Програм за полагање пријемног испита из Физике 1. Кинематика транслаторног и ротационог кретања. Равномерно праволинијско кретање.

Равномерно променљиво кретање (са и без почетне брзине). Примери равномерно променљивог кретања (слободно падање – хитац наниже, хитац навише). Кретање тела по кругу. Равномерна ротација. Равномерно променљива ротација (са и без почетнеугаоне брзине). Веза између линијских величина (S, v, a) и угаоних величина (ϕ, ω, α). 2. Динамика транслаторног и ротационог кретања. Њутнови закони механике (I, II и III Њутнов закон). Импулс тела и импус силе. Закон одржања импулса. Сила теже. Силе еластичности. Силе трења. Рад и снага код транслаторног кретања. Механичка енергија (кинетичка, потенцијална и енергија еластичне деформације). Закон одржања енергије. Примери закона одржања енергије и закона одржања импулса (судари тела). Центрипетална и центрифугална сила. Момент силе. Момент инерције. ΙΙ Њутнов закон динамике ротације. Момент импулса и закон одржања момента импулса. Рад, снага и енергија код ротационог кретања. 3. Основне интеракције у природи Гравитационе силе (Њутнов закон опште гравитације). Гравитационо поље Земље (Земљино убрзање). Рад у гравитационом пољу (гравитациона потенцијална енергија и гравитациони потенцијал). Електростатичка сила (Кулонов закон). Електростатичко поље. Рад у електростатичком пољу (потенцијална енергија и напон). Капацитет. Капацитет плочастог кондензатора. Везивање кондензатора. Електростатичка енергија. Једносмерна електрична струја (јачина струје, густина струје). Омов закон за део електричног кола. Везивање отпорника. Омов закон за струјно коло. Електромоторна сила. Везивање извора струје. Рад, снага и топлотно дејство струје. Кирхофова правила. Закони електролизе. Амперов закон. Флукс магнетног поља. Лапласов закон и примена. Електромагнетна индукција. Међусобна индукција и самоиндукција. 4. Физика великог броја честица Гасни закони. Једначина стања идеалног гаса. Основна једначина молекулско-кинетичке теорије идеалног гаса. Основни закони хидростатике (Паскалов закон, хидростатички притисак, Архимедов закон). Једначина континуитета. Бернулијева једначина. Примери уз Бернулијеву једначину (истицање течности и гасова). Сила унутрашњег трења. Стоксова сила. Површински напон и капиларне појаве. Унутрашња енергија и топлотни капацитет. Принципи термодинамике (степен корисног дејства). Промена димензије тела у функцији температуре. 5. Осцилације, таласи и оптика Кинематика хармонијских осцилација. Динамика осцилаторног кретања. Математичко и физичко клатно. Брзина, убрзање и енергија код хармонијског осциловања. Трансферзални и лонгитудинални таласи. Једначина таласа. Брзина таласа у еластичним срединама. Електромагнетне осцилације. Томсонова формула. Електромагнетни таласи. Основни закони геометријске оптике (одбијање и преламање светлости). Тотална рефлексија. Равна и сферна огледала. Једначина сферних огледала. Оптичка сочива. Једначина сочива. Интерференција светлости. Дифракција светлости. Поларизовање светлости. 6. Физика микросвета Закони зрачења апсолутно црног тела (Штеван-Болемонов закон, Винов закон, Планков закон). Кванти светлости. Фотоелектрични ефекат. Де Брољева ротација. Борови постулати (I и II Боров постулат). Атом водоника по Боровој теорији. Линијски спектар атома водоника. Основне карактеристике језгра атома. Дефекти масе и енергија везе. Радиоактивно зрачење. Закон радиоактивног распада. Нулеарна реакција.

Литература: 1. Н.Н. Вердеревскај, С. П. Егорова: Сборник задач и вопросов по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1989. 2. С. И. Кашина, Н. И. Сезонов: Сборник задач по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1983. 3. С. П. Мјасников, Т. Н. Осанова: Пособие по физике, Изд. Висшај школа, Москва 1976. 4. И. Аничин, Г. Божин и др. : Приручник ( I, II ) за рачунске задатке за I и II разред заједничке основе средњег усмереног образовања, Изд. Научна књига, Београд 1982. 5. Г. Димић, Ц. Жегарац: Збирка задатака из физике, Средњи курс Ц, Изд. Грађевинска књига, Београд 1988. 6. Б. Станић, М. Марковић: Решени задаци са класификационих испита из физике на техничким факултетима, Изд. Научна књига, Београд, 1987. 7. М. Пејевић, Г. Ристић, С. Голубовић: Решени задаци за припрему пријемног испита из физике, Изд. Едиција: Публикације, Ниш, 2000. Могу се користити и други уџбеници Физике за средње школе (гимназија и стручне школе).

1. KINEMATIKA TRANSLATORNOG I ROTACIONOG KRETANJA MATERIJALNE TA^KE (TELA) Kinematika izu~ava razli~ia mehani~ka kretanja tela bez razmatranja uzroka koji izaziva to kretanje. Razlikuju se dva oblika kinematskog kretanja: translatorno i rotaciono. Osnovne kinemati~ke veli~ine kretanja su: put (s), brzina (v) i ubrzanje (a) - translatorno kretanje; ugaoni pomeraj (ϕ), ugaona brzina (ω) i ugaono ubrzanje (α) - rotaciono kretanje

Kinematika translatornog kretanja
Kretanje tela po pravoj liniji sa konstantnom brzinom (v = const) naziva se ravnomerno s s = v ⋅t . (uniformno) pravolinijsko kretanje. Brzina kretanja je v = , a pre|eni put t Ako se telo kre}e tako da na razli~itim delovima pravolinijskog puta ima razli~ite srednje brzine, to je ukupna srednja brzina na celom putu s s + s + K + sn vsr = = 1 2 . t t1 + t 2 + K + t n Kretanje tela kod koga je ubrzanje konstantno (a = const) naziva se ravnomerno promenljivo. Kod ∆v v2 − v1 takvog kretanja srednje ubrzanje asr je asr = = , gde je ∆v - promena brzine a ∆t ∆t t 2 − t1 vremenski interval. Srednja brzina je srednja aritmeti~ka vrednost po~etne vo i krajnje brzine v v +v vsr = 0 . 2 U zavisnosti od znaka ubrzanja, ravnomerno promenljivo kretanje mo`e biti: ubrzano (a > 0) i usporeno (a < 0), a u odnosu na po~etne uslove mo`e biti: kretanje bez po~etne brzine (vo = 0) i kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0). Za kretanje bez po~etne brzine (vo = 0), brzina i pre|eni put dati su slede}im relacijama: v0 + v v at at 2 vsr = s = vsr t = v = at ; = = ; ; v 2 = 2as . 2 2 2 2 Za kretanje sa po~etnom brzinom (vo > 0) je: at 2 2 s = v0t ± v = v0 + at ; ; v 2 = v0 ± 2as ; 2 gde se znak (+) odnosi na ubrzano a znak (-) na usporeno kretanje. Specijalan slu~aj ravnomerno promenljivog pravolinijskog kretanja koje se vr{i sa konstantnim ubrzanjem g = 9,81 m/s2 (ubrzanje Zemljine te`e) je slobodno padanje (hitac nani`e). Kod takvog kretanja va`e slede}e relacije:

za vo = 0
v = gt

za vo > 0

v = v0 + gt gt 2 h = v0t + 2
v 2 = v0 + 2ah
2

gt 2 s=h= 2 v 2 = 2 gh

a znak (-) usporenoj rotaciji.ugao obrtanja ϕ (rad). U tom slu~aju je l 2πR v2 v= = . T Ugaone veli~ine ϕ. a telo koje se kre}e iz ta~ke B . Ukupno ubrzanje je ϕ = ωt . R . t T R gde je l . period rotacije T i frekvencija ν povezane su izrazom 2π ω= = 2πν . R v v = ωR ⇒ ω = . R 2 2 v 4π R ac = = ω 2R = = 4π 2ν 2 R . ac = . a ac .period rotacije. t a za ravnomerno promenljivu rotaciju (ubrzanu α > 0 i usporenu α < 0) je: αt 2 2 ω = ω 0 ± αt . R a at = αR ⇒ α = . Posle koliko vremena prvo telo dostigne drugo telo? Koliki su pre|eni putevi svakog od tela? . ω 2 = ω 0 ± 2αϕ . Iz dve ta~ke A i B. h = v0t − . 2 2 RE[ENI ZADACI 1. 2 gde znak (+) odgovara ubrzanoj.ugaona brzina ω (rad/s) i ubrzanja a ugaono ubrzanje α (rad/s2). U tom slu~aju za ravnomernu rotaciju (ω = const) bi}e: . v 2 = v0 − 2ah .projekcija tog ubrzanja na pravac radijusa. to u svakoj ta~ki kru`ne putanje linearna brzina v je u pravcu tangente. ω = ϕ a = at + ac = α 2 R 2 + ω 4 R 2 = R α 2 + ω 4 . Jedna~ine koje opisuju rotaciono kretanje tela mogu se izvesti iz jedna~ine translacionog kretanja stavljanjem umesto puta s . Telo koje se kre}e iz ta~ke A ima brzinu 5 m/s. ⇒ ϕ = .polupre~nik kruga a T . ω i α povezane su sa odgovaruju}im linijskim veli~inama s.brzinu 2 m/s. 2 R T (at je projekcija vektora linearnog ubrzanja na pravac tangente u datoj ta~ki. Ugaona brzina ω.obim kruga. ϕ = ω 0t ± . brzine v . a ubrzanje ac u pravcu radijusa R i naziva se radijalno ili centripetalno ubrzanje. Kod ubrzane rotacje bez po~etne brzine je ω0 = 0. v i a slede}im odnosima: s s = ϕR . 2 Kinematika rotacionog kretanja Ako se materijalna ta~ka (telo) kre}e po krugu.Za hitac navi{e (vertikalan hitac) (usporenog kretanje) je: gt 2 2 v = v0 − gt . postavljene na rastojanju so = 90 m jedna od druge istovremeno u istom pravcu po~inju kretanje dva tela.

?. to je vsr = = 1 2 = 12 . Kolika je srednja brzina automobila na celom putu? Dato: v1 = 15 m/s v2 = 10 m/s s1 = s2 = s/2 Odrediti: vsr .? Re{enje: Do ta~ke gde se tela sustignu prvo telo je pre{lo put s1 = so + s2 = v1t. Rastojanje izme|u ta~aka A i B je 17. odnosno druge polovine puta t = s1 s = i v1 2v1 t2 = s m 2v v s2 s = . Iz ta~ke A kre}e se ka ta~ki B automobil brzinom 20 m/s.5 km = 17. Kolika je brzina drugog tela? Dato: v1 = 12 m/s t1 = 10 s t2 = 15 s Odrediti: v2 . vt m v2 = 1 1 = 8 . Na kom rastojanju od ta~ke A se automobil susretne sa autobusom? Koliki je pre|eni put autobusa? Dato: s = 17. t2 s 3. nasuprot njemu.? Re{enje: Po{to oba automobila pre|u isti put razli~itim brzinama za razli~ita vremena.?. kre}u}i se ravnomernom brzinom 12 m/s. Odavde je vreme susreta s t= = 500s . to je: v1t1 = v2t2 odnosno. a autobusa s2 = v2t = 7.Dato: so = 90 m v1 = 5 m/s v2 = 2 m/s Odrediti: t-? s1 . 4.? Re{enje: Kako su vremena prelaska prve. pa je s = s1 + s2 = v1t + v2t = (v1 + v2)t.? Re{enje: Do ta~ke susreta automobil je pre{ao put s1 a autobus put s2. a drugo put s2 = v2t. s s v2 2v2 v1 + v2 s + 2v1 2v2 .5 km. iz ta~ke B polazi autobus brzinom 54 km/h.5x103 m v1 = 20 m/s v2 = 54 km/h = 15 m/s Odrediti: s1 . s2 . Prvu polovinu puta automobil pre|e srednjom brzinom 15 m/s. Istovremeno. s2 . odnosno s0 t= = 30s . Jedan automobil. v1 + v2 Pre|eni put automobila je s1 = v1t = 10 km. a drugu polovinu puta srednjom brzinom 10 m/s. Iz ovih jedna~ina sledi da je v1t = so + v2t. v1 − v2 2. pre{ao je za 10 s isti put kao i drugo telo za 15 s.5 km.

? 4v m 3v su s +s s = 1 2 = = 2 .?. s2 = 4 m. t2= 5 s. Kolike su brzine voza du` svakog dela puta ako je srednja brzina voza na celom putu 16 m/s ? Dato: v1 = 2v2 s1 = s2 = s/2 vsr = 16 m/s Re{enje: Odrediti: v1 .5.? Odrediti: vsr . srednja brzina voza je 20 m/s. v . Kolika je srednja brzina voza na drugom delu puta ako je srednja brzina voza na ~itavom putu 15 m/s ? Dato: v1 = 20 m/s vsr = 15 m/s s1 = s/4 . t2 = 3 h Odrediti: vR .?. t3 = 10 s s1 = 4 m. Putovanje brodom uzvodno od jednog do drugog grada traje 7 h. za slede}ih 15 s pre|e 14 m i za poslednjih 10 s put od 12 m. Na prvoj ~etvrtini puta. s2 = 3s/4 Odrediti: v2 . s3 = 4 m. Re{enje: s s +s +s m vsr = u = 1 2 3 = 1 . Rastojanje izme|u dva grada koji le`e na istoj reci je 54 km. a nizvodno 3 h. Kolika je srednja brzina reke u odnosu na obalu. Kolika je srednja brzina pe{aka na celom putu? Dato: t1= 5 s. pre|e put od 4 m. Brzina voza na prvoj polovini puta je dva puta ve}a nego na drugoj.8 . a kolika brzina broda u odnosu na vodu? vsr = Dato: s = 54 km t1 = 7 h.? Re{enje: Srednja brzina na celom putu je s s +s s + s2 ( s1 + s2 )v1v2 sv1v2 4v1v2 vsr = u = 1 2 = 1 = = = s1 s2 s tu t1 + t2 s1v2 + s2v1 (v2 + 3v1 ) v2 + 3v1 + v1 v2 4 m 3vsr v1 Re{enjem ove jedna~ine sledi da je v2 = = 13. s 4v1 − vsr 7. v2 . tu t1 + t2 + t3 s 6. a s s 3 s 4 tu s1 + s2 + v1 v2 2v1 2v2 m v1 = 2v2 = 24 s 8. Pe{ak za 5 s. Odavde sledi da je v2 = sr = 12 .? .

Linijska bzina je v = . T .? ωv .25 .2 m t = 1 min = 60 s n = 300 obrta Re{enje:Frekvencija obrtanja je ν = Odrediti: v . Brzina broda u odnosu na vodu je jedna~ina sledi da je vR = 2 1 = 4.? T= t = 0. ν . Dato: d = 20 cm. T s s 11.?.? ωm .?.5s n .56 . frekvencija. v = ωr = 1.Re{enje: Za kretanje broda uzvodno je s = (v .vR)t1 a nizvodno s = (v + vR)t2. ω= 2π rad rad = 12. Izjedna~avanjem ovih s (t − t ) km . T . male i velike kazaljke ~asovnika? Odrediti: ωs . t1 h 9.2 m na~ini 300 obrtaja za vreme 1 min. ako je linijska brzina ta~ke na obodu to~ka dva puta ve}a od ta~ke koja le`i za 5 cm bli`e osi to~ka. ω . Uz dati uslov. ν T s 10. ugaonu brzinu i linijsku brzinu ta~ke na obodu kotura. r = 10 cm t = 3 min = 180 s n = 360 obrta Re{enje: Odrediti: v . sledi da je ωr = 2ω (r − ∆r ) . Odrediti radijus rotiraju}eg to~ka. Odrediti period rotacije. Kolike su ugaone brzine sekundne.4 rad/s. ω . Kotur pre~nika 20 cm rotira ravnomerno i na~ini 360 obrtaja za 3 minuta. period oscilovanja i linijska brzina? Dato: r = 0. Kolika je ugaona brzina.?. odnosno r = 2∆r = 10 cm. 12.5 h 2t1t2 s + vRt1 km v= = 13. Materijalna ta~ka kre}u}i se ravnomerno po krugu polupre~nika 0.? Re{enje: .?.?. Dato: v1 = 2v2 ∆r= 5 cm = 5 x 10-2 m Odrediti: r-? Re{enje: Linijske brzine tih ta~aka su: v1 = ωr i v2 = ω (r − ∆r ) .? n = 5Hz .28 rotacije T = = 0.5 . a period t 2πR rad 1 = 6.2 s . Ugaona brzina je ω = 2πν =31.

Na}i ubrzanje tela. Kona~no sledi da je a = 2 = 2. Dato: s = 15t + 0. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 15t + 0. 2 Brzina kretanja posle 5 s je v = v0 + at =19 m/s a pre|eni put s = 86 m. Odgovaraju}e ugaone brzine su: ωs = ωv = rad 2π 2 ⋅ 3.14 = = 7. Telo pre|e put 50 m za vreme od 5 s. sledi da je vo = 15 m/s i a/2 = 0.8m .?.? at at Pre|eni putevi tela za vreme t1 i t2 su: s1 = 1 i s2 = 2 . Tm = 24 x 60 x 60 s = 86400 s. Odavde sledi da je vo = .26 ⋅ 10− 5 .4 2 . t2 = 7 s s1 = 90 cm Re{enje: Odrediti: s2 . po~etnu brzinu.4t2 .14 = = 1. Pri ravnomerno ubrzanom kretanju iz stanja mirovanja telo je pre{lo za 5 s put 90 cm. s2 t 2 t1 14. Pre|eni put je ∆t t2 − t1 t t 3 6s m at 2 at 2 at 2 5at 2 .4t2. njegovu brzinu posle 5 s kretanja i pre|eni put.4t2 t=5s Odrediti: vo .? 2 2 Re{enje: Upore|ivanjem date jedna~ine sa jedna~inom kretanja u op{tem obliku at 2 i s = 15t + 0. s = v0t + 15. Tv = 60 x 60 s = 3600 s.104 . Koliki je pre|eni put za vreme 7 s? Dato: t1 = 5 s.?. v . s = v0t + = + = 5t s 2 3 2 6 . a .74 ⋅ 10− 3 .4 m/s2. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 2 s1 t1 t = 2 odnosno s2 = s1 22 = 2s1 = 1.?. Tv s 3600 rad 2π 2 ⋅ 3. s . pri ~emu se njegova brzina pove}a 4 puta. Odrediti ubrzanje tela smatraju}i da je ono konstantno.Periodi rotacije su: Ts = 60 s. Tv s 86400 13. Dato: t=5s s = 50 cm v1 = 4v2 Re{enje: Ubrzanje tela je a = Odrediti: a-? ∆v v2 − v1 4vo − vo 3vo at = = = .14 = = 0. Ts s 60 ωm = rad 2π 2 ⋅ 3.

Na ostalom delu puta 150 m brzina mu je 40 m/s.8 rad/s.16. sledi t = Dato: t = 10 s n = 50 obrta Re{enje: Iz relacije ϕ = Odrediti: ω .28 . sledi 2πn = αt 2 2 . Rotacija to~ka je ravnomerno ubrzana. Ugaona 2 t s 19. Kre}u}i se ravnomerno usporeno sa usporenjem 0. Automobil polazi iz stanja mirovanja i kre}e se ravnomerno ubrzano. Odrediti: ugaono ubrzanje i kona~nu ugaonu brzinu.?.? αt 2 2 brzina je ω = αt = 62.5 m/s2 Re{enje: Odrediti: s-?t-? vo at 2 = 40 s .? v2 − v1 m 2 = 3. Zamenom ωo = 2πνo i ω = 2πν sledi 2π (ν o − ν ) rad α= = 0. Dato: t = 60 s ν1 = 300 obr/min ν2 = 180 obr/min Odrediti: n . Posle kog vremena se voz zaustavi i koliki je pre|eni put za to vreme? Dato: vo = 20 m/s a = 0. Rotiraju}i to~ak smanji pri usporenju za vreme od 1 min svoju frekvenciju od 300 obr/min na 180 obr/min. a 2 18. Iz relacije v1 = 2as1 sledi 2 s2 s 2 v s1 = 1 = 96m 2a 17. To~ak koji rotira na~ini za prvih 10 s 50 obrta.?. to je i ω = ω 0 − αt . Pre|eni put je s = v0t − = 400m .5 m/s2 i po~etnom brzinom 20 m/s voz se posle izvesnog vremena zaustavi. . Iz relacije v = v0 − at . v2 = 40 m/s s2 = 150 m Re{enje: Kako je v2 = v0 + 2as2 sledi da je a = 2 2 2 2 Odrediti: s1 . sledi uz ϕ = 2πn.21 2 . Na}i ugaono ubrzanje i broj obrta na~injenih za to vreme. U jednom trenutku on ima brzinu 25 m/s.? a .? Re{enje: Kako se to~ak kre}e ravnomerno usporeno. Odavde je α = 4πn rad = 6.25 2 . Ugaono pomeranje je t s . α . za v = 0. α . Koliko je ubrzanje automobila i koliki je put on pre{ao u trenutku kad je imao brzinu 25 m/s? Dato: v1 = 25 m/s.

Ventilator rotira sa frekvencijom 900 obr/min. Dato: n = 25 obrta t = 10 s r = 8 cm Re{enje: Odrediti: v . sledi uz an = 2at i v = att . Posle isklju~enja on na~ini 75 obrta do zaustavljanja. Koliko je vremena pro{lo od trenutka isklju~enja do potpunog zaustavljanja? n= Dato: n = 75 obrta ν = 900 obr/min = 15 Hz Re{enje: Iz jedna~ine ω = ω 0 − αt . uz ω = 0 sledi α = Odrediti: t-? 2πν ot − αt 2 ωo t = 2ω ϕ ω 2 = ω 0 2 − 2αϕ .256 m .?. ω .? Period oscilovanja je T=t/n.? an . 2π 20. Materijalna ta~ka ravnomerno rotira po krugu polupre~nika 8 cm.25s . Materijalna ta~ka se kre}e po krugu polupre~nika 10 cm ravnomerno ubrzano sa tangencialnim ubrzanjem 40 m/s2. Odrediti linijsku i ugaonu brzinu i normalno ubrzanje ta~ke ako ona izvr{i 25 obrta za 10 s. r da je 2at = at t 2 . Zamenom ovih izraza u jedna~inu kretanja t 21. T t s Ugaona brzina je ω = v/r = 15.ϕ = ω 0t − αt 2 2 . Za ϕ = 2πn i ωo = 2πνo sledi 2πn = 2πν ot − αt 2 2 . odakle je 2 = 240obrta .5 an Re{enje: Iz jedna~ine an = t= 2r = 2. a linijska brzina v = ωr = 2π r = 2πnr = 1.2 rad/s. Odavde je t 2ω oϕ 2ϕ 2 ⋅ 2πnn 2n t= = = = = 10s . ωo ν 2πν ωo 2 2πν . a normalno ubrzanje an = v rad ω r = = ω 2 r = 18 . Za koje }e vreme od po~etka kretanja tangencijalno ubrzanje biti polovina vrednosti normalnog ubrzanja? Dato: r = 10 cm at = 4 x 10-2 m/s2 at = 0. odakle je r 2 . r r s 2 2 2 22. at Odrediti: t-? v2 . daje ω 2 = o .

2 ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD 1. Izjedna~avanje ovih izraza daje: 2 2 2 g∆t odnosno h = gt 2 = 31. to je 2vot = o . Dato: h2 = 20 m g = 9. sekunde. tako da je pre|eni put u poslednjoj sekundi ∆h = h . 4g 25. gde je h1 = visina do poslednje 2 2 gt 2 g (t − ∆t ) 2 ∆t h = + h2 odakle je t = + 2 = 2. Dato: vo = 8 m/s g = 9. 2 2 2g vo = 0. U poslednjoj sekundi slobodnog padanja telo pre|e put 20 m.h1 = 95 m. Odrediti pre|eni put tela u poslednjoj sekundi padanja? Dato: h = 500 m g = 9. 2 Iz izraza h = 24.25m .2s .81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Odrediti: ∆h .81 m/s2 ∆t = 1 s Re{enje: Visina sa koje je telo palo je h = Odrediti: h-? gt 2 g (t − ∆t ) 2 =h1 + h2. Jedna~ina kretanja 2g 2 2 v gt 2 gt 2 a drugog s2 = v0t + . Kako je s = s1 + s2 = 2vot. sledi da je vreme padanja tela t = = 10 s.23.5s . Jedan automobil kre}u}i se ravnomerno sa brzinom 12 m/s pre|e za 10 s put kao i drugi automobil za 15 s. . Telo je ba~eno vertikalno navi{e sa po~etnom brzinom 8 m/s.? gt 2 2g . Istovremeno sa najvi{e visine koju ono mo`e dosti}i ba~eno je drugo telo vertikalno nani`e istom po~etnom brzinom. (Rez: v2 = 9 m/s). Pre|eni put do poslednje sekunde 2 h g (t − ∆t ) 2 je h1 = = 405m . Telo pada sa visine 500 m.81 m/s2 2 Odrediti: t-? Re{enje: Iz jedna~ine v 2 = v0 − 2 gh sledi uz v = 0 u najvi{oj ta~ki. s = h = prvog tela je s1 = v0t − Odavde je t = vo . Na}i visinu sa koje je telo palo. Kolika je brzina drugog automobila. Odrediti vreme susreta tela.

Telo slobodno pada sa visine 50 m. (Rez: α = 3. Sa kolikim ubrzanjem se kre}e automobil? Odrediti pre|eni put automobila posle 10 s od po~etka kretanja.37 m). vo = 5 m/s. 6. Za prvu sekundu posle po~etka kretanja automobil pre|e 1. . Prvu polovinu vremena svog kretanja automobil se kre}e brzinom 80 km/h. To~ak koji vr{i ravnomerno kretanje. Minutna kazaljka uli~nog ~asovnika ima du`inu 3. 7. Jedna~ina kretanja tela ima oblik s = 5t + 0.14 rad/s2).2 rad/s2). Turbina koja ima pre~nik radnog to~ka 9 m izvr{i za 1 minut 68. Po istom pravcu iz jedne ta~ke istovremeno zapo~inju kretanje dva tela: jedno ravnomerno sa brzinom 98 m/s. Odrediti brzinu krajeva lopatica toplotne turbine. 4. pri ~emu na kraju toga puta ima brzinu 45 km/h.5 s).8 m/s2.5 min. Odrediti ubrzanje i vreme usporenog kretanja voza. Koliko pomeranje izvr{i njen kraj za 1 minut. Voz. 10. Za koje vreme ono pre|e poslednjih 100 m? (Rez: t ≈ 0. odrediti broj obrta to~ka do zaustavljanja. Istovremeno sa povr{ine Zemlje ba~eno je vertikalno navi{e drugo telo sa po~etnom brzinom 20 m/s. Telo pada sa visine 2000 m.2 obrtaja.8t2. s = 7. Odrediti srednju brzinu kretanja automobila.2 m. Posle koliko vremena drugo telo dostigne prvo? (Rez: t = 20 s).05 m/s2. (Rez: v = 32 m/s). (Rez: a = 0. 11.7 m/s). t = 53 s). v = 21 m/s. (Rez: vsr = 16.8 m/s2. idu}i po horizontalnom putu brzinom 35 km/h zapo~inje da se kre}e ravnomerno usporeno i prelazi 600 m.4 m). (Rez: a ≈ 0.2. (Rez: l = 0. Na}i ugaono ubrzanje to~ka. drugo ravnomerno ubrzano bez po~etne brzine i ubrzanjem 9. 5. 3. a drugu brzinom 40 km/h.5 m. 12. Odrediti po~etnu brzinu i ubrzanje tela. Kolika je brzina i pre|eni put posle 10 s od po~etka kretanja tela? (Rez: a = 1. Rotiraju}i to~ak sa frekvecijom 120 obrta/min zaustavlja se u toku 1. dosti`e ugaonu brzinu 20 rad/s posle 10 obrta od po~etka kretanja. Na kojoj visini se tela susretnu? (Rez: h ≈ 19. α = 0. a tako|e i ugaono ubrzanje.6 m/s2. Smatrati to kretanje za ravnomerno usporeno. (Rez: n = 90 obrta. s = 130 m). 8.6 m). 9.

l . DINAMIKA TRANSLACIONOG I ROTACIONOG KRETANJA TELA Dinamika izu~ava kretanja razli~itih tela pod uticajem sila koje izazivaju ta kretanja. to je Fsr = m ⇒ Fsr ∆t = m∆v . Sile elasti~nosti ne izazivaju kretanje tela ve} samo promenu forme (oblika) tela (na primer istezanje.linearna dimenzija tela do deformacije.2.restituciona konstanta ili krutost (N/m) a ∆l . Vezu izme|u sile F i ubrzanja a defini{e II Njutnov zakon dinamike (mehanike) r r r r F F F = ma ⇒ a = .81 m/s2 ubrzanje Zemljine te`e. Mera za inerciju je masa tela. smicanje i td. sila trenja i sila elasti~nosti. relativna deformacija ε = ∆l/l proporcionalna naponu τ = F/S ∆l 1 F ES = ⇒ Fe = ⋅ ∆l = k∆l . V Izmena stanja mirovanja ili kretanja uslovljena je dejstvom sile. shodno Hukovom zakonu. Masa m jedinice zapremine tela je gustina tela ρ = ⇒ m = ρV .normalna komponenta sile te`ine.dinamika translacionog kretanja. sila elasti~nosti. a Fn . Dinamika translacionog kretanja Dinamika translacionog kretanja bazirana je na tri Njutnova zakona: Promene stanja mirovanja ili stanja ravnomernog kretanja defini{e I Njutnov zakon (zakon inercije). ili dinamika materijalne ta~ke i . U mehanici se razlikuju tri vrste sila: sila te`ine. Sile trenja javljaju se pri kontaktnom dejstvu izme|u tela (sila trenja mirovanja. Sila trenja klizanja je Ftr = µFn . a S . l E S l gde je E Jungov modul elasti~nosti (N/m2). r r r r ∆v ∆v Kako je asr = .koeficijent trenja klizanja. a veli~ina ∆p = m∆v . Razlikuju se dva oblika dinami~kog kretanja: . ∆t ∆t r r r r Veli~ina Fsr ∆t = I naziva se impuls sile. r . ili u skalarnom obliku F = ma ⇒ a = . gde je k . m m Jedinica sile je 1N = kgm/s2.dinamika rotacionog kretanja ili dinamika tvrdog tela.). Fsr ∆t = m∆v = ∆p = mv2 − mv1 = p2 − p1 . gde je µ . proporcionalna je veli~ini deformacije Fe = -k∆l. Taj uslov ispunjen je ako je zbir svih sila jednak nuli.veli~ina deformacije (na primer apsolutno istezanje). U granici elasti~nosti. r r Proizvod mase tela i brzine je impuls tela p = mv ( p = mv ) . Ako se radi o elasti~noj deformaciji istezanje ili sabijanje ({tapa ili `ice) tada je prema Hukovom zakonu. Sila te`ine (sila te`e) je rezultat gravitacione sile privla~enja Zemlje (i drugih nebeskih tela) koja r r dejstvuju na telo. sabijanje. Sila trenja ima uvek suprotan smer od smera kretanja tela.povr{ina preseka. sila trenja klizanja i sila trenja kotrljanja). Intenzitet te sile je Q = mg (Q = mg ) gde je g = 9. Sila trenja kotrljanja je F Ftr = µ k n .promena impulsa tela: Impuls sile jednak je promeni impulsa tela. Gornja jedna~ina predstavlja osnovnu jedna~inu dinamike materijalne ta~ke.

. A Psr = t Trenutna snaga je grani~na vrednost srednje snage. t t Energija tela je njegova sposobnost za vr{enje rada. Ako jedno telo dejstvuje na drugo izvesnom silom. A Fs = = Fv . jednaka n r r r r r r F = F1 + F2 + . P = Elasti~na potencijalna energija jednaka je izvr{enom radu protiv dejstva elasti~ne sile ks 2 Ep = A = . odnosno srednja snaga Psr je izvr{eni rad u jedinici vremena. Ako se pod dejstvom konstantne sile F telo ravnomerno ubrzava na putu izvr{eni rad je mv 2 A = Fs = mas = . Jedinica rada je 1J = 1Nm. 2 jer je 2as = v2.gde je µ . Ako na telo dejstvuju vi{e sila.projekcija sile na pravac puta. 2 . a r .pre|eni put. s = h . Ako se telo kre}e konstantnom brzinom protiv sile trenja.polupre~nik kotrljaju}eg tela. izvr{eni rad je A=Fs. Jedinica rada je d`ul (J). izvr{eni rad je A = Ftr s = µFn s . s . Fn = Fcosα . gde je F . bi}e za Fe = -ks/2 ks ⋅ s ks 2 A = Fe s = = . tada ta sila na tom putu izvr{i rad s r A = F ⋅ s = Fs cos α = Fn s . Potencijalna energija tela u polju sile te`e jednaka je izvr{enom radu protiv sile te`e E p = A = mgh .koeficijent trenja kotrljanja. tj. 2 Kineti~ka energija jednaka je izvr{enom radu konstantne sile pri promeni njegove brzine m 2 2 Ek = A = (v2 − v1 ) .pre|eni put (visina). Ako je F = const i ako se pravac sile i puta poklapaju. Za slu~aj da telo poseduje po~etnu brzinu vo . tada je izvr{eni rad protiv sile te`e A = Qs = Qh = mgh . α . + Fn = ∑ Fi = ma . 2 Rad protiv elasti~ne sile pod dejstvom spolja{nje sile na putu s koja se menja od 0 do Fmax (Fsr = Fmax/2). 2 2 Brzina vr{enja rada naziva se snaga. i =1 Ako neko telo (materijalna ta~ka) vr{i pomeranje pod dejstvom sile. Ako se telo ravnomerno kre}e u suprotnom pravcu od pravca dejstva sile te`e.intenzitet sile. gde je Q = mg sila te`e. tada je ukupno dejstvo svih sila. tada i drugo telo dejstvuje na prvo silom istog intenziteta i pravca ali suprotnog smera (III Njutnov zakon) r r F1 = − F2 . odnosno sila akcije jednaka je sili reakcije.. rezultantna sila. bi}e m 2 A = mas = (v 2 − vo ) .ugao izme|u pravca sile i puta.

Moment inercije tela jednak je sumi momenata inercije svih materijalnih ta~aka IT = ∑ m1ri .+ Ln = i =1 i =1 n n ∑L i =1 n i = const . Moment inercije I materijalne ta~ke u odnosu na zadanu osu rotacije jednak je proizvodu iz mase te ta~ke i kvadrata rastojanja od ose rotacije. m1 + m2 m1v1 mv ⎛ m + m2 ⎞ 2 + 2 2 =⎜ 1 ⎟v + ∆Ek gde je ∆Ek gubitak kineti~ke energije posle sudara... Ovaj izraz predstavlja II Njutnov zakon dinamike rotacije Moment impulsa tela L u odnosu na nepokretnu osu jednaka je sumi momenata impulsa svih materijalnih ta~aka tvrdog tela i defini{e se kao proizvod iz momenta inercije i ugaone brzine Za F = const.... Ukupni moment sila koje dejstvuju na telo jednak je sumi momenata svih sila: M = M1 + M2 + M3 + . gde je v zajedni~ka brzina tela posle sudara. . r Sila koja ima suprotan smer dejstva od Fcp ali isti intenzitet je inercijalna sila i naziva se r r centrifugalna sila Fcf = − Fcp . odnosno v = 1 1 . Zakon odr`anja impusa i zakon odr`anja energije primenjeni na neelasti~ni sudar dvaju tela masa m1 i m2 sa brzinama v1 i v2 daju: m v + m2v2 m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v .. I = mr2.. i =1 U zatvorenom sistemu (izolovanom) mehani~ki oblici energije ostaju nepromenjeni (Zakon odr`anja energije).+ Mn = ∑M i =1 n i .. tada u svakoj ta~ki putanje na telo dejstvuje centripetalna sila sa pravcem ka centru rotacije mv 2 Fcp = macp = = mω 2 r = 4π 2ν 2 mr . odnosno t t M = Iα. Ek + E p + Erot = Eu = const .U izolovanom (zatvorenom) sistemu u kome ne dejstvuju spolja{nje sile ukupni impuls ostaje nepromenjen. Za izolovani rotiraju}i sistem ( ∑ M = 0 ) ukupni moment impulsa ostaje nepromenjen L = L1 + L2 + L3 + . + pn = ∑ pi = const. n r r v r r p = p1 + p2 + . Proizvod sile F i normalnog rastojanja r (kraka sile) izme|u pravca dejstva sile i ose rotacije je moment sile M=Fr. 2 n i =1 mvr mωr 2 = = mαr 2 . moment sile M = Fr = mar = L = ∑ Li = ω ∑ I i = Iω . 2 2 ⎝ 2 ⎠ 2 2 Dinamika rotacionog kretanja Ako ta~kasta masa ili centar mase tvrdog tela vr{i kru`no kretanje po krugu polupre~nika r..

bi}e P = Mω.5 kg v = 4 m/s s = 20 m Odrediti: F-? .Definicija rada kod translacionog kretanja kao proizvod iz sile i pomeraja primenljiva je i za rotaciono kretanje. Dato: a = 8 m/s2 g = 9. 2 2 RE[ENI ZADACI 1.? Re{enje: Sila trenja dejstvuje u suprotnom smeru od smera kretanja vagona sa intenzitetom Ftr = ma = 6 x 103 N.4 N . 2. s . t . vreme kretanja vagona do zaustavljanja i pre|eni put. Dato: a = 0.3 8 m/s2 i po~etnom brzinom 54 km/h. Ukupna kineti~ka energija rotiraju}eg tela jednaka je sumi energija svih elemenata mase tela.? Re{enje: Kako na telo koje pada dejstvuje sila te`ine Q = mg i sila otpora F (koja ima suprotan smer od sile te`ine).5 kg po|e iz stanja mirovanja i posle pre|enog puta 20 m ima brzinu 4 m/s.?. Telo mase 0. 2 Ako telo istovremeno vr{i translaciju i rotaciju. Vreme zaustavljanja vagona je t = vo/a = 2a 50 s. bi}e mv 2 mω 2 r 2 Iω 2 Ek = = = . to je jedna~ina kretanja mg − Ftr = ma ⇒ Ftr = m( g − a ) = 5. 3. analogno snazi translacije P = Fv.?. Vagon mase 20 t kre}e se ravnomerno usporeno s ubrznjem 0. to je izvr{eni rad konstantnog momenta sile Mrϕ A = Fs = = Mϕ .81 m/s2 Odrediti: Ftr . Saglasno izrazu Ek = mv2/2. Telo mase 3 kg pada u vazduhu s ubrzanjem 8 m/s2. ukupna kineti~ka energija je mv 2 Iω 2 T Ek = Ek + EkR = + . Na}i silu trenja koja dejstvuje na vagon. Koliki je intenzitet sile? Dato: m = 0. Na}i sili otpora vazduha. Pre|eni put se dobija iz jedna~ine 2 v 2 v 2 = v0 − 2as gde uz v = 0 odakle je s = 0 = 25m . r Snaga rotacije. m = 20 t Odrediti: Ft . Kako je F = M/ϕ i s = rϕ.3 m/s2 v = 15 m/s. 2 2 2 Izmena ugaone brzine od ω1 do ω2 dovodi do promene kineti~ke energije I (ω 2 − ω1 ) ∆Ek = .

Zamenom se dobija Odrediti: s-? at 2 . Krutost opruge je 200 N/m. Telo mase 100 kg kre}e se po horizontalnoj povr{ini pod dejstvom sile 250 N. Odrediti koeficijent trenja. m s 7. Sila ko~enja voza je F = ma. Dato: m = 102 kg F = 250 N a = 1 m/s2 Odrediti: µ-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je F − Ftr = ma ⇒ F − µmg = ma . Odavde je F − ma µ= = 0. to je a = ks m =2 2.1 . Telo mase 2 kg vu~e se po horizontalnoj povr{ini pomo}u opruge koja se pri kretanju istegne za 2 cm. sledi da je F = Dato: m = 104 t vo = 36 km/h t = 1 min Re{enje: Jedna~ina kretanja voza je s = v0t − = F/m.mv 2 = 0. Voz mase 104 t kre}e se brzinom 36 km/h. Odrediti ubrzanje tela.6 x 105 N.Ftr odakle je F = ma + Ftr = 2. 2m 5. Voz mase 103 t kre}e se ravnomerno ubrzano po horizontalnom putu. odnosno ubrzanje a 2 s = vot − Ft 2 = 510m . Sila otpora pri kretanju voza je 6 x 10-3 te`ine voza. Kolika je vu~na sila voza? Dato: m = 103 t v = 36 km/h Ftr = 6 x 10-3 mg Odrediti: F-? Re{enje: Jedna~ina kretanja je ma = F . . Pre zaustavljanja on zapo~inje ko~enje silom 2 x 105 N. Kolko rastojanje pre|e voz za 1 min od po~etka ko~enja? Re{enje: Iz jedna~ine F = ma i v2 = 2as. Dato: m = 2 kg k = 200 N/m s = 2 cm Odrediti: a-? Re{enje: Kako je ubrzanje tela a = F/m i Fe = -ks.2 N . Kada je voz pre{ao put 250 m njegova brzina je bila 36 km/h. mg 6. ako se telo kre}e sa ubrzanjem 1 m/s2. 2s 4.

Kolika je vu~na sila automobila ako je koeficijent trenja 0.? Re{enje: a) U slu~aju kada se telo kre}e ubrzano sa po~etnom brzinom vo . b) vreme za koje }e se telo zaustaviti kada sila ima suprotan smer od smera kretanja? Dato: m = 2 kg vo = 5 m/s t=2s F=6N Odrediti: v . obe{en je teg te`ine 10 kN.? .9 mm S = 3 mm2 F = 200 N Re{enje: Iz Hukovog zakona Odrediti: E-? F ∆l F l N =E ⇒E= = 11. apsolutno i relativno istezanje. t m s b) U slu~aju kada se telo kre}e usporeno i za vreme t njegova krajnja brzina je v = 0. kretanja bi}e t F 10. Te`inu {tapa zanemariti.6 s. Automobil.2 ? Dato: m = 1.2 t.5 m i povr{ine po pre~nog preseka 3 mm2 izdu`i se za 0. Koliki je Jungov modul elasti~nosti materijala `ice? Dato: l = 1.8.?. jedna~ina kretanja je v − vo Ft + mvo m F = ma = m .5 m ∆l = 0. F = m(a + µg ) = 3. Kolika je: a) brzina kojom }e se telo kretati u pravcu dejstva sile posle vremena 2 s.2 t a = 1 m/s2 µ = 0. t .6 ⋅ 103 N .2 Odrediti: F-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja ma = F . S l S ∆l m 11. jedna~ina v v F = m o .Ftr sledi uz Ftr = µmg.11 ⋅ 1010 2 . Du`ina {tapa je l = 2 m. Dato: l=2m E = 2 x 1011 N/m2 Odrediti: σ . Jungov modul elasti~nosti je 2 x 1011 Pa . ~iji gornji deo je pri~vr{}en. ∆l . Odrediti napon u {tapu. zapo~inje kretanje sa ubrzanjem 1 m/s ? . Bakarna `ica du`ine 1.?. odnosno t = m o =0. odakle je v = = 11 . mase 1. Za donji deo {tapa. a povr{ina popre~nog preseka 3 cm2. Na telo mase 2 kg koje se kre}e brzinom 5 m/s u jednom trenutku po~inje da deluje sila 6 N u pravcu kretanja tela. 9.9 mm pod dejstvom sile 200 N.

mh s 13.66 ⋅ 10− 4 m . Odrediti brzinu tela posle sudara. v = 72 km/h Re{enje: Iz jedna~ine A = ∆Ek. Koliku snagu razvija lokomotiva? Dato: t = 10 min v = 200 m/s m = 600 t Re{enje: Kako je P = Odrediti: P-? A Fs mas mv 2 = = i v2 = 2as.?. a relativno istezanje = = 1.5 km? Dato: s = 500 m m=4t vo = 54 km/h. Fs = Odrediti: F-? m 2 m 2 2 (v − vo ) ⇒ F = (v 2 − vo ) = 0. kao i gubitak kineti~ke energije posle sudara.5 kg Odrediti: v .5 kg i brzine 4 m/s. E l E Re{enje: Normalni napon je σ = 12. Kolika je vu~na sila motora kamiona mase 4 t u slu~aju kada on pove}a brzinu od 5 km/h na 72 km/h na putu od 0. Lokomotiva mase 600 t polazi iz stanja mirovanja i kroz 10 min dostigne brzinu 20 m/s kre}u}i se ravnomerno ubrzano.7kN . tj. t v t 2t 14. Telo mase 1. Iz Hukovog zakona sledi da je apsolutno S S σl ∆l σ istezanje ∆l = = 0. ∆Ek . pa je A m a= − g = 14 2 . 2 2s 15. Dato: m2 = 0.5 kg m1 = 1.33 ⋅ 107 Pa . Telo mase 3 kg kre}e se vertikalno navi{e pod dejstvom konstantne sile protiv dejstva sile te`e. Koliko je ubrzanje sa kojim se telo kre}e? Dato: h=2m A = 144 J m = 3 kg g = 9.81 m/s2 Odrediti: a-? Re{enje: Iz jedna~ine kretanja tela F − Q = ma = F − mg sledi da je F = ma + mg = m(a + g ) .33mm .S = 3 cm2. pri ~emu na visini 2 m ta sila izvr{i rad 144 J.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa telom mase 0. F = 104 N F Q = = 3. to je P = = 200kW . Sila F odre|uje se iz izraza za rad F=A/h.

Ako je koeficijent trenja 0.01. 2s 18. odrediti izvr{eni rad motora i njegovu srednju snagu. ako se on kre}e ravnomerno? Dato: F = 250 kN s = 10. m1 + m2 2 2 2 16. to je P = (v1 + v2 ) = 6. P . Snaga lokomotive je konstantna i jednaka 106 W.?. to je 2 2 ⎡ ⎛ v2 2 v12 ⎞⎤ 6 ⎟ A = m ⎢ µgs + ⎜ ⎜ 2 − 2 ⎟⎥ =1. Kako je F = A/s i vsr = (v1 + ⎢ ⎝ ⎠⎥ ⎦ ⎣ A v2)/2.5 kW. Dato: m=3t s = 3 km v1 = 36 km/h. Za koje vreme voz pre|e rastojanje 10. sledi v = 1 1 =2. v2 = 4 m/s Re{enje: Iz zakona odr`anja impulsa m1v1 + m2v2 = (m1 + m2 )v i zakona odr`anja energije m v + m2v2 m1v1 mv v2 + 2 2 = (m1 + m2 ) + ∆Ek . F=P/v.v1 = 2 m/s. Na horizontalnom delu puta du`ine 3 km brzina automobila uve}a se sa 36 km/h na 72 km/h. Lokomotiva vu~e voz mase 500 t po horizontalnom putu. mv s 17.8 km P = 3000 kW Odrediti: t-? . na}i ubrzanje voza u momentu kada je njegova brzina 36 km/h. Srednja snaga je Psr = Fvsr.3 x 10 J.01.25 m/s i ∆Ek = 2 J. Kako je Ftr = µmg. tj. Vu~na sila lokomotive je 250 kN.01 Odrediti: A . Dato: m = 500 t P = 106 W µ = 0.1 2 .? Re{enje: Motor automobila izvr{i rad protiv sile trenja i rad na pove}anju kineti~ke energije: 2 2 m v2 m v1 A = Ftr s + ( − ) . to je a = Odrediti: a-? 2 2 F − µmg m P m − µg = 0. a snaga 3000 kW. Ako je masa automobila 3 t a koeficijent trenja 0.8 km.01 v = 36 km/h Re{enje: Iz jedna~ine kretanja F − µmg = ma ⇒ F = ma + µmg ⇒ a = Kako je P = Fv. v2 = 72 km/h µ = 0.

Brzina prve kugle 5 m/s a druge 2.5 m/s Re{enje: Zajedni~ka brzina oba tela posle sudara je v = 2 2 Odrediti: ∆Ek . Dato: m = 180 t h=6m P = 4 kW t=1h Re{enje: Stepn iskori{}enja motora je η = Odrediti: η-? Pk mgh = = 76% .2 kg kre}u se jedna drugoj u susret. pri ~emu njegov motor koristi snagu 1 MW. Dato: m1 = 0. m1 + m2 s 21. Elevator podi`e 180 t zemlje na visinu 6 m u toku 1 h.19 2 .2 kg v1 = 5 m/s. Sa kojim ubrzanjem je podignuto telo? Dato: m = 10 kg h=2m A = 240 J Re{enje: Kako je izvr{eni rad A = mgh + Odrediti: a-? mv 2 A − mgh m .5 m/s. uz v2 = 2ah. 2 mh s 20. t t P 19.3 kg i 0. to je. P P 22. Snaga motora elevatora je 4 kW. ^emu je jednaka sila otpora pri kretanju ako je koeficijent iskori{}enja motora 80% .Re{enje: Iz izraza za snagu P = A Fs Fs = ⇒t = = 900s = 15 min . v2 = 2.3 kg m2 = 0.? a gubitak energije ∆Ek = (m + m2 ) v 2 = 0.375 J . pri ~emu je izvr{en rad od 240 J . odrediti gubitak energije pri sudaru. Odrediti koeficijent iskori{}enja. Telo mase 10 kg podignuto je na visini 2 m. A = mgh + mah ⇒ a = = 2. Voz u metrou kre}e se me|u stanicama konstatnom brzinom 60 km/h. m1v1 mv + 2 2 − 1 2 2 2 m1v1 + m2v2 m =4 . Smatrati sudar neelasti~nim. Dve kugle masa 0.

Kolika je srednja sila otpora zemlje? (Otpor vazduha zanemariti) Odrediti: F-? Dato: v0 = 4 m/s h = 100 m s = 0.Dato: v = 60 km/h Pk = 1 MW η = 0. Dato: r = 10 cm m = 2 kg I = mr2/2 t=3s ν = 5 ob/s Re{enje: Iz jedna~ine M = Ft r = Iα ⇒ Ft r = Odrediti: F-? ω = ω o − αt ⇒ α = 2πν πmrν uz uslov ω0 = 0. Zamenom se dobija da je Ft = = 1. Telo mase 2 kg pada sa visine 100 m po~etnom brzinom 4 m/s i pri udaru u zemlju zabije se u nju do dubine 0. Kugla mase 2 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 5 m/s. Kolikom tangencijalnom silom treba delovati na obodu to~ka da bi se on zaustavio za 3 s? Moment inercije diska je I= mr2/2. Koliko je ukupna energija kugle? Moment inercije kugle je I = 2mr2/5 Dato: v = 5 m/s m = 2 kg I = 2mr2/5 Re{enje: Kako je ukupna energija kugle E = Odrediti: E-? mv 2 Iω 2 mv 2 2mv 2 + = + = 35 J .8 Re{enje: Kako je Pk = ηP = ηFv ⇒ F = Odrediti: F-? Pk = 48kN . t t mr 2α mrα . odnosno F = . Kako je 2 2 . to je: 2 mv 2 mgh mvo Fs = mgh + ⇒F= + ≈ 10kN . Homogeni disk mase 2 kg i polupre~nika 10 cm rotira oko svoje ose s frekvencijom 5 ob/s.05 N .2 m. 2 2 2 10 25. ηv 23. 2 s 2s 24.2 m Re{enje: Kako je izvr{eni rad jednak ukupnoj energiji tela u trenutku udara o Zemlju.

Kineti~ka energija je Ek = = = = 62. Posle predjenog puta od 20 m telo se zaustavilo.32 o brzine 0.? Re{enje: Kineti~ka energija metka jednaka je uzvr{enom radu na putu d i kineti~koj energiji izlaznog metka 2 2 2 0. Koliki put }e pre}i lopta do zaustavljanja ako je sila trenja 5 N ? Moment inercije lopte je I = 2mr2/5. 2 Maksimalna debljina daske koju mo`e probiti metak brzinom vo je d max = d + d1 = 10. 2 2 2 Ft Ft ( ) 28.8 vo d = 3 cm Odrediti: dmax . Koliki je koeficijenat trenja klizanja? .2cm . to je s = mv 2 + Iω 2 = = 3m . 2 2α 2n 3 27.64 o .4π 10 W .8cm . Kolika je kineti~ka energija osovine za jedan puni obrt? Dato: M = 20 Nm n = 3600 ob/s Re{enje: Odrediti: Ek . Deljenjem ovih jedna~ina dobija se d1 = 2d = 7.?.26. Koliku snagu prenosi osovina na motor ako je moment sila koji dejstvuje na nju 20 Nm ? Trenje zanemariti. Dato: v1 = 0.64mvo mvo mv = Fd + ⇒ Fd = 0. Osovina motora automobila vr{i pri rotaciji 3600 ob/min. Sila otpora daske je nepromenjena.8 v0.8 J . Homogena lopta mase 5 kg pu{tena je da se kotrlja po horizontalnoj ravni brzinom 2 m/s. 29. Koliku maksimalnu debljinu daske mo`e proboti metak sa po~etnom brzinom v0. Dato: v = 2 m/s m = 5 kg I = 2mr2/5 Ft = 5 N Odrediti: s-? Re{enje: Kako je izvr{eni rad protiv sile trenja jednak ukupnoj energiji Fs = mv 2 Iω 2 1 3mv 2 + .8 vo.8 vo probio bi dasku debljine d1 pa je 2 mv Fd1 = 0. 2 2 2 Izlazni metak sa brzinom 0. Telo je ba~eno po horizontalnoj povr{ini brzinom 36 km/h. P .? Iω 2 Mω 2 P P = Mω = 2πnω = 2. Metak leti brzinom v0 i probija dasku debljine d = 3 cm i produ`ava brzinom v1 = 0.

Kolika je brzina tela posle sudara i gubitk kineti~ke energije? (Rez: 1.5 kg i brzine 2 m/s sudara se neelasti~no sa nepokretnim telom mase 0. zarije se u d`ak sa peskom na dubini 10 cm. Koliki je intenzitet sile koja dejstvuje na telo? (Rez: 5 mN). Pad dejstvom konstantne sile 1.5 m/s.Dato: v = 36 km/h s = 20 m Odrediti: µ-? 2 2 Re{enje: Rad sile trenja jednak je promeni kineti~ke energije Ftr s = mvo mv ⇒ µmgs = o . 0. 9. pre|e put 30 m za 3 s.6 km/s ? (Rez: 10 kW). Projektil. kre}u}i se jednako ubrzano. 4.8 x 103 kg/m3 ).25 . 8. Dva tela jednakih masa kre}u se s ubrzanjima 8 x10 2 m/s2 i 64 x10-2 m/s2 .? 2 Re{enje: Rad sile trenja u oba slu~aja jednak je kineti~koj energiji metka: 2 2 mv mv Ftr s1 = 1 i Ftr s2 = 2 . Koliku snaga razvija motor automobila? (Rez: 66 kW).2 x 10-2 N materijalna ta~ka je pre{la put 30 m za prvih 10 s. 2 gs 30. Telo mase 1. (Rez: 19. Dato: v2 = 2v1 s = 10 m Odrediti: v2 . Odrediti masu materijalne ta~ke.8 kgm/s).6 m/s. koji se kre}e brzinom v. Na kojoj dubini u pesku }e se zariti isti projektil ako ima dva puta ve}u brzinu? Sila otpora je konstantna. Koliki je impuls p gvozdene kugle polupre~nika 10 cm kada se kre}e brzinom 0. (Rez: 0. Kolika je snaga motora automobila mase 800 kg koji za 4 s saop{ti motoru brzinu 3. Telo mase 20 g po|e iz mira i za vreme 4 s predje put od 8 m. Automobil mase 103 kg. Kolika je sila koja dejstvuje na drugo telo.75 J). . 2. Deljenjem ovih jedna~ina dobija se 2 2 2 sv s2 = 1 1 = 0. 7. 6. ako na prvo telo dejstvuje sila 12 N ? (Rez: 96 N). ^ovek mase 70 kg nalazi se u liftu koji se kre}e ravnomerno usporeno vertikalno navi{e sa ubrzanjem 1 m/s2.4m . Nadji silu pritiska (inercijalnu silu) ~oveka na pod lifta (Rez: 616 N). Kolika mora biti sila ko~enja da bi se on zaustavio na rastojanju 250 m od mesta po~etka ko~enja? (Rez: 550 N). 3.5 kg. 2 v2 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1.02 kg). Iz ovog 2 2 v izraza sledi µ = o = 0. 5. Vagon mase 11 t kre}e se brzinom 18 km/h. Gustina gvo`dja je 7.

Fudbalska lopta mase 400 g leti brzinom v i zaustavi se izvr{enim radom od 20 J.2 cm rotira konstantnom ugaonom brzinom 10 rad/s. 12. 11.5 kg.4 kg slobodno pada na zemlju sa visine 6 m i posle udara podigne se na visinu 2. 20. 14. Telo je ba~eno vertikalno navi{e po~etnom brzinom 8 m/s. Metalni disk mase 5 kg i polupre~nika 0. Kolika je bila brzina lopte? (Trenje zanemariti). Ve}i komad je nastavio da se kre}e u istom smeru sa brzinom 15 m/s.7 J). Koliki rad treba izvr{iti da bi se podigao kamen mase 10 kg na visinu 10 m s ubrzanjem 0. Valjak mase 3 kg kotrlja se po horizontalnoj povr{ini brzinom 2 m/s. 18.5 m/s). Kolika je snaga motora automobila mase 8 x102 kg koji krene iz stanja mirovanja i za vreme 5 s dostigne brzinu 54 km/h ? Trenje zanemariti.05 m Krutost opruge je 3 x 106 N/m.10. (Rez: 10 m/s). Fudbalska lopta mase 0. (Rez: 14. .5 m/s2 (Rez: 3.4 m.6 m).5 kg i 1. 17.25 x 103 J).2 kN). Koliku energiju izgubi lopta pri udaru u zemlju. 13. Kolika je srednja sila otpora zemlje. (Rez: . Odrediti brzinu i smer kretanja manjeg komada. (Rez: 5 J). (Rez: 1. Granata leti po horizontalnoj putanji brzinom 10 m/s i u jednom trenutku raspada se na dva dela sa masama 0. Koliki je izvr{eni rad osovine pri obrtanju oko svoje ose frekvencijom 5 obr/s pri dejstvu momente sile 40 Nm. Rez: 9 J). Koliko je ukupna energija valjka? Moment inercije valjka je I = 2mr2/5. Telo mase 2 kg pada sa visine 150 m po~etnom brzinom 36 km/h i zarije se u zemlju do dubine 0.1 x 103 J). Na kojoj visini h je njegova kineti~ka energija jednaka potencijalnoj energiji? (Rez: 1. Odrediti moment impulsa diska i njegovu kineti~ku energiju ako je moment inercije I = mr2/2.75 kJ). (Rez: 3. (Rez: 6. 15. 19.5 m. (Rez: 18 kW). 16. Odrediti rad sile pri sabijanju opruge za 0.

1 1 1 1 A Veli~ina = γM ( − ) = γM − γM = ϕ1 − ϕ 2 = U predstavlja razliku potencijala. {to zavisi od vrste naelektrisanja. da se naelektrisanja nalaze u nekoj drugoj sredini. Za slu~aj.85 x 10-12 C2/Nm2 dielektri~no propustljivost vakuuma (ili vazduha). Ja~ina polja je vektorska veli~ina E = .37 x 106 m. uzajamno se provla~e silom F ~iji je intenzitet prema Njutnovom zakonu op{te gravitacije upravo proporcionalan proizvodu tih masa a obrnuto srazmerna kvadratu njihovog rastojanja mm F = γ 12 2 . jer je ϕ m r1 r2 r1 r2 = γM/r gravitacioni potencijal u datoj ta~ki polja. odakle je. Veli~ina γmM/r je gravitaciona potencijalna energija u datoj ta~ki polje. uzajamno se privla~e ili odbijaju silom ~iji intenzitet je po Kulonovom zakonu upravo proporcionalna proizvodu tih naelektrisanja a obrnuto proporcionalna kvadratu njihovog rastojanja qq 1 q1q2 F = k 1 22 = . ~iji centri su na rastojanju r. Izvr{eni rad je. zemljino ubrzanje je g h = γ ( R + h) 2 Ako se telo mase m preme{ta u gravitacionom polju Zemlje iz jedne ta~ke prostora u drugu izvr{i se rad protiv gravitacione sile 1 1 1 1 A = γmM ( − ) = γmM − γmM = EP1 − EP2 = ∆EP .67 x 10 Nm /kg univerzalna gravitaciona konstanta. Izvr{eni rad se. g = 9. r 4πε 0ε r r 2 gde je ε = εo εr apsolutna dielektri~na propustljivost sredine. r -11 2 2 gde je γ = 6. Na visini h. OSNOVNE INTERAKCIJE U PRIRODI Gravitaciono i elektrostati~ko polje Ta~kaste mase m1 i m2 ili sferna tela. jednak promeni potencijalne energije. dakle. Bilo koja dva ta~kasta naelektrisanja q1 i q2 ili naelektrisana sferna tela. ~ija je retativna dielektri~no propustljivost εr tada je sila uzajamnog dejstva qq 1 q1q2 F = k′ 1 22 = . Kulonova sila mo`e biti privla~na ili odbojna. Ja~ina elektri~nog polja je odnos iz sile polje F i naelektrisanja q koje se na|e u tom polju F q 1 q E= =k 2 = . q0 r 4πε 0 r 2 r r F gde je q naelektrisanje koje stvara polje. a εo = 8. mo`e definisati i kao A = m(ϕ1 − ϕ 21 ) = mU .81 m/s2. Jedinica ja~ine polja je N/C. odnosno q r r F = qE . {to predstavlja R intenzitet gravitacionog polja Zemlje ili Zemljino gravitaciono ubrzanje. ~iji centri su na rastojanju r. za M = 5. stoga.97 x 1024 kg i R = 6. Sila privla~enja izme|u Zemlje mase M i polupre~nika R i tela mase m na Zemljinoj povr{ini je mM mg = γ 2 .3. M . . r1 r2 r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od sredi{ta Zemlje. r 4πε 0 r 2 gde je k = 9 x 109 Nm2/C2 elektriostati~ka konstanta.

a naelektrisanje baterije kondenzatora q jednako je zbiru naelektrisanja svakog od kondenzatora q = q1 + q2 +…+ qn . je C i =1 Ci Ci C2 Cn Za rednu vezu kondenzatora. n r r r r r r E = E1 + E2 + E3 + K + En = ∑ Ei . Koli~ina naelektrisanja q koja protekne kroz popre~ni presek provodnika u jedinici vremena t q predstavlja ja~inu struje I = ⇒ q = It . C2. naelektrisanje q je isto za sve kondenzatore. qq Veli~ina EP = k 0 je potencijalna energija polja u datoj ta~ki. d Jedninica kapaciteta je farad (F) Ukupni kapacitet za n redno vezanih kondenzatora kapaciteta C1. . U metalima to su elektroni. ϕ1 . r A Odnos = U predstavlja napon ili razliku potencijala. izvr{eni rad protiv sile polja jednak je promeni potencijalne energije 1 1 A = kq0 q( − ) = EP1 − EP2 = ∆EP ..Veza izme|u ja~ine r polja E i razlike potencijala U izme|u dve ta~ke na rastojanju d (ili izme|u obloga plo~astog kondenzatora) je ϕ − ϕ2 U E= 1 = ⇒ U = Ed d d Kapacitet usamljenog provodnika defini{e se kao odnos iz njegovog naelektrisanja q i potencijala ϕ q q q = (razlike potencijala U) C = = ϕ ϕ1 − ϕ 2 U Kapacitete sfernog provodnika polupre~nika r je C = 4πεε r r . i =1 Ako se naelektrisanje q0 pomera u elektri~nom polju naelektrisanja q (izvor polja) iz jedne ta~ke polja u drugu. 2 2 2C Elektri~na struja Usmereno kretanje naelektrisanja predstavlja elektri~nu struju.. q0 q Potencijal polja ϕ = k je skalarna veli~ina. C3 … Cn n 1 1 1 1 1 =∑ = + + . Za paralelnu vezu n kondenzatora napon U je isti za sve kondenzatore. 1 1 q2 Elektrostati~ka energija naelektrisanog tela (provodnika) je W = qϕ = Cϕ 2 = . a u elektrolitima i gasovima pozitivni i negativni joni. + . a napon baterije U jednak je zbiru napona na krajevima svih kondenzatora. U = U1 + U2 +…+ Un .Ako polje stvaraju vi{e ta~kastih naelektisanja. r1 r2 gde su r1 i r2 rastojanja tih ta~aka od izvora polja. tada je ja~ina polja jednaka vektorskom zbiru ja~ina polja svakog od tih naelektrisanja. t Izra`ava se jedinicom amper (1A = 1C/1s).ϕ2 = U. Jedinica potencijala je volt (V). a kapacitet plo~astog kondenzatora povr{ine S i rastojanja d izme|u plo~a S C = εε r . Ukupni kapacitet baterije paralelno vezanih kondenzatora je C = C1 + C2 +…+ Cn .

R I Elektri~ni otpor izra`ava se jedinicom om (Ω). . gde su R0 i ρ0 vrednosti otpora i specifi~nog otpora na 0 oC (273 K).U n = ∑U i a R = R1 + R2 + R3 + .. Algebarski zbir struje u ~voru jednak je nuli (I Kirhofovo pravilo) Za paralelnu vezu je ε = ∑ i.. r r i =1 ri R+ n Za slo`eno (razgranato) elektri~no kolo primenju se Kirhohova pravila. r = ∑ ri i I = i =1 i =1 n n ε je ∑ε i =1 n n i R + ∑ ri i =1 . R2. I = neSv . odnosno zbir struja koje uti~u u ~vor jednak je zbiru struja koje isti~u U svakoj proizvoljno zatvorenoj strujnoj konturi razgranatog kola algearski zbir padova napona jednak je algebarskom zbiru elektromotornih sila. Omov zakon za deo elektri~nog kola daje vezu izme|u ja~ine struje I. Ta zavisnost data je R = R0 (1 + αt ) . 1 1 ε =∑ .. I koja je normalna na pravac kretanja naelektrisanja j = ⇒ I = jS S Jedinica gustine struje je A/m2.. Otpor provodnika R.. Ja~ina struje se mo`e izraziti i preko broja slobodnih elektrona n naelektrisanja e (e = 1. Ako su provodnici otpora R1.Rn = ∑ Ri . R = .Gustina struje j izra`ava se odnosom ja~ine struje I i povr{inom popre~nog preseka provodnika S.. i =1 i =1 n n Za paralelnu vezu je I = I1 + I 2 + I 3 + . tada je I = const.602 x 10-19 C) koji proteknu kroz povr{inu S srednjom brzinom v.. (II Kirhovo pravilo) ∑ I i Ri =∑ ε i . Za cilindri~ni provodnik du`ine l i povr{ine preseka S . a otpor i =1 n 1 1 1 1 1 1 = + + + . otpor provodnika je l R=ρ . Rn vezani redno. r i =1 ri n ε n ∑I i =1 n i = 0.. a α je temperatuski koeficijent otpora. R R1 R2 R3 Rn i =1 Ri Omov zakon za zatvoreno prosto strujno kolo se izvorom struje elektromoforne sile ε n ⇒ ε = I (R + r) .I n = ∑ I i . kao i specifi~ni otpor. napona U i otpora provodnika U U R: I = . R+r gde je r unutra{nji otpor izvora struje a R ukupni spolja{nji otpor . odnosno ρ = ρ 0 (1 + αt ) . U = const.. zavisi od temperature. i =1 i =1 n n ..U = IR. + =∑ . S gde je ρ specifi~ni otpor (Ωm). U = U1 + U 2 + U 3 + . I = . I= Za rednu vezu izvora struje je ε = ∑ ε i .

F z gde je A . Ako elektri~na struja proti~e kroz elektrolit. gde je za α = 90 o F = qvB. Elektromagnetizam Elektri~na struja (pokretna naelektrisanja) u okolinom prostoru stvara magnetno polje. bi}e B = µ0 µ r H . Ako se naeletrisanje q kre}e brzinom v u homogenom magnetnom polju indukcije B. r gde je µ0 magnetna propustljivost vakuuma i iznosi µ 0 = 4π ⋅ 10− 7 . homogeno magnetno polje indukcije B silom F = IBlsinα. saglasno II Faradejevom zakonu. masa supstance m koja je proporcionalna naelektrisanju Q koje protekne kroz elektrolit m = kQ = kIt . po kome te~e struja I na I rastojanju r od provodnika. gde je k . Na pravolinijski provodnik du`ine l. Magnetno polje karakteri{e se vektorskom veli~inom B koja se naziva indukcija magnetnog polja.Faradejev broj F = 96500 C/mol. Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je η = k = = A ε R+r gde je Ak koristan rad. R+r Korisna snaga je Pk = I2R. proporcionalan je hemijskom 1 A ekvivalentu k = . Ako se polje razvija u A2 r r nekoj drugoj sredini. to se na svakoj elektrodi izdvoji. P R+r Po zakonu odr`anja energije bi}e prema D`ul-Lencovom zakonu ∆W = Q = I 2 Rt = UIt gde je Q oslobo|ena toplota u provodniku. ~ija relativna magnetna propustljivost je µr. shodno Amperovom zakonu. I ja~ina struje. n njena valentnost a F . koji je H = ⇒ B = µ0 H . Za slu~aj α = 90 o . U2 Snaga struje u spolja{njem delu kola je P = UI = I 2 R = . A ukupan rad. A U R .Rad elektri~nog polja (sile polja) pri preme{taju koli~ine naelektrisanja q u delu kola je U 2t A = qU = UIt = I 2 Rt = . saglasno I Faradejevom zakonu.eleltrohemijski ekvivalent. na njega dejstvuje Lorencova sila FL = qvB sin α . Koeficijent korisnog dejstva izvora struje je P R η= k = .Indukcija magnetnog polja beskona~no duga~kog provolinijskog provodnika. R gde je U napon na krajevima dela kola. a snaga koju razvija izvor struje (ukupna snaga) P = εI = I ( R + r ) = 2 ε2 µ0 N . Indukcija polja izra`ava se jedincom tesla (T). Elektrofemijski ekvivalent. r r B r r Ja~ina magnetnog polja izra`ava se vektorom H. Indukcija polja zavisi od ja~ine struje koja stvara polje i sredine u kojoj se razvija to polje. po kome te~e struja I deluje. R . shodno Laplasovom zakonu je B = µ0 µ r . t vreme proticanja struje.atomska masa supstance. gde je α ugao izme|u pravca struje i linije indukcije magnetnog polja. F = IBl.

Polupre~nik Zemlje je 6378 km. Na kojoj visini iznad Zemlje ubrzanje gh je dva puta manje od vrednosti ubrzanja na povr{ini Zemlje? Polupre~nik Zemlje je 6378 km ..Ei = − n . Dato: h = 100 km R = 6378 km g0 = 9. Magnetni fluks izra`ava se jedinicom veber (1Wb = 1Tm2). Srednja visina ve{ta~kog satelita iznad povr{ine Zemlje je 1622 km.75 x 103 s. to je po Faradejevom zakonu indukcije.81 m/s2 Odrediti: gh . gde je α ugao izme|u vektora B i normale na povr{inu S..? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile Mm mv 2 M M R2 R2 γ . gde je L koeficijent samoindukcije. odakle je g h = γ .. Odrediti njegovu brzinu i period obrtanja. gde je n broj namotaja. ∆t RE[ENI ZADACI 1. ∆t ∆t Elektromotorna sila samoindukcije koja nastaje u samom kolu pri izmeni sopstvenog fluksa (ja~ine ∆I struje) je Es = − L . v s 3..81 m/s2 Odrediti: v . Kada je telo na povr{ini Zemlje tada je g 0 = γ 2 .? Re{enje: Na visini h sila te`ine tela jednaka je gravitacionoj sili kojom Zemlja privla~i telo mM M M mg h = γ . Iz 2 2 ( R + h) ( R + h) R odnosa gh/g0 sledi g h = g 0 R2 m = 9. Odrediti ubrzanje slobodnog padanja tela koje se nalazi na visini 100 km od povr{ine Zemlje.Indukcija polja u centru solenoida. 2 ( R + h) s 2. Period rotacije je T = = 5.?. Fluks vektora indukcije homogenog magnetnog polja B kroz ravnu povr{inu S polja je Φ = BScosα. Polupre~nik Zemlje je 6378 km. du`ine l i n namotaja.65 2 .65 ⋅ 103 m 2π ( R + h) . u kojoj nastaje indukaciona ems. Dato: h = 1622 km R = 6378 km g0 = 9. Ako promenljivi magnetni fluks prolazi kroz neku zatvorenu konturu. je I B = µ0 µ r n . po kome te~e struja I. indukovana ems u zatvorenoj konturi proporcionalna je brzini promene fluksa kroz tu povr{inu ograni~enu tom konturom ∆Φ ∆Φ Ei = − . T . Jedinica za L je henri (H). l gde je n = N/l broj namotaja po jedinici du`ine. pa je = ⇒ v2 = γ =γ = g0 ( R + h) 2 R + h ( R + h) ( R + h) 2 R 2 R+h v=R g R+h = 7.

2 T γ γ d d i centrifugalne sile 6.84 ⋅ 105 kg . a masa Meseca je 100 puta manja od mase Zemlje. Period obrtanje Zemlje oko Sunca je 365 dana.5 R . Masa Zemlje je 6 x 1024 kg. odrediti rastojanje izme|u Zemlje i Meseca. Na kojoj ta~ki iznad Zemlje su privla~ne sile Zemlje i Meseca jednake? Rastojanje izme|u Zemlje i Meseca je 60 R.5x108 km. visinu i brzinu satelita ako je njegova orbita kru`nog oblika. Odrediti masu Sunca. 5. sledi odnosno 2 2 (d − x) x (d − x) 2 100(d − x) 2 = x 2 ⇒ x = 54. Odrediti period.67 x 10-11 Nm2/kg2. ( R + h) 2 g 0 ( R + h) 2 sledi ( R + h) 2 = 2 R 2 ⇒ h = R( 2 − 1) = 0.?. 2 d d v 7. a privla~na sila x2 m1m 100m m = Meseca u toj ta~ki je Fm = γ . h .67 x 10-11 Nm2/kg2 Dato: d = 5x108 km T = 365 dana Odrediti: M-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione 2 2 2 v d (2πd ) d Mm mv γ 2 = ⇒M = = = 8 ⋅ 1030 kg . v . Ako se Mesec okre}e oko Zemlje brzinom 1 km/s. rastojanje izme|u Zemlje i Sunca je 1. Iz uslova da je gh = g0/2. a gravitaciona konstanta γ = 6.81 m/s2 Re{enje: Iz jednakosti g h = g 0 Odrediti: h-? R2 g R2 ⇒ h = . Iz uslova da je FZ = Fm . Dato: d = 60 R R = 6378 km M=100m Odrediti: x-? Re{enje: U ta~ki koja je na rastojanju x gravitaciona sila Zemlje je FZ = γ m1M . Dato: v = 1 km/s M = 6 x 1024 kg Odrediti: d-? Re{enje: Iz jednakosti gravitacione i centrifugalne sile γ γM Mm mv 2 = ⇒ d = 2 = 3. Gravitaciona konstanta je γ = 6.Dato: gh = g0/2 R = 6378 km g0 = 9. Sateliti izvr{i 16 obrta oko Zemlje za vreme jednog obrta Zemlje oko svoje ose. Dato: ν = 16 obrta/dan R = 6378 km Odrediti: T .? . 4.?.41R .

Rastojanje izme|u njihovih centara je 20 cm.2 m? Dato: q1 = 4 x 10-8 C. to je F = ϕ 2r 2 d 2k = 10−7 N .7 ⋅ 103 s .5 x 10-8 C Odrediti: A-? . 11. jedno od drugog. Dato: ϕ = 600 V k = 9 x 109 Nm2/C2 d = 20 cm Odrediti: F-? Re{enje: Sila odboijanja po Kulonovom zakonu je F = k q2 .2 m q2 = 2. m1m2 =100N. Dva naelektrisanja 4 x 10-8 C i 2. Kolikom privla~nom silom deluje Zemlja na telo mase 10 kg koje se nalazi na zemljinoj povr{ini? Uporediti vrednost te sile sa vredno{}u te`ine tela.4 x 103 s. T 8. Odrediti silu uzajamnog odbijanja izme|u dve kugle polupre~nika 1 cm naelektrisane do potencijala 600 V i postavljene u vazduhu.6 ⋅ 10−14 C . to je F/Q = 1. Kako je q r q= ϕr k . v= Dato: m = 10 kg R = 6378 km Odrediti: F-? Re{enje: Sila privla~enja po Njutnovom zakonu je F = γ Po{to je Q = mg = 100 N.651 ⋅ 105 m . Brzina satelita je gh = γ 2 ( R + h) gh 2π ( R + h) = 7. Kolikim naelektrisanjem treba naelektrisati dve kuglice mase od 1 g da bi njihova odbojna sila bila jednaka privla~noj gravitacionoj sili? Kuglice se nalaze u vazduhu.5 x 10-8 C nalaze se u vazduhu na rastojanju 1 m. sledi da je γ q2 m2 γ 2 =k 2 ⇒q=m = 8. Koliki rad treba izvr{iti da se ta naelektrisanja pribli`e na rastojanje 0.67 x 10-11 Nm2/kg2 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Iz uslova jednakosti gravitacione sile i elektrostati~ke sile FE = FG. Visina h dobija se iz izraza γM M ⇒h= − R = 2. Dato: Odrediti: m = m1 = m2 q-? γ = 6. a potencijal d2 ϕ = k .Re{enje: Period rotacije je T=1/ν = 5. R2 9. r k r 10. k = 9 x 109 Nm2/C2 r1 = 1 m r2 = 0.

2 i 3 µF spojeni su redno i priklju~eni na strujni izvor napona 220 V. k = 9 x 109 Nm2/C2 U = 3 MV Odrediti: v-? Re{enje: Kako je rad elektri~ne sile jednak promeni kineti~ke energije 2qU mv 2 m ⇒v= = 7 ⋅ 10− 2 qU = 2 m s 15. Tri kondenzatora kapaciteta 1. Naelektrisanje jedne kuglice je tri puta ve}e od druge. q2 = q1/3 = 10-5 C. r1 r2 12. pre{la je u vakuumu rastojanje izme|u dve ta~ke ~ija razlika potencijala je 3 x 106 V. Koliku brzinu je dobila ta ~estica? Dato: q = 5 x 1.? 3F q qq Re{enje: Iz Kulonovog zakona F = k 1 2 2 = k 1 2 ⇒ q1 = r = 3 ⋅ 10 − 5 C . R r 13. ^estica pra{ine mase 10-9 kg i naelektrisanja koje je pet puta ve}e od naelektrisanja elektrona.3 m F = 30 N 2 Odrediti: q1 . je A = γmM ( Odrediti: A-? 1 1 − ) = g 0 mR = 625MJ . Dato: q1 = 3q2 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 0. Rad se vr{i protiv odbojne sile. Dve naelektrisane kuglice nalaze se u vakumu na rastojanju 0.67 x 10-11 Nm2/kg2 R = 6378 km M = 6 x 1024 kg Re{enje: Izvr{eni rad. uz r → ∝ .6 x 10-19 C. Odrediti vrednosti tih naelektrisanja.6 ⋅ 10− 5 J .Re{enje: Ako se naelektrisanje q1 pomeri ka naelektrisanju q2 do rastojanja r2 izvr{i se rad 1 1 A = kq1q2 ( − ) = −3.3 m i uzajamno dejstvuju silom 30 N. C3 = 3 x 10-6 F U = 220 V C2 = 2 x 10-6 F Odrediti: q-? Re{enje: Kod redne veze kondenzatora ukupni kapacitet je dat formulom . Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora i naponi na svakom od kondenzatora? Dato: C1 = 1 x 10-6 F. 3r k r 14. Koliki rad treba utro{iti da bi se telo mase 10 kg udaljilo sa povr{ine Zemlje u beskona~nost? Dato: m = 10 kg γ = 6. q2 .?.

Plo~asti vazdu{ni kondenzator. Kako je C = q/U. C3 16.5 x 103 kg/m3 I=2A ρ = 0. Koliko je rastojanje izme|u plo~a? Dato: S = 60 cm2 U = 90 V q = 10-9 C Odrediti: d-? ε SU S q i U = . Povr{ina plo~e plo~astog kondenzatora je 60 cm2 . napunjen je do napona 200 V a zatim isklju~en od izvora struje.42 x 10-6 Ωm Odrediti: m-? Re{enje: Masa provodnika je m = γV = γSl. a njegov otpor R = ρ U/I.5 x 103 kg/m3 a specifi~ni otpor je 0. ako je njegova gustina 8. U 2 d2 d1 17. Re{enje: Iz izraza C = ε 0 Dato: S = 0. uz R = S .n 1 1 1 1 1 =∑ = + + a za naelektrisanje va`i: q1 = q2 = q3 = q. U 2 = = 60V i Odgovaraju}i naponi na brojevima kondenzatora bi}e: U1 = C1 C2 q U3 = = 40V . Iz ovih relacija sledi. C q d 18.? S q qd q qd q qd iU= = . sledi d = 0 = 4. te~e struja ja~ine 2A. Koliki }e biti napon na kondenzatoru ako se njegove plo~e razmaknu na rastojanje 10 cm? Dato: d = 10 cm U = 220 V Re{enje: Kako je C = ε 0 Odrediti: U2 . Odrediti masu provodnika.6 V γ = 8. popre~nog preseka 0. Odnos napona je C ε 0S C ε 0S C ε 0S d U1 d1 d = ⇒ U 2 = U1 2 = 400V . naelektrisanje 10-9 C i razlika potencijala izme|u plo~a 90 V.5 mm2.42 x 10-6 Ωm.5 mm2 U = 1. da je m = γ S 2U = 4 ⋅ 10 − 2 kg . Iρ l . Napon na krajevima provodnika je 1.8 ⋅ 10− 3 m .6 V. 1 1 1 + + C1 C2 C3 q q = 120V . ~ije rastojanje me|u plo~ama je 5 cm.2 ⋅ 10− 4 C . to je U1 = = 1 i U 2 = = 2 . Po provodniku od nikla. to je q = C i =1 Ci Ci C2 C3 U CU = = 1.

Ja~ine struje u otpornicima su I1 = = 0.1A .5 A .? Re{enje: Kako je za radnu vezu ukupni otpor R = R1 + R2 + R3 = 24 Ω.?. oslobo|ena toplota je W = I2Rt=12 J. Odrediti ja~inu struje u kolu i otpor potro{a~a ako je napon na krajevima elementa 2 V. U2 = IR2 = 45 V i U3 = IR3 = 15 V.? e RR e . tj. a stepen korisnog dejstva 0. 22.22 A . R2 = 15 Ω E = 2 V. I1 . R1 U U I2 = = 0.1 V i unutra{njeg otpora 0.1 V r = 0. Galvanski element ems 2. R . Otpor provodnika je R = U/I = 4 Ω. Dato: U=2V E = 2. U3 . Za koje vreme ova dizalica podigne teret mase 2. Dva paralelna vezana otpornika otpora 20 i 15 Ω vezani su u kolo struje za izvor ems 2 V i unutra{njeg otpora 0. Motor je priklju~en na elektri~nu mre`u napona 220 V. 21.4 Ω.2 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odavde je I = Odrediti: I . to je ja~ina struje I = U/R = 5 A. R2 R3 Energija struje . Koliku struju daje izvor? Koliki je napon na polovima izvora? Kolike struje teku kroz otpore i koliko se utro{i elektri~na energija za 10 minuta? Dato: R1 = 20 Ω. Odrediti ja~inu struje i napone na krajevima otpornika.19. r = 0. W .5 t h = 15 m Odrediti: I-? t-? .?. e ⇒ e = I ( R + r ) = IR + Ir = U + Ir . Snaga elektri~nog motora na dizalici je 10 kW. Tri otpornika otpora 12. Odgovaraju}i naponi su: U1 = IR1 = 60 V. I2 . U2. gde je Re = 1 2 sledi I = = 0.5 t na visinu 15 m? Kolika ja~ina struje tada proti~e kroz motor? Dato: P = 10 kW m = 2.Ir = 1.9 V. Napon R1R2 R+r R1 + R2 +r R1 + R2 U na polovima izvora je U = e .9. r 20.12 A i I 3 = = 0. 9 i 3 Ω spojena su redno na strujni izvor napona 120 V. R3 = 3 Ω U = 120 V R2 = 9 Ω Odrediti: I-? U1.4 Ω Re{enje: Iz Omovog zakona I = Odrediti: I .? e −U = 0. R+r Dato: R1 = 12 Ω.?.?.1A .2 Ω vezan je za potro{a~.

Iz jednakosti Lorencove i mv 2 mv ⇒r= = 0.? U = 0.1 MV Re{enje: Kako je izvr{eni rad elektrona (protona) jednak kineti~koj energiji eU = druge strane.1m i re = = 0. a s 2 evB = mv 2 1 2m pU 1 2meU . Kolika masa aluminijuma se mo`e izdvojiti strujom dinamoma{ine iz rastvoa soli aluminijuma za jedan dan? Elektrohemijski ekvivalent aluminijuma je k = 9. Kolika je magnetna indukcija u spredi{tu kru`nog provodnika.5 c B = 1 mT Odrediti: FL .2 m proti~e struja stalne ja~ine 10 A. to je iz ovih jedna~ina re = = 0. mgh mgh ηP = ⇒t = = 41s . Koliki je intenzitet Lorencove sile? Koliki je polupre~nik putanje po kojoj se kre}e elektron? Dato: v = 0.975m . centripetalne sile evB = r eB 24. Kre}u}i se brzinom 0. Ja~ina struje kroz motor je I = P/U = 45. Kroz kru`ni provodnik polupre~nika 0. 2r 26.14 ⋅ 10− 5 T i B = µrB0 = 3.14 x 10-3 T.? r-? Re{enje: Intenzitet Lorencove sile je F = evB = 2.Re{enje: Kako je korisna snaga Pk = ηP jednaka izvr{enom radu u jedinici vremena A = mgh/t tj. ulete u homogeno magnetno polje indukcije 10 mT i to u pravcu koji je normalan na magnetne linije sile. b) u nekoj feromognetnoj sredini relativne magnetne propustljivosti 100? Dato: I = 10 A r = 0.43m .3 x 10-8 kg/C.5 A.?.2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. Dato: P = 8 kW U=8V t = 1 dan = 86400 s Odrediti: m-? . Lorencova sile jednaka centripetalnoj sili Odrediti: mv 2 . B .5 c. i to u slu~aju kada se provodnik nalazi a) u vazduhu. Elektron i proton.? I = 3.1 MV. s jedne. Dinamoma{ina snage 8 kW daje napon 8 V.4 x 10-14 N. ηP t 23. Koliki su polupre~nici putanje elektrona i protona? Dato: B = 10 mT r1. µr = 100 Re{enje: Iz Laplasovog izraza B = µ0 Odrediti: B0 . ubrzani potencijalnom razlikom 0. r2 . r B e B e 25. elektron uleti u homogeno magnetno polje indukcije 1 mT normalno na linije sile polja.

Otpor spolja{njeg dela kola je 5 Ω. a 2πa Lorencova sila kojom magnetno polje dejstvuje na elektron FL = evB. R = 5 Ω Odrediti: U . R + r1 + r2 Re{enje: Kako je kod redne veze izvora struje e = e1 + e2 i r = r1 + r2 to je I = 28. Kako je I = P/U to je m = kPt = 8kg U 27. Kolikom silom deluje magnetno polje na elektron. r1 + r2 + R Odgovaraju}i naponi na krajevima izvora bi}e: U1 = E1 − Ir1 = 1. r n n . Ako je masa jedne kapi m = ρV= 4πρr3/3 to je masa ve}e kapi M = πR 3 ρ ⇒ R = 3 n R . Stepen R iskori{}enja baterije iznosi η = = 72% .55 Ω.2 V E1 = 2 V.5V . Osam male kapi `ive. Prema tome ϕ n = k 3 = ϕ 3 = 40V . to je R = r 3 n .? Re{enje: Re{enje: Indukcija magnetnog polja pravolinijskog provodnika je B = µ0 I q q .2 V i unutra{nji otpor 1. slivaju se u jednu ve}u kap. r = 0. svaka naelektrisana do potencijala 10 V. 2πa 29.?.457 A . Dato: E2 = 1. a ems drugog 1.?. Odrediti napon na spolja{njem delu kola. U2 .5 Ω. 3 q n n Kako je M = nm. Dva izvora struje vezana su redno. r = 1. ems prvog izvora je 2 V i unutra{nji otpor 0. a potencijal n kapi je ϕ = nk .? η-? e1 + e2 = 0.Re{enje: Po I Faradejevom zakonu elektrolize je m = kIt. napon na krajevima izvora struje.55 Ω. µr = 1 v = 107 m/s Odrediti: F-? . Odavde sledi da je I FL = µ 0ev = 10−15 N . gde je R polupre~nik r R 4 ve}e kapi. Paralelno duga~kom pravolinijskom strujnom provodniku kre}e se elektron na rastojanju 2 mm brzinom 107 m/s. ako kroz provodnik te~e struja ja~ine 10 A? Dato: I = 10 A r = 2 mm µ0 = 4π x 10-7 Tm/A. kao i stepen iskori{}enja baterija izvora. U1 .8V i U 2 = E2 − Ir2 = 0. Koliki je potencijal stvorene ve}e kapi `ive? Dato: ϕ = 10 V n=8 k = 9 x 109 Nm2/C2 Re{enje: Potencijal jedne kapi je ϕ = k Odrediti: ϕn .5 Ω.

Odnos je Fp/Fo = 1. nalaze se u vazduhu (vakuumu). Koliko je privla~na sila? Ako se kuglice dodirnu pa rastave do istog rastojanja. uz m = ρV.? q1q2 = 1. 6. q2 = 4 x 10-9 k = 9 x 109 Nm2/C2 r = 2 cm Re{enje: Privla~na sila je Fp = k Odrediti: Fp .32 x 10-3 C). Koliki je potencijal te ta~ke? (Rez: 2 x 103 V) 4.5H . Koliko je naelektrisanje baterije kondenzatora? (Rez: 1.3 Ω . Polupre~nik orbite elektrona u atomu vodinika je 5 x10-11 m. spoje provod-nikom otpora 4 Ω. Pri preme{taju naelektrisanja 3 x 10-7 C iz beskona~nosti u neku ta~ku polja izvr{i se rad 6 x10 J. Tri kondenzatora kapaciteta 1. .8 x 106 m/s). 1.76 x 1011 C/kg. Za koje vreme t }e se potro{iti bakarne elektrode zapremine 500 cm3 pri elektrolizi bakarsulfata. indukuje se u njemu ems samoindukcije 5 V.76 x 1011 V/m. a elektrohemijski -4 ekvivalent 3. Pri promeni ja~ine struje u strujnom kolu od 3A na 3.3 x 10 kg/C. (Rez: 5.5 A t = 5 x 10-2 s E=5V Re{enje: Kako je Es = L Odrediti: L-? ∆I E ∆t ⇒ L = s = 0. kolika }e biti odbojna sila? Na}i odnos sile privla~enja i odbijanja. 3.9 x 103 kg/m3 . Dato: q1 = 2 x 10-8 C .4 N? (Rez: 4. Kolika je ems generatora? (Rez: 120 V). 2. sledi t = ZADACI ZA SAMOSTALAN RAD ρV kI = 5.5 A u toku vremena 5 x 10-2 s .8 ⋅ 10− 3 N . napon na polovima iznosi 100 V. Dve kuglice od zovine sr`i naelektrisane su suprotnim naelektrisanjima 2 x 10-8 C i 4 x 10-9 C i nalaze se u vazduhu na uzajamnom rastojanju 2 cm. s obzirom da je posle dodira 2 r q −q q2 q = 1 2 = 8 ⋅ 10− 9 C .30. Kolika je ja~ina polja i potencijal jezgra atoma u ta~kama orbite elektrona? (Rez: 5. bi}e Fp = k 2 = 1. ∆t ∆I 32.9 x 103 kg/m3 I =15 A K = 3. Kada se polovi generatora. Dato: V = 500 cm3 ρ = 8.5 cm). ako je ja~ina struje 15 A? Gustina bakra je 8. Koliki je koeficijent samoindukcije? Dato: I1 = 3A I2 = 3. Koliko je rastojanje me|u njima. Koliku brzinu v stekne elektron ubrzan elektri~nim poljem ~ija je razlika potencijala 100 V? Odnos naelektrisanja i mase elektrona je 1. a odbojna sila.5 x 10-7 C. ako je sila uzajamnog dejstva 0. Fo . Dve kuglice. 2 r 31. ~ija su naelektrisanja 2 x 10-7 C i 4.25. 5. 29 V).44 ⋅ 10− 3 N .4 ⋅ 102 s . 2 i 3 µF vezani su paralelno za izvor struje napona 220 V. ~iji unutra{nji otpor je 0.3 x 10-4 kg/C Odrediti: t-? Re{enje: Iz I faradejevog zakona elektrolize m = kIt.?.

20 x 10-6 T). Elektron se kre}e u homogenom magnetnom polju u vakuumu normalno na linije indukcije po krugu polupre~nika 0.75 x 10-8 s). (Rez: 6 x 10-3 m/s). Koncentracija slobodnih elektrona iznosi 1028 1/m3. T = 1. 15. Koliki je elektrohemijski ekvivalent bakra ako se pri elektrolizi bakar-sulfata bakarna anoda zapremine 720 cm3 potro{i za 9. Koliku snagu razvija motor. Koliki su otpori ovih provodnika? (Rez: 10 Ω. 10. 8. Indukcija magnetnog polja je 2 x 10-5 T. 27 A). Kada se dva otpornika ve`u redno tada je ekvivalentni otpor 40 Ω. 13. ako kroz njega proti~e struje stalne ja~ine 10 A. 5 x 10-4 J). a kada su vezani paralelno ekvivalentni otpor je 7. Koliki je kapacitet lopte ako se ona nalazi u vazduhu? Koliko je naelektrisanje lopte? (Rez:11 x 10-12 F. Kolika je brzina usmerenog kretanja slobodnih elektrona kroz metalni provodnik popre~nog preseka 1 mm2 . 11. 16. Metalna lopta polupre~nika 0.7. Kolika ja~ina struje proti~e kroz motor? Stepen korisnog dejstva motora je 0. Elektri~ni motor pokre}e lift mase 1.9 kW.52 x 107 m/s.1 m. 30 Ω). 1.5 m/s. Kroz beskona~an pravolinijski provodnik proti~e struja ja~ine 10 A. Kolika je brzina i period obrtanja elektrona? (Rez: 3.1 nC).5 A.5 Ω. 14.1 m od provodnika? (Rez: 50/π A/m. . U toku vremena 4 x 10-2 s promeni se ja~ina struje od 2 A na 2.33 mg/C). 12. (Rez: 0.7 x 105 s pri ja~ini struje 20 A? Gustina bakra je 8. Kolika se koli~ina toplote oslobodi u elektri~noj sijalici ako kroz nju pro|e koli~ina elektriciteta 3 x 103 C pri naponu 220 V? (Rez: 6.9 x 103 kg/m3. Koliki se rad utro{i na naelektrisanje kondenzatora? Koliko je energija elektri~nog polja kondenzatora? (Rez:10-4 J. (Rez: 5.4 H? (Rez: 5 V). Kolika je ja~ina magnetnog polja i magnetna indukcija u ta~kama koje su na normalnom rastojanju 0.6 x 105 J). Kondenzator kapaciteta 10 nF priklju~i se na elektri~ni izvor napona 100 V. Koliko je indukovana eme samoindukcije? Koeficijent samoindukcije je 0.1 m naelektrisana je do potencijala 100 V. 9.2 t stalnom brzinom 0.9.

4 dm3 .. T = const). to iz jednakosti = kT sledi da je srednja 2 2 2 3kT 3RT kvadratna brzina v = .. Odnos R/NA = k = 1. µ = m/M a R univerzalna gasna konstanta (R = 8. gde je V0 . = m M Svojstva ~vrstih i te~nih tela Pri zagrevanju ~vrstog tela njegove linearne dimenzije menjaju se sa temperaturom po zakonu l = l0 (1 + αt ) . gde je l0 linearna razmera tela na 0 oC a α koeficijent linearnog {irenja). gde je µ .broj molova. Kako je W = kT . zapremina V i teperatura T. uz k = R/NA na oblik p = nkT. Zapremina jednog mola je 22.zapremina gasa na t = 0 oC. Jedna~ina stanja pV = RT svodi se. gde je n = N/V koncentracija molekula (broj molekula po jedinici zapremine). p T = . p = const). V T = (Gej-Lisakov zakon) Kori{}enjem termodinami~ke temperature T. proizvod pritiska i zapremine gasa je konstantna veli~ina pV = const.4. Jedna~ine koje povezuju te veli~ine nazivaju se jedna~ine stanja.023 x 1023 mol-1.6868 x 1025 mol-1. zapremina gasa menja se linearno sa promenom teperature V = V0 (1 + γt ) .pritisak na t = 0 oC. V . i =1 n Pri istim pritiscima i temperaturama mol svakog gasa zauzima jednake zapremine.315 J/molK). ([arlov zakon).38 x 10-23J/K Bolcmanova konstata. Broj molekula u jednom m3 naziva se Lo{mitov broj. a broj molekula koji se sadr`i u jednom molu bilo kog gasa je Avagardov broj NA = 6. Pri zagrevanju ~vrstih tela njegova zapremina menja se po zakonu V = V0 (1 + βt ) . (V = const) pritisak je p = p0 (1 + γt ) gde je p0 . a p . Za izotermni proces. sledi V0 T0 Za izohorni proces.zapremina na temeraturi t. γ zapreminski koeficijent kubnog {irenja gasa (1/273 K-1.gde 3V 3 mv 2 3 je N/V koncentracija molekula. (Avagadrov zakon ). i oblika je pV = RT za mol gasa. NL = 2.pritisak gasa na temperaturi t. odnosno pV = µRT za proizvoljnu koli~inu gasa. . Za izobrani proces. Osnovna jedna~ina molekulsko-kineti~ke teorije idealnog gasa daje vezu izme|u pritiska gasa i 2N njegove srednje kineti~ke energije molekula (Klauzijusova jedna~ina) i oblika je p = W . ili za dva gasna stanja p1V1 = p2V2 = const (Bojl-Moriotov zakon). Jedna~ina stanja idealnog gasa (Klapejron-Mendeljejeva jedna~ina ) objedinjuje sva tri gasna zakona. + pn = ∑ pi . (Daltonov zakon). Prelaskom na apsolutnu temperaturu sledi p0 T0 Pritisak gasne sme{e jednak je sumi parcijalnih pritisaka gasova koji ~ine tu smesu p = p1 + p2 + p3 + . FIZIKA VELIKOG BROJA ^ESTICA Osnovi zakoni molekulsko kineti~ke teorije idealnog gasa Parametri stanja idealnog gasa mase m su: pritisak p.

gde je ρ0 gustina tela na 0 oC. Brzina isticanja fluida (te~nosti) iz nekog otvora na dubini h ispod slobodne povr{ine. gde je η koeficijent unutra{njeg ∆t trenja. gde je p0 = 1. ρv 2 ρv 2 Za bilo koja dva preseka strujne cevi bi}e: p1 + 1 + ρgh1 = p2 + 2 + ρgh2 . ko~nica i sl. pa je Sv = const . Ako je strujna cev 2 2 2 ρv horizontalna tada je p + = const . prema Staksovom zakonu.gde je V0 zapremina tela pri t = 0 oC a β koeficijent zapreminskog {irenja. kod hidrouli~ne prese. F = ηS 2∆p ρ .. Ova formula primenjiva je i za {irenje te~nosti pri zagrevanju. Promena gustine ~vrstih i te~nih tela pri njihovom zagrevanju dovodi do promene gustine po zakonu ρ = ρ0 . gde je mf .masa istisnugog fluida (Arfimedov zakon).stati~ki 2 pritisak.gustina gasa. izazvan silom te`ine fluida je hidrostati~ki pritisak i zavisi od dubine (visine) ispod slobodne povr{ine fluida p = p0 + ρgh .dinami~ki pritisak. jer za S2 > S1 je F2 > F1. S1 S 2 S1 Pritisak. Bernulijeva jedna~ina odre|uje raspodelu pritisaka u strujnoj cevi i oblika je: ρv 2 p+ + ρgh = const . je prema Tori~elijevoj formuli v = 2 gh . odnosno Q = kSv = kS 2 gh .. v 9 . iz uslova ravnote`e sile trenja i sile te`ine i sile potiska odrediti koeficijent viskoznosti: 2 2 ( ρ t − ρ f ) gr η= . ∆v/∆t . U bilo kom preseku gustina fluida je nepromenjena. gde je ρ . U fluidima se pritisak p = F/S (sila po jedinici povr{ine) prenosi u svim pravcima podjednako p1 = p2 = p3 = . prema Njutnovom zakonu . gde je k . ∆v . podle`u zakonima hidromehanike. Ako se sferno telo kre}e ravnomerno kroz fluid brzinom v. Zapreminski protok istekle te~nosti je Q = Sv = S 2 gh . Brzina isticanja gasova iz suda u kome je pritisak p > p0.koeficijent kontrakcije mlaza.a u slu~aju strujne cevi jednakog preseka (v1 = v2) 2 je p + ρgh = const . mo`e se.gradijent brzine (promena brzina du` pravca koji je normalan na pravac strujanja fluida. se manjom silom izaziva ve}i efekat F F S p1 = p2 ⇒ 1 = 2 ⇒ F2 = F1 2 . S . je v = Sila unutra{njeg trenja je. gde je ρv2/2 . Za slu~aj kada se sferno telo polupre~nika r kre}e u nekom fluidu brzinom v. Npr.hidrostati~ki pritisak a p .. je F = 6πηrv . = pn (Paskalov zakon). 1 + βt Ravnote`a fluida (te~nosti i gasovi) i zakoni kretanja kao i uzajamno dejstvo fluida sa tvrdim telima pri njihovom relativnom kretanju. sila otpora. za bilo koja dva preseka va`i S1v1 = S 2v2 ( jedna~ina kontinuiteta). Na svako potopljeno telo u fluidu deluje sila potiska koja je jednaka te`ini istisnutog fluida F = Q = m f g . ρgh .povr{ina.01 x 105 Pa normalan atmosferski pritisak. ρ gustina fluida i h dubina (visina) stuba fluida. Pri stacionarnom strujanju idealnog fluida masa (zapremina) fluida koja protekne kroz bilo koji presek strujne cevi u jedinici vremena ostaje nepromenjena m = ρV = ρSv = const .

ugao kva{enja. Za mol gasa je U = RT . tj. gde je ∆l pomak klipa uslovljen promenom zapremine. Odnos CV/M (M molarna masa). je toplotni koja ima µ molova je ∆U = µCV ∆T = mcV M∆T . Razlika Cp . C i R cV = V = . ∆S U potopljenim kapilarama (cevima polupre~nika r < 1 mm) u nekoj te~nosti. tada je promena unutra{nje energije ∆U = Q = cV m∆T .4 za dvoatomni i 1. g . Koeficijent iskori{}enja toplotne ma{ine.CV = R predstavlja Majerovu jedna~inu. shodno II principu termodinamike predstavlja odnos iz Q − Q2 Q T korisnog rada i unete energija u ma{inu η = 1 = 1 − 2 = 1 − 2 gde je Q1 uneta energija u Q1 Q1 T1 .koeficijent povr{inskog napona. M 2M Za mol gasa je promena unutra{nje energije ∆U = CV ∆T = cV M∆T . predstavlja specifi~nu toplotu sistema pri V = const. Ako se termodinami~kom sistemu dovede spolja neka energija (toplota) tada po I principu termodinamike jedan deo te energije ide na vr{enje rada A. a za proizvoljnu koli~inu gasa ∆U = µC p ∆T = mc p ∆T Odnos cp/cV =χ i predstavlja Poasonovu konstantu (χ = 1. nivo te~nosti se di`e (kapilarna atrakcija) ili spu{ta (kapilarna depresija) do visine 2γ cosα h= .gustina te~nosti.66 za jednoatomni 1. 2 i Promena unutra{nje energije je ∆U = R∆T . Ako se taj rad vr{i u toplotnoj ma{ini. tada je A = p∆V = pS∆l . a za proizvoljnu koli~inu gasa.Na dodirnim povr{inama te~nosti i vazduha. Odnos ⎢ ⎥ 2 ⎣ ∆T ⎦ p = const kapacitet sistema pri p = const Promena unutra{nje energije za mol gasa je ∆U = C p ∆T = c p M∆T . Za slu~aj kada se stanje sistema menja pri V = const. i i RT T U = W = Ek + EkR = nkT = n 2 2 NA gde je i broj stepeni slobode ( i = 2 za jednotome. i = 5 za dvotomne. kao i kod ~vrstih tela i te~nosti. predtstavlja odnos iz izvr{enog rada (potrebnog za ∆A uve}anje povr{ine te~nosti) i same te povr{ine γ = . r -polupre~nik ρgr kapilare. Konstanta povr{inskog napona γ (N/m2). gde je γ .Zemljino ubrzanje a α . u cilindru popre~enog preseka S . a u slu~aju kada se stanje sistema menja pri P = const izvr{eni rad nad sistemom je A = p∆V. ρ . i+2 ⎡ ∆U ⎤ = R = C p .33 za vi{eatomni molekul. i = 6 vi{eatomne molekule) i . javljaju se karakteristi~ni efekti poznati kao povr{inski napon i kapilarne pojave. 2 i ∆U ⎤ ⎡ = R = CV je molarni toplotni kapacitet sistema pri konstantnoj zapremini i Odnos ⎢ ⎦ ⎣ ∆T ⎥V = const 2 izra`ava se jedinicom J/molK. Osnovni zakoni termodinamike Unutra{nja energije predstavlja ukupnu energiju termodinami~kog sistema i jednaka je zbiru kineti~ke energije translatornog i rotacionog kretanja molekula sistema (Ep = 0). a drugi deo na promenu unutra{nje energije Q = A + ∆U = p∆V + ∆U . Ti efekti su rezultat dejstva me|umolekulskih sila dodirnih povr{ina.

? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 13. NA RT 5.31 J/molK a Avogadrov broj NA = 6. ako je vazduh u sudu evakuisan do pritiska 1. Dato: V = 1 cm3 t = 10 oC p = 1. Koliku zapreminu zauzima azot ako se zagreje do 126 oC ? Pritisak ostaje nepromenjen. Vm 2. Koliki }e pritisak p2 biti u balonu pri temperaturi 127 oC.33 x 106 Pa ? Univerzalna gasna konstanta je R = 8.31 J/molK.3l . M RT 4. U balonu zapremine 15 l nalazi se kiseonik pod pritiskom 6 x 106 Pa. RE[ENI ZADACI 1. Dato: V = 10 dm3 t1 = 27 oC . Koliko je molekula vazduha ostalo u sudu zapremine 1 cm3 pri temperaturi 10 oC. V1 T1 T1 3. ako se iz njega ispusti 50 % azota? Molarna masa azota je 28 g/mol. Q2 odvedena energija hladnjaka.31 J/molK Odrediti: N-? N pVN A RT ⇒ N = = 3.44kg . Odrediti masu kiseonika ako je njegova molarna masa M = 32 g/mol Dato: V = 15 dm3 T = 250 K M = 32 g/mol R = 8. a T1 i T2 su temperature toplotnog rezervoara i hladnjaka. a univerzalna gasna konstanta 8.31 J/molK Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 1.5 kg azota na temperaturi 327 oC .4 dm3 a broj molekula u jednom molu NA = 6. Temperatura vazduha koji okru`uje balon je 250 K.023 x 1023. Dato: Odrediti: V = 1 cm3 n-? Re{enje:Kako je zapremina jednog mola Vm = 22.cilindar. Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT ⇒ Dato: V = 12 dm3 T1 = 600 K M = 28 g/mol Odrediti: m2 .33 x 10-6 Pa R = 8.7 ⋅ 1019 molekula . U balonu zapremine 12 l nalazi se masa 1. t2 = 127 oC Re{enje: Iz Gej-Lisakov zakona Odrediti: V2 .4 ⋅ 108 . to je n = A V = 2. Azot na temperaturi 27 oC zauzima zapreminu 10l.? .023 N x 1023 . Odrediti broj molekula koji se sadr`e u 1 cm3 gasa pri normalnim uslovima.

Kolika je masa kiseonika koji se nalazi u balonu zapremine 10 litara.5 p1 2 = 1. Odrediti: t-? Dato: V = 100 cm3 T = 273 K k = 1.31 J/molK p = 1. V kT N = 27 s .65 ⋅ 107 Pa . 3V 2W 8. je pV1 = 0.31 J/molK m1 = 1. p1 T1 T1 6. Brzina prodiranja gasa je stalna. i M MV1 jedna~ina stanja za krajnje stanje gasa.5m1RT2 . Zapremina mehura pri isplivanju sa dna jezera na povr{inu uve}a se 3 puta. Srednja kineti~ka energija translatornog kretanja molekula nekog gasa je 2 x 10-20 J.5 x 106 Pa ? Dato: V = 10 dm3 T = 260 K M = 32 g/mol R = 8. ako pri temperaturi . a temperatura gasa 0 0C.R = 8. Kolika je dubina jezera? Gustina vodenog mehura je 103 kg/m3.5 x 106 Pa Odrediti: m-? m pVM RT ⇒ m = = 2.38 x 10-23 J/K p = 1 x 105 Pa Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = Vreme punjenja sijalice je t = N pV kT ⇒ N = = 2.5 m1.7 ⋅ 1022 molekula . N0 9. uz m2 = 0.2 ⋅ 107 Pa . M RT 7.5 2 ⇒ p2 = 0.3kg . dobija se deljenjem M p2 T T = 0. Koliko molekula ima u 1 cm3 gasa? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa pV = µRT = Dato: V = 1 cm3 W = 2 x 10-20 J p = 5 x 104 Pa Re{enje: Iz izraza p = Odrediti: N-? 2N 3 pV W ⇒N= = 3. pritisak gasa je 5 x 104 Pa. . Koliko je vremena potrebno da se sijalica napuni gasom do pritiska 105 Pa (ako je prethodno bio vakuum)? Zapremina sijalice je 100 cm3.75 ⋅ 1018 .5 kg Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa za po~etno stanje m m RT pV1 = 1 RT1 ⇒ p1 = 1 1 = 2.13 oC manometar na balonu pokazuje pritisak 1. Neonska sijalica puni se kroz mali otvor tako da u svakoj sekundi prolazi 1021 molekula gasa.

Na}i masu jednog mola gasne sme{e koju ~ini 25 g kiseonika i 75 g azota.48 3 . Ako je temperatura vode na dnu i povr{ini pribli`no ista. odnosno kiseonik. Dato: Q= 1. sledi p1V = 1 RT i p2V = 2 RT . M2 = 32 g/mol Re{enje: Pritisak gasne sme{e je p = p1 + p2 . Tada je ∆p = 2p2 = 2p0 jer je na povr{ini jezera p2 V1 V1 ∆p pritisak p2 = p0. koeficijent kubnog {irenja 1. V M1 M 2 V RT ( m1 + m2 ) m p M1 M 2 11.3 x 104 Pa. Dato: m1 = 25 g.3 x 104 Pa. bi}e p = p1 + p2 = ( ) a njena gustina ρ = = = 0.68 x106 J. Odrediti gustinu gasne sme{e koja se sastoji iz 4 g vodonika i 32 g kiseonika pri temperaturi 7 0 C i pritisku 9. ρg Re{enje: Iz izraza za hidrostati~ki pritisak ∆p = ρgh sledi da je h = 10.5 . broj molova gasne sme{e.? . Dato: m1 = 4 g. Kolika je promena njegove zapremine? Gustina gvo`|a je 7. M2 = 28 g/kol Odrediti: M-? Re{enje: Iz jedna~ine gasnog stanja za kiseonik p1V = m1 m RT i azot p2V = 2 RT . to je po Bojlp V V Mariotovom zakonu 1 = 2 ⇒ p1 = p2 2 = 3 p2 . sledi M2 M1 RT m1 m2 m m + ( ) .2 x 10-5 1/0C. M1 = 2 g/mol. Tra`ena dubina jezera je h = = 20m .68 MJ c = 4.01 x 106 Pa Odrediti: h-? Odrediti: ρ-? a masa je m = m1 + m2 . Dato: V2 = 3V1 ρ = 103 kg/m3 p = 1. p = p1 + p2 = µ µ 12. gde je µ = 1 + 2 = 3.9 ⋅ 10− 3 kg / mol . gde je ∆p razlika pritisaka ρg na dnu i povr{ini jezera.8 x103 kg/m3. Masa jednog V M1 M 2 M1 M 2 m m + m2 mola sme{e je M = = 1 = 28. m2 = 32 g T = 280 K p = 9. m2 = 75 g M1 = 32 g/mol. Iz jedna~ine gasnog m m stanja za vodonik. Uz uslov da je V = M2 M1 RT m1 m2 m m1 + m2 kg + const. Za zagrevanje predmeta od gvo`|a utro{ena je koli~ina toplote od 1.∆p .6 x 102 J/kgK Odrediti: ∆U .

odnosno l1 − l01 = l01α1∆t ) . daje 2 2 v2 = 2∆p ρ + v1 = 1. n m 2nπr . ako je zapremina ulja 2 cm3 a gustina 9 x 102 kg/m3 ? Dato: r = 0.Re{enje: Po zakonu zapreminskog {irenja je V = V0 (1 + β∆t ) ⇒ ∆V = V − V0 = V0 β∆t = 3V0α∆t (jer Q . s 15. Kolike su du`ine tih {ipki na 0 oC ? Dato: α1 = 2. Koliko je koeficijent povr{inskog napona ulja. Kroz {iri deo horizontalno postavljene cevi te~e voda brzinom 0.51m .33 x 103 Pa . dok je l01 = ∆l + l02 =15. Kroz otvor cevi polupre~nika 0.7 x 10-5 1/oC T = 273 K Odrediti: l01 .5 mm isti~e 150 kapi ulja. l02 . α2 = 1. ρc 13.4 x 10-5 1/oC . l2 − l0 2 = l02α 2 ∆t ) .?. Odrediti brzinu proticanja vode u u`em delu cevi ako je razlika pritisaka izme|u ovih delova cevi 1. uz uslov ∆l = l1 .7 ⋅ 10− 5 m3 . Oduzimanjem ovih jdna~ina. V g n Iz (zapremina jednakosti 2πrγ = N ρVg 1 ρVg ⇒ γ = = 3 ⋅ 10− 2 . α 2 − α1 14.? Re{enje: Po zakonu linearnog {irenja bi}e: l1 = l01 (1 + α1∆t ) i l2 = l0 2 (1 + α 2 ∆t ) .? 2 2 Re{enje: Primena Bernulijeve jedna~ine na horizontalnu cev ρ v1 v + p1 = ρ 2 + p2 .51 m. pa je je β = 3α) Koli~ina toplote potrebna za zagrevanje tela je Q = mc∆t = ρV0c∆t ⇒ ∆t = ρV0c 3αQ promena zapremine ∆V = = 1. Kako je i l01 = ∆l + l02 to se dobija da je l01 = ∆lα1 = 15. Razlika du`ina aluminijumske i bakarne {ipke pri bilo kojoj temperaturi iznosi 15 cm.5 m n = 150 kapi ρ = 9 x 102 kg/m3 V = 2 cm3 Odrediti: γ-? Re{enje: Kapljica se otkine od otvora kada se izjedna~e sila te`ine Q = mg = ρ jedne kapi V/n) i sila povr{inskog napona F = 2πrγ .33 x 103 Pa Odrediti: v2 . Dato: v1 = 0.71 2 m .5 m/s ∆p = 1.5 m/s.l2 daje l01α1 = l0 2 α 2 . Gustina vode je 103 kg/m3.

η Q1 Q1 η= Kako je s druge strane 18. Ako se azot zagreje do temperature 320 K.2l . Toplotna ma{ina. koji je zatvoren u cilindru sa pokretnim klipom.16.?. T2 = 300 K Ak = 10 kJ Re{enje: Odrediti: A . Zapremina gasa. Dato: µ = 5 mola ∆T = 400 K Re{enje: Kako je po prvom principu termodinamike Odrediti: ∆U . Dato: T1 = 300 K. η . 19. Proces zagrevanja se vr{i pri p = const. h . U cilindru sa pokretnim klipom nalazi se 5 molova azota. Kolika je du`ina pomeranja klipa i izvr{en rad. je 2. radi prema Kornoovom ciklusu i to tako da je u jednom ciklusu koristan rad 10 kJ. T2 = 320 K p1 = 106 Pa Odrediti: p2 . Kako je promena V1 T1 T1 ∆V = 3. Koliki je stepen iskori{}enja toplotne ma{ine i kolika je toplota predata radnom telu? Dato: T1 = 400 K. T1 T1 Q − Q2 Ak A η= 1 = ⇒ Q1 = k = 40kJ .31 J/molK a broj stepeni slobode dvoatamnog gasa je i = 5.? . Maksimalni pritisak koji boca mo`e da izdr`i je 1.? V2 T2 T = ⇒ V2 = V1 2 = 3. 5 17. Kako je C p = to je ∆U = 7 i+2 R= R 2 i 2 µR∆T = 6.?.98cm r 2π Izvr{eni rad je A = p∆V = p(V2 . T2 = 400 K V1 = 24 l Re{enje: Iz Gej-Lisakovog zakona (p = const) zapremine ∆V = V2 − V1 = Sh = r 2πh ⇒ h = Odrediti: A .4 l i temperature 27 0C. ako se pri stalnom pritisku 108 Pa gas zagreje do temperature 127 0C? Polupre~nik cilindra je r = 8 cm.5 x 106 Pa.84kJ .V1)=80 kJ. sa temperaturom greja~a 127 oC i hladnjaka 27 oC.? ∆U = ∆Q − ∆A = µC p ∆T − p∆V = µ∆T (C p − R) . da li }e boca izdr`ati pritisak azota? Dato: T1 = 280 K.? T1 − T2 T = 1 − 2 = 0. Za koliko se promeni unutra{nja energija gasa ako se on zagreje za 127 oC? Univerzalna gasna konstanta je 8.25 = 25% . U ~eli~noj boci nalazi se azot pod pritiskom 106 Pa i na temperaturi 280 K.

3 J/molK. pada sa visine 1.19 ⋅ 1019 molekula . p2 T2 T = . polupre~nika 5 cm proti~e idealna te~nost brzinom 2 m/s. Odrediti: ∆m . a univerzalna gasna konstanta 8. Odrediti masu evakuisanog vazduha. Vazduh se nalazi u sudu zapremine 10 m3 i temperature 127 oC.Re{enje: Iz [arlovog zakona (V = const) pmax boca }e izdr`ati ovaj pritisak. Iz zapreminskih protoka na Q Q v 2 Q1 = = πr1 v1 Q2 = = π 2 r 2v2 kru`nim otvorima i sledi i = 1.142 ⋅ 106 Pa . U sudu zapremine 2 dm3 nalazi se gas pod pritiskom 6. Iz ovoh jedna~ina sledi da je ∆m = m1 − m2 = ( p1 − p2 ) = 6. r2 . Gasna konstanta je R = 8.74kg M RT 22. Za koliko stepeni je ve}a temperatura tog tela.2 km.82cm r1 = r 3 3 3v1 r2 = r v = 1.02 x 1023 mol-1. Pri udaru o zemljino tlo ono se zagreje.58cm . Na zavr{etku cev je zatvorena. ~ija specifi~na toplota je 125 J/kgK. Koliko je molekula gasa u sudu ako je njegova temperatura 27 oC? Avagadrov broj je 6. 3v2 23.?.? Dato: p1 = 105 Pa. RT 21. a molarna masa vazduha 2. Koliki treba da budu polupre~nici bo~nih otvora da bi kroz njih zapreminski protok te~nosti bio jednak polovini zapreminskog protoka te~nosti na ulazu u cev? Dato: Odrediti: r1 .? v1 = 5 m/s. Kako je p2 < p1 T1 T1 20. Iz suda se evakui{e vazduh pri konstantnoj temperaturi sve do pritiska 2 x104 Pa. ako se 50% mehani~ke energije transformi{e u unutra{nju energiju (toplotu)? .6 x 105 Pa Odrediti: V-? Re{enje: Iz jedna~ine stanja idealnog gasa p = nkT = odnosno N = N pV kT ⇒ N = V kT pVN A = 3.8 x 10-2 kg/mol. sledi p2 = p1 2 = 1. p2 = 2 x 105 Pa M = 28 g/mol Re{enje: Jedna~ina stanja vazduha pre njegovog ispu{tanja je p1V = m1 RT1 a posle ispu{tanja M p2V = m2 VM RT2 .6 x 105 Pa. ako je pritisak u sudu bio 105 Pa. Metalno telo. v2 = 10 m/s r = 5 cm Q1 = Q2 = Q/3 Re{enje: Zapreminski protok te~nosti na ulazu u cev je Q = Sv = πr2v.31 J/molK. Kroz cilindri~nu cev. a bo~no ima dva kru`na otvora u kojima te~nost isti~e brzinom 5 m/s i 10 m/s. Dato: T = 300 K NA = 6 x 1023 V = 2 dm3 p = 6.

Dato: c = 125 J/kgK R = 1,2 km 0,5 Ep = Q

Odrediti: ∆T - ?

Re{enje:Kako je potencijalna energija tela E p = mgh a unutra{nja energija ∆U = mc p ∆T , sledi da je, uz uslov Q = 0,5 Ep, ∆T =
0,5 gh = 47 K . cp

24. Koliko se energija oslobodi pri spajanju vi{e manjih vodenih kapi polupre~nika 2 x 10-3 mm u jednu kap polupre~nika 2 mm? Konstantna povr{inskog napona vode je 7,4 x 10-2 N/n Dato: σ = 7,4 x 10-2 N/m2 R = 2 mm r = 2 x 10-3 mm Odrediti: ∆T - ?

Re{enje: Promena potencijalne energije povr{inskog sloja kapi, izazivana smanjenjem povr{ine kapi ∆S pri njihovom sjedinjenju u jednu kap, jednaka je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) , gde je S1 -povr{ina svih malih kapi, a S2 -povr{ina ve}e kapi. Kako je S1 = 4πr 2 n (n-broj malih kapi) i S 2 = 4πR 2 , kao 4 i M = nm (m - masa jedne kapi a M masa velike kapi), to je, uz m = ρV1 = πr 3 ρ i 3

4 ⎛R⎞ M = ρV2 = πR 3 ρ , n = ⎜ ⎟ = 1000kapi . Kako je povr{ina svih malih kapi 3 ⎝r⎠ S1 = 4πr 2 R3 R3 R = 4π , to je ∆W = σ∆S = σ ( S1 − S 2 ) = 4πR 2σ ( − 1) = 3,5 ⋅ 10− 3 J . 3 r r r

3

25. Koeficijent korisnog dejstva toplotne ma{ine je 30 %. Koliki }e biti koeficijent korisnog dejstva, ako bi se gubitak toplote smanjio dva puta? Dato: η1 = 30 % Q2' = Q/2 Odrediti: η-?

Re{enje: Za slu~aj kada je gubitak toplote (odvedena hladnjaku) Q2 , koeficijent korisnog dejstva je Q Q Q η1 = 1 − 2 ⇒ 2 = 1 − η1 = 0,7 , a za slu~aj kada je odvedena toplota Q2 ' = 2 , tada je Q1 Q1 2 ′ Q2 Q η2 = 1 − = 1 − 2 = 0,65 = 65% . Q1 2Q1 ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. U balonu zapremine 10 l nalazi se vodonik pod pritiskom 20 x 105 Pa. Koliku zapreminu bi zauzeo vodonik na istoj temperaturi pri normalnom atmosferskom pritisku (p0 = 105 Pa) ? (Rez: 0,2 m3).

2. Do koliko Kelvinovih stepeni treba zagrejati idealni gas da bi se njegova zapremina pove}ala dva puta u odnosu na njegovu zapreminu na 0 oC ? (Rez: 546 K). 3. Gas se ohladi izohorno do 0 oC, pri ~emu se njegov pritisak smanji dva puta. Na}i po~etnu temperaturu gasa? (Rez: 546 K). 4. Gas se nalazi pod pritiskom 5 x 102 Pa i zauzima zapreminu 4 l. Odrediti ukupnu kineti~ku energiju translatornog kretanja molekula. (Rez: 3 J). 5. Koliko se molekula vazduha nalazi u sobi zapremine 290 m3 pri temperaturi 17 oC. i pritisku 105 Pa (Bolcmanova konstanta je k = 1,38 x 10-23 J/K) ? ( Rez: 1027 molekula). 6. Du`ina aluminijumske {ipke pri 0 oC. je 79,5 cm, a gvozdene 80 cm. Pri kojoj temperaturi t }e obe du`ine biti jednake? Linijski koeficijenti {irenja su α1 = 2,4 x 10-3 1/ oC i αa = 1,2 x 10-3 1/ o C . (Rez: 803 oC). 7. Kolika je brzina isticanje vode kroz bo~ni otvor koji je za 2 m ni`i od nivoa vode u sudu? Ako je povr{ina otvora 2 cm2, izra~unati zapreminski protok vode. Nivo vode smatrati konstantnim. (Rez: 6,26 m/s; 1,25 x 10-3 m3/s). 8. Gvozdena kuglica polupre~nika 1 mm pada kroz glicerin konstantnom brzinom 0,5 m/s. Odrediti koeficijent viskoznosti glicerina? Gustina gvo`|a je 7,8 x 103 kg/m3 a glicerina 1,25 x 103 kg/m3. (Rez: 2,88 x 10-2 Pas). 9. Koliki treba da bude polupre~nik kapilarne cevi da bi visina te~nog stuba u kapilari bila 10 cm? Konstanta povr{inskog napona vode je 7,2 x 10-2 N/m, a gustina 103 kg/m3. (Rez: 1,5 mm) 10. Idealna toplotna ma{ina izvr{i u jednom ciklusu rad 75 kJ. Ako je temperatura greja~a 100 oC, a hladnjaka 2 oC, odrediti stepen korisnog dejstva, koli~inu toplote Q1 koju ma{ina prima od greja~a i koli~inu toplote koju ma{ina predaje hladnjaku. (Rez: η = 26,3 %, Q1 = 274 kJ, Q2 = 200 kJ) 11. Koliku masu ima kap vode koja isti~e iz staklene cev~ice polupre~nika 0,5 mm? Smatrati da je polupre~nik kapi jednak polupre~niku cevi. Konstanta povr{inskog napona vode JE 7,4 x 10-2 N/m. (Rez: 2,36 g). 12. U idealnoj toplotnoj ma{ini se za svaki kJ energije, dobijen od toplotnog izvora, izvr{i SE rad 300 J. Odrediti koeficijent korisnog dejstva ma{ine i temperaturu greja~a, ako je temperatura hladnjaka 280 K. (Rez: 33 %, T1 = 420 K).

5. OSCILACIJE, TALASI I OPTIKA Mehani~ke i elektromagnetne oscilacije Oscilovanje tela ili sistema, koje se vr{i pod dejstvom sile F, proporcionalno pomaku tela od ravnote`nog polo`aja, predstavlja harmonijsko oscilovanje. Kod takvog kretanja je F = kx, gde je k - restituciona konstanta. Kinematiska jedna~ina harmonijskog oscilovanje ima oblik x = A sin(ωt + ϕ 0 ) , gde je x - pomak (elongacija) ta~ke u datom trenutku od ravnote`nog polo`aja, A-amplituda oscilacija (m), ωt + ϕ0 = ϕ - faza oscilovanja (rad), ϕ0 -po~etna faza (rad) i ω-kru`na frekvencija (rad/s). Kru`na frekvencija povezana je sa brojem oscilacija u jedinici vremena (frekvencija) ν i periodom oscilovanja T (s) izrazom 2π ω = 2πν = . T Za slu~aj linearnog oscilovanja obe{enog tela mase m o oprugu (dinami~ko oscilovanje), jedna~ina oscilovanje je istog oblika kao i kod kinematskog oscilovanja, a period oscilacija, tela mase m je m 1 1 k , a ν= = . T = 2π k T 2π m Ako je osciluju}e telo matemati~ko klatno du`ine l, period oscilovanja je l 1 1 g T = 2π , aν = = . g T 2π l Period oscilovanja fizi~kog klatna momenta inercije I je I 1 1 mgl T = 2π ,a ν = = , gde je l rastojanje od ta~ke vesanja do mgl T 2π I centra mase tela a m - masa osciluju}eg tela. Trenutna brzina osciluju}eg tela je v = ωA cos(ωt + ϕ 0 ) , a njena maksimalna vrednost (amplitudna brzina) je vmax = ωA . Ubrzanje osciluju}eg tela u datom trenutku je a = −ω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) , a maksimalno ubrzanje je amax = -ω2A. Sila, pod ~ijim dejstvom se vr{i oscilovanje tela ima vrednost F = ma = − mω 2 A cos(ωt + ϕ 0 ) = −mω 2 x , gde je Fmax = mω2A. Kako je F = - kx, to je k = mω2. 1 1 2 Maksimalna kineti~ka energija (energija u ravnote`nom polo`aju) je Ek max = mvmax = mω 2 A2 a 2 2 1 2 1 potencijalna (elasti~na potencijalna) energija je E pmx = kx = mω 2 A2 . Ukupna energija 2 2 1 oscilovanja je E = Ek + E p = mω 2 A2 = Ek max = E p max . 2 Elektromagnetne oscilacije predstavljaju naizmeni~no pretvaranje elektri~ne energije u magnetnu i obrnuto. To pretvaranje vr{i se u LC-kolu koga ~ini kondenzator kapaciteta C i induktivni kalem koeficijenta samoindukcije L. Ako je otpor kola R = 0, oscilacije su neprigu{ene (neamortizovane). Period oscilovanja LC kola, dat je Tomsonovom formulom T = 2π LC , frekvencija 1 1 1 ν= = , a sopstvena frekvencija ω 0 = . T 2π LC LC

Brzina prostiranja talasa v (bilo koje vrste i oblika) zadana je izrazom v = λ T = λν . ρ gde je χ-odnos specifi~nih toplota gasa pri konstantnom pritisku (cp) i konstantnoj zapremini cV. difrakcije i polarizacije svetlosti obja{njavaju kao talasni procesi-talasne optika. S toga se pojave interferencije.Jungov modul elasti~nosti. ν-frekvencija. gde je E .fotone.Jedna~ina elektromagnetnih oscilacija je oblika q = q0 sin(ωt + ϕ 0 ) . normala i odbojni ugao le`e u istoj ravni. pa je ukupna energija 1 1 W = We + Wm = CU 2 + LI 2 . Fotoni poseduju kako talasna tako i korpuskularna svojstva. 2 2 Mehani~ki i eletromagnetni talasi Proces rasprostiranja oscilovanja u elasti~nim sredinama naziva se talasni proces. Geometrijska optika je specijalni slu~aj talasne optike gde se svetlosni talasi prikazuju u vidu pravolinijskih svetlosnih zrakova. ρ-gustina sredine. Optika Svetlost predstavlja emisiju elektromagnetnih talasa u dijapazonu talasnih du`ina od 400 . EM-talase). takvi talasi su longitudinalni a u slu~aju kada su te oscilacije normalne na pravac prostiranja talasa talasi su transverzalni. Ja~ina struje i indukcija polja su tako|e harmonijske funkcije vremena. a EM talasi se mogu prostirati kako u svim sredinama tako i u vakuumu. Na granici dve sredine nastaju pojave odbijanja i prelamanja svetlosti.kvantna optika. gde λ -talasna du`ina. su rezultat korpuskularnog svojstvava fotona . Brzina prostiranja EM-talasa u vakuumu je c = 3 x 108 m/s. µ -podu`na masa (masa po jedinici du`ine).1 = 2 . Ako se oscilacije ~estica sredine poklapaju sa pravcem prostiranja. Mehani~ki talasi se prostiru u svim elasti~nim sredinama (~vrstim. Po istom zakonu menja se i napon na krajevima kondenzatora u = q/C. Brzina prostiranja transverzovanih talasa u zategnutoj `ici dato je relacijom F v= . te~nim i gasovitim). Zakon prelamanja: Odnos sinusa upadnog ugla α prema sinusu prelomnog ugla β na dve grani~ne sin α n = n2. a pojave: foroelektri~ni efekt. .ω0 -faza oscilovanja. T-period. a ωt . gde je q-naelektrisanje kondenzatora. Izvori svetlosti su atomi i molekuli u kojima nastaje izmena energetskog stanja elektrona. pri ~emu upadni ugao. a n2 -apsolutni indeks prelamanja druge sredine.800 nm. pritisak svetlosti i dr. Zakon dobijanja: Upadi ugao αu jednak je odbojnom uglu αo. Zakon odbijanja va`i za sve oblike talasa (mehani~ke. µ gde je F-sila zatezanja `ica. sredine je konstantna veli~ina i predstavlja relativni indeks prelamanja sin β n1 gde je n1 -apsolutni indeks prelamanja prve. Kad neprigu{enih elektromagnetnih oscilacija nema gubitka energije. q0 -maksimalno naelektrisanje. Brzina prostiranja longitudinalnih mehani~kih talasa kroz elasti~nu ~vrstu i te~nu sredinu data je E Njutnovom jedna~inom v = . koji pri tome emituju kvante svetlosti. ρ Brzina prostiranja longifudinalnih talasa u gasovima oddre|ena je izrazom χp v= .

Apsolutni indeks prelamanja sredine n je odnos iz brzine prostiranja svetlosti c u vakuumu i brzine svetlosti v u toj sredini c n= . za koji je prelomni ugao βg = 90o . odnosno plankonkavna so~iva R2 te`i beskona~nosti pa je 1 n 1 = ( − 1) . Uve}anje u. sin β g n1 n1 o o Grani~ni ugao za vodu je 48 a za staklo 42 . `i`na daljina ogledala je f = R/2. nastaje pojava sin α g n n = n2. Opti~ko so~ivo je providno telo ograni~eno sa dve polirane krivolinijske povr{ine (obi~no sferne) ili jednom sfernom i jednom ravnom povr{inom. daljine predmeta p i daljine lika l data je jedna~inom f p l 1 1 1 sabirno. Kad sfernih ogledala polupre~nika R. Jedna~ina izdubljenog ogledala je f R p l gde je p-daljina predmeta od temena ogledala a l-daljina lika. Sferna ogledala mogu biti ispup~ena/ konveksna i izdubljena/konkavna. So~ivo kod kojih se snop paralelnih zraka posle prelamanja seku u jednoj ta~ki (`i`a so~iva) su sabirna so~iva. sa polupre~nicima krivina R1 i R2. Maksimumi interferencije su na onim mestima gde je putna razlika ∆r = mλ. Za plankonveksna.dioptrija). n0 -indeks prelamanja sredine u kojoj se nalazi so~ivo. Opti~ka ogledala su ugla~ane ravne ili sferne povr{ine koje pravilno reflektuju svetlost. odnosno = − za rasipno so~ivo. f n0 R1 R2 gde je n-indeks prelamanja materijala so~iva. prednju i zadnju. v Ako svetlosni zrak dolazi iz opti~ki gu{}e sredine na granicu opti~ki re|e sredine (n1 > n2 ) pod odre|enim grani~nim ili kriti~kim uglom αg. 1 1 1 = + za Veza izme|u `i`ne daljine f. pri ~emu se u ta~kama prostora (ukr{tanja) javljaju interferentni efekti u vidu poja~anja ili slabljenja amplituda rezultiraju}eg talasa (svetle i tamne pruge). . Opti~ka mo} so~iva ω predstavlja recipro~nu vrednost `i`ne daljine ω = 1/f (1/m . Svako so~ivo ima dve `i`e. 1 2 1 1 Jedna~ina ispup~enog ogledala je − = − = − . 1 2 1 1 = = + . u = L/P = l/p. a R1 i R2 su polupre~nici krivine so~iva. Kod ravnih ogledala daljina lika l jednaka je daljini predmeta. je odnos veli~ine lika prema veli~ini predemta u = L/P = l/p = 1. f p l Uve}anje so~iva defini{e se odnosom veli~ine lika L i veli~ine predmeta P. n 1 1 1 @i`na daljina tankog so~iva ima oblik = ( − 1)( + ) . a so~ivo kod kojih prelomljeni zraci divegiraju i ~iji se produ`eci seku u jednoj ta~ki sa strane upadnih zrakova su rasipna so~iva. odnosno. totalne refleksije (nema prelamanja).1 = 2 ⇒ sin α g = 2 . f n0 R Kod rasipnih so~iva za R1 i R2 uzima se negativni predznak. Rastojanje `i`e od opti~kog centra je `i`na daljina f. f R p l Uve}anje ogledala je u = L/P = l/p. 1 1 1 Za kombinovano so~ivo ekvivalenta `i`na daljina fe data je izrazom = + . odnosom daljine lika l i daljine predmeta p. f e f1 f 2 Interferencija svetlosti je pojava slaganja dva (ili vi{e) talasa jednakih perioda.

6t + 0.44 s .5 x 10-6 J. gde je N broj zareza po jedinici du`ine (mm). Kuglica od bakra. Taj uslov je ispunjen ako je. Maksimalna sila je F = mω A = 1. ϕ0 = 0. ρ2 ρ2 . gde je m-red interferncije. 2.7 x 103 kg/m3. to je 3 ρ1 ρ ⇒ T2 = T1 1 = 5.W-? m = 10 g A.5 cm. ω = 0. maksimalnu silu F i ukupnu energiju W. period T. gde je k-red difrakcije.56 x 10 Hz. Difrakcija svetlosti mo`e se posmatrati pomo}u opti~ke re{etke (re{etka sa naizmeni~no providnim i neprovidnim povr{inama) Konstanta re{etke d (period re{etke) je rastojanje izme|u dva susedna proreza d = a + b gde je a -{irina propusnog. ∆ϕ = (2m + 1)π 2 Difrakcija svetlosti je pojava odstupanja svetlosnog talasa od pravolinijskog prostiranja (savijanje svetlosti) kada talas nai|e na o{tru prepreku ili uski otvor. vr{i harmonijsko oscilovanje sa periodom T = 3 s.F-?.ω . Ako nepolarizovana svetlost upada pod upadnim uglom αβ za koji odbijeni i prelomljeni zrak obrazuju pravi ugao. tada je odbijeni zrak potpuno linearno polarizovan a prelamljeni delimi~no. Period oscilovanja je T=2π/ω = 10.8) .8 rad. Dato: Odrediti: T=3s T2 . Difrakcioni maksimumi javljaju se na onim mestima gde je ispunjen uslov d sin ϕ = kλ .odnosno gde je fazna razlika ∆ϕ = ϕ 2 − ϕ1 = 2mπ . ili odbijanjem i prelamanjem na neku grani~nu povr{inu.4 s. obe{ena o oprugu.7 x 103 kg/m3 Re{enje: Periodi oscilovanja kuglica od bakra i aluminijuma (istih zapremina) su: T1 = 2π T2 = 2π T2 = T1 m2 . Materijalna ta~ka mase 10 g osciluje po zakonu x = 0.{irina nepropusnog dela re{etke. vidi se da je: A = 0.6 rad/s.5 sin(0. frekvencija ν -2 2 = 1/T = 9. λ Re{enje: Upore|ivanjem jedna~ine harmonijskog oscilovanja sa zadanom jedna~inom. a b .?. tgα β = n ⇒ α β = arctgn .9 x 103 kg/m3 a olova 2. koji su u granici talasne du`ine svetlosti.6t + 0. λ-talasna du`ina svetlosti ϕ -ugao skretanja svetlosti. Mesto minimuma odre|ena su uslovom ∆r = (2m + 1) . Polarizovana svetlost se mo`e dobiti dvojnim prelamanjem svetlosti kroz neke vrste kristala.8) A-?. tj. frekvenciju ν. gde je αβ-Brusterov ugao (za staklo = 57o).5 sin(0. Dato: Odrediti: x = 0.8 x 10-4 N. T-?. po Brusterovom zakonu. a ukupna energija W = mω2A2/2 = 4. Kako su mase kuglica k m1 i k 4 m1 = ρ1V = πr 3 ρ1 3 i 4 m2 = ρ 2V = πr 3 ρ 2 . Koliki }e biti period oscilovanja ako se o oprugu obesi kuglica od olova istog polupre~nika? Gustina bakra je 8. RE[ENI ZADACI 1. a λ -talsna du`ina.9 x 10 kg/m ρ2 = 2. Konstanta re{etke je d = 1/N. Na}i amplitudu kru`nu frekvenciju ω.? 3 3 ρ1 = 8.

v = . Drugi kraj opruge je u~vr{}en.2 kg i pri~vr{}ena je za oprugu ~ija krutost je 5.76 ⋅ 103 m . k = 6. uz uslov da je po~etna faza jednaka nuli je x = A sin ωt .56 ⋅ 10−6 s . to je x = A sin t = A sin = = 2cm . odrediti elongaciju kuglice posle vremena π/12 s od po~etka oscilovanja. mo`e se odrediti brzina v. a energije elsti~ne deformacije opruge Ee = kA2 .25. Dato: A = 4 cm m = 0. harmonijski osciluje sa amplutudom 4 cm. daje A = m2v0 m1 + m2 m1 + m2 = 25cm . Na glatkom horizontalnom stolu le`i kugla mase 0. Kuglica mase 0. 6. Iz zakona o odr`anja energije. Masa u opruge i otpor vazduha zanemariti.25 x 10 N .10-3 H.4 x 104 N/m 1 (m1 + m2 )v 2 .104 N/m. obe{ena o oprugu koeficijenta krutosti 1. t = π/12 s Odrediti: x-? Re{enje: Elongacija oscilovanja kuglice. Zamenom v u izraz za m1 + m2 Re{enje: Kineti~ka energija sistema kugle i metka je Ek = amplitudu. Odrediti period oscilovanja i talasnu du`inu na kojoj je pode{ena ta kontura. Amputida harmonijskog oscilovanja materijalne ta~ke je 2 cm. π A m k . period oscilovanja je T = 2π LC = 12. Osciluju}a kontura sastaji se od kondenzatora kapaciteta 2. Ako je po~etna faza jednaka nuli. sledi Ek = (m1 + m2 )v 2 = Ee = kA2 .10-9 F i induktivnog kalema koeficijenta samoindukcije 2.10-5 N? Dato: Odrediti: W = 3 x 10-7 J x-? -5 F = 2. λ . Kako je period oscilovanja T = 2π 6 2 k m 5. Dato: Odrediti: v = 600 m/s A-? m1 = 0.2 kg m2 = 50 g . gde je v brzina kugle 2 1 posle udara metka u nju. Dato: Odrediti: C = 2 x 10-9 F T .3 kg. a ukupna energija oscilovanja 3 x 10-7 J.2 N/m.?.3.3 kg k = 1.? -3 L = 2 x 10 H Re{enje: Iz Tomsonove formule. Na osnovu zakona 2 1 1 m + m2 . k 4. Na kom rastojanju od ravnote`nog polo`aja na osciluju}u ta~ku dejstvuje sila 2. Odavde je A = v 1 2 2 k m2v0 odr`anju impulsa m2v0 = (m1 + m2 )v .2 N/m. Masu opruge i dimenzije kuglice zanemariti. Odrediti amplitudu oscilovanja posle neelasti~nog sudara kugle sa ispaljenim metkom mase 50 g i brzine 600 m/s koji se zariva u kuglu. Talasna du`ina bi}e λ = cT = 3.

Odavde 2 F FA2 x= = = 1. ako je njegova brzina u vazduhu u = 333 m/s ? Dato: ∆t = 2. 8.5 m.? . Kako je t2 = t . 2 mω 2W 7. i vremena odbijenog zvuka t2 . a brzina pucnja na toj du`ini je u = . Dubina bunara je h = vt2 = 26.078 s.32s daje vreme za koje kamen slobodno padne sa povr{ine 2g zemlje do dna okna.Re{enje: Ukupna energija oscilovanja materijalne ta~ke je W = sledi da je mA2ω 2 .5 ⋅ 10− 2 m .5 MHz λ2 = 300 m Odrediti: C2 / C1.108 m/s Dato: ν = 1.Odbijeni zvuk od dna okna stigne do povr{ine zemlje za 2. Vreme trajanja odbijenog zvuka je t2 = t .∆t. Kamen se pusti sa zemljine povr{ine da slobodno pada kroz neko vertikalno okno. Brzina elektromagnetnih talasa je 3. posmatra~ udari maljem i u istom trenutku ispali hitac iz revolvera. malja pre|e du`inu cevi. Dato: Odrediti: t = 2.8 s u = 333 m/s. Kolikom se brzinom prostire zvuk kroz gvo`|e. Odrediti odnos kapaciteta promenljivog kondenzatora u drugom i prvom slu~aju. s = 103 m Re{enje: Brzina zvuka u gvozdenoj cevi je Odrediti: v-? 2 2 s .t1 = 0.5 MHz . Da bi se to kolo podesilo na drugu talasnu du`inu (frekvenciju) 300 m treba promeniti kapacitet kondenzatora. Po{to je ukupno vreme t jednako zbiru vremena slobodnog 2 padanja kamena t1. Na drugom kraju cevi nalazi se drugi posmatra~ koji ~uje kroz cev zvuk udara malja 2. du`ine 103 m. Re{enje ove kvadratne jedna~ine (sa znakom − 2v2 + 4v2 + 8 gvt plus) t1 = = 2.t1 kvadratna 2 jedna~ina se svodi na oblik gt1 + 2v2t1 − 2v2t = 0 . Re{enje: Kako je put kamena pri slobodnom padanju h = 1 . vreme za koje zvuk udarca t1 s s m = 5000 .4 s h-? v = 340 m/s gt h = vt2 . a pre|eni put zvuka 2 2 gt1 2 to je = vt2 ⇒ gt1 − 2vt2 = 0 .8 s ranije nego zvuk pucnja koji se preneo kroz vazduh. Jedan kraj gvozdene vodovodne cevi. gde je t1 = t . Kolika je dubina bunara h.4 s nakon po~etka padanja. a sila F = mω 2 x . Stoga je v = s t2 s − ∆t u v= 9. Oscilatorno kolo radio prijemnika pode{eno je na frekvenciju 1. ako je brzina zvuka u vazduhu 340 m/s? Otpor vazduha se zanemaruje. to je t = t1 + t2.

Odnos perioda je 2 ⎛ T2 ⎞ T1 C1 + C2 -9 ⎜ ⎟ = Odavde je C1 = C2/8 = 0. Svetlosni zrak pada pod uglom 30o na povr{inu vode indeksa prelamanja 1. L .5 λ.? Re{enje: Po Tomsenovoj formuli period oscilovanja u slu~aju kada je u LC kolo vezan kondenzator T1 = 2π LC1 a u slu~aju kada se u to kolo ve`e i drugi kondenzator kapaciteta C1 je kapaciteta C2 parlelno sa prvim. tj.33 Re{enje: Brzina svetlosti u vodi je v = Odrediti: v. Iz Snelijus-Dekartovog zakona prelamanja n s sin α sin α sin α = n ⇒ sin β = ⇒ β = arcsin = 22o . kada se ono nalazi u vazduhu. C1 ⎜ T1 ⎟ ⎜ ν 2 ⎟ ⎜ λ1 ⎟ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ 10. sledi da je ∆ϕ = 2π∆r/λ = π rad. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u vodi. period oscilovanja je T2 = 2π L(C1 + C2 ) . ako svetlosni zrak dolazi iz vazduha indeksa prelamanja n0 = 1? Koliki je prelomni ugao β ? Brzina svetlosti je 3 x 108 m/s. Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. ∆ϕ = 2mπ.? 2 2 2 Re{enje: Iz uslova za maksimum interferencije ∆r = m λ. je 42o. sin β n n 13.? n0 = 1 .Re{enje: Iz Tomsonove formule T = 2π LC sledi da je T1 = 4π 2 LC1 i T2 = 4π 2 LC2 .25 ⋅ 108 . Koliko je fazna razlika ovih talasa? Dato: ∆r = 0. ⎜T ⎟ 4πC1 C1 ⎝ 1⎠ 12.5 λ Odrediti: ∆ϕ. gde je λ njihova talasna du`ina.25 x 10 F. β . Dato: Odrediti: o αg = 42 v. ako je brzina prostiranja u vazduhu 3 x 108 m/s? Indeks prelamanja vazduha je n0 = 1. 11.33. 2 Dato: α = 30o n = 1. Period elektromagnetnih oscilacija u LC koku je 10-4 s. Odnos 2 2 C ⎛T ⎞ ⎛ν ⎞ ⎛ λ ⎞ kapaciteta je 2 = ⎜ 2 ⎟ = ⎜ 1 ⎟ = ⎜ 2 ⎟ = 2.? c m = 2.25 . period elektromagnetnih oscilacija se pove}a tri puta. Putna razlika dva svetlosna monohromatska talasa koji me|usobno interferiraju je 0. Induktivnost kalema je L = = 1H . Grani~ni ugao totalne refleksije za staklo.?. Ako se u tom kolu ve`e paralelno i drugi kondenzator kapaciteta 2 x 10-9 F.?. Kolika je induktivnost solenoida i kapacitet kondenzatora u takvom oscilatornom kolu ? Dato: T2 = 3 T1 T1 = 10-4 s C2 = 2 x 10-9 F Odrediti: C1 .

14cm .Re{enje: U slu~aju totalne refleksije zakon prelamanja je .? n1 = 1. 15. koje je na~injeno od stakla indeksa prelamanja 1.8 slepljena su svojim ravnim povr{inama. s 14. a u vodi je f n0 R1 R2 1 1 1 f n −1 n −1 n ⇒ f2 = 1 f1 = 0. to je v = c sin α g = 1. l = 4l d=l-p-? R = 20 cm Re{enje: Iz jedna~ine ogledala rastojenje je d = l . n sin α g = n0 .p = 37.6 ω-? R1 = 10 cm R2 = 20 cm 1 1 1 Re{enje: Opti~ka mo} bikonveksnog so~iva je ω = = −(n − 1)( + ) = −9dioptrija f R1 R2 17. Koliko je rastojanje izme|u predmeta i njegovog lika. tj. n sin α g = n0 sin β .5 n2 = 1. Kolika je ekvivalentna opti~ka mo} ovog sistema so~iva i ekvivalentna `i`na daljina? . Koliku `i`nu daljinu ima ova so~ivo u vodi? Indeks prelamanja vode je 1. Kolika je opti~ka mo} bikonkavnog tankog so~iva u vazduhu. So~ivo. Odrediti veli~inu lika ispup~enog (konveksnog) ogledala polupre~nika 20 cm. Konkavno sferno ogledalo daje realan lik koji je 4 puta ve}i od predmeta.33 cm f1 = 20 cm Re{enje: 2 1 1 = + sledi da je daljina predmeta uz l = 4p. Iz njihovog odnosa sledi da je 2 = 1 n1 f1 n1 − 1 f n2 R1 R2 −1 n2 n2 @i`na daljina so~iva u vazduhu je 18. p = 5R/8.95 ⋅ 108 m . ako se predmet nalazi na daljini 25 cm od njegovog temena. Kako je n=c/v. = ( 1 − 1)( + ) .6? Polupre~nici krivine so~iva su 10 cm i 20 cm. ako je polupre~nik krivine ogledala 20 cm? Dato: Odrediti: L = 4P. koje je izra|eno od stakla indeksa prelamanja 1.55 i 1. imaginaran i umanjen. Kakav se pri tome dobije lik? Dato: Odrediti: R = 20 cm l-? p = 25 cm pR 2 1 1 Re{enje: Iz jedna~ine ispup~enog ogledala − = − sledi da je l = = 7. Lik je 2p + R R p l uspravan.33. Dato: Odrediti: n0 = 1 f2 . Dato: Odrediti: n = 1. Dva plankonveskna so~iva jednakih polupre~nika od 20 cm indeksa prelamanja 1.78m .5 ima `i`nu daljinu 20 cm u vazduhu. Tra`eno R p l 1 1 1 n = ( 1 − 1)( + ) . uz β = π/2. 16.5 cm.

k = 5 Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ sledi d = Broj zareza po 1 mm du`ine re{etke je N = 1/d = 103. sin ϕ λ 22. a ekvivalentna `i`na daljina je fe = 0. maksimalni red difrakcije d dobija se za sinϕ = 1. m 19. Predmet veli~ine 10 cm.7 ⋅ 10− 6 m . Re{etka se osvetljava monohromatskom svetlo{}u talasne du`ine 600 nm. Tada je kmax = = 3 .55 n2 = 1. postavljen je na daljini f/4 od bikonveksnog so~iva.7 Odrediti: ω-? 1 1 1 1 = (n1 − 1) i ω 2 = = (n2 − 1) .? λ = 600 nm. N . Sa kog rastojanja je napravljen snimak deteta visine 1. kλ = 9. 1 f (1 − ) 3 4 20.? d = 2 x 10-6 λ = 650 nm Re{enje: Iz uslova za difrekcionih maksimuma re{etke d sin ϕ = kλ . Objektiv fotoaparata ima `i`nu daljinu 5 cm.37 m. Kolika je veli~ina lika ovog so~iva? Dato: Odrediti: P = 10 cm L-? p = f/4 Re{enje: Iz izraza za uve}anje so~iva u = L/P = l/p sledi da je l = pL/P.2 m. Ekvivalentna f1 R f2 R 1 . sledi da je f p l fP 4 L= = P = 13.?. Koliki je maksimalni red difrakciene ? Dato: Odrediti: kmax .8 cm R1 = R2 = 20 cm Re{enje: Opti~ka mo} svakog od so~iva je ω1 = opti~ka mo} je ω = ω1 + ω 2 = 2.Dato: n0 = 1 n1 = 1. Kolika je konstanta difrakcione re{etke. Normalno na difrakcionu re{etku konstante 2 x 10-6 pada svetlost talasne du`ine 650 nm. Iz jedna~ine so~iva 1 1 1 = + uz p = f/4 .3cm . ako se maksimum petog reda difrakcionog spektra vidi pod uglom 18o. ako je visina njegovog lika na negativu 6 mm? Dato: Odrediti: f = 5 cm p-? . Koliki je broj zareza re{etke na du`ini 1 mm? Dato: Odrediti: o ϕ = 18 d . 21.

nalazi se predmet visine 2 cm na rastojanju 10 cm ispred so~iva. sledi da je f = 5 cm. Dato: Odrediti: n = 1. Na staklenu plo~icu.5 pada svetlosni zrak.h = P = 1. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD d λ sin ϕ = 2 . sledi da je sin α sin α =n⇒n= = tgα .1sin 0. Plo~ica je u vazduhu. sledi k = Posmatra~ }e videti drugi difrekcioni maksimum. Iz zakona prelamanja zraka α + β + γ = π . ako je amplituda oscilovanja 10 cm. Ispred bikonveksnog so~iva. Zamenom ove vrednosti u jedna~inu so~iva dobija se L = = 2cm . to uz γ = π/2. Kolika je visina dobijenog lika? Kori{}enjem jedna~ine so~iva.2o. konstante 2. indeksa prelamanja 1. period oscilovanja 10 s a po~etna faza jednaka nuli. Napisati jedna~inu harmonijskog oscilovanja.5.4 x 10-3 mm λ = 600 nm ϕ = 30o Odrediti: k-? Re{enje: Iz uslova za difrakcioni maksimum d sin ϕ = kλ . h h p h ) f = 10m . [ta }e videti posmatra~ koji se nalazi iza re{etke i gleda u pravcu koji sa normalom na re{etku zaklapa ugao 30o ? Dato: d = 2.2 m h1 = L = 6 mm Re{enje: Iz uve}anje so~iva h h1 l = . h1 23. (Rez: x = 0. sin β cosα 25.628t ). α = arctgn = 56. Kako je uve}anje so~iva u = L/P f R1 R2 P = l/p to je l = pL/P. .α. p = 10 cm Re{enje: Iz jedna~ine Odrediti: L-? 1 1 1 = (n − 1)( + ) . Monohromatska svetlost talasne du`ine 600 nm pada normalno na opti~ku re{etku. polupre~nika krivina 4 sm i 6 cm i indeksa prelamanja 1.5 R1 = 4 cm R2 = 6 cm P = 2 cm. sledi da je daljina lika l = 1 p .5 α-? γ = 90o Re{enje: Kako je zbir uglova odbijenog i prelamljenog zraka i ugla izme|u odbojnog i prelomnog β = π/2 . Na}i upadni ugao zraka ako je ugao izme|u odbijenog i prelomljenog zraka 90o.4 x 10-3 mm. uz prethodni uslov dobija se da je p = (1 + Dato: n = 1. 1. p −1 f 24.

5 m i polupre~nika 5 x 10-2 mm. 8. Spiralna opruga pod dejstvom obe{enog tela istegne se za 6.46 pF) 14. Na kom rastojanju od izdubljenog sfernog ogledala. 9. a ubrzanje zemljine te`e 9. realan i izvrnut) 15.05 x 10-6 J).2. Gvozdena `ica. lik je uve}an. Pri pomaku od 3 cm sila elasti~nosti je 9 x 10-5 N. (Rez: T = 0. Wp = 1. Period oscilovanja neke ~estice je 0. treba postaviti predmet da bi se njegov lik dobio na daljini 4f od temena ogledala? Kakav je ovaj lik? (Rez: p = 40 cm.5. du`ine 0. 4. koji za 1 min izvr{i n = 240 oscilacija. ako je brzina prostiranja zvuka u vazduhu 340 m/s? (Rez: s = 850 m). Kolika je brzina prostiranja svetlosti u staklu. Napisati jedna~inu hormoniskog oscilovanja tela. Wk = 1.314 s. 5. Odrediti frekvenciju i broj osciloacija koje izvr{i ~estica za 50 s.84 x 103 Hz. 7. t = 12 s). zategnuta je tegom mase 15 kg. Izra~unati brzinu zvuka u vazduhu pri pritisku 105 Pa. a odnos njegovih specifi~nih toplota (pri stalnom pritisku i stalnoj temperaturi) 1. Obe{eno telo o spiralnu oprugu osciluje sa amplitudom 2 cm.4 x 10-6 J. 11. 12.8 m/s).19 Hz). Koliki su ampliduda.55 x 103 m/s). T = 0.35 x 10-6 J. Odrediti ukupnu energiju. (Rez: W = 2. Gustina vazduha iznosi 1. 6. ako ono daje 10 puta umanjeni lik predmeta kada se predmet nalazi na rastojanju 180 cm od temena ogledala? (Rez: R = 2p/9 = 40 cm) Amplituda oscilovanja je A = 3 cm. (Rez: A = 1 cm. Ako je fazna razlika dva talasa koji interferiraju 90o kolika je njihova putna razlika? (Rez: ∆r = 0. (Rez: x = 3 ⋅ 10− 2 sin(8πt + π . pre}i rastojanje 12 km? (Rez: v = 103 m/s.41. planinar ispali hitac iz revolvera i merenjem ustanovi da se odjek (eho) pucnja ~uje 5 s kasnije od trenutka ispaljivanja hitca. (Rez: v = 1. a po~etna faza ϕ0 = 90o. Svetlosni zrak pada pod uglom 45o na povr{inu stakla indeksa prelamanja 1. ~ija je induktivnost 22 x 10-3 H da bi rezonantna frekvencija bila 6. a talasna du`ina 10 m. koji prolazi kroz tu sredinu. Koliki je polupre~nik krivine konveksnog (ispup~enog ogledala).5 cm i pusti da osciluje.81 m/s2. (Rez: ν = 5 Hz.25 λ). (Rez: v = 344.8 x 103 kg/m3 . β = arcsin√2/3 = 28o) 13. Kolika je brzina zvuka u `ici? Gustina gvo`|a je 7. ). 10. (Rez: C = 2. Za koje }e vreme talas. (Rez: v = 2 x 108 m/s. 2 3. Odrediti brzinu prostiranja talasa kroz homogenu elasti~nu sredinu ako je njegova frekvencija 102 Hz. Da bi procenio udaljenost neke vertikalne stene. ν = 3. Koliko je rastojanje izme|u planinara i stene. `i`ne daljine 30 cm. kao i potencijalnu i kineti~ku energiju oscilovanja.29 x 103 kg/m3 .51 s).2 s. period i frekvencija prostog harmonijskog kretanja oblika x = sin20t. Koliki treba da bude kapacitet kondenzatora u LC kolu. n = 250). Odrediti period oscilacija. ako svetlost dolazi iz vazduha indeksa prelamanja 1? Koliki je prelmni ugao ? Brzina prostiranja svetlosti u vazduhu je 3 x 108 m/s.

2 dioptrije.1 m). ako je indeks prelamanja stakla od koga je na~injeno so~ivo ns = 1. Kolika 18. Koliko zareza ima na jednom milimetru du`ine opti~ke re{etke? (Rez: N = 4 x 104 mm-1).68).4). Koliki je grani~ni ugao totalne refleksije za grani~nu povr{inu staklo-voda? Apsolutni indeks prelamanja stakla je 1. 17. (Rez: αg = 51o). Ispred plankonveksnog so~iva. .7 a vode 1. a u te~nosti indeksa prelamanja nt je ft = 35 cm.16. fe = 0. @i`na daljina sabirnog so~iva u vazduhu je 5 cm. (Rez: n = 1. (Rez: nt = 1. Na opti~ku re{etku pada paralelan snop monohromatske svetlosti talasne du`ine 625 nm. ω2 = . polupre~nika krivine 2 cm nalazi se predmet na rastojanju 8 cm. 20. Koliki je indeks prelamanja materijala so~iva? So~ivo je u vazduhu. Lik so~iva je na rastojanju 16 cm.5. Koliki je indeks prelamanja te~nosti. Dva so~iva koja se dodiruju imaju opti~ku mo} ω1 = 12 dioptrija i je ekvivalentna opti~ka mo} i `izna daljina ovog sistema so~iva? (Rez: ωe = 10 dioptrija. 19.33. Lik drugog reda uskog proreza vidi se pod uglom 30o.

bilo kog elementa.fotoni. tj. energija zra~enja sa jedinice povr{ine crnog tela u jedinici vremena. h .talasna du`ina koja odgovara maksimumu zra~enja. u h h h = = λ= . sastoji se od pozitivnog jezgra.67 x 10-8 W/m2K4) a T apsolutna temperatura. ~ija vrednost je b = 2. c Energija fotona je. c -brzina svetlosti u vakuumu.de Broljeva talasna du`ina. tj. Maksimum energije zra~enja u funkciji temperature. E f = hν = h = hω . gde je h = λ 2π konstanta. gde je k = 2π/λ (talasni broj).masa elektrona. tog zra~enja odre|ena c h tkz.Bolcmanova konstanta.Vinova konstanta. energija fotona jednim delom se tro{i na osloba|anje elektrona iz mv 2 metala (izlazni rad) a drugi deo se pretvara u kineti~ku energiju. tj.emisiona mo}. tom slu~aju je de Broljeva talasna du`ina mv 2meU 2mEk Struktura atoma Svaki atom. redukovana Plankova je izrazom E = hν = h = hω (Plankov zakon zra~enja). maksimum talasne du`ine dat je izrazom b λmax = (Vinov zakon). b . talasne du`ine. hν = Ai + 2 De Broljeva relacija povezuje korpuskularna i talasna svojstva svetlosti. mvr = nh . ~iji rad je jednak kineti~koj energiji. Veza izme|u energije zra~enja jednog kvanta i frekvencije. v . shodno Plankovom zakonu. a to je u slu~aju kada je moment impulsa elektrona L = mvr. Po Ajn{tajnu. koji ima pozitivno jezgro-proton. i data je izrazom 2πh h h λ= = .polupre~nik n-orbite. i n . gde je λ . svetlost ne samo da se emituje u vidu kvanata svetlosti.brzina na n-toj orbiti i r . cλ Pojava izbijanja elektrona iz povr{ine metala pod dejstvom upadne svetlosti (fotona) predstavlja fotoelektri~ni efekt. Najednostavniji atom je atom vodonika. = p mv mv Ako se elektron ubrzava u polju dejstva elektrostati~ke sile. (σ = 5. T T apsolutna temperatura. ve} se i svetlosni talasi prostiru u vidu diskretnih ~estica . FIZIKA MIKROSVETA Kvantna priroda zra~enja Ukupnu emisionu mo} zra~enja apsolutno crnog tela u funkciji temperature dat je izrazom E = σT 4 ([tefan-Bolcmanov zakon). po nekoj od n-toj orbiti. ν -frekvencija. gde je λ . σ . oko koga kru`e elektroni po odre|enim orbitama. h -Plankova konstanta i ω . Elektron je u stacionarnom stanju kada niti emituje niti apsorbuje energiju. gde je E . . jednak celobrojnom umno{ku Plankove konstante (I Borov postulat). gde je m . . oko koga kru`i jedan elektron. Po Ajn{tajnu. λ Foton u kretanju poseduje energiju E f = m f c 2 odnosno masu m f = Impuls fotona je p f = m f c = hk .6. λ-talasna du`ina.glavni kvantni broj (broj orbite).kru`na frekvencija.9 x 10-3 mK.

atom vodinika emituje ili apsorbuje jedan kvant zra~enja (II Borov postulat) energije hν = E2 − E1 . 4 . gde je A = 5. Za vidljivu svetlost je n = 2. gde je C = 13. 2h n n Talasna du`ina λ.Jezgra nekih elemenata imaju svojstva da se spontano transformi{u u jezgro drugih elemenata. E1 i E2 su energije elektrona na odre|enim orbitama. Ako je broj nukleona A jednak masenom broju (zaokru`en do celog broja atomske mase elementa. kmZe 2 Ukupna energija elektrona na orbiti rn je zbir kineti~ke i potencijalne energije k 2 me 4 1 En = − 2 2 = −C 2 . i jednakosti Kulonove i centrifugalne sile. … redni broj orbite sa koje prelazi elektron. npr. 2 λ n m gde je RH . n-redni broj orbite na koju prelazi elektron a m = n+1. uz emisiju α i β ~estica i γ. Aktivnost radioaktivnog elementa je A = − ∆t gde je λ -konstanta radioaktivnog raspadanja . Radiaktivnost . gde je r0 = 1. . a energija ve`e je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 .broj neraspadnutih jezgara. gde je h-Plankova konstanta. emitovana iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa jedne na drugu orbitu odre|ena je Balmerovom formulom 1 1 − 2).2 x 10-11 m.Z. Iz tih relacija sledi da je h2 rn = n 2 = An 2 . ∆N = λN .5 x 10-15 m. ν -frekvencija zra~enja. izra`enu atomskim jedinicama mase ajm). n+2. a tako|e i suma naelektrisanja na levoj i desnoj strani svakog od tih izraza (reakcije) mora biti jednaka.097 x 10-7 1/m).zra~enja. 3 m 4πr0 Ukupna unutra{nja energija jezgra je E j = m j c 2 Defekt mase jezgra ∆m predstavlja razliku izme|u sume mase nukleona i mase jezgra ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j . Polupre~nik jezgra zavisi od masenog broja A i odre|uje se formulom rj = r0 3 A . to je masa jezgra m j = mn A pa je srednja gustina jezgra ρ = 1 mj V = 3m j 4πrj 3 = 3mn kg = 1. Kako je masa protona mp pribli`no jednaka masi neutrona mn. N . a m = 3. pri ~emu suma masenih brojeva.Pri prelazu elektrona sa jedne orbite na drugu. 5 … = RH ( Struktura jezgra Jezgro atoma sastoji se iz nukleona (protona i neutrona).Ridbergova konstanta (1. U procesu neelasti~nog sudara jezgra atoma sa nekom lakom ~esticom (proces nuklearne reakcije) A 4 A+ 4 dolazi do transformacije jezgra atoma u novonastalo jezgro.6 x 1. Polupre~nik putanje elektrona u atomu vodonika mo`e se odrediti polaze}i od I Borovog postulata. tada je broj neutrona N = A . .4 do 1. Z X + 2 α ⇔ Z + 2Y A A 0 Z X + −1 e ⇔ Z −1Y . a atomski broj Z odre|uje broj protona.3 ⋅ 1017 3 .602 x 10-19 C.

r = 0. T λmax 4. izra`ena energija sa jedinice povr{ine u jedinici vremena W P E = = σT 4 = 3. Koliku najve}u talasnu du`inu mo`e da ima svetlost da bi mogla da izazove fotoefekat kod aluminijuma. Kolika se energija izra~i sa ove lopte za vreme 1000 s? Loptu smatrati apsolutno crnim telom.brroj radioaktivnih atoma u po~etnom momentu vremena.9 x 10-3 mK T-? -8 2 4 σ = 5.? h = 6. Kolika treba da je temperatura crnog tela da bi se njegov maksimum emisione mo}i nalazio na gornjoj granici vidljivog spektra.54 ⋅ 103 2 . gde je N0. Dato: Odrediti: T = 400 K E-? -8 2 4 σ = 5. Kolika je snaga zra~enja apsolutno crnog tela po jedinici povr{ine.snaga zra~enja po jedinici povr{ine.82 ⋅ 103 K . ~iji izlazni rad je 3 ev ? Dato: Odrediti: -19 Ai = 4.1 m E Re{enje: E = σT 4 odnosno E = 0 = σT 4 . m S 2.67 x 10-8 W/m2K4 Re{enje: Energija zra~enja. RE[ENI ZADACI 1.1 ⋅ 10− 7 m .Broj radioaktivnih (neraspadnutih) atoma smanjuje se sa vremenom t po zakonu (zakon radioaktivnog raspadanja) N = N 0e − λt . λ Ai λ λ . Kako je E .67 x 10 W/m K t = 1000 s. Ako je broj neraspadnutih jezgra za vreme t jednak N to je broj raspadnutih jezgra od po~etnno raspada pa do tog vremena N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .2kJ .67 x 10 W/m K λmax = 760 nm b b Re{enje: Iz Vinovog zakona λmax = . za koji je λg = λmax = 760 nm ? Dato: Odrediti: b = 2.8 x 10 J λmax .693 − λt to je N = N 0e = N 0e T T= = Vreme `ivota τ radioaktivnog raspada je recipro~na vrednost konstante raspadanja. 3. Kako je period poluraspada (vreme za koje se raspadne polovina broja jezgara) t ln 2 − ln 2 0. ako je njegova temperatura 500 K ? Dato: Odrediti: T = 500 K E-? σ = 5. sledi da je T = = 3.1 m naalazi se na temperaturi 400 K.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s c c Re{enje: Kako je izlazni rad Ai = hν max = h ⇒ λ = h = 4. prema [tefan-Bolcmanovom zakonu je E = σT 4 . Lopta polupre~nika 0. tj. Odavde sledi da je izra~ena energija St 4 E0 = σStT = 18.

Izlazni rad elektrona iz cezijuma je 1. to je λ0 = hc/E. Koliki je apsolutni indeks prelamanja ove svetlosti? Dato: E = 3.6 x 10-19 J. sledi da je 2 v= 2(h c λ − Ai ) m = 6. Dato: Odrediti: -31 m = 9.1 x 10 kg λ-? h = 6.07 x 10-7 m .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Kako je c = λ0ν i v = λν gde je λ0 -talasna du`ina svetlosti u vakuumu.8 x 10-7 m ? Dato: λ = 880 nm h = 6. Masa elektrona u mirovanju je m0 = 9. v = 6 x 106 m/s m0 h Re{enje: Po de Broljevoj relaciji λ = gde je m relativisti~ka masa m = . m0v .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Kolika je brzina fotoelektrona koji izle}u iz cezijuma kada se on osvetli laserskom svetlo{}u talasne du`ine 589 nm? Dato: Ai = 1.51 ⋅ 10− 36 kg . Koliko je talasna du`ina elektrona ~ija je brzina 6 x 106 m/s ?.? Re{enje: Iz Ajn{tajnove relacije E f = m f c 2 i Plankovog zakona E=h c λ ⇒ mf = h = 2. Odrediti: mf .3 x 10-19 J h = 6. λc 8. λ = 589 nm.1 x 10-31 kg. Talasna du`ina zelene svetlosti u glicerinu je 4.48 7.1 x 10-31 kg Odrediti: v-? Re{enje: Iz Aj{tajnovog zakona za fotoelektri~ni efekat hγ = Ai + mv 2 . λ = 407 nm Odrediti: n-? Re{enje: Apsolutni indeks prelamanja je n = c/v.6 x 10-19 J h = 6. λ talasna du`ina u posmatranoj sredini).5. Kolika je masa fotona infracrvene svetlosti talasne du`ine 8. Otuda je n = hc/λE = 1.23 ⋅ 10−10 m . a enegija jednog fotona ove svetlosti 3. to je n = λ0/λ. Kako je v << c mv v2 1− 2 c h to je m = m0 . pa je λ = = 1.24 ⋅ 105 m .3 x 10-19 J. Kako je energija fotona E = hc/λ0 .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. s 6. me = 9.

35 x 10-11 1/s to je period poluraspada T = ln2/λ = 1617 godina. 13. sledi da je U = = 602V . 12.67 ⋅ 1021 M Kako je konstanta radioaktivnosti λ = A/N = 1. ako se zna da je aktivnost njegove mase od 1 g 36 x 109 Bq ? Molarna masa radijuma je M = 22. Odrediti talasne du`ine prve. Koliki je period poluraspada radijuma.3 x 10-11 m. s jedne. Re{enje: Kako je ukupna energija elektrona na 2 4 k me 1 1 ⎞ ⎛ 1 En = − 2 2 = −C 2 = 13.6 x 10-2 kg/mol.9.02 x 1023 1/mol T-? A = 35 x 109 Bq m=1g m Re{enje: Broj atoma u koli~ini radijuma mase 1 g je N = N A = 2. Kolika je ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti elektrona u atomu vodonika? Dato: e = 1. n = 2 Odrediti: E-? Re{enje: Ja~ina elektri~nog polja na drugoj orbiti je E = k Borove orbite r2 = q2 . Hβ i Hγ Balmerove serije u vidljivom delu spektra atoma vodonika Dato: Odrediti: n=2. 2 2 C n r1 h2 2 n = r1n 2 .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s.94 ⋅ 10−19 J 2h n n m ⎠ ⎝n orbiti rn data kao .6 x 10-19 C k = 9 x 109 Nm2/kg2 c = 3 x 108 m/s. Kolikom Re{enje: kako je rad sile elektri~nog polja jednak kineti~koj energiji eU = uzimaju}i u obzir de Broljevu relaciju λ = mv 2 . 2meλ2 mv 10.1 x 10-31 kg h = 6. da je λ λ n m (Hα) = 656 nm. Talasna du`ina elektrona koji se koriste u elektronskom mikroskopu je potencijalnom razlikom se ubrzavaju elektroni? Dato: m = 9. λ (Hβ) = 486 nm i λ (Hγ) = 434 nm. a r1 = 5. λ(Hβ). posle zamene datih podataka.2 ⋅ 1010 .6eV ⎜ 2 − 2 ⎟ = 12eV = 1. λ(Hγ) .1 x 107 1/m 1 1 1 Re{enje: Iz Balmerove formule = RH ( 2 − 2 ) sledi. Odrediti energiju fotona emitovanog pri prelazu elektrona u atomu vodonika sa tre}e na prvu orbitu.? R = 1. i 2 h h2 s druge strane. Dato: Odrediti: NA = 6. λ = 10-12 m Odrediti: U-? 10-12 m. Kako je r2 polupre~nik druge 2 r2 E= ke N = 3. to je kme2 11. druge i tre}e spektralne linije (Hα.m=3 λ(Hα) .

? .1 ⋅ 10−19 J . Koliko se promeni energija elektrona u atomu vodonika. ako atom emituje foton talasne du`ine 4.?. atom vodonika emituje svetlost talasne du`ine 4.86 x 10-7 m ? Dato: Odrediti: λ = 486 nm E-? h = 6. Konstante re{etke je 5 x 10-4 m. Na}i najve}u i najmanju talasnu du`inu u vidljivom delu spektra atoma vodonika. ⎛1⎞ R⎜ 2 ⎟ ⎝2 ⎠ 16. ϕ = 41 o = 0. {to 1 odgovara najmanjoj talasnoj du`ini λmin = = 3. λmin . da bi se spektralne linije u spektru petog reda mogle videti pod uglom 41 o ? Dato: n=2 d = 5 x 10-6 m k = 5. ⎛1 1⎞ R⎜ 2 − 2 ⎟ ⎝2 3 ⎠ Najve}a energija emituje se pri prelazu elektrona iz beskona~ne orbite n = ∝ na drugu (n=2). {to odgovara zra~enju sa najve}om talasnom du`inom 1 λmax = = 6. Pri prelazu elektrona sa neke orbite na drugu. c Re{enje: Promena energije atoma je ∆E = h = 4. Na}i kvantni broj nepoznate orbite. Dato: Odrediti: λmax .72 rad Odrediti: nk .65 ⋅ 10− 7 m . talasna du`ina emitovanog zra~enja je 1 1 1 = RH ( 2 − 2 ) 2 λ m Najmanja energija emituje se iz atoma vodonika pri prelazu elektrona sa tre}e (m = 3) na drugu orbitu (n = 2). Dato: Odrediti: n=2 nk .1 x 10-7 1/m λ = 434 nm 1 1 1 1 Re{enje: Iz izraza = RH ( 2 − 2 ) sledi da je m = = 5.1 x 10-7 1/m Re{enje: Prema Balmerovoj formuli za n = 2.? R = 1.? n=2 R = 1. λ 15. 1 1 λ n m − n 2 λR 17. Sa koje orbite treba da pre|e elektron na drugu orbitu.14.65 ⋅ 10− 7 m .625 x 10-34 Js c = 3 x 108 m/s. Na difrakcionu re{etku pada normalno snop svetlosti iz razre|ene cevi napunjene vodonikom.34 x 10-7 m.

d sin α 1 1 sledi λ = .6748 x 10-27 kg mj = 33. 1 k 1 1 k − − n 2 λR n 2 d sin α 18. Odrediti: ∆m . odnosno ∆N = N 0 (1 − e ) . Odrediti broj raspadnutih atoma iz 10 mg datog radioaktivnog elementa za 10 h.8 h t = 10 h. gde je N0-broj neraspadnutih atoma u po~etnom vremenu u 1 mg.Re{enje: Iz formule za odre|ivanje difrekcionog maksimuma kod opti~ke re{etke d sin α = kλ . to masa m sadr`i broj atoma N0 = nNA = mNA/M. Dato: mp = 1. S toga je: ∆N = N A (1 − 2 ) = 9. M 20. Konstanta radioaktivnog raspada mo`e se 1 N0 1 N0 odrediti iz formule N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .693/λ. ∆m = 2. N broj neraspadnutih atoma posle isteka vremena t.8 h. e ∆N − N 0 t lg e ∆N − N 0 0. Dato: t = 1 dan N0 = 106 : ∆N = 1.693 = 3. Period poluraspada natrijuma je 14.6724 x 10-27 kg mn = 1. odnosno λ = lg .75 x Odrediti: T-? Re{enje: Period poluraspada radona je T = 0. 10-28 kg.3 ⋅ 1018 atoma .3 ⋅ 105 s .6724 x 10-27 kg mn = 1. s obzirom na podatke. Radioaktivni natrijum 11 Na 24 raspada se uz emisiju β-~estica. Kako je iz Balmerove formule m = to je m = = 3.6748 x 10-27 kg mj = 33. m = 10 mg Odrediti: ∆N . Odrediti period poluraspada radona 105 atoma. Dato: T = 14.? Re{enje: Defekt mase je ∆m = Zm p + ( A − Z )mn − m j pa je. Period poluraspada je T = λ 21.1888 x 10-27 kg Odrediti: Ev .75 x 105 86 − ln 2 t T Ra 222 ako se za jedan dan od 106 atoma raspadne 1.1888 x 10-27 kg 10 Ne 20 .? . Odrediti defekt mase jezgra atoma neona Dato: mp = 1. Odatle je λt = .83 x 19. Na}i energiju veze izotopa litijuma 3 Li 7 . gde je M molarna masa t − m T natrijuma. Kako se u 1 molu sadr`i broj atoma jednak Avagadrovom broju .? Re{enje: Broj raspadnutih atoma za vreme t je N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) .

Kolika bi se oslobodila energija kada bi spajanjem protona i neutrona nastao helijum 2 He 4 mase 1g? Dato: mp = 1. M 25. 17 Odavde sledi da je A = 17 i Z = 8 odnosno dobija se element (izotop kiseonika). a to je izotop bora 4 24.1 x 102 K? (Rez: 9.6724 x 10-27 kg mn = 1. sledi da je 11 5B . Kojoj talasnoj du`ini odgovara maksimum emisione mo}i crnog tela na temperaturi 3. 8O 23. ZADACI ZA SAMOSTALNI RAD 1. 4 22.85 x 105 s. Pri nuklearnoj reakciji neutrona sa jezgrom izotopa azota 4 N 14 obrazuje se nepoznati element i α -~estica. to je: 14 + 4 = 1 + A i 7 + 2 = 1 + Z. Za vreme t = 5 dana raspadne se 80 % po~etnog broja nekog radioaktivnog elementa.8 Re{enje: Kako je broj raspadnutih atoma zadatka da je ∆N/N = 0. Pri nuklearnoj reakciji α-~estice sa izotopom azota proton.Re{enje: Energija veze je Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 . pa je nastali element izotop bora . Napisati reakciju i odrediti nepoznati element. N 14 obrazuje se nepoznati element i Re{enje: [ema ove nuklearne reakcije je 4 N 14 + 2 α 4 ⇔ Z X A +1p1 . Kako zbir masenih brojeva i naelektrisanja na levoj i desnoj strani reakcije mora biti jednak. gde je c brzina svetlosti. Koliki je period poluraspada T ? Dato: t = 5 dana ∆N/ N0 = 0. to je ukupna oslobo|ena energija E = NEV = mN A ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 = 7. to je posle zamene podataka Ev = 6. Odavde je T = 1.001 kg Odrediti: E-? Re{enje: Pri reakciji spajanjem dva protona i dva neutrona u jezgro He oslobo|ena energija jednaka je energiji veze Ev = ∆mc 2 = ( Zm p + ( A − Z )mn − m j )c 2 .201 x 10-12 J. Napisati reakciju i odredidti nepoznati element.8 = 1 − e − t ln 2 T Odrediti: T-? N 0 − N = N 0 (1 − e − λt ) to je. N 14 + 0 n1 ⇔ Z X A + 2 α 4 .8 . .6748 x 10-27 kg mj = 33. ako se iskoristi uslov .1888 x 10-27 kg m = 0. 0.11 ⋅ 1011 J . Kako je broj jezgara u datoj masi N = mNA/M. Re{enje: [ema reakcije je naelektrisanja. Po zakonu odr`anja masenih brojeva i A = 11 i Z = 5 . Kako je za 3 Li 7 Z = 3 i A = 7.36 x 10-6 m).

da bi njegova masa bila jednaka masi elektrona u miru? (Rez: 8. Kolika je energija kvanta svetlosti talasne du`ine 400 nm? (Rez: 5 x 10-17 J) 3.67495 x 10-27 kg.14 x 10-12 J) 10. (Rez: 1. ako je talasna du`ina svetlosti koja jo{ mo`e da izazove fotoefekat 297 nm. mj = 5.2.67265 x 10-27 kg. (Rez: 434 nm). (Rez: 4. 13.56 eV.81 eV) 8. Odrediti talasnu du`inu koja odgovara tre}oj spektralnoj liniji u vidljivoj oblasti spektra atoma vodonika. Koji element nastaje od 92U 238 posle emisije tri alfa . Pomo}u GM-broja~a ustanovljeno je da aktivnost mase 1 kg urana 238 iznosi 11. Kolika je talasna du`ina elektrona ubrzanog potencijalnom razlikom 51 V? (Rez: 1. ako se nalazi na drugoj orbiti. Atom vodonika preveden je iz osnovnog u pobu|eno stanje odre|eno glavnim kvantnim brojem 2. Na}i talasnu du`inu emitovanog svetlosnog zra~enja.~estice ( −1 β 0 ) ? (Rez: 88 Ra 226 ). (Rez: 486 nm) 12.2 x 1. Koliki je izlazni rad elektrona za tantal.41 x 10-19 J) 11. Odrediti ukupnu energiju elektrona u atomu vodonika. (Rez: 5.72 x 10-10 m) 6.5 x 103 Bq. Na kojoj orbiti atoma vodonika elektron ima brzinu 734 km/s ? (Rez: n = 3) 7. Koliku energiju treba da ima foton. 1. Izra~unati energiju veze tricijuma ( 1 H 3 ). ukupna energija elektrona u atomu izmenila se za 2. Pri emisiji fotona iz atoma vodonika.1 x 10-15 J) 5. .6 x 10-19 J). ako se zna da je: mn = 1. 4. Kolika je konstanta radioaktivnog raspada i period poluraspada? (Rez: 4.55 x 10-18 s-1. Kolika je energija utro{ena za ovo pobu|ivanje? (Rez: 9. mp = 1.00992 x 10-27 kg i c = 3 x 108 m/s.62 x 1017 s) 9.~estice ( 2α 4 ) i dve beta .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful