8 odnosno dobija se element (izotop kiseonika).1 x 102 K? (Rez: 9. 4 22. Pri nuklearnoj reakciji neutrona sa jezgrom izotopa azota 4 N 14 obrazuje se nepoznati element i α -~estica. M 25. Kolika bi se oslobodila energija kada bi spajanjem protona i neutrona nastao helijum 2 He 4 mase 1g? Dato: mp = 1. sledi da je 11 5B . Napisati reakciju i odredidti nepoznati element. Kojoj talasnoj du`ini odgovara maksimum emisione mo}i crnog tela na temperaturi 3. to je posle zamene podataka Ev = 6. Re{enje: [ema reakcije je naelektrisanja. Za vreme t = 5 dana raspadne se 80 % po~etnog broja nekog radioaktivnog elementa.

Koliki je izlazni rad elektrona za tantal. Izra~unati energiju veze tricijuma ( 1 H 3 ). (Rez: 4. ako se zna da je: mn = 1. (Rez: 486 nm) 12.2 x 1.55 x 10-18 s-1. mp = 1. da bi njegova masa bila jednaka masi elektrona u miru? (Rez: 8. ukupna energija elektrona u atomu izmenila se za 2.81 eV) 8. (Rez: 5. 4. Odrediti talasnu du`inu koja odgovara tre}oj spektralnoj liniji u vidljivoj oblasti spektra atoma vodonika. Kolika je talasna du`ina elektrona ubrzanog potencijalnom razlikom 51 V? (Rez: 1.56 eV. Na kojoj orbiti atoma vodonika elektron ima brzinu 734 km/s ? (Rez: n = 3) 7. Koji element nastaje od 92U 238 posle emisije tri alfa .2. Kolika je energija utro{ena za ovo pobu|ivanje? (Rez: 9.72 x 10-10 m) 6.14 x 10-12 J) 10. Atom vodonika preveden je iz osnovnog u pobu|eno stanje odre|eno glavnim kvantnim brojem 2.67265 x 10-27 kg. (Rez: 1.6 x 10-19 J).~estice ( −1 β 0 ) ? (Rez: 88 Ra 226 ). Odrediti ukupnu energiju elektrona u atomu vodonika.1 x 10-15 J) 5. ako je talasna du`ina svetlosti koja jo{ mo`e da izazove fotoefekat 297 nm. (Rez: 434 nm).~estice ( 2α 4 ) i dve beta .41 x 10-19 J) 11. mj = 5. Pomo}u GM-broja~a ustanovljeno je da aktivnost mase 1 kg urana 238 iznosi 11.5 x 103 Bq. Pri emisiji fotona iz atoma vodonika. .67495 x 10-27 kg. ako se nalazi na drugoj orbiti.62 x 1017 s) 9. Na}i talasnu du`inu emitovanog svetlosnog zra~enja. 1. Koliku energiju treba da ima foton. Kolika je energija kvanta svetlosti talasne du`ine 400 nm? (Rez: 5 x 10-17 J) 3. Kolika je konstanta radioaktivnog raspada i period poluraspada? (Rez: 4. 13.00992 x 10-27 kg i c = 3 x 108 m/s.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful