Програм за полагање пријемног испита из Физике 1. Кинематика транслаторног и ротационог кретања. Равномерно праволинијско кретање.

Равномерно променљиво кретање (са и без почетне брзине). Примери равномерно променљивог кретања (слободно падање – хитац наниже, хитац навише). Кретање тела по кругу. Равномерна ротација. Равномерно променљива ротација (са и без почетнеугаоне брзине). Веза између линијских величина (S, v, a) и угаоних величина (ϕ, ω, α). 2. Динамика транслаторног и ротационог кретања. Њутнови закони механике (I, II и III Њутнов закон). Импулс тела и импус силе. Закон одржања импулса. Сила теже. Силе еластичности. Силе трења. Рад и снага код транслаторног кретања. Механичка енергија (кинетичка, потенцијална и енергија еластичне деформације). Закон одржања енергије. Примери закона одржања енергије и закона одржања импулса (судари тела). Центрипетална и центрифугална сила. Момент силе. Момент инерције. ΙΙ Њутнов закон динамике ротације. Момент импулса и закон одржања момента импулса. Рад, снага и енергија код ротационог кретања. 3. Основне интеракције у природи Гравитационе силе (Њутнов закон опште гравитације). Гравитационо поље Земље (Земљино убрзање). Рад у гравитационом пољу (гравитациона потенцијална енергија и гравитациони потенцијал). Електростатичка сила (Кулонов закон). Електростатичко поље. Рад у електростатичком пољу (потенцијална енергија и напон). Капацитет. Капацитет плочастог кондензатора. Везивање кондензатора. Електростатичка енергија. Једносмерна електрична струја (јачина струје, густина струје). Омов закон за део електричног кола. Везивање отпорника. Омов закон за струјно коло. Електромоторна сила. Везивање извора струје. Рад, снага и топлотно дејство струје. Кирхофова правила. Закони електролизе. Амперов закон. Флукс магнетног поља. Лапласов закон и примена. Електромагнетна индукција. Међусобна индукција и самоиндукција. 4. Физика великог броја честица Гасни закони. Једначина стања идеалног гаса. Основна једначина молекулско-кинетичке теорије идеалног гаса. Основни закони хидростатике (Паскалов закон, хидростатички притисак, Архимедов закон). Једначина континуитета. Бернулијева једначина. Примери уз Бернулијеву једначину (истицање течности и гасова). Сила унутрашњег трења. Стоксова сила. Површински напон и капиларне појаве. Унутрашња енергија и топлотни капацитет. Принципи термодинамике (степен корисног дејства). Промена димензије тела у функцији температуре. 5. Осцилације, таласи и оптика Кинематика хармонијских осцилација. Динамика осцилаторног кретања. Математичко и физичко клатно. Брзина, убрзање и енергија код хармонијског осциловања. Трансферзални и лонгитудинални таласи. Једначина таласа. Брзина таласа у еластичним срединама. Електромагнетне осцилације. Томсонова формула. Електромагнетни таласи. Основни закони геометријске оптике (одбијање и преламање светлости). Тотална рефлексија. Равна и сферна огледала. Једначина сферних огледала. Оптичка сочива. Једначина сочива. Интерференција светлости. Дифракција светлости. Поларизовање светлости. 6. Физика микросвета Закони зрачења апсолутно црног тела (Штеван-Болемонов закон, Винов закон, Планков закон). Кванти светлости. Фотоелектрични ефекат. Де Брољева ротација. Борови постулати (I и II Боров постулат). Атом водоника по Боровој теорији. Линијски спектар атома водоника. Основне карактеристике језгра атома. Дефекти масе и енергија везе. Радиоактивно зрачење. Закон радиоактивног распада. Нулеарна реакција.

Литература: 1. Н.Н. Вердеревскај, С. П. Егорова: Сборник задач и вопросов по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1989. 2. С. И. Кашина, Н. И. Сезонов: Сборник задач по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1983. 3. С. П. Мјасников, Т. Н. Осанова: Пособие по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1976. 4. И. Аничин, Г. Божин и др. : Приручник ( I, II ) за рачунске задатке за I и II разред заједничке основе средњег усмереног образовања, Изд. Научна књига, Београд 1982. 5. Г. Димић, Ц. Жегарац: Збирка задатака из физике, Средњи курс Ц, Изд. Грађевинска књига, Београд 1988. 6. Б. Станић, М. Марковић: Решени задаци са класификационих испита из физике на техничким факултетима, Изд. Научна књига, Београд, 1987. 7. М. Пејевић, Г. Ристић, С. Голубовић: Решени задаци за припрему пријемног испита из физике, Изд. Едиција: Публикације, Ниш, 2000. Могу се користити и други уџбеници Физике за средње школе (гимназија и стручне школе).

1. KINEMATIKA TRANSLATORNOG I ROTACIONOG KRETANJA MATERIJALNE TA^KE (TELA) Kinematika izu~ava razli~ia mehani~ka kretanja tela bez razmatranja uzroka koji izaziva to kretanje. Razlikuju se dva oblika kinematskog kretanja: translatorno i rotaciono. Osnovne kinemati~ke veli~ine kretanja su: put (s), brzina (v) i ubrzanje (a) - translatorno kretanje; ugaoni pomeraj (ϕ), ugaona brzina (ω) i ugaono ubrzanje (α) - rotaciono kretanje

Kinematika translatornog kretanja
Kretanje tela po pravoj liniji sa konstantnom brzinom (v = const) naziva se ravnomerno s s = v ⋅t . (uniformno) pravolinijsko kretanje. Brzina kretanja je v = , a pre|eni put t Ako se telo kre}e tako da na razli~itim delovima pravolinijskog puta ima razli~ite srednje brzine, to je ukupna srednja brzina na celom putu s s + s + K + sn vsr = = 1 2 . t t1 + t 2 + K + t n Kretanje tela kod koga je ubrzanje konstantno (a = const) naziva se ravnomerno promenljivo. Kod ∆v v2 − v1 takvog kretanja srednje ubrzanje asr je asr = = , gde je ∆v - promena brzine a ∆t ∆t t 2 − t1 vremenski interval. Srednja brzina je srednja aritmeti~ka vrednost po~etne vo i krajnje brzine v v +v vsr = 0 . 2 U zavisnosti od znaka ubrzanja, ravnomerno promenljivo kretanje mo`e biti: ubrzano (a > 0) i usporeno (a < 0), a u odnosu na po~etne uslove mo`e biti: kretanje bez po~etne brzine (vo = 0) i kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0). Za kretanje bez po~etne brzine (vo = 0), brzina i pre|eni put dati su slede}im relacijama: v0 + v v at at 2 vsr = s = vsr t = v = at ; = = ; ; v 2 = 2as . 2 2 2 2 Za kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0) je: at 2 2 s = v0t ± v = v0 + at ; ; v 2 = v0 ± 2as ; 2 gde se znak (+) odnosi na ubrzano a znak (-) na usporeno kretanje. Specijalan slu~aj ravnomerno promenljivog pravolinijskog kretanja koje se vr{i sa konstantnim ubrzanjem g = 9,81 m/s2 (ubrzanje Zemljine te`e) je slobodno padanje (hitac nani`e). Kod takvog kretanja va`e slede}e relacije:

za vo = 0
v = gt

za vo > 0

v = v0 + gt gt 2 h = v0t + 2
v 2 = v0 + 2ah
2

gt 2 s=h= 2 v 2 = 2 gh

brzinu 2 m/s.polupre~nik kruga a T . 2 R T (at je projekcija vektora linearnog ubrzanja na pravac tangente u datoj ta~ki. R a at = αR ⇒ α = . ω i α povezane su sa odgovaruju}im linijskim veli~inama s. ac = . U tom slu~aju je l 2πR v2 v= = . a telo koje se kre}e iz ta~ke B . 2 gde znak (+) odgovara ubrzanoj. R . T Ugaone veli~ine ϕ. postavljene na rastojanju so = 90 m jedna od druge istovremeno u istom pravcu po~inju kretanje dva tela.Za hitac navi{e (vertikalan hitac) (usporenog kretanje) je: gt 2 2 v = v0 − gt . ⇒ ϕ = . Posle koliko vremena prvo telo dostigne drugo telo? Koliki su pre|eni putevi svakog od tela? . a ubrzanje ac u pravcu radijusa R i naziva se radijalno ili centripetalno ubrzanje. a znak (-) usporenoj rotaciji. period rotacije T i frekvencija ν povezane su izrazom 2π ω= = 2πν . to u svakoj ta~ki kru`ne putanje linearna brzina v je u pravcu tangente. R 2 2 v 4π R ac = = ω 2R = = 4π 2ν 2 R . t a za ravnomerno promenljivu rotaciju (ubrzanu α > 0 i usporenu α < 0) je: αt 2 2 ω = ω 0 ± αt . R v v = ωR ⇒ ω = . Jedna~ine koje opisuju rotaciono kretanje tela mogu se izvesti iz jedna~ine translacionog kretanja stavljanjem umesto puta s . Telo koje se kre}e iz ta~ke A ima brzinu 5 m/s. 2 2 RE[ENI ZADACI 1.projekcija tog ubrzanja na pravac radijusa. 2 Kinematika rotacionog kretanja Ako se materijalna ta~ka (telo) kre}e po krugu.ugaona brzina ω (rad/s) i ubrzanja a ugaono ubrzanje α (rad/s2). ϕ = ω 0t ± . ω 2 = ω 0 ± 2αϕ . Ugaona brzina ω.period rotacije. h = v0t − . v 2 = v0 − 2ah . Ukupno ubrzanje je ϕ = ωt . Iz dve ta~ke A i B. Kod ubrzane rotacje bez po~etne brzine je ω0 = 0. ω = ϕ a = at + ac = α 2 R 2 + ω 4 R 2 = R α 2 + ω 4 . v i a slede}im odnosima: s s = ϕR .obim kruga. U tom slu~aju za ravnomernu rotaciju (ω = const) bi}e: . t T R gde je l . a ac . brzine v .ugao obrtanja ϕ (rad).

kre}u}i se ravnomernom brzinom 12 m/s. t2 s 3. a drugo put s2 = v2t. v1 + v2 Pre|eni put automobila je s1 = v1t = 10 km. s2 . Prvu polovinu puta automobil pre|e srednjom brzinom 15 m/s. odnosno druge polovine puta t = s1 s = i v1 2v1 t2 = s m 2v v s2 s = . Na kom rastojanju od ta~ke A se automobil susretne sa autobusom? Koliki je pre|eni put autobusa? Dato: s = 17.? Re{enje: Do ta~ke gde se tela sustignu prvo telo je pre{lo put s1 = so + s2 = v1t.? Re{enje: Po{to oba automobila pre|u isti put razli~itim brzinama za razli~ita vremena. v1 − v2 2. vt m v2 = 1 1 = 8 .5 km. 4. pre{ao je za 10 s isti put kao i drugo telo za 15 s. Jedan automobil. a autobusa s2 = v2t = 7.5 km. iz ta~ke B polazi autobus brzinom 54 km/h.Dato: so = 90 m v1 = 5 m/s v2 = 2 m/s Odrediti: t-? s1 .? Re{enje: Do ta~ke susreta automobil je pre{ao put s1 a autobus put s2.?. Rastojanje izme|u ta~aka A i B je 17.?. Istovremeno. to je vsr = = 1 2 = 12 .5x103 m v1 = 20 m/s v2 = 54 km/h = 15 m/s Odrediti: s1 . s2 . pa je s = s1 + s2 = v1t + v2t = (v1 + v2)t. nasuprot njemu.5 km = 17. Kolika je srednja brzina automobila na celom putu? Dato: v1 = 15 m/s v2 = 10 m/s s1 = s2 = s/2 Odrediti: vsr . a drugu polovinu puta srednjom brzinom 10 m/s. s s v2 2v2 v1 + v2 s + 2v1 2v2 . Odavde je vreme susreta s t= = 500s . Iz ovih jedna~ina sledi da je v1t = so + v2t. odnosno s0 t= = 30s . to je: v1t1 = v2t2 odnosno. Kolika je brzina drugog tela? Dato: v1 = 12 m/s t1 = 10 s t2 = 15 s Odrediti: v2 .? Re{enje: Kako su vremena prelaska prve. Iz ta~ke A kre}e se ka ta~ki B automobil brzinom 20 m/s.

a nizvodno 3 h.?. Re{enje: s s +s +s m vsr = u = 1 2 3 = 1 .8 . Odavde sledi da je v2 = sr = 12 . t2= 5 s. Kolika je srednja brzina reke u odnosu na obalu. Brzina voza na prvoj polovini puta je dva puta ve}a nego na drugoj. a kolika brzina broda u odnosu na vodu? vsr = Dato: s = 54 km t1 = 7 h. srednja brzina voza je 20 m/s. Kolika je srednja brzina pe{aka na celom putu? Dato: t1= 5 s. Putovanje brodom uzvodno od jednog do drugog grada traje 7 h. a s s 3 s 4 tu s1 + s2 + v1 v2 2v1 2v2 m v1 = 2v2 = 24 s 8. t3 = 10 s s1 = 4 m. v2 . Kolike su brzine voza du` svakog dela puta ako je srednja brzina voza na celom putu 16 m/s ? Dato: v1 = 2v2 s1 = s2 = s/2 vsr = 16 m/s Re{enje: Odrediti: v1 .?. za slede}ih 15 s pre|e 14 m i za poslednjih 10 s put od 12 m.? . Rastojanje izme|u dva grada koji le`e na istoj reci je 54 km.5. s 4v1 − vsr 7. tu t1 + t2 + t3 s 6. t2 = 3 h Odrediti: vR .? 4v m 3v su s +s s = 1 2 = = 2 . pre|e put od 4 m. v . Kolika je srednja brzina voza na drugom delu puta ako je srednja brzina voza na ~itavom putu 15 m/s ? Dato: v1 = 20 m/s vsr = 15 m/s s1 = s/4 . Na prvoj ~etvrtini puta. s2 = 4 m.? Odrediti: vsr . Pe{ak za 5 s.? Re{enje: Srednja brzina na celom putu je s s +s s + s2 ( s1 + s2 )v1v2 sv1v2 4v1v2 vsr = u = 1 2 = 1 = = = s1 s2 s tu t1 + t2 s1v2 + s2v1 (v2 + 3v1 ) v2 + 3v1 + v1 v2 4 m 3vsr v1 Re{enjem ove jedna~ine sledi da je v2 = = 13. s2 = 3s/4 Odrediti: v2 . s3 = 4 m.

? Re{enje: . ω . odnosno r = 2∆r = 10 cm.? ωm . Kotur pre~nika 20 cm rotira ravnomerno i na~ini 360 obrtaja za 3 minuta.?. T . Odrediti radijus rotiraju}eg to~ka. T . Izjedna~avanjem ovih s (t − t ) km . v = ωr = 1. r = 10 cm t = 3 min = 180 s n = 360 obrta Re{enje: Odrediti: v .?. T s s 11. sledi da je ωr = 2ω (r − ∆r ) .2 m t = 1 min = 60 s n = 300 obrta Re{enje:Frekvencija obrtanja je ν = Odrediti: v . ω= 2π rad rad = 12. ν T s 10. male i velike kazaljke ~asovnika? Odrediti: ωs .5 . frekvencija. 12. a period t 2πR rad 1 = 6.vR)t1 a nizvodno s = (v + vR)t2.?.? T= t = 0. ako je linijska brzina ta~ke na obodu to~ka dva puta ve}a od ta~ke koja le`i za 5 cm bli`e osi to~ka.5 h 2t1t2 s + vRt1 km v= = 13. ugaonu brzinu i linijsku brzinu ta~ke na obodu kotura. t1 h 9. Dato: d = 20 cm.?. Dato: v1 = 2v2 ∆r= 5 cm = 5 x 10-2 m Odrediti: r-? Re{enje: Linijske brzine tih ta~aka su: v1 = ωr i v2 = ω (r − ∆r ) . Ugaona brzina je ω = 2πν =31.56 .? n = 5Hz . Uz dati uslov. ν .? ωv . Materijalna ta~ka kre}u}i se ravnomerno po krugu polupre~nika 0. Brzina broda u odnosu na vodu je jedna~ina sledi da je vR = 2 1 = 4.2 m na~ini 300 obrtaja za vreme 1 min. ω .?.2 s . period oscilovanja i linijska brzina? Dato: r = 0.28 rotacije T = = 0. Kolika je ugaona brzina.5s n . Linijska bzina je v = .4 rad/s.Re{enje: Za kretanje broda uzvodno je s = (v . Odrediti period rotacije. Kolike su ugaone brzine sekundne.25 .

Odrediti ubrzanje tela smatraju}i da je ono konstantno. Tm = 24 x 60 x 60 s = 86400 s. Kona~no sledi da je a = 2 = 2. Pre|eni put je ∆t t2 − t1 t t 3 6s m at 2 at 2 at 2 5at 2 . Tv = 60 x 60 s = 3600 s. Odavde sledi da je vo = .?.104 . Koliki je pre|eni put za vreme 7 s? Dato: t1 = 5 s. s = v0t + 15.?.14 = = 7. njegovu brzinu posle 5 s kretanja i pre|eni put.Periodi rotacije su: Ts = 60 s. Tv s 3600 rad 2π 2 ⋅ 3.74 ⋅ 10− 3 . Dato: t=5s s = 50 cm v1 = 4v2 Re{enje: Ubrzanje tela je a = Odrediti: a-? ∆v v2 − v1 4vo − vo 3vo at = = = .4 2 . Odgovaraju}e ugaone brzine su: ωs = ωv = rad 2π 2 ⋅ 3. sledi da je vo = 15 m/s i a/2 = 0.4t2. s = v0t + = + = 5t s 2 3 2 6 . 2 Brzina kretanja posle 5 s je v = v0 + at =19 m/s a pre|eni put s = 86 m.? at at Pre|eni putevi tela za vreme t1 i t2 su: s1 = 1 i s2 = 2 .8m .? 2 2 Re{enje: Upore|ivanjem date jedna~ine sa jedna~inom kretanja u op{tem obliku at 2 i s = 15t + 0. s2 t 2 t1 14.14 = = 0.14 = = 1. s . pri ~emu se njegova brzina pove}a 4 puta. v . Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 2 s1 t1 t = 2 odnosno s2 = s1 22 = 2s1 = 1.4 m/s2.4t2 t=5s Odrediti: vo .?. po~etnu brzinu. Telo pre|e put 50 m za vreme od 5 s. Pri ravnomerno ubrzanom kretanju iz stanja mirovanja telo je pre{lo za 5 s put 90 cm. Ts s 60 ωm = rad 2π 2 ⋅ 3. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 15t + 0.4t2 . Na}i ubrzanje tela.26 ⋅ 10− 5 . Dato: s = 15t + 0. t2 = 7 s s1 = 90 cm Re{enje: Odrediti: s2 . a . Tv s 86400 13.

5 m/s2 i po~etnom brzinom 20 m/s voz se posle izvesnog vremena zaustavi. sledi uz ϕ = 2πn. sledi t = Dato: t = 10 s n = 50 obrta Re{enje: Iz relacije ϕ = Odrediti: ω . Koliko je ubrzanje automobila i koliki je put on pre{ao u trenutku kad je imao brzinu 25 m/s? Dato: v1 = 25 m/s.? Re{enje: Kako se to~ak kre}e ravnomerno usporeno. α . v2 = 40 m/s s2 = 150 m Re{enje: Kako je v2 = v0 + 2as2 sledi da je a = 2 2 2 2 Odrediti: s1 . Pre|eni put je s = v0t − = 400m .5 m/s2 Re{enje: Odrediti: s-?t-? vo at 2 = 40 s . . U jednom trenutku on ima brzinu 25 m/s. α . Zamenom ωo = 2πνo i ω = 2πν sledi 2π (ν o − ν ) rad α= = 0. Rotacija to~ka je ravnomerno ubrzana. Odrediti: ugaono ubrzanje i kona~nu ugaonu brzinu. To~ak koji rotira na~ini za prvih 10 s 50 obrta.?. Na ostalom delu puta 150 m brzina mu je 40 m/s. Odavde je α = 4πn rad = 6. Ugaona 2 t s 19.? a .21 2 . Kre}u}i se ravnomerno usporeno sa usporenjem 0. a 2 18. Ugaono pomeranje je t s . Iz relacije v = v0 − at . Iz relacije v1 = 2as1 sledi 2 s2 s 2 v s1 = 1 = 96m 2a 17. Rotiraju}i to~ak smanji pri usporenju za vreme od 1 min svoju frekvenciju od 300 obr/min na 180 obr/min. to je i ω = ω 0 − αt . Posle kog vremena se voz zaustavi i koliki je pre|eni put za to vreme? Dato: vo = 20 m/s a = 0.?.16.? αt 2 2 brzina je ω = αt = 62.8 rad/s. sledi 2πn = αt 2 2 .25 2 . Na}i ugaono ubrzanje i broj obrta na~injenih za to vreme. Dato: t = 60 s ν1 = 300 obr/min ν2 = 180 obr/min Odrediti: n . Automobil polazi iz stanja mirovanja i kre}e se ravnomerno ubrzano.28 .? v2 − v1 m 2 = 3. za v = 0.

Za koje }e vreme od po~etka kretanja tangencijalno ubrzanje biti polovina vrednosti normalnog ubrzanja? Dato: r = 10 cm at = 4 x 10-2 m/s2 at = 0. T t s Ugaona brzina je ω = v/r = 15. at Odrediti: t-? v2 . Zamenom ovih izraza u jedna~inu kretanja t 21.?. Posle isklju~enja on na~ini 75 obrta do zaustavljanja. Ventilator rotira sa frekvencijom 900 obr/min.2 rad/s. 2π 20. daje ω 2 = o . Koliko je vremena pro{lo od trenutka isklju~enja do potpunog zaustavljanja? n= Dato: n = 75 obrta ν = 900 obr/min = 15 Hz Re{enje: Iz jedna~ine ω = ω 0 − αt .5 an Re{enje: Iz jedna~ine an = t= 2r = 2. odakle je r 2 . uz ω = 0 sledi α = Odrediti: t-? 2πν ot − αt 2 ωo t = 2ω ϕ ω 2 = ω 0 2 − 2αϕ .? an . Odrediti linijsku i ugaonu brzinu i normalno ubrzanje ta~ke ako ona izvr{i 25 obrta za 10 s. ω .256 m .25s . odakle je 2 = 240obrta . r da je 2at = at t 2 . Materijalna ta~ka se kre}e po krugu polupre~nika 10 cm ravnomerno ubrzano sa tangencialnim ubrzanjem 40 m/s2. ωo ν 2πν ωo 2 2πν . Materijalna ta~ka ravnomerno rotira po krugu polupre~nika 8 cm.? Period oscilovanja je T=t/n.ϕ = ω 0t − αt 2 2 . a linijska brzina v = ωr = 2π r = 2πnr = 1. a normalno ubrzanje an = v rad ω r = = ω 2 r = 18 . sledi uz an = 2at i v = att . r r s 2 2 2 22. Dato: n = 25 obrta t = 10 s r = 8 cm Re{enje: Odrediti: v . Za ϕ = 2πn i ωo = 2πνo sledi 2πn = 2πν ot − αt 2 2 . Odavde je t 2ω oϕ 2ϕ 2 ⋅ 2πnn 2n t= = = = = 10s .

Dato: h2 = 20 m g = 9. Kolika je brzina drugog automobila.5s . Telo je ba~eno vertikalno navi{e sa po~etnom brzinom 8 m/s. 2 ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD 1. Jedan automobil kre}u}i se ravnomerno sa brzinom 12 m/s pre|e za 10 s put kao i drugi automobil za 15 s. gde je h1 = visina do poslednje 2 2 gt 2 g (t − ∆t ) 2 ∆t h = + h2 odakle je t = + 2 = 2. 2 Iz izraza h = 24. U poslednjoj sekundi slobodnog padanja telo pre|e put 20 m. Odrediti vreme susreta tela. . Dato: vo = 8 m/s g = 9. s = h = prvog tela je s1 = v0t − Odavde je t = vo . Istovremeno sa najvi{e visine koju ono mo`e dosti}i ba~eno je drugo telo vertikalno nani`e istom po~etnom brzinom. tako da je pre|eni put u poslednjoj sekundi ∆h = h .23. 2 2 2g vo = 0. Telo pada sa visine 500 m.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Visina sa koje je telo palo je h = Odrediti: h-? gt 2 g (t − ∆t ) 2 =h1 + h2. Jedna~ina kretanja 2g 2 2 v gt 2 gt 2 a drugog s2 = v0t + . sekunde. 4g 25.h1 = 95 m.25m . Kako je s = s1 + s2 = 2vot. Odrediti pre|eni put tela u poslednjoj sekundi padanja? Dato: h = 500 m g = 9.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Odrediti: ∆h . Izjedna~avanje ovih izraza daje: 2 2 2 g∆t odnosno h = gt 2 = 31.81 m/s2 2 Odrediti: t-? Re{enje: Iz jedna~ine v 2 = v0 − 2 gh sledi uz v = 0 u najvi{oj ta~ki. to je 2vot = o . sledi da je vreme padanja tela t = = 10 s. Pre|eni put do poslednje sekunde 2 h g (t − ∆t ) 2 je h1 = = 405m .? gt 2 2g . (Rez: v2 = 9 m/s). Na}i visinu sa koje je telo palo.2s .

Za prvu sekundu posle po~etka kretanja automobil pre|e 1. Telo slobodno pada sa visine 50 m. a drugu brzinom 40 km/h. Odrediti srednju brzinu kretanja automobila. Odrediti po~etnu brzinu i ubrzanje tela.2 m. (Rez: n = 90 obrta. Po istom pravcu iz jedne ta~ke istovremeno zapo~inju kretanje dva tela: jedno ravnomerno sa brzinom 98 m/s.7 m/s). s = 130 m).8 m/s2. Prvu polovinu vremena svog kretanja automobil se kre}e brzinom 80 km/h. 5. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 5t + 0. 8. α = 0. Istovremeno sa povr{ine Zemlje ba~eno je vertikalno navi{e drugo telo sa po~etnom brzinom 20 m/s. Smatrati to kretanje za ravnomerno usporeno.2 obrtaja.05 m/s2. (Rez: a = 0. Na kojoj visini se tela susretnu? (Rez: h ≈ 19. 6. vo = 5 m/s. . Sa kolikim ubrzanjem se kre}e automobil? Odrediti pre|eni put automobila posle 10 s od po~etka kretanja.6 m). odrediti broj obrta to~ka do zaustavljanja. pri ~emu na kraju toga puta ima brzinu 45 km/h. 10. Na}i ugaono ubrzanje to~ka. Rotiraju}i to~ak sa frekvecijom 120 obrta/min zaustavlja se u toku 1. idu}i po horizontalnom putu brzinom 35 km/h zapo~inje da se kre}e ravnomerno usporeno i prelazi 600 m.8 m/s2.2 rad/s2). s = 7.4 m).5 m.5 min. (Rez: α = 3. (Rez: vsr = 16.2. (Rez: a ≈ 0. Za koje vreme ono pre|e poslednjih 100 m? (Rez: t ≈ 0. dosti`e ugaonu brzinu 20 rad/s posle 10 obrta od po~etka kretanja. Koliko pomeranje izvr{i njen kraj za 1 minut. Turbina koja ima pre~nik radnog to~ka 9 m izvr{i za 1 minut 68. 9. To~ak koji vr{i ravnomerno kretanje. Odrediti ubrzanje i vreme usporenog kretanja voza. Minutna kazaljka uli~nog ~asovnika ima du`inu 3.8t2. t = 53 s). Kolika je brzina i pre|eni put posle 10 s od po~etka kretanja tela? (Rez: a = 1. v = 21 m/s. 4.37 m). a tako|e i ugaono ubrzanje.14 rad/s2).5 s). 7. 12. Voz. (Rez: l = 0. Odrediti brzinu krajeva lopatica toplotne turbine. 11. (Rez: v = 32 m/s). drugo ravnomerno ubrzano bez po~etne brzine i ubrzanjem 9. Telo pada sa visine 2000 m.6 m/s2. Posle koliko vremena drugo telo dostigne prvo? (Rez: t = 20 s). 3.

sabijanje. r r r r ∆v ∆v Kako je asr = .81 m/s2 ubrzanje Zemljine te`e.povr{ina preseka. sila elasti~nosti. Dinamika translacionog kretanja Dinamika translacionog kretanja bazirana je na tri Njutnova zakona: Promene stanja mirovanja ili stanja ravnomernog kretanja defini{e I Njutnov zakon (zakon inercije).dinamika rotacionog kretanja ili dinamika tvrdog tela.promena impulsa tela: Impuls sile jednak je promeni impulsa tela. gde je k . l E S l gde je E Jungov modul elasti~nosti (N/m2). Sile elasti~nosti ne izazivaju kretanje tela ve} samo promenu forme (oblika) tela (na primer istezanje. Taj uslov ispunjen je ako je zbir svih sila jednak nuli. r .dinamika translacionog kretanja. Razlikuju se dva oblika dinami~kog kretanja: . Sile trenja javljaju se pri kontaktnom dejstvu izme|u tela (sila trenja mirovanja. a Fn . Sila trenja klizanja je Ftr = µFn . gde je µ .restituciona konstanta ili krutost (N/m) a ∆l .veli~ina deformacije (na primer apsolutno istezanje). U granici elasti~nosti. Sila trenja ima uvek suprotan smer od smera kretanja tela. m m Jedinica sile je 1N = kgm/s2. sila trenja klizanja i sila trenja kotrljanja). smicanje i td. Intenzitet te sile je Q = mg (Q = mg ) gde je g = 9.2. Ako se radi o elasti~noj deformaciji istezanje ili sabijanje ({tapa ili `ice) tada je prema Hukovom zakonu. a S .koeficijent trenja klizanja. ∆t ∆t r r r r Veli~ina Fsr ∆t = I naziva se impuls sile. Fsr ∆t = m∆v = ∆p = mv2 − mv1 = p2 − p1 . a veli~ina ∆p = m∆v . Mera za inerciju je masa tela. r r Proizvod mase tela i brzine je impuls tela p = mv ( p = mv ) . Sila trenja kotrljanja je F Ftr = µ k n .normalna komponenta sile te`ine. to je Fsr = m ⇒ Fsr ∆t = m∆v . ili dinamika materijalne ta~ke i . proporcionalna je veli~ini deformacije Fe = -k∆l. V Izmena stanja mirovanja ili kretanja uslovljena je dejstvom sile.). l . ili u skalarnom obliku F = ma ⇒ a = . Vezu izme|u sile F i ubrzanja a defini{e II Njutnov zakon dinamike (mehanike) r r r r F F F = ma ⇒ a = .linearna dimenzija tela do deformacije. U mehanici se razlikuju tri vrste sila: sila te`ine. shodno Hukovom zakonu. relativna deformacija ε = ∆l/l proporcionalna naponu τ = F/S ∆l 1 F ES = ⇒ Fe = ⋅ ∆l = k∆l . Gornja jedna~ina predstavlja osnovnu jedna~inu dinamike materijalne ta~ke. Sila te`ine (sila te`e) je rezultat gravitacione sile privla~enja Zemlje (i drugih nebeskih tela) koja r r dejstvuju na telo. sila trenja i sila elasti~nosti. Masa m jedinice zapremine tela je gustina tela ρ = ⇒ m = ρV . DINAMIKA TRANSLACIONOG I ROTACIONOG KRETANJA TELA Dinamika izu~ava kretanja razli~itih tela pod uticajem sila koje izazivaju ta kretanja.

rezultantna sila.gde je µ . α . + Fn = ∑ Fi = ma .ugao izme|u pravca sile i puta. s = h . tada i drugo telo dejstvuje na prvo silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smera (III Njutnov zakon) r r F1 = − F2 .. tada je izvr{eni rad protiv sile te`e A = Qs = Qh = mgh .intenzitet sile. a r . tada je ukupno dejstvo svih sila. 2 . Ako se telo kre}e konstantnom brzinom protiv sile trenja. P = Elasti~na potencijalna energija jednaka je izvr{enom radu protiv dejstva elasti~ne sile ks 2 Ep = A = .koeficijent trenja kotrljanja. Potencijalna energija tela u polju sile te`e jednaka je izvr{enom radu protiv sile te`e E p = A = mgh . Ako na telo dejstvuju vi{e sila. Ako se telo ravnomerno kre}e u suprotnom pravcu od pravca dejstva sile te`e. Ako je F = const i ako se pravac sile i puta poklapaju. t t Energija tela je njegova sposobnost za vr{enje rada. Fn = Fcosα . jednaka n r r r r r r F = F1 + F2 + . odnosno srednja snaga Psr je izvr{eni rad u jedinici vremena. s . izvr{eni rad je A=Fs. Ako jedno telo dejstvuje na drugo izvesnom silom. gde je Q = mg sila te`e. 2 2 Brzina vr{enja rada naziva se snaga.pre|eni put (visina).projekcija sile na pravac puta. 2 jer je 2as = v2. Ako se pod dejstvom konstantne sile F telo ravnomerno ubrzava na putu izvr{eni rad je mv 2 A = Fs = mas = .. A Fs = = Fv . izvr{eni rad je A = Ftr s = µFn s . Za slu~aj da telo poseduje po~etnu brzinu vo . Jedinica rada je 1J = 1Nm. A Psr = t Trenutna snaga je grani~na vrednost srednje snage. 2 Rad protiv elasti~ne sile pod dejstvom spolja{nje sile na putu s koja se menja od 0 do Fmax (Fsr = Fmax/2). bi}e m 2 A = mas = (v 2 − vo ) .polupre~nik kotrljaju}eg tela. odnosno sila akcije jednaka je sili reakcije. bi}e za Fe = -ks/2 ks ⋅ s ks 2 A = Fe s = = . tada ta sila na tom putu izvr{i rad s r A = F ⋅ s = Fs cos α = Fn s .pre|eni put. tj. gde je F . 2 Kineti~ka energija jednaka je izvr{enom radu konstantne sile pri promeni njegove brzine m 2 2 Ek = A = (v2 − v1 ) . i =1 Ako neko telo (materijalna ta~ka) vr{i pomeranje pod dejstvom sile. Jedinica rada je d`ul (J).

m1 + m2 m1v1 mv ⎛ m + m2 ⎞ 2 + 2 2 =⎜ 1 ⎟v + ∆Ek gde je ∆Ek gubitak kineti~ke energije posle sudara.... tada u svakoj ta~ki putanje na telo dejstvuje centripetalna sila sa pravcem ka centru rotacije mv 2 Fcp = macp = = mω 2 r = 4π 2ν 2 mr . i =1 U zatvorenom sistemu (izolovanom) mehani~ki oblici energije ostaju nepromenjeni (Zakon odr`anja energije). Ukupni moment sila koje dejstvuju na telo jednak je sumi momenata svih sila: M = M1 + M2 + M3 + . odnosno t t M = Iα.U izolovanom (zatvorenom) sistemu u kome ne dejstvuju spolja{nje sile ukupni impuls ostaje nepromenjen. Ek + E p + Erot = Eu = const .... gde je v zajedni~ka brzina tela posle sudara..+ Ln = i =1 i =1 n n ∑L i =1 n i = const . odnosno v = 1 1 . Proizvod sile F i normalnog rastojanja r (kraka sile) izme|u pravca dejstva sile i ose rotacije je moment sile M=Fr.. 2 2 ⎝ 2 ⎠ 2 2 Dinamika rotacionog kretanja Ako ta~kasta masa ili centar mase tvrdog tela vr{i kru`no kretanje po krugu polupre~nika r. moment sile M = Fr = mar = L = ∑ Li = ω ∑ I i = Iω . Zakon odr`anja impusa i zakon odr`anja energije primenjeni na neelasti~ni sudar dvaju tela masa m1 i m2 sa brzinama v1 i v2 daju: m v + m2v2 m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v .+ Mn = ∑M i =1 n i . I = mr2. Za izolovani rotiraju}i sistem ( ∑ M = 0 ) ukupni moment impulsa ostaje nepromenjen L = L1 + L2 + L3 + . Ovaj izraz predstavlja II Njutnov zakon dinamike rotacije Moment impulsa tela L u odnosu na nepokretnu osu jednaka je sumi momenata impulsa svih materijalnih ta~aka tvrdog tela i defini{e se kao proizvod iz momenta inercije i ugaone brzine Za F = const. 2 n i =1 mvr mωr 2 = = mαr 2 . r Sila koja ima suprotan smer dejstva od Fcp ali isti intenzitet je inercijalna sila i naziva se r r centrifugalna sila Fcf = − Fcp . + pn = ∑ pi = const. Moment inercije tela jednak je sumi momenata inercije svih materijalnih ta~aka IT = ∑ m1ri . . Moment inercije I materijalne ta~ke u odnosu na zadanu osu rotacije jednak je proizvodu iz mase te ta~ke i kvadrata rastojanja od ose rotacije.. n r r v r r p = p1 + p2 + .

Koliki je intenzitet sile? Dato: m = 0. analogno snazi translacije P = Fv.Definicija rada kod translacionog kretanja kao proizvod iz sile i pomeraja primenljiva je i za rotaciono kretanje. Na}i silu trenja koja dejstvuje na vagon. 3. to je izvr{eni rad konstantnog momenta sile Mrϕ A = Fs = = Mϕ . r Snaga rotacije.81 m/s2 Odrediti: Ftr . bi}e mv 2 mω 2 r 2 Iω 2 Ek = = = . Telo mase 3 kg pada u vazduhu s ubrzanjem 8 m/s2. Saglasno izrazu Ek = mv2/2. ukupna kineti~ka energija je mv 2 Iω 2 T Ek = Ek + EkR = + . vreme kretanja vagona do zaustavljanja i pre|eni put. Vagon mase 20 t kre}e se ravnomerno usporeno s ubrznjem 0. t .? Re{enje: Kako na telo koje pada dejstvuje sila te`ine Q = mg i sila otpora F (koja ima suprotan smer od sile te`ine). Ukupna kineti~ka energija rotiraju}eg tela jednaka je sumi energija svih elemenata mase tela. Vreme zaustavljanja vagona je t = vo/a = 2a 50 s. Telo mase 0.5 kg v = 4 m/s s = 20 m Odrediti: F-? . s .3 8 m/s2 i po~etnom brzinom 54 km/h.? Re{enje: Sila trenja dejstvuje u suprotnom smeru od smera kretanja vagona sa intenzitetom Ftr = ma = 6 x 103 N. bi}e P = Mω. m = 20 t Odrediti: Ft .?. to je jedna~ina kretanja mg − Ftr = ma ⇒ Ftr = m( g − a ) = 5.3 m/s2 v = 15 m/s. Dato: a = 0. Pre|eni put se dobija iz jedna~ine 2 v 2 v 2 = v0 − 2as gde uz v = 0 odakle je s = 0 = 25m .4 N .5 kg po|e iz stanja mirovanja i posle pre|enog puta 20 m ima brzinu 4 m/s. 2 Ako telo istovremeno vr{i translaciju i rotaciju. 2. Dato: a = 8 m/s2 g = 9. Kako je F = M/ϕ i s = rϕ. 2 2 2 Izmena ugaone brzine od ω1 do ω2 dovodi do promene kineti~ke energije I (ω 2 − ω1 ) ∆Ek = . 2 2 RE[ENI ZADACI 1.?. Na}i sili otpora vazduha.

ako se telo kre}e sa ubrzanjem 1 m/s2. Voz mase 103 t kre}e se ravnomerno ubrzano po horizontalnom putu. Sila otpora pri kretanju voza je 6 x 10-3 te`ine voza. Telo mase 100 kg kre}e se po horizontalnoj povr{ini pod dejstvom sile 250 N. odnosno ubrzanje a 2 s = vot − Ft 2 = 510m . sledi da je F = Dato: m = 104 t vo = 36 km/h t = 1 min Re{enje: Jedna~ina kretanja voza je s = v0t − = F/m. Odrediti ubrzanje tela. Pre zaustavljanja on zapo~inje ko~enje silom 2 x 105 N. Sila ko~enja voza je F = ma. Kolika je vu~na sila voza? Dato: m = 103 t v = 36 km/h Ftr = 6 x 10-3 mg Odrediti: F-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je ma = F .Ftr odakle je F = ma + Ftr = 2. Dato: m = 102 kg F = 250 N a = 1 m/s2 Odrediti: µ-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je F − Ftr = ma ⇒ F − µmg = ma . m s 7. Kada je voz pre{ao put 250 m njegova brzina je bila 36 km/h. to je a = ks m =2 2.2 N . 2s 4. Zamenom se dobija Odrediti: s-? at 2 . mg 6.6 x 105 N.mv 2 = 0. Krutost opruge je 200 N/m. . 2m 5. Odrediti koeficijent trenja.1 . Odavde je F − ma µ= = 0. Dato: m = 2 kg k = 200 N/m s = 2 cm Odrediti: a-? Re{enje: Kako je ubrzanje tela a = F/m i Fe = -ks. Telo mase 2 kg vu~e se po horizontalnoj povr{ini pomo}u opruge koja se pri kretanju istegne za 2 cm. Kolko rastojanje pre|e voz za 1 min od po~etka ko~enja? Re{enje: Iz jedna~ine F = ma i v2 = 2as. Voz mase 104 t kre}e se brzinom 36 km/h.

8. jedna~ina v v F = m o . jedna~ina kretanja je v − vo Ft + mvo m F = ma = m .?.2 t a = 1 m/s2 µ = 0. Koliki je Jungov modul elasti~nosti materijala `ice? Dato: l = 1. odakle je v = = 11 .9 mm pod dejstvom sile 200 N. odnosno t = m o =0. t m s b) U slu~aju kada se telo kre}e usporeno i za vreme t njegova krajnja brzina je v = 0. t . Jungov modul elasti~nosti je 2 x 1011 Pa . ∆l .9 mm S = 3 mm2 F = 200 N Re{enje: Iz Hukovog zakona Odrediti: E-? F ∆l F l N =E ⇒E= = 11. mase 1. zapo~inje kretanje sa ubrzanjem 1 m/s ? . Za donji deo {tapa. Bakarna `ica du`ine 1. Dato: l=2m E = 2 x 1011 N/m2 Odrediti: σ . 9.6 s.? .?.11 ⋅ 1010 2 .2 t. Na telo mase 2 kg koje se kre}e brzinom 5 m/s u jednom trenutku po~inje da deluje sila 6 N u pravcu kretanja tela.5 m i povr{ine po pre~nog preseka 3 mm2 izdu`i se za 0. S l S ∆l m 11. kretanja bi}e t F 10. F = m(a + µg ) = 3. Du`ina {tapa je l = 2 m.6 ⋅ 103 N . obe{en je teg te`ine 10 kN. Kolika je vu~na sila automobila ako je koeficijent trenja 0.5 m ∆l = 0. b) vreme za koje }e se telo zaustaviti kada sila ima suprotan smer od smera kretanja? Dato: m = 2 kg vo = 5 m/s t=2s F=6N Odrediti: v . Te`inu {tapa zanemariti.2 ? Dato: m = 1. Automobil.Ftr sledi uz Ftr = µmg. Odrediti napon u {tapu. apsolutno i relativno istezanje. ~iji gornji deo je pri~vr{}en.? Re{enje: a) U slu~aju kada se telo kre}e ubrzano sa po~etnom brzinom vo . a povr{ina popre~nog preseka 3 cm2.2 Odrediti: F-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja ma = F . Kolika je: a) brzina kojom }e se telo kretati u pravcu dejstva sile posle vremena 2 s.

66 ⋅ 10− 4 m . a relativno istezanje = = 1. t v t 2t 14. E l E Re{enje: Normalni napon je σ = 12.5 kg m1 = 1.S = 3 cm2. ∆Ek . tj. Koliko je ubrzanje sa kojim se telo kre}e? Dato: h=2m A = 144 J m = 3 kg g = 9. pa je A m a= − g = 14 2 . Dato: m2 = 0.81 m/s2 Odrediti: a-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja tela F − Q = ma = F − mg sledi da je F = ma + mg = m(a + g ) . Odrediti brzinu tela posle sudara. F = 104 N F Q = = 3.5 kg i brzine 4 m/s. v = 72 km/h Re{enje: Iz jedna~ine A = ∆Ek. pri ~emu na visini 2 m ta sila izvr{i rad 144 J. Kolika je vu~na sila motora kamiona mase 4 t u slu~aju kada on pove}a brzinu od 5 km/h na 72 km/h na putu od 0. Iz Hukovog zakona sledi da je apsolutno S S σl ∆l σ istezanje ∆l = = 0.5 km? Dato: s = 500 m m=4t vo = 54 km/h. Telo mase 3 kg kre}e se vertikalno navi{e pod dejstvom konstantne sile protiv dejstva sile te`e. mh s 13.33 ⋅ 107 Pa . Koliku snagu razvija lokomotiva? Dato: t = 10 min v = 200 m/s m = 600 t Re{enje: Kako je P = Odrediti: P-? A Fs mas mv 2 = = i v2 = 2as. Lokomotiva mase 600 t polazi iz stanja mirovanja i kroz 10 min dostigne brzinu 20 m/s kre}u}i se ravnomerno ubrzano.5 kg Odrediti: v .5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa telom mase 0. kao i gubitak kineti~ke energije posle sudara. Telo mase 1.33mm . Sila F odre|uje se iz izraza za rad F=A/h.?.7kN . Fs = Odrediti: F-? m 2 m 2 2 (v − vo ) ⇒ F = (v 2 − vo ) = 0. to je P = = 200kW . 2 2s 15.

2s 18. ako se on kre}e ravnomerno? Dato: F = 250 kN s = 10.v1 = 2 m/s. sledi v = 1 1 =2. v2 = 4 m/s Re{enje: Iz zakona odr`anja impulsa m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v i zakona odr`anja energije m v + m2v2 m1v1 mv v2 + 2 2 = (m1 + m2 ) + ∆Ek . Kako je Ftr = µmg. to je a = Odrediti: a-? 2 2 F − µmg m P m − µg = 0.01 Odrediti: A . Kako je F = A/s i vsr = (v1 + ⎢ ⎝ ⎠⎥ ⎦ ⎣ A v2)/2. Lokomotiva vu~e voz mase 500 t po horizontalnom putu. Snaga lokomotive je konstantna i jednaka 106 W. odrediti izvr{eni rad motora i njegovu srednju snagu. to je 2 2 ⎡ ⎛ v2 2 v12 ⎞⎤ 6 ⎟ A = m ⎢ µgs + ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟⎥ =1.8 km P = 3000 kW Odrediti: t-? .01 v = 36 km/h Re{enje: Iz jedna~ine kretanja F − µmg = ma ⇒ F = ma + µmg ⇒ a = Kako je P = Fv.01.5 kW. Vu~na sila lokomotive je 250 kN. na}i ubrzanje voza u momentu kada je njegova brzina 36 km/h. Srednja snaga je Psr = Fvsr. mv s 17. m1 + m2 2 2 2 16.8 km.?. a snaga 3000 kW.01. Ako je koeficijent trenja 0. v2 = 72 km/h µ = 0. to je P = (v1 + v2 ) = 6.1 2 . F=P/v. Dato: m = 500 t P = 106 W µ = 0. tj. P .3 x 10 J. Za koje vreme voz pre|e rastojanje 10.? Re{enje: Motor automobila izvr{i rad protiv sile trenja i rad na pove}anju kineti~ke energije: 2 2 m v2 m v1 A = Ftr s + ( − ) . Na horizontalnom delu puta du`ine 3 km brzina automobila uve}a se sa 36 km/h na 72 km/h.25 m/s i ∆Ek = 2 J. Ako je masa automobila 3 t a koeficijent trenja 0. Dato: m=3t s = 3 km v1 = 36 km/h.

Dato: m1 = 0. Dato: m = 180 t h=6m P = 4 kW t=1h Re{enje: Stepn iskori{}enja motora je η = Odrediti: η-? Pk mgh = = 76% .5 m/s. Snaga motora elevatora je 4 kW. 2 mh s 20. Odrediti koeficijent iskori{}enja. uz v2 = 2ah. m1 + m2 s 21. Smatrati sudar neelasti~nim.? a gubitak energije ∆Ek = (m + m2 ) v 2 = 0. Telo mase 10 kg podignuto je na visini 2 m.2 kg kre}u se jedna drugoj u susret. Voz u metrou kre}e se me|u stanicama konstatnom brzinom 60 km/h.2 kg v1 = 5 m/s. pri ~emu njegov motor koristi snagu 1 MW. A = mgh + mah ⇒ a = = 2. ^emu je jednaka sila otpora pri kretanju ako je koeficijent iskori{}enja motora 80% . m1v1 mv + 2 2 − 1 2 2 2 m1v1 + m2v2 m =4 . Elevator podi`e 180 t zemlje na visinu 6 m u toku 1 h. Brzina prve kugle 5 m/s a druge 2. to je. v2 = 2. Dve kugle masa 0. Sa kojim ubrzanjem je podignuto telo? Dato: m = 10 kg h=2m A = 240 J Re{enje: Kako je izvr{eni rad A = mgh + Odrediti: a-? mv 2 A − mgh m .5 m/s Re{enje: Zajedni~ka brzina oba tela posle sudara je v = 2 2 Odrediti: ∆Ek .Re{enje: Iz izraza za snagu P = A Fs Fs = ⇒t = = 900s = 15 min .3 kg i 0. pri ~emu je izvr{en rad od 240 J . t t P 19. odrediti gubitak energije pri sudaru.375 J . P P 22.3 kg m2 = 0.19 2 .

Koliko je ukupna energija kugle? Moment inercije kugle je I = 2mr2/5 Dato: v = 5 m/s m = 2 kg I = 2mr2/5 Re{enje: Kako je ukupna energija kugle E = Odrediti: E-? mv 2 Iω 2 mv 2 2mv 2 + = + = 35 J . ηv 23. 2 s 2s 24. Kugla mase 2 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 5 m/s. t t mr 2α mrα .Dato: v = 60 km/h Pk = 1 MW η = 0. Dato: r = 10 cm m = 2 kg I = mr2/2 t=3s ν = 5 ob/s Re{enje: Iz jedna~ine M = Ft r = Iα ⇒ Ft r = Odrediti: F-? ω = ω o − αt ⇒ α = 2πν πmrν uz uslov ω0 = 0.2 m.8 Re{enje: Kako je Pk = ηP = ηFv ⇒ F = Odrediti: F-? Pk = 48kN .05 N . Kolika je srednja sila otpora zemlje? (Otpor vazduha zanemariti) Odrediti: F-? Dato: v0 = 4 m/s h = 100 m s = 0.2 m Re{enje: Kako je izvr{eni rad jednak ukupnoj energiji tela u trenutku udara o Zemlju. Telo mase 2 kg pada sa visine 100 m po~etnom brzinom 4 m/s i pri udaru u zemlju zabije se u nju do dubine 0. Kolikom tangencijalnom silom treba delovati na obodu to~ka da bi se on zaustavio za 3 s? Moment inercije diska je I= mr2/2. Homogeni disk mase 2 kg i polupre~nika 10 cm rotira oko svoje ose s frekvencijom 5 ob/s. 2 2 2 10 25. Zamenom se dobija da je Ft = = 1. odnosno F = . Kako je 2 2 . to je: 2 mv 2 mgh mvo Fs = mgh + ⇒F= + ≈ 10kN .

2 2α 2n 3 27.8 v0. Koliki put }e pre}i lopta do zaustavljanja ako je sila trenja 5 N ? Moment inercije lopte je I = 2mr2/5.? Re{enje: Kineti~ka energija metka jednaka je uzvr{enom radu na putu d i kineti~koj energiji izlaznog metka 2 2 2 0.26.2cm .8 vo d = 3 cm Odrediti: dmax .8 J . Kineti~ka energija je Ek = = = = 62. 2 Maksimalna debljina daske koju mo`e probiti metak brzinom vo je d max = d + d1 = 10.8cm . 2 2 2 Izlazni metak sa brzinom 0. Telo je ba~eno po horizontalnoj povr{ini brzinom 36 km/h.64 o . Deljenjem ovih jedna~ina dobija se d1 = 2d = 7. 29. Koliku snagu prenosi osovina na motor ako je moment sila koji dejstvuje na nju 20 Nm ? Trenje zanemariti. Posle predjenog puta od 20 m telo se zaustavilo. Metak leti brzinom v0 i probija dasku debljine d = 3 cm i produ`ava brzinom v1 = 0. P . Koliku maksimalnu debljinu daske mo`e proboti metak sa po~etnom brzinom v0. to je s = mv 2 + Iω 2 = = 3m .32 o brzine 0.?. Koliki je koeficijenat trenja klizanja? .64mvo mvo mv = Fd + ⇒ Fd = 0. Dato: v1 = 0. 2 2 2 Ft Ft ( ) 28. Dato: v = 2 m/s m = 5 kg I = 2mr2/5 Ft = 5 N Odrediti: s-? Re{enje: Kako je izvr{eni rad protiv sile trenja jednak ukupnoj energiji Fs = mv 2 Iω 2 1 3mv 2 + .? Iω 2 Mω 2 P P = Mω = 2πnω = 2.8 vo.8 vo probio bi dasku debljine d1 pa je 2 mv Fd1 = 0. Homogena lopta mase 5 kg pu{tena je da se kotrlja po horizontalnoj ravni brzinom 2 m/s. Osovina motora automobila vr{i pri rotaciji 3600 ob/min. Kolika je kineti~ka energija osovine za jedan puni obrt? Dato: M = 20 Nm n = 3600 ob/s Re{enje: Odrediti: Ek . Sila otpora daske je nepromenjena.4π 10 W .

3. 7. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 sv s2 = 1 1 = 0. Kolika je snaga motora automobila mase 800 kg koji za 4 s saop{ti motoru brzinu 3.6 m/s. Koliki je intenzitet sile koja dejstvuje na telo? (Rez: 5 mN). Telo mase 20 g po|e iz mira i za vreme 4 s predje put od 8 m. Na kojoj dubini u pesku }e se zariti isti projektil ako ima dva puta ve}u brzinu? Sila otpora je konstantna. Odrediti masu materijalne ta~ke. Kolika mora biti sila ko~enja da bi se on zaustavio na rastojanju 250 m od mesta po~etka ko~enja? (Rez: 550 N).4m . Kolika je sila koja dejstvuje na drugo telo. koji se kre}e brzinom v.2 x 10-2 N materijalna ta~ka je pre{la put 30 m za prvih 10 s. Vagon mase 11 t kre}e se brzinom 18 km/h. 2 v2 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. 8. Dva tela jednakih masa kre}u se s ubrzanjima 8 x10 2 m/s2 i 64 x10-2 m/s2 . zarije se u d`ak sa peskom na dubini 10 cm.5 m/s.75 J). 4. ako na prvo telo dejstvuje sila 12 N ? (Rez: 96 N). Dato: v2 = 2v1 s = 10 m Odrediti: v2 . pre|e put 30 m za 3 s. Telo mase 1. Kolika je brzina tela posle sudara i gubitk kineti~ke energije? (Rez: 1.8 x 103 kg/m3 ). Gustina gvo`dja je 7. 9.25 .8 kgm/s). Projektil. Iz ovog 2 2 v izraza sledi µ = o = 0. Koliku snaga razvija motor automobila? (Rez: 66 kW). 2 gs 30. ^ovek mase 70 kg nalazi se u liftu koji se kre}e ravnomerno usporeno vertikalno navi{e sa ubrzanjem 1 m/s2. . 2.02 kg).Dato: v = 36 km/h s = 20 m Odrediti: µ-? 2 2 Re{enje: Rad sile trenja jednak je promeni kineti~ke energije Ftr s = mvo mv ⇒ µmgs = o . (Rez: 19. Nadji silu pritiska (inercijalnu silu) ~oveka na pod lifta (Rez: 616 N). Pad dejstvom konstantne sile 1. Koliki je impuls p gvozdene kugle polupre~nika 10 cm kada se kre}e brzinom 0.? 2 Re{enje: Rad sile trenja u oba slu~aja jednak je kineti~koj energiji metka: 2 2 mv mv Ftr s1 = 1 i Ftr s2 = 2 . Automobil mase 103 kg.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa nepokretnim telom mase 0. 0.6 km/s ? (Rez: 10 kW).5 kg. kre}u}i se jednako ubrzano. 5. 6. (Rez: 0.

05 m Krutost opruge je 3 x 106 N/m.5 m/s2 (Rez: 3. Rez: 9 J). 11. 17. 16. Fudbalska lopta mase 400 g leti brzinom v i zaustavi se izvr{enim radom od 20 J. Metalni disk mase 5 kg i polupre~nika 0. .1 x 103 J). Kolika je snaga motora automobila mase 8 x102 kg koji krene iz stanja mirovanja i za vreme 5 s dostigne brzinu 54 km/h ? Trenje zanemariti. Telo mase 2 kg pada sa visine 150 m po~etnom brzinom 36 km/h i zarije se u zemlju do dubine 0. (Rez: 1.75 kJ).2 cm rotira konstantnom ugaonom brzinom 10 rad/s. Odrediti brzinu i smer kretanja manjeg komada. Kolika je srednja sila otpora zemlje. 19. 20. Koliki je izvr{eni rad osovine pri obrtanju oko svoje ose frekvencijom 5 obr/s pri dejstvu momente sile 40 Nm. (Rez: 5 J). Kolika je bila brzina lopte? (Trenje zanemariti). (Rez: 3.7 J).5 m. Granata leti po horizontalnoj putanji brzinom 10 m/s i u jednom trenutku raspada se na dva dela sa masama 0.6 m). (Rez: 6. (Rez: . Koliko je ukupna energija valjka? Moment inercije valjka je I = 2mr2/5.5 kg i 1. Telo je ba~eno vertikalno navi{e po~etnom brzinom 8 m/s. Odrediti moment impulsa diska i njegovu kineti~ku energiju ako je moment inercije I = mr2/2.2 kN). Fudbalska lopta mase 0. 15. Ve}i komad je nastavio da se kre}e u istom smeru sa brzinom 15 m/s. Na kojoj visini h je njegova kineti~ka energija jednaka potencijalnoj energiji? (Rez: 1. 12.4 m. (Rez: 10 m/s). Valjak mase 3 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 2 m/s.25 x 103 J). Koliki rad treba izvr{iti da bi se podigao kamen mase 10 kg na visinu 10 m s ubrzanjem 0.5 kg. (Rez: 14.4 kg slobodno pada na zemlju sa visine 6 m i posle udara podigne se na visinu 2.5 m/s).10. 14. Koliku energiju izgubi lopta pri udaru u zemlju. (Rez: 18 kW). 18. Odrediti rad sile pri sabijanju opruge za 0. 13.

a εo = 8. Kulonova sila mo`e biti privla~na ili odbojna. Jedinica ja~ine polja je N/C. Veli~ina γmM/r je gravitaciona potencijalna energija u datoj ta~ki polje. Za slu~aj. uzajamno se provla~e silom F ~iji je intenzitet prema Njutnovom zakonu op{te gravitacije upravo proporcionalan proizvodu tih masa a obrnuto srazmerna kvadratu njihovog rastojanja mm F = γ 12 2 . odnosno q r r F = qE . za M = 5. jer je ϕ m r1 r2 r1 r2 = γM/r gravitacioni potencijal u datoj ta~ki polja. 1 1 1 1 A Veli~ina = γM ( − ) = γM − γM = ϕ1 − ϕ 2 = U predstavlja razliku potencijala. ~iji centri su na rastojanju r.81 m/s2. ~ija je retativna dielektri~no propustljivost εr tada je sila uzajamnog dejstva qq 1 q1q2 F = k′ 1 22 = . r1 r2 r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od sredi{ta Zemlje. {to zavisi od vrste naelektrisanja. {to predstavlja R intenzitet gravitacionog polja Zemlje ili Zemljino gravitaciono ubrzanje. Ja~ina elektri~nog polja je odnos iz sile polje F i naelektrisanja q koje se na|e u tom polju F q 1 q E= =k 2 = . stoga. . r 4πε 0 r 2 gde je k = 9 x 109 Nm2/C2 elektriostati~ka konstanta. jednak promeni potencijalne energije. Izvr{eni rad je. uzajamno se privla~e ili odbijaju silom ~iji intenzitet je po Kulonovom zakonu upravo proporcionalna proizvodu tih naelektrisanja a obrnuto proporcionalna kvadratu njihovog rastojanja qq 1 q1q2 F = k 1 22 = . r -11 2 2 gde je γ = 6. r 4πε 0ε r r 2 gde je ε = εo εr apsolutna dielektri~na propustljivost sredine. da se naelektrisanja nalaze u nekoj drugoj sredini. OSNOVNE INTERAKCIJE U PRIRODI Gravitaciono i elektrostati~ko polje Ta~kaste mase m1 i m2 ili sferna tela. Izvr{eni rad se. ~iji centri su na rastojanju r.67 x 10 Nm /kg univerzalna gravitaciona konstanta. Ja~ina polja je vektorska veli~ina E = .3. Sila privla~enja izme|u Zemlje mase M i polupre~nika R i tela mase m na Zemljinoj povr{ini je mM mg = γ 2 .37 x 106 m. dakle. M . odakle je.85 x 10-12 C2/Nm2 dielektri~no propustljivost vakuuma (ili vazduha). g = 9. q0 r 4πε 0 r 2 r r F gde je q naelektrisanje koje stvara polje. Bilo koja dva ta~kasta naelektrisanja q1 i q2 ili naelektrisana sferna tela.97 x 1024 kg i R = 6. zemljino ubrzanje je g h = γ ( R + h) 2 Ako se telo mase m preme{ta u gravitacionom polju Zemlje iz jedne ta~ke prostora u drugu izvr{i se rad protiv gravitacione sile 1 1 1 1 A = γmM ( − ) = γmM − γmM = EP1 − EP2 = ∆EP . mo`e definisati i kao A = m(ϕ1 − ϕ 21 ) = mU . Na visini h.

tada je ja~ina polja jednaka vektorskom zbiru ja~ina polja svakog od tih naelektrisanja. U metalima to su elektroni. Koli~ina naelektrisanja q koja protekne kroz popre~ni presek provodnika u jedinici vremena t q predstavlja ja~inu struje I = ⇒ q = It . je C i =1 Ci Ci C2 Cn Za rednu vezu kondenzatora. i =1 Ako se naelektrisanje q0 pomera u elektri~nom polju naelektrisanja q (izvor polja) iz jedne ta~ke polja u drugu. q0 q Potencijal polja ϕ = k je skalarna veli~ina. a u elektrolitima i gasovima pozitivni i negativni joni. C3 … Cn n 1 1 1 1 1 =∑ = + + . a napon baterije U jednak je zbiru napona na krajevima svih kondenzatora. Ukupni kapacitet baterije paralelno vezanih kondenzatora je C = C1 + C2 +…+ Cn . Za paralelnu vezu n kondenzatora napon U je isti za sve kondenzatore.. U = U1 + U2 +…+ Un . + . . C2. d Jedninica kapaciteta je farad (F) Ukupni kapacitet za n redno vezanih kondenzatora kapaciteta C1. r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od izvora polja.Veza izme|u ja~ine r polja E i razlike potencijala U izme|u dve ta~ke na rastojanju d (ili izme|u obloga plo~astog kondenzatora) je ϕ − ϕ2 U E= 1 = ⇒ U = Ed d d Kapacitet usamljenog provodnika defini{e se kao odnos iz njegovog naelektrisanja q i potencijala ϕ q q q = (razlike potencijala U) C = = ϕ ϕ1 − ϕ 2 U Kapacitete sfernog provodnika polupre~nika r je C = 4πεε r r . Jedinica potencijala je volt (V). a kapacitet plo~astog kondenzatora povr{ine S i rastojanja d izme|u plo~a S C = εε r . ϕ1 . n r r r r r r E = E1 + E2 + E3 + K + En = ∑ Ei . qq Veli~ina EP = k 0 je potencijalna energija polja u datoj ta~ki. 1 1 q2 Elektrostati~ka energija naelektrisanog tela (provodnika) je W = qϕ = Cϕ 2 = . t Izra`ava se jedinicom amper (1A = 1C/1s). naelektrisanje q je isto za sve kondenzatore.ϕ2 = U. izvr{eni rad protiv sile polja jednak je promeni potencijalne energije 1 1 A = kq0 q( − ) = EP1 − EP2 = ∆EP .. a naelektrisanje baterije kondenzatora q jednako je zbiru naelektrisanja svakog od kondenzatora q = q1 + q2 +…+ qn . r A Odnos = U predstavlja napon ili razliku potencijala.Ako polje stvaraju vi{e ta~kastih naelektisanja. 2 2 2C Elektri~na struja Usmereno kretanje naelektrisanja predstavlja elektri~nu struju.

. I koja je normalna na pravac kretanja naelektrisanja j = ⇒ I = jS S Jedinica gustine struje je A/m2. U = const. Otpor provodnika R.602 x 10-19 C) koji proteknu kroz povr{inu S srednjom brzinom v. r r i =1 ri R+ n Za slo`eno (razgranato) elektri~no kolo primenju se Kirhohova pravila.. U = U1 + U 2 + U 3 + . a α je temperatuski koeficijent otpora. i =1 i =1 n n .Gustina struje j izra`ava se odnosom ja~ine struje I i povr{inom popre~nog preseka provodnika S. R I Elektri~ni otpor izra`ava se jedinicom om (Ω). . otpor provodnika je l R=ρ . gde su R0 i ρ0 vrednosti otpora i specifi~nog otpora na 0 oC (273 K). kao i specifi~ni otpor. R = .. 1 1 ε =∑ . R+r gde je r unutra{nji otpor izvora struje a R ukupni spolja{nji otpor . Ako su provodnici otpora R1.I n = ∑ I i . r = ∑ ri i I = i =1 i =1 n n ε je ∑ε i =1 n n i R + ∑ ri i =1 .. I = neSv . I= Za rednu vezu izvora struje je ε = ∑ ε i ..U = IR. odnosno zbir struja koje uti~u u ~vor jednak je zbiru struja koje isti~u U svakoj proizvoljno zatvorenoj strujnoj konturi razgranatog kola algearski zbir padova napona jednak je algebarskom zbiru elektromotornih sila. Ta zavisnost data je R = R0 (1 + αt ) .Rn = ∑ Ri . i =1 i =1 n n Za paralelnu vezu je I = I1 + I 2 + I 3 + ... + =∑ . I = . tada je I = const. R R1 R2 R3 Rn i =1 Ri Omov zakon za zatvoreno prosto strujno kolo se izvorom struje elektromoforne sile ε n ⇒ ε = I (R + r) . zavisi od temperature. Omov zakon za deo elektri~nog kola daje vezu izme|u ja~ine struje I..U n = ∑U i a R = R1 + R2 + R3 + . S gde je ρ specifi~ni otpor (Ωm). odnosno ρ = ρ 0 (1 + αt ) . Za cilindri~ni provodnik du`ine l i povr{ine preseka S .. (II Kirhovo pravilo) ∑ I i Ri =∑ ε i . Algebarski zbir struje u ~voru jednak je nuli (I Kirhofovo pravilo) Za paralelnu vezu je ε = ∑ i.. a otpor i =1 n 1 1 1 1 1 1 = + + + . napona U i otpora provodnika U U R: I = . Rn vezani redno. R2. Ja~ina struje se mo`e izraziti i preko broja slobodnih elektrona n naelektrisanja e (e = 1. r i =1 ri n ε n ∑I i =1 n i = 0.

r gde je µ0 magnetna propustljivost vakuuma i iznosi µ 0 = 4π ⋅ 10− 7 . r r B r r Ja~ina magnetnog polja izra`ava se vektorom H. Ako se naeletrisanje q kre}e brzinom v u homogenom magnetnom polju indukcije B. A ukupan rad. Ako elektri~na struja proti~e kroz elektrolit. R+r Korisna snaga je Pk = I2R. U2 Snaga struje u spolja{njem delu kola je P = UI = I 2 R = . Elektrofemijski ekvivalent. F z gde je A . to se na svakoj elektrodi izdvoji. gde je za α = 90 o F = qvB. P R+r Po zakonu odr`anja energije bi}e prema D`ul-Lencovom zakonu ∆W = Q = I 2 Rt = UIt gde je Q oslobo|ena toplota u provodniku. saglasno I Faradejevom zakonu.Rad elektri~nog polja (sile polja) pri preme{taju koli~ine naelektrisanja q u delu kola je U 2t A = qU = UIt = I 2 Rt = . t vreme proticanja struje. n njena valentnost a F . Na pravolinijski provodnik du`ine l. Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je P R η= k = . saglasno II Faradejevom zakonu. koji je H = ⇒ B = µ0 H . po kome te~e struja I deluje. a snaga koju razvija izvor struje (ukupna snaga) P = εI = I ( R + r ) = 2 ε2 µ0 N . gde je α ugao izme|u pravca struje i linije indukcije magnetnog polja.Faradejev broj F = 96500 C/mol.atomska masa supstance. Ako se polje razvija u A2 r r nekoj drugoj sredini. Elektromagnetizam Elektri~na struja (pokretna naelektrisanja) u okolinom prostoru stvara magnetno polje. Za slu~aj α = 90 o . proporcionalan je hemijskom 1 A ekvivalentu k = . R gde je U napon na krajevima dela kola. Indukcija polja izra`ava se jedincom tesla (T). I ja~ina struje. Indukcija polja zavisi od ja~ine struje koja stvara polje i sredine u kojoj se razvija to polje. gde je k . po kome te~e struja I na I rastojanju r od provodnika. A U R . Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je η = k = = A ε R+r gde je Ak koristan rad. ~ija relativna magnetna propustljivost je µr. Magnetno polje karakteri{e se vektorskom veli~inom B koja se naziva indukcija magnetnog polja. masa supstance m koja je proporcionalna naelektrisanju Q koje protekne kroz elektrolit m = kQ = kIt . shodno Laplasovom zakonu je B = µ0 µ r . shodno Amperovom zakonu.Indukcija magnetnog polja beskona~no duga~kog provolinijskog provodnika. homogeno magnetno polje indukcije B silom F = IBlsinα.eleltrohemijski ekvivalent. na njega dejstvuje Lorencova sila FL = qvB sin α . F = IBl. bi}e B = µ0 µ r H . R .

Iz 2 2 ( R + h) ( R + h) R odnosa gh/g0 sledi g h = g 0 R2 m = 9.65 ⋅ 103 m 2π ( R + h) . 2 ( R + h) s 2.. du`ine l i n namotaja. Ako promenljivi magnetni fluks prolazi kroz neku zatvorenu konturu.?. po kome te~e struja I.Indukcija polja u centru solenoida..? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile Mm mv 2 M M R2 R2 γ . Odrediti ubrzanje slobodnog padanja tela koje se nalazi na visini 100 km od povr{ine Zemlje.? Re{enje: Na visini h sila te`ine tela jednaka je gravitacionoj sili kojom Zemlja privla~i telo mM M M mg h = γ . Srednja visina ve{ta~kog satelita iznad povr{ine Zemlje je 1622 km.. Dato: h = 1622 km R = 6378 km g0 = 9. Fluks vektora indukcije homogenog magnetnog polja B kroz ravnu povr{inu S polja je Φ = BScosα. Odrediti njegovu brzinu i period obrtanja. Na kojoj visini iznad Zemlje ubrzanje gh je dva puta manje od vrednosti ubrzanja na povr{ini Zemlje? Polupre~nik Zemlje je 6378 km . Kada je telo na povr{ini Zemlje tada je g 0 = γ 2 . gde je α ugao izme|u vektora B i normale na povr{inu S. v s 3. gde je L koeficijent samoindukcije. ∆t RE[ENI ZADACI 1. T . Polupre~nik Zemlje je 6378 km. odakle je g h = γ . to je po Faradejevom zakonu indukcije. ∆t ∆t Elektromotorna sila samoindukcije koja nastaje u samom kolu pri izmeni sopstvenog fluksa (ja~ine ∆I struje) je Es = − L . Period rotacije je T = = 5. je I B = µ0 µ r n . gde je n broj namotaja.65 2 . Jedinica za L je henri (H). Dato: h = 100 km R = 6378 km g0 = 9. Polupre~nik Zemlje je 6378 km.81 m/s2 Odrediti: v . pa je = ⇒ v2 = γ =γ = g0 ( R + h) 2 R + h ( R + h) ( R + h) 2 R 2 R+h v=R g R+h = 7. l gde je n = N/l broj namotaja po jedinici du`ine. Magnetni fluks izra`ava se jedinicom veber (1Wb = 1Tm2).75 x 103 s.Ei = − n .81 m/s2 Odrediti: gh . indukovana ems u zatvorenoj konturi proporcionalna je brzini promene fluksa kroz tu povr{inu ograni~enu tom konturom ∆Φ ∆Φ Ei = − . u kojoj nastaje indukaciona ems..

67 x 10-11 Nm2/kg2.5x108 km. h . a gravitaciona konstanta γ = 6.84 ⋅ 105 kg . Dato: ν = 16 obrta/dan R = 6378 km Odrediti: T . Dato: v = 1 km/s M = 6 x 1024 kg Odrediti: d-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile γ γM Mm mv 2 = ⇒ d = 2 = 3. Iz uslova da je gh = g0/2. a masa Meseca je 100 puta manja od mase Zemlje. visinu i brzinu satelita ako je njegova orbita kru`nog oblika. rastojanje izme|u Zemlje i Sunca je 1.81 m/s2 Re{enje: Iz jednakosti g h = g 0 Odrediti: h-? R2 g R2 ⇒ h = . 2 T γ γ d d i centrifugalne sile 6. 5.?. Odrediti period. odrediti rastojanje izme|u Zemlje i Meseca. Ako se Mesec okre}e oko Zemlje brzinom 1 km/s.? . Masa Zemlje je 6 x 1024 kg. a privla~na sila x2 m1m 100m m = Meseca u toj ta~ki je Fm = γ .?.67 x 10-11 Nm2/kg2 Dato: d = 5x108 km T = 365 dana Odrediti: M-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione 2 2 2 v d (2πd ) d Mm mv γ 2 = ⇒M = = = 8 ⋅ 1030 kg . ( R + h) 2 g 0 ( R + h) 2 sledi ( R + h) 2 = 2 R 2 ⇒ h = R( 2 − 1) = 0. Sateliti izvr{i 16 obrta oko Zemlje za vreme jednog obrta Zemlje oko svoje ose. 2 d d v 7. Na kojoj ta~ki iznad Zemlje su privla~ne sile Zemlje i Meseca jednake? Rastojanje izme|u Zemlje i Meseca je 60 R.Dato: gh = g0/2 R = 6378 km g0 = 9. sledi odnosno 2 2 (d − x) x (d − x) 2 100(d − x) 2 = x 2 ⇒ x = 54. Iz uslova da je FZ = Fm . Period obrtanje Zemlje oko Sunca je 365 dana. v .5 R . Odrediti masu Sunca. Gravitaciona konstanta je γ = 6. Dato: d = 60 R R = 6378 km M=100m Odrediti: x-? Re{enje: U ta~ki koja je na rastojanju x gravitaciona sila Zemlje je FZ = γ m1M . 4.41R .

k = 9 x 109 Nm2/C2 r1 = 1 m r2 = 0.7 ⋅ 103 s .5 x 10-8 C Odrediti: A-? .5 x 10-8 C nalaze se u vazduhu na rastojanju 1 m. 11. Koliki rad treba izvr{iti da se ta naelektrisanja pribli`e na rastojanje 0.67 x 10-11 Nm2/kg2 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Iz uslova jednakosti gravitacione sile i elektrostati~ke sile FE = FG. Rastojanje izme|u njihovih centara je 20 cm. Kolikim naelektrisanjem treba naelektrisati dve kuglice mase od 1 g da bi njihova odbojna sila bila jednaka privla~noj gravitacionoj sili? Kuglice se nalaze u vazduhu. Visina h dobija se iz izraza γM M ⇒h= − R = 2. m1m2 =100N. Brzina satelita je gh = γ 2 ( R + h) gh 2π ( R + h) = 7. r k r 10.6 ⋅ 10−14 C . to je F/Q = 1. Dato: ϕ = 600 V k = 9 x 109 Nm2/C2 d = 20 cm Odrediti: F-? Re{enje: Sila odboijanja po Kulonovom zakonu je F = k q2 . jedno od drugog. sledi da je γ q2 m2 γ 2 =k 2 ⇒q=m = 8. R2 9. v= Dato: m = 10 kg R = 6378 km Odrediti: F-? Re{enje: Sila privla~enja po Njutnovom zakonu je F = γ Po{to je Q = mg = 100 N. T 8.4 x 103 s.651 ⋅ 105 m . Kolikom privla~nom silom deluje Zemlja na telo mase 10 kg koje se nalazi na zemljinoj povr{ini? Uporediti vrednost te sile sa vredno{}u te`ine tela. a potencijal d2 ϕ = k . Dva naelektrisanja 4 x 10-8 C i 2.2 m q2 = 2. Kako je q r q= ϕr k .2 m? Dato: q1 = 4 x 10-8 C.Re{enje: Period rotacije je T=1/ν = 5. to je F = ϕ 2r 2 d 2k = 10−7 N . Dato: Odrediti: m = m1 = m2 q-? γ = 6. Odrediti silu uzajamnog odbijanja izme|u dve kugle polupre~nika 1 cm naelektrisane do potencijala 600 V i postavljene u vazduhu.

Naelektrisanje jedne kuglice je tri puta ve}e od druge. Dato: q1 = 3q2 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 0. pre{la je u vakuumu rastojanje izme|u dve ta~ke ~ija razlika potencijala je 3 x 106 V.?.3 m F = 30 N 2 Odrediti: q1 . uz r → ∝ . ^estica pra{ine mase 10-9 kg i naelektrisanja koje je pet puta ve}e od naelektrisanja elektrona. 3r k r 14. Koliki rad treba utro{iti da bi se telo mase 10 kg udaljilo sa povr{ine Zemlje u beskona~nost? Dato: m = 10 kg γ = 6. Koliku brzinu je dobila ta ~estica? Dato: q = 5 x 1. R r 13.3 m i uzajamno dejstvuju silom 30 N.67 x 10-11 Nm2/kg2 R = 6378 km M = 6 x 1024 kg Re{enje: Izvr{eni rad. Tri kondenzatora kapaciteta 1. q2 . Rad se vr{i protiv odbojne sile. k = 9 x 109 Nm2/C2 U = 3 MV Odrediti: v-? Re{enje: Kako je rad elektri~ne sile jednak promeni kineti~ke energije 2qU mv 2 m ⇒v= = 7 ⋅ 10− 2 qU = 2 m s 15. je A = γmM ( Odrediti: A-? 1 1 − ) = g 0 mR = 625MJ . Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora i naponi na svakom od kondenzatora? Dato: C1 = 1 x 10-6 F. 2 i 3 µF spojeni su redno i priklju~eni na strujni izvor napona 220 V. Odrediti vrednosti tih naelektrisanja.6 x 10-19 C. C3 = 3 x 10-6 F U = 220 V C2 = 2 x 10-6 F Odrediti: q-? Re{enje: Kod redne veze kondenzatora ukupni kapacitet je dat formulom .6 ⋅ 10− 5 J . q2 = q1/3 = 10-5 C. r1 r2 12.Re{enje: Ako se naelektrisanje q1 pomeri ka naelektrisanju q2 do rastojanja r2 izvr{i se rad 1 1 A = kq1q2 ( − ) = −3.? 3F q qq Re{enje: Iz Kulonovog zakona F = k 1 2 2 = k 1 2 ⇒ q1 = r = 3 ⋅ 10 − 5 C . Dve naelektrisane kuglice nalaze se u vakumu na rastojanju 0.

to je q = C i =1 Ci Ci C2 C3 U CU = = 1. Napon na krajevima provodnika je 1.42 x 10-6 Ωm.5 x 103 kg/m3 I=2A ρ = 0. Koliko je rastojanje izme|u plo~a? Dato: S = 60 cm2 U = 90 V q = 10-9 C Odrediti: d-? ε SU S q i U = . Po provodniku od nikla. Koliki }e biti napon na kondenzatoru ako se njegove plo~e razmaknu na rastojanje 10 cm? Dato: d = 10 cm U = 220 V Re{enje: Kako je C = ε 0 Odrediti: U2 . Odrediti masu provodnika.5 mm2. to je U1 = = 1 i U 2 = = 2 .5 x 103 kg/m3 a specifi~ni otpor je 0.8 ⋅ 10− 3 m . Plo~asti vazdu{ni kondenzator. Odnos napona je C ε 0S C ε 0S C ε 0S d U1 d1 d = ⇒ U 2 = U1 2 = 400V . ~ije rastojanje me|u plo~ama je 5 cm.6 V γ = 8. te~e struja ja~ine 2A. sledi d = 0 = 4. popre~nog preseka 0. ako je njegova gustina 8. a njegov otpor R = ρ U/I.42 x 10-6 Ωm Odrediti: m-? Re{enje: Masa provodnika je m = γV = γSl. Iρ l . naelektrisanje 10-9 C i razlika potencijala izme|u plo~a 90 V. napunjen je do napona 200 V a zatim isklju~en od izvora struje. C q d 18. Povr{ina plo~e plo~astog kondenzatora je 60 cm2 .5 mm2 U = 1. Re{enje: Iz izraza C = ε 0 Dato: S = 0. U 2 = = 60V i Odgovaraju}i naponi na brojevima kondenzatora bi}e: U1 = C1 C2 q U3 = = 40V .n 1 1 1 1 1 =∑ = + + a za naelektrisanje va`i: q1 = q2 = q3 = q. Iz ovih relacija sledi. C3 16. 1 1 1 + + C1 C2 C3 q q = 120V .? S q qd q qd q qd iU= = . uz R = S . U 2 d2 d1 17.6 V. da je m = γ S 2U = 4 ⋅ 10 − 2 kg . Kako je C = q/U.2 ⋅ 10− 4 C .

R2 R3 Energija struje .1A . to je ja~ina struje I = U/R = 5 A.5 t na visinu 15 m? Kolika ja~ina struje tada proti~e kroz motor? Dato: P = 10 kW m = 2. I1 .? Re{enje: Kako je za radnu vezu ukupni otpor R = R1 + R2 + R3 = 24 Ω. 21.2 Ω vezan je za potro{a~. Snaga elektri~nog motora na dizalici je 10 kW. Ja~ine struje u otpornicima su I1 = = 0. Koliku struju daje izvor? Koliki je napon na polovima izvora? Kolike struje teku kroz otpore i koliko se utro{i elektri~na energija za 10 minuta? Dato: R1 = 20 Ω. 22.9 V. Za koje vreme ova dizalica podigne teret mase 2. R+r Dato: R1 = 12 Ω. Dato: U=2V E = 2. Dva paralelna vezana otpornika otpora 20 i 15 Ω vezani su u kolo struje za izvor ems 2 V i unutra{njeg otpora 0.5 A . r 20. U3 . R2 = 15 Ω E = 2 V. I2 .? e RR e . Motor je priklju~en na elektri~nu mre`u napona 220 V. W .? e −U = 0. U2 = IR2 = 45 V i U3 = IR3 = 15 V. Tri otpornika otpora 12. Odrediti ja~inu struje i napone na krajevima otpornika.1 V r = 0. Galvanski element ems 2.?. Napon R1R2 R+r R1 + R2 +r R1 + R2 U na polovima izvora je U = e . U2. R .4 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odrediti: I .5 t h = 15 m Odrediti: I-? t-? .?.?. Odrediti ja~inu struje u kolu i otpor potro{a~a ako je napon na krajevima elementa 2 V.1 V i unutra{njeg otpora 0. e ⇒ e = I ( R + r ) = IR + Ir = U + Ir .12 A i I 3 = = 0.4 Ω. R3 = 3 Ω U = 120 V R2 = 9 Ω Odrediti: I-? U1.1A .22 A . gde je Re = 1 2 sledi I = = 0. Odgovaraju}i naponi su: U1 = IR1 = 60 V. 9 i 3 Ω spojena su redno na strujni izvor napona 120 V. Otpor provodnika je R = U/I = 4 Ω. R1 U U I2 = = 0.?.19. tj.9. r = 0.2 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odavde je I = Odrediti: I . oslobo|ena toplota je W = I2Rt=12 J. a stepen korisnog dejstva 0.Ir = 1.

ubrzani potencijalnom razlikom 0. r2 .5 A. Iz jednakosti Lorencove i mv 2 mv ⇒r= = 0.? U = 0. Koliki su polupre~nici putanje elektrona i protona? Dato: B = 10 mT r1. 2r 26.4 x 10-14 N.2 m proti~e struja stalne ja~ine 10 A. s jedne.? I = 3. Kroz kru`ni provodnik polupre~nika 0. µr = 100 Re{enje: Iz Laplasovog izraza B = µ0 Odrediti: B0 .43m .2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A.975m . Kre}u}i se brzinom 0. elektron uleti u homogeno magnetno polje indukcije 1 mT normalno na linije sile polja. mgh mgh ηP = ⇒t = = 41s .?. Dinamoma{ina snage 8 kW daje napon 8 V. Koliki je intenzitet Lorencove sile? Koliki je polupre~nik putanje po kojoj se kre}e elektron? Dato: v = 0. a s 2 evB = mv 2 1 2m pU 1 2meU . B .? r-? Re{enje: Intenzitet Lorencove sile je F = evB = 2.Re{enje: Kako je korisna snaga Pk = ηP jednaka izvr{enom radu u jedinici vremena A = mgh/t tj. Elektron i proton. to je iz ovih jedna~ina re = = 0. Ja~ina struje kroz motor je I = P/U = 45. i to u slu~aju kada se provodnik nalazi a) u vazduhu. Lorencova sile jednaka centripetalnoj sili Odrediti: mv 2 . centripetalne sile evB = r eB 24. Kolika masa aluminijuma se mo`e izdvojiti strujom dinamoma{ine iz rastvoa soli aluminijuma za jedan dan? Elektrohemijski ekvivalent aluminijuma je k = 9.5 c B = 1 mT Odrediti: FL .5 c. r B e B e 25. ηP t 23. ulete u homogeno magnetno polje indukcije 10 mT i to u pravcu koji je normalan na magnetne linije sile. Kolika je magnetna indukcija u spredi{tu kru`nog provodnika.1 MV Re{enje: Kako je izvr{eni rad elektrona (protona) jednak kineti~koj energiji eU = druge strane.14 x 10-3 T.1m i re = = 0.3 x 10-8 kg/C. b) u nekoj feromognetnoj sredini relativne magnetne propustljivosti 100? Dato: I = 10 A r = 0.1 MV.14 ⋅ 10− 5 T i B = µrB0 = 3. Dato: P = 8 kW U=8V t = 1 dan = 86400 s Odrediti: m-? .

r n n . 2πa 29.8V i U 2 = E2 − Ir2 = 0. Kako je I = P/U to je m = kPt = 8kg U 27. Odrediti napon na spolja{njem delu kola.2 V E1 = 2 V. a potencijal n kapi je ϕ = nk . Dva izvora struje vezana su redno. Paralelno duga~kom pravolinijskom strujnom provodniku kre}e se elektron na rastojanju 2 mm brzinom 107 m/s. Odavde sledi da je I FL = µ 0ev = 10−15 N .5V . Kolikom silom deluje magnetno polje na elektron. r = 0. svaka naelektrisana do potencijala 10 V. Osam male kapi `ive. R = 5 Ω Odrediti: U . a 2πa Lorencova sila kojom magnetno polje dejstvuje na elektron FL = evB. Stepen R iskori{}enja baterije iznosi η = = 72% . a ems drugog 1. U1 . r = 1. µr = 1 v = 107 m/s Odrediti: F-? .457 A . gde je R polupre~nik r R 4 ve}e kapi.?. Koliki je potencijal stvorene ve}e kapi `ive? Dato: ϕ = 10 V n=8 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Potencijal jedne kapi je ϕ = k Odrediti: ϕn . slivaju se u jednu ve}u kap. Prema tome ϕ n = k 3 = ϕ 3 = 40V .5 Ω.Re{enje: Po I Faradejevom zakonu elektrolize je m = kIt. 3 q n n Kako je M = nm. r1 + r2 + R Odgovaraju}i naponi na krajevima izvora bi}e: U1 = E1 − Ir1 = 1.? η-? e1 + e2 = 0. Dato: E2 = 1. R + r1 + r2 Re{enje: Kako je kod redne veze izvora struje e = e1 + e2 i r = r1 + r2 to je I = 28.5 Ω. kao i stepen iskori{}enja baterija izvora.Otpor spolja{njeg dela kola je 5 Ω.2 V i unutra{nji otpor 1. napon na krajevima izvora struje. ako kroz provodnik te~e struja ja~ine 10 A? Dato: I = 10 A r = 2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. U2 . Ako je masa jedne kapi m = ρV= 4πρr3/3 to je masa ve}e kapi M = πR 3 ρ ⇒ R = 3 n R . to je R = r 3 n .? Re{enje: Re{enje: Indukcija magnetnog polja pravolinijskog provodnika je B = µ0 I q q . ems prvog izvora je 2 V i unutra{nji otpor 0.55 Ω.?.55 Ω.

1. Dato: q1 = 2 x 10-8 C .4 N? (Rez: 4. Koliku brzinu v stekne elektron ubrzan elektri~nim poljem ~ija je razlika potencijala 100 V? Odnos naelektrisanja i mase elektrona je 1. Koliki je koeficijent samoindukcije? Dato: I1 = 3A I2 = 3. ∆t ∆I 32.30. ~iji unutra{nji otpor je 0. ako je ja~ina struje 15 A? Gustina bakra je 8. kolika }e biti odbojna sila? Na}i odnos sile privla~enja i odbijanja. Pri preme{taju naelektrisanja 3 x 10-7 C iz beskona~nosti u neku ta~ku polja izvr{i se rad 6 x10 J. bi}e Fp = k 2 = 1. Kolika je ja~ina polja i potencijal jezgra atoma u ta~kama orbite elektrona? (Rez: 5.3 Ω . ~ija su naelektrisanja 2 x 10-7 C i 4. Polupre~nik orbite elektrona u atomu vodinika je 5 x10-11 m. uz m = ρV. (Rez: 5. . Koliko je privla~na sila? Ako se kuglice dodirnu pa rastave do istog rastojanja. Za koje vreme t }e se potro{iti bakarne elektrode zapremine 500 cm3 pri elektrolizi bakarsulfata. 29 V). indukuje se u njemu ems samoindukcije 5 V. Tri kondenzatora kapaciteta 1. Kolika je ems generatora? (Rez: 120 V). Fo . ako je sila uzajamnog dejstva 0.? q1q2 = 1.5 A t = 5 x 10-2 s E=5V Re{enje: Kako je Es = L Odrediti: L-? ∆I E ∆t ⇒ L = s = 0.9 x 103 kg/m3 .3 x 10-4 kg/C Odrediti: t-? Re{enje: Iz I faradejevog zakona elektrolize m = kIt.3 x 10 kg/C. Pri promeni ja~ine struje u strujnom kolu od 3A na 3. Koliko je rastojanje me|u njima.44 ⋅ 10− 3 N . 3. Odnos je Fp/Fo = 1.5 x 10-7 C.76 x 1011 V/m.4 ⋅ 102 s .8 ⋅ 10− 3 N .32 x 10-3 C). nalaze se u vazduhu (vakuumu). spoje provod-nikom otpora 4 Ω. q2 = 4 x 10-9 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 2 cm Re{enje: Privla~na sila je Fp = k Odrediti: Fp . 2 i 3 µF vezani su paralelno za izvor struje napona 220 V.25.8 x 106 m/s). a odbojna sila. 2. s obzirom da je posle dodira 2 r q −q q2 q = 1 2 = 8 ⋅ 10− 9 C . 5. napon na polovima iznosi 100 V. Dato: V = 500 cm3 ρ = 8. Dve kuglice od zovine sr`i naelektrisane su suprotnim naelektrisanjima 2 x 10-8 C i 4 x 10-9 C i nalaze se u vazduhu na uzajamnom rastojanju 2 cm.9 x 103 kg/m3 I =15 A K = 3.5 cm). 6.76 x 1011 C/kg. a elektrohemijski -4 ekvivalent 3. 2 r 31.?. Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora? (Rez: 1.5 A u toku vremena 5 x 10-2 s . Dve kuglice. Kada se polovi generatora.5H . sledi t = ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD ρV kI = 5. Koliki je potencijal te ta~ke? (Rez: 2 x 103 V) 4.

Indukcija magnetnog polja je 2 x 10-5 T.6 x 105 J).9.4 H? (Rez: 5 V). 30 Ω).7.5 Ω. (Rez: 0. 1. 9. . Elektron se kre}e u homogenom magnetnom polju u vakuumu normalno na linije indukcije po krugu polupre~nika 0. 15. Koliki je kapacitet lopte ako se ona nalazi u vazduhu? Koliko je naelektrisanje lopte? (Rez:11 x 10-12 F. Kolika je brzina usmerenog kretanja slobodnih elektrona kroz metalni provodnik popre~nog preseka 1 mm2 .1 m. 12. Metalna lopta polupre~nika 0. 5 x 10-4 J).9 x 103 kg/m3. (Rez: 6 x 10-3 m/s).1 m naelektrisana je do potencijala 100 V.52 x 107 m/s. Kolika ja~ina struje proti~e kroz motor? Stepen korisnog dejstva motora je 0. Kolika je ja~ina magnetnog polja i magnetna indukcija u ta~kama koje su na normalnom rastojanju 0. 11. Koncentracija slobodnih elektrona iznosi 1028 1/m3. a kada su vezani paralelno ekvivalentni otpor je 7. 27 A). U toku vremena 4 x 10-2 s promeni se ja~ina struje od 2 A na 2.33 mg/C). Koliki se rad utro{i na naelektrisanje kondenzatora? Koliko je energija elektri~nog polja kondenzatora? (Rez:10-4 J.9 kW. Kolika se koli~ina toplote oslobodi u elektri~noj sijalici ako kroz nju pro|e koli~ina elektriciteta 3 x 103 C pri naponu 220 V? (Rez: 6. Koliku snagu razvija motor.75 x 10-8 s). Kolika je brzina i period obrtanja elektrona? (Rez: 3. Elektri~ni motor pokre}e lift mase 1. Koliki su otpori ovih provodnika? (Rez: 10 Ω. 10.1 nC). 16. (Rez: 5. 8.2 t stalnom brzinom 0. Kondenzator kapaciteta 10 nF priklju~i se na elektri~ni izvor napona 100 V. 14.5 A. 20 x 10-6 T). Koliko je indukovana eme samoindukcije? Koeficijent samoindukcije je 0. T = 1.5 m/s. ako kroz njega proti~e struje stalne ja~ine 10 A. 13. Kroz beskona~an pravolinijski provodnik proti~e struja ja~ine 10 A.1 m od provodnika? (Rez: 50/π A/m.7 x 105 s pri ja~ini struje 20 A? Gustina bakra je 8. Kada se dva otpornika ve`u redno tada je ekvivalentni otpor 40 Ω. Koliki je elektrohemijski ekvivalent bakra ako se pri elektrolizi bakar-sulfata bakarna anoda zapremine 720 cm3 potro{i za 9.

to iz jednakosti = kT sledi da je srednja 2 2 2 3kT 3RT kvadratna brzina v = . Za izotermni proces. Odnos R/NA = k = 1. Kako je W = kT . Osnovna jedna~ina molekulsko-kineti~ke teorije idealnog gasa daje vezu izme|u pritiska gasa i 2N njegove srednje kineti~ke energije molekula (Klauzijusova jedna~ina) i oblika je p = W . Jedna~ina stanja idealnog gasa (Klapejron-Mendeljejeva jedna~ina ) objedinjuje sva tri gasna zakona. proizvod pritiska i zapremine gasa je konstantna veli~ina pV = const. NL = 2. = m M Svojstva ~vrstih i te~nih tela Pri zagrevanju ~vrstog tela njegove linearne dimenzije menjaju se sa temperaturom po zakonu l = l0 (1 + αt ) . + pn = ∑ pi .. gde je l0 linearna razmera tela na 0 oC a α koeficijent linearnog {irenja). γ zapreminski koeficijent kubnog {irenja gasa (1/273 K-1. zapremina gasa menja se linearno sa promenom teperature V = V0 (1 + γt ) .gde 3V 3 mv 2 3 je N/V koncentracija molekula.4. zapremina V i teperatura T. V T = (Gej-Lisakov zakon) Kori{}enjem termodinami~ke temperature T. Zapremina jednog mola je 22. p T = . (V = const) pritisak je p = p0 (1 + γt ) gde je p0 . odnosno pV = µRT za proizvoljnu koli~inu gasa. Broj molekula u jednom m3 naziva se Lo{mitov broj. T = const). µ = m/M a R univerzalna gasna konstanta (R = 8. uz k = R/NA na oblik p = nkT. a broj molekula koji se sadr`i u jednom molu bilo kog gasa je Avagardov broj NA = 6.4 dm3 . .pritisak gasa na temperaturi t.023 x 1023 mol-1.6868 x 1025 mol-1.zapremina gasa na t = 0 oC.pritisak na t = 0 oC. ([arlov zakon). ili za dva gasna stanja p1V1 = p2V2 = const (Bojl-Moriotov zakon). p = const).38 x 10-23J/K Bolcmanova konstata. Jedna~ine koje povezuju te veli~ine nazivaju se jedna~ine stanja. i oblika je pV = RT za mol gasa. i =1 n Pri istim pritiscima i temperaturama mol svakog gasa zauzima jednake zapremine. Pri zagrevanju ~vrstih tela njegova zapremina menja se po zakonu V = V0 (1 + βt ) . gde je n = N/V koncentracija molekula (broj molekula po jedinici zapremine). Za izobrani proces. FIZIKA VELIKOG BROJA ^ESTICA Osnovi zakoni molekulsko kineti~ke teorije idealnog gasa Parametri stanja idealnog gasa mase m su: pritisak p. V .broj molova. gde je V0 .zapremina na temeraturi t. sledi V0 T0 Za izohorni proces. (Daltonov zakon). gde je µ . a p .315 J/molK). (Avagadrov zakon ). Jedna~ina stanja pV = RT svodi se.. Prelaskom na apsolutnu temperaturu sledi p0 T0 Pritisak gasne sme{e jednak je sumi parcijalnih pritisaka gasova koji ~ine tu smesu p = p1 + p2 + p3 + .

je prema Tori~elijevoj formuli v = 2 gh . gde je ρv2/2 . Na svako potopljeno telo u fluidu deluje sila potiska koja je jednaka te`ini istisnutog fluida F = Q = m f g .01 x 105 Pa normalan atmosferski pritisak.dinami~ki pritisak. Ako se sferno telo kre}e ravnomerno kroz fluid brzinom v. Brzina isticanja fluida (te~nosti) iz nekog otvora na dubini h ispod slobodne povr{ine.gde je V0 zapremina tela pri t = 0 oC a β koeficijent zapreminskog {irenja. je v = Sila unutra{njeg trenja je. gde je k . v 9 . Pri stacionarnom strujanju idealnog fluida masa (zapremina) fluida koja protekne kroz bilo koji presek strujne cevi u jedinici vremena ostaje nepromenjena m = ρV = ρSv = const .gradijent brzine (promena brzina du` pravca koji je normalan na pravac strujanja fluida. Zapreminski protok istekle te~nosti je Q = Sv = S 2 gh .koeficijent kontrakcije mlaza. mo`e se. iz uslova ravnote`e sile trenja i sile te`ine i sile potiska odrediti koeficijent viskoznosti: 2 2 ( ρ t − ρ f ) gr η= .gustina gasa. gde je ρ0 gustina tela na 0 oC. kod hidrouli~ne prese. U fluidima se pritisak p = F/S (sila po jedinici povr{ine) prenosi u svim pravcima podjednako p1 = p2 = p3 = .stati~ki 2 pritisak. Za slu~aj kada se sferno telo polupre~nika r kre}e u nekom fluidu brzinom v. je F = 6πηrv . gde je p0 = 1. S .a u slu~aju strujne cevi jednakog preseka (v1 = v2) 2 je p + ρgh = const . S1 S 2 S1 Pritisak. podle`u zakonima hidromehanike. ρ gustina fluida i h dubina (visina) stuba fluida. se manjom silom izaziva ve}i efekat F F S p1 = p2 ⇒ 1 = 2 ⇒ F2 = F1 2 . Ova formula primenjiva je i za {irenje te~nosti pri zagrevanju.masa istisnugog fluida (Arfimedov zakon). ∆v/∆t .hidrostati~ki pritisak a p . za bilo koja dva preseka va`i S1v1 = S 2v2 ( jedna~ina kontinuiteta). F = ηS 2∆p ρ . ρgh . Brzina isticanja gasova iz suda u kome je pritisak p > p0. Bernulijeva jedna~ina odre|uje raspodelu pritisaka u strujnoj cevi i oblika je: ρv 2 p+ + ρgh = const . ρv 2 ρv 2 Za bilo koja dva preseka strujne cevi bi}e: p1 + 1 + ρgh1 = p2 + 2 + ρgh2 . ∆v . izazvan silom te`ine fluida je hidrostati~ki pritisak i zavisi od dubine (visine) ispod slobodne povr{ine fluida p = p0 + ρgh . odnosno Q = kSv = kS 2 gh . Npr. jer za S2 > S1 je F2 > F1.. 1 + βt Ravnote`a fluida (te~nosti i gasovi) i zakoni kretanja kao i uzajamno dejstvo fluida sa tvrdim telima pri njihovom relativnom kretanju.povr{ina. gde je η koeficijent unutra{njeg ∆t trenja. ko~nica i sl. Promena gustine ~vrstih i te~nih tela pri njihovom zagrevanju dovodi do promene gustine po zakonu ρ = ρ0 . Ako je strujna cev 2 2 2 ρv horizontalna tada je p + = const . gde je mf .. gde je ρ . prema Njutnovom zakonu . U bilo kom preseku gustina fluida je nepromenjena. = pn (Paskalov zakon). pa je Sv = const .. prema Staksovom zakonu. sila otpora.

gde je γ . nivo te~nosti se di`e (kapilarna atrakcija) ili spu{ta (kapilarna depresija) do visine 2γ cosα h= .koeficijent povr{inskog napona. predtstavlja odnos iz izvr{enog rada (potrebnog za ∆A uve}anje povr{ine te~nosti) i same te povr{ine γ = .4 za dvoatomni i 1. Razlika Cp . Ako se taj rad vr{i u toplotnoj ma{ini. Osnovni zakoni termodinamike Unutra{nja energije predstavlja ukupnu energiju termodinami~kog sistema i jednaka je zbiru kineti~ke energije translatornog i rotacionog kretanja molekula sistema (Ep = 0).33 za vi{eatomni molekul.CV = R predstavlja Majerovu jedna~inu. Odnos CV/M (M molarna masa). Odnos ⎢ ⎥ 2 ⎣ ∆T ⎦ p = const kapacitet sistema pri p = const Promena unutra{nje energije za mol gasa je ∆U = C p ∆T = c p M∆T . tj.66 za jednoatomni 1. javljaju se karakteristi~ni efekti poznati kao povr{inski napon i kapilarne pojave. je toplotni koja ima µ molova je ∆U = µCV ∆T = mcV M∆T . 2 i ∆U ⎤ ⎡ = R = CV je molarni toplotni kapacitet sistema pri konstantnoj zapremini i Odnos ⎢ ⎦ ⎣ ∆T ⎥V = const 2 izra`ava se jedinicom J/molK. a drugi deo na promenu unutra{nje energije Q = A + ∆U = p∆V + ∆U . u cilindru popre~enog preseka S .Zemljino ubrzanje a α . r -polupre~nik ρgr kapilare. C i R cV = V = . Konstanta povr{inskog napona γ (N/m2). Koeficijent iskori{}enja toplotne ma{ine. i = 5 za dvotomne. Ako se termodinami~kom sistemu dovede spolja neka energija (toplota) tada po I principu termodinamike jedan deo te energije ide na vr{enje rada A. tada je promena unutra{nje energije ∆U = Q = cV m∆T . ∆S U potopljenim kapilarama (cevima polupre~nika r < 1 mm) u nekoj te~nosti. 2 i Promena unutra{nje energije je ∆U = R∆T . Ti efekti su rezultat dejstva me|umolekulskih sila dodirnih povr{ina. i+2 ⎡ ∆U ⎤ = R = C p . a za proizvoljnu koli~inu gasa ∆U = µC p ∆T = mc p ∆T Odnos cp/cV =χ i predstavlja Poasonovu konstantu (χ = 1.ugao kva{enja. g .Na dodirnim povr{inama te~nosti i vazduha. shodno II principu termodinamike predstavlja odnos iz Q − Q2 Q T korisnog rada i unete energija u ma{inu η = 1 = 1 − 2 = 1 − 2 gde je Q1 uneta energija u Q1 Q1 T1 . Za slu~aj kada se stanje sistema menja pri V = const. Za mol gasa je U = RT . i = 6 vi{eatomne molekule) i . i i RT T U = W = Ek + EkR = nkT = n 2 2 NA gde je i broj stepeni slobode ( i = 2 za jednotome. ρ . M 2M Za mol gasa je promena unutra{nje energije ∆U = CV ∆T = cV M∆T . a u slu~aju kada se stanje sistema menja pri P = const izvr{eni rad nad sistemom je A = p∆V. predstavlja specifi~nu toplotu sistema pri V = const.gustina te~nosti. gde je ∆l pomak klipa uslovljen promenom zapremine. tada je A = p∆V = pS∆l . a za proizvoljnu koli~inu gasa. kao i kod ~vrstih tela i te~nosti.

023 x 1023. Vm 2. U balonu zapremine 15 l nalazi se kiseonik pod pritiskom 6 x 106 Pa. a T1 i T2 su temperature toplotnog rezervoara i hladnjaka.31 J/molK Odrediti: N-? N pVN A RT ⇒ N = = 3.4 dm3 a broj molekula u jednom molu NA = 6. Koliko je molekula vazduha ostalo u sudu zapremine 1 cm3 pri temperaturi 10 oC.? . Dato: Odrediti: V = 1 cm3 n-? Re{enje:Kako je zapremina jednog mola Vm = 22. Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT ⇒ Dato: V = 12 dm3 T1 = 600 K M = 28 g/mol Odrediti: m2 .023 N x 1023 .4 ⋅ 108 .31 J/molK Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 1.cilindar. t2 = 127 oC Re{enje: Iz Gej-Lisakov zakona Odrediti: V2 .3l . Azot na temperaturi 27 oC zauzima zapreminu 10l.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 13. ako je vazduh u sudu evakuisan do pritiska 1. ako se iz njega ispusti 50 % azota? Molarna masa azota je 28 g/mol. to je n = A V = 2.5 kg azota na temperaturi 327 oC . Temperatura vazduha koji okru`uje balon je 250 K.31 J/molK a Avogadrov broj NA = 6. a univerzalna gasna konstanta 8.7 ⋅ 1019 molekula .44kg . U balonu zapremine 12 l nalazi se masa 1. V1 T1 T1 3.31 J/molK. Dato: V = 10 dm3 t1 = 27 oC . Q2 odvedena energija hladnjaka. NA RT 5. Dato: V = 1 cm3 t = 10 oC p = 1. Odrediti masu kiseonika ako je njegova molarna masa M = 32 g/mol Dato: V = 15 dm3 T = 250 K M = 32 g/mol R = 8. RE[ENI ZADACI 1. Koliki }e pritisak p2 biti u balonu pri temperaturi 127 oC.33 x 10-6 Pa R = 8. M RT 4. Odrediti broj molekula koji se sadr`e u 1 cm3 gasa pri normalnim uslovima. Koliku zapreminu zauzima azot ako se zagreje do 126 oC ? Pritisak ostaje nepromenjen.33 x 106 Pa ? Univerzalna gasna konstanta je R = 8.

2 ⋅ 107 Pa .5 m1. p1 T1 T1 6. Srednja kineti~ka energija translatornog kretanja molekula nekog gasa je 2 x 10-20 J.65 ⋅ 107 Pa . . Koliko molekula ima u 1 cm3 gasa? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT = Dato: V = 1 cm3 W = 2 x 10-20 J p = 5 x 104 Pa Re{enje: Iz izraza p = Odrediti: N-? 2N 3 pV W ⇒N= = 3. Kolika je dubina jezera? Gustina vodenog mehura je 103 kg/m3.5 kg Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa za po~etno stanje m m RT pV1 = 1 RT1 ⇒ p1 = 1 1 = 2.5m1RT2 . je pV1 = 0. Odrediti: t-? Dato: V = 100 cm3 T = 273 K k = 1.13 oC manometar na balonu pokazuje pritisak 1.5 x 106 Pa Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 2.31 J/molK p = 1. a temperatura gasa 0 0C.5 p1 2 = 1. dobija se deljenjem M p2 T T = 0.5 x 106 Pa ? Dato: V = 10 dm3 T = 260 K M = 32 g/mol R = 8. N0 9.3kg . Kolika je masa kiseonika koji se nalazi u balonu zapremine 10 litara.31 J/molK m1 = 1. Koliko je vremena potrebno da se sijalica napuni gasom do pritiska 105 Pa (ako je prethodno bio vakuum)? Zapremina sijalice je 100 cm3. pritisak gasa je 5 x 104 Pa.75 ⋅ 1018 . V kT N = 27 s . i M MV1 jedna~ina stanja za krajnje stanje gasa. Brzina prodiranja gasa je stalna.7 ⋅ 1022 molekula . ako pri temperaturi .R = 8. M RT 7. 3V 2W 8.38 x 10-23 J/K p = 1 x 105 Pa Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = Vreme punjenja sijalice je t = N pV kT ⇒ N = = 2.5 2 ⇒ p2 = 0. Zapremina mehura pri isplivanju sa dna jezera na povr{inu uve}a se 3 puta. uz m2 = 0. Neonska sijalica puni se kroz mali otvor tako da u svakoj sekundi prolazi 1021 molekula gasa.

gde je µ = 1 + 2 = 3. Masa jednog V M1 M 2 M1 M 2 m m + m2 mola sme{e je M = = 1 = 28. m2 = 32 g T = 280 K p = 9. Odrediti gustinu gasne sme{e koja se sastoji iz 4 g vodonika i 32 g kiseonika pri temperaturi 7 0 C i pritisku 9. V M1 M 2 V RT ( m1 + m2 ) m p M1 M 2 11.∆p . Uz uslov da je V = M2 M1 RT m1 m2 m m1 + m2 kg + const. ρg Re{enje: Iz izraza za hidrostati~ki pritisak ∆p = ρgh sledi da je h = 10.6 x 102 J/kgK Odrediti: ∆U .48 3 . Kolika je promena njegove zapremine? Gustina gvo`|a je 7. Ako je temperatura vode na dnu i povr{ini pribli`no ista. Za zagrevanje predmeta od gvo`|a utro{ena je koli~ina toplote od 1. koeficijent kubnog {irenja 1.3 x 104 Pa.5 . sledi p1V = 1 RT i p2V = 2 RT . Dato: V2 = 3V1 ρ = 103 kg/m3 p = 1. Tada je ∆p = 2p2 = 2p0 jer je na povr{ini jezera p2 V1 V1 ∆p pritisak p2 = p0.2 x 10-5 1/0C. Iz jedna~ine gasnog m m stanja za vodonik.01 x 106 Pa Odrediti: h-? Odrediti: ρ-? a masa je m = m1 + m2 .3 x 104 Pa.68 MJ c = 4. Tra`ena dubina jezera je h = = 20m . Na}i masu jednog mola gasne sme{e koju ~ini 25 g kiseonika i 75 g azota.? . Dato: m1 = 25 g. sledi M2 M1 RT m1 m2 m m + ( ) . to je po Bojlp V V Mariotovom zakonu 1 = 2 ⇒ p1 = p2 2 = 3 p2 . bi}e p = p1 + p2 = ( ) a njena gustina ρ = = = 0. M2 = 28 g/kol Odrediti: M-? Re{enje: Iz jedna~ine gasnog stanja za kiseonik p1V = m1 m RT i azot p2V = 2 RT .9 ⋅ 10− 3 kg / mol .68 x106 J. M1 = 2 g/mol. Dato: m1 = 4 g. Dato: Q= 1. gde je ∆p razlika pritisaka ρg na dnu i povr{ini jezera. broj molova gasne sme{e. odnosno kiseonik. m2 = 75 g M1 = 32 g/mol.8 x103 kg/m3. p = p1 + p2 = µ µ 12. M2 = 32 g/mol Re{enje: Pritisak gasne sme{e je p = p1 + p2 .

Odrediti brzinu proticanja vode u u`em delu cevi ako je razlika pritisaka izme|u ovih delova cevi 1.33 x 103 Pa Odrediti: v2 . Razlika du`ina aluminijumske i bakarne {ipke pri bilo kojoj temperaturi iznosi 15 cm. α2 = 1. pa je je β = 3α) Koli~ina toplote potrebna za zagrevanje tela je Q = mc∆t = ρV0c∆t ⇒ ∆t = ρV0c 3αQ promena zapremine ∆V = = 1.? 2 2 Re{enje: Primena Bernulijeve jedna~ine na horizontalnu cev ρ v1 v + p1 = ρ 2 + p2 .?.Re{enje: Po zakonu zapreminskog {irenja je V = V0 (1 + β∆t ) ⇒ ∆V = V − V0 = V0 β∆t = 3V0α∆t (jer Q . daje 2 2 v2 = 2∆p ρ + v1 = 1.33 x 103 Pa . Kroz {iri deo horizontalno postavljene cevi te~e voda brzinom 0.51 m. Oduzimanjem ovih jdna~ina.5 mm isti~e 150 kapi ulja. ρc 13.4 x 10-5 1/oC . Gustina vode je 103 kg/m3.5 m n = 150 kapi ρ = 9 x 102 kg/m3 V = 2 cm3 Odrediti: γ-? Re{enje: Kapljica se otkine od otvora kada se izjedna~e sila te`ine Q = mg = ρ jedne kapi V/n) i sila povr{inskog napona F = 2πrγ . Dato: v1 = 0. ako je zapremina ulja 2 cm3 a gustina 9 x 102 kg/m3 ? Dato: r = 0. Kolike su du`ine tih {ipki na 0 oC ? Dato: α1 = 2.51m . Koliko je koeficijent povr{inskog napona ulja. n m 2nπr . Kroz otvor cevi polupre~nika 0. l2 − l0 2 = l02α 2 ∆t ) . odnosno l1 − l01 = l01α1∆t ) .7 x 10-5 1/oC T = 273 K Odrediti: l01 .7 ⋅ 10− 5 m3 . V g n Iz (zapremina jednakosti 2πrγ = N ρVg 1 ρVg ⇒ γ = = 3 ⋅ 10− 2 .5 m/s. dok je l01 = ∆l + l02 =15. l02 .? Re{enje: Po zakonu linearnog {irenja bi}e: l1 = l01 (1 + α1∆t ) i l2 = l0 2 (1 + α 2 ∆t ) . α 2 − α1 14. uz uslov ∆l = l1 . Kako je i l01 = ∆l + l02 to se dobija da je l01 = ∆lα1 = 15.5 m/s ∆p = 1. s 15.l2 daje l01α1 = l0 2 α 2 .71 2 m .

T2 = 400 K V1 = 24 l Re{enje: Iz Gej-Lisakovog zakona (p = const) zapremine ∆V = V2 − V1 = Sh = r 2πh ⇒ h = Odrediti: A . Toplotna ma{ina.5 x 106 Pa. koji je zatvoren u cilindru sa pokretnim klipom.25 = 25% . da li }e boca izdr`ati pritisak azota? Dato: T1 = 280 K. Kako je promena V1 T1 T1 ∆V = 3. Maksimalni pritisak koji boca mo`e da izdr`i je 1. Koliki je stepen iskori{}enja toplotne ma{ine i kolika je toplota predata radnom telu? Dato: T1 = 400 K.4 l i temperature 27 0C.?. Za koliko se promeni unutra{nja energija gasa ako se on zagreje za 127 oC? Univerzalna gasna konstanta je 8.98cm r 2π Izvr{eni rad je A = p∆V = p(V2 . 19. 5 17. Kako je C p = to je ∆U = 7 i+2 R= R 2 i 2 µR∆T = 6. ako se pri stalnom pritisku 108 Pa gas zagreje do temperature 127 0C? Polupre~nik cilindra je r = 8 cm.V1)=80 kJ.? .?. Kolika je du`ina pomeranja klipa i izvr{en rad. η Q1 Q1 η= Kako je s druge strane 18. Ako se azot zagreje do temperature 320 K. T1 T1 Q − Q2 Ak A η= 1 = ⇒ Q1 = k = 40kJ . h . radi prema Kornoovom ciklusu i to tako da je u jednom ciklusu koristan rad 10 kJ.2l . sa temperaturom greja~a 127 oC i hladnjaka 27 oC. Dato: T1 = 300 K. U ~eli~noj boci nalazi se azot pod pritiskom 106 Pa i na temperaturi 280 K. Proces zagrevanja se vr{i pri p = const.? ∆U = ∆Q − ∆A = µC p ∆T − p∆V = µ∆T (C p − R) . Dato: µ = 5 mola ∆T = 400 K Re{enje: Kako je po prvom principu termodinamike Odrediti: ∆U .16. U cilindru sa pokretnim klipom nalazi se 5 molova azota. je 2. T2 = 300 K Ak = 10 kJ Re{enje: Odrediti: A . Zapremina gasa. η .? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 3.84kJ .31 J/molK a broj stepeni slobode dvoatamnog gasa je i = 5.? T1 − T2 T = 1 − 2 = 0. T2 = 320 K p1 = 106 Pa Odrediti: p2 .

Koliki treba da budu polupre~nici bo~nih otvora da bi kroz njih zapreminski protok te~nosti bio jednak polovini zapreminskog protoka te~nosti na ulazu u cev? Dato: Odrediti: r1 . Iz suda se evakui{e vazduh pri konstantnoj temperaturi sve do pritiska 2 x104 Pa. Iz ovoh jedna~ina sledi da je ∆m = m1 − m2 = ( p1 − p2 ) = 6. Pri udaru o zemljino tlo ono se zagreje. polupre~nika 5 cm proti~e idealna te~nost brzinom 2 m/s.19 ⋅ 1019 molekula .Re{enje: Iz [arlovog zakona (V = const) pmax boca }e izdr`ati ovaj pritisak.58cm . sledi p2 = p1 2 = 1. Kako je p2 < p1 T1 T1 20. Kroz cilindri~nu cev. pada sa visine 1. Iz zapreminskih protoka na Q Q v 2 Q1 = = πr1 v1 Q2 = = π 2 r 2v2 kru`nim otvorima i sledi i = 1. r2 . 3v2 23. Za koliko stepeni je ve}a temperatura tog tela.31 J/molK. p2 T2 T = . Koliko je molekula gasa u sudu ako je njegova temperatura 27 oC? Avagadrov broj je 6. a bo~no ima dva kru`na otvora u kojima te~nost isti~e brzinom 5 m/s i 10 m/s. p2 = 2 x 105 Pa M = 28 g/mol Re{enje: Jedna~ina stanja vazduha pre njegovog ispu{tanja je p1V = m1 RT1 a posle ispu{tanja M p2V = m2 VM RT2 . Metalno telo. a univerzalna gasna konstanta 8. Vazduh se nalazi u sudu zapremine 10 m3 i temperature 127 oC. ako se 50% mehani~ke energije transformi{e u unutra{nju energiju (toplotu)? . RT 21.74kg M RT 22. Gasna konstanta je R = 8.? v1 = 5 m/s.3 J/molK. ako je pritisak u sudu bio 105 Pa. Odrediti masu evakuisanog vazduha.82cm r1 = r 3 3 3v1 r2 = r v = 1. a molarna masa vazduha 2.2 km. Odrediti: ∆m .?.6 x 105 Pa.? Dato: p1 = 105 Pa.02 x 1023 mol-1. U sudu zapremine 2 dm3 nalazi se gas pod pritiskom 6. v2 = 10 m/s r = 5 cm Q1 = Q2 = Q/3 Re{enje: Zapreminski protok te~nosti na ulazu u cev je Q = Sv = πr2v. Dato: T = 300 K NA = 6 x 1023 V = 2 dm3 p = 6.8 x 10-2 kg/mol. ~ija specifi~na toplota je 125 J/kgK.6 x 105 Pa Odrediti: V-? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = odnosno N = N pV kT ⇒ N = V kT pVN A = 3.142 ⋅ 106 Pa . Na zavr{etku cev je zatvorena.

Dato: c = 125 J/kgK R = 1,2 km 0,5 Ep = Q

Odrediti: ∆T - ?

Re{enje:Kako je potencijalna energija tela E p = mgh a unutra{nja energija ∆U = mc p ∆T , sledi da je, uz uslov Q = 0,5 Ep, ∆T =
0,5 gh = 47 K . cp

24. Koliko se energija oslobodi pri spajanju vi{e manjih vodenih kapi polupre~nika 2 x 10-3 mm u jednu kap polupre~nika 2 mm? Konstantna povr{inskog napona vode je 7,4 x 10-2 N/n Dato: σ = 7,4 x 10-2 N/m2 R = 2 mm r = 2 x 10-3 mm Odrediti: ∆T - ?

Re{enje: Promena potencijalne energije povr{inskog sloja kapi, izazivana smanjenjem povr{ine kapi ∆S pri njihovom sjedinjenju u jednu kap, jednaka je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) , gde je S1 -povr{ina svih malih kapi, a S2 -povr{ina ve}e kapi. Kako je S1 = 4πr 2 n (n-broj malih kapi) i S 2 = 4πR 2 , kao 4 i M = nm (m - masa jedne kapi a M masa velike kapi), to je, uz m = ρV1 = πr 3 ρ i 3

4 ⎛R⎞ M = ρV2 = πR 3 ρ , n = ⎜ ⎟ = 1000kapi . Kako je povr{ina svih malih kapi 3 ⎝r⎠ S1 = 4πr 2 R3 R3 R = 4π , to je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) = 4πR 2σ ( − 1) = 3,5 ⋅ 10− 3 J . 3 r r r

3

25. Koeficijent korisnog dejstva toplotne ma{ine je 30 %. Koliki }e biti koeficijent korisnog dejstva, ako bi se gubitak toplote smanjio dva puta? Dato: η1 = 30 % Q2' = Q/2 Odrediti: η-?

Re{enje: Za slu~aj kada je gubitak toplote (odvedena hladnjaku) Q2 , koeficijent korisnog dejstva je Q Q Q η1 = 1 − 2 ⇒ 2 = 1 − η1 = 0,7 , a za slu~aj kada je odvedena toplota Q2 ' = 2 , tada je Q1 Q1 2 ′ Q2 Q η2 = 1 − = 1 − 2 = 0,65 = 65% . Q1 2Q1 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. U balonu zapremine 10 l nalazi se vodonik pod pritiskom 20 x 105 Pa. Koliku zapreminu bi zauzeo vodonik na istoj temperaturi pri normalnom atmosferskom pritisku (p0 = 105 Pa) ? (Rez: 0,2 m3).

2. Do koliko Kelvinovih stepeni treba zagrejati idealni gas da bi se njegova zapremina pove}ala dva puta u odnosu na njegovu zapreminu na 0 oC ? (Rez: 546 K). 3. Gas se ohladi izohorno do 0 oC, pri ~emu se njegov pritisak smanji dva puta. Na}i po~etnu temperaturu gasa? (Rez: 546 K). 4. Gas se nalazi pod pritiskom 5 x 102 Pa i zauzima zapreminu 4 l. Odrediti ukupnu kineti~ku energiju translatornog kretanja molekula. (Rez: 3 J). 5. Koliko se molekula vazduha nalazi u sobi zapremine 290 m3 pri temperaturi 17 oC. i pritisku 105 Pa (Bolcmanova konstanta je k = 1,38 x 10-23 J/K) ? ( Rez: 1027 molekula). 6. Du`ina aluminijumske {ipke pri 0 oC. je 79,5 cm, a gvozdene 80 cm. Pri kojoj temperaturi t }e obe du`ine biti jednake? Linijski koeficijenti {irenja su α1 = 2,4 x 10-3 1/ oC i αa = 1,2 x 10-3 1/ o C . (Rez: 803 oC). 7. Kolika je brzina isticanje vode kroz bo~ni otvor koji je za 2 m ni`i od nivoa vode u sudu? Ako je povr{ina otvora 2 cm2, izra~unati zapreminski protok vode. Nivo vode smatrati konstantnim. (Rez: 6,26 m/s; 1,25 x 10-3 m3/s). 8. Gvozdena kuglica polupre~nika 1 mm pada kroz glicerin konstantnom brzinom 0,5 m/s. Odrediti koeficijent viskoznosti glicerina? Gustina gvo`|a je 7,8 x 103 kg/m3 a glicerina 1,25 x 103 kg/m3. (Rez: 2,88 x 10-2 Pas). 9. Koliki treba da bude polupre~nik kapilarne cevi da bi visina te~nog stuba u kapilari bila 10 cm? Konstanta povr{inskog napona vode je 7,2 x 10-2 N/m, a gustina 103 kg/m3. (Rez: 1,5 mm) 10. Idealna toplotna ma{ina izvr{i u jednom ciklusu rad 75 kJ. Ako je temperatura greja~a 100 oC, a hladnjaka 2 oC, odrediti stepen korisnog dejstva, koli~inu toplote Q1 koju ma{ina prima od greja~a i koli~inu toplote koju ma{ina predaje hladnjaku. (Rez: η = 26,3 %, Q1 = 274 kJ, Q2 = 200 kJ) 11. Koliku masu ima kap vode koja isti~e iz staklene cev~ice polupre~nika 0,5 mm? Smatrati da je polupre~nik kapi jednak polupre~niku cevi. Konstanta povr{inskog napona vode JE 7,4 x 10-2 N/m. (Rez: 2,36 g). 12. U idealnoj toplotnoj ma{ini se za svaki kJ energije, dobijen od toplotnog izvora, izvr{i SE rad 300 J. Odrediti koeficijent korisnog dejstva ma{ine i temperaturu greja~a, ako je temperatura hladnjaka 280 K. (Rez: 33 %, T1 = 420 K).

5. OSCILACIJE, TALASI I OPTIKA Mehani~ke i elektromagnetne oscilacije Oscilovanje tela ili sistema, koje se vr{i pod dejstvom sile F, proporcionalno pomaku tela od ravnote`nog polo`aja, predstavlja harmonijsko oscilovanje. Kod takvog kretanja je F = kx, gde je k - restituciona konstanta. Kinematiska jedna~ina harmonijskog oscilovanje ima oblik x = A sin(ωt + ϕ 0 ) , gde je x - pomak (elongacija) ta~ke u datom trenutku od ravnote`nog polo`aja, A-amplituda oscilacija (m), ωt + ϕ0 = ϕ - faza oscilovanja (rad), ϕ0 -po~etna faza (rad) i ω-kru`na frekvencija (rad/s). Kru`na frekvencija povezana je sa brojem oscilacija u jedinici vremena (frekvencija) ν i periodom oscilovanja T (s) izrazom 2π ω = 2πν = . T Za slu~aj linearnog oscilovanja obe{enog tela mase m o oprugu (dinami~ko oscilovanje), jedna~ina oscilovanje je istog oblika kao i kod kinematskog oscilovanja, a period oscilacija, tela mase m je m 1 1 k , a ν= = . T = 2π k T 2π m Ako je osciluju}e telo matemati~ko klatno du`ine l, period oscilovanja je l 1 1 g T = 2π , aν = = . g T 2π l Period oscilovanja fizi~kog klatna momenta inercije I je I 1 1 mgl T = 2π ,a ν = = , gde je l rastojanje od ta~ke vesanja do mgl T 2π I centra mase tela a m - masa osciluju}eg tela. Trenutna brzina osciluju}eg tela je v = ωA cos(ωt + ϕ 0 ) , a njena maksimalna vrednost (amplitudna brzina) je vmax = ωA . Ubrzanje osciluju}eg tela u datom trenutku je a = −ω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) , a maksimalno ubrzanje je amax = -ω2A. Sila, pod ~ijim dejstvom se vr{i oscilovanje tela ima vrednost F = ma = − mω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) = −mω 2 x , gde je Fmax = mω2A. Kako je F = - kx, to je k = mω2. 1 1 2 Maksimalna kineti~ka energija (energija u ravnote`nom polo`aju) je Ek max = mvmax = mω 2 A2 a 2 2 1 2 1 potencijalna (elasti~na potencijalna) energija je E pmx = kx = mω 2 A2 . Ukupna energija 2 2 1 oscilovanja je E = Ek + E p = mω 2 A2 = Ek max = E p max . 2 Elektromagnetne oscilacije predstavljaju naizmeni~no pretvaranje elektri~ne energije u magnetnu i obrnuto. To pretvaranje vr{i se u LC-kolu koga ~ini kondenzator kapaciteta C i induktivni kalem koeficijenta samoindukcije L. Ako je otpor kola R = 0, oscilacije su neprigu{ene (neamortizovane). Period oscilovanja LC kola, dat je Tomsonovom formulom T = 2π LC , frekvencija 1 1 1 ν= = , a sopstvena frekvencija ω 0 = . T 2π LC LC

a EM talasi se mogu prostirati kako u svim sredinama tako i u vakuumu. a n2 -apsolutni indeks prelamanja druge sredine. sredine je konstantna veli~ina i predstavlja relativni indeks prelamanja sin β n1 gde je n1 -apsolutni indeks prelamanja prve. normala i odbojni ugao le`e u istoj ravni. T-period. Po istom zakonu menja se i napon na krajevima kondenzatora u = q/C. Ako se oscilacije ~estica sredine poklapaju sa pravcem prostiranja. Brzina prostiranja transverzovanih talasa u zategnutoj `ici dato je relacijom F v= . a pojave: foroelektri~ni efekt.fotone.1 = 2 . Geometrijska optika je specijalni slu~aj talasne optike gde se svetlosni talasi prikazuju u vidu pravolinijskih svetlosnih zrakova. µ -podu`na masa (masa po jedinici du`ine). takvi talasi su longitudinalni a u slu~aju kada su te oscilacije normalne na pravac prostiranja talasa talasi su transverzalni. pri ~emu upadni ugao. pritisak svetlosti i dr. gde λ -talasna du`ina. gde je E . koji pri tome emituju kvante svetlosti. Brzina prostiranja talasa v (bilo koje vrste i oblika) zadana je izrazom v = λ T = λν .Jungov modul elasti~nosti. Brzina prostiranja longitudinalnih mehani~kih talasa kroz elasti~nu ~vrstu i te~nu sredinu data je E Njutnovom jedna~inom v = . ρ-gustina sredine. gde je q-naelektrisanje kondenzatora.ω0 -faza oscilovanja. Zakon dobijanja: Upadi ugao αu jednak je odbojnom uglu αo.800 nm. q0 -maksimalno naelektrisanje. Izvori svetlosti su atomi i molekuli u kojima nastaje izmena energetskog stanja elektrona. Ja~ina struje i indukcija polja su tako|e harmonijske funkcije vremena. Fotoni poseduju kako talasna tako i korpuskularna svojstva. µ gde je F-sila zatezanja `ica. difrakcije i polarizacije svetlosti obja{njavaju kao talasni procesi-talasne optika. . 2 2 Mehani~ki i eletromagnetni talasi Proces rasprostiranja oscilovanja u elasti~nim sredinama naziva se talasni proces. su rezultat korpuskularnog svojstvava fotona . pa je ukupna energija 1 1 W = We + Wm = CU 2 + LI 2 . Mehani~ki talasi se prostiru u svim elasti~nim sredinama (~vrstim. te~nim i gasovitim). EM-talase). Optika Svetlost predstavlja emisiju elektromagnetnih talasa u dijapazonu talasnih du`ina od 400 . ρ Brzina prostiranja longifudinalnih talasa u gasovima oddre|ena je izrazom χp v= .kvantna optika. Kad neprigu{enih elektromagnetnih oscilacija nema gubitka energije. Brzina prostiranja EM-talasa u vakuumu je c = 3 x 108 m/s. S toga se pojave interferencije.Jedna~ina elektromagnetnih oscilacija je oblika q = q0 sin(ωt + ϕ 0 ) . a ωt . Na granici dve sredine nastaju pojave odbijanja i prelamanja svetlosti. ρ gde je χ-odnos specifi~nih toplota gasa pri konstantnom pritisku (cp) i konstantnoj zapremini cV. ν-frekvencija. Zakon odbijanja va`i za sve oblike talasa (mehani~ke. Zakon prelamanja: Odnos sinusa upadnog ugla α prema sinusu prelomnog ugla β na dve grani~ne sin α n = n2.

odnosno plankonkavna so~iva R2 te`i beskona~nosti pa je 1 n 1 = ( − 1) . odnosno. prednju i zadnju. 1 2 1 1 = = + . Rastojanje `i`e od opti~kog centra je `i`na daljina f. f p l Uve}anje so~iva defini{e se odnosom veli~ine lika L i veli~ine predmeta P. totalne refleksije (nema prelamanja). odnosno = − za rasipno so~ivo. v Ako svetlosni zrak dolazi iz opti~ki gu{}e sredine na granicu opti~ki re|e sredine (n1 > n2 ) pod odre|enim grani~nim ili kriti~kim uglom αg. f R p l Uve}anje ogledala je u = L/P = l/p. Kad sfernih ogledala polupre~nika R. Svako so~ivo ima dve `i`e. Za plankonveksna. daljine predmeta p i daljine lika l data je jedna~inom f p l 1 1 1 sabirno. f n0 R1 R2 gde je n-indeks prelamanja materijala so~iva. je odnos veli~ine lika prema veli~ini predemta u = L/P = l/p = 1. nastaje pojava sin α g n n = n2. n 1 1 1 @i`na daljina tankog so~iva ima oblik = ( − 1)( + ) . Sferna ogledala mogu biti ispup~ena/ konveksna i izdubljena/konkavna.dioptrija). 1 1 1 = + za Veza izme|u `i`ne daljine f. . sa polupre~nicima krivina R1 i R2. Opti~ka ogledala su ugla~ane ravne ili sferne povr{ine koje pravilno reflektuju svetlost. Jedna~ina izdubljenog ogledala je f R p l gde je p-daljina predmeta od temena ogledala a l-daljina lika. a so~ivo kod kojih prelomljeni zraci divegiraju i ~iji se produ`eci seku u jednoj ta~ki sa strane upadnih zrakova su rasipna so~iva.Apsolutni indeks prelamanja sredine n je odnos iz brzine prostiranja svetlosti c u vakuumu i brzine svetlosti v u toj sredini c n= . Opti~ko so~ivo je providno telo ograni~eno sa dve polirane krivolinijske povr{ine (obi~no sferne) ili jednom sfernom i jednom ravnom povr{inom. 1 2 1 1 Jedna~ina ispup~enog ogledala je − = − = − . u = L/P = l/p. 1 1 1 Za kombinovano so~ivo ekvivalenta `i`na daljina fe data je izrazom = + . pri ~emu se u ta~kama prostora (ukr{tanja) javljaju interferentni efekti u vidu poja~anja ili slabljenja amplituda rezultiraju}eg talasa (svetle i tamne pruge). odnosom daljine lika l i daljine predmeta p. Kod ravnih ogledala daljina lika l jednaka je daljini predmeta. Uve}anje u. f e f1 f 2 Interferencija svetlosti je pojava slaganja dva (ili vi{e) talasa jednakih perioda. a R1 i R2 su polupre~nici krivine so~iva. `i`na daljina ogledala je f = R/2. Opti~ka mo} so~iva ω predstavlja recipro~nu vrednost `i`ne daljine ω = 1/f (1/m . n0 -indeks prelamanja sredine u kojoj se nalazi so~ivo. sin β g n1 n1 o o Grani~ni ugao za vodu je 48 a za staklo 42 . Maksimumi interferencije su na onim mestima gde je putna razlika ∆r = mλ. f n0 R Kod rasipnih so~iva za R1 i R2 uzima se negativni predznak. So~ivo kod kojih se snop paralelnih zraka posle prelamanja seku u jednoj ta~ki (`i`a so~iva) su sabirna so~iva.1 = 2 ⇒ sin α g = 2 . za koji je prelomni ugao βg = 90o .

6t + 0.W-? m = 10 g A.8 x 10-4 N. po Brusterovom zakonu. frekvencija ν -2 2 = 1/T = 9.8 rad. gde je N broj zareza po jedinici du`ine (mm).5 sin(0. a b . Maksimalna sila je F = mω A = 1. vr{i harmonijsko oscilovanje sa periodom T = 3 s.{irina nepropusnog dela re{etke. ϕ0 = 0. ρ2 ρ2 .ω . tgα β = n ⇒ α β = arctgn .8) A-?.5 sin(0. Taj uslov je ispunjen ako je. Ako nepolarizovana svetlost upada pod upadnim uglom αβ za koji odbijeni i prelomljeni zrak obrazuju pravi ugao. period T.?. a ukupna energija W = mω2A2/2 = 4. Kuglica od bakra.44 s . Period oscilovanja je T=2π/ω = 10. RE[ENI ZADACI 1. tj. koji su u granici talasne du`ine svetlosti. gde je m-red interferncije. frekvenciju ν. Materijalna ta~ka mase 10 g osciluje po zakonu x = 0.6 rad/s. gde je k-red difrakcije.8) . Konstanta re{etke je d = 1/N.56 x 10 Hz. ∆ϕ = (2m + 1)π 2 Difrakcija svetlosti je pojava odstupanja svetlosnog talasa od pravolinijskog prostiranja (savijanje svetlosti) kada talas nai|e na o{tru prepreku ili uski otvor.F-?. Difrakcija svetlosti mo`e se posmatrati pomo}u opti~ke re{etke (re{etka sa naizmeni~no providnim i neprovidnim povr{inama) Konstanta re{etke d (period re{etke) je rastojanje izme|u dva susedna proreza d = a + b gde je a -{irina propusnog. to je 3 ρ1 ρ ⇒ T2 = T1 1 = 5. Mesto minimuma odre|ena su uslovom ∆r = (2m + 1) .5 x 10-6 J. λ-talasna du`ina svetlosti ϕ -ugao skretanja svetlosti.odnosno gde je fazna razlika ∆ϕ = ϕ 2 − ϕ1 = 2mπ . tada je odbijeni zrak potpuno linearno polarizovan a prelamljeni delimi~no. Difrakcioni maksimumi javljaju se na onim mestima gde je ispunjen uslov d sin ϕ = kλ . Koliki }e biti period oscilovanja ako se o oprugu obesi kuglica od olova istog polupre~nika? Gustina bakra je 8.7 x 103 kg/m3 Re{enje: Periodi oscilovanja kuglica od bakra i aluminijuma (istih zapremina) su: T1 = 2π T2 = 2π T2 = T1 m2 . Dato: Odrediti: x = 0. vidi se da je: A = 0. gde je αβ-Brusterov ugao (za staklo = 57o).9 x 10 kg/m ρ2 = 2. obe{ena o oprugu. Kako su mase kuglica k m1 i k 4 m1 = ρ1V = πr 3 ρ1 3 i 4 m2 = ρ 2V = πr 3 ρ 2 . Na}i amplitudu kru`nu frekvenciju ω.6t + 0. ω = 0. Polarizovana svetlost se mo`e dobiti dvojnim prelamanjem svetlosti kroz neke vrste kristala. maksimalnu silu F i ukupnu energiju W.7 x 103 kg/m3. T-?.? 3 3 ρ1 = 8.9 x 103 kg/m3 a olova 2. Dato: Odrediti: T=3s T2 . 2.4 s.5 cm. a λ -talsna du`ina. ili odbijanjem i prelamanjem na neku grani~nu povr{inu. λ Re{enje: Upore|ivanjem jedna~ine harmonijskog oscilovanja sa zadanom jedna~inom.

Zamenom v u izraz za m1 + m2 Re{enje: Kineti~ka energija sistema kugle i metka je Ek = amplitudu. Masu opruge i dimenzije kuglice zanemariti.2 kg i pri~vr{}ena je za oprugu ~ija krutost je 5. period oscilovanja je T = 2π LC = 12. Dato: Odrediti: C = 2 x 10-9 F T . gde je v brzina kugle 2 1 posle udara metka u nju.2 N/m.56 ⋅ 10−6 s . odrediti elongaciju kuglice posle vremena π/12 s od po~etka oscilovanja.2 N/m. k 4. mo`e se odrediti brzina v.3.2 kg m2 = 50 g . Drugi kraj opruge je u~vr{}en. Na glatkom horizontalnom stolu le`i kugla mase 0.?. Odavde je A = v 1 2 2 k m2v0 odr`anju impulsa m2v0 = (m1 + m2 )v .10-3 H.10-9 F i induktivnog kalema koeficijenta samoindukcije 2.25. daje A = m2v0 m1 + m2 m1 + m2 = 25cm .? -3 L = 2 x 10 H Re{enje: Iz Tomsonove formule. Iz zakona o odr`anja energije. obe{ena o oprugu koeficijenta krutosti 1. to je x = A sin t = A sin = = 2cm . λ . uz uslov da je po~etna faza jednaka nuli je x = A sin ωt . Ako je po~etna faza jednaka nuli. Kuglica mase 0. v = . Odrediti period oscilovanja i talasnu du`inu na kojoj je pode{ena ta kontura. Dato: Odrediti: v = 600 m/s A-? m1 = 0.3 kg k = 1. 6.4 x 104 N/m 1 (m1 + m2 )v 2 .25 x 10 N . Amputida harmonijskog oscilovanja materijalne ta~ke je 2 cm.3 kg. Kako je period oscilovanja T = 2π 6 2 k m 5. t = π/12 s Odrediti: x-? Re{enje: Elongacija oscilovanja kuglice. Odrediti amplitudu oscilovanja posle neelasti~nog sudara kugle sa ispaljenim metkom mase 50 g i brzine 600 m/s koji se zariva u kuglu.104 N/m. k = 6. a ukupna energija oscilovanja 3 x 10-7 J.10-5 N? Dato: Odrediti: W = 3 x 10-7 J x-? -5 F = 2. Osciluju}a kontura sastaji se od kondenzatora kapaciteta 2. π A m k . Na osnovu zakona 2 1 1 m + m2 . Na kom rastojanju od ravnote`nog polo`aja na osciluju}u ta~ku dejstvuje sila 2. Talasna du`ina bi}e λ = cT = 3. a energije elsti~ne deformacije opruge Ee = kA2 . harmonijski osciluje sa amplutudom 4 cm. sledi Ek = (m1 + m2 )v 2 = Ee = kA2 . Dato: A = 4 cm m = 0. Masa u opruge i otpor vazduha zanemariti.76 ⋅ 103 m .

to je t = t1 + t2. Vreme trajanja odbijenog zvuka je t2 = t . Re{enje ove kvadratne jedna~ine (sa znakom − 2v2 + 4v2 + 8 gvt plus) t1 = = 2. Stoga je v = s t2 s − ∆t u v= 9. Odavde 2 F FA2 x= = = 1. Kolika je dubina bunara h. a brzina pucnja na toj du`ini je u = . ako je brzina zvuka u vazduhu 340 m/s? Otpor vazduha se zanemaruje. vreme za koje zvuk udarca t1 s s m = 5000 .5 ⋅ 10− 2 m . posmatra~ udari maljem i u istom trenutku ispali hitac iz revolvera. Po{to je ukupno vreme t jednako zbiru vremena slobodnog 2 padanja kamena t1. Oscilatorno kolo radio prijemnika pode{eno je na frekvenciju 1. Dubina bunara je h = vt2 = 26.5 MHz λ2 = 300 m Odrediti: C2 / C1.5 m.∆t. a sila F = mω 2 x . Da bi se to kolo podesilo na drugu talasnu du`inu (frekvenciju) 300 m treba promeniti kapacitet kondenzatora.5 MHz .? . 8. malja pre|e du`inu cevi. Kamen se pusti sa zemljine povr{ine da slobodno pada kroz neko vertikalno okno. Kolikom se brzinom prostire zvuk kroz gvo`|e. i vremena odbijenog zvuka t2 . Dato: Odrediti: t = 2. a pre|eni put zvuka 2 2 gt1 2 to je = vt2 ⇒ gt1 − 2vt2 = 0 . gde je t1 = t . Re{enje: Kako je put kamena pri slobodnom padanju h = 1 . Kako je t2 = t . ako je njegova brzina u vazduhu u = 333 m/s ? Dato: ∆t = 2. Odrediti odnos kapaciteta promenljivog kondenzatora u drugom i prvom slu~aju. Jedan kraj gvozdene vodovodne cevi. Brzina elektromagnetnih talasa je 3.Odbijeni zvuk od dna okna stigne do povr{ine zemlje za 2.8 s ranije nego zvuk pucnja koji se preneo kroz vazduh.4 s nakon po~etka padanja.4 s h-? v = 340 m/s gt h = vt2 .8 s u = 333 m/s. s = 103 m Re{enje: Brzina zvuka u gvozdenoj cevi je Odrediti: v-? 2 2 s . 2 mω 2W 7. du`ine 103 m.t1 kvadratna 2 jedna~ina se svodi na oblik gt1 + 2v2t1 − 2v2t = 0 .108 m/s Dato: ν = 1.Re{enje: Ukupna energija oscilovanja materijalne ta~ke je W = sledi da je mA2ω 2 .078 s.32s daje vreme za koje kamen slobodno padne sa povr{ine 2g zemlje do dna okna. Na drugom kraju cevi nalazi se drugi posmatra~ koji ~uje kroz cev zvuk udara malja 2.t1 = 0.

?. Ako se u tom kolu ve`e paralelno i drugi kondenzator kapaciteta 2 x 10-9 F. Svetlosni zrak pada pod uglom 30o na povr{inu vode indeksa prelamanja 1.25 x 10 F. Koliko je fazna razlika ovih talasa? Dato: ∆r = 0. ako svetlosni zrak dolazi iz vazduha indeksa prelamanja n0 = 1? Koliki je prelomni ugao β ? Brzina svetlosti je 3 x 108 m/s.?. Putna razlika dva svetlosna monohromatska talasa koji me|usobno interferiraju je 0.33. ∆ϕ = 2mπ. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u vodi. C1 ⎜ T1 ⎟ ⎜ ν 2 ⎟ ⎜ λ1 ⎟ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ 10. L .? n0 = 1 . Iz Snelijus-Dekartovog zakona prelamanja n s sin α sin α sin α = n ⇒ sin β = ⇒ β = arcsin = 22o .? Re{enje: Po Tomsenovoj formuli period oscilovanja u slu~aju kada je u LC kolo vezan kondenzator T1 = 2π LC1 a u slu~aju kada se u to kolo ve`e i drugi kondenzator kapaciteta C1 je kapaciteta C2 parlelno sa prvim.33 Re{enje: Brzina svetlosti u vodi je v = Odrediti: v. period oscilovanja je T2 = 2π L(C1 + C2 ) . Odnos 2 2 C ⎛T ⎞ ⎛ν ⎞ ⎛ λ ⎞ kapaciteta je 2 = ⎜ 2 ⎟ = ⎜ 1 ⎟ = ⎜ 2 ⎟ = 2. je 42o.? c m = 2.25 ⋅ 108 . Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. tj.Re{enje: Iz Tomsonove formule T = 2π LC sledi da je T1 = 4π 2 LC1 i T2 = 4π 2 LC2 . β .? 2 2 2 Re{enje: Iz uslova za maksimum interferencije ∆r = m λ. Kolika je induktivnost solenoida i kapacitet kondenzatora u takvom oscilatornom kolu ? Dato: T2 = 3 T1 T1 = 10-4 s C2 = 2 x 10-9 F Odrediti: C1 . ⎜T ⎟ 4πC1 C1 ⎝ 1⎠ 12. ako je brzina prostiranja u vazduhu 3 x 108 m/s? Indeks prelamanja vazduha je n0 = 1. Period elektromagnetnih oscilacija u LC koku je 10-4 s.5 λ Odrediti: ∆ϕ. 11.25 . Induktivnost kalema je L = = 1H . gde je λ njihova talasna du`ina. sledi da je ∆ϕ = 2π∆r/λ = π rad. Grani~ni ugao totalne refleksije za staklo. 2 Dato: α = 30o n = 1. Odnos perioda je 2 ⎛ T2 ⎞ T1 C1 + C2 -9 ⎜ ⎟ = Odavde je C1 = C2/8 = 0.5 λ. Dato: Odrediti: o αg = 42 v. period elektromagnetnih oscilacija se pove}a tri puta. kada se ono nalazi u vazduhu. sin β n n 13.

5 cm. Koliko je rastojanje izme|u predmeta i njegovog lika. So~ivo. uz β = π/2.Re{enje: U slu~aju totalne refleksije zakon prelamanja je . l = 4l d=l-p-? R = 20 cm Re{enje: Iz jedna~ine ogledala rastojenje je d = l . Dato: Odrediti: n0 = 1 f2 . Kako je n=c/v. Iz njihovog odnosa sledi da je 2 = 1 n1 f1 n1 − 1 f n2 R1 R2 −1 n2 n2 @i`na daljina so~iva u vazduhu je 18.14cm . p = 5R/8. Koliku `i`nu daljinu ima ova so~ivo u vodi? Indeks prelamanja vode je 1. s 14. n sin α g = n0 . a u vodi je f n0 R1 R2 1 1 1 f n −1 n −1 n ⇒ f2 = 1 f1 = 0.5 ima `i`nu daljinu 20 cm u vazduhu. Kakav se pri tome dobije lik? Dato: Odrediti: R = 20 cm l-? p = 25 cm pR 2 1 1 Re{enje: Iz jedna~ine ispup~enog ogledala − = − sledi da je l = = 7. Dato: Odrediti: n = 1. ako se predmet nalazi na daljini 25 cm od njegovog temena. = ( 1 − 1)( + ) . Lik je 2p + R R p l uspravan.p = 37. Kolika je opti~ka mo} bikonkavnog tankog so~iva u vazduhu.6 ω-? R1 = 10 cm R2 = 20 cm 1 1 1 Re{enje: Opti~ka mo} bikonveksnog so~iva je ω = = −(n − 1)( + ) = −9dioptrija f R1 R2 17.? n1 = 1. imaginaran i umanjen.5 n2 = 1. koje je na~injeno od stakla indeksa prelamanja 1. koje je izra|eno od stakla indeksa prelamanja 1.95 ⋅ 108 m .33.78m . n sin α g = n0 sin β .33 cm f1 = 20 cm Re{enje: 2 1 1 = + sledi da je daljina predmeta uz l = 4p. Konkavno sferno ogledalo daje realan lik koji je 4 puta ve}i od predmeta.6? Polupre~nici krivine so~iva su 10 cm i 20 cm. 16. to je v = c sin α g = 1. Kolika je ekvivalentna opti~ka mo} ovog sistema so~iva i ekvivalentna `i`na daljina? . 15.55 i 1. Odrediti veli~inu lika ispup~enog (konveksnog) ogledala polupre~nika 20 cm.8 slepljena su svojim ravnim povr{inama. Tra`eno R p l 1 1 1 n = ( 1 − 1)( + ) . ako je polupre~nik krivine ogledala 20 cm? Dato: Odrediti: L = 4P. Dva plankonveskna so~iva jednakih polupre~nika od 20 cm indeksa prelamanja 1. tj.

2 m.? d = 2 x 10-6 λ = 650 nm Re{enje: Iz uslova za difrekcionih maksimuma re{etke d sin ϕ = kλ . maksimalni red difrakcije d dobija se za sinϕ = 1.55 n2 = 1. Koliki je broj zareza re{etke na du`ini 1 mm? Dato: Odrediti: o ϕ = 18 d . ako je visina njegovog lika na negativu 6 mm? Dato: Odrediti: f = 5 cm p-? . Re{etka se osvetljava monohromatskom svetlo{}u talasne du`ine 600 nm. Predmet veli~ine 10 cm. Sa kog rastojanja je napravljen snimak deteta visine 1.? λ = 600 nm. Iz jedna~ine so~iva 1 1 1 = + uz p = f/4 .8 cm R1 = R2 = 20 cm Re{enje: Opti~ka mo} svakog od so~iva je ω1 = opti~ka mo} je ω = ω1 + ω 2 = 2.?. Koliki je maksimalni red difrakciene ? Dato: Odrediti: kmax . Kolika je konstanta difrakcione re{etke.Dato: n0 = 1 n1 = 1. Normalno na difrakcionu re{etku konstante 2 x 10-6 pada svetlost talasne du`ine 650 nm.7 ⋅ 10− 6 m . Kolika je veli~ina lika ovog so~iva? Dato: Odrediti: P = 10 cm L-? p = f/4 Re{enje: Iz izraza za uve}anje so~iva u = L/P = l/p sledi da je l = pL/P. 21. sledi da je f p l fP 4 L= = P = 13. a ekvivalentna `i`na daljina je fe = 0. 1 f (1 − ) 3 4 20. k = 5 Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ sledi d = Broj zareza po 1 mm du`ine re{etke je N = 1/d = 103.7 Odrediti: ω-? 1 1 1 1 = (n1 − 1) i ω 2 = = (n2 − 1) . postavljen je na daljini f/4 od bikonveksnog so~iva.3cm . Objektiv fotoaparata ima `i`nu daljinu 5 cm. kλ = 9. Ekvivalentna f1 R f2 R 1 . sin ϕ λ 22. N . m 19. Tada je kmax = = 3 .37 m. ako se maksimum petog reda difrakcionog spektra vidi pod uglom 18o.

nalazi se predmet visine 2 cm na rastojanju 10 cm ispred so~iva. 1.5 pada svetlosni zrak.2o. sledi k = Posmatra~ }e videti drugi difrekcioni maksimum.4 x 10-3 mm. h1 23. Kolika je visina dobijenog lika? Kori{}enjem jedna~ine so~iva. Monohromatska svetlost talasne du`ine 600 nm pada normalno na opti~ku re{etku. uz prethodni uslov dobija se da je p = (1 + Dato: n = 1. Dato: Odrediti: n = 1.5 R1 = 4 cm R2 = 6 cm P = 2 cm. sledi da je f = 5 cm. Napisati jedna~inu harmonijskog oscilovanja. [ta }e videti posmatra~ koji se nalazi iza re{etke i gleda u pravcu koji sa normalom na re{etku zaklapa ugao 30o ? Dato: d = 2. sledi da je sin α sin α =n⇒n= = tgα .4 x 10-3 mm λ = 600 nm ϕ = 30o Odrediti: k-? Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ . p = 10 cm Re{enje: Iz jedna~ine Odrediti: L-? 1 1 1 = (n − 1)( + ) . Zamenom ove vrednosti u jedna~inu so~iva dobija se L = = 2cm . Iz zakona prelamanja zraka α + β + γ = π . p −1 f 24. ako je amplituda oscilovanja 10 cm.1sin 0.h = P = 1. Ispred bikonveksnog so~iva. polupre~nika krivina 4 sm i 6 cm i indeksa prelamanja 1. Kako je uve}anje so~iva u = L/P f R1 R2 P = l/p to je l = pL/P. indeksa prelamanja 1. sin β cosα 25. sledi da je daljina lika l = 1 p .5.α. (Rez: x = 0.2 m h1 = L = 6 mm Re{enje: Iz uve}anje so~iva h h1 l = . . Plo~ica je u vazduhu. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD d λ sin ϕ = 2 . konstante 2. Na staklenu plo~icu.5 α-? γ = 90o Re{enje: Kako je zbir uglova odbijenog i prelamljenog zraka i ugla izme|u odbojnog i prelomnog β = π/2 . Na}i upadni ugao zraka ako je ugao izme|u odbijenog i prelomljenog zraka 90o. period oscilovanja 10 s a po~etna faza jednaka nuli. α = arctgn = 56.628t ). to uz γ = π/2. h h p h ) f = 10m .

n = 250).55 x 103 m/s). 7. Gvozdena `ica.05 x 10-6 J). t = 12 s). Spiralna opruga pod dejstvom obe{enog tela istegne se za 6. pre}i rastojanje 12 km? (Rez: v = 103 m/s. Na kom rastojanju od izdubljenog sfernog ogledala. a po~etna faza ϕ0 = 90o. Odrediti ukupnu energiju. Svetlosni zrak pada pod uglom 45o na povr{inu stakla indeksa prelamanja 1. a talasna du`ina 10 m.81 m/s2. zategnuta je tegom mase 15 kg. `i`ne daljine 30 cm. Izra~unati brzinu zvuka u vazduhu pri pritisku 105 Pa. ako svetlost dolazi iz vazduha indeksa prelamanja 1? Koliki je prelmni ugao ? Brzina prostiranja svetlosti u vazduhu je 3 x 108 m/s. Koliki treba da bude kapacitet kondenzatora u LC kolu.2 s. Odrediti period oscilacija. 6. a odnos njegovih specifi~nih toplota (pri stalnom pritisku i stalnoj temperaturi) 1.5.4 x 10-6 J. (Rez: ν = 5 Hz.84 x 103 Hz. Pri pomaku od 3 cm sila elasti~nosti je 9 x 10-5 N.25 λ). ). kao i potencijalnu i kineti~ku energiju oscilovanja. Ako je fazna razlika dva talasa koji interferiraju 90o kolika je njihova putna razlika? (Rez: ∆r = 0. (Rez: v = 2 x 108 m/s. Napisati jedna~inu hormoniskog oscilovanja tela. du`ine 0. ako je brzina prostiranja zvuka u vazduhu 340 m/s? (Rez: s = 850 m). Obe{eno telo o spiralnu oprugu osciluje sa amplitudom 2 cm. (Rez: v = 344. koji za 1 min izvr{i n = 240 oscilacija. a ubrzanje zemljine te`e 9. (Rez: W = 2. (Rez: T = 0. β = arcsin√2/3 = 28o) 13.29 x 103 kg/m3 .35 x 10-6 J. period i frekvencija prostog harmonijskog kretanja oblika x = sin20t. ~ija je induktivnost 22 x 10-3 H da bi rezonantna frekvencija bila 6. Period oscilovanja neke ~estice je 0. ν = 3. realan i izvrnut) 15.314 s. ako ono daje 10 puta umanjeni lik predmeta kada se predmet nalazi na rastojanju 180 cm od temena ogledala? (Rez: R = 2p/9 = 40 cm) Amplituda oscilovanja je A = 3 cm.8 m/s). Koliki je polupre~nik krivine konveksnog (ispup~enog ogledala). 8. Koliki su ampliduda. Odrediti frekvenciju i broj osciloacija koje izvr{i ~estica za 50 s. Odrediti brzinu prostiranja talasa kroz homogenu elasti~nu sredinu ako je njegova frekvencija 102 Hz.5 m i polupre~nika 5 x 10-2 mm.19 Hz). 2 3. Gustina vazduha iznosi 1. Koliko je rastojanje izme|u planinara i stene. (Rez: v = 1. Za koje }e vreme talas.8 x 103 kg/m3 . planinar ispali hitac iz revolvera i merenjem ustanovi da se odjek (eho) pucnja ~uje 5 s kasnije od trenutka ispaljivanja hitca.2. Kolika je brzina zvuka u `ici? Gustina gvo`|a je 7. 11. Da bi procenio udaljenost neke vertikalne stene. 12.51 s). 4. Wk = 1. treba postaviti predmet da bi se njegov lik dobio na daljini 4f od temena ogledala? Kakav je ovaj lik? (Rez: p = 40 cm. 10. Wp = 1. (Rez: C = 2.5 cm i pusti da osciluje. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. 9. koji prolazi kroz tu sredinu. (Rez: A = 1 cm. (Rez: x = 3 ⋅ 10− 2 sin(8πt + π . 5.41. lik je uve}an. T = 0.46 pF) 14.

Ispred plankonveksnog so~iva. ω2 = .4).2 dioptrije.1 m). 17. 19. @i`na daljina sabirnog so~iva u vazduhu je 5 cm. fe = 0. Koliki je indeks prelamanja te~nosti. (Rez: nt = 1. Lik so~iva je na rastojanju 16 cm. polupre~nika krivine 2 cm nalazi se predmet na rastojanju 8 cm. (Rez: n = 1. Koliko zareza ima na jednom milimetru du`ine opti~ke re{etke? (Rez: N = 4 x 104 mm-1). Kolika 18. Koliki je indeks prelamanja materijala so~iva? So~ivo je u vazduhu.7 a vode 1.5. ako je indeks prelamanja stakla od koga je na~injeno so~ivo ns = 1. Lik drugog reda uskog proreza vidi se pod uglom 30o. Koliki je grani~ni ugao totalne refleksije za grani~nu povr{inu staklo-voda? Apsolutni indeks prelamanja stakla je 1. 20. a u te~nosti indeksa prelamanja nt je ft = 35 cm.33.16.68). Dva so~iva koja se dodiruju imaju opti~ku mo} ω1 = 12 dioptrija i je ekvivalentna opti~ka mo} i `izna daljina ovog sistema so~iva? (Rez: ωe = 10 dioptrija. Na opti~ku re{etku pada paralelan snop monohromatske svetlosti talasne du`ine 625 nm. (Rez: αg = 51o). .

u h h h = = λ= . T T apsolutna temperatura.glavni kvantni broj (broj orbite). sastoji se od pozitivnog jezgra.Vinova konstanta. gde je m . shodno Plankovom zakonu. oko koga kru`i jedan elektron. gde je k = 2π/λ (talasni broj).fotoni. λ Foton u kretanju poseduje energiju E f = m f c 2 odnosno masu m f = Impuls fotona je p f = m f c = hk . energija zra~enja sa jedinice povr{ine crnog tela u jedinici vremena. svetlost ne samo da se emituje u vidu kvanata svetlosti. σ .talasna du`ina koja odgovara maksimumu zra~enja. hν = Ai + 2 De Broljeva relacija povezuje korpuskularna i talasna svojstva svetlosti. a to je u slu~aju kada je moment impulsa elektrona L = mvr. i n . ~ija vrednost je b = 2.kru`na frekvencija. v . redukovana Plankova je izrazom E = hν = h = hω (Plankov zakon zra~enja). Elektron je u stacionarnom stanju kada niti emituje niti apsorbuje energiju.emisiona mo}. h . λ-talasna du`ina. ν -frekvencija. jednak celobrojnom umno{ku Plankove konstante (I Borov postulat). po nekoj od n-toj orbiti. Veza izme|u energije zra~enja jednog kvanta i frekvencije. bilo kog elementa. gde je E . oko koga kru`e elektroni po odre|enim orbitama. b . koji ima pozitivno jezgro-proton. . (σ = 5. tj. tom slu~aju je de Broljeva talasna du`ina mv 2meU 2mEk Struktura atoma Svaki atom. maksimum talasne du`ine dat je izrazom b λmax = (Vinov zakon). ve} se i svetlosni talasi prostiru u vidu diskretnih ~estica . . Maksimum energije zra~enja u funkciji temperature. c -brzina svetlosti u vakuumu. Najednostavniji atom je atom vodonika. = p mv mv Ako se elektron ubrzava u polju dejstva elektrostati~ke sile. cλ Pojava izbijanja elektrona iz povr{ine metala pod dejstvom upadne svetlosti (fotona) predstavlja fotoelektri~ni efekt. tj. Po Ajn{tajnu. gde je λ .9 x 10-3 mK. FIZIKA MIKROSVETA Kvantna priroda zra~enja Ukupnu emisionu mo} zra~enja apsolutno crnog tela u funkciji temperature dat je izrazom E = σT 4 ([tefan-Bolcmanov zakon).masa elektrona. c Energija fotona je.6.67 x 10-8 W/m2K4) a T apsolutna temperatura. talasne du`ine.polupre~nik n-orbite. mvr = nh .brzina na n-toj orbiti i r . i data je izrazom 2πh h h λ= = . energija fotona jednim delom se tro{i na osloba|anje elektrona iz mv 2 metala (izlazni rad) a drugi deo se pretvara u kineti~ku energiju. h -Plankova konstanta i ω .Bolcmanova konstanta. Po Ajn{tajnu. ~iji rad je jednak kineti~koj energiji. gde je λ . tj.de Broljeva talasna du`ina. tog zra~enja odre|ena c h tkz. E f = hν = h = hω . gde je h = λ 2π konstanta.

izra`enu atomskim jedinicama mase ajm). .5 x 10-15 m. 2 λ n m gde je RH . Kako je masa protona mp pribli`no jednaka masi neutrona mn.Z. a tako|e i suma naelektrisanja na levoj i desnoj strani svakog od tih izraza (reakcije) mora biti jednaka. gde je C = 13. U procesu neelasti~nog sudara jezgra atoma sa nekom lakom ~esticom (proces nuklearne reakcije) A 4 A+ 4 dolazi do transformacije jezgra atoma u novonastalo jezgro. 3 m 4πr0 Ukupna unutra{nja energija jezgra je E j = m j c 2 Defekt mase jezgra ∆m predstavlja razliku izme|u sume mase nukleona i mase jezgra ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j .097 x 10-7 1/m). npr. n+2.Jezgra nekih elemenata imaju svojstva da se spontano transformi{u u jezgro drugih elemenata. a energija ve`e je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . a m = 3. Ako je broj nukleona A jednak masenom broju (zaokru`en do celog broja atomske mase elementa.602 x 10-19 C. kmZe 2 Ukupna energija elektrona na orbiti rn je zbir kineti~ke i potencijalne energije k 2 me 4 1 En = − 2 2 = −C 2 . Aktivnost radioaktivnog elementa je A = − ∆t gde je λ -konstanta radioaktivnog raspadanja .4 do 1. a atomski broj Z odre|uje broj protona. N . 4 . gde je A = 5. Polupre~nik jezgra zavisi od masenog broja A i odre|uje se formulom rj = r0 3 A . 2h n n Talasna du`ina λ. . tada je broj neutrona N = A . Polupre~nik putanje elektrona u atomu vodonika mo`e se odrediti polaze}i od I Borovog postulata. pri ~emu suma masenih brojeva. n-redni broj orbite na koju prelazi elektron a m = n+1. Radiaktivnost . to je masa jezgra m j = mn A pa je srednja gustina jezgra ρ = 1 mj V = 3m j 4πrj 3 = 3mn kg = 1. ∆N = λN . gde je r0 = 1.zra~enja. E1 i E2 su energije elektrona na odre|enim orbitama. emitovana iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa jedne na drugu orbitu odre|ena je Balmerovom formulom 1 1 − 2). ν -frekvencija zra~enja. Iz tih relacija sledi da je h2 rn = n 2 = An 2 .2 x 10-11 m. atom vodinika emituje ili apsorbuje jedan kvant zra~enja (II Borov postulat) energije hν = E2 − E1 . 5 … = RH ( Struktura jezgra Jezgro atoma sastoji se iz nukleona (protona i neutrona).Pri prelazu elektrona sa jedne orbite na drugu.broj neraspadnutih jezgara. Z X + 2 α ⇔ Z + 2Y A A 0 Z X + −1 e ⇔ Z −1Y . i jednakosti Kulonove i centrifugalne sile.3 ⋅ 1017 3 . uz emisiju α i β ~estica i γ.6 x 1. … redni broj orbite sa koje prelazi elektron. Za vidljivu svetlost je n = 2.Ridbergova konstanta (1. gde je h-Plankova konstanta.

RE[ENI ZADACI 1.82 ⋅ 103 K .693 − λt to je N = N 0e = N 0e T T= = Vreme `ivota τ radioaktivnog raspada je recipro~na vrednost konstante raspadanja. λ Ai λ λ .67 x 10-8 W/m2K4 Re{enje: Energija zra~enja.2kJ .1 ⋅ 10− 7 m . za koji je λg = λmax = 760 nm ? Dato: Odrediti: b = 2. T λmax 4.? h = 6.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s c c Re{enje: Kako je izlazni rad Ai = hν max = h ⇒ λ = h = 4. Koliku najve}u talasnu du`inu mo`e da ima svetlost da bi mogla da izazove fotoefekat kod aluminijuma. Ako je broj neraspadnutih jezgra za vreme t jednak N to je broj raspadnutih jezgra od po~etnno raspada pa do tog vremena N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . sledi da je T = = 3. ako je njegova temperatura 500 K ? Dato: Odrediti: T = 500 K E-? σ = 5. izra`ena energija sa jedinice povr{ine u jedinici vremena W P E = = σT 4 = 3. gde je N0. 3. m S 2.Broj radioaktivnih (neraspadnutih) atoma smanjuje se sa vremenom t po zakonu (zakon radioaktivnog raspadanja) N = N 0e − λt . r = 0.1 m naalazi se na temperaturi 400 K. Odavde sledi da je izra~ena energija St 4 E0 = σStT = 18. ~iji izlazni rad je 3 ev ? Dato: Odrediti: -19 Ai = 4. Kolika treba da je temperatura crnog tela da bi se njegov maksimum emisione mo}i nalazio na gornjoj granici vidljivog spektra.8 x 10 J λmax . Kolika je snaga zra~enja apsolutno crnog tela po jedinici povr{ine. Lopta polupre~nika 0. tj.54 ⋅ 103 2 . prema [tefan-Bolcmanovom zakonu je E = σT 4 . Kako je period poluraspada (vreme za koje se raspadne polovina broja jezgara) t ln 2 − ln 2 0.67 x 10 W/m K λmax = 760 nm b b Re{enje: Iz Vinovog zakona λmax = .67 x 10 W/m K t = 1000 s.brroj radioaktivnih atoma u po~etnom momentu vremena. Kako je E .9 x 10-3 mK T-? -8 2 4 σ = 5. Dato: Odrediti: T = 400 K E-? -8 2 4 σ = 5.snaga zra~enja po jedinici povr{ine. Kolika se energija izra~i sa ove lopte za vreme 1000 s? Loptu smatrati apsolutno crnim telom.1 m E Re{enje: E = σT 4 odnosno E = 0 = σT 4 .

Kolika je masa fotona infracrvene svetlosti talasne du`ine 8. Dato: Odrediti: -31 m = 9. me = 9.07 x 10-7 m . Koliki je apsolutni indeks prelamanja ove svetlosti? Dato: E = 3. pa je λ = = 1.23 ⋅ 10−10 m .3 x 10-19 J h = 6. to je λ0 = hc/E. Izlazni rad elektrona iz cezijuma je 1.8 x 10-7 m ? Dato: λ = 880 nm h = 6. Koliko je talasna du`ina elektrona ~ija je brzina 6 x 106 m/s ?. λ = 589 nm.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.1 x 10 kg λ-? h = 6.3 x 10-19 J.48 7.6 x 10-19 J h = 6.6 x 10-19 J. to je n = λ0/λ. Kako je energija fotona E = hc/λ0 . Odrediti: mf .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. λ = 407 nm Odrediti: n-? Re{enje: Apsolutni indeks prelamanja je n = c/v. m0v . sledi da je 2 v= 2(h c λ − Ai ) m = 6. Kako je v << c mv v2 1− 2 c h to je m = m0 .1 x 10-31 kg. Otuda je n = hc/λE = 1.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.24 ⋅ 105 m . Talasna du`ina zelene svetlosti u glicerinu je 4.? Re{enje: Iz Ajn{tajnove relacije E f = m f c 2 i Plankovog zakona E=h c λ ⇒ mf = h = 2. v = 6 x 106 m/s m0 h Re{enje: Po de Broljevoj relaciji λ = gde je m relativisti~ka masa m = . Kolika je brzina fotoelektrona koji izle}u iz cezijuma kada se on osvetli laserskom svetlo{}u talasne du`ine 589 nm? Dato: Ai = 1.5.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.51 ⋅ 10− 36 kg . s 6. Masa elektrona u mirovanju je m0 = 9. a enegija jednog fotona ove svetlosti 3. Kako je c = λ0ν i v = λν gde je λ0 -talasna du`ina svetlosti u vakuumu. λ talasna du`ina u posmatranoj sredini).1 x 10-31 kg Odrediti: v-? Re{enje: Iz Aj{tajnovog zakona za fotoelektri~ni efekat hγ = Ai + mv 2 . λc 8.

9.6eV ⎜ 2 − 2 ⎟ = 12eV = 1. Koliki je period poluraspada radijuma. 2 2 C n r1 h2 2 n = r1n 2 . Kolikom Re{enje: kako je rad sile elektri~nog polja jednak kineti~koj energiji eU = uzimaju}i u obzir de Broljevu relaciju λ = mv 2 . Dato: Odrediti: NA = 6. Kolika je ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti elektrona u atomu vodonika? Dato: e = 1.1 x 10-31 kg h = 6. λ = 10-12 m Odrediti: U-? 10-12 m. n = 2 Odrediti: E-? Re{enje: Ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti je E = k Borove orbite r2 = q2 . s jedne. posle zamene datih podataka. 12. ako se zna da je aktivnost njegove mase od 1 g 36 x 109 Bq ? Molarna masa radijuma je M = 22. λ(Hγ) .35 x 10-11 1/s to je period poluraspada T = ln2/λ = 1617 godina. Odrediti talasne du`ine prve.02 x 1023 1/mol T-? A = 35 x 109 Bq m=1g m Re{enje: Broj atoma u koli~ini radijuma mase 1 g je N = N A = 2. i 2 h h2 s druge strane. to je kme2 11. Hβ i Hγ Balmerove serije u vidljivom delu spektra atoma vodonika Dato: Odrediti: n=2.94 ⋅ 10−19 J 2h n n m ⎠ ⎝n orbiti rn data kao . 2meλ2 mv 10.67 ⋅ 1021 M Kako je konstanta radioaktivnosti λ = A/N = 1. a r1 = 5.1 x 107 1/m 1 1 1 Re{enje: Iz Balmerove formule = RH ( 2 − 2 ) sledi. sledi da je U = = 602V .3 x 10-11 m.6 x 10-2 kg/mol.? R = 1. 13.6 x 10-19 C k = 9 x 109 Nm2/kg2 c = 3 x 108 m/s. Kako je r2 polupre~nik druge 2 r2 E= ke N = 3.m=3 λ(Hα) . Re{enje: Kako je ukupna energija elektrona na 2 4 k me 1 1 ⎞ ⎛ 1 En = − 2 2 = −C 2 = 13. da je λ λ n m (Hα) = 656 nm. λ(Hβ). Odrediti energiju fotona emitovanog pri prelazu elektrona u atomu vodonika sa tre}e na prvu orbitu. druge i tre}e spektralne linije (Hα. Talasna du`ina elektrona koji se koriste u elektronskom mikroskopu je potencijalnom razlikom se ubrzavaju elektroni? Dato: m = 9.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. λ (Hβ) = 486 nm i λ (Hγ) = 434 nm.2 ⋅ 1010 .

Dato: Odrediti: λmax . atom vodonika emituje svetlost talasne du`ine 4.1 x 10-7 1/m Re{enje: Prema Balmerovoj formuli za n = 2. talasna du`ina emitovanog zra~enja je 1 1 1 = RH ( 2 − 2 ) 2 λ m Najmanja energija emituje se iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa tre}e (m = 3) na drugu orbitu (n = 2).14. Na difrakcionu re{etku pada normalno snop svetlosti iz razre|ene cevi napunjene vodonikom. Na}i kvantni broj nepoznate orbite. da bi se spektralne linije u spektru petog reda mogle videti pod uglom 41 o ? Dato: n=2 d = 5 x 10-6 m k = 5. Sa koje orbite treba da pre|e elektron na drugu orbitu.? . ⎛1⎞ R⎜ 2 ⎟ ⎝2 ⎠ 16. ako atom emituje foton talasne du`ine 4. ϕ = 41 o = 0. Konstante re{etke je 5 x 10-4 m. Dato: Odrediti: n=2 nk .? n=2 R = 1.72 rad Odrediti: nk . Na}i najve}u i najmanju talasnu du`inu u vidljivom delu spektra atoma vodonika.34 x 10-7 m. {to odgovara zra~enju sa najve}om talasnom du`inom 1 λmax = = 6. Pri prelazu elektrona sa neke orbite na drugu. {to 1 odgovara najmanjoj talasnoj du`ini λmin = = 3. Koliko se promeni energija elektrona u atomu vodonika. λmin .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. ⎛1 1⎞ R⎜ 2 − 2 ⎟ ⎝2 3 ⎠ Najve}a energija emituje se pri prelazu elektrona iz beskona~ne orbite n = ∝ na drugu (n=2). c Re{enje: Promena energije atoma je ∆E = h = 4.?.86 x 10-7 m ? Dato: Odrediti: λ = 486 nm E-? h = 6. 1 1 λ n m − n 2 λR 17.1 ⋅ 10−19 J .1 x 10-7 1/m λ = 434 nm 1 1 1 1 Re{enje: Iz izraza = RH ( 2 − 2 ) sledi da je m = = 5. λ 15.65 ⋅ 10− 7 m .? R = 1.65 ⋅ 10− 7 m .

Period poluraspada natrijuma je 14.75 x 105 86 − ln 2 t T Ra 222 ako se za jedan dan od 106 atoma raspadne 1.Re{enje: Iz formule za odre|ivanje difrekcionog maksimuma kod opti~ke re{etke d sin α = kλ .6748 x 10-27 kg mj = 33. Na}i energiju veze izotopa litijuma 3 Li 7 . 10-28 kg.3 ⋅ 1018 atoma . Odrediti: ∆m . Kako se u 1 molu sadr`i broj atoma jednak Avagadrovom broju . Dato: T = 14. S toga je: ∆N = N A (1 − 2 ) = 9. gde je N0-broj neraspadnutih atoma u po~etnom vremenu u 1 mg. 1 k 1 1 k − − n 2 λR n 2 d sin α 18.? Re{enje: Broj raspadnutih atoma za vreme t je N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . s obzirom na podatke.? Re{enje: Defekt mase je ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j pa je.1888 x 10-27 kg Odrediti: Ev . Dato: mp = 1. d sin α 1 1 sledi λ = . odnosno ∆N = N 0 (1 − e ) . e ∆N − N 0 t lg e ∆N − N 0 0. N broj neraspadnutih atoma posle isteka vremena t.75 x Odrediti: T-? Re{enje: Period poluraspada radona je T = 0.693 = 3. Odrediti defekt mase jezgra atoma neona Dato: mp = 1.8 h t = 10 h. to masa m sadr`i broj atoma N0 = nNA = mNA/M. Odrediti broj raspadnutih atoma iz 10 mg datog radioaktivnog elementa za 10 h. m = 10 mg Odrediti: ∆N . Odatle je λt = . Period poluraspada je T = λ 21. odnosno λ = lg . Kako je iz Balmerove formule m = to je m = = 3.6724 x 10-27 kg mn = 1.3 ⋅ 105 s .6724 x 10-27 kg mn = 1. Konstanta radioaktivnog raspada mo`e se 1 N0 1 N0 odrediti iz formule N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .8 h. gde je M molarna masa t − m T natrijuma.83 x 19. Odrediti period poluraspada radona 105 atoma.6748 x 10-27 kg mj = 33. ∆m = 2.? .693/λ. M 20. Dato: t = 1 dan N0 = 106 : ∆N = 1. Radioaktivni natrijum 11 Na 24 raspada se uz emisiju β-~estica.1888 x 10-27 kg 10 Ne 20 .

8 = 1 − e − t ln 2 T Odrediti: T-? N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) to je. Napisati reakciju i odredidti nepoznati element. to je posle zamene podataka Ev = 6.Re{enje: Energija veze je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . to je ukupna oslobo|ena energija E = NEV = mN A ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 = 7. 8O 23. M 25.6748 x 10-27 kg mj = 33. Po zakonu odr`anja masenih brojeva i A = 11 i Z = 5 . a to je izotop bora 4 24. N 14 obrazuje se nepoznati element i Re{enje: [ema ove nuklearne reakcije je 4 N 14 + 2 α 4 ⇔ Z X A +1p1 . Pri nuklearnoj reakciji neutrona sa jezgrom izotopa azota 4 N 14 obrazuje se nepoznati element i α -~estica. Kojoj talasnoj du`ini odgovara maksimum emisione mo}i crnog tela na temperaturi 3.201 x 10-12 J. Pri nuklearnoj reakciji α-~estice sa izotopom azota proton. Kako je broj jezgara u datoj masi N = mNA/M. .8 Re{enje: Kako je broj raspadnutih atoma zadatka da je ∆N/N = 0. Odavde je T = 1.8 . to je: 14 + 4 = 1 + A i 7 + 2 = 1 + Z.36 x 10-6 m).001 kg Odrediti: E-? Re{enje: Pri reakciji spajanjem dva protona i dva neutrona u jezgro He oslobo|ena energija jednaka je energiji veze Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . ako se iskoristi uslov . 17 Odavde sledi da je A = 17 i Z = 8 odnosno dobija se element (izotop kiseonika).85 x 105 s. N 14 + 0 n1 ⇔ Z X A + 2 α 4 . 4 22. gde je c brzina svetlosti. Re{enje: [ema reakcije je naelektrisanja. Kako zbir masenih brojeva i naelektrisanja na levoj i desnoj strani reakcije mora biti jednak. pa je nastali element izotop bora . 0.11 ⋅ 1011 J . Za vreme t = 5 dana raspadne se 80 % po~etnog broja nekog radioaktivnog elementa. Napisati reakciju i odrediti nepoznati element. sledi da je 11 5B . Kolika bi se oslobodila energija kada bi spajanjem protona i neutrona nastao helijum 2 He 4 mase 1g? Dato: mp = 1. Kako je za 3 Li 7 Z = 3 i A = 7.1888 x 10-27 kg m = 0.6724 x 10-27 kg mn = 1. Koliki je period poluraspada T ? Dato: t = 5 dana ∆N/ N0 = 0. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1.1 x 102 K? (Rez: 9.

Odrediti talasnu du`inu koja odgovara tre}oj spektralnoj liniji u vidljivoj oblasti spektra atoma vodonika. Kolika je energija kvanta svetlosti talasne du`ine 400 nm? (Rez: 5 x 10-17 J) 3. ako se zna da je: mn = 1. ukupna energija elektrona u atomu izmenila se za 2. Koliku energiju treba da ima foton. Koliki je izlazni rad elektrona za tantal.56 eV.6 x 10-19 J). Pomo}u GM-broja~a ustanovljeno je da aktivnost mase 1 kg urana 238 iznosi 11. 13.00992 x 10-27 kg i c = 3 x 108 m/s. (Rez: 1.1 x 10-15 J) 5. Koji element nastaje od 92U 238 posle emisije tri alfa . da bi njegova masa bila jednaka masi elektrona u miru? (Rez: 8. (Rez: 434 nm). (Rez: 486 nm) 12.67265 x 10-27 kg. Kolika je talasna du`ina elektrona ubrzanog potencijalnom razlikom 51 V? (Rez: 1. 4.67495 x 10-27 kg. ako je talasna du`ina svetlosti koja jo{ mo`e da izazove fotoefekat 297 nm.41 x 10-19 J) 11. mp = 1. Kolika je energija utro{ena za ovo pobu|ivanje? (Rez: 9.72 x 10-10 m) 6. Pri emisiji fotona iz atoma vodonika.14 x 10-12 J) 10.2 x 1. Na}i talasnu du`inu emitovanog svetlosnog zra~enja.81 eV) 8. ako se nalazi na drugoj orbiti. Kolika je konstanta radioaktivnog raspada i period poluraspada? (Rez: 4.62 x 1017 s) 9.~estice ( 2α 4 ) i dve beta . Atom vodonika preveden je iz osnovnog u pobu|eno stanje odre|eno glavnim kvantnim brojem 2. 1.~estice ( −1 β 0 ) ? (Rez: 88 Ra 226 ). (Rez: 4. .2. (Rez: 5. Odrediti ukupnu energiju elektrona u atomu vodonika.5 x 103 Bq. mj = 5. Izra~unati energiju veze tricijuma ( 1 H 3 ).55 x 10-18 s-1. Na kojoj orbiti atoma vodonika elektron ima brzinu 734 km/s ? (Rez: n = 3) 7.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful