P. 1
skripta-poslovno- pravo

skripta-poslovno- pravo

|Views: 677|Likes:

More info:

Published by: Dražen Stjepanović on May 20, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/20/2012

pdf

text

original

1.

POJAM I RAZVOJ TRGOVAČKOG PRAVA Trgovačko pravo predstavlja skup pravnih pravila kojima se regulišu položaj trgovačkih društava, trgovca pojedinca, i drugih učesnika u trgovačkom prometu, te privatno pravni trgovački poslovi u koje ti subjekti ulaze, zaključuju ih i ispunjavaju. Odnosno, privredno, trgovačko pravo je samostalna grana prava koja izučava pravni status privrednih subjekta i njihov odnos prema državi kao i njihov međusobni odnos. Razvoj trgovačkog prava datira još iz starog vijeka i vezan je za razvoj trgovine. Hamurabijev zakon (oko 2000-te godine prije Krista) poznavao je prodaju, poslove prevoza, posredovanje, zajam sa kamatom i kredit. Feničani kao pomorci razvili su prve institute pomorskog trgovačkog prava. Rimsko pravo je poznavalo ustanove pomorskog zajma i trgovinsko zastupanje. U srednjem vijeku razvoj trgovine pospješili su krstaški ratovi, sajmovi i vašari.U novom vijeku, za vrijeme Napoleona u Francuskoj je donesen Trgovački zakonik (1807). Navedeni zakonik je bio uzor donošenju zakonika u mnogim zemljama pa i u Srbiji, Turskoj. Sigurno, jedan od najvećih akata koji je donesen u trgovačkom pravu je Sporazum o uspostavljanju svjetske trgovinske organizacije WTO, koji je 01.01.1995.godine stupio na snagu. U pravu EU trgovačko pravo je kompanijsko pravo i kao kod nas je samostalna grana prava. U angloameričkom pravu je građansko pravo koje je komercijalizovano, te se naziva komercijlno pravo. 2. IZVORI TRGOVAČKOG PRAVA Izvori trgovačkog prava-su: a) zajednički i b) autonomni izvori. A) Zajednički izvori su: zakon, sudska praksa i pravna nauka. Pod zakonom se podrazumijevaju i međunarodne konvencije koje su nakon raifikacije dobile snagu zakona, konvencije u materiji transporta, prodaja mjenice i čeka, zatim se u zakone u formalnom smislu ubrajaju i podzakonski akti izvršne i upravne vlasti (uredbe, pravilnici, naredbe, zaključci). Sudska praksa je interpretativni izvor prava, a nije formalni izvor. Pravna nauka - ne stvara pravo, njena shvatanja ne obavezuju sudove. B) Autonomni izvori- su: običaji (opšti i posebni), uzanse opšte i posebne (uzus – običaj), opšti uvjeti poslovanja, trgovačke klauzule i termini. Pod trgovačkim običajima se podrazumijeva svaka praksa ili način poslovanja koja se poštuju u nekom mjestu, struci ili poslovanju. Uzanse-(uzus-običaj) su kodifikovani poslovi, trgovački običaji čiju je kodifikaciju izvršilo ovlašteno tijelo. Postoje opšte i posebne uzanse.Opšti uslovi poslovanja su: opšti uvjeti prodaje, vršenje usluga nabavke i tipski ugovori. Trgovačke klauzule i termini donose ovlaštene trgovačke asocijacije. Stranke ih uvrštavaju u ugovore i pozivaju se na njih. Još su mogući izvori trgovinskog prava: opšta pravna načela, strana zakonodavstva i trgovačka praksa. Opšta pravna načela su: savjesnost i poštenje, neosnovano bogaćenje, viša sila, zabrana zloupotrebe prava.

4. RADNJE Fizička lica mogu osnovati samostalnu privatnu radnju: radionice, kancelarije, biro, servis, agencija, studio, apoteka ili zajedničke radnje. Radnja se osniva radi obavljanje dozvoljene privredne i neprivredne djelatnosti. Radnja može imati puni pravni subjektivitet što podrazumijeva razdvajanje imovine od imovine osnivača I samo u slučaju “probijanja pravne ličnosti“ osnivač odgovara svojom imovinom. Radnja koja nema svojstvo pravnog lica vodi posebnu evidenciju poslovanja kroz registar kasu i niz drugih računa. Razlika između radnje i preduzeća je u kvantitetu, broju radnika. Staus pravnog lica imaju radnje sa većim brojem radnika i osnivača (10). Za registraciju radnje traži se lakši pristup, uprošćenije knjigovodstvo, lakši prestanak rada. Radnja ima firmu, sjedište, žiro račune, zastupnike, a prestaje stečajem, likvidacijom i statusnim promjenama i posebno kao i sva društva lica. 5. ZADRUGE Zadruga je samostalna, otvorena dobrovoljna organizacija ravnopravnih zadrugara, zasnovana na principima uzajamnosti i solidarnosti, koji zajedničkim poslovanjem ostvaruju ekonomske interese. Prema djelatnostima zadruge su: zemljoradničke, stambene, štedno-kreditne, zanatske omladinske, potrošačke. Osnivaju se pisanim ugovorom, najmanje 3 zadrgara sa ulogom. Zadrugom upravljaju zadrugari po načelu ravnopravnosti. Obavezni organ vlasti je Skupština (Skupštinski poslovodni organ), a fakultativni organi zadruge su upravni i nadzorni odbor. Akti zadruge su: Ugovor o osnivanju, Statut i Ugovor o međusobnim pravima i obavezama. Zadruga koristi zadružnu imovinu i sredstva zadrugara.. Zadruga ima rezervni fond i fond za pokriće rizika poslovanja. Zadruga odgovara za obaveze svojom imovinom, a za obaveze zadruge koje se ne mogu izmirirti, zadrugari supstidijarno saglasno statutu. Zadružni savezi predstavljaju zadruge pred državom i imaju svojstvo pravnog lica. Zadružni savezi organizovani su na granskom ili teritorijalnom principu i pružaju stručnu pomoć članicama. 6. POJAM, SVOJSTVA I IMOVINA PREDUZEĆA Poduzeće je pravno lice koje obavlja privrednu djelatnost, proizvodnju, promet robe i vršenje usluga na tržištu, radi stjecanja dobiti na tržištu. Preduzeće je trgovačko društvo po Zakonu o preduzećima RS. Pod preduzećem u sastavu trgovačkih društava i uopšte preduzetničke inicijative smatra se danas određena privredna djelatnost, koju obavlja trgovačko društvo i trgovac pojedinac, kao nosioci takve djelatnosti u organizacijskom smislu. Tako jedno trgovačko društvo može imati više preduzeća. Preduzeće (trgovačko društvo) je pravno lice. Trgovačko društvo stiče stvojstvo pravne ličnosti upisom u sudski registar, a gubi to svojstvo brisanjem iz trgovačkog registra. Preduzeće sadrži materijalni i personalni supstrat. Materijalni supstrat – imovina (ukupnost imovinskih prava): Pravo svojine; - Obligaciona prava; - Prava individualne svojine; Pravo zakupa. Personalni supstrat: - Osnivači; - Radnici; Rukovodioci. IMOVINA - Imovinu poduzeća čini ukupnost imovinskih prava koja pripadaju preduzeću kao pravnom subjektu i obuhvata stvari, opremu, novac, imovinska prava, prava industrijske svojine (pokretna i nepokretna). Imovina poduzeća je jedinstvena. Imovinu poduzeća čine pravo svojine na pokretnom i nepokretnim stvarima, novčana sredstva i vrijednosni papiri i druga imovinska prava. Imovinu čini prava, obaveze su njeni tereti. Početnu imovinu preduzeća čine ulozi osnivača (osnovni kapital), a ako je u stvarima izražava se novčano. Poduzeće postoji dok ima imovinu.

3. TRGOVAC I TRGOVAČKI POSAO Trgovac je pravno ili fizičko lice (trgovac, proizvođač, preduzetnik, posrednik u prometu) koje u svoje ime i za svoj račun (nije nužno) u vidu privrednog zanimanja kao trajne djelatnosti, obavlja lično ili preko zastupnika neke od sledećih poslova: pribavljanje i otuđenje pokretnih stvari i hartija od vrijednosti, osiguranje, bankarski, mjenjački ili berzanski poslovi, prevoz, špedicija i skladištenje, izdavački poslovi. Zakon razlikuje: trgovce prema poslovima ,trgovce prema načinu i obimu poslovanja, manje trgovce, trgovce po samom upisu u trgovački registar.Trgovci su:individualni trgovci i pravna lica. Individualni trgovci imaju sljedeća svojstva: bave se trgovinom u svoje ime ali ne uvijek i za svoj račun, bave se trgovinom u vidu zanimanja trajno, bave se trgovinom radi sticanja dobiti, bave se proizvodnjom i prometom pokretnih stvari.

1

uz prijavu za upis pored akta podonosi se dokaz o uplati uloga. Formalni . način utvrđivanja i raspodkele dobiti. Opšti . Kao subjekt privrednog prava preduzeće ima nekoliko opštih karakteristika: preduzeće je privredna organizacija. Sadrži i oznaku djelatnosti i sjedište preduzeća. sanitarne.kojeg osniva 1 osnivač je odluka o osnivanju. Oblici preduzeća Preduzeća se dijele na društva lica i društva kapitala. osnivače. OSNIVANJE PREDUZEĆA Sistemi osnivanja preduzeća:a) Zakonski sistem.da ispuni zakonske uslove tehničke. b) Normativni sistem . U društva lica se ubrajaju ortačko društvo i komanditno društvo. Predmet poslovanja su sve one djelatnosti kojima se preduzeće bavi. FIRMA. zaštita životne sredine. sankcija je odgovornost za privredni prestup. ugovor).. skupština) ili fizička lica. 9. Preduzeća mogu osnivati fizička i pravna lica.7. onda se sjedištem smatra mjesto u kome je sjedište uprave koja upravlja. Fizička lica mogu osnivati: OD. 8. Firma ortačkog društva sadrži najmanje jednog člana i oznaku o. Akcionarsko društvo a. Nema status pravnog lica. djelatnost. Radnja .Svojstvo preduzetnika gubi se brisanjem iz registra. Nevršenjem djelatnosti duže od 2 godine . POJAM I ZNAČAJ PREDUZETNIKA Poduzetnik je fizičko lice koje trajno obavlja djelatnost proizvodnje i prometa robe ili vršenja usluga. Ako nisu zadovoljavajući.Istekom vrmena na koje je osnovan. saglasnost. matično preduzeće. preduzeće je pravno lice. koncern. Sjedište se upisuje u sudski registar. preduzeće ima imovinu. d) Sistem koncesije. poslovno sposobno. c) Sistem dozvole. sanitarni. trajanje društva. jer bez dozvole poduzetnik neće moći biti upisan u registar koji se vodi pred nadležnim organom.d. grb.. b) posebni i c) formalni uslovi. Strana pravna i fizička lica mogu pod uslovima uzajamnosti osnivati preduzeća u skladu sa zakonom kojim se uređuju strana ulaganja. -firma komanditnog društva sadrži ime jednog komlementara i oznaku k. najčešće opštinskim. Poduzetnik može biti individualni ili kolektivni. Nema dva ista naziva firme.tiču se donošenja akta o osnivanju (odluka. preduzeće se bavi trajnim vršenjem određene privredne djelatnosti. FORME OSNIVANJA PREDUZEĆA Preduzeće je pravno lice koje obavlja djelatnost radi sticanja dobiti. prebivalište i djelatnost.Smrću. trgovačko ime. AD i DOO. Društvo kapitala je ustvari akcionarsko društvo i društvo sa ograničenom odgovornošću. osiguravajuće organizacije. 2 . Preduzeće stiče svojstvo pravnog lica upisom u sudski registar i po zakonu imaju puni pravni subjektivitet. . Firma je oznaka društva. Firma ne može da sadrži: ime države. Predmet poslovanja je zbir svih aktivnosti obuhvaćenih u jednoj ili više djelatnosti. . .Pismenom objavom.. Preduzeće može obavljeti jednu ili više djelatnosti ako ispunjava propisane uslove za obavljanje svake od tih djelatnosti.(materijalni uslovi – sredstva) odnose se na osiguranje sredstava za osnivanje i početak rada. da nije osuđivan za krivična djela. Upisom u sudski registar preduzeće stiče subjektivitet sa punom pravnom sposobnošću.se odnosi na obavljanje djelatnosti koje se odnose na proizvodnju.Predmet poslovanja je poslovanja širi pojam od djelatnosti. javno preduzeće j. . Prestanak obavljanja djelatnosti preduzetnika: . kadrovske . poslovni sistem.da je punoljetno. Posebni . kojim se trgovac.d. 2. Može da sadrži i oznaku: holding.p. sjedište. . u vidu zanimanja. može osnivati javno preduzeće.traže se ovisno o karakteru djelatnosti poduzeća. Prestaje odjavom i po sili zakona. .o. Djelatnost – Potrebno je diferencirati predmet poslovanja i djelatnost. preduzeće služi u obavljanju djelatnosti sa drugim preduzećima ili građanima. vrijednost imovine. zastavu i druge oznake države. odnosno jedinica lokalne samouprave. Osnivački akt pred. sadrži ime preduzetnika. . Osnivački akt pred. Država. Osnivač imenuje direktora koji zastupa i podnosi prijavu za upis u sudski registar poduzeća. Sjedište preduzeća je mjesto u kojem preduzeće obavlja djelatnost. oznaka društva pod kojim preduzeće posluje i pod kojim se učestvuje u pravnom prometu. Kolektivni poduzetnik je ortačka radnja na kojoj se primjenjuju pravila građanskog prava. radi sticanja dobiti.Prestankom prirodnih i drugih uslova. a zatim organe. DOO i komandiatno društvo u svojstvu kamanditora.Zabranom obavljanja djelatnosti.je ugovor o osnivanju. i dobije odgovarajuću dozvolu nadležnog organa.Odlukom o osnivanju se osniva jednočlano društvo. kadrovski i prostorni uvjeti. Da bi neko fizičko lice moglo steći svojstvo preduzetnika neophodno je da ispunjava uslove propisane zakonom to su: 1.Gubitkom poslovne sposobnosti. ostala se osnivaju ugovorom. f) Sistem prijave Uslovi za osnivanje poduzeća –su: a) opšti. DJELATNOST I SJEDIŠTE PREDUZEĆA Firma je ime. ovlašćenu banku. način rješavanja sporova.. -društvo sa ograničenom odgovornošću d. trgovačko društvo. . Pravna lica mogu osnivati: akcionarsko društvo. a firma preduzetnika sadrži njegovo lično ime. Preduzeće je ekonomsko pravni institute. Sinonimi su: privredni subjekti i privredne organizacije koja obuhvata i banke.Radnja je organizaciona forma za vršenje djelatnosti preduzetnika i nema svojstvo pravnog lica. korporacija.d.o. Firma radnje je personala. ali niti jedan od ovih ne može imati svojstvo pravnog lica. prava i obaveze osnivača. Ima uprošćeno knjigovodstvo.. naziv i oznake međunardne orgnizacije. ako se djelatnost obavlja u više mjesta.Ugovor o osnivanju sadrži kao obavezne elemente: firmu. Osnivački akti:. 10. To su: tehnički uvjeti. Osniva se podnošenjem prijava opštinskom organu uprave za poslove privrede. ne komand. 3. promet robe i vršenje usluga na tržištu. KD. Osnivački akt donose osnivači(organi upravljanja.

Razmatra izvještaje revizora. unovčenje dužnikove imovine i podjelom prikupljenih sredstava povjeriocima. . -ako mu je izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti.11. 15. Ako se donese odluka o otvaranju postupka stečajni sudija imenuje stečajnog upravnika i poziva povjerioce da prijave potraživanja u roku od 30 dana.Zakon. Statut je osnovni opšti akt preduzeća u skladu sa kojim moraju biti ostala opšta i pojedinačna akta. Prvo se izmiruju troškovi likvidacionog postupka.vrši nadzor nad zakonitosti rada uprave preduzeća i odbora izvršnih direktora. -Ako se glavnica smanji ispod minimalnog iznosa. sprovodi se u slučajevima: . . priprema godišnje izvještaje o poslovanju i sprovođenju poslovne politike. odnosno članova. Opšti akti preduzeća su: statut. U suštini svodi se na to da određena osoba koja se profesionalno bavi zastupanjem u sklopu svoje privredne djelatnosti u ime i za račun druge ličnosti obavlja pravne poslove utvrđene ugovorom. PUNOMOĆ Zastupanje je pravni posao profesionalnog lica koje nastupa u ime i za račun drugog pravnog subjekta. u roku od 3 dana od roćišta. dugovi stečajne mase nastali nakon otvaranja stečajnog postupka. Upravni odbor: priprema prijedloge odluka za Skupštinu i izvršava njene odluke. kao organ vlasnika. predlaže raspodjelu dobiti.ako se pravomoćnom odlukom suda utvrdi ništavost upisa u registar. Likvidacioni postupak.Je hitan postupak na načelima parničnog postupka. 3 . -direktor.o. privremeni stečajni upravnik. Zastupnici i punomoćnici Preduzeće po zakonu zastupa direktor. Punomoć data od strane zastupnika u okviru njegovih prava. i sl.ako je pravnom licu izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti zbog neispunjavanja uslova. . LIKVIDACIONI POSTUPAK PREDUZEĆA Likvidacija preduzeća znački prestanak rada preduzeća. Organi stečajnog postupka su:. stečajni upravnik. a zatim potraživanja. Prokura je posebna trgovačka punomoć koju daje direktor uz saglasnost organa upravljanja. -spajanjem sa drugim poduzećima ili podjelom. . Direktor preuzeća nemože biti član upravnog odbora.stečajni sudija. .Odlukom skupštine. Stečajni postupak se sastoji od prethodnog i stečajnog postupka. podnosi izvještaj skupštini o rezultatima nadzora. odlučuje o raspodjeli godišnje dobiti i pokriću gubitaka. Stečajni dužnik financijski je nesposoban ukoliko nije u stanju izmirivati svoje dospjele i potraživane obveze. ako u roku određenom u toj mjeri ne ispuni te uslove. međutim Statutom mogu i druga lica biti zastupnici. U prethodnom postupku kad stečajni sudija utvrdi da su ispunjeni uvjeti za otvaranje stečajnog postupka.Akt ovlašćenog organa.o. Direktor: organizuje i vodi poslovanje preduzeća.. Skupština donosi: statut i poslovnik o radu. povećanju i smanjenju osnovnog kapitala. Prestankom priridnih uslova. pravilnik. Posebna punomoć se daje za poslove koji ne ulaze u uobičajeno poslovanje pri vođenju preduzeća. -Stečajem. -Ako ne obavlja djelatnost duže od dvije godine neprekidno. Organi koji vode – su likvidacioni sudija i likvidacioni upravnik ili likvidator. zakazat će ročište. donijet će odluku bilo o otvaranju stečajnog postupka ili odbijanju prijedloga za otvaranje. Zastupnici preduzeća mogu dati drugim licima punomoć za zastupanje u svom okviru. privremeni odbor povjerilaca i odbor povjerilaca. kao organ upravljanja. stara se o zakonitosti rada preduzeća i za zakonitost odgovara. kao organ nadzora. Stečajni postupak se vodi radi grupnog namirenja povjerilaca stečajnog dužnika. plaćanja. usvaja godišnji obračun i izvještaj o polovanju. -ako se broj članova svede na jedan. poslovnik o radu i odluka kojom se na opšti način uređuju odnosi. utvrđuje poslovnu politiku. -upravni odbor. bez javnog upisa akcija i d. osim a.d. zastupa preduzeće.ako je istekao rok za koji je pravno lice osnovano. Namirivanje povjerilaca vrši se iz stečajne mase slijedećim redom: troškovi stečajnog postupka. -istekom vremena za koje je osnovano. upisuje se u registar i on ne može otuđivati imovinu. Uz prijedlog predlagač je dužan dostaviti potrebnu dokumentaciju. PRESTANAK PREDUZEĆA.. ORGANI PREDUZEĆA Organe preduzeća čine: . -ako prestanu da postoje prirodni i drugi uvjeti za obavljanje djelatnosti. brisanje iz sudskog registra. niti može na sud. -ako se odlukom suda utvrdi ništavost upisa u registar. kao organ poslovođenja. Nadzorni odbor. skupština povjerilaca. Pregleda periodične i godišnje obračune i utvđuje da li su sačinjeni u skladu sa propisima. zatim ostali dugovi.skupština. Stečajni postupak . Punomoć je oblik zastupanja u kome davalac ovlašćenja daje opunomočeniku ovlaštenja za zastupanje pravnim poslom. Za sporna potraživanja povjerioci se upućuju na parnicu koju su dužni pokrenuti u roku od 15 dana i ako je ne pokrenu potraživanje se neće uzeti u obzir. Opšta punomoć je ovlaštenje koje omogučuje trgovačkom opunomočeniku da sklapa sve ugovore i preduzima sve pravne radnje koje su uobičajene u prometu pri vođenju preduzeća. 14. Ako pravno lice nije organizovano u skladu sa zakonom Prijedlog za pokretanje likvidacije mogu podnijeti: organ ovlašten za zastupanje (određeni pravosudni organ). sud koji vodi registar.za razliku od stečajnog postupka koji se provodi radi nemogućnosti izvršavanja obaveza od strane poduzeća. Razlozi za stečaj: osnovni razlog za stečaj je platežna (financijska) nesposobnost stečajnog dužnika. -Ako nije organizovano u skladu sa zakonom. OPŠTI AKTI PREDUZEĆA Preduzeće prestaje: -odlukom skupštine odnosno članova. Otvara se zbog nesolventnosti dužnika u trajanju od 60 dana neprekidno i zbog prijeteće platežne nesposobnosti – pokreće sam dužnik. ZASTUPANJE PREDUZEĆA. STEČAJ PREDUZEĆA Stečajni postupak se reguliše Zakonom o stečajnom postupku. Prokura i trgovača punomoć (može biti pojedinačna i kolektivna – dva ili više lica moraju se saglasiti) Trgovačka punomoć može biti opšta i posebna punomoć. 13. Upravu preduzeća čine upravni odbor i direktor. Osnov prava za zastupanje je: . osnivač ili ovlašćeni član pravnog lica. -Preduzeće prestaje brisanjem iz registra. Odluka se donosi u formi rješenja i upisuje se u javne registre. Donosi opšte akte koje ne donosi Skupština. 12. obavlja i druge poslove u skladu sa zakonom statutom i drugim aktima. i nadzorani odbor.

ime i prezime osnivača. te postupkom brisanja subjekta iz registra. povezivanje. podjelu. . Protiv rješenja o upisu se može izjaviti žalba u roku od 8 dana. Elementi trgovačkog društva su: a) ugovor o osnivanju društva odnosno odluka kod jednopersonalnih društava ( je bitan akt za nastanak društva mora biti u pismenoj formi). Imovina ortačkog društva odvojena je od imovine članova čija je odgovornost neograničena. POJAM I SADRŽINA SUDSKOG REGISTRA Pojam sudskog registra. statut. upis dijela ili poslovne jedinice. U društvima kapitala dominira interes kapitala. potvrda banke o izvršenoj uplati. 20. Ortačko društvo(društvo sa neograničenom solidarnom odgovornošću članova) –nastaje ugovorom o osnivanju. Akt o osnivanju. c) učešće u dobiti – dividenda. a maksimalan nekoliko. sjedište. 4 . spajnje. 17. Opšti podaci: firma. oficijelnost. odluku o imenovanju zastupnika. . odobrenje Komisije za hartije od vrijednosti ili drugog organa. Sudski registar je regulisan Zakonom o registraciji poslovnih subjekata RS. Sastoji se od: glavne knjige i zbirke isprava registra.društva sa ograničenom odgovornošću . Minimalan broj članova je 2 – ugovor. Klasična podjela trgovačkih društava: društvena lica i društva kapitala. Pravni subjektivitet stiče upisom u registar. d) volja i pravni subjektivitet. U postupku upisa u Registar. Glavna knjiga sudskog registra vodi se u elektronskom obliku. javnost. b)U društva kapitala spadaju: . to je novac. odbiti žalbu kao nosnovanu i potvrditi rješenje registarskog suda. PI. Registarske isparve se podnose sudskom registru radi utvrđivanja činjenica: . ne iz kapitala.komanditna društva na akcije. obim prava. javna trgovačka društva. visina kapitala u novcu. Protiv zaključka žalba nije dopuštena. Pravna lica mogu osnovati: akcionarsko društvo. formalnosti. Svi podatci za pravna lica se vode u jedinstvenom registru (opštinski sud FbiH i osnovni sud RS). učešće u gubitku u visini udjela. Registracioni postupak vodi se po načelima vanparničnog postupka. POJAM I ELEMENTI TRGOVAČKOG DRUŠTVA Pojam trgovačkog društva-Trgovačko društvo je skup više pravnih i fizičkih lica koja uz obavljanje neke trgovačke djelatnosti pod personalnom ili realnom firmom ostvaruju dobit. b) ulog ( je dobro koje osnivač stavlja na raspolaganje trgovačkom društvu koje se osniva. koji je sličan okvirnom zakonu o registraciji poslovnih subjekata BiH. zanimanje i prebivlište svakog člana ortačkog društva. akcionarska društva. komanditno društvo. odnosno od carinskog organa carinskog broja za spoljnotrgovinsku djelatnost. uvažiti žalbu i rješenje registarskog suda ukinuti. Obvezni podaci upisa u registar-koji se unose u glavnu knjigu registra mogu biti opšti i posebni podaci o poslovnim subjektima i nadležni registarski sud dužan je tražiti samo te podatke. a)U društva lica ubrajaju se: . udio je lako prenosiv. stvarima i pravima. jednoobraznosti. skraćena firma. Sudski registar vode osnovni sudovi (opštinski u BiH). . POJAM ORTAČKOG DRUŠTVA Pojam ortačkog društva-ortačko društvo kao društvo lica osniva se ugovorom dva ili više fizičkih lica. zastupnik. nepotpunu i nedozvoljenu. Ovo društvo ima sljedeća obilježja: osnivaju ga ugovorom dva ili više fizičkih i pravnih lica. drugostepeni sud će: odbaciti žalbu kao neblagovremenu. Posebni podaci se odnose na naknadne upise pravnih lica. Sudski registar je javna knjiga koja sadrži identifikacione i statusne podatke. društvo ima firmu. prava. koja se obvezuju da uz sopstvenu neograničenu solidarnu odgovornost obavljaju određenu djelatnost pod zajedničkom firmom. Fizička lica mogu osnovati ortačka društva. Izuzetno može nastati i na osnovu statusne promjene. društvo s ograničenom odgovornošću. koju će između sebe podijeliti prema utvrđenim ugovorom o osnivanju.K. Po prijemu prijave sud će tražiti dobijanje jedinstvenog identifikacionog broja. a strane imaju pravo uvida u isti.akcionarska društva. djelatnost pravnih subjekata.. stvari. prestanak rada subjekta ili njegovog dijela. Načela registracije: obaveznost.Poduzeće stiče svojstvo pravnog lica upisom u sudski registar. prestanak subjekta. sud odlučuje rješenjem ili zaključkom. a zaključkom sud odlučuje o pitanjima koja se odnose na upravljanje postupkom.Identifikacione isprave (L. Postupak pred registracionim sudom . PREDMET UPISA I OBAVEZNI PODATCI SUDSKOG REGISTRA Predmet registracije su: osnivanje. Nadležni registarski sud vodi glavnu knjigu i zbirku isprava za svakog pojedinačnog subjekta. izvod iz registra). Rješavajući po žalbi. potvrdu o izvršenoj uplati. sposobnost da stiče prava i obveze. a predmet vratiti na ponovni postupak ili preinačiti rješenje registarskog suda. U sudski registar se upisuje i pravosnažna zabrana obavljanja djelatnosti. Prijava za upis u sudski registar sadrži lilčno ime. ako treba. Nadležni registarski sud donosi rješenje o zahtjevu za upis u Registar bez održavanja rasprave. kredit ne ulazi u osnovni kapital jer ne može biti predmet izvršenja). komanditna društva. prioriteta. jednakost uz izuzetke (povlašćene akcije). Rješenjem se odlučuje o zahtjevu za upis osnivanja i svih promjena podataka. 18.komanditno društvo. djelatnost. zakonitost. podaci u vezi sa stečajem i likvidacijom. statusne i promjene oblika organizovanja. tendencije Postupak registracije treba da bude hitan.ortačko društvo. 19. konstitutivnost (znači da se bez upisa u sudski registar ne može baviti određenom djelatnošću). odgovornost do visine udjela. sjedište. O zahtjevu za upis odlučuje sudija pojedinac bez održavanja rasprave. pripajanje.16.

POJAM I ODLIKE KOMANDITNOG DRUŠTVA Pojam komanditnog društva-Komanditno društvo je privredno (trgovačko) društvo koje se osniva ugovorom dva ili više lica radi obavljanja djelatnosti pod zajedničkom firmom.21. 24. bez minimalnog uloga.radi pod zajedničkom firmom. ili optereti.Transformacija u komanditno društvo-transformira se donošenjem odluke na način predviđen ugovorom.Pravo na dobit. PRESTANAK ORTAČKOG DRUŠTVA Prestanak ortačkog društva-Društvo može prestati: . stvarima i pravima.Osniva se ugovorom kao osnivačkim aktom. koji mogu biti u novcu. Prestanak društva odlukom članova o prestanku-Članovi društva mogu u svako doba na način predviđen ugovorom jednoglasno donijeti odluku o prestanku rada društva.ova transformacija može se sprovesti kao i u dioničko društvo s tom razlikom što se ovdje određuju udjeli članova u društvo sa ograničenom odgovornošću. Po završetku postupka likvidacije likvidator prijavljuje sudu brisanje ortačkog društva iz registra. Obavezan organ u komanditnom drustvu je jedino direktor (poslovodstvo) i tu funkciju ne moze da obavlja komanditor.to je transformacija u neko drugo društvo ili društvo s jednim vlasnikom.Pravo na dio imovine ortačkog društva po prestanku rada društva. pa i prema članu društva u tom svojstvu. . ODGOVORNOST ZA OBAVEZE ORTAČKOG DRUŠTVA:Članovi odgovaraju prema svim povjeriocima društva.Pravo na povraćaj uloga u slučaju prestanka članstva u društvu. 5 . od kojih najmanje jedno lice odgovara neograničeno solidarno za obveze društva (komplementari).Komplementar je fizičko lice. TRANSFORMACIJA ORTAČKOG DRUŠTVA Transformacija ortačkog društva predstavlja promjenu pravnog oblikačkog društva. . . Član ortačkog društva nema pravo da bez odobrenja ostalih članova. . otuđi. . . 23. savjetodavni odbor. .Po skraćenom postupku. zatim član uprave ili nadzornog odbora d. vec samo komplementar (jedan ili vise njih). .Društvo može prestati odlukom suda po tužbi određenog člana društva protiv ostalih članova u slučaju: posupanja protivno cilju društva.o.. . . Transformacija u društvo sa ograničenom odgovornošću.Pravo na obavještavanje među članovima društva koje je regulisano ugovorom. a ulagači dobijaju svojstvo članova društva. odnosi se na sve obaveze društva i na sve povjerioce. nesporazumom. 22. . . već samo mijenja njegov pravni oblik. s tim da budući komaditori do registracije jednako odgovaraju kao i komplementari.Prestanak društva otkazom.Ovo društvo može prestati otkazom nekog člana društva uz poštivanje ugovorenog postupka otkaznog roka.članovi društva su fizička i pravna lica.imovina komanditnog društva je imovina društva. koji mora biti u pismenoj formi. biti prokurista u drugom pravnom licu ili preduzetnik. komplementar KD ili član d.komplementari vode društvo. da ga povuče. Osnovne odlike komanditnog društva: .Pravo na upravljanje i vođenje poslova društva. određenog datuma ili izvršenjem određenog posla..nije propisan minimalni ulog.u obavljanju djelatnosti mora biti samostalno.Transformacija u A. Novi član OD odgovara isto kao i ostali. ali imaju pravo kontrole knjiga i poslovanja. i javnog društva. ODNOSI IZMEĐU ČLANOVA ORTAČKOG DRUŠTVA Pravni odnosi između članova uređuju se ugovorom o osnivanju ortačkog društva.Prestanak odlukom suda po tužbi. Princip poslovanja je savjesnost i poštenje. ako pred nadležnim sudom daju izjavu da su izmirili sve obaveze društva prema povjeriocima i da su regulisali sve odnose sa zaposlenicima. . preostala imovina se raspodjeljuje na članove društva. .komanditno društvo nema obaveznih organa ( fakultativna skupština.osniva se ugovorom kao trajno društvo. . članovi društva mogu odlučiti da se likvidacija društva sprovede po skračenom postupku. a rizik najmanje jednog lica ograničen je na iznos ugovorenog uloga (komanditori). PRAVA ORTAKA ( ČLANOVA OD ): .d.Prestanak društva protekom vremena osnivanja-Ovo društvo kao i svako drugo može prestati nakon isteka vremena osnivanja. Transformacija ortačkog društva: -Transformacija bez likvidacije. smanji svoj ulog. radu i drugim uslugama i dobrima. ličnom radu ili uslugama.o.ulog (osnivačka sredstva) su u novcu. . .). . Nespojivo je sa članstvom u ortačkom društvu biti član drugog ortačkog društva. Obaveza ortaka je da rade u interesu ortačkog društva.dvije vrste članova (komplementari i komanditori). . . Po izmirenju povjerilaca. i nadzorni odbor). Ortak koji izmiri obaveze OD ima pravo regresa od OD odnosno od članova srazmjerno udjelima u društvu. .o.U redovnom postupku likvidatori mogu da budu svi članovi OD. a. dugotrajno neuspješno poslovanje. ako ugovorom nije drugačije određeno ili treće lice koje imenuje sud. Ulozi po pravilu ulaze u imovinu društva. Početna imovina društva formira se iz uloga članova osnivača. ugovor je temeljni akt društva. Ima osobine i društva lica i društva kapitala. Likvidacija ortačkog društva: Postupak može biti redovan i skraćen. .Firma KD može biti lična (komplementar) i stvarna (unosi se oznaka k. U ovom slučaju ne sprovodi se likvidacija društva.Komanditori ne zastupaju KD.d.Prestanak društva smrću člana ili padom člana pod stečaj-Ovo društvo prestaje smrću člana društva ali se dozvoljava da se ugovori nastavak rada sa nasljednicima. upravni odbo. pravima. Odgovornost članova društva je opšta. Osnivanje i registracija . . stvarima. a komanditor i fizičko i pravno lice.o.D. transformiše se na osnovu odluke donijete na način predviđen ugovorom o osnivanju uz uvjet da bude osigurana minimalna osnovna glavnica propisana zakonom (potreban je osnivački kapital i naravno izmjena firme).

pravo glasa u organima društva. KOMANDITNO DRUŠTVO NA AKCIJE Komanditno društvo na akcije je oblik komanditnog društva koje osnivaju najmanje dva lica (pravno ili fizičko lice) sa ciljem da obavljaju neku privrednu djelatnost kao registrovano zanimanje. pravna i fizička lica. Nadzorni odbor bira skupština. ČLANSTVO U KOMANDITNOM DRUŠTVU Komplementari.Imovina društva je odvojena od imovine članova. PRESTANAK I TRANSFORMACIJA KD . rad i prestanak društva) i društva kapitala (nebitnost personalnih karakteristika lica koja osnivaju društvo ili mu kasnije pristupaju. Imovinska-pravo učešća u dobiti i raspodjeli likvidacije ili stečajne mase. bira ga skupština.odg. Glavno obilježje kapitalnog tipa društva je ograničena odgovornost članova društva. obaveze dodatnih uplata.pravo veta na neke odluke uprave društva ili veći broj glasova u odnosu na svoj udio.o.D. . Ovo društvo se reguliše kao društvo sa pravnim subjektivitetom koje posluje pod zajedničkom firmom i fiksiranom osnovnom glavnicom. 6 .o.O. ima najmanje 3 člana i stara se o zakonitosti rada uprave i poslovanju društva u cjelini.o. uz odgovornost cjelokupnom svojom imovinom. 26. saziva je direktor. Organi Komanditnog društvo na akcije su Skupština akcionara (komanditora i komplementara) i Nadzorni odbor (najmanje 3 komanditora). obavezu nekonkurencije društvu (po ugovoru o osnivanju i statutu članova prema d. Prava iz obligacionih odnosa.o. specijalna. . može steći sopstveni udio koji se mora u roku od jedne godine otuđiti ili poništiti. samostalno odgovara. Komplementari upravljaju poslovima društva. godine. 2. 1. 27. Prestaje odlukom skupštine uz saglasnost svih komplementara i istupanjem svih članova osim jednog. Odgovornost za rizik je u visini uloga.mogućnost stupanja člana društva u obligacioni odnos sa samim društvom (ugovor o kreditu. jamstvu). vode i zastupaju društvo. Firma d. privatnoj i mješovitoj svojini. pobijanja odluka. a ako ga osniva jedan osnivač – odlukom o osnivanju. ORGANI DOO.). zadružnoj. Komanditori-su članovi društva koji za obveze odgovaraju samo do visine udjela. (Actio pro socio i Actio negatoria).o. A.O. Odlike d.obavezeu uplate uloga. Osnivači ovoga društva mogu biti sva domaća i strana. nadzorni odbor. Prava članova društva Članovi imaju sljedeća prava: imovinska.Osnova se ugovorom o osnivanju (dva ili više lica). 3.o. PRAVA I OBAVEZE ČLANSTVA Organi društva sa ograničenom odgovornošću-su: direktor.. Do upisa u registar 50% uloga mora biti uplaćeno na privremeni račun. Prvo d. Nakon zaključivanja ugovora ili donošenju odluke o osnivanju vrši se upis uloga članova društva.o.o. Komanditno društvo na akcije ima status pravnog lica.o. Udio u društvu je srazmjeran ulogu i riziku.o. Promjene statusa se obavezno upisuju u registar.pravo informiranja. je nastalo u Njemačkoj 1892.o. a mogu je sazvati i članovi društva ili nadzorni odbor. . . Zakonom je propisana minimalna glavnica. moraju biti upisani u registar.o. uz solidarnu neograničenu odgovornost komplementara koji imaju udjele u društvu i ograničenu odgovornost za rizik poslovanja komanditora koji imaju akcije u društvu. a komanditori ne upravljaju druš. i skupština. Osnovnu glavnicu čini zbir uloga članova. Komanditno društvo na akcije se može transformisati u AD ili DOO.O.. Ako iz KD istupse svi komanditori.o.obavezu ispunjenja dodatnih činidbi.Ulozi ne mogu biti u radu i uslugama.o. Najvažnija karakteristika ovih društava ju u tome da komplementari upravljaju društvom i neograničeno i solidarno odgovaraju za obaveze. Postojeći akcionari imaju pravo preče kupovine akcija.o.o.D. tako da d. Kao pravni subjekt nastaje upisom u registar privrednih društava. a i manja prava a posebno kada je riječ o odlučivanju. statut Do prijave upisa u registar ulozi članova d. godine.o. ili kao preduzetnik.o. njihova uplata i unošenje u društvo. Vlasnički režim i članstvo. prodaji. obavljajući određenu privrednu djelatnost. Ovo društvo osnivaju pravna ili fizička lica. Upis i unošenje uplata. a promjene se unose u knjigu udjela. može biti personalna (društvo osoba) i realna (društvo kapitala) i sadrži skraćenicu d. Zakon o preduzećima Republike Srpske ne reguliše ovaj oblik društva.i za obaveze odgovaraju samo do visine svojih uloga.DOO je spoj društva lica (lične osobine članova bitne za nastanak. i prava iz obligacionih odnosa. Upravni odbor se sastoji od najmanje 3 člana. 28. U jednočlanom društvu poslove skupštine i direktora obavlja vlasnik. a ostalo u roku od 2 godine.o.D. Upravljačka. Obaveze članova društva obuhvataju: . ono može nastaviti djelatnost kao ortačko društvo ili kao preduzetnik.O može se osnovati u svim svojinskim oblicima: društvenoj. POJAM I ODLIKE DOO Pojam društva sa o.o. Odluke donosi većinom glasova.raspolaganje udjelima vrši se pravnim poslom i mora biti u pismenom obliku. Ulozi i osnovni kapital d. Ulog komanditora ne može biti u radu i pružanju usluga. državnoj. U Jugoslaviji 1937. Oni se ne smatraju trgovcima i nemaju pravo na vođenje firme. Prema tome oni imaju manju odgovornost. Može da bude samo fizičko lice. Osnivanje društva sa ogran. Oni su trgovci. ograničena odgovornost za rizik društva u visini uloga). Specijalna.do visine svojih uloga. Skupština je organ vlasti.D.25. I komplementari pored udjela mogu imati akcije. 4. upravljačka.o. a za akcije se primjenjuju pravila osnivanja A. Članovi društva snose rizik za poslovanje druš. Direktor predstavlja i zastupa d. Ono može imati najviše 30 članova. Nenovčani ulozi moraju biti procjenjeni. upravni odbor.Ako iz KD istupe svi komplementari ono može nastaviti djelatnost kao D. . .su članovi komanditnog društva koji odgovaraju za obavezu društva cjelokupnom svojom imovinom neograničeno solidarno.

Privredni značaj društva Pravna i organizaciona forma ovog društva omogućuje pravnim i fizičkim licima da se angažuju u poduhvatu dijelom imovine i lakše preuzimaju znatno manji rizik gubitka u dioničkom društvu. a ulog mogu činiti i stvari (pokretne i nepokretne) i prava izražena u novčanoj vrijednosti. stručnjak je. UPRAVNI ODBOR . Prema njemačkom pravu upravni odbor postavlja i razrješava direktore. preuzima sve obaveze ranije društva. vrijednost.Kao organ vlasnika dioničkog društva skupština ima hijerarhijski najviše mjesto u dioničarskom društvu. POVEĆANJE I SMANJENJE OSNOVNOG KAPITALA AD 7 . kada su prestali uslovi. Novo društvo pravni je sljedbenik ranijeg društva.o. koji postaju komplementari. ako preduzeće nije osnovano u skladu sa zakonom. a ako ga osniva jedan član –odlukom o osnivanju. osnivači raspisuju javni poziv za otkup dionica i pored faza prisutnih kod simultanog osnivanja.Statut je osnovni i konstitutivni akt AD. sjedište. osnivači otkupljuju sve dionice (akcije) prilikom osnivanja dioničarskog društva. Ima obavezne (firma. 34. Likvidacioni postupak sprovodi Likvidaciono vijeće i likvidacioni upravnik. 33. Osnivači su domaća i strana pravna i fizička lica. stečajem. Rok za upis akcija ne može biti duži od 3 mjeseca. Oni koji imaju dosta novca mogu putem kupovine kontrolnog paketa dionica biti dominantni vlasnici. postavlja izvršne direktore. takođe odlukom i potrebna je saglasnost akcionara. A kod sukcesivnog. da se nadzorni odborne bi mogao mješati u upravljanje i rukovođenje društvom.Akcionarsko (dioničarsko) društvo je društvo koje osnivaju pravna odnosno fizička lica radi obavljanja djelatnosti. Direktor: ima fiducijarnu dužnost. potrebna je puna saglasnoat akcionara.je zastupnik i ima funkciju poslovanja zajedno sa upravnim odborom. pa se u javnosti može stvoriti lažna slika o stvarnom stanju nekog društva.čiji je osnovni kapital utvrđen i podijeljen na akcije dređene nominalne vrijednosti. Prestanak akcionarskog društva Akcionarsko društvo. kao i svako trgovačko društvo prestaje. vlasnik. Likvidacioni postupak pokreću: osnivači. ne može ekonomske šanse društva koristiti privatno. dužnik i sud ili 10% akcionara. 31.To je kolegijalni organ. NADZORNI ODBOR . Dionice ranijeg društva se povlače a udjeli u novom društvu stiču se srazmjerno njihovoj vrijednosti.Kod simultanog osnivanja. posjeduje poštenje u radu. Upis i uplata akcija vrši se preko ovlaštene banke. DIREKTOR .000 KM. pripajanje). 30. zbog pravosnažne sudske odluke o ništavosti upisa preduzeća u sudski registar. a u slučajevima predviđenim zakonom i nadzorni odbor i dioničari. Ulog društva-može biti u gotovom novcu ali ako se tako predvidi statutom. Kod transformacije u d.o. Zakon o preduzećima razlikuje dva postupka osnivanja dioničarskog društva: -simultano osnivanje i sukcesivno osnivanje. Nedostatak je što društvo vode veliki akcionari ne samo glasovima u skupštini već i članstvom u upravi i nadzornom odboru. Likvidacija dovodi do namirenja svih povjerilaca u potpunosti.o-Ovo društvo odlukom organa upravljanja može promjeniti svoj oblik na način predviđen u statutu.Može da sazove vanrednu skupštinu i učestvuje u njenom radu. stara se oko izrade godišnjih obračuna i donosi pravilnike. rok trajanja AD. akcije se pretvaraju u udjele i nije potrebna saglasnost akcionara. Ono se može transformisati u: . Skupština može biti: osnivačka. Osnivači su pravna i fizička lica. Ipak granice ovlašćenja organa određene su zakonskim statutarnim ovlašćenjima skupštine.. 32. lojalan je kompaniji.o. odnosno njihovi predstavnici. transformisati se u neko drugo društvo. Postupak osnivanja AD . Sva imovina se prenosi u novo društvo). a o izvršenoj uplati izdaje se potvrda. Zbir nominalnih vrijednosti svih dionica čini osnovni kapital dioničarskog društva. Kod transformacije u komanditno društvo. D.o. prirodni i drugi za vršenje djelatnosti. podjela. jer se radi o solvetnom subjektu. ORGANI AKCIONARSKOG DRUŠTVA SKUPŠTINA . Registracijom AD stiče poslovnu sposobnost.o. Ono se može transformisati odlukom skupštine. vrši nadzor nad upotrebom materijalnih sredstava i vođenja poslovnih knjiga. broj akcija i glavnice. c) sistem normativnog akta Dioničko društvo se osniva ugovorom o osnivanju. .ortačko društvo (ovaj oblik manje je prisutan u praksi zbog lošijeg položaja članova društva). broj članova UO. raspodjelu dobiti. TRANSFORMACIJA DOO Transformacija društva d. OSNIVANJE AKCIONARSKOG DRUŠTVA Sistemi osnivanja dioničkog društva su: a) sistem koncesije. Skupština se sastaje najmanje jednom godišnje a saziva je upravni odbor. POJAM I PRIVREDNI ZNAČAJ AKCIONARSKOG (DIONIČKOG) DRUŠTVA Pojam dioničkog društva.o. djelatnost. istekom roka na koji je preduzeće osnovano.o. Kod transformacije u ortačko društvo. vlasnici uloženog kapitala. Akcionarsko društvo (udjeli se pretvaraju u akcije . Imovina ranijeg društva postaje imovina novog.članovi društva dobivanju dionice novog društva i time postaju dioničari novog društva).komanditno društvo (potrebno je zaključenje novog ugovora u kome bi se odredio status članova tko postaje komplementar a tko komanditor. Akcionarsko društvo može se transformirati u d. Upravni odbor donosi strateške odluke iz oblasti poslovanja. gubitak) i fakultativne elemente (odredbe o ulozima u stavrima i pravima kroz akcije).29.AD sazivaju i održavaju osnivačku skupštinu. Skupštinu dioničara društva čine dioničari sa pravom glasa. prestaje likvidacijom. Odgovara za obaveze svojom imovinom. tako da mali akcionari ne vode i ne upravljaju društvom i pored svih instituta zaštite manjinskih akcionara. TRANSFORMACIJA I PRESTANAK AKCIONARSKOG DRUŠTVA Transformacija dioničkog društva-Odlukom skupštine na način predviđen statutom dioničko društvo se može transformisati u neko drugo društvo. Dionice zbog svoje lake prenosivosti mogu biti predmet špekulacija na berzi. a da ipak ne aganžuju cijelu svoju imovinu. komanditno društvo i u ortačko društvo. redovna i vanredna. Likvidacija se sprovodi uslučaju: kada je upravnom mjerom zabranjeno vršenje djelatnostii zbog neispunjenja uslova. b) Sistem slobodnog udruživanje. transformacijom i promjenama (spajanje. mora posjedovati dužnost vještine. ako postoje razlozi prestanka predviđeni za likvidaciju društva. Nadzorni odbor čuva zakonitost poslovanja društva. Novčani dio osnovnog kapitala ne može biti manji od 50.

pa tek onda dividenda u srazmjeri sa nominalnom vrijednošću akcije. te može odlučiti da vrati dioničaru dio uloga u dionicama i na taj način smanji osnovni kapital. ORGANI JAVNIH PREDUZEĆA 8 . društva građanskgo ili trg. Pojednostavljeno AD osniva 2 ili više društava sa minimalnim osnivačkim ulogom kao zatvoreno AD i u Francuskoj se zove „društvo društava“. smanjenjem nominalne vrijednosti dionica. Sredstva za rad obezbeđuje osnivač. pravo na postavljnje određenog člana uprave). Organizacione forme su: Ad.Dobrovoljna udruženja neprofitnog tipa VB.Dioničari imaju višestruka prava to su: imovinska prava (pravo na učešće u dobiti /dividenda/. mogu postaviti više od polovine članove UO i NO. Z o preduzećima i dr.JP osniva republika ili jed.Regulisana entiteskim Zak. Doo. Evropsku kompaniju kao holding osnivaju AD (javna) i DOO (privatna kompanij sa ograničenom odgovoirnošću) iz dvije države članice EU.Kao državna služba (organe i posrednike). 37. kontrole poslovanja AD. . U SAD berze su profitne organizacije (osim berze u Čikagu). Dominantan uticaj se ispoljava kroz: većinski kapital. Smanjenje osnovnog kapitala može se izvršiti putem denominacije. lična prava( pravo izbora u organe društva. specijalna prava (pravo na veći broj glasova u odnosu na akcionarski kapital. .Organizaciju i delatnost utvđuje statut.Sistem državne odluke (Francuska italija). PL koja posluju po principu sticanja doboti. pravo raspolaganjima akcijama i pravo preče kupovine novih akcija). a rad mora biti u funkciji opšteg interesa 38. Promjene u osnovnom kapitalu mogu biti u njegovom povečanju ili smanjenju. Obaveze akcionara. s druge strane smanjivanja osnivačkog kapitala može štetiti interesima povjerilaca. dok kod dvoslojnog sistema postoje organ upravljanja i kontrole. a odluka djeluje i prema drugim akcionarima. što je od interesa povjerilaca društva.Pored skupštine postoji i organ upravljanja – jednoslojni sistem. 35. . Preduzeće u EU su trg. Imaju svojstvo PL. Uređena su Zak.Imaju 3 organizaciona oblika: . kontrolu glasova na bazi a na osnovu postavljnja većine članova UO.Normativni sistem ispunjavanjem zakonskih uslova (anglosaksonske zemlje). Javna preduzeća u pravu EU . zatim popunjavanje rezervi do pola. Osnivaju se u javnom interesu u oblastima energetike. vodoprivrede. komunalija. Od. lokal. konverzacijom potraživanja u osnovni kapital uz saglasnost povjerilaca. Derivatnu tužbu podnosi Skupština AD protiv upravezbog nezakonite odluke za naknadu štete (najmanje 10% kapitala). uključenjem rezervi društva ili uključenjem dividendi. EK može da osnuje društvo – kćer (čak i kao jednočlano društvo) na području neke zemlje članice EU. Kolektivnu tužbu pokreće jedan akcionar protiv društva ili uprave radi povrede prava. Javna preduzeća . pravo glasa u skupštini. Raspodjela dobiti . Svaka promjena u kapitalu povlači za sobom i promjenu statuta. Berze hartija od vrijednosti (HOV) . sa istom ili većom nominalnom vrijednošću akcija. Akcenat je na ostvarivanju javnog interesa koji se ostvaruje kroz davanje saglasnosti na statut. Kd. kada rezerve društva nisu dovoljne da pokriju gubitak. Smanjenje osnovnog kapitala ne smije narušiti princip jednakosti dioničara. Učešće zaposlenih u upravljanju rezultat je pregovora vlasnika i zaposlenih. Povećanje osnivačkog kapitala registruje se u trgovačkom registru. samoupra. javno i nform.o JP. Pojednostavljeno AD. tj. pravo na dio likvidacione mase. Organ vlasnika EK je skupština akcionara.učešća ili prava. prava i zadružna društva i dr.JP je ono koje preduzima ekonomske aktivnosti na koga javne vlasti mogu vršiti dominantan pravni i faktički uticaj kod vršenja poslova u opštem interesu. Sudska zaštita: Individualnu tužbu podnosi akcionar protiv odluke organa AD radi naknade štete. unosom stvari ili prava u osnovni kapital. pravo postavljanja pitanja od organa društva.Statut akcionarskog društva mora sadržavati odredbe o iznosu osnovnog kapitala. Većina se utvrđuje u statutu. jamstvu). POJAM JAVNOG PREDUZEĆA Pojam javnog preduzeća. izbor direktora.. Sistemi osnivanja berzi:. Osnivač je RS ili jedinica lokalne samouprave radi obavljanja djelatnosti od opšteg interesa sa najmanje 50%+ 1 akcija u svojini RS i zapošljavaju više od 50 lica. Smanjenje osnovnog kapitala dioničkog društva vrši se najčešće zbog poslovanja sa gubitkom. Javna vlast jednako je država. o JP. 36. . Povećanje osnivačkog kapitala može se izvršiti na tri načina: izdavanjem novih dionica po osnovu novih uloga.zakonima. pravo na pobijanje sudskih odluka). Manjinskim akcionarima se smatraju članovi i akcionari koji posjeduju najmanje 10%vrijednosti kapitala u društvima. povjerilačka prava (dioničari mogu stupiti u obligacione odnose i sticati određena prava i obaveze-ugovor o kreditu. To su i preduzeća sa više od 50% vlasniš. Povećanje osnovnog kapitala omogučuje razvoj društva.prevo. kontrolu glasova po osnovu akcija izdatih od strane pred. pored uslova koji se moraju ispuniti po zakonu Kontrola berzi: država (germanske zemlje) i Komisija za berze i hartije od vrijednosti (poludržavno samostalno tijelo). PTT šumastvo.Sistem dozvole državnih organa. Odluku o povećenju kapitala donose dioničari kvalifikovanom većinom.osnovna obveza je uplata upisanih akcija. na informisanje. Dominantan uticaj se ispoljava kroz: većinski kapital. finans. radi obavljanja djelatnosti od opšteg interesa. regionalna i lokalna vl. prioritetnu dividendu. Za uneseni kapital izdaju se nove dionice. Efektivno povećanje kapitala znači priliv novog dodatnog kapitala uplatama u u novcu.Vrši skupština AD i to najprije za pokriće gubitka.Specijalizovana AD neprofitnog tipa (Nem). EVROPSKA KOMPANIJA 39. PRAVA I OBAVEZE AKCIONARA U AD Prava i obveze akcionara ili dioničara. povećanje kapital statusne promene i cene roba i usluga JP. Javna preduzeća u Republici Srpskoj . Dobit nije osnovna svrha poslovanja. Akcionar se ne može osloboditi glavne obaveze unosa uloga. Do smanjenja može doći i kod društava koja imaju neiskorištenost kapaciteta. Zabranjena je kompenzacija akcionarskih potraživanje. republike i zapošljvaju više od 50 lica. JAVNA PREDUZEĆA U PRAVU EU Definiše Uputstvo o transparentnosti kao preduzeća nad kojim javne vlasti imaju direktan ili indirektno dominantan uticaj na bazi svojine.

odlučuje o raspodjeli dobiti). sve je skoro isto. a mogu biti u državnoj. Uredba propisuje da preduzeća koja obavljaju djelatnost proizvodnje i prometa određenih proizvoda pružanja usluga koje su nezamjenljiv uslov života i rada građana i drugih preduzeća na određenom području. I vršenju upravljačkog prava na bazi tog učešća) . a radnici imaju povlašten popust na nominalnu vrijednost dionica). Dužnost trusta je da upravlja povjerenom imovinom u skladu sa njenom namjenom i da na stvarnog vlasnika prenese plodove i proizvode dobara koja su predmet trusta. filijala.. Društveno preduzeće kada se transformiše. Postoji više modela transformacije društvenih preduzeća.klasična prodaja preduzeća javnom licitacijom.su: agencije. Problem privatizacije društvenog kapitala je identifikacija vlasnika i procenat njihovog učešća (država. Poslovno udruženje je statusna forma nastala na autonomnoj osnovi s ciljem unapređenja privredne djelatnosti kao i zastupanja strukovnih interesa osnivača. Druš.sprovo-di p.o potvrđivanju uredbi sa zak. Dugoročne koristi p.pristup tržištima kapitala. itd.privatna pred. Zakonom o privatizaciji izuzeta su: . U postupku “male privatizacije” obavezno se privatizuju preduzeća manje vrednosti od 500. inkorporisanjem jednog preduzeća u drugo. Holding – je grupa povezanih preduzeća u kome jedno preduzeće. gdje se sva preduzeća u koncernu stvaljaju u jednak položaj i gdje nema dominantnog efekta. NO ima najmanje 3 člana. 40. .Organi upravljanja javnim poduzećima po ranijim zakonima bili su : upravni odbor. privredni napredak. 43. Po novom zakonu su: skupština( donosi statut.snagom. Sredstva za osnivanje javnog preduzeća osiguravaju osnivač.radnici. direktor.privatnoj i mešovitoj svojini. zapošljava i otpušta zaposlene.urencije. I društvena transformacija. investiciona preduzeća. 44. Organi upravljanja su upravni odbor i direktor i skupština (kod mešovite svojine). piramidalno stepenastog i cirkularnog učešća) . Učesnici p. Horizontalni koncern.000 km. . Privatizacijom preduzeća u društ. privatna. ugovor o vođenju preduzeća. -dobra u opštoj upotrebi. ugostiteljstva. izvješćuje nadzorni odbor. Javna preduzeća u BiH. holding. kuponi kao kompenzacija za deviznu štednju i naravno novac.tendero javnom ponudom akcija.obligacioni ugovor (ugovor o zakupu. Investiciona preduzeća su otvoreni i zatvoreni investicioni fondovi. poslovnik o radu. menadžeri predu. PRIVATIZACIJA U RS Uslove za učešće u privatizaciji definiše Zakon o privatizaciji državnog kapitala u preduzećima i treba da obezbjedi: . . I koordinira rad kantonalnih agencija. Kupci(građani. Metode privatizacije su: vaučer ponuda. Brza privatizacija u uslovima visoke ponude izaziva obezvređenje kapitala. etički kodeks.dokapitalizacija bez popusta gdje domaća i strana lica ulažu u preduzeće čime se uspostavlja nova svojinska i upravljačka struktura. etički kodeks. može se realizovati u formi interesne grupacije. licitacija. -objekti od opšteg kulturno istorijskog znajačaja Privatizaciju provodi Direkcija za privatizaciju a za svoj rad odgovara Vladi. daje prijedloge nadzornom odboru o poslovnoj saradnji) Upravu preduzeća čine direktor i izvršni direktor i bira ih nadzorni odbor većinom glasova na temelju javnog konkursa. pa Zak.prenos dionica direkciji za privatizaciju itd. na osnovu učešća u kapitalu i kroz ugovor. donosi poslovnik o radu. a najkorišteniji su: . koje se naziva krovno preduzeće. OBLICI GRUPACIJE PREDUZEĆA Osnovni oblicu grupacije preduzeća su: koncern. ali mogu prodati dionice. poslovno udruženje.model izdavanja i prodaje dionica radi prodaje posotjećeg društvenog kapitala (sredstva idu ui fondove van preduzeća. usluga. a sredstva poslovanja mogu biti u državnoj. nadzorni odbor. delovi preduzeća trgovine. predlaže statut.Pravo na vaučere imaju državljani RS i porodice poginulih i nestalih boraca. Vertikalni koncern je onda kada dominantno preduzeće i jedno ili više zavisnih preduzeća grupišu pod jedinstvenu upravu dominantnog preduzeća. opština. odnosno vlasnik a direktora je birao upravni odbor. direktna prodaja ili kombinacija navedenih metoda. U kapitalu 2. Filijala – je društvo u kome neko društvo ima više od polovine njegovog kapitala. Principi privatizacije su: jednostavnost sveobuhvatnost (nediskriminacija građan transparentnost i brzina). s tim da oni akcionari koji imaju najmanje 5% glasačkih prava imaju pravo na 1 mjestu u NO. Izvor Uredba sa zakon. Kupci mogu biti domaća i strana. Kod zatvorenih fondova ulagači ne mogu povući svoja sredstva. Kratkoročne koristi p.dokapitalizacija pod povlaštenim uslovima radi povečanja kapitala (sredstva pripadaju preduzeću). razvoj tržišta i konk.svojini pribavlja se dodatni kapital.stranci.snagom o JP.kapital učešća (sticanjem učešća od 1 druš.ugovor o dominaciji (odnos dominacije i zavisnosti na bazi kapital učešća mogu se postići metodom – radijalnog. želu uvesti profesionalno upravljanje i želi da uspostavi adekvatan vlasnički tip koji odgovara tržištu kapitala.fond) Prodaja se vrši: javnom aukcijom.) 41. Sredstva plaćanja u procesu privatizacije mogu biti razni vaučeri dodjeljeni građanima ili borcima. vaučer. Razlike se svode na ime Agencija i Direkcija za privatizaciju.pravo učesnika na izbor određenih preduzeća u koja će investirai vaučere. ugovor o vođenju posla. trust. Cilj privatizacije je eko. agencija za privatizaciju odobrava. Upravne i nadzorne odbore bira osnivač. 45. zadružna i javna preduzeća. Trust – je ustvari. . nadzorni odbor (nadzire rad uprave. radi to iz razloga što mu je potreban dodatni kapital. obnova. ima kontrolu nad donošenjem odluka u više drugih preduzeća. kupone i novac. Koncern-nastaje zaključivanjem ugovora o dominaciji..grad Sarajevo domaća i strana pravna i fizička lica.neposrednom pogodbom. odnosno certifikat. plan poslovanja. sprovodi etički kodeks. ugovor o zajednici dobiti). MODEL PRIVATIZACIJE U FBIH U Federaciji BiH kao i u RS-u. Postoji vertikalni i horizontalni koncern. TRANSFORMACIJA DRUŠTVENIH PREDUZEĆA Po kriterijumu vlasništva razlikujemo državna.prirodna bogatstva. 42.rešavanje unutrašnjih dugova. rvi. daje prijedlog o osnivanju novih poduzeća) i uprava (izrada plana poslovanja. POVEZANA PREDUZEĆA 9 . fizička i pravna lica. Osnivači:Republika. manje od 50 zaposlenih. Sredstva za osnivanje JP obezbeđuje osnivač.Otvoreni fondovi su spremni da svakog momenta otkupe svoje dionice od investirora koji su uložili sredstva u fond. PRAVNE TEHNIKE GRUPACIJE I PREDUZEĆE Pravne tehnike grupacije preduzeća su: . uvodi profesionalno upravljanje i novi svojinski tip koji je efikasniji i odgovara tržištu. program investicija.javno učešće pod jednakim uslovima za sve učesnike i . privatnoj i mješovitoj sredini. nove investicije. tehnika upravljanja jenom namjenskom imovinom. su: nove tehnologije.građani. tender. su: disperzija svojine otklanjanje monopola.

Od drugih finansijskih institucija na tržištu se javljaju poštanske štedionice. Uslovi za osnivanje banke su: odluka osnivača o osnivanju. poslove platnog prometa i posredovanju novčanom prometu. 3. kompenzacije. bira upravni odbor. Obavljaju kreditne poslove. koncer) . Uz zahtev se podnosi ugovor o osnivanju. matično i zavisno preduzeće (mješoviti holding. Od instrumenata monetarne politike na raspolaganju su joj obavezne rezerve. Matično preduzeće je ono koje ima najmanje 25% učešća kapital. Ona se može baviti bankarskim poslovima sa inozemstvom pod uvjetom utvrđenim zakonom. U sudski registar upisuju se i dijelovi banke koji po statutu imaju određena ovlaštenja sa trećim licima. održava se najmanje 1 godišnje u mjestu sjedišta banke) . POJAM I VRSTE BANAKA BANKA. štedno-kreditne službe i druge finansijske organizacije. Mogu je osnovati najmanje dva osnivača. 50.Sjedište Centralne banke je u Sarajevu.511292 Eura. Osniva se kao AD i upisuje se u registar. Centralna Banka BiH održava monetarnu stabilnost u skladu s „curency boar“ aranžmanom. itd. hipotekarne i poslovne banke. dozvole za uvoz i izvoz određene vrste robe. dozvola Agencije za bankarstvo. Prema vrstama djelatnosti banke mogu biti: emisione ili centralne. nadzorni odbor (4-6 članova+predsjednik. 49. ili ako po osnovu zaključenih ugovora ima pravo da imenuje četvrtinu glasova upravnog odbora. Svojstvo pravnog lica banka stiče upisom u sudski registar.Upravu banke čini direktor i izvršni direktor (na 4 godine imenuje NO) Banka se osniva i posluje kao akcionarsko društvo. Minimalno uloženi kapital za rad filijale iznosi 5 miliona KM. izvršni direktor i pomoćnik direktora). Banke u RS . Filijala nema svojstvo pravnog lica. Strana banka može osnovati u svoje ime i za svoj račun filijalu za obavljanje bankarskih poslova. a sve to iz razloga suzbijanja monopola i nelojalne konkurencije. 46. skupštini onda se smatra matičnim preduzećem. Banka se osniva i posluje kao akcionarsko društvo. Odluku donosi osnivačka skupšina koju čine predstavnici osnivača.Ako jedno preduzeće ima u drugom preduzeću večinsko ili značajno učešće kapitala. Organi banke su: Skupština (čine ju akcionari. Dozvola je uslov za upis banke u sudski registar.je tržišni subjekt za obavljanje bankarskih poslova. štedionice. pravna i fizička lica. Centralnoj banci je zabranjeno obavljanje operacija na tržištu novca. založne. niti kredit za bilo koje druge namjene.intervencionizma su uspostavljanje narušene ravnoteže na tržištu. DRŽAVNI INTERVENCIONIZAM I PREDUZEĆE Preduzeće jeste samostalno u datom pravnom okruženju. Osnovni kapital banke sastoji se od gotovine i materijalne imovine svih običnih akcija. deviznog kontingenta. Sva prava određuju se odlukom o osnivanju. kao i posredovanje u novčanom prometu. Ona ne može davati komercijalnim bankama kredit za pokrivanje likvidnosti.a dozvolu daje agencij. komercijalne ili depozitne.Ako su međusobna učešća u kapitalu relativno ista svako preduzeće smanjit će učešće u osnovnom kapitalu drugog preduzeća do 10%. PRAVNI POLOŽAJ I OSNIVANJE BANAKA 51. njih imenuje I razriješava skupština) i uprava (organizuje rad i rukovodi poslovanjem.Po zakonu o preduzećima povezana preduzeća su: 1. Centralna banka ne može izdavati kredit. iznos osnivačkog uloga. Zakon obavezuje obavještenja o preuzimanju više od 10% i obavezu otuđenja preko 10 % u roku od jedne godine. poslovni je dio banke osnivača koja odgovara za sve obaveze koje nastanu u radu filijale. čine ju director. Dozvola agencije uslov je za upis u sudski registar. bilo da se radi o relativno istim ili večim tj. atesti.Kao privrednoplanske mjere u unutrašnjem prometu najčešće se koriste kontrola cijena. imenuje direktora i utvrđuje poslovnu politiku banke. 47. Banke se osnivaju i posluju kao akcionarska društva koja mogu osnovati najmanje dva osnivača. Banke mogu osnovati domaća i strana. CENTRALNA BANKA BIH Dejtonskim sporazumom uspostavljena je Centralna banka BiH. U vanjskotrgovinkom prometu koriste se privrednoplanske mjere kao što su određivanje robnog kontingenta. Razloz drž. Kao glavni predmet poslovanja banke javlja se uzimanje i davanje kredita. ne može kreditirati državu. premije. suzbijanje monopola i nelojalne konkurencije. preduzeće sa uzajamnim učešćem . tehnički normativni. Država interveniše planovima i zakonima u privrednom životu.Izvor: zakon o bankama republike srpske. 2. te najmanje 25 % glasova u Skupštini i upravnom odboru.su povezana preduzeća kod kojih svako preduzeće ima učešće kapitala u drugom preduzeću. dotacije. strana pravna i fizička lica mogu osnovati nove ili ulagati u postojeće banke. učešće kapitala tog drugog preduzeća ne može biti veće od 10 % osnovnog kapitala prvog preduzeća. što znači da izdaje domaću valutu sa punim pokrićem u slobodnim deviznim sredstvima po fiksnom kursu 1 KM = 0. Kod nas platni promet i ostale transakcije vrše komercijalne banke. uspostavljanje ravnoteže u platnom bilannsu. odnosno pokrivati njen buetski deficit ni na koji način. POJAM I ZNAČAJ BERZI 10 . Minimalan ulog 15 miliona KM. regresi. Prijava za upis u sudski registar posnosi se najkasnije u roku od 30 dana od dana dobijanja dozvole za ard. holding -Ako jedno preduzeće posjeduje akcije ili udjele koji čine više od 10 % osnovnog kapitala drugog preduzeća. Dozvolu za rad banke daje Agencija za bankarstvo i zahtjev se podnosi pismeno. a drugo preduzeće zavisnim.spisak osnivača i podaci potrebni za utvrđenje boniteta banke. uložena sredstva u osnivački fond. manjim učešćem. ali njegovo djelovanje je određeno i privrendno-planskim mjerama države. 48. STRANE BANKE U RS I DRUGE FINANSIJSKE ORGANIZACIJE U skladu sa Zakonom o bankama. Uslov za osnivanje i rad je dozvola Agencije za bankarstvo. Zatim ona donosi statut.

Organi berze su:skupština. . druge financijske organizacije i organizacije za osig.Berza je specijalizirano tržište na kome se određeno vrijeme okupljaju njeni članovi ili posrednici članova radi zaključivanja određenih burzanskih poslova. U BiH komore su organizovane na entitetskom nivou: Privredna komora F BiH. znači njeno isključivanje ili ograničavanje na tržištu. SPOLJNOTRGOVINSKA KOMORA BIH Spoljnotrgovinska komora BiH je samostalna. Za brokera je bitno da ostvari što veći promet bez obzira na cijenu. . Sredstva se osiguravaju iz: članstva .neovlašteno korištenje tuđih poslovnih usluga Špekulacija je izazivanje ili korišćenje poremećaja na tržištu i u snabdevanju radi neopravdanog povežanja cena i koristi. Djela nelojalne konkurencije koja su zabranjena zakonom su: .Za rad komore sva pitanja određena su statutom. upravni odbor. 57.uslovi. ministarstvom vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH. sud časti. Informišđe o kotacijama. banke. Organi komore su: skupština. Mandat organa komore je četiri (4) godine. zastupanja privrede pred državom. . -povreda tuđih poslovnih odnosa. zlata i srebra. šećer. Amsterdam. One imaju specijalizirane sudove. u svoje ime i za svoj račun. razvoju spoljnotrgovinske mreže i obrazovanju. 55. a kupac novac isti dan). diskriminaciojm i bojkotom. uo. 53. (ugovori o kartelu i fuzijom konkurentskih preduzeća) i . državni nadzor. nadzorni odbor. podsticaju lojalne konkurencije. On je preprodavac. specijalizirano tržište. sredstvima nelojalne konkurencije. finansijski derivati (opcije i fjučersi). Komorom upravljaju članovi preko skupštine. šećer). 56. od kojih šest (nacionalni ključ 2+2+2) bira skupština iz reda privrednika. ročni ili terminski poslovi – prodavac isporučuje kupcu robu na unaprijed utvrđen dan. a kojima se jedan ili više trgovaca može dovesti u bolji položaj u odnosu na druge.kroz borbu. komercijalni i blagajnički zapisi... Za svoje usluge naplaćuje proviziju. tehnička obrada tržišta. Monopolistički sporazum je sporazum između dva ili više trgovaca o uslovima poslovanja. preduzetnika. Broker je stručnjak za hartije od vrijednosti i drugu finansijsku aktivu. neopolitička i neprofitna pravna asocijacija privrednih subjekata i privrednih asocijacija sa teritorije BiH.se odvija putem kotacije (dilersko tržište) i putem aukcije. i oni odlučuju o sporovima. 52. Članovi su: banke. Broker je posrednik između kupca i prodavca. Diler je taj koji snosi rizik poslovanja jer kupuje i prodaje.To je organizirano moderno tržište vrijednosnih papira. Berze se dele na: efektne (hov i valutama) i robne ili produktne (vuna. NELOJALNA KONKURENCIJA Nelojalna konkurencija je radnja trgovaca protivna dobrim poslovnim običajima kojim se može nanijeti šteta drugom trgovcu. nadzorni odbor. Monopolističko ponašanje je zloupotreba dominantnog položaja na tržištu i radnje usmjerene na stvaranje i korištenje monopolističkog preduzeća.). Učesnici na berzi koji računaju na skakanje kurseva zovu se hosisti (bikovi). berzanskim indeksima na zahtjev potencijalnih kupaca i prodavaca. monopolističko djelovanje se ostvaruje putem monopolističkih sporazuma i monopolističkim ponašanjem.teh. Odbor poslodavaca. potrošačima i drugim pravnim licima. 2. vodovod. nevladina. Komore donose: odluke. POJAM I DJELATNOST PRIVREDNE KOMORE Riječ komora potiče od arapske riječi «camera» -soba u kojoj su se sastajali trgovci i dogovarali o zaštiti svojih interesa. Monopolska situacija se ostvaruje: -mirnim putem. Prema Zakonu o trgovini. predsjednika i dva potpredsjednika. dok oni koji računaju na pad kurseva su besisti. drvo.organizacije. kvalitet). nego u razlici između prodajne i kupovne cijene. kreditne hartije (razne obveznice). Komoru zastupa sekretar. -neistinito označavanje robe (porijeklo.privredne rasprodaje(privredno sniženje cijene robe). a tri člana člana su predsjednik i dva potpredsjednika Komore. zaključke i preporuke. MONOPOL Monopol je antipod konkurenciji. primjena uzansi. prodaj skupo“. . ekonomskih i pravnih stručnjaka po nacionalnom ključu 1+1+1. Trgovanje na b.nelojalna reklama( reklamiranje koje stvara zabunu na tržištu čime se određeni trgovac dovodi u povoljan položaj). ali on kupuje i prodaje hartije od vrijednosti i drugu finansijsku aktivu prvenstveno kao principal. Komisija za zaštitu od monopolističkog položaja preduzima mere zaštite od monopolskog ponašanja.no. Diler je takođe finansijski posrednik. Na nivou BiH osnovana je Spoljnotrgovinska komora. robne ili produktne( pšenica. a dilera zanima cijena. promociju roba i usluga. a njegova zarada nije provizija kao u brokera.privrednom komorom RS. kukuruz.neopravdano neizvršenje ili raskid ugovora. .. Pravni monopol je ustanovljen pravnim aktom kojim se daju ovlaštenja preduzeću da isključivo obavlja određene privredne djelatnosti (željeznica. Dominantno je ono preduzeće koje je za određemnu vrstu robe ili usluge bez konkurenta. upravni odbor. Sedište pk je u BL.godina. elektroprivreda). preduzeća. banke. U svim svojim aktivnostima komora djeluje u suradnji sa: privrednom komorom FbiH. Ograničavanje tržišta je protivpravno ograničenje slobode i narušavanje konkurencije za posledicu ima neravnopravan položaj 11 . Berzanski efekti su: vlasničke akcije. Privredna komora RS . koji je usmjeren narušavanju ili sprečavanju slobodne konkurencije. Pk deluje na razvoju privrede. Kupuje i formira sopstveni portelj hartija od vrijednosti da bi se kasnije pojavljivao kao prodavac. plemenitih metala.Je prema zakonu o pk samostalna stručno poslovna organizacija. a ovaj njemu zauzvrat daje novac taj dan. Komora ima sljedeće organe: skupštinu.bankarski akcept. Monopol je pravni i faktički.neovlaptena upotreba obilježja drugog preduzeća. Diler posluje po staroj narodnoj „kupi jeftino. predsjednik komore. Upravni odbor broji devet (9) članova. arbitraža i direktor berze. i Brčko distrikta. Skupština komore čini 60 zastupnika biranih po principu 38 zastupnikja iz FBiH i 19 iz RS i 3 iz Brčko Distrikta. BERZANSKI POSREDNICI Berzanski posrednici su brokeri ili dileri. U komore se učlanjuju poduzeća. U organe komore biraju se istaknuti privrednici i naučno-istraživački radnici iz oblasti privrede. Članovi komore su preduzeća. Komora ima svojstvo pravnog lica sa pravima i obavezama utvrđenim Zakonom o spoljnotrgovinskoj komori BiH i podzakonskim aktima. osiguravajuće i dr. ekonomskoj propagandi.podmićivanje. Privredne komore imaju svojstva pravnog lica. makleri. -pokrivanje mana robe. slobodnog preduzetništva. priprema zakonodavstva. Članovi berze su trgovci ili posrednici. RS. Burzu karakterizira: organizirano tržište. BERZANSKI POSLOVI Berzanski poslovi su: 1. Berza se osniva kao akcionarsko društvo za koje je potreban osnivački ulog i dozvola državnog organa. Skupština bira izvršni odbor i predsjednika komore. osiguravajuća društva i druga pravna-privredna lica registrovana za obavljanje poslova sa inostranstvom na prostoru BiH. Berze se dijele na: efektne i valutne(trgovina valutama). 54. naučnih radnika. . -ocrnjivanje (davanje podataka o drugom trgovcu koji mogu nanijeti štetu njegovom ugledu). sa funkcijama usmjerenim na razvoj i unapređenje ekonomskih odnosa BiH privrede sa inostranstvom. budžeta republike i drugih izvora. Prva berza 1360. promtni ili dnevni posao koji se mora završiti istog dana ili ubrzo za njim kad je zaključen (prodavac mora predati robu. Faktički monopol nastaje najčešće privrednim rastom ili fuzijom preduzeća. zlato devize. Nadzorni odbor broji tri (3) člana koje bira skupština iz reda privrednika.

ušteda materijala. Za sva subjektivna prava industrijske svojine je karakteristično da nastaju odlukom nadležnog upravog organa u strogo formalnom upravnom postupku. Patentirani pronalazak mora zadovoljiti uslove: novosti. Bitni elementi know-how su trajnost i prenosivost novosti itehničkih prava znanja i iskustava. koji ima inovativni nivo i koji se može industrijski primjeniti“. koji je nov. oznaka porijekla proizvoda. Proizvod mora imati deklaraciju i garanciju zdravstvenu. pravo žiga. POJAM INDUSTRIJSKE SVOJINE Industrijska svojina obuhvata skup intelektualnih vrijednosti. u ispravnom stanju. koji moraju biti dovoljno distinktivni. Zaštitu potrošača prema zakonu vrše: ministarstvo spoljne trgovine i eko. Radi se o skupu tehničkih i tehnoloških znanjak i vještina koje se mogu primjeniti u industrijskoj i drugoj proizvodnji. proizvodnosti kvaliteta. 59. pronalasci biljnih sorti i životinjskih pasmina i sl. Žig ima propagandnu i reklamnu funkciju. Žig čine znakovi od riječi ili slova. pravo zaštite dizajna. 61.konkurencijsko veće bih.. tehničku ispravnost. pravo zaštite topografije integrisanog kola I pravo zaštite biljne sorte. znakovi razlikovanja. ime proizvođača. kvalitet. tehničko unapređenje i know-how. naučne teorije. U BiH taj je upravni organ je INSTITUT ZA INTELEKTUALNO VLASNIŠTVO (uprava za industrijsku svojinu). primjenjenosti. Know-How je najvažniji predmet ugovora o transferu tehnologije. Nosilac prava na uzorak ili model ima pravo da bude označen kao autor. „patent je pravo kojim se štiti pronalazak iz bilo kog područja tehnike. najduže 5 godina. Prenos se vrši ugovorom o licenci. Pod know-how misli se i na komercijalno znanje. ROBNI I USLUŽNI ŽIG Robni žig je znak upotrebljen u privrednom prometu ili namijenjen prometu radi razlikovanja robe iste ili slične vrste jednog. U prava industrijske svojine ubrajaju se: patentno pravo.običajima. robni i uslužni žigovi. mediji inspekcijski organi. Zakon o zaštiti potrošača u BiH uređuje prava fizičkih lica koja kupovinom ili nabavkom koriste proizvode i usluge za lične potrebe ili potrebe svog domaćinstva. individualizacija robe ili usluge. Riječ je o pravnim granama koje utvrđuju isključivo subjektivno pravo titulara na odgovarajućem predmetu zaštite. Autorsko pravo na žig čini sadržinu prava na žig.odnosa bih i entiteta.58. modeli. Tehničko unapređenje se štiti rješenjem o njegovom prihvatanju od strane preduzeća u kome je stvoreno.. 12 . Patent je subjektivno pravo. Uslovi zaštite modela i uzorka su novost i primjenjivost. matematičke formule i programi računara jer pripadaju cijelom čovječanstvu. koji mogu da se prenesu na određeni zanatski ili industrijski proizvod ili njegov dio. 60. ured za konkurenciju i zaštitu potrošača u entitetima. Predmet zaštite je geometrijsko tijelo proizvoda. On ima pravo na naknadu od preduzeća koje se koristi tehnikom unapređenja. udruženje potrošača. Tu takođe ne spadaju pronalasci hirurškog ili dijagnostičkog postupka liječenja. Obaveza trgovaca je da isporučuju robu u skladu sa dobrim posl. know-how i suzbijanje nelojalne konkurencije na tržištu. pravo zaštite oznake geografskog porijekla. PRAVO ZNAKOVA RAZLIKOVANJA Modeli predstavlja oblik pravne zaštite za novi oblik industrijskog ili zanatskog proizvoda. sadrži rješenje nekog tehničkog problema i rezultat je stvaralačkog rada. model automobila. Žigom se označava porijeklo robe. Know-how uživa građanskopravnu i krivično pravnu zaštitu. Žig se upotrebljava u poslovnom prometu. ZAŠTITA POTROŠAĆA Pravno treba efikasno zaštititi finalnog potrošđača. u roku. firma-trgovačko ime. Potrošač ima pravo da se informiše o proizvodu i isti reklamira. To je bitna razlika u odnosu na neformalan način nastanka subjektivnog autorskog prava i subjektivnih prava. odnosno njegovog dijela. Patentnu zaštitu ne uživaju otkrića. pripada fizičkom ili pravnom licu na osnovu zaštite određenog pronalaska koji ispunjava zakonom predviđene uslove. a stiče se registracijom. Tehničko unapređenje podrazumjeva se svaka racionaliazcija rada koja nastaje primjenom poznatih tehničkih sredstava i tehnoloških postupaka u svim fazama rada kojim se postuže povečanje dohotka. proizvoda ljudskog duha: pronalasci. PRONALAZAČKA PRAVA U pronalazačka prava spadaju patenti.bez diskriminacije. 62. namještaja itd. Autor ima pravo da bude u svim ispravama naznačen kao stvaralac. uzorci. da prenese pravo na drugo lice i imovinsko pravno ovlaštenje. Prema Zakonu o industrijskoj svojinu BiH. od robe drugog preduzeća. Uzorak je oblik pravne zaštite nove slike ili crteža.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->