Програм за полагање пријемног испита из Физике 1. Кинематика транслаторног и ротационог кретања. Равномерно праволинијско кретање.

Равномерно променљиво кретање (са и без почетне брзине). Примери равномерно променљивог кретања (слободно падање – хитац наниже, хитац навише). Кретање тела по кругу. Равномерна ротација. Равномерно променљива ротација (са и без почетнеугаоне брзине). Веза између линијских величина (S, v, a) и угаоних величина (ϕ, ω, α). 2. Динамика транслаторног и ротационог кретања. Њутнови закони механике (I, II и III Њутнов закон). Импулс тела и импус силе. Закон одржања импулса. Сила теже. Силе еластичности. Силе трења. Рад и снага код транслаторног кретања. Механичка енергија (кинетичка, потенцијална и енергија еластичне деформације). Закон одржања енергије. Примери закона одржања енергије и закона одржања импулса (судари тела). Центрипетална и центрифугална сила. Момент силе. Момент инерције. ΙΙ Њутнов закон динамике ротације. Момент импулса и закон одржања момента импулса. Рад, снага и енергија код ротационог кретања. 3. Основне интеракције у природи Гравитационе силе (Њутнов закон опште гравитације). Гравитационо поље Земље (Земљино убрзање). Рад у гравитационом пољу (гравитациона потенцијална енергија и гравитациони потенцијал). Електростатичка сила (Кулонов закон). Електростатичко поље. Рад у електростатичком пољу (потенцијална енергија и напон). Капацитет. Капацитет плочастог кондензатора. Везивање кондензатора. Електростатичка енергија. Једносмерна електрична струја (јачина струје, густина струје). Омов закон за део електричног кола. Везивање отпорника. Омов закон за струјно коло. Електромоторна сила. Везивање извора струје. Рад, снага и топлотно дејство струје. Кирхофова правила. Закони електролизе. Амперов закон. Флукс магнетног поља. Лапласов закон и примена. Електромагнетна индукција. Међусобна индукција и самоиндукција. 4. Физика великог броја честица Гасни закони. Једначина стања идеалног гаса. Основна једначина молекулско-кинетичке теорије идеалног гаса. Основни закони хидростатике (Паскалов закон, хидростатички притисак, Архимедов закон). Једначина континуитета. Бернулијева једначина. Примери уз Бернулијеву једначину (истицање течности и гасова). Сила унутрашњег трења. Стоксова сила. Површински напон и капиларне појаве. Унутрашња енергија и топлотни капацитет. Принципи термодинамике (степен корисног дејства). Промена димензије тела у функцији температуре. 5. Осцилације, таласи и оптика Кинематика хармонијских осцилација. Динамика осцилаторног кретања. Математичко и физичко клатно. Брзина, убрзање и енергија код хармонијског осциловања. Трансферзални и лонгитудинални таласи. Једначина таласа. Брзина таласа у еластичним срединама. Електромагнетне осцилације. Томсонова формула. Електромагнетни таласи. Основни закони геометријске оптике (одбијање и преламање светлости). Тотална рефлексија. Равна и сферна огледала. Једначина сферних огледала. Оптичка сочива. Једначина сочива. Интерференција светлости. Дифракција светлости. Поларизовање светлости. 6. Физика микросвета Закони зрачења апсолутно црног тела (Штеван-Болемонов закон, Винов закон, Планков закон). Кванти светлости. Фотоелектрични ефекат. Де Брољева ротација. Борови постулати (I и II Боров постулат). Атом водоника по Боровој теорији. Линијски спектар атома водоника. Основне карактеристике језгра атома. Дефекти масе и енергија везе. Радиоактивно зрачење. Закон радиоактивног распада. Нулеарна реакција.

Литература: 1. Н.Н. Вердеревскај, С. П. Егорова: Сборник задач и вопросов по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1989. 2. С. И. Кашина, Н. И. Сезонов: Сборник задач по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1983. 3. С. П. Мјасников, Т. Н. Осанова: Пособие по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1976. 4. И. Аничин, Г. Божин и др. : Приручник ( I, II ) за рачунске задатке за I и II разред заједничке основе средњег усмереног образовања, Изд. Научна књига, Београд 1982. 5. Г. Димић, Ц. Жегарац: Збирка задатака из физике, Средњи курс Ц, Изд. Грађевинска књига, Београд 1988. 6. Б. Станић, М. Марковић: Решени задаци са класификационих испита из физике на техничким факултетима, Изд. Научна књига, Београд, 1987. 7. М. Пејевић, Г. Ристић, С. Голубовић: Решени задаци за припрему пријемног испита из физике, Изд. Едиција: Публикације, Ниш, 2000. Могу се користити и други уџбеници Физике за средње школе (гимназија и стручне школе).

1. KINEMATIKA TRANSLATORNOG I ROTACIONOG KRETANJA MATERIJALNE TA^KE (TELA) Kinematika izu~ava razli~ia mehani~ka kretanja tela bez razmatranja uzroka koji izaziva to kretanje. Razlikuju se dva oblika kinematskog kretanja: translatorno i rotaciono. Osnovne kinemati~ke veli~ine kretanja su: put (s), brzina (v) i ubrzanje (a) - translatorno kretanje; ugaoni pomeraj (ϕ), ugaona brzina (ω) i ugaono ubrzanje (α) - rotaciono kretanje

Kinematika translatornog kretanja
Kretanje tela po pravoj liniji sa konstantnom brzinom (v = const) naziva se ravnomerno s s = v ⋅t . (uniformno) pravolinijsko kretanje. Brzina kretanja je v = , a pre|eni put t Ako se telo kre}e tako da na razli~itim delovima pravolinijskog puta ima razli~ite srednje brzine, to je ukupna srednja brzina na celom putu s s + s + K + sn vsr = = 1 2 . t t1 + t 2 + K + t n Kretanje tela kod koga je ubrzanje konstantno (a = const) naziva se ravnomerno promenljivo. Kod ∆v v2 − v1 takvog kretanja srednje ubrzanje asr je asr = = , gde je ∆v - promena brzine a ∆t ∆t t 2 − t1 vremenski interval. Srednja brzina je srednja aritmeti~ka vrednost po~etne vo i krajnje brzine v v +v vsr = 0 . 2 U zavisnosti od znaka ubrzanja, ravnomerno promenljivo kretanje mo`e biti: ubrzano (a > 0) i usporeno (a < 0), a u odnosu na po~etne uslove mo`e biti: kretanje bez po~etne brzine (vo = 0) i kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0). Za kretanje bez po~etne brzine (vo = 0), brzina i pre|eni put dati su slede}im relacijama: v0 + v v at at 2 vsr = s = vsr t = v = at ; = = ; ; v 2 = 2as . 2 2 2 2 Za kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0) je: at 2 2 s = v0t ± v = v0 + at ; ; v 2 = v0 ± 2as ; 2 gde se znak (+) odnosi na ubrzano a znak (-) na usporeno kretanje. Specijalan slu~aj ravnomerno promenljivog pravolinijskog kretanja koje se vr{i sa konstantnim ubrzanjem g = 9,81 m/s2 (ubrzanje Zemljine te`e) je slobodno padanje (hitac nani`e). Kod takvog kretanja va`e slede}e relacije:

za vo = 0
v = gt

za vo > 0

v = v0 + gt gt 2 h = v0t + 2
v 2 = v0 + 2ah
2

gt 2 s=h= 2 v 2 = 2 gh

postavljene na rastojanju so = 90 m jedna od druge istovremeno u istom pravcu po~inju kretanje dva tela. ω i α povezane su sa odgovaruju}im linijskim veli~inama s. 2 2 RE[ENI ZADACI 1. ac = . T Ugaone veli~ine ϕ. U tom slu~aju je l 2πR v2 v= = . R a at = αR ⇒ α = . Jedna~ine koje opisuju rotaciono kretanje tela mogu se izvesti iz jedna~ine translacionog kretanja stavljanjem umesto puta s .ugao obrtanja ϕ (rad). Ukupno ubrzanje je ϕ = ωt . t a za ravnomerno promenljivu rotaciju (ubrzanu α > 0 i usporenu α < 0) je: αt 2 2 ω = ω 0 ± αt .ugaona brzina ω (rad/s) i ubrzanja a ugaono ubrzanje α (rad/s2). ⇒ ϕ = . 2 Kinematika rotacionog kretanja Ako se materijalna ta~ka (telo) kre}e po krugu. Telo koje se kre}e iz ta~ke A ima brzinu 5 m/s. a ac . R . R v v = ωR ⇒ ω = . U tom slu~aju za ravnomernu rotaciju (ω = const) bi}e: . Posle koliko vremena prvo telo dostigne drugo telo? Koliki su pre|eni putevi svakog od tela? . a telo koje se kre}e iz ta~ke B . a ubrzanje ac u pravcu radijusa R i naziva se radijalno ili centripetalno ubrzanje. ϕ = ω 0t ± . v i a slede}im odnosima: s s = ϕR .polupre~nik kruga a T . brzine v .Za hitac navi{e (vertikalan hitac) (usporenog kretanje) je: gt 2 2 v = v0 − gt . ω = ϕ a = at + ac = α 2 R 2 + ω 4 R 2 = R α 2 + ω 4 . h = v0t − . Kod ubrzane rotacje bez po~etne brzine je ω0 = 0. 2 gde znak (+) odgovara ubrzanoj. period rotacije T i frekvencija ν povezane su izrazom 2π ω= = 2πν . to u svakoj ta~ki kru`ne putanje linearna brzina v je u pravcu tangente. v 2 = v0 − 2ah . Iz dve ta~ke A i B. a znak (-) usporenoj rotaciji.obim kruga. t T R gde je l . R 2 2 v 4π R ac = = ω 2R = = 4π 2ν 2 R .projekcija tog ubrzanja na pravac radijusa. ω 2 = ω 0 ± 2αϕ . 2 R T (at je projekcija vektora linearnog ubrzanja na pravac tangente u datoj ta~ki.brzinu 2 m/s. Ugaona brzina ω.period rotacije.

Kolika je brzina drugog tela? Dato: v1 = 12 m/s t1 = 10 s t2 = 15 s Odrediti: v2 . odnosno druge polovine puta t = s1 s = i v1 2v1 t2 = s m 2v v s2 s = . iz ta~ke B polazi autobus brzinom 54 km/h. to je vsr = = 1 2 = 12 .? Re{enje: Po{to oba automobila pre|u isti put razli~itim brzinama za razli~ita vremena. Na kom rastojanju od ta~ke A se automobil susretne sa autobusom? Koliki je pre|eni put autobusa? Dato: s = 17. kre}u}i se ravnomernom brzinom 12 m/s. Iz ta~ke A kre}e se ka ta~ki B automobil brzinom 20 m/s. pre{ao je za 10 s isti put kao i drugo telo za 15 s. Prvu polovinu puta automobil pre|e srednjom brzinom 15 m/s.5 km. pa je s = s1 + s2 = v1t + v2t = (v1 + v2)t. odnosno s0 t= = 30s .5 km. v1 − v2 2.?.? Re{enje: Do ta~ke susreta automobil je pre{ao put s1 a autobus put s2. a autobusa s2 = v2t = 7.5 km = 17.5x103 m v1 = 20 m/s v2 = 54 km/h = 15 m/s Odrediti: s1 .?. vt m v2 = 1 1 = 8 . Kolika je srednja brzina automobila na celom putu? Dato: v1 = 15 m/s v2 = 10 m/s s1 = s2 = s/2 Odrediti: vsr . t2 s 3. a drugo put s2 = v2t. s s v2 2v2 v1 + v2 s + 2v1 2v2 . s2 . Odavde je vreme susreta s t= = 500s . to je: v1t1 = v2t2 odnosno. Iz ovih jedna~ina sledi da je v1t = so + v2t. a drugu polovinu puta srednjom brzinom 10 m/s. Rastojanje izme|u ta~aka A i B je 17. Jedan automobil.? Re{enje: Do ta~ke gde se tela sustignu prvo telo je pre{lo put s1 = so + s2 = v1t. v1 + v2 Pre|eni put automobila je s1 = v1t = 10 km. nasuprot njemu.Dato: so = 90 m v1 = 5 m/s v2 = 2 m/s Odrediti: t-? s1 . s2 . 4.? Re{enje: Kako su vremena prelaska prve. Istovremeno.

Kolika je srednja brzina reke u odnosu na obalu. s2 = 3s/4 Odrediti: v2 . t3 = 10 s s1 = 4 m.? Odrediti: vsr . t2 = 3 h Odrediti: vR .?. za slede}ih 15 s pre|e 14 m i za poslednjih 10 s put od 12 m.? . s2 = 4 m. a s s 3 s 4 tu s1 + s2 + v1 v2 2v1 2v2 m v1 = 2v2 = 24 s 8. a kolika brzina broda u odnosu na vodu? vsr = Dato: s = 54 km t1 = 7 h.5. srednja brzina voza je 20 m/s. pre|e put od 4 m. tu t1 + t2 + t3 s 6. s 4v1 − vsr 7. Re{enje: s s +s +s m vsr = u = 1 2 3 = 1 .? Re{enje: Srednja brzina na celom putu je s s +s s + s2 ( s1 + s2 )v1v2 sv1v2 4v1v2 vsr = u = 1 2 = 1 = = = s1 s2 s tu t1 + t2 s1v2 + s2v1 (v2 + 3v1 ) v2 + 3v1 + v1 v2 4 m 3vsr v1 Re{enjem ove jedna~ine sledi da je v2 = = 13. v . v2 . t2= 5 s. Odavde sledi da je v2 = sr = 12 . a nizvodno 3 h. Brzina voza na prvoj polovini puta je dva puta ve}a nego na drugoj.8 . Kolika je srednja brzina voza na drugom delu puta ako je srednja brzina voza na ~itavom putu 15 m/s ? Dato: v1 = 20 m/s vsr = 15 m/s s1 = s/4 . s3 = 4 m. Pe{ak za 5 s.?. Kolika je srednja brzina pe{aka na celom putu? Dato: t1= 5 s. Kolike su brzine voza du` svakog dela puta ako je srednja brzina voza na celom putu 16 m/s ? Dato: v1 = 2v2 s1 = s2 = s/2 vsr = 16 m/s Re{enje: Odrediti: v1 . Putovanje brodom uzvodno od jednog do drugog grada traje 7 h.? 4v m 3v su s +s s = 1 2 = = 2 . Rastojanje izme|u dva grada koji le`e na istoj reci je 54 km. Na prvoj ~etvrtini puta.

ω . Izjedna~avanjem ovih s (t − t ) km .?.56 . Dato: d = 20 cm. odnosno r = 2∆r = 10 cm.? ωm .?. Materijalna ta~ka kre}u}i se ravnomerno po krugu polupre~nika 0.? Re{enje: .5 h 2t1t2 s + vRt1 km v= = 13. frekvencija.?.25 . sledi da je ωr = 2ω (r − ∆r ) . T .4 rad/s.? n = 5Hz . r = 10 cm t = 3 min = 180 s n = 360 obrta Re{enje: Odrediti: v . Dato: v1 = 2v2 ∆r= 5 cm = 5 x 10-2 m Odrediti: r-? Re{enje: Linijske brzine tih ta~aka su: v1 = ωr i v2 = ω (r − ∆r ) . Kolika je ugaona brzina. period oscilovanja i linijska brzina? Dato: r = 0. male i velike kazaljke ~asovnika? Odrediti: ωs . ν . Odrediti period rotacije.? T= t = 0.28 rotacije T = = 0. Brzina broda u odnosu na vodu je jedna~ina sledi da je vR = 2 1 = 4. Linijska bzina je v = . ω .vR)t1 a nizvodno s = (v + vR)t2. T s s 11. Uz dati uslov. t1 h 9. Odrediti radijus rotiraju}eg to~ka. v = ωr = 1.? ωv .2 s . a period t 2πR rad 1 = 6.Re{enje: Za kretanje broda uzvodno je s = (v . 12. ugaonu brzinu i linijsku brzinu ta~ke na obodu kotura. Kotur pre~nika 20 cm rotira ravnomerno i na~ini 360 obrtaja za 3 minuta.5s n .?. ν T s 10. Kolike su ugaone brzine sekundne. T . ω= 2π rad rad = 12. Ugaona brzina je ω = 2πν =31. ako je linijska brzina ta~ke na obodu to~ka dva puta ve}a od ta~ke koja le`i za 5 cm bli`e osi to~ka.5 .2 m na~ini 300 obrtaja za vreme 1 min.?.2 m t = 1 min = 60 s n = 300 obrta Re{enje:Frekvencija obrtanja je ν = Odrediti: v .

Na}i ubrzanje tela. Dato: t=5s s = 50 cm v1 = 4v2 Re{enje: Ubrzanje tela je a = Odrediti: a-? ∆v v2 − v1 4vo − vo 3vo at = = = . a .4t2 t=5s Odrediti: vo . Dato: s = 15t + 0. Koliki je pre|eni put za vreme 7 s? Dato: t1 = 5 s. njegovu brzinu posle 5 s kretanja i pre|eni put.14 = = 1.26 ⋅ 10− 5 . Tm = 24 x 60 x 60 s = 86400 s.Periodi rotacije su: Ts = 60 s.? at at Pre|eni putevi tela za vreme t1 i t2 su: s1 = 1 i s2 = 2 . Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 15t + 0. Pri ravnomerno ubrzanom kretanju iz stanja mirovanja telo je pre{lo za 5 s put 90 cm.14 = = 0. sledi da je vo = 15 m/s i a/2 = 0. s = v0t + = + = 5t s 2 3 2 6 . Ts s 60 ωm = rad 2π 2 ⋅ 3. s2 t 2 t1 14. Tv = 60 x 60 s = 3600 s. Odavde sledi da je vo = . 2 Brzina kretanja posle 5 s je v = v0 + at =19 m/s a pre|eni put s = 86 m.? 2 2 Re{enje: Upore|ivanjem date jedna~ine sa jedna~inom kretanja u op{tem obliku at 2 i s = 15t + 0.4 m/s2. Tv s 86400 13.104 .4t2. s = v0t + 15.74 ⋅ 10− 3 . Kona~no sledi da je a = 2 = 2. v . Tv s 3600 rad 2π 2 ⋅ 3.?. pri ~emu se njegova brzina pove}a 4 puta.14 = = 7. Odgovaraju}e ugaone brzine su: ωs = ωv = rad 2π 2 ⋅ 3. t2 = 7 s s1 = 90 cm Re{enje: Odrediti: s2 . Odrediti ubrzanje tela smatraju}i da je ono konstantno. s .?.8m . Telo pre|e put 50 m za vreme od 5 s.4 2 .?. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 2 s1 t1 t = 2 odnosno s2 = s1 22 = 2s1 = 1.4t2 . Pre|eni put je ∆t t2 − t1 t t 3 6s m at 2 at 2 at 2 5at 2 . po~etnu brzinu.

Iz relacije v1 = 2as1 sledi 2 s2 s 2 v s1 = 1 = 96m 2a 17.? a . Na}i ugaono ubrzanje i broj obrta na~injenih za to vreme. sledi 2πn = αt 2 2 . α . to je i ω = ω 0 − αt . sledi uz ϕ = 2πn. Koliko je ubrzanje automobila i koliki je put on pre{ao u trenutku kad je imao brzinu 25 m/s? Dato: v1 = 25 m/s. U jednom trenutku on ima brzinu 25 m/s. Na ostalom delu puta 150 m brzina mu je 40 m/s.28 .? v2 − v1 m 2 = 3.5 m/s2 i po~etnom brzinom 20 m/s voz se posle izvesnog vremena zaustavi. Kre}u}i se ravnomerno usporeno sa usporenjem 0. Dato: t = 60 s ν1 = 300 obr/min ν2 = 180 obr/min Odrediti: n .? Re{enje: Kako se to~ak kre}e ravnomerno usporeno.?. α . v2 = 40 m/s s2 = 150 m Re{enje: Kako je v2 = v0 + 2as2 sledi da je a = 2 2 2 2 Odrediti: s1 . Iz relacije v = v0 − at . Odrediti: ugaono ubrzanje i kona~nu ugaonu brzinu. .? αt 2 2 brzina je ω = αt = 62.25 2 . Pre|eni put je s = v0t − = 400m . Zamenom ωo = 2πνo i ω = 2πν sledi 2π (ν o − ν ) rad α= = 0.5 m/s2 Re{enje: Odrediti: s-?t-? vo at 2 = 40 s .16.8 rad/s.?. To~ak koji rotira na~ini za prvih 10 s 50 obrta. za v = 0. Odavde je α = 4πn rad = 6. Ugaona 2 t s 19. Ugaono pomeranje je t s . Automobil polazi iz stanja mirovanja i kre}e se ravnomerno ubrzano. Rotiraju}i to~ak smanji pri usporenju za vreme od 1 min svoju frekvenciju od 300 obr/min na 180 obr/min.21 2 . Rotacija to~ka je ravnomerno ubrzana. Posle kog vremena se voz zaustavi i koliki je pre|eni put za to vreme? Dato: vo = 20 m/s a = 0. a 2 18. sledi t = Dato: t = 10 s n = 50 obrta Re{enje: Iz relacije ϕ = Odrediti: ω .

Odrediti linijsku i ugaonu brzinu i normalno ubrzanje ta~ke ako ona izvr{i 25 obrta za 10 s.2 rad/s. ωo ν 2πν ωo 2 2πν . odakle je r 2 . r da je 2at = at t 2 . Za ϕ = 2πn i ωo = 2πνo sledi 2πn = 2πν ot − αt 2 2 . odakle je 2 = 240obrta .5 an Re{enje: Iz jedna~ine an = t= 2r = 2.ϕ = ω 0t − αt 2 2 . Zamenom ovih izraza u jedna~inu kretanja t 21. 2π 20. a normalno ubrzanje an = v rad ω r = = ω 2 r = 18 . Koliko je vremena pro{lo od trenutka isklju~enja do potpunog zaustavljanja? n= Dato: n = 75 obrta ν = 900 obr/min = 15 Hz Re{enje: Iz jedna~ine ω = ω 0 − αt .256 m . uz ω = 0 sledi α = Odrediti: t-? 2πν ot − αt 2 ωo t = 2ω ϕ ω 2 = ω 0 2 − 2αϕ . a linijska brzina v = ωr = 2π r = 2πnr = 1. Odavde je t 2ω oϕ 2ϕ 2 ⋅ 2πnn 2n t= = = = = 10s .?.25s . Materijalna ta~ka se kre}e po krugu polupre~nika 10 cm ravnomerno ubrzano sa tangencialnim ubrzanjem 40 m/s2. T t s Ugaona brzina je ω = v/r = 15. r r s 2 2 2 22.? an . ω . Za koje }e vreme od po~etka kretanja tangencijalno ubrzanje biti polovina vrednosti normalnog ubrzanja? Dato: r = 10 cm at = 4 x 10-2 m/s2 at = 0. Dato: n = 25 obrta t = 10 s r = 8 cm Re{enje: Odrediti: v . Ventilator rotira sa frekvencijom 900 obr/min. daje ω 2 = o . at Odrediti: t-? v2 .? Period oscilovanja je T=t/n. Posle isklju~enja on na~ini 75 obrta do zaustavljanja. Materijalna ta~ka ravnomerno rotira po krugu polupre~nika 8 cm. sledi uz an = 2at i v = att .

Kolika je brzina drugog automobila. Telo pada sa visine 500 m.25m . s = h = prvog tela je s1 = v0t − Odavde je t = vo . Istovremeno sa najvi{e visine koju ono mo`e dosti}i ba~eno je drugo telo vertikalno nani`e istom po~etnom brzinom. Jedan automobil kre}u}i se ravnomerno sa brzinom 12 m/s pre|e za 10 s put kao i drugi automobil za 15 s. sekunde. Kako je s = s1 + s2 = 2vot. 2 ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD 1.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Visina sa koje je telo palo je h = Odrediti: h-? gt 2 g (t − ∆t ) 2 =h1 + h2. Dato: vo = 8 m/s g = 9. sledi da je vreme padanja tela t = = 10 s.23. 2 Iz izraza h = 24.81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Odrediti: ∆h . Pre|eni put do poslednje sekunde 2 h g (t − ∆t ) 2 je h1 = = 405m . (Rez: v2 = 9 m/s).h1 = 95 m. Dato: h2 = 20 m g = 9. to je 2vot = o . Telo je ba~eno vertikalno navi{e sa po~etnom brzinom 8 m/s.2s . U poslednjoj sekundi slobodnog padanja telo pre|e put 20 m. Jedna~ina kretanja 2g 2 2 v gt 2 gt 2 a drugog s2 = v0t + . 2 2 2g vo = 0. tako da je pre|eni put u poslednjoj sekundi ∆h = h . . gde je h1 = visina do poslednje 2 2 gt 2 g (t − ∆t ) 2 ∆t h = + h2 odakle je t = + 2 = 2. Odrediti vreme susreta tela. Izjedna~avanje ovih izraza daje: 2 2 2 g∆t odnosno h = gt 2 = 31.5s .? gt 2 2g . Odrediti pre|eni put tela u poslednjoj sekundi padanja? Dato: h = 500 m g = 9. Na}i visinu sa koje je telo palo.81 m/s2 2 Odrediti: t-? Re{enje: Iz jedna~ine v 2 = v0 − 2 gh sledi uz v = 0 u najvi{oj ta~ki. 4g 25.

(Rez: a ≈ 0. v = 21 m/s.5 min. Koliko pomeranje izvr{i njen kraj za 1 minut. Za koje vreme ono pre|e poslednjih 100 m? (Rez: t ≈ 0. a drugu brzinom 40 km/h. α = 0. drugo ravnomerno ubrzano bez po~etne brzine i ubrzanjem 9. Prvu polovinu vremena svog kretanja automobil se kre}e brzinom 80 km/h. Odrediti ubrzanje i vreme usporenog kretanja voza. (Rez: α = 3. Telo slobodno pada sa visine 50 m.8 m/s2. 3.4 m). s = 130 m). 6.8t2. Voz. Sa kolikim ubrzanjem se kre}e automobil? Odrediti pre|eni put automobila posle 10 s od po~etka kretanja.8 m/s2.2 rad/s2). a tako|e i ugaono ubrzanje.7 m/s).6 m). Odrediti srednju brzinu kretanja automobila. 11. To~ak koji vr{i ravnomerno kretanje. t = 53 s).5 s).2 m. Posle koliko vremena drugo telo dostigne prvo? (Rez: t = 20 s). (Rez: a = 0. 4. s = 7.5 m. 9. . Na}i ugaono ubrzanje to~ka. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 5t + 0. dosti`e ugaonu brzinu 20 rad/s posle 10 obrta od po~etka kretanja. Po istom pravcu iz jedne ta~ke istovremeno zapo~inju kretanje dva tela: jedno ravnomerno sa brzinom 98 m/s. Turbina koja ima pre~nik radnog to~ka 9 m izvr{i za 1 minut 68. (Rez: vsr = 16.6 m/s2. 12. vo = 5 m/s. (Rez: n = 90 obrta. Odrediti brzinu krajeva lopatica toplotne turbine.2.37 m). Rotiraju}i to~ak sa frekvecijom 120 obrta/min zaustavlja se u toku 1. Odrediti po~etnu brzinu i ubrzanje tela. (Rez: l = 0. 10. idu}i po horizontalnom putu brzinom 35 km/h zapo~inje da se kre}e ravnomerno usporeno i prelazi 600 m. pri ~emu na kraju toga puta ima brzinu 45 km/h. (Rez: v = 32 m/s).2 obrtaja.14 rad/s2). 7. Za prvu sekundu posle po~etka kretanja automobil pre|e 1. Na kojoj visini se tela susretnu? (Rez: h ≈ 19. Smatrati to kretanje za ravnomerno usporeno. odrediti broj obrta to~ka do zaustavljanja. Istovremeno sa povr{ine Zemlje ba~eno je vertikalno navi{e drugo telo sa po~etnom brzinom 20 m/s. Telo pada sa visine 2000 m. Minutna kazaljka uli~nog ~asovnika ima du`inu 3. 5. Kolika je brzina i pre|eni put posle 10 s od po~etka kretanja tela? (Rez: a = 1. 8.05 m/s2.

a veli~ina ∆p = m∆v . r r Proizvod mase tela i brzine je impuls tela p = mv ( p = mv ) . Intenzitet te sile je Q = mg (Q = mg ) gde je g = 9. sila elasti~nosti. ∆t ∆t r r r r Veli~ina Fsr ∆t = I naziva se impuls sile.veli~ina deformacije (na primer apsolutno istezanje). ili u skalarnom obliku F = ma ⇒ a = . U mehanici se razlikuju tri vrste sila: sila te`ine. Taj uslov ispunjen je ako je zbir svih sila jednak nuli. sila trenja i sila elasti~nosti.dinamika rotacionog kretanja ili dinamika tvrdog tela. relativna deformacija ε = ∆l/l proporcionalna naponu τ = F/S ∆l 1 F ES = ⇒ Fe = ⋅ ∆l = k∆l .restituciona konstanta ili krutost (N/m) a ∆l . Dinamika translacionog kretanja Dinamika translacionog kretanja bazirana je na tri Njutnova zakona: Promene stanja mirovanja ili stanja ravnomernog kretanja defini{e I Njutnov zakon (zakon inercije). a Fn . gde je k . l E S l gde je E Jungov modul elasti~nosti (N/m2). Razlikuju se dva oblika dinami~kog kretanja: . m m Jedinica sile je 1N = kgm/s2. a S . Gornja jedna~ina predstavlja osnovnu jedna~inu dinamike materijalne ta~ke. U granici elasti~nosti. gde je µ .promena impulsa tela: Impuls sile jednak je promeni impulsa tela. r r r r ∆v ∆v Kako je asr = . Sile trenja javljaju se pri kontaktnom dejstvu izme|u tela (sila trenja mirovanja. Mera za inerciju je masa tela. Fsr ∆t = m∆v = ∆p = mv2 − mv1 = p2 − p1 . V Izmena stanja mirovanja ili kretanja uslovljena je dejstvom sile.2.).povr{ina preseka.normalna komponenta sile te`ine. Sila trenja klizanja je Ftr = µFn . sabijanje.koeficijent trenja klizanja. Sila trenja kotrljanja je F Ftr = µ k n .linearna dimenzija tela do deformacije. Sila trenja ima uvek suprotan smer od smera kretanja tela. Sile elasti~nosti ne izazivaju kretanje tela ve} samo promenu forme (oblika) tela (na primer istezanje. Masa m jedinice zapremine tela je gustina tela ρ = ⇒ m = ρV .81 m/s2 ubrzanje Zemljine te`e.dinamika translacionog kretanja. Sila te`ine (sila te`e) je rezultat gravitacione sile privla~enja Zemlje (i drugih nebeskih tela) koja r r dejstvuju na telo. smicanje i td. to je Fsr = m ⇒ Fsr ∆t = m∆v . proporcionalna je veli~ini deformacije Fe = -k∆l. l . Ako se radi o elasti~noj deformaciji istezanje ili sabijanje ({tapa ili `ice) tada je prema Hukovom zakonu. DINAMIKA TRANSLACIONOG I ROTACIONOG KRETANJA TELA Dinamika izu~ava kretanja razli~itih tela pod uticajem sila koje izazivaju ta kretanja. shodno Hukovom zakonu. sila trenja klizanja i sila trenja kotrljanja). r . ili dinamika materijalne ta~ke i . Vezu izme|u sile F i ubrzanja a defini{e II Njutnov zakon dinamike (mehanike) r r r r F F F = ma ⇒ a = .

tada je ukupno dejstvo svih sila. Za slu~aj da telo poseduje po~etnu brzinu vo .projekcija sile na pravac puta. bi}e m 2 A = mas = (v 2 − vo ) .. A Fs = = Fv .pre|eni put. Ako je F = const i ako se pravac sile i puta poklapaju. s . gde je F . izvr{eni rad je A = Ftr s = µFn s . 2 Rad protiv elasti~ne sile pod dejstvom spolja{nje sile na putu s koja se menja od 0 do Fmax (Fsr = Fmax/2). 2 . Jedinica rada je d`ul (J). odnosno sila akcije jednaka je sili reakcije. rezultantna sila. P = Elasti~na potencijalna energija jednaka je izvr{enom radu protiv dejstva elasti~ne sile ks 2 Ep = A = . 2 Kineti~ka energija jednaka je izvr{enom radu konstantne sile pri promeni njegove brzine m 2 2 Ek = A = (v2 − v1 ) .koeficijent trenja kotrljanja. A Psr = t Trenutna snaga je grani~na vrednost srednje snage.ugao izme|u pravca sile i puta. + Fn = ∑ Fi = ma . 2 2 Brzina vr{enja rada naziva se snaga.. bi}e za Fe = -ks/2 ks ⋅ s ks 2 A = Fe s = = . i =1 Ako neko telo (materijalna ta~ka) vr{i pomeranje pod dejstvom sile. jednaka n r r r r r r F = F1 + F2 + . Ako se pod dejstvom konstantne sile F telo ravnomerno ubrzava na putu izvr{eni rad je mv 2 A = Fs = mas = .polupre~nik kotrljaju}eg tela. Ako jedno telo dejstvuje na drugo izvesnom silom. Jedinica rada je 1J = 1Nm. α .pre|eni put (visina). Ako se telo ravnomerno kre}e u suprotnom pravcu od pravca dejstva sile te`e. gde je Q = mg sila te`e. odnosno srednja snaga Psr je izvr{eni rad u jedinici vremena. tada je izvr{eni rad protiv sile te`e A = Qs = Qh = mgh . a r . s = h . Potencijalna energija tela u polju sile te`e jednaka je izvr{enom radu protiv sile te`e E p = A = mgh . Fn = Fcosα . tada ta sila na tom putu izvr{i rad s r A = F ⋅ s = Fs cos α = Fn s . tj. t t Energija tela je njegova sposobnost za vr{enje rada. Ako na telo dejstvuju vi{e sila.intenzitet sile. 2 jer je 2as = v2. tada i drugo telo dejstvuje na prvo silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smera (III Njutnov zakon) r r F1 = − F2 .gde je µ . izvr{eni rad je A=Fs. Ako se telo kre}e konstantnom brzinom protiv sile trenja.

.. m1 + m2 m1v1 mv ⎛ m + m2 ⎞ 2 + 2 2 =⎜ 1 ⎟v + ∆Ek gde je ∆Ek gubitak kineti~ke energije posle sudara. Za izolovani rotiraju}i sistem ( ∑ M = 0 ) ukupni moment impulsa ostaje nepromenjen L = L1 + L2 + L3 + . Ukupni moment sila koje dejstvuju na telo jednak je sumi momenata svih sila: M = M1 + M2 + M3 + . 2 2 ⎝ 2 ⎠ 2 2 Dinamika rotacionog kretanja Ako ta~kasta masa ili centar mase tvrdog tela vr{i kru`no kretanje po krugu polupre~nika r. + pn = ∑ pi = const. I = mr2. odnosno v = 1 1 .. r Sila koja ima suprotan smer dejstva od Fcp ali isti intenzitet je inercijalna sila i naziva se r r centrifugalna sila Fcf = − Fcp ... odnosno t t M = Iα.+ Mn = ∑M i =1 n i . n r r v r r p = p1 + p2 + . . Moment inercije tela jednak je sumi momenata inercije svih materijalnih ta~aka IT = ∑ m1ri . i =1 U zatvorenom sistemu (izolovanom) mehani~ki oblici energije ostaju nepromenjeni (Zakon odr`anja energije)...U izolovanom (zatvorenom) sistemu u kome ne dejstvuju spolja{nje sile ukupni impuls ostaje nepromenjen. tada u svakoj ta~ki putanje na telo dejstvuje centripetalna sila sa pravcem ka centru rotacije mv 2 Fcp = macp = = mω 2 r = 4π 2ν 2 mr .. Ovaj izraz predstavlja II Njutnov zakon dinamike rotacije Moment impulsa tela L u odnosu na nepokretnu osu jednaka je sumi momenata impulsa svih materijalnih ta~aka tvrdog tela i defini{e se kao proizvod iz momenta inercije i ugaone brzine Za F = const. moment sile M = Fr = mar = L = ∑ Li = ω ∑ I i = Iω . Moment inercije I materijalne ta~ke u odnosu na zadanu osu rotacije jednak je proizvodu iz mase te ta~ke i kvadrata rastojanja od ose rotacije. Proizvod sile F i normalnog rastojanja r (kraka sile) izme|u pravca dejstva sile i ose rotacije je moment sile M=Fr.+ Ln = i =1 i =1 n n ∑L i =1 n i = const .. Zakon odr`anja impusa i zakon odr`anja energije primenjeni na neelasti~ni sudar dvaju tela masa m1 i m2 sa brzinama v1 i v2 daju: m v + m2v2 m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v . 2 n i =1 mvr mωr 2 = = mαr 2 . gde je v zajedni~ka brzina tela posle sudara. Ek + E p + Erot = Eu = const .

Saglasno izrazu Ek = mv2/2.4 N . Dato: a = 0. to je izvr{eni rad konstantnog momenta sile Mrϕ A = Fs = = Mϕ . 2 2 RE[ENI ZADACI 1. r Snaga rotacije.3 8 m/s2 i po~etnom brzinom 54 km/h. Koliki je intenzitet sile? Dato: m = 0. Ukupna kineti~ka energija rotiraju}eg tela jednaka je sumi energija svih elemenata mase tela. 3.81 m/s2 Odrediti: Ftr . 2. Na}i sili otpora vazduha. Pre|eni put se dobija iz jedna~ine 2 v 2 v 2 = v0 − 2as gde uz v = 0 odakle je s = 0 = 25m . Vagon mase 20 t kre}e se ravnomerno usporeno s ubrznjem 0. Na}i silu trenja koja dejstvuje na vagon. analogno snazi translacije P = Fv. vreme kretanja vagona do zaustavljanja i pre|eni put. Telo mase 0.? Re{enje: Kako na telo koje pada dejstvuje sila te`ine Q = mg i sila otpora F (koja ima suprotan smer od sile te`ine). ukupna kineti~ka energija je mv 2 Iω 2 T Ek = Ek + EkR = + .3 m/s2 v = 15 m/s. t . Kako je F = M/ϕ i s = rϕ. m = 20 t Odrediti: Ft . 2 2 2 Izmena ugaone brzine od ω1 do ω2 dovodi do promene kineti~ke energije I (ω 2 − ω1 ) ∆Ek = . bi}e P = Mω. bi}e mv 2 mω 2 r 2 Iω 2 Ek = = = .Definicija rada kod translacionog kretanja kao proizvod iz sile i pomeraja primenljiva je i za rotaciono kretanje. to je jedna~ina kretanja mg − Ftr = ma ⇒ Ftr = m( g − a ) = 5. Vreme zaustavljanja vagona je t = vo/a = 2a 50 s. 2 Ako telo istovremeno vr{i translaciju i rotaciju.?. Dato: a = 8 m/s2 g = 9.? Re{enje: Sila trenja dejstvuje u suprotnom smeru od smera kretanja vagona sa intenzitetom Ftr = ma = 6 x 103 N.5 kg v = 4 m/s s = 20 m Odrediti: F-? .?.5 kg po|e iz stanja mirovanja i posle pre|enog puta 20 m ima brzinu 4 m/s. s . Telo mase 3 kg pada u vazduhu s ubrzanjem 8 m/s2.

Krutost opruge je 200 N/m. ako se telo kre}e sa ubrzanjem 1 m/s2. m s 7. Voz mase 104 t kre}e se brzinom 36 km/h. Kada je voz pre{ao put 250 m njegova brzina je bila 36 km/h. 2m 5.6 x 105 N. odnosno ubrzanje a 2 s = vot − Ft 2 = 510m .2 N . Kolko rastojanje pre|e voz za 1 min od po~etka ko~enja? Re{enje: Iz jedna~ine F = ma i v2 = 2as. Sila otpora pri kretanju voza je 6 x 10-3 te`ine voza. Odrediti koeficijent trenja. Telo mase 2 kg vu~e se po horizontalnoj povr{ini pomo}u opruge koja se pri kretanju istegne za 2 cm. to je a = ks m =2 2. Pre zaustavljanja on zapo~inje ko~enje silom 2 x 105 N. Telo mase 100 kg kre}e se po horizontalnoj povr{ini pod dejstvom sile 250 N. Dato: m = 2 kg k = 200 N/m s = 2 cm Odrediti: a-? Re{enje: Kako je ubrzanje tela a = F/m i Fe = -ks. Odavde je F − ma µ= = 0. mg 6. Zamenom se dobija Odrediti: s-? at 2 .Ftr odakle je F = ma + Ftr = 2. Dato: m = 102 kg F = 250 N a = 1 m/s2 Odrediti: µ-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je F − Ftr = ma ⇒ F − µmg = ma . Odrediti ubrzanje tela. Voz mase 103 t kre}e se ravnomerno ubrzano po horizontalnom putu. 2s 4. Sila ko~enja voza je F = ma. Kolika je vu~na sila voza? Dato: m = 103 t v = 36 km/h Ftr = 6 x 10-3 mg Odrediti: F-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je ma = F . . sledi da je F = Dato: m = 104 t vo = 36 km/h t = 1 min Re{enje: Jedna~ina kretanja voza je s = v0t − = F/m.mv 2 = 0.1 .

Na telo mase 2 kg koje se kre}e brzinom 5 m/s u jednom trenutku po~inje da deluje sila 6 N u pravcu kretanja tela. Te`inu {tapa zanemariti.2 ? Dato: m = 1. Koliki je Jungov modul elasti~nosti materijala `ice? Dato: l = 1. F = m(a + µg ) = 3.2 t a = 1 m/s2 µ = 0. b) vreme za koje }e se telo zaustaviti kada sila ima suprotan smer od smera kretanja? Dato: m = 2 kg vo = 5 m/s t=2s F=6N Odrediti: v . Du`ina {tapa je l = 2 m. apsolutno i relativno istezanje.9 mm S = 3 mm2 F = 200 N Re{enje: Iz Hukovog zakona Odrediti: E-? F ∆l F l N =E ⇒E= = 11.2 Odrediti: F-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja ma = F . Bakarna `ica du`ine 1.? Re{enje: a) U slu~aju kada se telo kre}e ubrzano sa po~etnom brzinom vo . odakle je v = = 11 . Kolika je: a) brzina kojom }e se telo kretati u pravcu dejstva sile posle vremena 2 s. obe{en je teg te`ine 10 kN.5 m i povr{ine po pre~nog preseka 3 mm2 izdu`i se za 0. kretanja bi}e t F 10. jedna~ina kretanja je v − vo Ft + mvo m F = ma = m . t .2 t.?.Ftr sledi uz Ftr = µmg. mase 1. Dato: l=2m E = 2 x 1011 N/m2 Odrediti: σ .? . ~iji gornji deo je pri~vr{}en. jedna~ina v v F = m o . Za donji deo {tapa. Jungov modul elasti~nosti je 2 x 1011 Pa . Kolika je vu~na sila automobila ako je koeficijent trenja 0.?.6 s. t m s b) U slu~aju kada se telo kre}e usporeno i za vreme t njegova krajnja brzina je v = 0. zapo~inje kretanje sa ubrzanjem 1 m/s ? . Odrediti napon u {tapu.8. ∆l .9 mm pod dejstvom sile 200 N.5 m ∆l = 0. a povr{ina popre~nog preseka 3 cm2. Automobil. S l S ∆l m 11.11 ⋅ 1010 2 . odnosno t = m o =0. 9.6 ⋅ 103 N .

Fs = Odrediti: F-? m 2 m 2 2 (v − vo ) ⇒ F = (v 2 − vo ) = 0. Koliku snagu razvija lokomotiva? Dato: t = 10 min v = 200 m/s m = 600 t Re{enje: Kako je P = Odrediti: P-? A Fs mas mv 2 = = i v2 = 2as. v = 72 km/h Re{enje: Iz jedna~ine A = ∆Ek.S = 3 cm2. ∆Ek . Koliko je ubrzanje sa kojim se telo kre}e? Dato: h=2m A = 144 J m = 3 kg g = 9. a relativno istezanje = = 1. t v t 2t 14. mh s 13. Lokomotiva mase 600 t polazi iz stanja mirovanja i kroz 10 min dostigne brzinu 20 m/s kre}u}i se ravnomerno ubrzano. Iz Hukovog zakona sledi da je apsolutno S S σl ∆l σ istezanje ∆l = = 0.33mm . Dato: m2 = 0.?.33 ⋅ 107 Pa .5 km? Dato: s = 500 m m=4t vo = 54 km/h. Telo mase 1. E l E Re{enje: Normalni napon je σ = 12. to je P = = 200kW . pri ~emu na visini 2 m ta sila izvr{i rad 144 J. pa je A m a= − g = 14 2 . tj.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa telom mase 0.5 kg Odrediti: v .7kN .5 kg i brzine 4 m/s.66 ⋅ 10− 4 m . Telo mase 3 kg kre}e se vertikalno navi{e pod dejstvom konstantne sile protiv dejstva sile te`e. Kolika je vu~na sila motora kamiona mase 4 t u slu~aju kada on pove}a brzinu od 5 km/h na 72 km/h na putu od 0.81 m/s2 Odrediti: a-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja tela F − Q = ma = F − mg sledi da je F = ma + mg = m(a + g ) . Sila F odre|uje se iz izraza za rad F=A/h. kao i gubitak kineti~ke energije posle sudara. F = 104 N F Q = = 3.5 kg m1 = 1. Odrediti brzinu tela posle sudara. 2 2s 15.

Srednja snaga je Psr = Fvsr.01 v = 36 km/h Re{enje: Iz jedna~ine kretanja F − µmg = ma ⇒ F = ma + µmg ⇒ a = Kako je P = Fv.5 kW. v2 = 72 km/h µ = 0.8 km P = 3000 kW Odrediti: t-? . F=P/v. to je 2 2 ⎡ ⎛ v2 2 v12 ⎞⎤ 6 ⎟ A = m ⎢ µgs + ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟⎥ =1.01. v2 = 4 m/s Re{enje: Iz zakona odr`anja impulsa m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v i zakona odr`anja energije m v + m2v2 m1v1 mv v2 + 2 2 = (m1 + m2 ) + ∆Ek . 2s 18. ako se on kre}e ravnomerno? Dato: F = 250 kN s = 10. m1 + m2 2 2 2 16. Kako je F = A/s i vsr = (v1 + ⎢ ⎝ ⎠⎥ ⎦ ⎣ A v2)/2. Vu~na sila lokomotive je 250 kN.v1 = 2 m/s. Za koje vreme voz pre|e rastojanje 10.1 2 . Kako je Ftr = µmg. mv s 17. Dato: m = 500 t P = 106 W µ = 0.? Re{enje: Motor automobila izvr{i rad protiv sile trenja i rad na pove}anju kineti~ke energije: 2 2 m v2 m v1 A = Ftr s + ( − ) . a snaga 3000 kW. Ako je koeficijent trenja 0.8 km. P . to je P = (v1 + v2 ) = 6. tj. odrediti izvr{eni rad motora i njegovu srednju snagu. Lokomotiva vu~e voz mase 500 t po horizontalnom putu. sledi v = 1 1 =2.25 m/s i ∆Ek = 2 J.01.3 x 10 J.?. na}i ubrzanje voza u momentu kada je njegova brzina 36 km/h. Ako je masa automobila 3 t a koeficijent trenja 0.01 Odrediti: A . to je a = Odrediti: a-? 2 2 F − µmg m P m − µg = 0. Dato: m=3t s = 3 km v1 = 36 km/h. Snaga lokomotive je konstantna i jednaka 106 W. Na horizontalnom delu puta du`ine 3 km brzina automobila uve}a se sa 36 km/h na 72 km/h.

Dato: m = 180 t h=6m P = 4 kW t=1h Re{enje: Stepn iskori{}enja motora je η = Odrediti: η-? Pk mgh = = 76% .Re{enje: Iz izraza za snagu P = A Fs Fs = ⇒t = = 900s = 15 min . v2 = 2.375 J .? a gubitak energije ∆Ek = (m + m2 ) v 2 = 0. Snaga motora elevatora je 4 kW.2 kg kre}u se jedna drugoj u susret. A = mgh + mah ⇒ a = = 2. m1v1 mv + 2 2 − 1 2 2 2 m1v1 + m2v2 m =4 . Dve kugle masa 0. Odrediti koeficijent iskori{}enja. Dato: m1 = 0.3 kg m2 = 0. to je. Elevator podi`e 180 t zemlje na visinu 6 m u toku 1 h.19 2 . pri ~emu njegov motor koristi snagu 1 MW. Brzina prve kugle 5 m/s a druge 2. m1 + m2 s 21.5 m/s Re{enje: Zajedni~ka brzina oba tela posle sudara je v = 2 2 Odrediti: ∆Ek . Telo mase 10 kg podignuto je na visini 2 m. pri ~emu je izvr{en rad od 240 J .5 m/s. Sa kojim ubrzanjem je podignuto telo? Dato: m = 10 kg h=2m A = 240 J Re{enje: Kako je izvr{eni rad A = mgh + Odrediti: a-? mv 2 A − mgh m . Voz u metrou kre}e se me|u stanicama konstatnom brzinom 60 km/h. t t P 19. P P 22.3 kg i 0. 2 mh s 20. uz v2 = 2ah. ^emu je jednaka sila otpora pri kretanju ako je koeficijent iskori{}enja motora 80% .2 kg v1 = 5 m/s. odrediti gubitak energije pri sudaru. Smatrati sudar neelasti~nim.

ηv 23.8 Re{enje: Kako je Pk = ηP = ηFv ⇒ F = Odrediti: F-? Pk = 48kN . Kako je 2 2 . Koliko je ukupna energija kugle? Moment inercije kugle je I = 2mr2/5 Dato: v = 5 m/s m = 2 kg I = 2mr2/5 Re{enje: Kako je ukupna energija kugle E = Odrediti: E-? mv 2 Iω 2 mv 2 2mv 2 + = + = 35 J . Dato: r = 10 cm m = 2 kg I = mr2/2 t=3s ν = 5 ob/s Re{enje: Iz jedna~ine M = Ft r = Iα ⇒ Ft r = Odrediti: F-? ω = ω o − αt ⇒ α = 2πν πmrν uz uslov ω0 = 0. Kugla mase 2 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 5 m/s. Kolika je srednja sila otpora zemlje? (Otpor vazduha zanemariti) Odrediti: F-? Dato: v0 = 4 m/s h = 100 m s = 0. odnosno F = .Dato: v = 60 km/h Pk = 1 MW η = 0. 2 2 2 10 25. Homogeni disk mase 2 kg i polupre~nika 10 cm rotira oko svoje ose s frekvencijom 5 ob/s.2 m. Zamenom se dobija da je Ft = = 1. Telo mase 2 kg pada sa visine 100 m po~etnom brzinom 4 m/s i pri udaru u zemlju zabije se u nju do dubine 0. Kolikom tangencijalnom silom treba delovati na obodu to~ka da bi se on zaustavio za 3 s? Moment inercije diska je I= mr2/2. 2 s 2s 24. to je: 2 mv 2 mgh mvo Fs = mgh + ⇒F= + ≈ 10kN .2 m Re{enje: Kako je izvr{eni rad jednak ukupnoj energiji tela u trenutku udara o Zemlju. t t mr 2α mrα .05 N .

Koliki put }e pre}i lopta do zaustavljanja ako je sila trenja 5 N ? Moment inercije lopte je I = 2mr2/5.? Iω 2 Mω 2 P P = Mω = 2πnω = 2. Dato: v = 2 m/s m = 5 kg I = 2mr2/5 Ft = 5 N Odrediti: s-? Re{enje: Kako je izvr{eni rad protiv sile trenja jednak ukupnoj energiji Fs = mv 2 Iω 2 1 3mv 2 + .8 vo probio bi dasku debljine d1 pa je 2 mv Fd1 = 0.?.? Re{enje: Kineti~ka energija metka jednaka je uzvr{enom radu na putu d i kineti~koj energiji izlaznog metka 2 2 2 0. to je s = mv 2 + Iω 2 = = 3m . 2 2α 2n 3 27.64mvo mvo mv = Fd + ⇒ Fd = 0.2cm .64 o . 29.26. Kolika je kineti~ka energija osovine za jedan puni obrt? Dato: M = 20 Nm n = 3600 ob/s Re{enje: Odrediti: Ek .8cm . Koliki je koeficijenat trenja klizanja? . Kineti~ka energija je Ek = = = = 62. Homogena lopta mase 5 kg pu{tena je da se kotrlja po horizontalnoj ravni brzinom 2 m/s. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se d1 = 2d = 7.8 J .32 o brzine 0. 2 Maksimalna debljina daske koju mo`e probiti metak brzinom vo je d max = d + d1 = 10. Telo je ba~eno po horizontalnoj povr{ini brzinom 36 km/h. Osovina motora automobila vr{i pri rotaciji 3600 ob/min. 2 2 2 Izlazni metak sa brzinom 0. Koliku snagu prenosi osovina na motor ako je moment sila koji dejstvuje na nju 20 Nm ? Trenje zanemariti.4π 10 W . Posle predjenog puta od 20 m telo se zaustavilo. Sila otpora daske je nepromenjena. Metak leti brzinom v0 i probija dasku debljine d = 3 cm i produ`ava brzinom v1 = 0.8 v0. Dato: v1 = 0.8 vo. Koliku maksimalnu debljinu daske mo`e proboti metak sa po~etnom brzinom v0.8 vo d = 3 cm Odrediti: dmax . 2 2 2 Ft Ft ( ) 28. P .

(Rez: 19. Telo mase 1. Kolika je snaga motora automobila mase 800 kg koji za 4 s saop{ti motoru brzinu 3. Koliki je intenzitet sile koja dejstvuje na telo? (Rez: 5 mN). 2 gs 30. Kolika je brzina tela posle sudara i gubitk kineti~ke energije? (Rez: 1.6 m/s.8 kgm/s).6 km/s ? (Rez: 10 kW). Projektil. 5. Na kojoj dubini u pesku }e se zariti isti projektil ako ima dva puta ve}u brzinu? Sila otpora je konstantna. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 sv s2 = 1 1 = 0. . 3. Iz ovog 2 2 v izraza sledi µ = o = 0. Dato: v2 = 2v1 s = 10 m Odrediti: v2 . koji se kre}e brzinom v. Automobil mase 103 kg. zarije se u d`ak sa peskom na dubini 10 cm. 4. (Rez: 0. Gustina gvo`dja je 7.5 kg. 6. kre}u}i se jednako ubrzano.5 m/s.? 2 Re{enje: Rad sile trenja u oba slu~aja jednak je kineti~koj energiji metka: 2 2 mv mv Ftr s1 = 1 i Ftr s2 = 2 . Kolika mora biti sila ko~enja da bi se on zaustavio na rastojanju 250 m od mesta po~etka ko~enja? (Rez: 550 N). ako na prvo telo dejstvuje sila 12 N ? (Rez: 96 N). 9.75 J). Telo mase 20 g po|e iz mira i za vreme 4 s predje put od 8 m. 7. 0. Koliku snaga razvija motor automobila? (Rez: 66 kW). 8. pre|e put 30 m za 3 s. Nadji silu pritiska (inercijalnu silu) ~oveka na pod lifta (Rez: 616 N).2 x 10-2 N materijalna ta~ka je pre{la put 30 m za prvih 10 s. Vagon mase 11 t kre}e se brzinom 18 km/h. Kolika je sila koja dejstvuje na drugo telo.25 . Pad dejstvom konstantne sile 1. Odrediti masu materijalne ta~ke. Koliki je impuls p gvozdene kugle polupre~nika 10 cm kada se kre}e brzinom 0. Dva tela jednakih masa kre}u se s ubrzanjima 8 x10 2 m/s2 i 64 x10-2 m/s2 . ^ovek mase 70 kg nalazi se u liftu koji se kre}e ravnomerno usporeno vertikalno navi{e sa ubrzanjem 1 m/s2.Dato: v = 36 km/h s = 20 m Odrediti: µ-? 2 2 Re{enje: Rad sile trenja jednak je promeni kineti~ke energije Ftr s = mvo mv ⇒ µmgs = o . 2.4m .8 x 103 kg/m3 ). 2 v2 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa nepokretnim telom mase 0.02 kg).

Fudbalska lopta mase 0. (Rez: 10 m/s). 11.5 m/s).10. (Rez: 3.4 m. 13. Metalni disk mase 5 kg i polupre~nika 0. 14. (Rez: 14.5 m/s2 (Rez: 3.4 kg slobodno pada na zemlju sa visine 6 m i posle udara podigne se na visinu 2.2 cm rotira konstantnom ugaonom brzinom 10 rad/s. Kolika je bila brzina lopte? (Trenje zanemariti). (Rez: 5 J).5 kg i 1. 16.25 x 103 J). 12. (Rez: 18 kW). Rez: 9 J). Odrediti moment impulsa diska i njegovu kineti~ku energiju ako je moment inercije I = mr2/2. Granata leti po horizontalnoj putanji brzinom 10 m/s i u jednom trenutku raspada se na dva dela sa masama 0. Odrediti brzinu i smer kretanja manjeg komada. (Rez: 6. Valjak mase 3 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 2 m/s. Fudbalska lopta mase 400 g leti brzinom v i zaustavi se izvr{enim radom od 20 J. Koliki je izvr{eni rad osovine pri obrtanju oko svoje ose frekvencijom 5 obr/s pri dejstvu momente sile 40 Nm. 18.5 m.2 kN).7 J). Kolika je snaga motora automobila mase 8 x102 kg koji krene iz stanja mirovanja i za vreme 5 s dostigne brzinu 54 km/h ? Trenje zanemariti. Koliki rad treba izvr{iti da bi se podigao kamen mase 10 kg na visinu 10 m s ubrzanjem 0. Na kojoj visini h je njegova kineti~ka energija jednaka potencijalnoj energiji? (Rez: 1. Telo mase 2 kg pada sa visine 150 m po~etnom brzinom 36 km/h i zarije se u zemlju do dubine 0.05 m Krutost opruge je 3 x 106 N/m. 19. Ve}i komad je nastavio da se kre}e u istom smeru sa brzinom 15 m/s. Koliko je ukupna energija valjka? Moment inercije valjka je I = 2mr2/5. . (Rez: 1.75 kJ).6 m).5 kg. 17. Kolika je srednja sila otpora zemlje. (Rez: . 20.1 x 103 J). Telo je ba~eno vertikalno navi{e po~etnom brzinom 8 m/s. Odrediti rad sile pri sabijanju opruge za 0. Koliku energiju izgubi lopta pri udaru u zemlju. 15.

Ja~ina polja je vektorska veli~ina E = . uzajamno se privla~e ili odbijaju silom ~iji intenzitet je po Kulonovom zakonu upravo proporcionalna proizvodu tih naelektrisanja a obrnuto proporcionalna kvadratu njihovog rastojanja qq 1 q1q2 F = k 1 22 = . M .97 x 1024 kg i R = 6. za M = 5. ~iji centri su na rastojanju r. odakle je. mo`e definisati i kao A = m(ϕ1 − ϕ 21 ) = mU . OSNOVNE INTERAKCIJE U PRIRODI Gravitaciono i elektrostati~ko polje Ta~kaste mase m1 i m2 ili sferna tela. Jedinica ja~ine polja je N/C. da se naelektrisanja nalaze u nekoj drugoj sredini. jednak promeni potencijalne energije. ~ija je retativna dielektri~no propustljivost εr tada je sila uzajamnog dejstva qq 1 q1q2 F = k′ 1 22 = . Veli~ina γmM/r je gravitaciona potencijalna energija u datoj ta~ki polje. . r 4πε 0 r 2 gde je k = 9 x 109 Nm2/C2 elektriostati~ka konstanta.67 x 10 Nm /kg univerzalna gravitaciona konstanta. Bilo koja dva ta~kasta naelektrisanja q1 i q2 ili naelektrisana sferna tela. Sila privla~enja izme|u Zemlje mase M i polupre~nika R i tela mase m na Zemljinoj povr{ini je mM mg = γ 2 . Za slu~aj. Izvr{eni rad se. r1 r2 r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od sredi{ta Zemlje.81 m/s2. Izvr{eni rad je.3. q0 r 4πε 0 r 2 r r F gde je q naelektrisanje koje stvara polje. jer je ϕ m r1 r2 r1 r2 = γM/r gravitacioni potencijal u datoj ta~ki polja. zemljino ubrzanje je g h = γ ( R + h) 2 Ako se telo mase m preme{ta u gravitacionom polju Zemlje iz jedne ta~ke prostora u drugu izvr{i se rad protiv gravitacione sile 1 1 1 1 A = γmM ( − ) = γmM − γmM = EP1 − EP2 = ∆EP . {to zavisi od vrste naelektrisanja. odnosno q r r F = qE . r -11 2 2 gde je γ = 6.37 x 106 m. Kulonova sila mo`e biti privla~na ili odbojna. dakle. {to predstavlja R intenzitet gravitacionog polja Zemlje ili Zemljino gravitaciono ubrzanje.85 x 10-12 C2/Nm2 dielektri~no propustljivost vakuuma (ili vazduha). r 4πε 0ε r r 2 gde je ε = εo εr apsolutna dielektri~na propustljivost sredine. Na visini h. g = 9. a εo = 8. stoga. 1 1 1 1 A Veli~ina = γM ( − ) = γM − γM = ϕ1 − ϕ 2 = U predstavlja razliku potencijala. Ja~ina elektri~nog polja je odnos iz sile polje F i naelektrisanja q koje se na|e u tom polju F q 1 q E= =k 2 = . uzajamno se provla~e silom F ~iji je intenzitet prema Njutnovom zakonu op{te gravitacije upravo proporcionalan proizvodu tih masa a obrnuto srazmerna kvadratu njihovog rastojanja mm F = γ 12 2 . ~iji centri su na rastojanju r.

Jedinica potencijala je volt (V). t Izra`ava se jedinicom amper (1A = 1C/1s).ϕ2 = U. Koli~ina naelektrisanja q koja protekne kroz popre~ni presek provodnika u jedinici vremena t q predstavlja ja~inu struje I = ⇒ q = It . Ukupni kapacitet baterije paralelno vezanih kondenzatora je C = C1 + C2 +…+ Cn . q0 q Potencijal polja ϕ = k je skalarna veli~ina. r A Odnos = U predstavlja napon ili razliku potencijala.. C2. qq Veli~ina EP = k 0 je potencijalna energija polja u datoj ta~ki. je C i =1 Ci Ci C2 Cn Za rednu vezu kondenzatora. a naelektrisanje baterije kondenzatora q jednako je zbiru naelektrisanja svakog od kondenzatora q = q1 + q2 +…+ qn .Ako polje stvaraju vi{e ta~kastih naelektisanja. 1 1 q2 Elektrostati~ka energija naelektrisanog tela (provodnika) je W = qϕ = Cϕ 2 = . d Jedninica kapaciteta je farad (F) Ukupni kapacitet za n redno vezanih kondenzatora kapaciteta C1. n r r r r r r E = E1 + E2 + E3 + K + En = ∑ Ei . C3 … Cn n 1 1 1 1 1 =∑ = + + .. naelektrisanje q je isto za sve kondenzatore. tada je ja~ina polja jednaka vektorskom zbiru ja~ina polja svakog od tih naelektrisanja. r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od izvora polja. + . U = U1 + U2 +…+ Un . . ϕ1 . a kapacitet plo~astog kondenzatora povr{ine S i rastojanja d izme|u plo~a S C = εε r . a u elektrolitima i gasovima pozitivni i negativni joni. i =1 Ako se naelektrisanje q0 pomera u elektri~nom polju naelektrisanja q (izvor polja) iz jedne ta~ke polja u drugu.Veza izme|u ja~ine r polja E i razlike potencijala U izme|u dve ta~ke na rastojanju d (ili izme|u obloga plo~astog kondenzatora) je ϕ − ϕ2 U E= 1 = ⇒ U = Ed d d Kapacitet usamljenog provodnika defini{e se kao odnos iz njegovog naelektrisanja q i potencijala ϕ q q q = (razlike potencijala U) C = = ϕ ϕ1 − ϕ 2 U Kapacitete sfernog provodnika polupre~nika r je C = 4πεε r r . a napon baterije U jednak je zbiru napona na krajevima svih kondenzatora. izvr{eni rad protiv sile polja jednak je promeni potencijalne energije 1 1 A = kq0 q( − ) = EP1 − EP2 = ∆EP . 2 2 2C Elektri~na struja Usmereno kretanje naelektrisanja predstavlja elektri~nu struju. U metalima to su elektroni. Za paralelnu vezu n kondenzatora napon U je isti za sve kondenzatore.

odnosno zbir struja koje uti~u u ~vor jednak je zbiru struja koje isti~u U svakoj proizvoljno zatvorenoj strujnoj konturi razgranatog kola algearski zbir padova napona jednak je algebarskom zbiru elektromotornih sila. . U = const... R = .. R2.Rn = ∑ Ri . zavisi od temperature. r r i =1 ri R+ n Za slo`eno (razgranato) elektri~no kolo primenju se Kirhohova pravila. R I Elektri~ni otpor izra`ava se jedinicom om (Ω)..602 x 10-19 C) koji proteknu kroz povr{inu S srednjom brzinom v... Algebarski zbir struje u ~voru jednak je nuli (I Kirhofovo pravilo) Za paralelnu vezu je ε = ∑ i. Otpor provodnika R. I= Za rednu vezu izvora struje je ε = ∑ ε i .U = IR. I koja je normalna na pravac kretanja naelektrisanja j = ⇒ I = jS S Jedinica gustine struje je A/m2. + =∑ . i =1 i =1 n n Za paralelnu vezu je I = I1 + I 2 + I 3 + . S gde je ρ specifi~ni otpor (Ωm). Ako su provodnici otpora R1. gde su R0 i ρ0 vrednosti otpora i specifi~nog otpora na 0 oC (273 K).. R+r gde je r unutra{nji otpor izvora struje a R ukupni spolja{nji otpor . Ja~ina struje se mo`e izraziti i preko broja slobodnih elektrona n naelektrisanja e (e = 1.. I = . Rn vezani redno. i =1 i =1 n n .U n = ∑U i a R = R1 + R2 + R3 + . 1 1 ε =∑ . a otpor i =1 n 1 1 1 1 1 1 = + + + . Za cilindri~ni provodnik du`ine l i povr{ine preseka S . tada je I = const. napona U i otpora provodnika U U R: I = .. r = ∑ ri i I = i =1 i =1 n n ε je ∑ε i =1 n n i R + ∑ ri i =1 . odnosno ρ = ρ 0 (1 + αt ) . r i =1 ri n ε n ∑I i =1 n i = 0.I n = ∑ I i . Ta zavisnost data je R = R0 (1 + αt ) . (II Kirhovo pravilo) ∑ I i Ri =∑ ε i . otpor provodnika je l R=ρ . kao i specifi~ni otpor. Omov zakon za deo elektri~nog kola daje vezu izme|u ja~ine struje I.Gustina struje j izra`ava se odnosom ja~ine struje I i povr{inom popre~nog preseka provodnika S. U = U1 + U 2 + U 3 + . a α je temperatuski koeficijent otpora.. I = neSv . R R1 R2 R3 Rn i =1 Ri Omov zakon za zatvoreno prosto strujno kolo se izvorom struje elektromoforne sile ε n ⇒ ε = I (R + r) .

Ako se naeletrisanje q kre}e brzinom v u homogenom magnetnom polju indukcije B.Faradejev broj F = 96500 C/mol. Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je η = k = = A ε R+r gde je Ak koristan rad. Elektromagnetizam Elektri~na struja (pokretna naelektrisanja) u okolinom prostoru stvara magnetno polje.Rad elektri~nog polja (sile polja) pri preme{taju koli~ine naelektrisanja q u delu kola je U 2t A = qU = UIt = I 2 Rt = . Elektrofemijski ekvivalent. Ako elektri~na struja proti~e kroz elektrolit. koji je H = ⇒ B = µ0 H . gde je za α = 90 o F = qvB. F z gde je A . Indukcija polja zavisi od ja~ine struje koja stvara polje i sredine u kojoj se razvija to polje. po kome te~e struja I deluje.atomska masa supstance. A ukupan rad.eleltrohemijski ekvivalent. P R+r Po zakonu odr`anja energije bi}e prema D`ul-Lencovom zakonu ∆W = Q = I 2 Rt = UIt gde je Q oslobo|ena toplota u provodniku. R . gde je k . U2 Snaga struje u spolja{njem delu kola je P = UI = I 2 R = . homogeno magnetno polje indukcije B silom F = IBlsinα. F = IBl. Ako se polje razvija u A2 r r nekoj drugoj sredini. saglasno I Faradejevom zakonu. t vreme proticanja struje. r gde je µ0 magnetna propustljivost vakuuma i iznosi µ 0 = 4π ⋅ 10− 7 . gde je α ugao izme|u pravca struje i linije indukcije magnetnog polja. to se na svakoj elektrodi izdvoji. shodno Amperovom zakonu. A U R . Magnetno polje karakteri{e se vektorskom veli~inom B koja se naziva indukcija magnetnog polja. r r B r r Ja~ina magnetnog polja izra`ava se vektorom H. Na pravolinijski provodnik du`ine l. ~ija relativna magnetna propustljivost je µr. R gde je U napon na krajevima dela kola. po kome te~e struja I na I rastojanju r od provodnika. shodno Laplasovom zakonu je B = µ0 µ r . Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je P R η= k = .Indukcija magnetnog polja beskona~no duga~kog provolinijskog provodnika. bi}e B = µ0 µ r H . na njega dejstvuje Lorencova sila FL = qvB sin α . saglasno II Faradejevom zakonu. a snaga koju razvija izvor struje (ukupna snaga) P = εI = I ( R + r ) = 2 ε2 µ0 N . R+r Korisna snaga je Pk = I2R. I ja~ina struje. Indukcija polja izra`ava se jedincom tesla (T). proporcionalan je hemijskom 1 A ekvivalentu k = . masa supstance m koja je proporcionalna naelektrisanju Q koje protekne kroz elektrolit m = kQ = kIt . Za slu~aj α = 90 o . n njena valentnost a F .

Kada je telo na povr{ini Zemlje tada je g 0 = γ 2 . v s 3.81 m/s2 Odrediti: v . Dato: h = 100 km R = 6378 km g0 = 9.. indukovana ems u zatvorenoj konturi proporcionalna je brzini promene fluksa kroz tu povr{inu ograni~enu tom konturom ∆Φ ∆Φ Ei = − .75 x 103 s. Na kojoj visini iznad Zemlje ubrzanje gh je dva puta manje od vrednosti ubrzanja na povr{ini Zemlje? Polupre~nik Zemlje je 6378 km . to je po Faradejevom zakonu indukcije.65 2 . Fluks vektora indukcije homogenog magnetnog polja B kroz ravnu povr{inu S polja je Φ = BScosα.65 ⋅ 103 m 2π ( R + h) . pa je = ⇒ v2 = γ =γ = g0 ( R + h) 2 R + h ( R + h) ( R + h) 2 R 2 R+h v=R g R+h = 7.? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile Mm mv 2 M M R2 R2 γ . Dato: h = 1622 km R = 6378 km g0 = 9. ∆t RE[ENI ZADACI 1. ∆t ∆t Elektromotorna sila samoindukcije koja nastaje u samom kolu pri izmeni sopstvenog fluksa (ja~ine ∆I struje) je Es = − L . gde je L koeficijent samoindukcije. u kojoj nastaje indukaciona ems. du`ine l i n namotaja. Polupre~nik Zemlje je 6378 km.?. Srednja visina ve{ta~kog satelita iznad povr{ine Zemlje je 1622 km. Odrediti njegovu brzinu i period obrtanja. odakle je g h = γ .Ei = − n . Period rotacije je T = = 5.? Re{enje: Na visini h sila te`ine tela jednaka je gravitacionoj sili kojom Zemlja privla~i telo mM M M mg h = γ .. Iz 2 2 ( R + h) ( R + h) R odnosa gh/g0 sledi g h = g 0 R2 m = 9. Odrediti ubrzanje slobodnog padanja tela koje se nalazi na visini 100 km od povr{ine Zemlje. gde je n broj namotaja. Jedinica za L je henri (H). Polupre~nik Zemlje je 6378 km. gde je α ugao izme|u vektora B i normale na povr{inu S. 2 ( R + h) s 2. Ako promenljivi magnetni fluks prolazi kroz neku zatvorenu konturu.Indukcija polja u centru solenoida.. Magnetni fluks izra`ava se jedinicom veber (1Wb = 1Tm2). je I B = µ0 µ r n . po kome te~e struja I.. l gde je n = N/l broj namotaja po jedinici du`ine. T .81 m/s2 Odrediti: gh .

Gravitaciona konstanta je γ = 6. Na kojoj ta~ki iznad Zemlje su privla~ne sile Zemlje i Meseca jednake? Rastojanje izme|u Zemlje i Meseca je 60 R. a privla~na sila x2 m1m 100m m = Meseca u toj ta~ki je Fm = γ . ( R + h) 2 g 0 ( R + h) 2 sledi ( R + h) 2 = 2 R 2 ⇒ h = R( 2 − 1) = 0.5 R . Dato: v = 1 km/s M = 6 x 1024 kg Odrediti: d-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile γ γM Mm mv 2 = ⇒ d = 2 = 3. Dato: d = 60 R R = 6378 km M=100m Odrediti: x-? Re{enje: U ta~ki koja je na rastojanju x gravitaciona sila Zemlje je FZ = γ m1M . Iz uslova da je gh = g0/2. 2 d d v 7.5x108 km. Sateliti izvr{i 16 obrta oko Zemlje za vreme jednog obrta Zemlje oko svoje ose.41R . Ako se Mesec okre}e oko Zemlje brzinom 1 km/s.67 x 10-11 Nm2/kg2 Dato: d = 5x108 km T = 365 dana Odrediti: M-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione 2 2 2 v d (2πd ) d Mm mv γ 2 = ⇒M = = = 8 ⋅ 1030 kg . Masa Zemlje je 6 x 1024 kg.?. 2 T γ γ d d i centrifugalne sile 6. Period obrtanje Zemlje oko Sunca je 365 dana. a gravitaciona konstanta γ = 6. a masa Meseca je 100 puta manja od mase Zemlje. rastojanje izme|u Zemlje i Sunca je 1.81 m/s2 Re{enje: Iz jednakosti g h = g 0 Odrediti: h-? R2 g R2 ⇒ h = . visinu i brzinu satelita ako je njegova orbita kru`nog oblika.? . h . sledi odnosno 2 2 (d − x) x (d − x) 2 100(d − x) 2 = x 2 ⇒ x = 54. Odrediti masu Sunca. Dato: ν = 16 obrta/dan R = 6378 km Odrediti: T . 5. Iz uslova da je FZ = Fm . odrediti rastojanje izme|u Zemlje i Meseca. Odrediti period.Dato: gh = g0/2 R = 6378 km g0 = 9. v .84 ⋅ 105 kg . 4.?.67 x 10-11 Nm2/kg2.

Odrediti silu uzajamnog odbijanja izme|u dve kugle polupre~nika 1 cm naelektrisane do potencijala 600 V i postavljene u vazduhu.651 ⋅ 105 m .5 x 10-8 C nalaze se u vazduhu na rastojanju 1 m. T 8.7 ⋅ 103 s . Dato: ϕ = 600 V k = 9 x 109 Nm2/C2 d = 20 cm Odrediti: F-? Re{enje: Sila odboijanja po Kulonovom zakonu je F = k q2 . v= Dato: m = 10 kg R = 6378 km Odrediti: F-? Re{enje: Sila privla~enja po Njutnovom zakonu je F = γ Po{to je Q = mg = 100 N.67 x 10-11 Nm2/kg2 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Iz uslova jednakosti gravitacione sile i elektrostati~ke sile FE = FG. Kolikom privla~nom silom deluje Zemlja na telo mase 10 kg koje se nalazi na zemljinoj povr{ini? Uporediti vrednost te sile sa vredno{}u te`ine tela. R2 9. jedno od drugog.2 m? Dato: q1 = 4 x 10-8 C. Brzina satelita je gh = γ 2 ( R + h) gh 2π ( R + h) = 7. a potencijal d2 ϕ = k . Kolikim naelektrisanjem treba naelektrisati dve kuglice mase od 1 g da bi njihova odbojna sila bila jednaka privla~noj gravitacionoj sili? Kuglice se nalaze u vazduhu. m1m2 =100N. 11. Koliki rad treba izvr{iti da se ta naelektrisanja pribli`e na rastojanje 0.2 m q2 = 2. to je F/Q = 1. r k r 10.6 ⋅ 10−14 C . Rastojanje izme|u njihovih centara je 20 cm.5 x 10-8 C Odrediti: A-? . sledi da je γ q2 m2 γ 2 =k 2 ⇒q=m = 8. Dato: Odrediti: m = m1 = m2 q-? γ = 6. Dva naelektrisanja 4 x 10-8 C i 2. k = 9 x 109 Nm2/C2 r1 = 1 m r2 = 0. Visina h dobija se iz izraza γM M ⇒h= − R = 2.4 x 103 s. Kako je q r q= ϕr k . to je F = ϕ 2r 2 d 2k = 10−7 N .Re{enje: Period rotacije je T=1/ν = 5.

je A = γmM ( Odrediti: A-? 1 1 − ) = g 0 mR = 625MJ . Rad se vr{i protiv odbojne sile.?.6 ⋅ 10− 5 J . Dato: q1 = 3q2 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 0. k = 9 x 109 Nm2/C2 U = 3 MV Odrediti: v-? Re{enje: Kako je rad elektri~ne sile jednak promeni kineti~ke energije 2qU mv 2 m ⇒v= = 7 ⋅ 10− 2 qU = 2 m s 15.67 x 10-11 Nm2/kg2 R = 6378 km M = 6 x 1024 kg Re{enje: Izvr{eni rad. Odrediti vrednosti tih naelektrisanja.3 m i uzajamno dejstvuju silom 30 N. ^estica pra{ine mase 10-9 kg i naelektrisanja koje je pet puta ve}e od naelektrisanja elektrona.? 3F q qq Re{enje: Iz Kulonovog zakona F = k 1 2 2 = k 1 2 ⇒ q1 = r = 3 ⋅ 10 − 5 C . Koliku brzinu je dobila ta ~estica? Dato: q = 5 x 1. 2 i 3 µF spojeni su redno i priklju~eni na strujni izvor napona 220 V. pre{la je u vakuumu rastojanje izme|u dve ta~ke ~ija razlika potencijala je 3 x 106 V.Re{enje: Ako se naelektrisanje q1 pomeri ka naelektrisanju q2 do rastojanja r2 izvr{i se rad 1 1 A = kq1q2 ( − ) = −3.3 m F = 30 N 2 Odrediti: q1 . Naelektrisanje jedne kuglice je tri puta ve}e od druge. R r 13. Koliki rad treba utro{iti da bi se telo mase 10 kg udaljilo sa povr{ine Zemlje u beskona~nost? Dato: m = 10 kg γ = 6.6 x 10-19 C. 3r k r 14. q2 . Dve naelektrisane kuglice nalaze se u vakumu na rastojanju 0. Tri kondenzatora kapaciteta 1. uz r → ∝ . C3 = 3 x 10-6 F U = 220 V C2 = 2 x 10-6 F Odrediti: q-? Re{enje: Kod redne veze kondenzatora ukupni kapacitet je dat formulom . r1 r2 12. Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora i naponi na svakom od kondenzatora? Dato: C1 = 1 x 10-6 F. q2 = q1/3 = 10-5 C.

da je m = γ S 2U = 4 ⋅ 10 − 2 kg . Povr{ina plo~e plo~astog kondenzatora je 60 cm2 . Iρ l .2 ⋅ 10− 4 C .n 1 1 1 1 1 =∑ = + + a za naelektrisanje va`i: q1 = q2 = q3 = q. Koliki }e biti napon na kondenzatoru ako se njegove plo~e razmaknu na rastojanje 10 cm? Dato: d = 10 cm U = 220 V Re{enje: Kako je C = ε 0 Odrediti: U2 . Napon na krajevima provodnika je 1.5 mm2. Re{enje: Iz izraza C = ε 0 Dato: S = 0. 1 1 1 + + C1 C2 C3 q q = 120V . to je U1 = = 1 i U 2 = = 2 . C q d 18. te~e struja ja~ine 2A. C3 16.5 x 103 kg/m3 I=2A ρ = 0.? S q qd q qd q qd iU= = . U 2 d2 d1 17. a njegov otpor R = ρ U/I.6 V γ = 8.42 x 10-6 Ωm. naelektrisanje 10-9 C i razlika potencijala izme|u plo~a 90 V. napunjen je do napona 200 V a zatim isklju~en od izvora struje. ~ije rastojanje me|u plo~ama je 5 cm.5 x 103 kg/m3 a specifi~ni otpor je 0. Koliko je rastojanje izme|u plo~a? Dato: S = 60 cm2 U = 90 V q = 10-9 C Odrediti: d-? ε SU S q i U = . U 2 = = 60V i Odgovaraju}i naponi na brojevima kondenzatora bi}e: U1 = C1 C2 q U3 = = 40V . popre~nog preseka 0.5 mm2 U = 1. to je q = C i =1 Ci Ci C2 C3 U CU = = 1. Odnos napona je C ε 0S C ε 0S C ε 0S d U1 d1 d = ⇒ U 2 = U1 2 = 400V . ako je njegova gustina 8. Po provodniku od nikla.42 x 10-6 Ωm Odrediti: m-? Re{enje: Masa provodnika je m = γV = γSl. Kako je C = q/U. sledi d = 0 = 4.8 ⋅ 10− 3 m . uz R = S . Iz ovih relacija sledi. Odrediti masu provodnika. Plo~asti vazdu{ni kondenzator.6 V.

U2. r = 0.Ir = 1.5 t h = 15 m Odrediti: I-? t-? . a stepen korisnog dejstva 0.5 A . to je ja~ina struje I = U/R = 5 A.2 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odavde je I = Odrediti: I . r 20.2 Ω vezan je za potro{a~. Koliku struju daje izvor? Koliki je napon na polovima izvora? Kolike struje teku kroz otpore i koliko se utro{i elektri~na energija za 10 minuta? Dato: R1 = 20 Ω.19.?. U3 .? e −U = 0. 21. R3 = 3 Ω U = 120 V R2 = 9 Ω Odrediti: I-? U1. Tri otpornika otpora 12. R2 R3 Energija struje .? Re{enje: Kako je za radnu vezu ukupni otpor R = R1 + R2 + R3 = 24 Ω.12 A i I 3 = = 0.4 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odrediti: I . R+r Dato: R1 = 12 Ω.9 V. Ja~ine struje u otpornicima su I1 = = 0.1A . Odgovaraju}i naponi su: U1 = IR1 = 60 V.? e RR e . I2 .?. Napon R1R2 R+r R1 + R2 +r R1 + R2 U na polovima izvora je U = e .9.1A . e ⇒ e = I ( R + r ) = IR + Ir = U + Ir . W .?.22 A .?. oslobo|ena toplota je W = I2Rt=12 J.5 t na visinu 15 m? Kolika ja~ina struje tada proti~e kroz motor? Dato: P = 10 kW m = 2. U2 = IR2 = 45 V i U3 = IR3 = 15 V. Snaga elektri~nog motora na dizalici je 10 kW.1 V r = 0. Dato: U=2V E = 2. Motor je priklju~en na elektri~nu mre`u napona 220 V. R . Odrediti ja~inu struje u kolu i otpor potro{a~a ako je napon na krajevima elementa 2 V. Dva paralelna vezana otpornika otpora 20 i 15 Ω vezani su u kolo struje za izvor ems 2 V i unutra{njeg otpora 0.1 V i unutra{njeg otpora 0. Za koje vreme ova dizalica podigne teret mase 2. gde je Re = 1 2 sledi I = = 0. I1 . Odrediti ja~inu struje i napone na krajevima otpornika. 9 i 3 Ω spojena su redno na strujni izvor napona 120 V. tj. 22. R2 = 15 Ω E = 2 V. Galvanski element ems 2. Otpor provodnika je R = U/I = 4 Ω.4 Ω. R1 U U I2 = = 0.

a s 2 evB = mv 2 1 2m pU 1 2meU .43m . Koliki je intenzitet Lorencove sile? Koliki je polupre~nik putanje po kojoj se kre}e elektron? Dato: v = 0.5 c B = 1 mT Odrediti: FL . Lorencova sile jednaka centripetalnoj sili Odrediti: mv 2 . Dinamoma{ina snage 8 kW daje napon 8 V.? I = 3. ηP t 23. s jedne. Ja~ina struje kroz motor je I = P/U = 45. i to u slu~aju kada se provodnik nalazi a) u vazduhu. ubrzani potencijalnom razlikom 0. mgh mgh ηP = ⇒t = = 41s . Kre}u}i se brzinom 0. r2 . B . Kroz kru`ni provodnik polupre~nika 0.3 x 10-8 kg/C. Elektron i proton. Kolika masa aluminijuma se mo`e izdvojiti strujom dinamoma{ine iz rastvoa soli aluminijuma za jedan dan? Elektrohemijski ekvivalent aluminijuma je k = 9.975m . µr = 100 Re{enje: Iz Laplasovog izraza B = µ0 Odrediti: B0 .? r-? Re{enje: Intenzitet Lorencove sile je F = evB = 2. Koliki su polupre~nici putanje elektrona i protona? Dato: B = 10 mT r1. elektron uleti u homogeno magnetno polje indukcije 1 mT normalno na linije sile polja.4 x 10-14 N. Kolika je magnetna indukcija u spredi{tu kru`nog provodnika.14 ⋅ 10− 5 T i B = µrB0 = 3.5 A. 2r 26.Re{enje: Kako je korisna snaga Pk = ηP jednaka izvr{enom radu u jedinici vremena A = mgh/t tj. centripetalne sile evB = r eB 24.? U = 0. r B e B e 25. ulete u homogeno magnetno polje indukcije 10 mT i to u pravcu koji je normalan na magnetne linije sile.1 MV.14 x 10-3 T. Iz jednakosti Lorencove i mv 2 mv ⇒r= = 0. b) u nekoj feromognetnoj sredini relativne magnetne propustljivosti 100? Dato: I = 10 A r = 0.1 MV Re{enje: Kako je izvr{eni rad elektrona (protona) jednak kineti~koj energiji eU = druge strane.5 c.2 m proti~e struja stalne ja~ine 10 A. Dato: P = 8 kW U=8V t = 1 dan = 86400 s Odrediti: m-? .1m i re = = 0.2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. to je iz ovih jedna~ina re = = 0.?.

457 A . kao i stepen iskori{}enja baterija izvora. R = 5 Ω Odrediti: U . U2 . Prema tome ϕ n = k 3 = ϕ 3 = 40V . ako kroz provodnik te~e struja ja~ine 10 A? Dato: I = 10 A r = 2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. to je R = r 3 n .Re{enje: Po I Faradejevom zakonu elektrolize je m = kIt. a 2πa Lorencova sila kojom magnetno polje dejstvuje na elektron FL = evB. Dato: E2 = 1. Kako je I = P/U to je m = kPt = 8kg U 27. napon na krajevima izvora struje. 2πa 29.5V . r = 0. µr = 1 v = 107 m/s Odrediti: F-? . U1 . Osam male kapi `ive.Otpor spolja{njeg dela kola je 5 Ω. a potencijal n kapi je ϕ = nk .2 V i unutra{nji otpor 1.? Re{enje: Re{enje: Indukcija magnetnog polja pravolinijskog provodnika je B = µ0 I q q . Odrediti napon na spolja{njem delu kola. Ako je masa jedne kapi m = ρV= 4πρr3/3 to je masa ve}e kapi M = πR 3 ρ ⇒ R = 3 n R . Dva izvora struje vezana su redno. Kolikom silom deluje magnetno polje na elektron. a ems drugog 1. r n n .2 V E1 = 2 V.?.55 Ω. Paralelno duga~kom pravolinijskom strujnom provodniku kre}e se elektron na rastojanju 2 mm brzinom 107 m/s. Koliki je potencijal stvorene ve}e kapi `ive? Dato: ϕ = 10 V n=8 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Potencijal jedne kapi je ϕ = k Odrediti: ϕn . ems prvog izvora je 2 V i unutra{nji otpor 0. r1 + r2 + R Odgovaraju}i naponi na krajevima izvora bi}e: U1 = E1 − Ir1 = 1.? η-? e1 + e2 = 0. R + r1 + r2 Re{enje: Kako je kod redne veze izvora struje e = e1 + e2 i r = r1 + r2 to je I = 28.8V i U 2 = E2 − Ir2 = 0.?. svaka naelektrisana do potencijala 10 V. Odavde sledi da je I FL = µ 0ev = 10−15 N . slivaju se u jednu ve}u kap.5 Ω.55 Ω. r = 1. 3 q n n Kako je M = nm. gde je R polupre~nik r R 4 ve}e kapi. Stepen R iskori{}enja baterije iznosi η = = 72% .5 Ω.

Za koje vreme t }e se potro{iti bakarne elektrode zapremine 500 cm3 pri elektrolizi bakarsulfata. sledi t = ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD ρV kI = 5.4 N? (Rez: 4. Fo . Tri kondenzatora kapaciteta 1. indukuje se u njemu ems samoindukcije 5 V. 29 V). Koliki je potencijal te ta~ke? (Rez: 2 x 103 V) 4. 1.76 x 1011 V/m. 2 r 31. Pri promeni ja~ine struje u strujnom kolu od 3A na 3.32 x 10-3 C). Koliko je rastojanje me|u njima.8 ⋅ 10− 3 N . uz m = ρV. Pri preme{taju naelektrisanja 3 x 10-7 C iz beskona~nosti u neku ta~ku polja izvr{i se rad 6 x10 J.5 A t = 5 x 10-2 s E=5V Re{enje: Kako je Es = L Odrediti: L-? ∆I E ∆t ⇒ L = s = 0. napon na polovima iznosi 100 V.3 x 10 kg/C. ako je ja~ina struje 15 A? Gustina bakra je 8. ~iji unutra{nji otpor je 0.8 x 106 m/s). Koliko je privla~na sila? Ako se kuglice dodirnu pa rastave do istog rastojanja.?. Odnos je Fp/Fo = 1.9 x 103 kg/m3 I =15 A K = 3.? q1q2 = 1.3 x 10-4 kg/C Odrediti: t-? Re{enje: Iz I faradejevog zakona elektrolize m = kIt.5 cm).30.5 A u toku vremena 5 x 10-2 s . 3. Dato: V = 500 cm3 ρ = 8.76 x 1011 C/kg. q2 = 4 x 10-9 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 2 cm Re{enje: Privla~na sila je Fp = k Odrediti: Fp . Koliku brzinu v stekne elektron ubrzan elektri~nim poljem ~ija je razlika potencijala 100 V? Odnos naelektrisanja i mase elektrona je 1. bi}e Fp = k 2 = 1.3 Ω .44 ⋅ 10− 3 N . ~ija su naelektrisanja 2 x 10-7 C i 4. 2. 6. Kolika je ems generatora? (Rez: 120 V). 5. nalaze se u vazduhu (vakuumu). ∆t ∆I 32. kolika }e biti odbojna sila? Na}i odnos sile privla~enja i odbijanja. spoje provod-nikom otpora 4 Ω. Dato: q1 = 2 x 10-8 C . ako je sila uzajamnog dejstva 0. Dve kuglice od zovine sr`i naelektrisane su suprotnim naelektrisanjima 2 x 10-8 C i 4 x 10-9 C i nalaze se u vazduhu na uzajamnom rastojanju 2 cm. a odbojna sila. Koliki je koeficijent samoindukcije? Dato: I1 = 3A I2 = 3. a elektrohemijski -4 ekvivalent 3. . (Rez: 5.4 ⋅ 102 s .25. 2 i 3 µF vezani su paralelno za izvor struje napona 220 V. Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora? (Rez: 1. Kada se polovi generatora.5H . Polupre~nik orbite elektrona u atomu vodinika je 5 x10-11 m. Dve kuglice. s obzirom da je posle dodira 2 r q −q q2 q = 1 2 = 8 ⋅ 10− 9 C .9 x 103 kg/m3 .5 x 10-7 C. Kolika je ja~ina polja i potencijal jezgra atoma u ta~kama orbite elektrona? (Rez: 5.

11. 8. 15. 10. U toku vremena 4 x 10-2 s promeni se ja~ina struje od 2 A na 2. Kolika ja~ina struje proti~e kroz motor? Stepen korisnog dejstva motora je 0. 20 x 10-6 T). 13.5 m/s. 12. ako kroz njega proti~e struje stalne ja~ine 10 A. Elektron se kre}e u homogenom magnetnom polju u vakuumu normalno na linije indukcije po krugu polupre~nika 0. Indukcija magnetnog polja je 2 x 10-5 T. 1. 9.4 H? (Rez: 5 V). Koncentracija slobodnih elektrona iznosi 1028 1/m3. 30 Ω). Kondenzator kapaciteta 10 nF priklju~i se na elektri~ni izvor napona 100 V.75 x 10-8 s).9 kW. 27 A).5 Ω. Koliko je indukovana eme samoindukcije? Koeficijent samoindukcije je 0. T = 1. 5 x 10-4 J). (Rez: 5. Elektri~ni motor pokre}e lift mase 1. Koliku snagu razvija motor.33 mg/C). Kada se dva otpornika ve`u redno tada je ekvivalentni otpor 40 Ω.52 x 107 m/s.1 m naelektrisana je do potencijala 100 V. Kolika je brzina i period obrtanja elektrona? (Rez: 3. .6 x 105 J). Kolika se koli~ina toplote oslobodi u elektri~noj sijalici ako kroz nju pro|e koli~ina elektriciteta 3 x 103 C pri naponu 220 V? (Rez: 6. Metalna lopta polupre~nika 0. Koliki su otpori ovih provodnika? (Rez: 10 Ω.1 m. Koliki je kapacitet lopte ako se ona nalazi u vazduhu? Koliko je naelektrisanje lopte? (Rez:11 x 10-12 F. Kolika je brzina usmerenog kretanja slobodnih elektrona kroz metalni provodnik popre~nog preseka 1 mm2 . (Rez: 0. Kroz beskona~an pravolinijski provodnik proti~e struja ja~ine 10 A. Koliki je elektrohemijski ekvivalent bakra ako se pri elektrolizi bakar-sulfata bakarna anoda zapremine 720 cm3 potro{i za 9. a kada su vezani paralelno ekvivalentni otpor je 7. Kolika je ja~ina magnetnog polja i magnetna indukcija u ta~kama koje su na normalnom rastojanju 0. 16.1 m od provodnika? (Rez: 50/π A/m.2 t stalnom brzinom 0.9. (Rez: 6 x 10-3 m/s).1 nC). Koliki se rad utro{i na naelektrisanje kondenzatora? Koliko je energija elektri~nog polja kondenzatora? (Rez:10-4 J.7 x 105 s pri ja~ini struje 20 A? Gustina bakra je 8. 14.5 A.7.9 x 103 kg/m3.

4 dm3 .38 x 10-23J/K Bolcmanova konstata. proizvod pritiska i zapremine gasa je konstantna veli~ina pV = const.023 x 1023 mol-1. γ zapreminski koeficijent kubnog {irenja gasa (1/273 K-1.315 J/molK). Osnovna jedna~ina molekulsko-kineti~ke teorije idealnog gasa daje vezu izme|u pritiska gasa i 2N njegove srednje kineti~ke energije molekula (Klauzijusova jedna~ina) i oblika je p = W . zapremina V i teperatura T. = m M Svojstva ~vrstih i te~nih tela Pri zagrevanju ~vrstog tela njegove linearne dimenzije menjaju se sa temperaturom po zakonu l = l0 (1 + αt ) . FIZIKA VELIKOG BROJA ^ESTICA Osnovi zakoni molekulsko kineti~ke teorije idealnog gasa Parametri stanja idealnog gasa mase m su: pritisak p.pritisak gasa na temperaturi t. Odnos R/NA = k = 1. (V = const) pritisak je p = p0 (1 + γt ) gde je p0 . V T = (Gej-Lisakov zakon) Kori{}enjem termodinami~ke temperature T. Za izotermni proces.4.pritisak na t = 0 oC. + pn = ∑ pi . zapremina gasa menja se linearno sa promenom teperature V = V0 (1 + γt ) . ili za dva gasna stanja p1V1 = p2V2 = const (Bojl-Moriotov zakon). uz k = R/NA na oblik p = nkT. NL = 2.zapremina gasa na t = 0 oC. i oblika je pV = RT za mol gasa. Za izobrani proces. Jedna~ine koje povezuju te veli~ine nazivaju se jedna~ine stanja. T = const). Prelaskom na apsolutnu temperaturu sledi p0 T0 Pritisak gasne sme{e jednak je sumi parcijalnih pritisaka gasova koji ~ine tu smesu p = p1 + p2 + p3 + .6868 x 1025 mol-1. Zapremina jednog mola je 22. odnosno pV = µRT za proizvoljnu koli~inu gasa. gde je l0 linearna razmera tela na 0 oC a α koeficijent linearnog {irenja). gde je µ . sledi V0 T0 Za izohorni proces. to iz jednakosti = kT sledi da je srednja 2 2 2 3kT 3RT kvadratna brzina v = . p T = . gde je V0 .. a broj molekula koji se sadr`i u jednom molu bilo kog gasa je Avagardov broj NA = 6.gde 3V 3 mv 2 3 je N/V koncentracija molekula.broj molova. ([arlov zakon). p = const). a p . (Daltonov zakon). Broj molekula u jednom m3 naziva se Lo{mitov broj. gde je n = N/V koncentracija molekula (broj molekula po jedinici zapremine). . µ = m/M a R univerzalna gasna konstanta (R = 8.zapremina na temeraturi t. Jedna~ina stanja idealnog gasa (Klapejron-Mendeljejeva jedna~ina ) objedinjuje sva tri gasna zakona. V . i =1 n Pri istim pritiscima i temperaturama mol svakog gasa zauzima jednake zapremine. Kako je W = kT .. Jedna~ina stanja pV = RT svodi se. Pri zagrevanju ~vrstih tela njegova zapremina menja se po zakonu V = V0 (1 + βt ) . (Avagadrov zakon ).

gde je ρ0 gustina tela na 0 oC. je F = 6πηrv ..a u slu~aju strujne cevi jednakog preseka (v1 = v2) 2 je p + ρgh = const . izazvan silom te`ine fluida je hidrostati~ki pritisak i zavisi od dubine (visine) ispod slobodne povr{ine fluida p = p0 + ρgh . gde je ρv2/2 .. U bilo kom preseku gustina fluida je nepromenjena. sila otpora. S1 S 2 S1 Pritisak. ρv 2 ρv 2 Za bilo koja dva preseka strujne cevi bi}e: p1 + 1 + ρgh1 = p2 + 2 + ρgh2 .gustina gasa. Zapreminski protok istekle te~nosti je Q = Sv = S 2 gh . Pri stacionarnom strujanju idealnog fluida masa (zapremina) fluida koja protekne kroz bilo koji presek strujne cevi u jedinici vremena ostaje nepromenjena m = ρV = ρSv = const . mo`e se. Ova formula primenjiva je i za {irenje te~nosti pri zagrevanju. jer za S2 > S1 je F2 > F1. Na svako potopljeno telo u fluidu deluje sila potiska koja je jednaka te`ini istisnutog fluida F = Q = m f g . prema Staksovom zakonu. Za slu~aj kada se sferno telo polupre~nika r kre}e u nekom fluidu brzinom v. kod hidrouli~ne prese. Bernulijeva jedna~ina odre|uje raspodelu pritisaka u strujnoj cevi i oblika je: ρv 2 p+ + ρgh = const . ρ gustina fluida i h dubina (visina) stuba fluida. ρgh . F = ηS 2∆p ρ .koeficijent kontrakcije mlaza. gde je ρ . podle`u zakonima hidromehanike. Promena gustine ~vrstih i te~nih tela pri njihovom zagrevanju dovodi do promene gustine po zakonu ρ = ρ0 . Brzina isticanja gasova iz suda u kome je pritisak p > p0. S .gde je V0 zapremina tela pri t = 0 oC a β koeficijent zapreminskog {irenja.stati~ki 2 pritisak.masa istisnugog fluida (Arfimedov zakon). Ako je strujna cev 2 2 2 ρv horizontalna tada je p + = const . se manjom silom izaziva ve}i efekat F F S p1 = p2 ⇒ 1 = 2 ⇒ F2 = F1 2 . odnosno Q = kSv = kS 2 gh . gde je p0 = 1. gde je η koeficijent unutra{njeg ∆t trenja. Brzina isticanja fluida (te~nosti) iz nekog otvora na dubini h ispod slobodne povr{ine. je prema Tori~elijevoj formuli v = 2 gh .hidrostati~ki pritisak a p . = pn (Paskalov zakon). iz uslova ravnote`e sile trenja i sile te`ine i sile potiska odrediti koeficijent viskoznosti: 2 2 ( ρ t − ρ f ) gr η= . gde je mf . za bilo koja dva preseka va`i S1v1 = S 2v2 ( jedna~ina kontinuiteta).povr{ina. v 9 .dinami~ki pritisak.gradijent brzine (promena brzina du` pravca koji je normalan na pravac strujanja fluida. ∆v/∆t . U fluidima se pritisak p = F/S (sila po jedinici povr{ine) prenosi u svim pravcima podjednako p1 = p2 = p3 = .01 x 105 Pa normalan atmosferski pritisak. pa je Sv = const . Npr. gde je k . prema Njutnovom zakonu . ko~nica i sl. 1 + βt Ravnote`a fluida (te~nosti i gasovi) i zakoni kretanja kao i uzajamno dejstvo fluida sa tvrdim telima pri njihovom relativnom kretanju. je v = Sila unutra{njeg trenja je.. Ako se sferno telo kre}e ravnomerno kroz fluid brzinom v. ∆v .

je toplotni koja ima µ molova je ∆U = µCV ∆T = mcV M∆T . ∆S U potopljenim kapilarama (cevima polupre~nika r < 1 mm) u nekoj te~nosti. Koeficijent iskori{}enja toplotne ma{ine.gustina te~nosti. gde je ∆l pomak klipa uslovljen promenom zapremine. nivo te~nosti se di`e (kapilarna atrakcija) ili spu{ta (kapilarna depresija) do visine 2γ cosα h= .4 za dvoatomni i 1. javljaju se karakteristi~ni efekti poznati kao povr{inski napon i kapilarne pojave. tada je promena unutra{nje energije ∆U = Q = cV m∆T . Za mol gasa je U = RT .ugao kva{enja. predstavlja specifi~nu toplotu sistema pri V = const.33 za vi{eatomni molekul. predtstavlja odnos iz izvr{enog rada (potrebnog za ∆A uve}anje povr{ine te~nosti) i same te povr{ine γ = . 2 i ∆U ⎤ ⎡ = R = CV je molarni toplotni kapacitet sistema pri konstantnoj zapremini i Odnos ⎢ ⎦ ⎣ ∆T ⎥V = const 2 izra`ava se jedinicom J/molK.koeficijent povr{inskog napona. Konstanta povr{inskog napona γ (N/m2).Na dodirnim povr{inama te~nosti i vazduha. a za proizvoljnu koli~inu gasa ∆U = µC p ∆T = mc p ∆T Odnos cp/cV =χ i predstavlja Poasonovu konstantu (χ = 1. i i RT T U = W = Ek + EkR = nkT = n 2 2 NA gde je i broj stepeni slobode ( i = 2 za jednotome. tada je A = p∆V = pS∆l . Odnos CV/M (M molarna masa). Razlika Cp .Zemljino ubrzanje a α . Ako se taj rad vr{i u toplotnoj ma{ini. g . i+2 ⎡ ∆U ⎤ = R = C p . M 2M Za mol gasa je promena unutra{nje energije ∆U = CV ∆T = cV M∆T . i = 6 vi{eatomne molekule) i . gde je γ . a za proizvoljnu koli~inu gasa.66 za jednoatomni 1. Osnovni zakoni termodinamike Unutra{nja energije predstavlja ukupnu energiju termodinami~kog sistema i jednaka je zbiru kineti~ke energije translatornog i rotacionog kretanja molekula sistema (Ep = 0). kao i kod ~vrstih tela i te~nosti. Ako se termodinami~kom sistemu dovede spolja neka energija (toplota) tada po I principu termodinamike jedan deo te energije ide na vr{enje rada A. i = 5 za dvotomne. r -polupre~nik ρgr kapilare.CV = R predstavlja Majerovu jedna~inu. 2 i Promena unutra{nje energije je ∆U = R∆T . shodno II principu termodinamike predstavlja odnos iz Q − Q2 Q T korisnog rada i unete energija u ma{inu η = 1 = 1 − 2 = 1 − 2 gde je Q1 uneta energija u Q1 Q1 T1 . tj. C i R cV = V = . Za slu~aj kada se stanje sistema menja pri V = const. Ti efekti su rezultat dejstva me|umolekulskih sila dodirnih povr{ina. Odnos ⎢ ⎥ 2 ⎣ ∆T ⎦ p = const kapacitet sistema pri p = const Promena unutra{nje energije za mol gasa je ∆U = C p ∆T = c p M∆T . a drugi deo na promenu unutra{nje energije Q = A + ∆U = p∆V + ∆U . a u slu~aju kada se stanje sistema menja pri P = const izvr{eni rad nad sistemom je A = p∆V. ρ . u cilindru popre~enog preseka S .

Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT ⇒ Dato: V = 12 dm3 T1 = 600 K M = 28 g/mol Odrediti: m2 . NA RT 5.31 J/molK Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 1. U balonu zapremine 15 l nalazi se kiseonik pod pritiskom 6 x 106 Pa. Q2 odvedena energija hladnjaka. Temperatura vazduha koji okru`uje balon je 250 K.44kg . V1 T1 T1 3. Koliko je molekula vazduha ostalo u sudu zapremine 1 cm3 pri temperaturi 10 oC.4 ⋅ 108 . Dato: Odrediti: V = 1 cm3 n-? Re{enje:Kako je zapremina jednog mola Vm = 22. Odrediti broj molekula koji se sadr`e u 1 cm3 gasa pri normalnim uslovima.cilindar. Koliki }e pritisak p2 biti u balonu pri temperaturi 127 oC. to je n = A V = 2.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 13. ako je vazduh u sudu evakuisan do pritiska 1.33 x 106 Pa ? Univerzalna gasna konstanta je R = 8. U balonu zapremine 12 l nalazi se masa 1. RE[ENI ZADACI 1.31 J/molK a Avogadrov broj NA = 6. M RT 4. a T1 i T2 su temperature toplotnog rezervoara i hladnjaka. Vm 2.33 x 10-6 Pa R = 8.7 ⋅ 1019 molekula .5 kg azota na temperaturi 327 oC .023 N x 1023 .3l . Koliku zapreminu zauzima azot ako se zagreje do 126 oC ? Pritisak ostaje nepromenjen.31 J/molK. Azot na temperaturi 27 oC zauzima zapreminu 10l. Dato: V = 1 cm3 t = 10 oC p = 1. a univerzalna gasna konstanta 8.4 dm3 a broj molekula u jednom molu NA = 6. t2 = 127 oC Re{enje: Iz Gej-Lisakov zakona Odrediti: V2 . Odrediti masu kiseonika ako je njegova molarna masa M = 32 g/mol Dato: V = 15 dm3 T = 250 K M = 32 g/mol R = 8.31 J/molK Odrediti: N-? N pVN A RT ⇒ N = = 3.? . Dato: V = 10 dm3 t1 = 27 oC .023 x 1023. ako se iz njega ispusti 50 % azota? Molarna masa azota je 28 g/mol.

5 p1 2 = 1.75 ⋅ 1018 . M RT 7.7 ⋅ 1022 molekula . i M MV1 jedna~ina stanja za krajnje stanje gasa. Koliko molekula ima u 1 cm3 gasa? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT = Dato: V = 1 cm3 W = 2 x 10-20 J p = 5 x 104 Pa Re{enje: Iz izraza p = Odrediti: N-? 2N 3 pV W ⇒N= = 3.5m1RT2 .13 oC manometar na balonu pokazuje pritisak 1. V kT N = 27 s .3kg .5 m1. pritisak gasa je 5 x 104 Pa. Odrediti: t-? Dato: V = 100 cm3 T = 273 K k = 1.31 J/molK p = 1.5 x 106 Pa ? Dato: V = 10 dm3 T = 260 K M = 32 g/mol R = 8. a temperatura gasa 0 0C. Koliko je vremena potrebno da se sijalica napuni gasom do pritiska 105 Pa (ako je prethodno bio vakuum)? Zapremina sijalice je 100 cm3. Kolika je dubina jezera? Gustina vodenog mehura je 103 kg/m3. ako pri temperaturi .31 J/molK m1 = 1. p1 T1 T1 6. Srednja kineti~ka energija translatornog kretanja molekula nekog gasa je 2 x 10-20 J.65 ⋅ 107 Pa .5 x 106 Pa Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 2.2 ⋅ 107 Pa . je pV1 = 0. uz m2 = 0.5 2 ⇒ p2 = 0. Kolika je masa kiseonika koji se nalazi u balonu zapremine 10 litara.38 x 10-23 J/K p = 1 x 105 Pa Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = Vreme punjenja sijalice je t = N pV kT ⇒ N = = 2. 3V 2W 8. dobija se deljenjem M p2 T T = 0. Neonska sijalica puni se kroz mali otvor tako da u svakoj sekundi prolazi 1021 molekula gasa. . Zapremina mehura pri isplivanju sa dna jezera na povr{inu uve}a se 3 puta. N0 9.R = 8. Brzina prodiranja gasa je stalna.5 kg Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa za po~etno stanje m m RT pV1 = 1 RT1 ⇒ p1 = 1 1 = 2.

m2 = 32 g T = 280 K p = 9.6 x 102 J/kgK Odrediti: ∆U . odnosno kiseonik. to je po Bojlp V V Mariotovom zakonu 1 = 2 ⇒ p1 = p2 2 = 3 p2 .∆p . Masa jednog V M1 M 2 M1 M 2 m m + m2 mola sme{e je M = = 1 = 28. sledi M2 M1 RT m1 m2 m m + ( ) . M2 = 28 g/kol Odrediti: M-? Re{enje: Iz jedna~ine gasnog stanja za kiseonik p1V = m1 m RT i azot p2V = 2 RT .? .01 x 106 Pa Odrediti: h-? Odrediti: ρ-? a masa je m = m1 + m2 . Na}i masu jednog mola gasne sme{e koju ~ini 25 g kiseonika i 75 g azota. Za zagrevanje predmeta od gvo`|a utro{ena je koli~ina toplote od 1.3 x 104 Pa. gde je ∆p razlika pritisaka ρg na dnu i povr{ini jezera. Kolika je promena njegove zapremine? Gustina gvo`|a je 7. Uz uslov da je V = M2 M1 RT m1 m2 m m1 + m2 kg + const.68 MJ c = 4. ρg Re{enje: Iz izraza za hidrostati~ki pritisak ∆p = ρgh sledi da je h = 10. Tada je ∆p = 2p2 = 2p0 jer je na povr{ini jezera p2 V1 V1 ∆p pritisak p2 = p0. broj molova gasne sme{e. M2 = 32 g/mol Re{enje: Pritisak gasne sme{e je p = p1 + p2 .5 . M1 = 2 g/mol. Dato: V2 = 3V1 ρ = 103 kg/m3 p = 1.3 x 104 Pa. Odrediti gustinu gasne sme{e koja se sastoji iz 4 g vodonika i 32 g kiseonika pri temperaturi 7 0 C i pritisku 9. Dato: m1 = 25 g. koeficijent kubnog {irenja 1. Dato: m1 = 4 g. Iz jedna~ine gasnog m m stanja za vodonik. V M1 M 2 V RT ( m1 + m2 ) m p M1 M 2 11. Dato: Q= 1. sledi p1V = 1 RT i p2V = 2 RT .9 ⋅ 10− 3 kg / mol . Tra`ena dubina jezera je h = = 20m .68 x106 J.48 3 . m2 = 75 g M1 = 32 g/mol. gde je µ = 1 + 2 = 3.2 x 10-5 1/0C.8 x103 kg/m3. p = p1 + p2 = µ µ 12. bi}e p = p1 + p2 = ( ) a njena gustina ρ = = = 0. Ako je temperatura vode na dnu i povr{ini pribli`no ista.

5 m/s ∆p = 1. V g n Iz (zapremina jednakosti 2πrγ = N ρVg 1 ρVg ⇒ γ = = 3 ⋅ 10− 2 .33 x 103 Pa .? 2 2 Re{enje: Primena Bernulijeve jedna~ine na horizontalnu cev ρ v1 v + p1 = ρ 2 + p2 . α 2 − α1 14.5 m/s.7 x 10-5 1/oC T = 273 K Odrediti: l01 . Kroz otvor cevi polupre~nika 0.4 x 10-5 1/oC . Dato: v1 = 0.33 x 103 Pa Odrediti: v2 . ρc 13.l2 daje l01α1 = l0 2 α 2 . Odrediti brzinu proticanja vode u u`em delu cevi ako je razlika pritisaka izme|u ovih delova cevi 1. Kroz {iri deo horizontalno postavljene cevi te~e voda brzinom 0. Kako je i l01 = ∆l + l02 to se dobija da je l01 = ∆lα1 = 15. Razlika du`ina aluminijumske i bakarne {ipke pri bilo kojoj temperaturi iznosi 15 cm. pa je je β = 3α) Koli~ina toplote potrebna za zagrevanje tela je Q = mc∆t = ρV0c∆t ⇒ ∆t = ρV0c 3αQ promena zapremine ∆V = = 1.7 ⋅ 10− 5 m3 .51m . Koliko je koeficijent povr{inskog napona ulja. Kolike su du`ine tih {ipki na 0 oC ? Dato: α1 = 2. s 15. uz uslov ∆l = l1 .71 2 m .5 m n = 150 kapi ρ = 9 x 102 kg/m3 V = 2 cm3 Odrediti: γ-? Re{enje: Kapljica se otkine od otvora kada se izjedna~e sila te`ine Q = mg = ρ jedne kapi V/n) i sila povr{inskog napona F = 2πrγ . dok je l01 = ∆l + l02 =15.? Re{enje: Po zakonu linearnog {irenja bi}e: l1 = l01 (1 + α1∆t ) i l2 = l0 2 (1 + α 2 ∆t ) . l2 − l0 2 = l02α 2 ∆t ) .51 m. ako je zapremina ulja 2 cm3 a gustina 9 x 102 kg/m3 ? Dato: r = 0. Oduzimanjem ovih jdna~ina. n m 2nπr . odnosno l1 − l01 = l01α1∆t ) . l02 . α2 = 1.5 mm isti~e 150 kapi ulja.Re{enje: Po zakonu zapreminskog {irenja je V = V0 (1 + β∆t ) ⇒ ∆V = V − V0 = V0 β∆t = 3V0α∆t (jer Q .?. Gustina vode je 103 kg/m3. daje 2 2 v2 = 2∆p ρ + v1 = 1.

η .16.V1)=80 kJ. 5 17.25 = 25% .? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 3. da li }e boca izdr`ati pritisak azota? Dato: T1 = 280 K. radi prema Kornoovom ciklusu i to tako da je u jednom ciklusu koristan rad 10 kJ. sa temperaturom greja~a 127 oC i hladnjaka 27 oC. T2 = 320 K p1 = 106 Pa Odrediti: p2 .84kJ . T2 = 400 K V1 = 24 l Re{enje: Iz Gej-Lisakovog zakona (p = const) zapremine ∆V = V2 − V1 = Sh = r 2πh ⇒ h = Odrediti: A . ako se pri stalnom pritisku 108 Pa gas zagreje do temperature 127 0C? Polupre~nik cilindra je r = 8 cm.2l . Dato: µ = 5 mola ∆T = 400 K Re{enje: Kako je po prvom principu termodinamike Odrediti: ∆U .98cm r 2π Izvr{eni rad je A = p∆V = p(V2 . h . Maksimalni pritisak koji boca mo`e da izdr`i je 1. U cilindru sa pokretnim klipom nalazi se 5 molova azota.? T1 − T2 T = 1 − 2 = 0. 19. Kolika je du`ina pomeranja klipa i izvr{en rad. Kako je C p = to je ∆U = 7 i+2 R= R 2 i 2 µR∆T = 6. U ~eli~noj boci nalazi se azot pod pritiskom 106 Pa i na temperaturi 280 K.5 x 106 Pa. Zapremina gasa. T2 = 300 K Ak = 10 kJ Re{enje: Odrediti: A .? ∆U = ∆Q − ∆A = µC p ∆T − p∆V = µ∆T (C p − R) . Dato: T1 = 300 K. koji je zatvoren u cilindru sa pokretnim klipom.?. Kako je promena V1 T1 T1 ∆V = 3. Za koliko se promeni unutra{nja energija gasa ako se on zagreje za 127 oC? Univerzalna gasna konstanta je 8.4 l i temperature 27 0C. je 2.31 J/molK a broj stepeni slobode dvoatamnog gasa je i = 5. Koliki je stepen iskori{}enja toplotne ma{ine i kolika je toplota predata radnom telu? Dato: T1 = 400 K.?. T1 T1 Q − Q2 Ak A η= 1 = ⇒ Q1 = k = 40kJ . Proces zagrevanja se vr{i pri p = const. Toplotna ma{ina. η Q1 Q1 η= Kako je s druge strane 18. Ako se azot zagreje do temperature 320 K.? .

? Dato: p1 = 105 Pa. Vazduh se nalazi u sudu zapremine 10 m3 i temperature 127 oC. Iz zapreminskih protoka na Q Q v 2 Q1 = = πr1 v1 Q2 = = π 2 r 2v2 kru`nim otvorima i sledi i = 1.58cm . v2 = 10 m/s r = 5 cm Q1 = Q2 = Q/3 Re{enje: Zapreminski protok te~nosti na ulazu u cev je Q = Sv = πr2v. a molarna masa vazduha 2. Na zavr{etku cev je zatvorena. Metalno telo. Koliki treba da budu polupre~nici bo~nih otvora da bi kroz njih zapreminski protok te~nosti bio jednak polovini zapreminskog protoka te~nosti na ulazu u cev? Dato: Odrediti: r1 . U sudu zapremine 2 dm3 nalazi se gas pod pritiskom 6.Re{enje: Iz [arlovog zakona (V = const) pmax boca }e izdr`ati ovaj pritisak. 3v2 23. ako se 50% mehani~ke energije transformi{e u unutra{nju energiju (toplotu)? . pada sa visine 1. Koliko je molekula gasa u sudu ako je njegova temperatura 27 oC? Avagadrov broj je 6. ako je pritisak u sudu bio 105 Pa.3 J/molK. Iz suda se evakui{e vazduh pri konstantnoj temperaturi sve do pritiska 2 x104 Pa. p2 = 2 x 105 Pa M = 28 g/mol Re{enje: Jedna~ina stanja vazduha pre njegovog ispu{tanja je p1V = m1 RT1 a posle ispu{tanja M p2V = m2 VM RT2 . a univerzalna gasna konstanta 8. Odrediti: ∆m . p2 T2 T = .31 J/molK. RT 21.142 ⋅ 106 Pa .6 x 105 Pa. sledi p2 = p1 2 = 1.82cm r1 = r 3 3 3v1 r2 = r v = 1.74kg M RT 22.2 km. Za koliko stepeni je ve}a temperatura tog tela. Dato: T = 300 K NA = 6 x 1023 V = 2 dm3 p = 6. Kako je p2 < p1 T1 T1 20. r2 . Gasna konstanta je R = 8.? v1 = 5 m/s. Pri udaru o zemljino tlo ono se zagreje.8 x 10-2 kg/mol. polupre~nika 5 cm proti~e idealna te~nost brzinom 2 m/s.?.02 x 1023 mol-1.19 ⋅ 1019 molekula . ~ija specifi~na toplota je 125 J/kgK. Kroz cilindri~nu cev. Iz ovoh jedna~ina sledi da je ∆m = m1 − m2 = ( p1 − p2 ) = 6. a bo~no ima dva kru`na otvora u kojima te~nost isti~e brzinom 5 m/s i 10 m/s. Odrediti masu evakuisanog vazduha.6 x 105 Pa Odrediti: V-? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = odnosno N = N pV kT ⇒ N = V kT pVN A = 3.

Dato: c = 125 J/kgK R = 1,2 km 0,5 Ep = Q

Odrediti: ∆T - ?

Re{enje:Kako je potencijalna energija tela E p = mgh a unutra{nja energija ∆U = mc p ∆T , sledi da je, uz uslov Q = 0,5 Ep, ∆T =
0,5 gh = 47 K . cp

24. Koliko se energija oslobodi pri spajanju vi{e manjih vodenih kapi polupre~nika 2 x 10-3 mm u jednu kap polupre~nika 2 mm? Konstantna povr{inskog napona vode je 7,4 x 10-2 N/n Dato: σ = 7,4 x 10-2 N/m2 R = 2 mm r = 2 x 10-3 mm Odrediti: ∆T - ?

Re{enje: Promena potencijalne energije povr{inskog sloja kapi, izazivana smanjenjem povr{ine kapi ∆S pri njihovom sjedinjenju u jednu kap, jednaka je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) , gde je S1 -povr{ina svih malih kapi, a S2 -povr{ina ve}e kapi. Kako je S1 = 4πr 2 n (n-broj malih kapi) i S 2 = 4πR 2 , kao 4 i M = nm (m - masa jedne kapi a M masa velike kapi), to je, uz m = ρV1 = πr 3 ρ i 3

4 ⎛R⎞ M = ρV2 = πR 3 ρ , n = ⎜ ⎟ = 1000kapi . Kako je povr{ina svih malih kapi 3 ⎝r⎠ S1 = 4πr 2 R3 R3 R = 4π , to je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) = 4πR 2σ ( − 1) = 3,5 ⋅ 10− 3 J . 3 r r r

3

25. Koeficijent korisnog dejstva toplotne ma{ine je 30 %. Koliki }e biti koeficijent korisnog dejstva, ako bi se gubitak toplote smanjio dva puta? Dato: η1 = 30 % Q2' = Q/2 Odrediti: η-?

Re{enje: Za slu~aj kada je gubitak toplote (odvedena hladnjaku) Q2 , koeficijent korisnog dejstva je Q Q Q η1 = 1 − 2 ⇒ 2 = 1 − η1 = 0,7 , a za slu~aj kada je odvedena toplota Q2 ' = 2 , tada je Q1 Q1 2 ′ Q2 Q η2 = 1 − = 1 − 2 = 0,65 = 65% . Q1 2Q1 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. U balonu zapremine 10 l nalazi se vodonik pod pritiskom 20 x 105 Pa. Koliku zapreminu bi zauzeo vodonik na istoj temperaturi pri normalnom atmosferskom pritisku (p0 = 105 Pa) ? (Rez: 0,2 m3).

2. Do koliko Kelvinovih stepeni treba zagrejati idealni gas da bi se njegova zapremina pove}ala dva puta u odnosu na njegovu zapreminu na 0 oC ? (Rez: 546 K). 3. Gas se ohladi izohorno do 0 oC, pri ~emu se njegov pritisak smanji dva puta. Na}i po~etnu temperaturu gasa? (Rez: 546 K). 4. Gas se nalazi pod pritiskom 5 x 102 Pa i zauzima zapreminu 4 l. Odrediti ukupnu kineti~ku energiju translatornog kretanja molekula. (Rez: 3 J). 5. Koliko se molekula vazduha nalazi u sobi zapremine 290 m3 pri temperaturi 17 oC. i pritisku 105 Pa (Bolcmanova konstanta je k = 1,38 x 10-23 J/K) ? ( Rez: 1027 molekula). 6. Du`ina aluminijumske {ipke pri 0 oC. je 79,5 cm, a gvozdene 80 cm. Pri kojoj temperaturi t }e obe du`ine biti jednake? Linijski koeficijenti {irenja su α1 = 2,4 x 10-3 1/ oC i αa = 1,2 x 10-3 1/ o C . (Rez: 803 oC). 7. Kolika je brzina isticanje vode kroz bo~ni otvor koji je za 2 m ni`i od nivoa vode u sudu? Ako je povr{ina otvora 2 cm2, izra~unati zapreminski protok vode. Nivo vode smatrati konstantnim. (Rez: 6,26 m/s; 1,25 x 10-3 m3/s). 8. Gvozdena kuglica polupre~nika 1 mm pada kroz glicerin konstantnom brzinom 0,5 m/s. Odrediti koeficijent viskoznosti glicerina? Gustina gvo`|a je 7,8 x 103 kg/m3 a glicerina 1,25 x 103 kg/m3. (Rez: 2,88 x 10-2 Pas). 9. Koliki treba da bude polupre~nik kapilarne cevi da bi visina te~nog stuba u kapilari bila 10 cm? Konstanta povr{inskog napona vode je 7,2 x 10-2 N/m, a gustina 103 kg/m3. (Rez: 1,5 mm) 10. Idealna toplotna ma{ina izvr{i u jednom ciklusu rad 75 kJ. Ako je temperatura greja~a 100 oC, a hladnjaka 2 oC, odrediti stepen korisnog dejstva, koli~inu toplote Q1 koju ma{ina prima od greja~a i koli~inu toplote koju ma{ina predaje hladnjaku. (Rez: η = 26,3 %, Q1 = 274 kJ, Q2 = 200 kJ) 11. Koliku masu ima kap vode koja isti~e iz staklene cev~ice polupre~nika 0,5 mm? Smatrati da je polupre~nik kapi jednak polupre~niku cevi. Konstanta povr{inskog napona vode JE 7,4 x 10-2 N/m. (Rez: 2,36 g). 12. U idealnoj toplotnoj ma{ini se za svaki kJ energije, dobijen od toplotnog izvora, izvr{i SE rad 300 J. Odrediti koeficijent korisnog dejstva ma{ine i temperaturu greja~a, ako je temperatura hladnjaka 280 K. (Rez: 33 %, T1 = 420 K).

5. OSCILACIJE, TALASI I OPTIKA Mehani~ke i elektromagnetne oscilacije Oscilovanje tela ili sistema, koje se vr{i pod dejstvom sile F, proporcionalno pomaku tela od ravnote`nog polo`aja, predstavlja harmonijsko oscilovanje. Kod takvog kretanja je F = kx, gde je k - restituciona konstanta. Kinematiska jedna~ina harmonijskog oscilovanje ima oblik x = A sin(ωt + ϕ 0 ) , gde je x - pomak (elongacija) ta~ke u datom trenutku od ravnote`nog polo`aja, A-amplituda oscilacija (m), ωt + ϕ0 = ϕ - faza oscilovanja (rad), ϕ0 -po~etna faza (rad) i ω-kru`na frekvencija (rad/s). Kru`na frekvencija povezana je sa brojem oscilacija u jedinici vremena (frekvencija) ν i periodom oscilovanja T (s) izrazom 2π ω = 2πν = . T Za slu~aj linearnog oscilovanja obe{enog tela mase m o oprugu (dinami~ko oscilovanje), jedna~ina oscilovanje je istog oblika kao i kod kinematskog oscilovanja, a period oscilacija, tela mase m je m 1 1 k , a ν= = . T = 2π k T 2π m Ako je osciluju}e telo matemati~ko klatno du`ine l, period oscilovanja je l 1 1 g T = 2π , aν = = . g T 2π l Period oscilovanja fizi~kog klatna momenta inercije I je I 1 1 mgl T = 2π ,a ν = = , gde je l rastojanje od ta~ke vesanja do mgl T 2π I centra mase tela a m - masa osciluju}eg tela. Trenutna brzina osciluju}eg tela je v = ωA cos(ωt + ϕ 0 ) , a njena maksimalna vrednost (amplitudna brzina) je vmax = ωA . Ubrzanje osciluju}eg tela u datom trenutku je a = −ω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) , a maksimalno ubrzanje je amax = -ω2A. Sila, pod ~ijim dejstvom se vr{i oscilovanje tela ima vrednost F = ma = − mω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) = −mω 2 x , gde je Fmax = mω2A. Kako je F = - kx, to je k = mω2. 1 1 2 Maksimalna kineti~ka energija (energija u ravnote`nom polo`aju) je Ek max = mvmax = mω 2 A2 a 2 2 1 2 1 potencijalna (elasti~na potencijalna) energija je E pmx = kx = mω 2 A2 . Ukupna energija 2 2 1 oscilovanja je E = Ek + E p = mω 2 A2 = Ek max = E p max . 2 Elektromagnetne oscilacije predstavljaju naizmeni~no pretvaranje elektri~ne energije u magnetnu i obrnuto. To pretvaranje vr{i se u LC-kolu koga ~ini kondenzator kapaciteta C i induktivni kalem koeficijenta samoindukcije L. Ako je otpor kola R = 0, oscilacije su neprigu{ene (neamortizovane). Period oscilovanja LC kola, dat je Tomsonovom formulom T = 2π LC , frekvencija 1 1 1 ν= = , a sopstvena frekvencija ω 0 = . T 2π LC LC

T-period.ω0 -faza oscilovanja. Brzina prostiranja talasa v (bilo koje vrste i oblika) zadana je izrazom v = λ T = λν . Geometrijska optika je specijalni slu~aj talasne optike gde se svetlosni talasi prikazuju u vidu pravolinijskih svetlosnih zrakova. koji pri tome emituju kvante svetlosti. Na granici dve sredine nastaju pojave odbijanja i prelamanja svetlosti. Fotoni poseduju kako talasna tako i korpuskularna svojstva. Brzina prostiranja longitudinalnih mehani~kih talasa kroz elasti~nu ~vrstu i te~nu sredinu data je E Njutnovom jedna~inom v = . su rezultat korpuskularnog svojstvava fotona . Po istom zakonu menja se i napon na krajevima kondenzatora u = q/C. Kad neprigu{enih elektromagnetnih oscilacija nema gubitka energije. . µ -podu`na masa (masa po jedinici du`ine). pritisak svetlosti i dr. gde je E . Ako se oscilacije ~estica sredine poklapaju sa pravcem prostiranja. takvi talasi su longitudinalni a u slu~aju kada su te oscilacije normalne na pravac prostiranja talasa talasi su transverzalni. pri ~emu upadni ugao. a ωt . EM-talase). µ gde je F-sila zatezanja `ica. pa je ukupna energija 1 1 W = We + Wm = CU 2 + LI 2 . a n2 -apsolutni indeks prelamanja druge sredine. Optika Svetlost predstavlja emisiju elektromagnetnih talasa u dijapazonu talasnih du`ina od 400 . Zakon dobijanja: Upadi ugao αu jednak je odbojnom uglu αo.800 nm. gde je q-naelektrisanje kondenzatora. Brzina prostiranja transverzovanih talasa u zategnutoj `ici dato je relacijom F v= . ν-frekvencija. normala i odbojni ugao le`e u istoj ravni. ρ-gustina sredine. a pojave: foroelektri~ni efekt. te~nim i gasovitim). q0 -maksimalno naelektrisanje. Izvori svetlosti su atomi i molekuli u kojima nastaje izmena energetskog stanja elektrona. difrakcije i polarizacije svetlosti obja{njavaju kao talasni procesi-talasne optika. Mehani~ki talasi se prostiru u svim elasti~nim sredinama (~vrstim. Brzina prostiranja EM-talasa u vakuumu je c = 3 x 108 m/s.1 = 2 . Zakon prelamanja: Odnos sinusa upadnog ugla α prema sinusu prelomnog ugla β na dve grani~ne sin α n = n2. 2 2 Mehani~ki i eletromagnetni talasi Proces rasprostiranja oscilovanja u elasti~nim sredinama naziva se talasni proces. a EM talasi se mogu prostirati kako u svim sredinama tako i u vakuumu.Jedna~ina elektromagnetnih oscilacija je oblika q = q0 sin(ωt + ϕ 0 ) .kvantna optika.Jungov modul elasti~nosti. Zakon odbijanja va`i za sve oblike talasa (mehani~ke.fotone. Ja~ina struje i indukcija polja su tako|e harmonijske funkcije vremena. ρ gde je χ-odnos specifi~nih toplota gasa pri konstantnom pritisku (cp) i konstantnoj zapremini cV. sredine je konstantna veli~ina i predstavlja relativni indeks prelamanja sin β n1 gde je n1 -apsolutni indeks prelamanja prve. ρ Brzina prostiranja longifudinalnih talasa u gasovima oddre|ena je izrazom χp v= . gde λ -talasna du`ina. S toga se pojave interferencije.

Opti~ka ogledala su ugla~ane ravne ili sferne povr{ine koje pravilno reflektuju svetlost. f n0 R1 R2 gde je n-indeks prelamanja materijala so~iva. So~ivo kod kojih se snop paralelnih zraka posle prelamanja seku u jednoj ta~ki (`i`a so~iva) su sabirna so~iva. Rastojanje `i`e od opti~kog centra je `i`na daljina f. 1 2 1 1 Jedna~ina ispup~enog ogledala je − = − = − . prednju i zadnju.1 = 2 ⇒ sin α g = 2 . `i`na daljina ogledala je f = R/2. Uve}anje u. a R1 i R2 su polupre~nici krivine so~iva. v Ako svetlosni zrak dolazi iz opti~ki gu{}e sredine na granicu opti~ki re|e sredine (n1 > n2 ) pod odre|enim grani~nim ili kriti~kim uglom αg. Opti~ka mo} so~iva ω predstavlja recipro~nu vrednost `i`ne daljine ω = 1/f (1/m . u = L/P = l/p. Kod ravnih ogledala daljina lika l jednaka je daljini predmeta. sa polupre~nicima krivina R1 i R2. pri ~emu se u ta~kama prostora (ukr{tanja) javljaju interferentni efekti u vidu poja~anja ili slabljenja amplituda rezultiraju}eg talasa (svetle i tamne pruge).Apsolutni indeks prelamanja sredine n je odnos iz brzine prostiranja svetlosti c u vakuumu i brzine svetlosti v u toj sredini c n= . n0 -indeks prelamanja sredine u kojoj se nalazi so~ivo. Jedna~ina izdubljenog ogledala je f R p l gde je p-daljina predmeta od temena ogledala a l-daljina lika. odnosno. odnosno plankonkavna so~iva R2 te`i beskona~nosti pa je 1 n 1 = ( − 1) .dioptrija). je odnos veli~ine lika prema veli~ini predemta u = L/P = l/p = 1. za koji je prelomni ugao βg = 90o . a so~ivo kod kojih prelomljeni zraci divegiraju i ~iji se produ`eci seku u jednoj ta~ki sa strane upadnih zrakova su rasipna so~iva. Maksimumi interferencije su na onim mestima gde je putna razlika ∆r = mλ. f e f1 f 2 Interferencija svetlosti je pojava slaganja dva (ili vi{e) talasa jednakih perioda. f p l Uve}anje so~iva defini{e se odnosom veli~ine lika L i veli~ine predmeta P. n 1 1 1 @i`na daljina tankog so~iva ima oblik = ( − 1)( + ) . 1 1 1 = + za Veza izme|u `i`ne daljine f. . Svako so~ivo ima dve `i`e. Opti~ko so~ivo je providno telo ograni~eno sa dve polirane krivolinijske povr{ine (obi~no sferne) ili jednom sfernom i jednom ravnom povr{inom. totalne refleksije (nema prelamanja). 1 1 1 Za kombinovano so~ivo ekvivalenta `i`na daljina fe data je izrazom = + . Kad sfernih ogledala polupre~nika R. odnosom daljine lika l i daljine predmeta p. 1 2 1 1 = = + . f n0 R Kod rasipnih so~iva za R1 i R2 uzima se negativni predznak. Sferna ogledala mogu biti ispup~ena/ konveksna i izdubljena/konkavna. odnosno = − za rasipno so~ivo. daljine predmeta p i daljine lika l data je jedna~inom f p l 1 1 1 sabirno. Za plankonveksna. f R p l Uve}anje ogledala je u = L/P = l/p. nastaje pojava sin α g n n = n2. sin β g n1 n1 o o Grani~ni ugao za vodu je 48 a za staklo 42 .

ϕ0 = 0. Polarizovana svetlost se mo`e dobiti dvojnim prelamanjem svetlosti kroz neke vrste kristala. koji su u granici talasne du`ine svetlosti. Mesto minimuma odre|ena su uslovom ∆r = (2m + 1) . ω = 0. Difrakcija svetlosti mo`e se posmatrati pomo}u opti~ke re{etke (re{etka sa naizmeni~no providnim i neprovidnim povr{inama) Konstanta re{etke d (period re{etke) je rastojanje izme|u dva susedna proreza d = a + b gde je a -{irina propusnog. λ Re{enje: Upore|ivanjem jedna~ine harmonijskog oscilovanja sa zadanom jedna~inom. Na}i amplitudu kru`nu frekvenciju ω.44 s .ω .5 cm. Maksimalna sila je F = mω A = 1. Konstanta re{etke je d = 1/N.? 3 3 ρ1 = 8. a λ -talsna du`ina.8) . a ukupna energija W = mω2A2/2 = 4. a b . ρ2 ρ2 .7 x 103 kg/m3.W-? m = 10 g A.7 x 103 kg/m3 Re{enje: Periodi oscilovanja kuglica od bakra i aluminijuma (istih zapremina) su: T1 = 2π T2 = 2π T2 = T1 m2 . Ako nepolarizovana svetlost upada pod upadnim uglom αβ za koji odbijeni i prelomljeni zrak obrazuju pravi ugao. Difrakcioni maksimumi javljaju se na onim mestima gde je ispunjen uslov d sin ϕ = kλ . Dato: Odrediti: x = 0.8 x 10-4 N.5 sin(0. Kako su mase kuglica k m1 i k 4 m1 = ρ1V = πr 3 ρ1 3 i 4 m2 = ρ 2V = πr 3 ρ 2 .6 rad/s.56 x 10 Hz. tj.4 s. Kuglica od bakra. gde je m-red interferncije. to je 3 ρ1 ρ ⇒ T2 = T1 1 = 5. gde je k-red difrakcije. obe{ena o oprugu. T-?.?.5 sin(0. Dato: Odrediti: T=3s T2 . vidi se da je: A = 0. maksimalnu silu F i ukupnu energiju W. period T.F-?.odnosno gde je fazna razlika ∆ϕ = ϕ 2 − ϕ1 = 2mπ . ili odbijanjem i prelamanjem na neku grani~nu povr{inu. frekvenciju ν.9 x 103 kg/m3 a olova 2.8) A-?.6t + 0. λ-talasna du`ina svetlosti ϕ -ugao skretanja svetlosti.9 x 10 kg/m ρ2 = 2. ∆ϕ = (2m + 1)π 2 Difrakcija svetlosti je pojava odstupanja svetlosnog talasa od pravolinijskog prostiranja (savijanje svetlosti) kada talas nai|e na o{tru prepreku ili uski otvor. Materijalna ta~ka mase 10 g osciluje po zakonu x = 0. Period oscilovanja je T=2π/ω = 10.5 x 10-6 J. vr{i harmonijsko oscilovanje sa periodom T = 3 s.{irina nepropusnog dela re{etke. Koliki }e biti period oscilovanja ako se o oprugu obesi kuglica od olova istog polupre~nika? Gustina bakra je 8. Taj uslov je ispunjen ako je.6t + 0. gde je N broj zareza po jedinici du`ine (mm). frekvencija ν -2 2 = 1/T = 9. RE[ENI ZADACI 1.8 rad. tada je odbijeni zrak potpuno linearno polarizovan a prelamljeni delimi~no. 2. gde je αβ-Brusterov ugao (za staklo = 57o). tgα β = n ⇒ α β = arctgn . po Brusterovom zakonu.

2 kg i pri~vr{}ena je za oprugu ~ija krutost je 5. Zamenom v u izraz za m1 + m2 Re{enje: Kineti~ka energija sistema kugle i metka je Ek = amplitudu. daje A = m2v0 m1 + m2 m1 + m2 = 25cm .76 ⋅ 103 m . 6.3 kg.? -3 L = 2 x 10 H Re{enje: Iz Tomsonove formule. odrediti elongaciju kuglice posle vremena π/12 s od po~etka oscilovanja.4 x 104 N/m 1 (m1 + m2 )v 2 . Odavde je A = v 1 2 2 k m2v0 odr`anju impulsa m2v0 = (m1 + m2 )v .?. Ako je po~etna faza jednaka nuli.25 x 10 N . Kako je period oscilovanja T = 2π 6 2 k m 5.10-5 N? Dato: Odrediti: W = 3 x 10-7 J x-? -5 F = 2. Kuglica mase 0. λ . Amputida harmonijskog oscilovanja materijalne ta~ke je 2 cm. uz uslov da je po~etna faza jednaka nuli je x = A sin ωt . Na kom rastojanju od ravnote`nog polo`aja na osciluju}u ta~ku dejstvuje sila 2. Dato: Odrediti: v = 600 m/s A-? m1 = 0.10-3 H. period oscilovanja je T = 2π LC = 12. gde je v brzina kugle 2 1 posle udara metka u nju.3 kg k = 1. Iz zakona o odr`anja energije. t = π/12 s Odrediti: x-? Re{enje: Elongacija oscilovanja kuglice. obe{ena o oprugu koeficijenta krutosti 1.3. mo`e se odrediti brzina v.10-9 F i induktivnog kalema koeficijenta samoindukcije 2.2 kg m2 = 50 g . Na osnovu zakona 2 1 1 m + m2 . a ukupna energija oscilovanja 3 x 10-7 J.2 N/m. Na glatkom horizontalnom stolu le`i kugla mase 0. to je x = A sin t = A sin = = 2cm . Masu opruge i dimenzije kuglice zanemariti. Odrediti amplitudu oscilovanja posle neelasti~nog sudara kugle sa ispaljenim metkom mase 50 g i brzine 600 m/s koji se zariva u kuglu.104 N/m.56 ⋅ 10−6 s . Masa u opruge i otpor vazduha zanemariti. π A m k . Dato: Odrediti: C = 2 x 10-9 F T . Odrediti period oscilovanja i talasnu du`inu na kojoj je pode{ena ta kontura. Osciluju}a kontura sastaji se od kondenzatora kapaciteta 2. a energije elsti~ne deformacije opruge Ee = kA2 . Talasna du`ina bi}e λ = cT = 3. k 4. v = .25.2 N/m. sledi Ek = (m1 + m2 )v 2 = Ee = kA2 . Dato: A = 4 cm m = 0. Drugi kraj opruge je u~vr{}en. k = 6. harmonijski osciluje sa amplutudom 4 cm.

ako je njegova brzina u vazduhu u = 333 m/s ? Dato: ∆t = 2. a sila F = mω 2 x .t1 kvadratna 2 jedna~ina se svodi na oblik gt1 + 2v2t1 − 2v2t = 0 . Brzina elektromagnetnih talasa je 3.Re{enje: Ukupna energija oscilovanja materijalne ta~ke je W = sledi da je mA2ω 2 . Da bi se to kolo podesilo na drugu talasnu du`inu (frekvenciju) 300 m treba promeniti kapacitet kondenzatora. Oscilatorno kolo radio prijemnika pode{eno je na frekvenciju 1. a pre|eni put zvuka 2 2 gt1 2 to je = vt2 ⇒ gt1 − 2vt2 = 0 .t1 = 0. Stoga je v = s t2 s − ∆t u v= 9. Kako je t2 = t . Kamen se pusti sa zemljine povr{ine da slobodno pada kroz neko vertikalno okno. Kolikom se brzinom prostire zvuk kroz gvo`|e.∆t.32s daje vreme za koje kamen slobodno padne sa povr{ine 2g zemlje do dna okna.8 s ranije nego zvuk pucnja koji se preneo kroz vazduh.4 s nakon po~etka padanja. Odavde 2 F FA2 x= = = 1. 8. Po{to je ukupno vreme t jednako zbiru vremena slobodnog 2 padanja kamena t1. Dubina bunara je h = vt2 = 26.078 s.Odbijeni zvuk od dna okna stigne do povr{ine zemlje za 2.? . Re{enje ove kvadratne jedna~ine (sa znakom − 2v2 + 4v2 + 8 gvt plus) t1 = = 2.5 m. Jedan kraj gvozdene vodovodne cevi. 2 mω 2W 7. i vremena odbijenog zvuka t2 . Dato: Odrediti: t = 2. vreme za koje zvuk udarca t1 s s m = 5000 . du`ine 103 m.5 ⋅ 10− 2 m . Odrediti odnos kapaciteta promenljivog kondenzatora u drugom i prvom slu~aju. s = 103 m Re{enje: Brzina zvuka u gvozdenoj cevi je Odrediti: v-? 2 2 s . ako je brzina zvuka u vazduhu 340 m/s? Otpor vazduha se zanemaruje. Re{enje: Kako je put kamena pri slobodnom padanju h = 1 .5 MHz λ2 = 300 m Odrediti: C2 / C1. to je t = t1 + t2. a brzina pucnja na toj du`ini je u = .5 MHz . Na drugom kraju cevi nalazi se drugi posmatra~ koji ~uje kroz cev zvuk udara malja 2.4 s h-? v = 340 m/s gt h = vt2 . Kolika je dubina bunara h.8 s u = 333 m/s. posmatra~ udari maljem i u istom trenutku ispali hitac iz revolvera. malja pre|e du`inu cevi. Vreme trajanja odbijenog zvuka je t2 = t .108 m/s Dato: ν = 1. gde je t1 = t .

⎜T ⎟ 4πC1 C1 ⎝ 1⎠ 12.?. je 42o.? c m = 2. sin β n n 13. period oscilovanja je T2 = 2π L(C1 + C2 ) . Odnos perioda je 2 ⎛ T2 ⎞ T1 C1 + C2 -9 ⎜ ⎟ = Odavde je C1 = C2/8 = 0.5 λ.5 λ Odrediti: ∆ϕ.25 ⋅ 108 . Koliko je fazna razlika ovih talasa? Dato: ∆r = 0.?.33 Re{enje: Brzina svetlosti u vodi je v = Odrediti: v. ako svetlosni zrak dolazi iz vazduha indeksa prelamanja n0 = 1? Koliki je prelomni ugao β ? Brzina svetlosti je 3 x 108 m/s.? 2 2 2 Re{enje: Iz uslova za maksimum interferencije ∆r = m λ. gde je λ njihova talasna du`ina. ako je brzina prostiranja u vazduhu 3 x 108 m/s? Indeks prelamanja vazduha je n0 = 1. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u vodi.33. period elektromagnetnih oscilacija se pove}a tri puta. Induktivnost kalema je L = = 1H .25 x 10 F. Svetlosni zrak pada pod uglom 30o na povr{inu vode indeksa prelamanja 1. kada se ono nalazi u vazduhu.? n0 = 1 . Iz Snelijus-Dekartovog zakona prelamanja n s sin α sin α sin α = n ⇒ sin β = ⇒ β = arcsin = 22o .25 . Dato: Odrediti: o αg = 42 v. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. tj. C1 ⎜ T1 ⎟ ⎜ ν 2 ⎟ ⎜ λ1 ⎟ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ 10.? Re{enje: Po Tomsenovoj formuli period oscilovanja u slu~aju kada je u LC kolo vezan kondenzator T1 = 2π LC1 a u slu~aju kada se u to kolo ve`e i drugi kondenzator kapaciteta C1 je kapaciteta C2 parlelno sa prvim. Kolika je induktivnost solenoida i kapacitet kondenzatora u takvom oscilatornom kolu ? Dato: T2 = 3 T1 T1 = 10-4 s C2 = 2 x 10-9 F Odrediti: C1 . ∆ϕ = 2mπ. Grani~ni ugao totalne refleksije za staklo. Period elektromagnetnih oscilacija u LC koku je 10-4 s. 2 Dato: α = 30o n = 1. L . Ako se u tom kolu ve`e paralelno i drugi kondenzator kapaciteta 2 x 10-9 F. sledi da je ∆ϕ = 2π∆r/λ = π rad. β . Putna razlika dva svetlosna monohromatska talasa koji me|usobno interferiraju je 0.Re{enje: Iz Tomsonove formule T = 2π LC sledi da je T1 = 4π 2 LC1 i T2 = 4π 2 LC2 . Odnos 2 2 C ⎛T ⎞ ⎛ν ⎞ ⎛ λ ⎞ kapaciteta je 2 = ⎜ 2 ⎟ = ⎜ 1 ⎟ = ⎜ 2 ⎟ = 2. 11.

6? Polupre~nici krivine so~iva su 10 cm i 20 cm. s 14.5 ima `i`nu daljinu 20 cm u vazduhu. ako je polupre~nik krivine ogledala 20 cm? Dato: Odrediti: L = 4P.6 ω-? R1 = 10 cm R2 = 20 cm 1 1 1 Re{enje: Opti~ka mo} bikonveksnog so~iva je ω = = −(n − 1)( + ) = −9dioptrija f R1 R2 17.55 i 1.p = 37. Lik je 2p + R R p l uspravan. Iz njihovog odnosa sledi da je 2 = 1 n1 f1 n1 − 1 f n2 R1 R2 −1 n2 n2 @i`na daljina so~iva u vazduhu je 18. Koliku `i`nu daljinu ima ova so~ivo u vodi? Indeks prelamanja vode je 1. = ( 1 − 1)( + ) . a u vodi je f n0 R1 R2 1 1 1 f n −1 n −1 n ⇒ f2 = 1 f1 = 0.5 cm. Konkavno sferno ogledalo daje realan lik koji je 4 puta ve}i od predmeta. So~ivo. Koliko je rastojanje izme|u predmeta i njegovog lika.33. Kako je n=c/v. tj. Kakav se pri tome dobije lik? Dato: Odrediti: R = 20 cm l-? p = 25 cm pR 2 1 1 Re{enje: Iz jedna~ine ispup~enog ogledala − = − sledi da je l = = 7. l = 4l d=l-p-? R = 20 cm Re{enje: Iz jedna~ine ogledala rastojenje je d = l .8 slepljena su svojim ravnim povr{inama. koje je na~injeno od stakla indeksa prelamanja 1.Re{enje: U slu~aju totalne refleksije zakon prelamanja je . Kolika je ekvivalentna opti~ka mo} ovog sistema so~iva i ekvivalentna `i`na daljina? .5 n2 = 1. Dato: Odrediti: n0 = 1 f2 .78m . 16. n sin α g = n0 . n sin α g = n0 sin β . p = 5R/8. to je v = c sin α g = 1. koje je izra|eno od stakla indeksa prelamanja 1. ako se predmet nalazi na daljini 25 cm od njegovog temena.33 cm f1 = 20 cm Re{enje: 2 1 1 = + sledi da je daljina predmeta uz l = 4p. uz β = π/2. Odrediti veli~inu lika ispup~enog (konveksnog) ogledala polupre~nika 20 cm. Dato: Odrediti: n = 1. Kolika je opti~ka mo} bikonkavnog tankog so~iva u vazduhu. Dva plankonveskna so~iva jednakih polupre~nika od 20 cm indeksa prelamanja 1.95 ⋅ 108 m .? n1 = 1. Tra`eno R p l 1 1 1 n = ( 1 − 1)( + ) . imaginaran i umanjen.14cm . 15.

55 n2 = 1. k = 5 Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ sledi d = Broj zareza po 1 mm du`ine re{etke je N = 1/d = 103.? d = 2 x 10-6 λ = 650 nm Re{enje: Iz uslova za difrekcionih maksimuma re{etke d sin ϕ = kλ . Normalno na difrakcionu re{etku konstante 2 x 10-6 pada svetlost talasne du`ine 650 nm. Sa kog rastojanja je napravljen snimak deteta visine 1. N .?. 21. sledi da je f p l fP 4 L= = P = 13.7 Odrediti: ω-? 1 1 1 1 = (n1 − 1) i ω 2 = = (n2 − 1) .2 m. ako se maksimum petog reda difrakcionog spektra vidi pod uglom 18o. maksimalni red difrakcije d dobija se za sinϕ = 1.Dato: n0 = 1 n1 = 1. Re{etka se osvetljava monohromatskom svetlo{}u talasne du`ine 600 nm. postavljen je na daljini f/4 od bikonveksnog so~iva. m 19.? λ = 600 nm. Koliki je maksimalni red difrakciene ? Dato: Odrediti: kmax . Kolika je konstanta difrakcione re{etke.8 cm R1 = R2 = 20 cm Re{enje: Opti~ka mo} svakog od so~iva je ω1 = opti~ka mo} je ω = ω1 + ω 2 = 2.37 m. Tada je kmax = = 3 .3cm . Ekvivalentna f1 R f2 R 1 . Objektiv fotoaparata ima `i`nu daljinu 5 cm. Iz jedna~ine so~iva 1 1 1 = + uz p = f/4 . Koliki je broj zareza re{etke na du`ini 1 mm? Dato: Odrediti: o ϕ = 18 d .7 ⋅ 10− 6 m . Kolika je veli~ina lika ovog so~iva? Dato: Odrediti: P = 10 cm L-? p = f/4 Re{enje: Iz izraza za uve}anje so~iva u = L/P = l/p sledi da je l = pL/P. a ekvivalentna `i`na daljina je fe = 0. ako je visina njegovog lika na negativu 6 mm? Dato: Odrediti: f = 5 cm p-? . Predmet veli~ine 10 cm. kλ = 9. 1 f (1 − ) 3 4 20. sin ϕ λ 22.

Na staklenu plo~icu. Plo~ica je u vazduhu.4 x 10-3 mm λ = 600 nm ϕ = 30o Odrediti: k-? Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ . p −1 f 24. sin β cosα 25.5 pada svetlosni zrak.1sin 0. uz prethodni uslov dobija se da je p = (1 + Dato: n = 1. ako je amplituda oscilovanja 10 cm.h = P = 1. sledi da je sin α sin α =n⇒n= = tgα . sledi da je daljina lika l = 1 p . nalazi se predmet visine 2 cm na rastojanju 10 cm ispred so~iva.5 α-? γ = 90o Re{enje: Kako je zbir uglova odbijenog i prelamljenog zraka i ugla izme|u odbojnog i prelomnog β = π/2 . Kolika je visina dobijenog lika? Kori{}enjem jedna~ine so~iva.2o.2 m h1 = L = 6 mm Re{enje: Iz uve}anje so~iva h h1 l = . Iz zakona prelamanja zraka α + β + γ = π . konstante 2.5. h1 23. h h p h ) f = 10m . Dato: Odrediti: n = 1.628t ). Napisati jedna~inu harmonijskog oscilovanja. Zamenom ove vrednosti u jedna~inu so~iva dobija se L = = 2cm . indeksa prelamanja 1. sledi da je f = 5 cm. Kako je uve}anje so~iva u = L/P f R1 R2 P = l/p to je l = pL/P. p = 10 cm Re{enje: Iz jedna~ine Odrediti: L-? 1 1 1 = (n − 1)( + ) . polupre~nika krivina 4 sm i 6 cm i indeksa prelamanja 1. [ta }e videti posmatra~ koji se nalazi iza re{etke i gleda u pravcu koji sa normalom na re{etku zaklapa ugao 30o ? Dato: d = 2. α = arctgn = 56. Ispred bikonveksnog so~iva. Na}i upadni ugao zraka ako je ugao izme|u odbijenog i prelomljenog zraka 90o.5 R1 = 4 cm R2 = 6 cm P = 2 cm. Monohromatska svetlost talasne du`ine 600 nm pada normalno na opti~ku re{etku. . 1. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD d λ sin ϕ = 2 . to uz γ = π/2.α.4 x 10-3 mm. (Rez: x = 0. sledi k = Posmatra~ }e videti drugi difrekcioni maksimum. period oscilovanja 10 s a po~etna faza jednaka nuli.

84 x 103 Hz. Pri pomaku od 3 cm sila elasti~nosti je 9 x 10-5 N.55 x 103 m/s). Wk = 1. Na kom rastojanju od izdubljenog sfernog ogledala.51 s). (Rez: T = 0. planinar ispali hitac iz revolvera i merenjem ustanovi da se odjek (eho) pucnja ~uje 5 s kasnije od trenutka ispaljivanja hitca.46 pF) 14.8 x 103 kg/m3 . `i`ne daljine 30 cm.5. du`ine 0. pre}i rastojanje 12 km? (Rez: v = 103 m/s. 4. 12. Koliko je rastojanje izme|u planinara i stene.25 λ). 11. Period oscilovanja neke ~estice je 0. kao i potencijalnu i kineti~ku energiju oscilovanja.4 x 10-6 J.29 x 103 kg/m3 . 9. realan i izvrnut) 15. 2 3.81 m/s2. treba postaviti predmet da bi se njegov lik dobio na daljini 4f od temena ogledala? Kakav je ovaj lik? (Rez: p = 40 cm. Da bi procenio udaljenost neke vertikalne stene. ako je brzina prostiranja zvuka u vazduhu 340 m/s? (Rez: s = 850 m). 7. Obe{eno telo o spiralnu oprugu osciluje sa amplitudom 2 cm. (Rez: v = 344.314 s. Kolika je brzina zvuka u `ici? Gustina gvo`|a je 7. (Rez: v = 1. Wp = 1. t = 12 s). Odrediti ukupnu energiju. Gvozdena `ica. a ubrzanje zemljine te`e 9. a odnos njegovih specifi~nih toplota (pri stalnom pritisku i stalnoj temperaturi) 1. Odrediti brzinu prostiranja talasa kroz homogenu elasti~nu sredinu ako je njegova frekvencija 102 Hz. ). Koliki treba da bude kapacitet kondenzatora u LC kolu.2 s. 10. 8. 6. lik je uve}an.19 Hz). Spiralna opruga pod dejstvom obe{enog tela istegne se za 6. koji prolazi kroz tu sredinu. (Rez: x = 3 ⋅ 10− 2 sin(8πt + π .41.5 cm i pusti da osciluje. koji za 1 min izvr{i n = 240 oscilacija. (Rez: v = 2 x 108 m/s. (Rez: A = 1 cm. a talasna du`ina 10 m. ~ija je induktivnost 22 x 10-3 H da bi rezonantna frekvencija bila 6. period i frekvencija prostog harmonijskog kretanja oblika x = sin20t.2. β = arcsin√2/3 = 28o) 13. Izra~unati brzinu zvuka u vazduhu pri pritisku 105 Pa.05 x 10-6 J). Koliki je polupre~nik krivine konveksnog (ispup~enog ogledala). Napisati jedna~inu hormoniskog oscilovanja tela. Za koje }e vreme talas. ako svetlost dolazi iz vazduha indeksa prelamanja 1? Koliki je prelmni ugao ? Brzina prostiranja svetlosti u vazduhu je 3 x 108 m/s. Gustina vazduha iznosi 1.35 x 10-6 J. Svetlosni zrak pada pod uglom 45o na povr{inu stakla indeksa prelamanja 1. T = 0. a po~etna faza ϕ0 = 90o. ν = 3. (Rez: W = 2. zategnuta je tegom mase 15 kg. Odrediti period oscilacija. ako ono daje 10 puta umanjeni lik predmeta kada se predmet nalazi na rastojanju 180 cm od temena ogledala? (Rez: R = 2p/9 = 40 cm) Amplituda oscilovanja je A = 3 cm.8 m/s). Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. Ako je fazna razlika dva talasa koji interferiraju 90o kolika je njihova putna razlika? (Rez: ∆r = 0.5 m i polupre~nika 5 x 10-2 mm. (Rez: ν = 5 Hz. 5. (Rez: C = 2. Koliki su ampliduda. Odrediti frekvenciju i broj osciloacija koje izvr{i ~estica za 50 s. n = 250).

19.16. (Rez: nt = 1. (Rez: αg = 51o). fe = 0. Koliko zareza ima na jednom milimetru du`ine opti~ke re{etke? (Rez: N = 4 x 104 mm-1). Lik so~iva je na rastojanju 16 cm. 20. ω2 = .1 m). Koliki je indeks prelamanja te~nosti. Lik drugog reda uskog proreza vidi se pod uglom 30o.2 dioptrije.4). Dva so~iva koja se dodiruju imaju opti~ku mo} ω1 = 12 dioptrija i je ekvivalentna opti~ka mo} i `izna daljina ovog sistema so~iva? (Rez: ωe = 10 dioptrija. Na opti~ku re{etku pada paralelan snop monohromatske svetlosti talasne du`ine 625 nm. @i`na daljina sabirnog so~iva u vazduhu je 5 cm. Kolika 18.7 a vode 1. a u te~nosti indeksa prelamanja nt je ft = 35 cm. 17. ako je indeks prelamanja stakla od koga je na~injeno so~ivo ns = 1. . polupre~nika krivine 2 cm nalazi se predmet na rastojanju 8 cm.33.5. Ispred plankonveksnog so~iva. (Rez: n = 1. Koliki je grani~ni ugao totalne refleksije za grani~nu povr{inu staklo-voda? Apsolutni indeks prelamanja stakla je 1.68). Koliki je indeks prelamanja materijala so~iva? So~ivo je u vazduhu.

ve} se i svetlosni talasi prostiru u vidu diskretnih ~estica . E f = hν = h = hω . talasne du`ine.talasna du`ina koja odgovara maksimumu zra~enja. i n . mvr = nh . c Energija fotona je. tog zra~enja odre|ena c h tkz. po nekoj od n-toj orbiti.emisiona mo}. Po Ajn{tajnu. gde je k = 2π/λ (talasni broj). ~ija vrednost je b = 2. gde je λ . h -Plankova konstanta i ω . = p mv mv Ako se elektron ubrzava u polju dejstva elektrostati~ke sile. sastoji se od pozitivnog jezgra. h . koji ima pozitivno jezgro-proton. tj. energija zra~enja sa jedinice povr{ine crnog tela u jedinici vremena. redukovana Plankova je izrazom E = hν = h = hω (Plankov zakon zra~enja).Bolcmanova konstanta. hν = Ai + 2 De Broljeva relacija povezuje korpuskularna i talasna svojstva svetlosti. Elektron je u stacionarnom stanju kada niti emituje niti apsorbuje energiju. bilo kog elementa.kru`na frekvencija.67 x 10-8 W/m2K4) a T apsolutna temperatura.polupre~nik n-orbite. a to je u slu~aju kada je moment impulsa elektrona L = mvr. shodno Plankovom zakonu. ν -frekvencija. gde je λ . cλ Pojava izbijanja elektrona iz povr{ine metala pod dejstvom upadne svetlosti (fotona) predstavlja fotoelektri~ni efekt. . tj. oko koga kru`e elektroni po odre|enim orbitama. b . oko koga kru`i jedan elektron. i data je izrazom 2πh h h λ= = . tom slu~aju je de Broljeva talasna du`ina mv 2meU 2mEk Struktura atoma Svaki atom. gde je h = λ 2π konstanta. Veza izme|u energije zra~enja jednog kvanta i frekvencije. .masa elektrona.brzina na n-toj orbiti i r . (σ = 5.Vinova konstanta. ~iji rad je jednak kineti~koj energiji.de Broljeva talasna du`ina. v . λ Foton u kretanju poseduje energiju E f = m f c 2 odnosno masu m f = Impuls fotona je p f = m f c = hk .9 x 10-3 mK. Maksimum energije zra~enja u funkciji temperature.fotoni. jednak celobrojnom umno{ku Plankove konstante (I Borov postulat).glavni kvantni broj (broj orbite). gde je E . gde je m . svetlost ne samo da se emituje u vidu kvanata svetlosti. FIZIKA MIKROSVETA Kvantna priroda zra~enja Ukupnu emisionu mo} zra~enja apsolutno crnog tela u funkciji temperature dat je izrazom E = σT 4 ([tefan-Bolcmanov zakon). u h h h = = λ= . tj. energija fotona jednim delom se tro{i na osloba|anje elektrona iz mv 2 metala (izlazni rad) a drugi deo se pretvara u kineti~ku energiju. λ-talasna du`ina.6. σ . maksimum talasne du`ine dat je izrazom b λmax = (Vinov zakon). Po Ajn{tajnu. Najednostavniji atom je atom vodonika. T T apsolutna temperatura. c -brzina svetlosti u vakuumu.

a tako|e i suma naelektrisanja na levoj i desnoj strani svakog od tih izraza (reakcije) mora biti jednaka. ν -frekvencija zra~enja.5 x 10-15 m. … redni broj orbite sa koje prelazi elektron. Radiaktivnost . a energija ve`e je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . a atomski broj Z odre|uje broj protona.Ridbergova konstanta (1. Iz tih relacija sledi da je h2 rn = n 2 = An 2 .Z.3 ⋅ 1017 3 . Aktivnost radioaktivnog elementa je A = − ∆t gde je λ -konstanta radioaktivnog raspadanja . pri ~emu suma masenih brojeva. . Kako je masa protona mp pribli`no jednaka masi neutrona mn.Jezgra nekih elemenata imaju svojstva da se spontano transformi{u u jezgro drugih elemenata. npr.097 x 10-7 1/m). to je masa jezgra m j = mn A pa je srednja gustina jezgra ρ = 1 mj V = 3m j 4πrj 3 = 3mn kg = 1. tada je broj neutrona N = A . 3 m 4πr0 Ukupna unutra{nja energija jezgra je E j = m j c 2 Defekt mase jezgra ∆m predstavlja razliku izme|u sume mase nukleona i mase jezgra ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j . gde je A = 5. 2 λ n m gde je RH . atom vodinika emituje ili apsorbuje jedan kvant zra~enja (II Borov postulat) energije hν = E2 − E1 . N .broj neraspadnutih jezgara. gde je r0 = 1. 4 . ∆N = λN . Polupre~nik putanje elektrona u atomu vodonika mo`e se odrediti polaze}i od I Borovog postulata. n-redni broj orbite na koju prelazi elektron a m = n+1.zra~enja.602 x 10-19 C. i jednakosti Kulonove i centrifugalne sile. 5 … = RH ( Struktura jezgra Jezgro atoma sastoji se iz nukleona (protona i neutrona).2 x 10-11 m. E1 i E2 su energije elektrona na odre|enim orbitama. 2h n n Talasna du`ina λ. a m = 3. U procesu neelasti~nog sudara jezgra atoma sa nekom lakom ~esticom (proces nuklearne reakcije) A 4 A+ 4 dolazi do transformacije jezgra atoma u novonastalo jezgro. emitovana iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa jedne na drugu orbitu odre|ena je Balmerovom formulom 1 1 − 2).Pri prelazu elektrona sa jedne orbite na drugu. uz emisiju α i β ~estica i γ. Za vidljivu svetlost je n = 2. . kmZe 2 Ukupna energija elektrona na orbiti rn je zbir kineti~ke i potencijalne energije k 2 me 4 1 En = − 2 2 = −C 2 . Z X + 2 α ⇔ Z + 2Y A A 0 Z X + −1 e ⇔ Z −1Y . izra`enu atomskim jedinicama mase ajm). gde je h-Plankova konstanta. n+2. gde je C = 13.4 do 1. Ako je broj nukleona A jednak masenom broju (zaokru`en do celog broja atomske mase elementa.6 x 1. Polupre~nik jezgra zavisi od masenog broja A i odre|uje se formulom rj = r0 3 A .

1 m naalazi se na temperaturi 400 K. gde je N0. RE[ENI ZADACI 1. m S 2.? h = 6. Koliku najve}u talasnu du`inu mo`e da ima svetlost da bi mogla da izazove fotoefekat kod aluminijuma. prema [tefan-Bolcmanovom zakonu je E = σT 4 . Kolika se energija izra~i sa ove lopte za vreme 1000 s? Loptu smatrati apsolutno crnim telom.82 ⋅ 103 K . Kako je period poluraspada (vreme za koje se raspadne polovina broja jezgara) t ln 2 − ln 2 0. Ako je broj neraspadnutih jezgra za vreme t jednak N to je broj raspadnutih jezgra od po~etnno raspada pa do tog vremena N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .67 x 10 W/m K t = 1000 s. Lopta polupre~nika 0. tj.Broj radioaktivnih (neraspadnutih) atoma smanjuje se sa vremenom t po zakonu (zakon radioaktivnog raspadanja) N = N 0e − λt . ~iji izlazni rad je 3 ev ? Dato: Odrediti: -19 Ai = 4.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s c c Re{enje: Kako je izlazni rad Ai = hν max = h ⇒ λ = h = 4.brroj radioaktivnih atoma u po~etnom momentu vremena. T λmax 4. Odavde sledi da je izra~ena energija St 4 E0 = σStT = 18.67 x 10 W/m K λmax = 760 nm b b Re{enje: Iz Vinovog zakona λmax = .8 x 10 J λmax .693 − λt to je N = N 0e = N 0e T T= = Vreme `ivota τ radioaktivnog raspada je recipro~na vrednost konstante raspadanja.54 ⋅ 103 2 . za koji je λg = λmax = 760 nm ? Dato: Odrediti: b = 2. sledi da je T = = 3.67 x 10-8 W/m2K4 Re{enje: Energija zra~enja. Kolika je snaga zra~enja apsolutno crnog tela po jedinici povr{ine. r = 0.2kJ .1 m E Re{enje: E = σT 4 odnosno E = 0 = σT 4 . Kako je E . Kolika treba da je temperatura crnog tela da bi se njegov maksimum emisione mo}i nalazio na gornjoj granici vidljivog spektra. λ Ai λ λ . Dato: Odrediti: T = 400 K E-? -8 2 4 σ = 5.snaga zra~enja po jedinici povr{ine.1 ⋅ 10− 7 m .9 x 10-3 mK T-? -8 2 4 σ = 5. 3. ako je njegova temperatura 500 K ? Dato: Odrediti: T = 500 K E-? σ = 5. izra`ena energija sa jedinice povr{ine u jedinici vremena W P E = = σT 4 = 3.

to je λ0 = hc/E.1 x 10-31 kg. me = 9.5. Kako je v << c mv v2 1− 2 c h to je m = m0 .07 x 10-7 m . Koliki je apsolutni indeks prelamanja ove svetlosti? Dato: E = 3. m0v . Kako je energija fotona E = hc/λ0 . Odrediti: mf . a enegija jednog fotona ove svetlosti 3.8 x 10-7 m ? Dato: λ = 880 nm h = 6. sledi da je 2 v= 2(h c λ − Ai ) m = 6.6 x 10-19 J h = 6.3 x 10-19 J h = 6. Izlazni rad elektrona iz cezijuma je 1. Otuda je n = hc/λE = 1.51 ⋅ 10− 36 kg .1 x 10-31 kg Odrediti: v-? Re{enje: Iz Aj{tajnovog zakona za fotoelektri~ni efekat hγ = Ai + mv 2 . Kolika je masa fotona infracrvene svetlosti talasne du`ine 8. to je n = λ0/λ.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.3 x 10-19 J.48 7. v = 6 x 106 m/s m0 h Re{enje: Po de Broljevoj relaciji λ = gde je m relativisti~ka masa m = .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Kako je c = λ0ν i v = λν gde je λ0 -talasna du`ina svetlosti u vakuumu. λ = 589 nm. s 6. Dato: Odrediti: -31 m = 9.1 x 10 kg λ-? h = 6.6 x 10-19 J. pa je λ = = 1. λ talasna du`ina u posmatranoj sredini). λ = 407 nm Odrediti: n-? Re{enje: Apsolutni indeks prelamanja je n = c/v. λc 8. Kolika je brzina fotoelektrona koji izle}u iz cezijuma kada se on osvetli laserskom svetlo{}u talasne du`ine 589 nm? Dato: Ai = 1.23 ⋅ 10−10 m . Talasna du`ina zelene svetlosti u glicerinu je 4. Masa elektrona u mirovanju je m0 = 9.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Koliko je talasna du`ina elektrona ~ija je brzina 6 x 106 m/s ?.24 ⋅ 105 m .? Re{enje: Iz Ajn{tajnove relacije E f = m f c 2 i Plankovog zakona E=h c λ ⇒ mf = h = 2.

3 x 10-11 m.? R = 1. n = 2 Odrediti: E-? Re{enje: Ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti je E = k Borove orbite r2 = q2 .35 x 10-11 1/s to je period poluraspada T = ln2/λ = 1617 godina.67 ⋅ 1021 M Kako je konstanta radioaktivnosti λ = A/N = 1.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Kolika je ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti elektrona u atomu vodonika? Dato: e = 1. 2 2 C n r1 h2 2 n = r1n 2 . Re{enje: Kako je ukupna energija elektrona na 2 4 k me 1 1 ⎞ ⎛ 1 En = − 2 2 = −C 2 = 13. Odrediti talasne du`ine prve. 13. a r1 = 5. i 2 h h2 s druge strane. Hβ i Hγ Balmerove serije u vidljivom delu spektra atoma vodonika Dato: Odrediti: n=2. posle zamene datih podataka.6 x 10-19 C k = 9 x 109 Nm2/kg2 c = 3 x 108 m/s. Odrediti energiju fotona emitovanog pri prelazu elektrona u atomu vodonika sa tre}e na prvu orbitu. 2meλ2 mv 10. λ(Hγ) .9. λ = 10-12 m Odrediti: U-? 10-12 m. Kako je r2 polupre~nik druge 2 r2 E= ke N = 3. λ (Hβ) = 486 nm i λ (Hγ) = 434 nm. da je λ λ n m (Hα) = 656 nm. s jedne. 12. druge i tre}e spektralne linije (Hα.2 ⋅ 1010 . ako se zna da je aktivnost njegove mase od 1 g 36 x 109 Bq ? Molarna masa radijuma je M = 22.6eV ⎜ 2 − 2 ⎟ = 12eV = 1.1 x 10-31 kg h = 6. Kolikom Re{enje: kako je rad sile elektri~nog polja jednak kineti~koj energiji eU = uzimaju}i u obzir de Broljevu relaciju λ = mv 2 .6 x 10-2 kg/mol.1 x 107 1/m 1 1 1 Re{enje: Iz Balmerove formule = RH ( 2 − 2 ) sledi. λ(Hβ).m=3 λ(Hα) .94 ⋅ 10−19 J 2h n n m ⎠ ⎝n orbiti rn data kao . Dato: Odrediti: NA = 6. to je kme2 11. Koliki je period poluraspada radijuma. Talasna du`ina elektrona koji se koriste u elektronskom mikroskopu je potencijalnom razlikom se ubrzavaju elektroni? Dato: m = 9. sledi da je U = = 602V .02 x 1023 1/mol T-? A = 35 x 109 Bq m=1g m Re{enje: Broj atoma u koli~ini radijuma mase 1 g je N = N A = 2.

ako atom emituje foton talasne du`ine 4. Konstante re{etke je 5 x 10-4 m. Na difrakcionu re{etku pada normalno snop svetlosti iz razre|ene cevi napunjene vodonikom.14. 1 1 λ n m − n 2 λR 17. c Re{enje: Promena energije atoma je ∆E = h = 4. Na}i kvantni broj nepoznate orbite. Dato: Odrediti: n=2 nk . λmin . {to 1 odgovara najmanjoj talasnoj du`ini λmin = = 3.? n=2 R = 1. {to odgovara zra~enju sa najve}om talasnom du`inom 1 λmax = = 6. Pri prelazu elektrona sa neke orbite na drugu.1 ⋅ 10−19 J . ⎛1 1⎞ R⎜ 2 − 2 ⎟ ⎝2 3 ⎠ Najve}a energija emituje se pri prelazu elektrona iz beskona~ne orbite n = ∝ na drugu (n=2).86 x 10-7 m ? Dato: Odrediti: λ = 486 nm E-? h = 6.?.34 x 10-7 m. Dato: Odrediti: λmax . λ 15.1 x 10-7 1/m λ = 434 nm 1 1 1 1 Re{enje: Iz izraza = RH ( 2 − 2 ) sledi da je m = = 5.? .65 ⋅ 10− 7 m .72 rad Odrediti: nk . Koliko se promeni energija elektrona u atomu vodonika.? R = 1. ϕ = 41 o = 0. atom vodonika emituje svetlost talasne du`ine 4. da bi se spektralne linije u spektru petog reda mogle videti pod uglom 41 o ? Dato: n=2 d = 5 x 10-6 m k = 5. ⎛1⎞ R⎜ 2 ⎟ ⎝2 ⎠ 16.1 x 10-7 1/m Re{enje: Prema Balmerovoj formuli za n = 2.65 ⋅ 10− 7 m . talasna du`ina emitovanog zra~enja je 1 1 1 = RH ( 2 − 2 ) 2 λ m Najmanja energija emituje se iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa tre}e (m = 3) na drugu orbitu (n = 2). Na}i najve}u i najmanju talasnu du`inu u vidljivom delu spektra atoma vodonika. Sa koje orbite treba da pre|e elektron na drugu orbitu.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.

∆m = 2.8 h. Odrediti broj raspadnutih atoma iz 10 mg datog radioaktivnog elementa za 10 h. Radioaktivni natrijum 11 Na 24 raspada se uz emisiju β-~estica. Konstanta radioaktivnog raspada mo`e se 1 N0 1 N0 odrediti iz formule N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . 1 k 1 1 k − − n 2 λR n 2 d sin α 18. odnosno ∆N = N 0 (1 − e ) . m = 10 mg Odrediti: ∆N . d sin α 1 1 sledi λ = . s obzirom na podatke.8 h t = 10 h. Kako se u 1 molu sadr`i broj atoma jednak Avagadrovom broju . to masa m sadr`i broj atoma N0 = nNA = mNA/M.75 x 105 86 − ln 2 t T Ra 222 ako se za jedan dan od 106 atoma raspadne 1. Odrediti period poluraspada radona 105 atoma.6748 x 10-27 kg mj = 33.83 x 19.3 ⋅ 105 s .? . Dato: mp = 1. Kako je iz Balmerove formule m = to je m = = 3. Na}i energiju veze izotopa litijuma 3 Li 7 . Odatle je λt = .693/λ.693 = 3. e ∆N − N 0 t lg e ∆N − N 0 0. S toga je: ∆N = N A (1 − 2 ) = 9.1888 x 10-27 kg Odrediti: Ev . gde je M molarna masa t − m T natrijuma. gde je N0-broj neraspadnutih atoma u po~etnom vremenu u 1 mg. N broj neraspadnutih atoma posle isteka vremena t.1888 x 10-27 kg 10 Ne 20 . M 20. Odrediti defekt mase jezgra atoma neona Dato: mp = 1.? Re{enje: Defekt mase je ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j pa je. 10-28 kg.? Re{enje: Broj raspadnutih atoma za vreme t je N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) . Period poluraspada natrijuma je 14.75 x Odrediti: T-? Re{enje: Period poluraspada radona je T = 0. Period poluraspada je T = λ 21.3 ⋅ 1018 atoma . odnosno λ = lg .6724 x 10-27 kg mn = 1.6748 x 10-27 kg mj = 33.Re{enje: Iz formule za odre|ivanje difrekcionog maksimuma kod opti~ke re{etke d sin α = kλ .6724 x 10-27 kg mn = 1. Odrediti: ∆m . Dato: t = 1 dan N0 = 106 : ∆N = 1. Dato: T = 14.

Re{enje: [ema reakcije je naelektrisanja. pa je nastali element izotop bora . Kako je za 3 Li 7 Z = 3 i A = 7. 8O 23. gde je c brzina svetlosti. Odavde je T = 1.1888 x 10-27 kg m = 0.36 x 10-6 m). Kako zbir masenih brojeva i naelektrisanja na levoj i desnoj strani reakcije mora biti jednak. Za vreme t = 5 dana raspadne se 80 % po~etnog broja nekog radioaktivnog elementa.6748 x 10-27 kg mj = 33. 4 22. Kolika bi se oslobodila energija kada bi spajanjem protona i neutrona nastao helijum 2 He 4 mase 1g? Dato: mp = 1. Kojoj talasnoj du`ini odgovara maksimum emisione mo}i crnog tela na temperaturi 3.1 x 102 K? (Rez: 9.001 kg Odrediti: E-? Re{enje: Pri reakciji spajanjem dva protona i dva neutrona u jezgro He oslobo|ena energija jednaka je energiji veze Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . a to je izotop bora 4 24. Po zakonu odr`anja masenih brojeva i A = 11 i Z = 5 . . Pri nuklearnoj reakciji neutrona sa jezgrom izotopa azota 4 N 14 obrazuje se nepoznati element i α -~estica. Pri nuklearnoj reakciji α-~estice sa izotopom azota proton. ako se iskoristi uslov . to je: 14 + 4 = 1 + A i 7 + 2 = 1 + Z. to je posle zamene podataka Ev = 6. N 14 obrazuje se nepoznati element i Re{enje: [ema ove nuklearne reakcije je 4 N 14 + 2 α 4 ⇔ Z X A +1p1 . to je ukupna oslobo|ena energija E = NEV = mN A ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 = 7.8 Re{enje: Kako je broj raspadnutih atoma zadatka da je ∆N/N = 0.85 x 105 s. Kako je broj jezgara u datoj masi N = mNA/M. N 14 + 0 n1 ⇔ Z X A + 2 α 4 .11 ⋅ 1011 J . sledi da je 11 5B .201 x 10-12 J.6724 x 10-27 kg mn = 1.8 = 1 − e − t ln 2 T Odrediti: T-? N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) to je. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1.Re{enje: Energija veze je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . Napisati reakciju i odredidti nepoznati element.8 . M 25. 0. Koliki je period poluraspada T ? Dato: t = 5 dana ∆N/ N0 = 0. 17 Odavde sledi da je A = 17 i Z = 8 odnosno dobija se element (izotop kiseonika). Napisati reakciju i odrediti nepoznati element.

(Rez: 5.~estice ( −1 β 0 ) ? (Rez: 88 Ra 226 ). 4.72 x 10-10 m) 6.1 x 10-15 J) 5. 1. Pomo}u GM-broja~a ustanovljeno je da aktivnost mase 1 kg urana 238 iznosi 11.2.41 x 10-19 J) 11. ako se nalazi na drugoj orbiti. Odrediti talasnu du`inu koja odgovara tre}oj spektralnoj liniji u vidljivoj oblasti spektra atoma vodonika.00992 x 10-27 kg i c = 3 x 108 m/s. mj = 5.~estice ( 2α 4 ) i dve beta . ukupna energija elektrona u atomu izmenila se za 2. Na kojoj orbiti atoma vodonika elektron ima brzinu 734 km/s ? (Rez: n = 3) 7. Kolika je energija kvanta svetlosti talasne du`ine 400 nm? (Rez: 5 x 10-17 J) 3. Koliku energiju treba da ima foton. 13. ako je talasna du`ina svetlosti koja jo{ mo`e da izazove fotoefekat 297 nm.81 eV) 8.6 x 10-19 J). (Rez: 4. Na}i talasnu du`inu emitovanog svetlosnog zra~enja. .67495 x 10-27 kg. (Rez: 434 nm). mp = 1.55 x 10-18 s-1.56 eV.67265 x 10-27 kg.14 x 10-12 J) 10. Koji element nastaje od 92U 238 posle emisije tri alfa .62 x 1017 s) 9. da bi njegova masa bila jednaka masi elektrona u miru? (Rez: 8. Kolika je energija utro{ena za ovo pobu|ivanje? (Rez: 9. Odrediti ukupnu energiju elektrona u atomu vodonika. Pri emisiji fotona iz atoma vodonika. Atom vodonika preveden je iz osnovnog u pobu|eno stanje odre|eno glavnim kvantnim brojem 2. Koliki je izlazni rad elektrona za tantal.5 x 103 Bq.2 x 1. (Rez: 486 nm) 12. Kolika je konstanta radioaktivnog raspada i period poluraspada? (Rez: 4. ako se zna da je: mn = 1. Izra~unati energiju veze tricijuma ( 1 H 3 ). (Rez: 1. Kolika je talasna du`ina elektrona ubrzanog potencijalnom razlikom 51 V? (Rez: 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful