P. 1
Gradjansko Pravo.doc (i Kolokvijum

Gradjansko Pravo.doc (i Kolokvijum

|Views: 826|Likes:
Published by Radica Nedeljkovic

More info:

Published by: Radica Nedeljkovic on Aug 02, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/27/2013

pdf

text

original

1

1. GRADJANSKO PRAVO
Termin “gradjansko pravo” je nastao kao prevod rimskopravnog izraza “ius civile”.U sirem smislu termin “ius civile” podrazumijeva pravo gradjana,tj.Rimljana.U uzem smislu “ius civile” je dio rimskog carstva koji obuhvata tradicionalne izvore:Zakon 12 tablica,zakone koje je donosila skupstina I njihova tumacenja. Umjesto termina “gradjansko pravo”u nekim zemljama su u upotrebi I termini civilno pravo,privatno pravo i imovinsko pravo.U nasoj zemlji cesto se gradjansko pravo naziva I privatno pravo. U 18 vijeku gradjansko pravo cine sledeci djelovi:opsti dio,stvarno pravo,obligaciono pravo,porodicno pravo i nasljedno pravo.Gradjansko pravo je porodica pravnih grana (stvarno pravo,obligaciono,nasljedno i pravo intelektualne svojine). Imovinsko pravo je dio privatnog prava koji uredjuje imovinska subjektivna prava.Termin imovinsko pravo cesto se koristio kao zamjena za termin gradjansko pravo.Posljednjih decenija gradjansko pravo karakterisu 3 procesa:socijalizacija,moralizacija i komercijalizacija. -Sustina socijalizacije gradjanskog prava je u tome sto se postepeno naglasak premjesta sa individualnih interesa na drustvene interese.Socijalizacija prava dovela je do znacajnih uticaja na zakonodavstvo a time i na pravnu praksu. -Moralizacija gradjanskog prava je process cija je sustina u prozimanju etickih I pravnih pravila pri stvaranju,primjeni I naucnom tumacenju gradjansko pravnih normi.Cilj ovog procesa je zastita slabijih I sankcionisanje bezobzirnog,malicioznog,skodljivog I sikanoznog vrsenja prava.Tako pravila morala u neku ruku postaju izvor gradjanskog prava. -Komercijalizacija gradjanskog prava podrazumijeva prodiranje principa trgovinskog prava u gradjansko pravo. Imovinsko pravni odnosi su:obligaciono pravo,stvarno pravo,stvarno pravni odnosi I nasledno pravni odnosi.

2. PREDMET GRADJANSKOG PRAVA
Gradjanskim pravom se uredjuju raznovrsni odnosi.Ti odnosi mogu biti imovinski ili neimovinski.Najbrojniji su imovinski odnosi.Takvi gradjansko pravni odnosi spadaju u gradjansko imovinsko pravo.Medjutim postoje gradjansko pravni odnosi koji imaju neimovinsku prirodu.Oni spadaju u neimovinsko gradjansko pravo. U gradjansko pravo ubrajamo: norme obligacionog prava,stvarnog prava,porodicnog prava,nasljednog prava I opste norme koje vaze za sve navedene norme-Opsti dio gradjanskog prava. Opsti dio gradjanskog prava je dio koji sadrzi pojmove,norme,institute koji su zajednicki za neke ili sve djelove gradjanskog prava (za stvarno,obligaciono I nasledno).Glavni sastojci opsteg dijela su:izvori prava,fizicka I pravna lica,subjektivna prava,imovina,pravne cinjenice,zastupnistvo,vrsenje I zastita prava. Obligaciono pravo je sastavni dio gradjanskog prava.Normama ovoga prava se uredjuju obligacioni odnosi.U sirem smislu ovaj pojam obuhvata I privredno pravo.Izvori obligacija su:ugovori,delikti,jednostrane izjave volja I poslovodstvo bez naloga.Za razliku od nasljenog prava normama obligacionog prava uredjuje se pravni promet inter vivos.Ove norme posebno uredjuju sledece odnose:osnovna nacela,nastanak,dejstvo,prestanak,opsta pravila pojednih izvora obligacija I pravila o pojedinim obligacionim ugovorima.

2 Stvarna prava su zakonom odredjena I zasticena prava njihovih imalaca da neposredno vrse pravnu vlast nad pojedninacno odredjenim stvarima uz mogucnost da je suprostave trecim licima.Stvarna prava se dijele na: -stvarna prava koriscenja.Tipicna prava koriscenja su:pravo svojine I stvarna prava na tudjim stvarima. -stvarna prava garancije.Prava garancije su:zalog,hipoteka I fiducijarna svojina. Nasljedno pravo je dio gradjanskog prava.Nasljedno pravo podrazumijeva ovlascenja odredjenog lica na osnovu normi objektivnog nasljednog prava,To su prava koja proizilaze iz zaostavstine ostavioca (pravo nasledja I pravo na nasledje). Porodicno pravo predstavlja sistem normi kojima se uredjuju licni I imovinski odnosi izmedju clanova porodice a koji pretezno proizilaze iz braka I srodstva.Licni odnosi predstavljaju primarni element porodicnopravnih odnosa a imovinski odnosi pretezno sluze ostvarenju licnih prava I interesa u tom odnosu.Porodicno pravo se dijeli na 3 dijela:bracno pravo,roditeljsko pravo I starateljsko pravo.

3.METOD GRADJANSKOG PRAVA
Metod gradjanskog prava je misaoni logicki postupak kojim se gradjansko pravne norme formulisu,saznaju,primenjuju ili naucno ispituju.Za najveci broj situacija vaze nacelau kojima se ovaj metod izrazava.To su nacelo ravnopravnosti,autonomije volje,prometljivosti I imovinske sankcije. Pravna tehnika je naziv za metod formulisanja normi,a metod saznanja naziv za tumacenje gradjanskopravne norme I popunjavanje pravnih praznina.Pravna tehnika podrazumijeva prethodna znanja o pojmu,definicijama,iskazu,strukturi propisa,pravnom I svakodnevnom jeziku,ciljevima propisa,drustvenih odnosa,pozitivnog prava itd. Tumacenjem se utvrdjuje sadrzina gradjanskopravnih normi.Postoje vise metoda tumacenja:jezicki (gramaticki,dogmatski),ciljni (teleoloski).sistematski,genetski,istorijsko-socioloski,uporednopravni,logicki,shodno ustavu itd.Postoje mnoge skole koje su davale prednost nekoj od ovih metoda.Najpoznatije skole su:gloastori,postglosatori,humanisticka jurisprodencija,usus modernus pandectarum,skola prirodnog prava,istorijska pravna skola,socioloska skola,psihologizam itd. Strane u gradjansko pravnom odnosu su stavljene u jednaki polozaj saglasno nacelu jednakosti stranaka I ravnopravnosti njihovih volja.Tako npr.kod ugovora o kupoprodaji prodavac I kupac su ravnopravni.Radi se o kordinirajucem polozaju stranaka,za razliku od administrativnog prava gdje vazi nacelo subordinacije. Autonomija volje je nacelo po kome je individualna volja osnov zasnivanja ili uredjenja pravnih odnosa u gradjanskom pravu.Pravni teoreticari koji tvrde da je volja pojedinca osnov prava zastupaju stanoviste da gradjansko pravo pociva na 4 stuba:sloboda licnosti,sloboda svojina,sloboda testamentarnog raspolaganja I sloboda zakljucivanja ugovora. Po zakonu I obligacionim odnosima strane u obligacionim odnosima su slobodne u granicama prinudnih propisa javnog poretka I dobrih obicaja da svoje odnose urede po svojoj volji.Ovo je osnovno nacelo zakona kojim se propisuje zabrana ugovaranja obligacionoh odnosa kojim bi se povrijedili imperativni propisi zakona kao I drugi propisi takvog karaktera. U ugovornom pravu svaka od strana je slobodna da zakljuci ili ne zakljuci odredjeni ugovor da ga zakljuci sa licem sa kojim hoce I pod uslovima koji su saglasno I slobodno odredjeni.U nasljednom pravu autonomija volje posebno se manifestuje preko namjere za sacinjavanje testamenta.Bez ove namjere zavjestavaoceva izjava volje ne moze stvoriti punovazan testament.U stvarnom pravu autonomija volje

3 posebno dolazi do izrzaja kod prava svojine: vlasnik moze u granicama zakona da svoju stvar drzi da je upotrebljava ili da njome raspolaze. Subjektivna gradjanska prava su po pravilu prenosiva prava.Podobnost gradjanskih prava je da su ona prometna.Medjutim nijesu sva subjektivna prava u pravnom prometu.Tako npr.neprenosiva gradjanska prava su ona koja su vezana za licnost imaoca. Sankcija je vid pravno organizovane prinude koja se vrsi nad licem kako bi se licna dobra ili imovina drugog lica doveli u ono stanje kakvo je bilo prije ugrozavanja ili povrede prava.Sankcije gradjanskog prava mogu biti razlicite.Neke se radi preventivnog djelovanja preduzimaju prije nastanka stete a drugima se ublazavajuili otklanjajustetne posledice.Neke se usmerene na zastitu materijalnih dobara I zastitu dobara licnosti.Neke obavezuju stetnika na povracaj oduzetog a druge na novcano obestecenje.Gradjansko pravne sankcije mogu biti izrecene samo odgovornom licu.Po tome se razlikuju od preventivnih mjera u gradjanskom pravu koje se preduzimaju nezavisno od odgovornosti.Sankcija u gradjanskom pravu je pretezno imovinske prirode.Najcesce podrazumijeva naknadu prouzrokovane stete.Naknada stete moze biti naknada imovinske ili naknada neimovinske stete.Pored naknadne stete sud moze izreci I druge sankcije kao sto su:povracaj u predjasnje stanje,zabrana povracaja u predjasnje stanje,oduzimanje predmeta u korist nadlezne opstine,stavljanje van pravne snage pravnog posla itd.

4.PRIVATNO I JAVNO PRAVO
Privatno pravo je oblast pravnog sistema koja se razlikuje od pravne oblasti javnog prava.Dioba prava na javno I privatno potice iz antike.Poznato je Ulpijanovo mjesto iz Justinijanove kodifikacije:javno pravo je ono pravo koje se tice rimske drzave a privatno koje se tice pojednih koristi.O odnosu javnog I privatnog prava postoje mnoge teorije. Po prvoj teoriji javno pravo stiti javni interes a privatno sluzi ostvarenju privatnih interesa. Po drugoj teoriji javno pravo podrazumijeva odnos u kome ucestvuje drzava a privatno pravo uredjuje odnose izmedju privatnih lica. Po trecoj teoriji javno pravo podrazumijeva ucesce imaoca vlasti sa subordinirajucim odnosom prema drugoj strani dok privatno pravo promovise odnose ravnopravnosti. Po cetvrtoj teoriji javno pravo podrazumijeva odnos u kome je nuzno ucesce javnopravnog subjekta a ostali odnosi su privatnopravni. Po petoj teoriji javno pravo cine imperativne a privatno pravo dispozitivne norme. Medjunarodno privatno pravo je grana unutrasnjeg prava koja uredjuje gradjanskopravne odnose sa elementom inostranosti.U sastav ove grane prava ulaze norme koje za predment imaju sukob zakona,sukob jurisdikcije,pravni polozaj stranaca I drzavljanstvo.Ove norme su specificne po svom predmetu,metodu I nacinu donosenja I sprovodjenja odluka.Ova pravila nijesu medjunarodna.

5.UPOREDNO GRADJANSKO PRAVO
Uporedno gradjansko pravo je uporedno pravno vazece gradjansko pravo raznih zemalja.Primjena uporednopravnog metoda je od izuzetnog znacaja.Primenjujuci ovaj metod neminovno dolazi do prodora socijalnih I kulturnih ustanova drugih zemalja u nacionalno zakonodavstvo sto je dobrodoslo I pozeljno.U zavisnosti od srodnosti svi pravni sistemi se dijele u odredjene pravne krugove kao sto su romanski,germanski,angloamericki,nordijski I islamski.Uobicajeno je da se govori o 4 funkcije uorednog gradjanskog prava. Prva funkcija je da pruzi material zakonodavcu za bolja resenja odredjenih problema.

Treca funkcija je sluzenje nastavi na univerzitetima I pravnim fakultetima. 6.U okviruovog prava razlikuju se primarno I sekundarno evropsko pravo.akata koji ne spadaju u navedene kategorije.Pored prava evropske unije u evropsko pravo u sirem smislu spadaju I prava medjunarosnih evropskih organizacija kao sto su:Savjet Evrope.4 Sustina druge funkcije je u tome sto je uporedno pravo instrument za bolje tumacenje prava.Evropski parlament).stvaranjem novog privatnog prava. Sekundarno evropsko pravo cine norme koje donose organi EU (Savjet.izjednacavanjem prava drzava clanica i 2. Stvaranje privatnog prava nastaje: 1.stavova I preporuka 5. Cetvrta funkcija je pomagnje u ostvarivanju I izjednacavanju prava na medjunarodnom nivou.Evropska komisija.ogranicavanjem privatnog prava 2.odluka 4. U evropskom privatnom pravu preovladavaju norme obligacionog prava.kao I norme trgovinskog prava I prava trzisne utakmice. Odluke su pojedinacni akti koji su upravljeni drzavama clanicama ili pojedincima.prava intelektualne svojine.uredbi 2.Evropsko privatno pravo djeluje na privatno pravo pojedinih drzava na dva nacina: 1.Ovo pravo cine privatno pravna pravila evropskog prava u uzem smislu. Primarno evropsko pravo cine norme ugovora evropskih drzava kojima su one kreirale svoje zajednice a potom I evropsku uniju. U uzem smislu termin evropsko pravo podrazumijeva pravo evropske unije. Preporuke I rezolucije po pravilu nijesu pravno obavezujuci akti.Organi evropske unije donose sekundarne norme u obliku: 1.Ova pravila su obavezna u svim drzavama clanicama.Norme evropskog prava imaju nadnacionalni karakter.Ono se radjana osnovu normi primarnog prava.To su akti opsteg karaktera koje su za drzave clanice obavezne u cjelosti. Ogranicavanje privatnog prava moze se vrsiti neposrednim ogranicavanjem subjektivnih prava ili neprimenjivoscu normiprivatnog prava odredjene drzave zbog prevage prava zajednice. U okviru evropskog prava u uzem smislu mozemo govoriti I o evropskom privatnom pravu u uzem smislu.Evropska zona slobodne trgovine itd.EVROPSKO PRIVATNO PRAVO U sirem termin evropsko pravo podrazumijeva prava svih evropskih medjunarodnih organizacija.Evropsko pravo ubraja se I obicajno medjunarodno pravo I opsta pravna nacela koja su zajednicka drzavama clanicama kao I ona koje je evropski sud razvio na osnovu primjene propisa zajednice. .Zapadnoevropska unija.Dalji razvoj privatnopravnih normi evropskog prava pospjesen je tumacenjem od strane evropskog suda.izjednacavanjem radi nastanka vazeceg privatnog prava na nivou zajednice. Uredbe imaju slicnu ulogu zakona u pojedinim drzavama.Organizacija za Evropsku bezbjednost I saradnju. Smjernice su takodje akti opsteg karaktera koji se donose radi uskladjivanj pravnih poredaka drzava clanica u pogledu onih pitanja koje smjernice uredjuju.smjernica 3.Najveci dio normi evropskog privatnog prava izvire iz akata sekundarnog evropskog prava.

Opsti imovinski zakonik za Crnu Goru.profesor slovenskog prava na univerzitetu u Odesi.obuhvata:opsti dio gradjanskog prava.Obligacioni zakonik obuhvata:opsti I posebni dio obligacionog prava.procedularni.Ovaj dio sadrzi osnovne pravne institute obligacionog.porodicno I nasljedno pravo.obligaciono.Austrija 1787.Termin gradjanska kodifikacija se koristi kao sinonim za gradjanski zakonik ali I da bi se se njime oznacio process izrade gradjanskog zakonika.sloboda ugovaranja itd.Gradjanski zakonik od 1907 god.Njegov tvorac je Valtazar Bogisic poligota.Srpski.Radjen je pod velikim uticajem ideja Francuske revolucije kao sto su:licna sloboda.Ovaj posljednji je najvazniji sadrzi cak 17 000 paragrafa.Ovaj zakonik predstavlja skraceni prevod Austrijskog gradjanskog zakonika.Sardinija 1723.porodicnog I nasljendog prava.Predstavlja kodifikaciju gradjanskog ustavnog.ukljucujuci I porodicno.pomorski itd.krivicni. U toku 17 I 18 vijeka uporedo sa stvaranjem homogenih I jakih drzava donose se prvi gradjanski zakonici:Danci 1683.svojina kao sveto I zakonom zasticeno pravo.Ovaj zakonik sadrzi samo stvarno I obligaciono pravo.Njemacki.Bavarski 1756.Poslije rata saglasno zakonu o nevaznosti pravnih propisa donijetih prije 6 aprila 1941 god I za vrijeme neprijateljske okupacije bila je moguca primjena pravnih pravila iz tog aborgiranog propisa.stvarno pravo.Terminom opsti Bogisic je htio potencirati primjenjivost zakonika na sve imovinsko pravne odnose za koje nijesu donijeta posebna pravila. Srpski gradjanski zakonik je donijet 1884 god.stvarnog. Najpoznatiji medju svim tim kodifikacija je Francuski gradjanski zakonik od 1804 god.Svedski 1734.Ovaj zakonik sadrzi 1502 paragrafa.Gotovo 70 % odredaba Austrijskog gradjanskog zakonika 1986 god imalo je sadrzinu teksta iz 1811 god.stvarno pravo sa nasljednim pravom I jednim dijelom obligacionog prava:zajednicke odredbe licnog I stvarnog prava I dio koji obuhvata djelove obligacionog I stvarnog prava.Uporedna zakonodastva imaju brojne kodekse:gradjanski.Sesti dioodnosi se na primjenu stranih zakona.Odlikuje se sazetim I kratkim normama kao I elegantnim tekstom.Sadrzi uvod I tri dijela:licno pravo.Italijanski gradjanski zakonik itd. Francuski gradjanski zakonik je donijet 1804 god.Zato se naziva imovinski. Opsti imovinski zakonik za Crnu Goru je donijet 1888 god.stvarno.Norveski 1685.administrativnog I kanonskog prava.Kao glavni propis primenjivao se sve do 2 svjetskog rata. Gradjanski zakonik je zakon kojim se u potpunosti uredjuje oblast gradjanskog prava.pod snaznim uticajem teorije prirodnog prava.Sadrzi 2385 paragrafa.GRADJANSKI ZAKONIK Medju svim zakonima prepoznaje se poseban tip zakona koji se naziva kodeks.Ovaj zakonik imao je veliki uticaj na kodifikacije u Turskoj I Linhestajnu .porodicno pravo I nasljedno pravo. Svajcarski gradjanski zakonik sastoji se od kodifikacije nazvane Gradjanski zakonik I obligacionog zakonika.5 7.Slijede Austrijski.Pruski Landreht 1794. Austrijski gradjanski zakonik je donijet 1811 god.Svajcarski gradjanski zakonik.obligaciono pravo.stvarna prava na pokretnostima I trgovinsko pravo. Njemacki gradjanski zakonik je donijet 1896 god a stupio je na snagu 1900 god.Njegovi djelovi su radjeni pod vidnim uticajem Gajeve institucione podjele.Sadrzi 950 paragrafa.Zancajan je po tome sto je uveo sistematiku pandeknog prava.Pod uticajem pandeknog prava sadrzi jednu novinu u odnosu na ostale kodifikacije 19 vijeka a to je opsti dio.Zakonik je podijeljen na 6 djelova:opsti dio.

Presuda se donosi uzimajuci u obzir cinjenicno stanje koje postoji u momentu zakljucenja glavne rasprave ili u momentu zakljucenja pripremnog rocista.porodicno I nasljedno.Pobornici ovog prava smatrali su da Justinijanovo I klasicno pravo predstavljaju dobru osnovu za savremeno pravo. 8.Sustina ove sistematike je u tome sto je pravo podijeljeno u 3 dijela I to na subjekte.1942 god.obligaciono.Sporovi najcesce nastupaju kada jedna strana osporava navode druge strane da izmedju njih postoji materijalnopravni odnos.Prvim se uredjuje organizacija.INSTITUCIONALNA SISTEMATIKA Prva sistematika vosi porijeklo iz Gajevih institucija.Najznacajniji je parnicni postupak.Kada postoji nesaglasnost subjekata o postojanju ili o sadrzini elemenata njihovog pravog odnosa onda se govori o gradjanskopravnom sporu.primjenu zakona.Pojavila se krajem 18 I pocetkom 19 vijeka.jusnaturalisticka i pandeksisticka.Gradjanskopravni spor moze biti aktuelan I latentan.6 Italijanski gradjanski zakonik stupio je na snagu 21. Prva knjiga zakonika sadrzi odredbe o fizickim I pravnim licima. Cetvrta knjiga sadrzi odredbe o ugovorima po pristanku.U njemu su regulisani gradjanskopravni I trgovacki odnosi.stvarno pravo. 9.Po ovoj sistematici gradjansko pravo je podijeljeno u 5 cjelina:opsti dio.njihove aktivnosti I uzajamni odnosi.Uvodne odredbe ovog zakonika sadrze:pravne izvore.polozaj procesnih subjekata. Subjekti obuhvataju statusno I porodicno pravo. Gradjansko procesno pravo podrazumijeva organizaciona I funkcionalna pravna pravila.vremensko vazenje.Izvrsila je snazan uticaj na Gradjanski zakonik Francuske I Austrije.U te postupke spadaju:parnicni.Sporovi se resavaju sudski ili vansudski. Treca knjiga sadrzi stvarno pravo. Stvari obuhvataju stvarno.Ova sistematika je u zakonodavstvu prvi put primenjena u Saskom gradjanskom zakoniku.SISTEMATIKA GRADJANSKOG PRAVA Sistematika gradjanskog prava podrazumijeva nacin sredjivanja gradjanskopravnih normi u vece cjeline na osnovu zajednicikh karakteristika I razlika medju njima.Zakonik ima 2999 clanova.izvrsni.Italijanski gradjanski zakonik ne sadrzi opsti dio. Peta knjiga sadrzi odredbe o radu.obligaciono i nasljedno pravo.sastav I nadleznost sudova.vanparnicni I stecajni. U sestoj knjizi su zadrzane odredbe o zastiti prava.To su:instituciona.stranaka I drugih ucesnika.analogiju I odredbe o medjunarodnom privatnom pravu.Postoje brojne sistematike gradjanskog prava ali su tri glavne s obziromm na ucestalost njihove primjene.a drugim se odredjuje polozaj suda. U drugoj knjizi se uredjuje nasljedno pravo I odredbe o poklonima.PANDEKSISTIKA Pandektna sistematika predstavlja cjelinu ciji su tvorci pandektisti.Normama gradjanskog procesnog prava uredjuje se struktura gradjanskog sudskog postupka.Njegovi najistaknutiji predstavnici bili su I pobornici .Srediste ovog dominantnog pravca u 19 vijeku bila je Njemacka.tumacenje propisa.GRADJANSKO PROCESNO PRAVO Gradjansko procesno pravo je sistempravnih normi koje za predmet imaju gradjanske sudske postupke.04. 10. 11. Tuzbe su u pocetku obuhvatale procesno a kasnije obligaciono pravo. Pandektistika je pravac koji je nastojao da u istorijskom I sistematskom obradom Justinijanove kodifikacije stvori neprotivrjecan sistem pozitivnog gradjanskog prava.stvari i tuzbe.

Nakon njih javljaju se glosatori koji su pisali sazeta objasnenja odredjenih rijeci. Izmedju 19 I 20 vijeka javljaju se pristalice skole slobodnog prava.Oni su stvorili niz pravnih pojmova. 14. U drugoj polovini 20 vijeka javlja se topicka jurisprudencija. Takodje u drugoj polovini 20 vijeka javlja se skola ekonomske analize prava.Zastupaju stav po kome pravnu prazninu treba popunjavati na osnovu slobodne ocjene. Od 13 do 16 vijeka pecat gradjanskopravnoj nauci dali su postglosatori.Thomasius i Francuz Domat.a neki od njih poput Vinsajda imali su posebne zasluge za stvaranje Njemackog gradjanskog zakonika.Glavni predstavnici su:Jering I Hek.Glavna zasluga ove skole je u tome sto su pravno sistematizovali brojne tekstove I izvore sto su se kriticki odnosili prema nesistematicnosti corpus iuris civilisa.Windsheis i Gierke.7 istorijsko-pravne skole.Wolf. Krajem 21 vijeka javlja se ciljna jurisprudencija.Glavni predstavnici su bili Francuzi Cujaz I Doneau.Posebno mjesto medju ovim pristalicama zauzimaju:Holandjanin Grotius.Nastala je kao reakcija na pojmovnu jurisprudenciju.Glavni predstavnici su bili italijani Bartolus i Baldus.Prirodno pravo cine ustaljena pravila koja vaze u svakoj zajednici I koja su imanentna prirodi covjeka.Glavni predstavnik je Njemac Viehveg.PRIRODNOPRAVNA SKOLA “JUSNATURALIZAM” Jusnaturalisticka sistematika potice od pobornika prirodnopravne skole.Predstavnici ove skole shvataju pravo kao sredstvo za ostvarenje interesa cilja prava.Sustina predstavnika ove skole je u tome sto smatraju da pravo izrazava logiku ekonomije.Pobornici ove skole favorizuju slobodu sudije od potcinjenosti slovu zakona I slobodu pravne nauke od nekriticnog tumacenja zakonskog teksta.ELEGANTNA JURISPRUDENCIJA Elegantan jurisprudencija ili humana jurisprudencija je pravac ciji su pobornici zasluzni za utvrdjivanje izvornog teksta Corpus iuris civilisa. 13.Predstavnici ove skole smatraju pravno misljenje kao topicko.Najveci pobornici ove skole su:Savingy.izraza I djelova teksta.Predstavnici prirodnog prava isticu kao glavni izvor .Posebna zasluga pobornika ovog usmjerenja je u tome sto su svojim ucenjima o pojedinim institutima znatno doprinijeli bastini gradjanskopravne nauke. 12.Sustina ove skole je u tome sto se favorizuje tumacenje zakonodavaca.Prirodno pravna skola favorizuje vjerovanje u postojanje jednog prirodnog prava koje proizilazi iz ljudskog razuma.Najznacajniji predstavnici su:Kuias I Donelus.Nakon donosenja Francuskog gradjanskog zakonika javljaju se pobornici zakonskog pozitivizma.Njemci Pufendorf. Krajem 18 vijeka u Njemackoj se javlja istoriskopravna skola koja pravo odredjuje kao spontani izraz istorijskog duha svakog naroda. U 17 vijeku javljaju se pobornici prirodno pravne skole. Nakon postglosatora u 16 vijeku javljaju se pobornici humanisticke jurisprudencije. NAUKA GRADJANSKOG PRAVA Poseban pecat razvoju gradjansko pravne nauke dali su rimski pravnici.USUS MODERNUS PANDECTARUS Usus modernus pandektarus je moderna.savremena primjena Pandekata I oznacava usmjerenja pravne nauke na pravicne pravne probleme.Njome je cjelokupno pravo razvrstano u 2 dijela:pravo koje se tice covjeka kao individue I pravo koje se odnosi na covjeka kao drustveno bice. 15.Glavni predstavnici ove skole su:Njemac Kontrovic I Austrijanac Erlih.

Uslovi za postojanje ugovora su: 1.To znaci da obaveze koje su preuzete njegovim zakljucenjem strane moraju izvrsiti.Po zakonu o obligacionim odnosima ugovor je zakljucen kad su se ugovorne strane saglasile o bitnim sastojcima ugovora.izmjeni ili prestanku pravnog odnosa. .POJMOVNA JURISPRUDENCIJA Pojmovna jurisprudencija je pravac u pravnoj nauci u kome dominira misljenje da je pravni sistem zatvoren sistem pravila.ISTORIJSKO PRAVNA-SKOLA Istorijsko pravna skola je u 19 vijeku stupila na ono mjesto koje je u 17 vijeku imala prirodnopravna skola.a to znaci utvrditi koje su njihove namjere.Najveca zasluga predstavnika ove skole je u tome sto su promovisali ideju ljudskih prava.Svojina je u pravnom smislu jedino nezavisno stvarno pravo koje imaocu omogucuje vrsenje najpotpunije pravne vlasti na stvari.Umjesto termina ugovor u upotrebi su I drugi termini a to su : sporazum.OSNOVNE USTANOVE GRADJANSKOG PRAVA Tradicionalno se govori o 3 osnovne ustanove gradjanskog prava a to su:ugovor.Ova skola favorizuje istorijski I pravni kontinuitet.shvatajuci ih kao prava urodjena covjekom.koje se krece iz nekog zatvorenog sistema iz kojih bi se dedukcijom izvlacila resenja za pravne probleme. UGOVOR Ugovor je saglasnost izjavljenih volja dva ili vise lica kojom se postize neko pravno dejstvo.Ovaj pravac je poseno afirmisan od sredine 20 vijeka.dogovor. Ugovor je zakon za strane (pacta sunt servanda).saglasnost volja ugovornih 4.Dejstvo se moze sastojati u zasnivanju.predmet ugovora 3.harmonican I spontan pravni razvoj. 18.osnov 5.pakt.naordni duh.da je zakljucen u odgovarajucoj formi.drzavu kao najvecu manifestaciju I organizaciju koju jedan narod moze stvoriti I koja postoji dok postoji narod. Zakljucenju ugovora moze prethoditi vodjenje pregovora ili sklapanje predugovora.Ugovor nastaje tako sto jedna strana uputi ponudu drugoj strani a ovaj izjavi da ponudu prihvata.Za zakljucivanje ugovora potrebno je da se ostvare uslovi za njegovo postojanje.TOPICKA JURISPRUDENCIJA Topicka jurisprudencija je pravac u pravnoj nauci cija je osnovna ideja topicka priroda pravnickog misljenja.svojina I testament.ustanovai pojmova uz mogucnost da se ovi hijerarhijski srede u piramidi.Predstavnici ove skole odredjuju pravo kao izraz ljudske prirode I razuma.Njegovi predstavnici polaze od pravnickog misljenja kao problemskog misljenja. 20. 17.8 ljudske spoznaje covjeci razum.Predstavnici ove skole smatraju da jepravno resenje sadrzano u normi pa ga logickom operacijom treba izvesti iz nje. Tumac ugovora treba da utvrdi cemu teze njihove volje. 19. Ugovor je osnovni izvor obligacija I akt slobodne volje koja dominira u pravnoposlovnim transakcijama.poslovna saglasnost 2. 16.pogodba itd.Testament je najaciosnov povezivanja na nasledje jer je slobodno testiranje privilegovano cak I u odnosu na zakon.konvencija.

TESTAMENT Testament je zakonom propisani oblika jednostrane strogo licne I opozive izjave volje odredjenog lica kojom odredjuje raspodjelu svoje imovine u slucaju smrti.da je koristi I da njome raspolaze u granicama odredjenim zakonom.Ostvarivanje prava svojine obezbedjuje svom titularu imovinsku sigurnost. Pravo svojine nije nista drugo nego pravni izraz tog prisvajanja I pripadanja.Testamentom se po pravilu raspolaze imovinom za slucaj smrti.formalne I neformalne.Ali strana koja je vodila pregovore bez namjere da zakljuci ugovor odgovara za stetu nastalu vodjenjem pregovora. U objektivnom smislu testament je isprava koja sadrzi izjavu posljednje volje zavjestaoca.pravni posao mortis causa (njegova djela nastupaju poslije smrti zavjestaoca) 2. 22.Odgovara za stetu istrana koja je vodila pregovore u namjeri da zakljuci ugovor pa odustane od te namjere bez osnovnog razloga I time drugoj strani prouzrokuje stetu. 21.od preduzeca do rada I ugovora. U zavisnosti od toga da li se mogu zakljuciti neformalno ili u odredjenoj formi ugovori se dijele na.Kao skup maksimalnih ovlascenja na jednoj stvari pravo svojine je pojam koji je imanentan svim drustvima. U zavisnosti od toga da li su licno svojstvo ili jedne ili objeo strana bili od odlucujuceg znacaja za njihovu saglasnost ugovori se dijele na:ugovore intuitu personae I ugovore zakljucene bez obzira na svojstva licnosti. U materijalnopravnom smislu testament je posljednja volja.jednostrani (nastaje I proizvodi dejstvo izjavom volje zavjestaoca) 4.9 Pregovori koji prethode zakljucenju ugovora ne obavezuju I svaka ih strana moze prekinuti kad god hoce. Testament je : 1.aleatorne I komutativne.slobodu odlucivanja u pogledu razlicitih mogucnosti koriscenja I raspolaganjaa I sticanje odredjenog drustvenog ugleda. U zavisnosti od toga da li se izvrsenje obaveze sastoji iz vise akata cinjenja ili propustanja ili od jednog akta ugovori se dijele na:ugovore sa trajnim izvrsenjem ugovora I ugovore na trenutnim izvrsenjem ugovora.pravni posao kod koga je iskljucivo svako zastupanje .SVOJINA Svojina je jedan od centralnih pravnih fenomena koji je povezan sa gotovo svim ustanovama gradjanskog prava:od porodice de nasljedjivanja.dobricni pravi posao (bez obzira na to da li se nasljednicima nalazu tereti ili ne) 3.Vlasnik ima pravo da svoju stvar drzai. Ugovori se dijele prema razlicitim kriterijumima I to: U zavisnosti od toga da li ugovor stvara obaveze samo za jednu ili obje ugovorne strane ugovori se dijele na :jednostranoobavezne I dvostranoobavezne.U pravna ovlascenja spadaju:pravo drzanja.pravo koriscenja I pravo raspolaganja. U zavisnosti od toga da li su se strane obavezale d ace u odredjenom roku zakljuciti ugovor ili su zakljucile ugovor koji je predstavljao cilj njeogovog prethodnog ugovora ugovori se dijele na:predugovore I glavne ugovore. U formalnom smislu testament je izjava volje data u zakonom propisanom obliku sa ciljem da izazove odredjene nasljednopravne posljedice. U zavisnosti od toga da li se u trenutku zakljucenju ugovora zna visina ugovornih obaveza obiju strana ugovori se dijele na. U zavisnosti od toga da li druga strana za ono sto dobija daje neku naknadu ili ne ugovori se dijele na:teretne I doborcine. U zavisnosti od toga da li su ih zakljucila fizicka ili pravna lica ugovori se dijele na:individualne I komunitativne.

Uredbe se mogu donositi po potrebi ili radi primjene zakona.Prava koja nastaju za subjekte opste norme su subjektivna gradjanska prava. Dispozitivna pravila uvjek sadrze klauzulu:”ako stranke nijesu drukcije odredile”.Zakonodavac se opredeljuje za imperativne norme po pravilu onda kada treba zastititi siri kolektivni interes.U materijalnom smislu-izvor prava podrazumijeva one drustvene cinioce koji uticu na stvaranje prava. -Prave dispozitivne nastaju sporazumom stranaka. Kodifikacija u sirem smislu podrazumijeva svako potpuno zakonsko uredjeivanje jedne pravne oblasti bez obzira na to da li je to ostvareno jednim ili sa vise zakonskih akata.U hijerarhiji pravnih akata ustav se pojavljuje kao najvisi pravni akt a zakon se postavlja na vrhu hijerarhije izvora odmah iza ustava.10 5.Stranka je pozvana da sama stvori normu pa ako ona ne iskoristi ovu malu zakonodavnu sansu onda automatski dolazi do primjene one dispozitivne norme koja je do tada sjedela u rezervi.Ponekad to radi I kada treba da zastiti pojedinacni interes.U uzem smislu ovaj pojam podrazumijeva uredjivanje neke oblasti prava jednim sveobuhvatnim zakonom. .Skup gradjanskopravnih normi predstavlja gradjansko pravo u objektivnom smislu.dok dopunske podrazumijevaju propise koji se primenjuju kao dopuna volje stranaka. 24. Izvori prava se razlikuju prema razlicitim kriterijumima.Prema kriterijumu nastanka I oblika gradjansko pravo moze biti nepisano I pisano.Pravni akti cija je snaga manja od zakona nazivaju se podzakonski pravni akti.odnosno pravna norma cija primjena zavisi od volje stranaka.formalni pravni posao 6.POJAM Izvori gradjanskog prava su opste pravne norme koje uredjuju gradjansko pravne odnose.jednostrano opoziv posao II – Glava Izvori gradjanskog prava 23. 26.ZAKON Zakon je pravni akt koji u hijerarhijskoj ljestvici pravnih akata dolazi odmah ispod ustava. Ius cogens-je prinudno pravo odnosno propis koji se mora primijeniti u odredjenoj situaciji I koji se ne moze mijenjati voljom lica na koje se odnosi.Zakon o obligacionim odnosima uglavnom zadrzi zakonske dispozitivne norme.Najvazniji podzakonski akti upravnih I izvrsnih organa su uredbe.UNIFIKACIJA I KODIFIKACIJA GRADJANSKOG PRAVA Unifikacija gradjanskog prava podrazumijeva donosenje jedinstvenih ormi gradjanskog prava u jednom zakonodavnom aktu koji bi vazio na odredjenoj teritoriji.To je pravni akt koji donosi zakonodavno tijelo po odredjenom zakonodavnom postupku. 25.Razlikuju se dvije vrste dispozitivnih normi:prave dispozitivne I dopunsko dispozitivne norme.IUS DISPOSITIVUM I IUS COGENS Ius dispositivum je dispozitivno pravo.Izmedju opstepravne norme I formalnih izvora prava stavljen je znak jednakosti.Kada se donosi jedinstveni zakonik unifikacija se najcesce poklapa sa kodifikacijom.Zakonodavac propisuje odstupanje od dispozitivne norme eksplicitno ili implicite.

SUDSKA PRAKSA U uzem smislu pod terminom “sudska praksa” podrazumijeva se istovjetno resavanje svih istovrsnih slucajeva od strane svih ili bar najvisih sudova.imovinska.licna I porodicna prava. i za vrijeme neprijateljske okupacije je donijet 23 oktobra 1946 god.. 29. -Po prvom znacenju steceno pravo je ono koje je nastalo voljom njegovog imaoca. Povratno dejstvo zakona (retroaktivnosti) podrazumijeva primjenu pravne norme na slucajeve koji su nastali prije njenog donosenja. Dozvolivsi primjenu ranijih pravnih pravila.Medjutim dozvoljena je mogucnost da se I dalje primenjuju pravna pravila pod sljedecim uslovima.da postoji pravna praznina 2.retroaktivnosti zakona.11 27.Prakticni znacaj ovih pitanja dolazi do izrazaja narocito kod tzv.kao I sudskih odluka donijetih 6 aprila 1941 god. Zakoni u nacelu imaju povratno dejstvo. Preovladava stav da se stecenim pravima mogu smatrati.pravo na sudsku zastitu. U pravnoj teoriji su se iskristalizovala 3 znacenja opsteg pojma stecenih prava.U teoriji I praksi se smatra da samo norma krivicnog prava ne moze imati retroaktivno dejstvo.U sirem smislu ovaj pojam obuhvata sve presude I druge sudske odluke bez obzira na to da li se radi o . Princip retroaktivnosti zakona se smatra principom pravne civilizacije.Tu sudbinu su dozivjeli I opsti imovinski zakonik za knjazevinu crnu goru I srpski gradjnski zakonik.okoncanih pravnih situacija sto podrazumeva nastupanje svih pravnih cinjenica za sticanje odredjenog prava.da nijesu u suprotnosti sa nacelima ustavnog poretka. Materijalnopravne norme a dopustena za procesopravne norme. -Po drugom znacenju steceno pravo postoji kod tzv.da nijesu u suprotnosti sa ustavom I ostalim vazecim propisima 3.prava vezana za brak I porodicu I nacelo pravne jednakosti.pravo na drzavljanstvo. ZAKON O NEVAZNOSTI Zakon o nevaznosti pravnih propisa donijetih prije 6 aprila 1941 god.Povratno dejstvo odredbe zakona postoji samo kad se odnosi na svrsene cinjenice.Ustavom Crne Gore je utvrdjen princip zabrane povratnog dejstva.zakon ih nije izjednacio sa novim propisima:On im je dao znacaj materijala kojim sudovi treba da se posluze pri resavanju sporova.Saglasno tome u stecena prava ubrajaju se.pravo na svojinu.pravo na nasljedjivanje.Ako zakonodavac ne odredi normi povratno dejstvo onda se primenjuje princip neretroaktivnosti zakona. 1. U njemu je propisano das u sve pravne norme koje su bila na snazi 6 aprila 1941 god. I propisa donijetih za vrijeme neprijateljske okupacije.Svaka druga norma moze imati to dejstvo ako je u skladu sa pravnim poretkom.Pravilo je da je retroaktivnost zabranjena za tzv.Oni se primenjuju na one slucajeve koji su nastali nakon njihovog stupanja na snagu a ne na one koji su nastali prije toga.Njime je odredjena sudbina pravnih propisa donijetih prije 6 aprila 1941 god.STECENA PRAVA I RETROAKTIVNOST ZAKONA Stecena prava su subjektivna privatna prava za koja se u teoriji prava smatra da ne mogu biti derogiran ili ostavljena bez pravne zastite zbog privatnih promjena koje su nastupile poslije nastanka toga prava.subjektivna. -Trece znacenje uzima za obzir elemente prvog I drugog pa saglasno tome steceno pravo postoji kada je pravo nastalo voljom imaoca uz uslov da je pravna situacija okoncana. 28. stavljene van snage.

5.dok gornja predstavlja pravnu podlogu sudske odluke. Sudska praksa moze posluziti samo kao argument da odredjeni propis ima odredjeno znacenje I da je u tom znacenju primenjen u nizu istih ili slicnih slucajeva. Postoje razlicita misljenja o tome kakva je uloga sudske prakse. -U objektivnom smislu sudska praksa predstavlja zajednistvo odluka koje donose sudovi.nacinu popunjavanja neke pravne praznine I drugim pravnim pitanjima o kojima postoji nesaglasnost.Njegova sustina je u tome sto sud formira donju premise.Donja premisa predstavlja cinjenicnu podlogu.sudska praksa ne moze biti protivna zakonu.zancenju nekog privatnog standarda. 2. 3.12 jednoobrazovanoj jedinstvenoj ili stvaralackoj sudskoj praksi. Moze se zakljuciti da sudska praksa u nasem pravu nije izvor prava u smislu opste norme. -Drugi to poricu. -Treci je svrstavaju u fakticki. Sud je duzan dap o sluzbenoj duznosti pribavlja I izvodi dokaze da bi provjerio postojanje uzajamnosti ili da upotrijebi svoje znanje o pravu I sudskoj praksi strane drzave.posredni ili supsidijarni izvor prava.razmatra pitanja u vezi sa radom sudova primjenom zakona I drugih propisa I vrsenjem sudske vlasti o cemu kad ocijeni potrebnim obavjestava skupstinu.vrsi I druge poslove odredjene zakonom. Sudska praksa nije izvor prava ali pomaze da se identifikuje znacenje propisa I uspostavi pravni poredak uprkos Manama sistemaSudovi sude na osnovu ustava I zakona.dok sudska odluka predstavlja rezultat rada suda u primjeni propisa. U anglosaksonskom pravu sudski presedent je izvor prava u smislu da jednom donijeta presuda obavezuje ne samo stranke u sporu vec I sud koji ga je donio odnosno nizi sud. . -Po jednima sudska praksa je izvor prava.ma koliko bila kreativna I stvaralacka.Kad se sudska praksa upotrijebi kao propis onda je to razlog za ukidanje odluke I vracanje predmenta na ponovno sudjenje. Po zakonu o sudovia Crne Gore vrhovni sud Crne Gore u opstoj sjednici: 1.pronalazi gornju premise I izrice odredjeni zakljucak. Nacelni pravni stav je pravilo o pravnom pitanju od opsteg znacaja povodom postupka u pravnim stvarima o kojima odlucuje vrhovni sud I o pravnim pitanjima od kojih zavisi ravnopravnost pravnih subjekata pred zakonom I postovanje drugih prava.Sudska praksa se moze posmatrati u objektivnom I subjektivnom smislu. Pravno shvatanje je jedinstven stav o tumacenju nekog propisa.daje misljenje o kandidatima za predsjednika I sudije vrhovnog suda.zakona I drugih propisa. -Sudska praksa u subjektivnom smislu predstavlja kompleks sudskog postupanja. Tesko je prihvatiti stanoviste o pravnoj obaveznosti konstantne sudske prakse I to iz najmanje 2 razloga: 1.sudovi mogu promijeniti tu praksu 2. Sudski silogizam je logicna misaona operacija koji sud koristi u procesu odlucivanja.U kontientalnom pravu presedent nije izvor prava. 4.utvrdjuje nacelne pravne stavove I nacelna pravna misljenja radi jedinstvene primjene ustava.Medjutim ona jeste fakticki autoritet koji u znacajnoj mjeri uredjuje drustvene odnose.donosi poslovnik o radu sudskih odjeljenja I opste sjednice vrhovnog suda.

Do primjene obicaja moze doci u slucaju kad se zakon na njega poziva ili kad nema zakona.MALOLJETSTVO Maloljetstvo je atribut pravnog statusa fizickog lica koji oznacava fizicko doba u kome se nema nikakva ili nema opsta ili posebna poslovna sposobnost. III-Glava Subjekti prava FIZICKO LICE 33. Obicaj je nepisano opste pravilo ponasanja nastalo dugotrajnim upraznjavanjem istog nacina ponasanja I prihvaceno od strane pripadnika odredjene drustvene grupe.Maloljetnici su lica koja nijesu navrsila 18 god. zivota I kao takva nemaju punu I neogranicenu poslovnu sposobnost.13 30.Fakticki obicaj po pravilu nema drzavnu sankciju.Imaoci prava I obaveza su fizicka I pravna lica.S druge strane propisi takodje imaju 2 strane:imperativnu I eticku.principa.Po spanskom gradjanskom zakoniku zahtijeva se da dijete zivi 24 sata da bi se ustanovilo da li je sposobno za zivot.pravila.da li je rodjeno u braku ili van braka.Po italijanskom gradjanskom zakoniku pretpostavlja se da je dijete sposobno za zivot.Moderna prava favorizuju zakon u odnosu na obicaj.Imperativni element se sastoji od normi.Po francuskom gradjanskom zakoniku potrebno je da se dijete zivo rodi I da je sposobno za zivot.Neko dijete zbog .Razlikuju se:fakticki I pravni obicaji. U svakom slucaju za pravni subjektivitet potrebno je da lice ima mogucnost da vrsi prava I obaveze.bez obzira da li je domaci ili strani drzavljanin. Pocetak egzistencije fizicke licnosti u pravnoj sferi poklapa se sa momentum rodjenja.Pojam fizicko lice oznacava covjeka u ulozi imaoca prava I obaveza a pojam pravno lice oznacava organizaciju u toj ulozi.Pravni podrazumijeva elemente objektivne prirode ali I elemente subjektivne prirode Obicajno pravo je skup pravnih obicaja nastalih dugotrajnim upraznjavanjem istog nacina ponasanja koji su prihvatili pripadnici odredjene drustvene grupe.da li je usvojeno itd.Skup pravnih normi kojima se uredjuju sposobnosti I svojstva pravnih subjekata cine statusno pravo.dozvolom zakonodavca da jedan obicaj postane pravno priznat 2.obicaj I zakon.Termin lica u gradjanskopravnom smislu oznacava pravne subjekte.Momenat rodjenja nastupa u trenutku potpunog odvajanja od zivog bica od majke.Po njemackom I svajcarskom gradjanskom zakoniku dovoljno je da je dijete zivo rodjeno.To je period od sticanja punoljetstva. 34. Termin maloljetnik poistovjecuje se sa terminom dijete. Gradjanska smrt (npr.ulaska u religiju itd).prihvatanjem obicaja od strane sudova I izvrsnih organa bez izricite dozvole zakonodavca. Razvijeni korpus pravnih propisa cine 2 elementa:imperativni I tradicionalni.Pojam Subjekt prava je lice koje je imalac prava I obaveza.U nekim sistemima bilo je propisano da svojstvo licnosti moze prestati jos za zivota.OBICAJ I OBICAJNO PRAVO U pravnoj tradiciji uporednih prava dominiraju 2 tipicna nacina nastanka prava. Uobicajeno je da process sankcionisanja obicaja nastaje na 2 nacina: 1.u slucaju progonstva. Mozemo reci da kad je rijec o fizickim licima svojstvo licnosti u sferi prava pocinje sa rodjenjem I zavrsava se sa smrcu.koncepcija I standarda.Ovaj termin podrazumijeva svako lice koje nije navrsilo 18 god zivota.To je tzv.odricanja od sopstvene zemlje.

Potpuna poslovna sposobnost moze se steci tzv.Roditeljsko pravo prestaje kad dijete postane punoljetno ili kad prije punoljetstva zakljuci brak. 36.Zakljucenjem braka na osnovu sudske odluke donijete u posebnom postupku.PRAVNA SPOSOBNOST Pravna sposobnost je podobnost jednog pravnog subjekta da bude imalac prava I obaveza. Maloljetstvo se u zakonu o obligacionim odnosima upotrebljava na mnogo mjesta. 35.Smatra se da u tom uzrastu ima zrelost I iskustvo da samostalno istupa u pravnom prometu. -Roditelji odgovaraju za stetu koju prouzrokuje drugom njihovo dijete do navrsene 7 god bez obzira na svoju krivicu.14 svoje psihicke nezrelosti I iskustva ne moze u svemu da vodi racuna. Saglasno imperativnim normama maloljetnik moze biti potpuno poslovno nesposoban ili opste I nepotpuno poslovno sposoban ili je specijalno I potpuno poslovno sposoban ili moze emancipacijom steci opstu I potpunu poslovnu sposobnost.Odluku o produzenju roditeljskog prava donosi sud u vanparnicnom postupku na predlog roditelja ili organa starateljstva. PUNOLJETSTVO Punoljtstvo je zakonom propisani uzrast fizickog lica u kome se po pravilu stice opsta I potpuna poslovna sposobnost. .a negdje I sa cak navrsenih 25 god zivota.Redovni nacin sticanja potpune poslovne sposobnosti u nasem pravu moze biti ubrzan. Roditeljsko pravo moze se produziti poslije punoljetstva djeteta ako ono uslijed dusevne bolesti zaostalog dusevnog razvoja ili tjelesnih mana ili iz drugih razloga.Zakonodavac priznaje kao punovazne samo one akte fizickog lica koje je dostiglo adekvatnu psihicku zrelost I iskustvo u smislu da je sposoban da procijeni znacaj tih akata.maloljetnik stice opstu I potpunu poslovnu sposobnost.Pravna sposobnost razlikuje se od poslovne sposobnosti kao I od deliktne spsobnosti.Navescemo nekoliko tipicnih primjeraka.imati konkretna prava I imati sposobnost sticanja I vrsenja prava. -Maloljtnik do navrsene 7 god ne odgovara na stetu koju prouzrokuje.U svedskom I svajcarskom pravu ono se stice sa navrsenih 21 godinu.Maloljetnik od navrsene 7 god do navrsene 14 god ne odgovara za stetu osim ako se dokaze da je pri prouzrokovanju stete bio sposoban za rasudjivanje.Pravna sposobnost znaci imati svojstvo licnosti u pravu.Punoljetstvo se najcesce stice sa navrsenih 18 god.Oni se odgovaraju ako je steta nastala dok je dijete bilo povjereno drugom licu I ako je to lice odgovorno za stetu. -U slucaju ponistenja ugovora zbog ogranicene poslovne sposobnosi jednog ugovornika saugovornika takvog lica moze zahtijevati vracanje samo onog dijela ispunjenja koji se nalazi u imovini ograniceno poslovno sposobnog lica.Poslovna sposobnost fizickog lica pretpostavlja psihicku zrelost I sposobnost tog lica da cuva I stiti sopstvene interese.odlozen ili ukinut. -Za zakljucenje punovaznog ugovora potrebno je da ugovornik ima poslovnu sposobnost.emancipacijom koja se u nasem pravu aktuelizuje nakon sto maloljetnik sa navrsenih 16 god podnese predlog za oslobodjenje bracne smetnje maloljetstva.Ograniceno poslovno sposobno lice moze bez odobrenja svog zakonskog zastupnika zakljucivati samo one ugovore cije mu je zakljucivanje zakonom dozvoljeno. U nasem pravu fizicko lice sa navrsenih 18 god zivota ipso iure stice opstu I potpunu poslovnu sposobnost.Maloljetnik sa navrsenih 14 god odgovara prema opstim pravilima od odgovornosti za stetu.Ostali ugovori tih lica ako su zakljuceni bez odobrenja zakonskog zastupnika rusljivi su.

Tada se vodi racuna o nesavjesnosti nasljednika. 3.saobracajnim nesrecama .Civilna smrt je prestanak pravne sposobnosti fizickog lica prije nastupanja fakticke smrti. 4.To podrazumijeva njihovu mogucnost da budu imaoci svih prava I obaveza osim onih za koje je propisano da im ne mora pripadati.o cijem zivotu za posljednih pet godina nije bilo nikakvih vijesti. -Polozaj savjasenog nasljenika je povoljniji u smislu da on vraca dio zaostavstine koja se kod njega zatekla -Nesavjesni nasljednik je u gorem polozaju upravo zbog toga sto je znao ili morao znati da je lice proglaseno za umrlo u zivotu.sud ce posto utvrdi njegovu istovjetnost sa licem koje je proglaseno za umrlo bez daljeg postupka ukinuti to resenje. Prestanak pravne sposobnosti nastupa smrcu fizickog lica I sudskim proglasenjem nestalog lica umrlim.Zaceto dijete ima pravnu sposobnost u odredjenoj mjeri ako je to u njegovom interesu. Predlog za proglasenje nestalog lica za umrlo moze podnijeti porodica nestalog lica.Tzv.a od cijeg je rodjenja proteklo 60 god.pozaru. 2.PROGLASENJE NESTALOG LICA ZA UMRLO I DOKAZIVANJE SMRTI Proglasenje nestalog lica za umrlo I dokazivanje smrti je jedan od posebnih vanparnicnih postupaka kojim se uredjuje status fizickog lica.Istina prestanak braka je konacan.On je duzan da vrati zateceni dio zaostavstine I da plati iznos na ime naknade za smanjenje vrijednosti stvari usljed njihove upotrebe. Za proglasenje nestalog lica za umrlo nadlezan je sud na cijem je podrucju nestalo lice imalo posljednje prebivaliste.pravni interes predlagaca za podnosenje predloga I druge podatke o nestalom.o cijem zivotu za posljednih pet godina nije bilo nikakvih vijesti.saobracajnoj nesreci.15 Trenutkom sticanja pravne sposobnosti fizicko ili pravno lice postaju subjekti prava.gradjanska smrt sbog krivicne sankcije ili stupanja u monaski red nije aktuelna u savremenom pravu.Fizicka lica posjeduju opstu pravnu sposobnost.Opstw pravilo savremenih prava je da je fizicko lice stice potpunu pravnu sposobnost rodjenjem.Ako su ukine resenje o proglasenju lica za umrlo to moze imati odredjene pravne posljedice.Predlog treba da sadrzi:cinjenice koje su od znacaja za pokretanje postupka.lice koje ima pravni interes itd.dokaze kojima se utvrdjuju te cinjenice ili cine vjerovatnim.koje je nestalo u brodolomu. 38.a okolnosti pod kojima je nestalo cine vjerovatnim da vise nije u zivotu.KOMORIJENTI Komorijenti su lica medju kojima postoji odredjena nasljednopravna veza a koja su umrla povodom istog dogadjaja s tim da se nije moglo utvrditi u kom trenutku je nastupila delacija. 37. Sud moze proglasiti za umrlo lice: 1.Drugacije je resenje sa zaostavstinom nestalog lica koje je proglaseno za umrlo a koja je podijeljena nasljednicima.poplavi itd.Ako se lice proglaseno za umrlo licno javi sudu.Komorijenti se najcesce javljaju u ratu.a o cijem zivotu nije bili nikakvih vijesti u posljednih 5 god.Bivsi bracni drugovi mogu sklopiti novi brak ako su ispunjeni zakonom propisani uslovi.koje je nestalo u toku rata ili u vezi sa oruzanim sukobima.

Saugovornik poslovno nesposobnog lica koji nije znao za njegovu poslovnu nesposobnost moze odustati od ugovora koji je zakljucio sa njim.Fizicka lica od 14-18 god imaju ogranicenu poslovnu sposobnost.Ako zakonski zastupnik nije dao trazeno odobrenje u tom roku onda je takav ugovor rusljiv.U nasem pravu potpuno poslovno nesposobna lica su do 14 god.vaspitanje I obrazovanje.16 itd.Prihode od imovine svog djeteta roditelji mogu upotrebiti prvenstveno za njegovo izdrzavanje.razdoblje potpune poslovne sposobnosti Do odredjenog uzrasta fizicka lica su potpuno poslovno nesposobna ili ograniceno poslovno sposobna. .On moze odustati od ugovora jednostranom izjavom svoje volje.promjenu ili prestanak subjektivnih gradjanskih prava.Po pravilu radi se o srodnicima cija se nasljednopravna veza ogleda u tome sto cine krug zakonskih ili testamentalnih naslednika.Poslovno nesposobno lice ne moze zakljucivati ni one ugovore po kojima bi eventualno stekao samo korist.konsultativnoj poslovnoj sposobnosti u slucajevima kada je posebnim propisima utvrdjena obaveza da djeca budu pitana o okolnostima koje se ticu njihovog statusa. Saugovornik poslovno nesposobnog lica koji je zakljucio ugovor sa njim bez odobrenja njegovog zakonskog zastupnika moze pozvati zakonskog zastupnika da se izjasni da li odobrava taj ugovor.De factio ova lica svakodnevno zakljucuju odredjene poslove koje pravni poredak ne osporava.Zakonski zastupnik moze se izjasniti da odobrava taj ugovor. Pozakonu o obligacionim odnosima za zakljucenje punovaznog ugovora potrebno je da ugovornik ima poslovnu sposobnost koja se trazi za zakljucenje tog ugovora. 39.Ovo pravo se gasi po isteku 35 dana od saznanja za poslovnu nesposobnost druge strane odnosno za odsustvo odobrenja zakonskog zastupnika.razdoblje bez poslovne sposobnosti 2. Imovinom djeteta do njegovog punoljetstva upravljaju u korist djeteta njegovi roditelji.Isto pravo ima I saugovornik poslovno nesposobnog lica koji je znao za njegovu poslovnu nesposobnost ali je bio prevaren od njega da ima odobrenje svog zakonskog zastupnika.Pravna teorija u tom smislu razlikuje: 1.Maloljetno dijete koje je zasnovalo radni odnos moze raspolagati svojim licnim dohotkom I imovinom koju je steklo svojim radom ali je I obavezno da od tih prihoda za svoje izdrzavanje.Ostali ugovori tih lica ako su zakljuceni bez odobrenja zakonskog zastupnika resljivi su. Pravna teorija govori o tzv.vaspitanje I obrazovanje.POSLOVNA SPOSOBNOST Poslovna sposobnost je sposobnost zakljucivanja pravnih poslova odnosno izjavljivanja volje koja ima gradjanskopravna dejstva tj.nastanak.Ako se zakonski zastupnik ne izjasni u roku od 30 dana od ovog poziva da ugovor odobrava smatrace se da je odbio dad a odobrenje.Njima je dopusteno da zakljucuju sve pravne poslove ali je za njihovu punovaznost potrebna saglasnost zakonskog zastupnika. Poslovno sposobno lice moze zahtijevati da se ponisti ugovor koji je bez potrebnog odobrenja zakljucilo za vrijeme svoje ogranicene poslovne sposobnosti samo ako je tuzbu podnijelo u roku od 3 mjeseca od dana sticanja potpune poslovne sposobnosti.Kada fizicko lice nije poslovno sposobno pravne poslove u njegovo ime zakljucuje njegov zakonski staralac.razdoblje ogranicene poslovne sposobnosti 3.Ograniceno poslovno sposobno lice moze bez odobrenja svog zakonskog zastupnika zakljucivati samo one ugovore cije mu je zakljucivanje zakonom dozvoljeno.Ova lica ne mogu zakljucivati pravne poslove cak ni uz saglasnost zakonskog zastupnika.

Ako staralac tvrdi das u se kod lica lisenog poslovne sposobnosti stekle okolnosti koje upucuju na potrebu vracanja poslovne sposobnosti odnosno izmjenu ranije odluke duzan je da bez odlaganja o tome obavijesti organ starateljstva.Privremeni staralac ima ista prava I duznosti kao staralac nad maloljetnikom koji je navrsio 14 god zivota.bracnog I vanbracnog duga djeteta ili roditeljalica kod koga su se stekli zakonski uslovi za oduzimanje odnosno ogrnicenje poslovne sposobnosti.brata.Testament je nistav ako u vrijeme njegovog pravljenja zavjestalac nije imao 15 god zivota ili nije bio sposoban za rasudjivanje.Starateljstvo nad licima lisenim sposobnosti prestaje ka dim se odlukom suda vrati poslovna sposobnost ili smrcu takvih lica. 40.Organ starateljstva moze ako je to potrebno prosiriti na privremenog staraoca prava I duznosti koja ima staralac nad maloljetnikom koji nije navrsio 14 god.Pri tom odlucuje o potpunom ili djelimicnom oduzimanju poslovne sposobnosti kad prestanu razlozi za potpuno odnosno djelimicno oduzimanje poslovne sposobnosti.Lica koja su odlukom suda djelimicno ili potpuno lisena poslovne sposobnosti organ starateljstva stavice pod starateljstvo. .sestre kao I unuka ako sa tim licem zivi u porodicnoj zajednici.Taj postupak je hitan I mora se zavrsiti najkasnije u roku od 30 dana od dana prijema predloga. 3.Duznost privremenog staraoca prestaje kad se postavi stalni staralac ili kad odluka suda nema mjesta lisenju poslovne sposobnosti postane pravosnazna.djeda.smestaju I zdravlju. Po zakonu o vanpranicnom postupku u postupku oduzimanja I vracanja poslovne sposobnosti sud ispituje da li je punoljetno liceprema stepenu sposobnosti za normalno rasudjivanje u stanju da se samo brine o svojim pravima I interesima.Ova sposobnost de u pravnoj teoriji naziva opsta zato sto lica mogu zakljucivati sve pravne poslove koji su u okviru principa javnog poretka dozvoljeni.Umobolnici su osobe koje su zbog dusevne bolesti nesposobne da se same brinu o svojim pravima I interesima te se kao nesposobne za rasudjivanje potpuno ili delimicno lisavaju poslovne sposobnosti.Staralac lica koje je potpuno liseno poslovne sposobnosti ili mu je poslovna sposobnost ogranicena duzan je da se stara narocito o njegovoj licnosti. Staralac lica koje je delimicno liseno poslovne sposobnosti ima duznosti I prava staraoca maloljetnika koji je navrsio 14 god zivota ali organ starateljstva moze kad je to potrebno da odredi poslove koje lice djelimicno liseno poslovne sposobnosti moze da preuzme samostalno I bez odobrenja staraoca.Odluku o lisenju poslovne sposobnosti donosi nadlezni sud u vanpranicnom postupku.organa starateljstva 2. Postupak za oduzimanje I vracanje poslovne sposobnosti pokrece se po predlogu: 1. Ugovor o radu moze da zakljuci lice koje je navrsilo 15 god zivota I ima opstu zdrastvenu sposobnost (tzv.dusevne zaostalosti ili kojeg drugog uzroka nije sposobno da se samo brine o svojim pravima I interesima potpuno se lisava poslovne sposobnosti.radna sposobnost). Sud kod koga je pokrenut postupak da se neko lice lisi poslovne sposobnosti duzan je odmah da izvjesti o tome nadlezni organ starateljstva koji ce ako je potrebno postaviti tom licu privremenog staraoca.Oborivo se pretpostavlja das u fizicka lica sa navrsenih 18 god potpuno poslovno sposobna.17 Testamnet moze napraviti svako lice sposobno za rasudjivanje koje je navrsilo 15 godina zivota. Punoljetno lice koje zbog dusevne bolesti.ODUZIMANJE I VRACANJE POSLOVNE SPOSOBNOSTI Oduzimanje poslovne sposobnosti je vanparnicni postupak koji se vodi prema punoljetnom licu sa nedostacima u dusevnom razvoju kojim se takvo lice potpuno ili djelimicno lisava poslovne sposobnosti.babe.

Djelimicna emancipacija podrazumijeva I pravo maloljetnika koji je navrsio 15 god da zasnuje radni odnos da samostalno raspolaze sa svojom zaradom I imovinom.Lice koje je do tada bilo pod ocinskom vlascu postojalo je lice sui iuris.18 4. Nistav je pravni posao koji je zakljucilo lice koje nije bilo sposobno za rasudjivanje u vrijeme zakljucenja posla bez obzira na to sto mu poslovna sposobnost nije oduzeta sudskom odlukom.Ako je predlagac maloljetan predlog mora da sadrzi I podatke o njegovim roditeljima.U nasem pravu potpuna emancipacija nastaje zakljucenjem braka maloljetnika sa navrsenih 16 god koji je dostigao tjelesnu I dusevnu zrelost potrebnu za vrsenje prava I duznosti u braku. Djelimicnom emancipacijom se stice ogranicena poslovna sposobnost koju imaju stariji maloljetnici. 42.Dokaz o tome da je ovo lice u momentu zakljucenja pravnog posla bilo sposobno za rasudjivanje nije moguc.U pravnoj teoriji preovladava stav po kome se smatra da pravni posao koji zakljuci lice liseno poslovne sposobnosti u tzv.djelovanje nekog spoljasnjeg cinioca itd. NESPOSOBNOST ZA RASUDJIVANJE Nesposobnost za rasudjivanje je takvo stanje fizickog lica u kome je njegova svijest suzena tako da ne moze donositi razumne odluke I upravljati svojim postupcima. Po zakonu o obligacionim odnosima lice koje usled dusevne bolesti ili zaostalog umnog razvoja ili kojih drugih razloga nije sposobno za rasudjivanje ne odgovara za stetu koju drugome prouzrokuje. 41.EMANCIPACIJA Emancipacija je sticanje poslovne sposobnosti prije punoljetstva.Ona potice iz rimskog prava.zaostalost u dusevnom razvoju.Ovakvo stanoviste se opravdava razlozima pravne sigurnosti. Emancipacija moze biti potpuna I djelimicna.Vrsila se prividnom trostrukom prodajom lica alieni iuris da bi prestala vlast pater familijas-a. Kad prestanu razlozi zbog kojih je licu oduzte poslovna sposobnost sud ce po sluzbenoj duznosti na predlog samog lica kao I po predlogu organa starateljstva I zainteresovanih lica sprovesti postupak I zavisno od njegovih rezultata donijeti resenje o potpunom ili djelimicnom vracanju poslovne sposobnosti.Za postupanje po predlogu mjesno nadlezan je sud na cijem podrucju predlagac ima prebivaliste ili boraviste.Ako je u to stanje dospio tudjom krivicom za stetu ce odgovarati onaj ko ga je u to stanje doveo. U postupku radi davanja dozvole za zakljucivanje braka sud odlucuje o dozvoli za zakljucenje braka izmedju odredjenih lica kad se zbog zakonom propisnih uslova punovazan brak izmedju njih moze zakljuciti samo na osnovu te dozvole.ako moze da shvati znacenje I pravne posljedice ovog predloga.lica koje se oduzima ili vraca poslovna sposobnost. Lucida intervala su stanja kod nekih vrsta dusevnih oboljenja u kojima su dusevni bolesnici svjesni svojih postupaka.pstupak se pokrece njihovim zajednickim predlogom.Postupak se pokrece predlogom lica koje ne ispunjava zakonom propisani uslov za zakljucenje punovaznog braka a kad nijedno od lica koja zele da zakljuce brak ne ispunjava propisani uslov.Ko drugom prouzrokuje stetu u stanju prolazne nesposobnosti za rasudjivanje odgovoran je za nju izuzev ako dokaze da nije svojom krivicom dospio u to stanje.Predlog mora da sadrzi licne podatke o licima koja zele da zakljuce brak cinjenice na kojima se zasniva I dokaze o tim cinjenicama.Uzroci ove nesposobnosti su:dusevna bolest.Od 1531 god taj postupak je pojednostavio na nacin sto pater familijas izjavljuje pred sudom uz pristanak emancipovanog da vrsi emancipaciju.Nesposobnost za rasudjivanje je element poslovne I delikne sposobnosti.svijetlim trenucima ne proizvodi pravno dejstvo. .

oznacavanjem njegovim imenom trecih lica.Ukoliko se to ne dokaze onda su odgovorna lica njihovi roditelji ili subjekti koji su vrsili nadzor. 44. U slucaju stete koju je prouzrokovalo lice koje za nju nije odgovorno a naknada se ne moze dobiti od lica koje je bilo duzno da vodi nadzor nad njim sud moze kad to pravicnost zahtijeva a narocito s obzirom na materijalno stanje stetnika I otecenika osuditi stetnika da nadoknadi stetu potpuno ili djelimicno.pravo na privatni zivot.Vlasnik pistolja odgovara za stetu koju je prouzrokovalo njegovo maloljetno dijete upotrebom pistolja koji je bio odlozen na pristupacnom mjestu.Osteceni ima pravo izbora da naknadu prouzrokovane stete zahtijeva direktno od samog faktickog stetnika po pravilima subjektivne odgovornosti ili od njegovog staraoca odnosno nadzornika po pravilima odgovornostima za drugog.osim ako dokazu das u nadzor vrsili na nacin na koji su obavezni ili da bi steta nastala I pri brizljivom vrsenju nadzora.Lice je obavezna da se sluzi svojim licnim imenom. Kada je lice zaostalog dusevnog razvoja prouzrokovalo stetu u takozvanim svijetlim trenucima tj. Za stetu koju prouzrokuje dijete razvedenih roditelja pod nadzorom jednog roditelja gradjansko pravno solidarno odgovara I drugi roditelj ako se stetni postupci djeteta mogu pripisati opstem zanemarivanju duznog nadzora I staranja roditelja o djetetu. Oborivo se tvrdi za su fizicka lica starija od 14 god deliktno odgovorna odnosno dovoljno psihofizicki zrela da mogu shvatiti smisao svojih postupaka.Ime sluzi za identifikaciju I individualizaciju jednog lica u porodici.Fizicka lica sticu deliktnu sposobnost sa navrsenih 14 godina zivota.19 43. Po zakonu o licnom imenu pravo I obaveza gradjanina je da ima licno ime.odnosno druga ustanova.Licno ime stice se upisom u maticnu knjigu rodjenih.Takva status ima I lice izmedju 7 I 14 god ako se ne dokaze da je bilo uracunljivo odnosno svjesno stetnosti I posljedica deliktne radnje.itd.itd). Za stetu koju drugom prouzrokuje maloljetnik dok je pod nadzorom staratelja skole ili druge ustanove odgovara staratelj.Roditelji se mogu osloboditi odgovornosti ako dokazu da je steta nastala bez njihove krivice.DELIKTNA SPOSOBNOST Deliktna sposobnost je sposobnost lica da odgovara za stetne posljedice svojih postupaka.identitet.skola.Oni ne odgovaraju ako je steta nastala dok je dijete bilo povjereno drugom licu I ako je to lice odgovorno za stetu.IME Ime je naziv koji sluzi za pisano I govorno oznacavanje odredjenog lica.Do 7 god su deliktno nesposobna a za stetne posljedice koje su prouzrokovali odgovaraju roditelji ili subjekti koji su vrsili nadzor nad njima u vrije prouzrokovane stete.izbjegavanjem ili oznacavanjem drugim a ne njegovim imenom) I neovlascenom upotrebom (prisvajanjem. Pravo na ime se moze povrijediti osporavanjem upotrebe (poricanjem.U zavisnosti od sadrzaja informacije I konteksta oznacavanja moze doci do povrede drugih prava licnosti kao sto su:pravo na cast I ugled.Pri razmatranju pitanja da li je neki subjekt sposoban da gradjansko pravno odgovara za prourokovanu stetu potrebno je razlikovati deliktnu od poslovne sposobne jer se prva sastoji od sposobnosti za rasudjivanje ili o postojanju normalne psihicke dispozicije u vrieme izvrsenja nedopustenog djela koje omogucuje shvatanje znacaja konkretnog ucinjenog djela I njegovih posledica. .Licno ime sastoji se od imena I prezimena.a prezime za konkretizaciju vezanosti tog lica za porodicu ili siru srodnicku grupu.u stanju u kome je ova bolesna osoba bila svjesna svih postupaka onda on odgovara za stetu jer je deiktno sposoban.

20 Licno ime djetetu odredjuju roditelji sporazumno. 2.socijalnih I drugih veza koje pokazuju da izmedju lica I mjesta u kojem se nastanilo postoji neposredna I trajna povezanost. -Prvi element je nastanjenje kao fakticko stanje. 45.Prijava prebivalista I promjena adrese stana moze se izvrsiti u roku od 8 dana od dana nastale promjene.Opsta prava 2. Licno ime djeteta ciji su roditelji nepoznati odredjuje nadlezni organ starateljstvo.a s druge strane radi se o znacajnoj pravnoj cinjenici za mnoge grane prava.Relativno dostupna prava 3.Boravista gradjana.Prijavu I odjavu prebivalista odnosno boravistai prijavu promjenu adrese stana za lica koja nijesu u mogucnosti da se o sebi staraju podnosi staratelj. Maloljetnom licu licno ime ce se promijeniti na saglasan zahtjev oba roditelja ili usvojilaca a na zahtjev staraoca uz saglasnost nadleznog organa starateljstva. Po zakonu o prebivalistu I boravistu gradjana gradjani su obavezni da prijave I odjave prebivaliste odnosno boraviste I prijave promjenu adrese stana.Ako je dijete ciji su roditelji nepoznati usvojeno prije odredjivanja licnog imena.Pravni znacaj boravista dolazi do izrazaja narocito kod lica koja nemaju stalno prebivaliste.odnosno nadlezni organ starateljstva. Po predlogu zakona o registrima prebivalista I boravista u registar boravista sacinjavaju evidencije: 1.Iz ove definicije proizilaze dva elementa za konstituisanje opsteg pojma prebivalista.licno ime djetetu odredjuje usvojilac.Licno ime djeteta odredice se u roku od 2 mjeseca od dana rodjenja.Ako se roditelji ne sporazumiju o promijeni licnog imena djeteta o zahtjevu odlucuje nadlezni organ starateljstva posto predhodno saslusa oba roditelja.ekonomskih.Ako se roditelji nijesu sporazumjeli o licnom imenu djeteta.Ako jedan roditelj nije u zivotu ili je u nemogucnosti da vrsi roditeljska prava licno ime djetetu odredjuje drugi roditelj.jer tada moze biti tacka vezivanja za izbor mirodavnog prava ili nadleznost suda.gradjana druge drzave clanice I stranaca sa privremenim I stalnim boravkom ili boravkom od 90 dana.DRZAVLJANSTVO Drzavljastvo je odnos javno-pravnog karaktera a sastoji se u pripadnosti pojedinca drzavi.Dijete dobija prezime jednog ili oba roditelja.PREBIVALISTE I BORAVISTE Prebivaliste je mjesto u kojem se lice nastani da u njemu stalno zivi kao sredistu zivotnih interesa I profesionalnih.Korisnika podataka te evedencije 46. Boraviste je mjesto u kojem lice privremeno boravi bez namjere da se u njemu nastani. Znacaj prebivalista je mnogostruk : s jedne strane prebivaliste je element statusa.licno ime djetetu odredjuje nadlezni organ starateljstvo. -A sustina drugog elementa je u postojanju volje da se mjesto nastanjenja smatra stalnim(animus semper Vivendi).O boravistu se moze govoriti ako su ostvarena dva uslova:fakticki I voljni. Druga su dostupna uz ostvarivanje dodatnog uslova.Odjavu prebivalista gradjanin je obavezan da izvrsi prije napustanja mjesta prebivalista. . Treca su iskljucivo rezervisana za domace drzavljane.Prema dostupnosti postoje 3 grupe prava koje mogu ostvarivati stranci: 1.Apsolutno nedostupna prava Prva su dostupna pod istim uslovima kao I domacim drzavljanima.Fizicka lica koja nemaju status domacih drzavljaana nazivaju se stranci.

Numerus clausus je zatvoreni broj vrsta pravnih lica sto za posledicu ima konstataciju das u pravna lica samo one vrste organizacija za koje to propise zakonodavac. Cinjenica smrti prijavljuje se maticaru maticnog podrucja na kome je mjesto gdje je smrt nastupila radi upisa podataka propisanih zakonom I jedinstvenog maticnog broja umrlog gradjana.zasebno.Zato prava I obaveze organizacije pripadaju samo organizaciji a ne .Osnovna karakteristika pravnog lica je njegova imovinska autonomija.smrcu fizickog lica prestaje njegov subjektivitet.prijemom. Po zakonu o maticnim knjigama o licnim stanjima gradjana vode se:maticna knjiga rodjenih.maticna knjiga vjencanih I maticna knjiga umrlih.I druge javne knjige.po sili zakona.licnu kartu.U maticnu knjigu rodjenih upisuju se pored osnovnih podataka I datum.drzavljanstvo se stice:porijeklom. Tipovi pravnih lica odredjeni su imperativnim pravnim normama.Imovina pravnog lica je razlicita od imovine ucesnika ili nekih trecih subjekata.vozacku dozvolu.rodjenjem na teritorije CG.mjesto rodjenja I jedinstveni maticni broj roditelja djeteta. 47.Pravna lica su dakle samo one organizacije ciji je pravni subjektivitet priznat u pravnom poretku.radnu knjizicu. PRAVNO LICE 49. Drzavljanstvo se gubi:po zahtjevu crnogorskog drzavljanina.putnu ispravu.On se upisuje u maticnu knjigu rodjenih.Maticni broj se sastoji od 13 cifara svrstanih u 6 grupa I to: I grupa : dan rodjenja ( dvije cifre) II grupa: mjesec rodjenja ( dvije cifre) III grupa: godina rodjenja ( tri cifre ) IV grupa: broj registra ( dvije cifre ) V grupa : kombinacija cifara kojima se oznacava pol I redni broj ( tri cifre ) od kojih prva oznacava pol.druge dvije redni broj I to za muskarce od 000=499 a za zene od 500-999 VI grupa: kontrolni broj ( jedna cifra ) Maticni broj odredjuje ministarstvo unutrasnjih poslova. JEDINSTVENI MATICNI BROJ GRADJANA Jedinstveni maticni broj gradjana je individualna I neponovljiva oznaka identifikacionih podataka o gradjaninu.Maticne knjige vode se za svako naseljeno mjesto.oruzni list.po medjunarodnim ugovorima I sporazumima. U maticnu knjigu vjencanih upisuje se jedinstveni maticni broj bracnih drugova.zdrastvenu legitimaciju.promjena licnog imena bracnih drugova I licno ime tumaca ako je njegovo prisustvo pri sklapanju braka bilo neophodno.Posebno vazne cinjenice su:rodjenje.Rodjenjem fizickog lica nastupa njegova pravna sposobnost.Pojam Pravno lice je organizacija koja ima svojstvo subjekata prava (imaoca prava I obaveza). Treba razlikovati svojstvo organizacije kao subjekta prava od svojstva ucesnika organizacije.zakljucenje braka I smrt. 48.MATICNE KNJIGE Maticne knjige su javne isprave o licnim stanjima gradjana.po medjunarodnim ugovorima I sporazumima.maticnu knjigu vjencanih I umrlih.Ako se umrli sahranjuje u inostranstvu cinjenica smri prijavljuje se maticaru maticnog podrucja na kome je mjesto gdje je utvrdjeno da je smrt nastupila.zakljucenjem braka nastaju brojna I raznovrsna prava supruznika.21 Po predlogu zakona o drzavljastvu.

Po ovoj teoriji imalac nekog interesa koji priznaje I obezbedjuje pravo ne mora da bude ljudsko bice.Ti uslovi su sledeci: 1. 3.Da bi organizacija imala to svojstvo potrebno je da ispunjava odredjene uslove.Sustina teorije koncesije je u tome sto pravo odredjuje koja ce organizacija biti pravno lice. Svako pravno lice je istovremeno organizacija.obezbedjenju namirenja povjerilaca 4. 6.Isto pravilo koje vazi za ucesnike vazi I za organe pravnog lica. 50.Sustina normativnog sistema je u tome sto su pravnim normama odredjeni opsti uslovi za nastanak pravnog lica pa je drzavnim organima ostavljeno da ispitaju drzavnog organa datog nakon ispitivanja ne samo opstih uslova vec I svrsishodnosti I oportnuosti tog akta.TEORIJE O PRAVNIM LICIMA Postoje brojne teorije o pravnim licima.Oblik teorije svojine.Neke organizacije po samom zakonu sticu svojstvo pravnog lica ako se ispune uslovi iz pravne norme.Prava I obaveze ucesnika se razlikuju od prava I obaveza koje imaju organizacije. 2.organizacija mora biti pravno dopustiva 3.Takozvano pravno lice nije lice vec nesubjektna imovina namijenjena posebnoj svrsi.bica koja su ziva I koja imaju volju.laksem odvijanju pravnog prometa 3.Ipak neke funkcije se mogu izdvojiti kao zajednicke za sva pravna lica.ostvarivanju trajnih nadindividualnih ciljeva 2.Ovaj oblik je razvio Planiol a osmislili Brinc.VRSTE PRAVNIH LICA U zavisnosti od organizacione strukture pravna lica se tradicionalno dijele na udruzenje I ustanove.da stekne mogucnost da bude imalac prava I obaveza u gradjnaskopravnim obavezama.Teorija organizma.ogranicenju odgovornosti.Jedan oblike ove teorije smatra da je pravna sposobnost pravnim licima priznata posredstvom ciste fikcije.Ova teorija favorizuje misljenje po kome nema sustinske razlike izmedju pravne licnosti kompanije I takvog istog svojstva pojedinca. 51.Svojstvo licnosti predstavlja tehnicku personifikaciju jednog kompleksa normi. 5.Po ovoj teoriji udruzivanje je drustvena realnost koja priznanjem od strane prava postaje pravna realnost.Po ovim autorima samo ljudska bica mogu imati prava.Drzave I opstine inkorporisana udruzenja I korporacije jesu realna bica.Zato je pravno lice realno lice. Pravno lice je samostalni pravni subjekt u odnosu na ucesnike koji predstavljaju dio te organizacije.22 njenim ucesnicima.organizacija mora da bude pravno priznata tj.To znaci da su radnje ucesnika ili organa pravnog lica izvrsene u obavljanju djelatnosti te organizacije ili u vezi s tom djelatnoscu u stvari radnje tog pravnog lica bez obzira na to da li su dopustene ili nedopustene.Kelzenova teorija.Demelius I Beker.U tom smislu pravno lice sluzi: 1.Po cilju djelatnosti koju obavljaju pravna lica mogu biti . Funkcije pravnog lica su brojne I razlicite.Jeringova teorija (tzv.Teorija koncesijeu saradni sa teorijom fikcije.Teorija entiteta ili grupne licnosti. Uslovi I nacin pod kojima organizacije postoje pravna lica su razlicita za pojedine tipove organizacije. -Teorija fikcije razvila se iz teorije koncesije.organizacija mora biti pravno urediva 2. 4.teorija zagrade) posmatra clanove inkorporisanog udruzenja kao nosioce konkretnih prava I obaveza o kojima se govori kao o pravima I duznostima samo korporacije.Sedam teorija zasluzuje posebnu paznju: 1.

kamata na uloge.iz sredstava drzave odnosno jedinice lokalne samouprave.intelektualnih I kulturnih dobara u oblasti vaspitanja I obrazovanja.zastite invalida I drugih djelatnosti. Ustanova se osniva radi pruzanja usluga I stvaranja I promet materijalnih.nauke.u skladu sa zakonom ili aktom o osnivanju.zakupnine.sastav.prodajom dobara I usluga na trzistu.njihova ovlascenja.krsenje ustavom zajamcenih sloboda I prava gradjanina.kulture.nacin izbora I opozuva. Imovina udruzenja moze da se koristi jedino za ostvarivanje njegovih statutarnih ciljeva.tehnicke kulture.Ustanovi se zakonom moze povjeriti vrsenje javnih ovlascenja.Kod licnih udruzenja clanski status se stice na osnovu volje. Statut je osnovni opsti akt udruzenja.zastupanje udruzenja.Ustanova moze u pravnom prometu sticati prava I preuzimati obaveze.finansijskih subvencija.odnosno stranih pravnih I fizickih lica.dividendi I na drugi zakonom dozvoljen nacin.ciljevi.iz sredstava zadruge I drugih oblika zadruznog organizovanja.23 komercijalna I nekomercijalna.Prema vrsti svojinskog rezima na sredstvima organizacije razlikuju se jednosvojinska I visesvojinska pravna lica.uslovi I nacin uclanjvanja I prestanka clanstva. Po zakonu o drustveniim djelatnostima ustanova se moze baviti proizvodnjom I prodajom robe. U zavisnosti od inteziteta licne veze koja postoji izmedju clanova medjusobom I izmedju udruzenja I clanova.UDRUZENJE I USTANOVE Udruzenje je dobrovoljna I nevladina organizacija zasnovana na slobodi udrzivanja vise fizickih ili pravnih lica osnovana u cilju ostvarivanja I unapredjenja odredjenog zajednickog ili opsteg cilja I interesa koji nisu zabranjeni ustvom ili zakonom.pod uslovom da se ne obavljaju radi sticanja dobiti.Statutom se obavezno uredjuje:naziv I sjediste udruzenja. Udruzenje moze sticati imovinu od clanarine.Statutom se mogu urediti I druga pitanja od znacaja za rad udruzenja.moze biti vlasnik pokretnih I nepokretnih stvari.zdravstva.razlikuju se licna (personalna) I nelicna (korporativna)udruzenja. U oblastima od javnom interesa osnivaju se javne ustanove.Ciljevi I djelovanje udruzenja ne mogu biti usmjereni na nasilno mijenjanje ustavom utvrdjenog poretka I narusavanje teritorijalne cjelokupnosti drzave.odnosno usluga na trzistu.ostavina.nacin ucestvovanja u radu udruzenja I donosenju odluka organa udruzenja od strane clana sa statusom pranog lica.prava. 52.iz sredstava domacih fizickih lica.moze biti stranka u postupcima pred sudovim I drugim drzavnim organima.Clanovi svojom imovinom odgovaraju za pravne obaveze udruzenja.Ustanova stice sredstva za ostvarenje djelatnosti:iz fondova drustvenih djelatnosti.postojanje I funkcionisanje.trajanje mandata I nacin odlucivanja. Ustanova prestavlja skup dobara (universitas bonorum) namijenjen ostvarivanju odredjenog cilja u korist drugih lica (korisnika.organi.dobrovoljnih priloga.oblik I sadrzaj pecata I druga pitanja utvrdjena zakonom. Udrzenje se osniva radi ostvarivanja intersa njegovih clanova.sporta.fizicke kulture.I pravnih lica.posebno maloljetnih lica.Osnivac takve organizacije odredjuje njen cilj.javnog informisanja.Razlikuje se od ustanove poorganizacionoj strukturi I vrsti ucesnika.unutrasnja organizacija.Cilj ustanove ostvaruju njeni ucesnici (organi zaposleni) svojom djelatnoscu.oblast I sadrzaj aktivnosti na ostvarivanju ciljeva.uredjenje.obaveze I odgovornosti clanova.Drugi opsti akti ako ih udruzenje donosi moraju biti u saglasnosti sa statutom.donacija I poklona.socijalne I djecije zastite.destinatera). .

KOMERCIJALNA I NEKOMERCIJALNA PRAVNA LICA Komercijalna pravna lica su organizacija sa svojstvom pravnog lica ciji je cilj ostvarivanje dobiti.Javna ustanova se osniva radi pruzanja usluga koje su od javnog interesa u oblasti:predskolskog.zadruznoj.ako ispunjavaju uslove propisane osnivackim aktom.po pravilu sredstvima iz drzavne svojine I sto ima kolrgijalni organ upravljanja.Sjediste ustanove je mjesto u kome se obavlja djelatnost ustanove.fondovi.Da bi se zaduzbina osnovala potrebno je da se ispune sledeci uslovi: 1.a za nekomercijalna pravna lica jeste ustanova.Cak kada ostvaruju dobit.zaduzbine itd.Najnacajniji statusni oblik za komercijalana pravna lica jeste privredno drustvo.obaveze I odgovornosti odredjuju se ugovorom.24 Ustanove se mogu osnivati u drzavnoj. . Ustanova je duzna da obavljanjem svoje djelatnosti ostvari ciljeve radi kojih je osnovana na nacin da se sto bolje I potpunije zadovoljavaju potrebe gradjana I drugih korisnika.sjedistem ustanovee smatra se mjesto koje je utvrdjeno statutom.jedinica lokalne samouprave.Visesvojinska (mjesovita) pravna lica su pravna lica cija su sredstva u razlicitim svojinskim rezimima.formalna izjava volje 2.Ustanovu mogu osnivati domaca pravna I fuzicka lica I strana pravna I fizicka lica u svim svojinski rezimima.Ako se ta djelatnost obavlja u vise ustanova.osnovnog.Znacaj razlikovanja ovih lica u tome je sto su neki statusni oblici predvidjeni za neke tipove jednosvojinskih pravnih lica.JEDNOSVOJINSKA I VISESVOJINSKA PRAVNA LICA Jednosvojinska pravna lica su ona cija su sredstva u jednosvojinskim rezimu (privatnoj ili drzavnoj ili zadruznoj svojini). Odnos izmedju osnivaca I ustanove uredjuju se ugovorom.Od zaduzbine se razlikuju po tome sto je osnivaju pravna lica (opstim pravnim aktom).imovinska sredstva 4. Fondacija je vrsta pravnog lica koja nastaje na osnovu izjave volje nekog lica.u skladu sa zakonom I aktom o osnivanju.ZADUZBINE I FONDACIJE Zaduzbina je dobrotvorna ustanova sa svojstvom pravnog lica koja nastaje na osnovu izjave osnivaca zaduzbine.Zaduzbina ima svoje organe upravljanja I distanetere koji koriste njenu imovinu. 55.Upisom ustanove u sudski registar.pravna I fizicka lica.srednjeg I visokog vaspitanja I obrazovanja. 54.ove organizacije to cine samo od slucaja do slucaja.njihova medjusobna prava. Postoji mnogo vrsta ustanova.Javnu ustanovu mogu osnivati:drzava.Osnivackim aktom se prenosi dio sredstava ili cijela imovina na zaduzbinu radi postizanja jasno odredjenih korisnih ciljeva.od kojih su najznacajnije:javne bolnice.mjesovitoj I privatnoj svojini.zastite kulturnih dobara.Osnivaju se radi ostvarenja dozvoljenih svrha.Nekomercijalna pravna lica su organizacije sa svojstvom pravnog lica ciji glavni cilj nije ostvarivanje dobiti.biblioteke.svha zaduzbine 3.ali to je moguce uciniti izjavom volje za zivota datoj u formi pisane izjave ovjerene u sudu.Ustanova ima naziv koji odredjuje osnivac.Radi se o dobrovoljnoj ustanovi koja je slicna zaduzbini pa se zato pravila o zaduzbinama shodno primenjuju I na fondacije.odobrenje nadleznog organa Testament je po pravilu akt kojim se zaduzbina osniva.Ako ustanovu osniva vise osnivaca.ili je njima iskljucivo dopusteno obavljanje odredjenih vrsta djelatnosti.po pravilu plemenitih I drustveno korisnih. ustanova stice svojstvo pravnog lica. 53.Ove posljednje se tradicionalno regulisu gradjansko pravnim normama.

ili radi ostvarivanja ili afirmisanja javnog interesa.organizacije za prava hendikepiranih lica.adresu I sjediste organizacije.nacionalne I internacionalne nevladine organizacije. Nevladino udruzenje je neprofitna organizacija sa clanstvom koju osnivaju domaca I strana pravna I fizicka lica. Nevladina organizacija ima svojstvo pravnog lica.trajanje organizacije I licno ime I adrsu lica ovlascenog za zastupanje I predstavljanje organizacije.regionalne.Statutom udruzenja mogu se predvidjeti I drugi organi.za edukaciju.ili podatke o licu koje se ovlascuje da preduzme sve radnje potrebne za osnivanje I upis fondacije.Organi fondacije su upravni I nadzorni odbor.unutrasnja organizacija.na podrucju republike.Statutom nevladine organizacije uredjuje se:maziv I sjediste organizacije.regionalnom.Predsjednik I clanovi upravnog odbora imanuju se osnivackim aktom.Pored tih podataka osnivacki akt fondacije sadrzi I podatke o predsjednikom I clanovima odbora kao I podatke o pocetnoj imovini fondacije.poklona.studentske organizacije.Upis u registar vrsi se na osnovu prijave za upis.organi upravljanja I kontrole.Svojstvo pravnog lica stice se danom upisa u registar. Ako se fondacija osniva testamentom.trecem sektoru drustava.Ukoliko udruzenje ima do 10 clanova.NEVLADINE ORGANIZACIJE Nevladine organizacije predstavljaju zakonom dozvoljene organizacije gradjana koje formulisu ciljeve zadatke I vrijednosti I u javnosti promovisu I zastupaju odredjene interese drustvenih grupa.testament mora da zadrzi podatke potrebne za osivanje I upis fondacije u registar.ciljevi I djelatnost organizacije. Udruzenje moze osnovati najmanje pet lica sa prebivalistem.Ona stice imovinu od clanarine.dobrovoljnih priloga.naziv organzacije.ciljeve I djelatnost organizacije.Nevladine organizacija moze obavljati djelatnost kojom se stice dobit pod uslovom da se cjelokupna ostvarena dobit upotrijebi za obavljanje osnovne djelatnosti.zakupnine I na drugi zakonom dozvoljen nacin.boravistem ili sjedistem u Republici. Nevladina organizacija osniva se osnivackim aktom koji sadrzi:licno ime ili nacin osnivaca.nacin finansiranja.25 56.Nevladina organizacija duzna je da organ nadlezan za upis obavijesti o svakoj promjeni cinjenica koje se upisuju u registar.boravista ili sjedista u Republici. Nevladina fondacija je neprofitna organizacija bez clanstva koju osnivaju domaca I strana fizicka I pravna lica radi udruzivanja sredstava I imovine u cilju ostvarivanja dobrotvorne I druge djelatnosti koja je od javnog interesa I znacaja.One djeluju u lokalnom. Dobit nevladine organizacije koja se ne upotrijebi na takav nacin ne moze se iznijeti iz republike. .One pripadaju tzv.nacionalnom I medjunarodnom okruzenju. Nevladina organizacija ima statut.ostavine.radi ostvarivanja pojedinacnih ili zajednickih interesa.dividendi.u roku od 30 dana od dana izvrsene promjene. Organi udruzenja su skupstina I upravni odbor.prestanak rada I raspolaganje imovinom.ekoloske organizacije.dijele na lokalne.svi clanoci vrse funkciju skupstine.pa se shodno tom kriterijumu.finansijskih subvenicija. Formiraju se raznovrsne nevladine organizacije kao sto su:organizacije za zastitu ljudskih prava.organizacije za zastitu zivotinja.kamata na uloge.Fondaciju moze osnovati najmanje jedno lice nezavisno od prebivalista. Po zakonu o nevladinim organizacijama nevladine organizacije su nevladina udruzenja I nevladine fondacije.

istekom poslednjeg dana tog perioda 2. Sjediste privrednog drustva je mjesto iz koga se upravlja poslovima drustva.njihove adrese I maticne brojeve (JMBG).Komanditoru komanditori odgorvaraju za obaveze drustva do visine svojih uloga.ukoliko je zabranjen rad.Privredno drustvo moze obavljati sve zakonom dozvoljene djelatnosti. 57.Akcionari nijesu svojom imovinom odgovorni za obaveze drustva.Komplementari su neograniceno solidarno odgovorni za sve obaveze drustva. Komanditno drustvo je drustvo jednog ili vise lica koja se zovu komplementari I jednog ili vise liva koja se zovu komanditori I kolektivno se nazivaju:firma.Oblici obavljanja privredne djelatnosti su privredna drustva I drugi oblici odredjeni zkonom I to: 1.danom zabrane rada nevladine organizacije.Ulozi komanditora mogu biti u novcu ili u stvarima I pravima koja se procenjuju.akcionarsko drustvo “AD” 5. Imovina nevladine org.preduzetnik 2.Lica koja su stupila u ortacki odnos zovu se ortaci I kolektivno se nazivaju firma.Djelatnosti za koje je zakonom propisano da se mogu obavljati samo na osnovu saglasnosti.djelovi stranih drustava Akcionarsko drustvo I drustvo sa ogranicenom odgovornoscu sticu svojstvo pravnog lica danom ragistacije.Registraciona prijava sadrzi naziv ortakluka.PRIVREDNA DRUSTVA Privredno drustvo je pravno lice koje osnivaju osnivackim aktom pravna I-ili fizicka lica radi obavljanja djelatnosti u cilju sticanja dobiti.registrovanim u crnoj gori. 3.Brisanje iz registra vrsi se: 1.Sva drustva ciji clanovi nemaju ogranicenu odgovornost su ortakluci.drustvo sa ogranicenom odgovornoscu “DOO” 6. Po zakonu o privrednim drustvima privrednu djelatnost obavljaju privredna drustva I preduzetnici.imena ortaka.koja se brise iz registra dodjeljuje se drugim nevladinim ili humanitarnim org.Akcionarsko drustvo je pravno lice koje je svojom imovinom I obavezama potpuno odvojeno od akcionara.saglasnosti ili drugog akta drzavnog organa. Preduzetnik je fizicko lice koje se bavi privrednom djelatnoscu radi sticanja profita.dostavljanjem odluke organu nadleznom za upis u registar od strane ovlascenog lica za zastupanje I predstavljanje organizacije.a ciji je capital podijeljen na akcije.26 Nevladine organizacija prestaje da postoji brisanjem iz registra.Ortak moze biti fizicko ili pravno lice. .a tu djelatnost ne obavlja za racun drugoga. Akcionarsko drustvo je drustvo fizickih ili pravnih lica koje se osniva u cilju obavljanja privredne djelatnosti.ortacko drustvo (ortakluk) “OD” 3.komanditno drustvo “KD” 4.Akcionarsko drustvo odgovara za sve obaveze cjelokupnom svojom imovinom.dozvole ili drugog akta drzavnog organa mogu se obavljati pa dobijaju te dozvole.ukoliko je od strane ovlascenog organa donijeta odluka o prestanku rada.Sjediste privrednog drustva odredjuje se osnivackim aktom I registruje se u skladu sa zakonom kojim se uredjuje registracija privrednih subjekata. Ortakluk je odnos izmedju lica koje obavljaju djelatnost u cilju sticanja profita.shodno odluci nadleznog organa nevladine organizacije. Poslovno ime je naziv pod kjim privredno drustvo posluje.ukoliko je istekao period za koji je osnovana.Ortak ima neogranicenu solidarnu neodgovornost.

58.Centralni registar je dio Privrednog suda u Podgorici.pravno lice je organizacija koja ima svoje organe preko kojih stupa u ravne odnose 3.da ucestvuje u profitu drustva u obliku dividende kada se objavi da se dividende dijele.Iz svega sto se dosada reklo mogu se definisati zajednicki elementi pravnog lica.da dobije dio preostale imovine drustva nakon likvidacije 3.srazmjerno vrijednosti svog uloga.Odbor direktora je organ upravljanja I rukovodjenja drustva cije odluke izvrsavaju sekretar drustva I izvrsni director.Odbor direktora je organ koji se obavezno bira u svkom akcionarskom drustvu.CENTRALNI REGISTAR PRIVREDNOG SUDA-CRPS Centralni registar privrednog suda nalazi se u Podgorici I jedino on vrsi registraciju utvrdjenu zakonom.Uplatom pocetnog uloga lice stice udio u drustvu. Akcionar je fizicko ili pravno lice cija je odgovornost ogranicena do visine uloga I koje je vlasnik najmanje jedne akcije u akcionarskom drustvu.Akcionari nemaju druge obaveze prema drustvu.a njegovi osnivaci odgovaraju za obaveze drustva do iznosa svojih uloga.vrsi druga imovinska prava u skladu sa statutom drustva Vlasnici drustva su nejgovi akcionari.U slucaju promjene imena.da dobije besplatno akcije za slucaj povecanja kapitala utvrdjen statutom iz sredstava drustva.pravno lice je organizacija koja ima svoje sjediste tj.Ako preduzetnik ne obavlja djelatnost pod svojim. 59.Registrator moze ovlastit drugi sud odnosno ovlascena lica za posredovanje u registraciji da primaju registracione prijave I druge dokumente.na utvrdjeni nacin.osim obaveze da uplate.pravno lice je organizacija koja je osnovana radi ostvarenja dopustenog cilja 4.pravno lice je organizacija koja ima svoju imovinu kojom odgovara za obaveze 5.pocetnu cijenu svih akcija koje su upisali.pravno lice je organizacija koja ima drzavljanstvo . Akcionar ima sledeca imovinska prava: 1.duzan je da to ime ili naziv registruje u skladu sa odredbama zakonna.mejsto gdje se nalazi srediste djelatnosti I upravljanja organizacijom 7.ELEMENTI PRAVNOG LICA Kao sto smo vidjeli.prioritetno pravo isticanja nove emisije akcija I zamjenjivih obaveznica.ulganjem novcanih ili ne novcanih sredstav u drustvu radi ostvarivanja profita.Ovlasceni sud ili ovlasceno lice za posredovanje u registraciji duzni su da dostave primljenu dokumentaciju CRPS u roku od 3 radna dana.Ti elementi su sledeci: 1.27 Preduzetnik je odgovoran za sve obaveze u vezi sa privrednom djelatnoscu koju obavlja cjelokupnom svojom imovinom.vec pod drugim imenom ili nazivom.uz ogranicenje utvrdjeno ovim zakonom 5.pravnlo lice je pravom uredjena organizacije 2.uz ogranicenja utvrdjena ovim zakonom 4.preduzntnik je duzan da u roku od 30 dana od dana nastanka promjene.da proda ili pokloni sve ili dio svojih akcija 6. Drustvo sa ogranicenom odgovornoscu mogu osnovati fizicka ili pravna lica.pravno lice je pravno uredjena organizacija koja ima svoje organe I imovinu I koja je osnovana radi ostvarivanja zakona dozvoljenog cilja.Skupstina akcionara je najvisi organ drustva koji se obavezno osniva.odnosno kada se donese odluka o podjeli dividende. 2.Izvrsni direktor I sekretar drustva obavezno se biraju u svakom akcionarskom drustvu.Drugi sudovi u Republici nemaju pravo da vrse registraciju.pravno lije organizacija koja ima svoje ime (firma ili naziv) 6.Ulozi osnovaca cine pocetni kapital drustva.Sticanjem udjela lice postaje clan drustva.priijavi izmjenu CRPS-a.

a nekomercijalnog (ustanove)zove se naziv. 62.sposobnost da ima pravo ili obavezu da stetu nadoknadi.preduzimaju pravne poslove pravnog lica.sjediste I drzavljanstvo su elementi identiteta. Pravno lice ima ime.poslovna I deliktna sposobnost su elementi priznatog pravnog subjektiviteta.ovlascenje I postupak sazivanja I vodjenja skupstine akcionara I odredbe o nacinu glasanja 10.postupak izdavanja I prijema isprava .a organ kao stranka.pravila za rad clanova odbora direktora 11.posebne privilegije osnivaca 9. Sjediste akcionarskog drustva je mjesto u kome drustvo obavlja privrednu djelatnost. Drzavljanstvo je odnos koji postoji kod pravnih lica. Sjediste pravnog lica je mjesto u kome se odvija sredisna djelatnost I upravljanje njime.Ime komercijalnog pravnog lica (privrednog drustv)naziva se firma.pravno lice je organizacija kojai ma pravnu sposobnost tj.pravno lice je organizacija koja ima delikatnu sposobnost tj.a pravna.sjedistem I drzavljanstvom pravnog lica. 60.Zastupnik je samostalni pravni subjekt u u odnosu na zastupanoga.ogranicenja prava drustva da emituje obaveznice ili da se zaduzuje po dugom osnovu 8. Cesto se organ pravnog lica naziva zastupnikom pravnog lica.postupak rotiranja direktora 12.djelatnost drustva 4. 61.odredbu da je drustvo akcionarsko drustvo 5.Statut drustva sadrzi: 1.Kada postoji sumnja o tome.28 8.sposobnost da izjavama volje stice.Medjutim.pravno lice je organizcija koja ima poslovnu sposobnost tj.rad I poslovanje pravnog lica po zakonu o privrednim drustvima statutom akcionarskog drustva uredjuje se upravljanje drustva.onda se kao sjediste uzima mjesto u kome se nalazi rukovodstvo organizacije.po pravilu sam izjavljuje volju dok u ime pravnog lica to cini njegov organ.razlikuju se svojstvo organa I zastupnika.sposobnost da bude imalac subjektivnih prava I obaveza 9.prenosi.sjedistem se smatra sjediste uprave.IDENTITET PRAVNOG LICA Identitet pravnog lica odredjen je imenom u firmom ili nazivom.postupak zamjene jedne klase hartija od vrijednosti dugom 7.Ime.naziv drustva 2.U slucaju da se privredna djelatnost obavlja u vise mjesta.Zastupani.odredbe o promjeni osnovnog kapitala 6.Ovaj odnos podrazumijeva pravnu vezu pravnog lica sa odredjenom drzavom.ORGAN PRAVNOG LICA Organ pravnog lica je jedno ili vise fizickih lica ovlascenih da izjavljuju volju.sjediste uprave drustva 3.STATUT PRAVNOG LICA Statut pravnog lica je pravni akt kojim se uredjuju pitanja od znacaja za obrazovanje. Prva 4 elementa predstavljaju elemente organizacionog jedinstva.pravila o upotrebi pecata drustva 13.mijenja I gasi prava I obaveze 10.U sudskom postupku zastupnik se saslusava kao svjedok.

zavisno od vrste pravnih lica.lica ovlascena za zastupenje drustva.Rezim ove sposobnosti prati rezim pravne sposobnosti. Po zakonu o obligacionim odnosima prana lica u zasnivanju obligacionog odnosa postupaju u skladu sa svojim opstim aktima.postupak izmjena I dopuna stauta 16. Pravno lice istupa u pravnom prometu preko svojih zastupnika.sastav akcionarskog kapitala prema klasama akcija 3.druge odredbe u skladu sa ovim zakonom Sledeci podatci moraju biti sadrzani u statutu ili u posebnom aktu koji se dostavlja CRPS-a: 1.POSLOVNA SPOSOBNOST Poslovna sposobnost pravnog lica je sposobnost preuzimanja pravnih poslova. Sustina sistema opste pravne sposobnosti je u tome sto se svakom pravnom licu omogucuje da stice sva prava I obaveze osim nekih.dok nekomrecijalna imaju pravnu sposobnost.odredbe o nacinu promjene iznosa kapitala 7.od kojih su neka imovinska a neka neimovinska. Statut drustva sa ogranicenom odgovornoscu sadrzi: 1.sjediste drustva I adresu 3.broj akcija 2.podatak da je drustvo osnovano kao drustvo sa ogranicenom odgovornoscu I iznos kapitala 5. Pravna lica gube pravnu sposobnost prestankom pravnog subjektiviteta pravnog lica.zajedno sa vrstom imovine koja sacinjava ulog I imenom lica koje takav ulog daje.To moze biti u slucaju likvidacije ili drugog razloga.29 14. 64.S pravne tacke gledista pravna lica su inpersonalna I transpersonalna.PRAVNA SPOSOBNOST Pravna sposobnost pravnog lica je sposobnost pravnog lica da stice prava I obaveze.kolektivno ili pojedinacno 63.broj akcija koji je emitovan za nenovcane uloge.Pravni poslovi koje preduzmu komercijalna pravna lica van njihove djelatnosti su punovazna.Po drugom sitemu pravno lice moze imati samo ona prava koja su u funkciji ostvarenja cilja pravnog lica.To se odnosi na ona prava I obaveze vezane za licnost covjeka. Pravna sposobnost pravnih lica stice se na osnovu posebnih propisa:podnosenjem prijave ili upisom u odgovarajuci registar.njihova pocetna cijena I prava koja daju vlasnicima 4.Izjavama volje zastupnika pravnog lica nastaje prava I obaveze za pravno lice.Tako npr. Poznata su dva sistema sposobnosti pravnih lica I to:sistem opste imovinske pravne sposobnosti I sistem specijalne pravne sposobnosti.ono je I istovremeno I opste poslovno sposobno.naziv drustva 2.Po prvom uzem od opste sposobnosti fizickih lica.pravila postupanja I postupak imenovanja clanova odbora direktora 6.ako je pravno lice opste pravo sposobno.Komercijalna pravna lica imaju opstu pravnu I polovnu sposobnost.U nasem pravu preovladava kombinovani sistem po kome komercijalna pravna lica imaju opstu pravnu sposobnost.osnovnu djelatnost drustva 4.u slucaju postojanja nekoliko klasa broj akcija prema pojedinoj klasi.dok su takvi pravni poslovi nekomercijalnih pravnih lica nistavi.pravno lice moze biti imalac svih prava I obaveza dostupnih pravnim licima uopste.a nekomercijalna imaju specijalnu pravnu I poslovnu sposobnost.rok na koji se drustvo osniva 15. .

privredno drustvo odgovara za stetu koju njegovi zaposljeni prouzrokuju trecim licima na radu ili u vezi sa radom.stvarna prava.Lice koje je osteceniku naknadilo stetu koju je zaposleni prouzrokovao namjerno ili krajnjom nepaznjom ima parvo da od tog zaposlenog zahijevati naknadu placenog iznosa.To pravo zastarijeva u roku od 6 mjeseci od dana isplacene naknadne stete.Da bi ostvario neposredno uzivanje prodate stvari kupac mora sacekati dobrovoljnu predaju stvari.30 Po zakonu o obligacionim odnosima kad je opstim aktom pravnog lica odredjeno I u ragistar upisano da njegov zastupnik moze zakljuciti odredjeni ugovor samo uz saglasnost nekog organa. .zahtjev za naknadu neimovinske stete. IV-Glava Objekti Prava 66.Treca lica ne smiju uzivati niti omogucivati ni ometati imaoca apsolutnog prava u uzivanju pravnog dobra. 65.Obren Stankovic smatra da relativna prava nemaju objekt shvacen kao pravno dobro koje se neposredno uziva.Tako npr.ako sta drugo nije upisano u registar.koja za objekt imaju proizvode ljudskog duha 3.radi vrsenja tih prava.niti da na njoj.Pravo lice moze postaviti tzv.sloboda itd) Nas poznati civilista prof.Ako saglasnost nije data smatra se da ugovor nije ni zakljucen. U zavisnosti od vrste pravnog dobra pravna teorija je izvrsila podjelu apsolutnih prava na: 1.Prema sirem stanovistu u objekte treba ubrojiti I ljudske radnje.istovreme ili naknadno. Radnjom nekog lica moze biti umanjen drustveni ugled pravnog lica onako kao sto moze biti umanjen I ugled fizickih lica.dok je u prodavacevoj imovini.zahtjev radi naknade imovinske stete I zahtjev zbog tudjeg sticanja bez osnova.cast.kvazigeneratorni zahtjev.Do momenta predaje nije dozvoljeno da do stvari dodje nasilnim I prevarnim radnjama.prava licnosti koja za objekt imaju licna dobra (tjelesni integritet.namece pasivno ponasanje.osim ako se dokaze das u u konkretnom slucaju postupali onako kako je trebalo a to znaci sa konkretnom paznjom I pravilima struke.koje predstavljaju objekte obligacionih prava.prava intelektualne svojine. POJAM Objekti prava su pravna dobra na kojima imaoci apsolutnog prava vrse neposrednu vlast.Povrede casti I ugleda pravnih lica ne moze biti popravljeno da sudjenjem novcane naknade neimovinske stete.koja za objekt imaju pokretne I nepokretne stvari 2.Osteceni ima pravo zahtijevati naknadu stete I neposredno od radnika ako je stetu prouzrokovao namjerno.pri cemu se trecim licima.ako to ovaj ne ucini smatrace se das glasnost nije data.DELIKTNA SPOSOBNOST Deliktna sposobnost pravnog lica je sposobnost pravnog lica da odgovara za stetu koju ucesnici pravnog lica prouzrokuju svojim radnjama.preduzme bilo kakve radnje.saglasnost se moze dati prethodno.Jedino je ovlascen da zatrazi da prodavac u ugovoreno vrijeme izvrsi svoju obavezu predaje stvari. Po zakonu o obilgacionim odnosima za stetu koju zaposleni u radu prouzrokuje trecem licu odgovara preduzece u kome je zaposleni radio u trenutku prouzrkovanja stete.Druga strana ima pravo da pozove pravno lice da se njgov ovalsteni organ u primjerenom roku izjasni dali daje sglasnost.Pri tom trazi se da je ucesnik stetu prouzrokovao obavljajuci djelatnost.

Stvarna prava se ustanovljavaju samo na pojedinacno odredjenim stvarima.itd.31 67.a to znaci da ako se fakticki I virtuelno nalazi u ljudskoj vlasti I ako se moze staviti u promet.Cesto se ova dva termina poistovjecuju.U ova dobra obicno se ubrajaju:prirodna bogastva.Ona se razlikuju od rugih subjektivnih gradjanskih prava upravo zbog toga sto podrazumijevaju prevni odnos izmedju aktivnih subjekata I pasivnih subjekata koji se ostvaruje neposredno povodom jedne odredjene stvari.neko licno dobro ili neka intelektualna tvorevina.U najuzem znacenju stvari predstavljaju tjelesna dobra.istorijskog.U teoriji preovladava stav da pojam dobra u pravnom smislu odrazava pojam dobra u ekonomskom smislu.licnim dobrima. 70.STVARI Obicno se pod objektima stvarnih prava podrazumijevaju stvari tj.Tako se govori o stvarima.strategijskog.fizicki ili idealni.intelektualnim dobrima itd.ali dobra ne cine sve stvari nego samo one koje su podobne da budu objekt prava.Dakle stvar mora biti pojedinacno odredjena I stvarno postojeca za razliku od obligacionih prava kod kojih predmet obaveze moze biti genericka I buduca stvar.vode. U sirem znacenju termin”dobro” odnosi se na “stvar” I prava”prava”.znacaja imaju poseban pravni rezim upotrebe raspolaganja I zastite.U tom smislu termin “stvar” je shvacen genericki I upotrebljava se kao verbalna sinteza za oznacavanje svega onoga sto. Kao sto su lica termini pravnog odnosa (aktivan I pasivan)tako su I stvari (objakti) termini otg istog odnosa. 71.poljoprivredno I gradjevinskog zemljiste.podobni da konstruisu objekt prava.Status dobara od opsteg interesa stice se zakonom ili odlukom organa ili ustanove pod uslovima propisanim zakonom.sume I sumsko zemljiste itd.Otuda objekat stvarnih prava moze biti samo aktuelna stvar.oni djelovi materijalne prirode koji se nalaze u ljudskoj vlasti I na kojima postoji pravo svojine ili neko drugo stvarno pravo. Objekt stvarnih prava su materijalne stvari. Cesto u zakonodavstvima nailazimo na siroko znacenje pojma stvari kao materijalnog ili idealnog objekta razlicitog po svom sadrzaju.Dobra u opstoj upotrebi Dobra u opstoj upotrebi predstavljaju dobra koja po svojoj prirodi ili namjeni sluze opstoj upotrebi.moze predstavljati objekt prava.bilo materijalne ili nematerijalne prirode.ENERGIJA U GRADJANSKOM PRAVU Energija u gradjanskom pravu najcesce podrazumijeva materijalni cinilac covjekovog okruzenja za koji se po pravilu shodno primenjuju norme koje se odnose na materiju.S druge strane dobra cine svi entiteti.Dobra od opsteg interesa Dobra od opsteg interesa su djelovi prirode zbog svog ekonomskog.U gradjansko pravnoj nauci preovladava misljenje da energiju treba tretirati kao stvar ako ispunjava uslove koje vaze za materiju. B.morske obale itd.Pravo svojine I ostala stvarna prava senazivaju I realna prava.NEKI PRIMJERI DOBARA U NASEM PRAVU A.Otuda potice I podjela stvari na tjelesne I bestjelesne.mada se u teoriji pravi jasna razlika medju njima.kulturna dobra.Objekti ostaloh prava nijesu stvar vec neka cinidba.upravo zbog res (stvari).dobra u opstoj upotrebi.Upotreba ovih dobara se vrsi bez posebnih dozvola ili odobrenja nadleznih organa.U zakonodavstvu I teoriji pored termina “stvar” u upotrebi je I termin “dobro”. U najsirem smislu dobra predstavljaju objekte subjektivnih gradjanskih prava.luke I pristanista. .U ova dobra se ubrajaju:putevi.vazduhoplovna pristanista.

divljac itd).ali je ograniceno pravima drugih.Termin “javno dobro” treba razlikovati od termina “objekt drzavne svojine”jer ovaj drugi je siri pojam jer pored javnih dobara obuhvata I stvari u gradjanskopravnom smislu.Izvori I vodeni rokovi su nepokretnosti zato sto pripadaju zemljistu.32 Fizicka I pravna lica imaju pravo opste upotrebe ovih dobara.da su inkorporisane u zemlji I 2.da su zidane kao trajni objekti.Za neke nepokretne stvari se vodi evidencija slicna onoj za nepokretne stvari:npr.POKRETNE I NEPOKRETNE STVARI Osnovna podjela stvari je na pokretne I na nepokretne.one pokretne stvari koje su u funkciji pripatka nepokretnosti.hangari.Drvece koje uspijeva na nekom zemljistu je sastavni dio tog zemljista. I prirodna bogastva (rude.vazduhoplovi.kao I one stvari koje su povezane sa nepokretnoscu.kao I gornju povrsinu. U stvarnom rpavu poznat je I pojam nepokretnosti pa namjeni tj.brodovi.brane. Ako zgrade leze na zemlji ili su zidane za privremenu upotrebu onda se smatraju za pokretne stvari. 72.drvece.Ono obuhvata I podzemni sloj koji se moze koristiti.Osnov za razlikovanje je materijalni kriterijum tj.izvori.Dobra mrtve ruke Dobra mrtve ruke su dio imovinske mase koji se privremeno ili trajno izuzima iz pravnog prometa. Inkorporacija je sjedinjenje pokretne stvari sa nepokretnom na nacin da dodje do fiksiranja pokretne stvari za tijelo nepokretne.Vrsenje ovog prava nije uslovljeno dobijanjem posebnih dozvola ili odobrenja.Pored zgrada u nepokretne stvari se ubrajaju I druge gradjevinske konstrukcije kao sto su:mostovi.I drugi ploveci objekti.Cine ih dobra u opstoj upotrebi (putevi. Da bi se zgrade smatrale za nepokretnosti potrebno je da se ispune 2 uslova: 1.Vegetacija se takodje smatra stvarima inkorporisanim u zemljistu. C.onaj o fiksiranosti ili pokretljivosti tjelesnih stvari.automobile itd.trgovi itd).zgrade I nepokretne vodene konstukcije.vodeni tokovi.Zemljiste je povrsina zemlje u njenoj prirodnoj konfiguraciji.Saglasno tome u nepokretne stvari se ne ubrajaju stvari koje su postavljene ili sakrivene u zemljistu. kao I gradjanskopravnih ovlascenja drzavnih organa.Javna dobra Javna dobra se mogu posmatrati dvostruko-u uzem smislu I u sirem smislu.vode.Da bi se jedna pokrenuta stvar smatrala za nepokretnost po namjeni potrebo je da se ispune 3 uslova: .U sirem smislu javna dobra cine dobra u uzem smislu I objekti javnopravnih ovlascenja I obaveza.To sun pr. D.U ovom smislu javna dobra predstavljaju objekte javnopravnih ovlascenja I obaveza drzavnih organa.organizacija I sluzbi.parkovi.Takav status ova dobra su dobijala putem fideikomisarne supstitucije I porodicnog fideikomisa. U nasem pravu nije moguce pravnim poslovima inter vivos I mortis causa ustanoviti rezim dobara mrtve ruke.Nepokretne stvari se ne mogu premijestati s jednog mjesta na drugo bez ostecenja njihove sustine.Dakle sve sto je izgradjeno na povrsini zemlje iznad ili ispod nje a namijenjeno je da tamo trajno ostane ili je u nepokretnost ugradjeno ili dogradjeno ili nadogradjeno ili na neki drukciji nacin s njim trajno spojeno predstavlja dio te nepokretnosti sve dok se od nje ne odvoji.U ove stvari ubrajaju se zemljista I stvari koje su u njemu inkorporisane.luke.televizijski tornjevi itd.U uzem smislu javna dobra cine stvari koje su u iskljucivom javnopravnom rezimu.

da joj je ovu namjenu odredio vlasnik nepokretnosti I 3.Bitno je da se premjestanje moze izvrsiti bez ostecenja sustine stvari. By J. Pokretne stvari se one koje se mogu normalno premijestati sa jednog mjesta na drugo. Anticipirane pokretne stvari su djelovi nepokretnosti koji se jos u vrijeme zakljucenja ugovora smatraju za pokretne stvari.33 1.da je vlasnik nepokretnosti istovremeno I vlasnik pokretnosti kojoj je odredio ovakvu namjenu.Redzepagic .da je ta pokrenuta stvar namijenjena da sluzi nepokretnosti I da je stvarno dovedena u takav fizicki odnos da joj sluzi 2.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->