ZBIRKA ZADATAKA

IZ MATEMATIKE
za 4. razred srednjih skola
lP "SVJETLOST" d.d.
Zavod za. udZbenike i nastavna sredstva
SARAJEVO, 2004.
lzdavac: IP "SVJETLOST" d.d.
Zavod za udibenike i nastavna sredstva
Direktor: Sefik ZUPCEVIC
Za izdavaca: Abdu:;;elam RUSTEMPASIC
Urcdnik: Ante BAl'."1C
Rccenzenti: Dr. Hasan JAMAK, Prirodno-matematicki fakultct Sarajevo
Amira IMAMOVIC, Zenica
Omer KURTANOVIC, Bihac
Leletor: Zulejha TERZIC
Korektor: Autor
Tehnicki uredni.k: Fikrct DAlJTOV1C
Naslovna strana: Mira GOGf(:
I)TP: Autor
:Stampa: DOO "C.P.A." TojsiCi-Kaicsija
Tiraz: 1.500 primjeraka
err Kat[l]ogizllcija U pllhlikaciji
Nacionalna i univerzitetska bibliotcka
Bosne i Hcrcegovine, Sarajevo
! 51 (075.3) (076.1)
,
I
HUSKIC., Adem
zadataka iz 4. razrcd
srednJlh skola! Adem Huooc. - SaraJevo:
t
" vjetlos.t, 2004. - 3R4 S.iT': graf. prikazi;
24 em
ISBN 9958-10-714-7
COBTSS_BI-QD 13329670
.. -.. ---
Fcderalno Ministarstvo obraz!)vanJa, Hauke, kulturc i na OSIlOVU odohrcnji\ Vijeeu za odabir
udzbcnika od 01.08.2001. godinc, RjcScnjclTI broj 03-38-32632/02 odobri!o jc ovaj udzbcnik 7.3 npotrcbu.
SITOgO je zabranjeno svako kopinmjc, umno7..avanjc i prdtampavanje udzhcnika bez odobrenja Izdavaca.
Ncovlastcno kopirnnjc, ulTIllof.avanjc i prdtampavanje predstavlju krivic!lo djelo.
ISBN 9958-10-714-7
PREDGOVOR
Ova zbirka zadataka namijenjena je ucenicima cetvrtog razreda srednjih skola koji
u svojim nastavnim programima imaju matematiku (girnnazije, tehniCke i srodne
skole), Nastala je kao plod rada s ucenicima i potTage za raznim
prirucnicima koji bi pomogli realizaciju programa.
Zbirka sadri. osam poglavlja s preko 3000 zadataka. Poglavlja su:
1. Matematicka indukcija i binomna formula
2. Trigonometrijski i eksponencijalni oblik kompleksnog brojll
3. Kombinatorika
4. SkuI' realnih brojeva
5. Nizovi. Arilmct.icki geometrijski nlZ, Grankna vfijednost niza.
Geornetrijski red
6. Funkcija
7. Diferencijalni racon
8. !ntegrnlni raClll1.
Zadaci Sll hirani tako da zadovoljc potrebe i interesovanja uccnika cetvrtog razreda
srednjih skala. Njihov raspored jc takav da su jednostavni zadaci stavljeni ns
pocetak u svakoj grupi jcdnovrsnih zadataka, a zatirn slijede nesto 1"ezi zadac!.
Zadaci koji su, po mojoj procjenj, nesto "tezi" oznaceni su sa iza broja
zadatka. Mnogi zadaci su potpuno rijeseni i njihova ljesenja navedena su 11 c1rugom
dijeiu zbirkc. Za sve zadatkc dati su rczultati, a za pojedine zadatke su navcdene i
kljucne upute kojc vode ka jednom nacinn rjesavanja zadatka. Ovo se posebno
odnClsi na llteze" zadatkc izZbirke.
Na pocctku svakog poglavlja navedene su neophodne definic.ije, teoreme i formule
koje omogucavaju laksc snaiazenjc prilikom ljdavanja zadataka i koristenja zhirke.
Nadam se da ce Zbirka korisno posluz.iti uccnicima cetvrtog razreda srednjih skola,
kao i njihovim profesorima matematikc, kao vazan komplemcntaran prirucnik
postojecem udibeniku matematike i olaksati realizaciju programa nastavnog
predrneta i pripre111t1 rnaturskih i drugih ispita.
Na kraju posebnu zahvalnosl upucujem recenzelltima koji SD mi pomog!i korisnim
pdmjedbama i sugestijama i time doprinijeli poboJjsanju kvaIitcta ove Zbirke
zadataka.
Autor
3
1. MATEMATICKAINDUKCIJA
BINOMNA FORMULA
1.1. Matematicka indukcija
U dokazirna relaciJa-koje kao vafijablu sadrze ,prirodan broj n,. Cesto se koristi
princip lndukcije:
Ak ... 0 jeT. (n) tv .. kOja. z -aViS.i {)d vrijednosti. pr.i. r.0.dno
g
.brO
j
3". iStinl.'.t a ia n '='1
no (2:1) i ako se ua osnovu pretpostavke"da tvrdnja vrijedi za n =-k;;:: Do, dokaze da.
l!'yrdnaj vrijedi i za n=k+l, ouda je tvrdo,ia istinita,z3 svaki prirodan broj R.
r:a svaki pt'irodan broj n ) po definiciji, vrijedi: n! = 0-(0-1)'(0-2)· ... -3,2,·1.
l lzraz n! cita se "0 fak.orUel". Po detiniciji vrijedi. i; 11- =_ 1., 01 = 1.
Izracunati vrijednost datog izra7....a:
L La) 4! b) 5! oj 71 d) 8!
1.2.a) c)
3!
d)
12!
0
1
iO!
9'
b)
2l!

7! 201
1.3.a) 5' + 6! b) 7! - 5! 0) 12! + 1l! -101
Uprostiti date izraze:
cJ
n!
n(n-I)(n·' 2)
1.4.a)
n! b) (n+I)!
n n(n+1)
0)
n!
(n - 2)!
)
(n+1)! b) (211+1)!
1.5.a
(n -I)' (2n -I)!
1.6.a) b) 0) 5! (11+1)!
n' (11+1)1 (n+2)! (n+3)! n(n+I) 3!(n-l)!
6! r 1 (11+ 1)1 n(n-I)!]
1.7.* (n-2)(n-3) '[(I1+I)(n-4)' 5!(n-5)! 12(11-4)!3! .
Dokazati da vrijede identitct.i:
1.8.a)
7'+6' 13'-1']'
=6! b)
8 155
(n+l)!
1.9.a)
n!
n!
b)
(n -1)1
cJ 44!..:1:.'i:
5
! = 441
46
c) (n-2)'= ... L,
(n-l)! 11-1
1 1
I.lO.a)
(n-l)! nl /1·(11·-2)!
b)
n! (11+1)1 (11-1)!(n+1)
5
(n + 5)!
1.l1.a) b)
n1
(11-3)!
--=(11-3)(n-4)
(n-5)!
U skupu prirodnih brojeva rijesiti date jednacine Uednadzbe):
1.12.a)
(11+2)'=110 b) _"_'_= 20n!
n! (n-5)! (n-3)!
1 13

. .a)
(x I)!
b) (x+l)!=30

1.14.a) (x + I)! 90
(x-I)!
b) (2x)!
(2x-3), (x-I)'
40x!
U5.a)
1.17.3)
1.1 8_

(x+l)! 6
x 12x
b) ---=--
-2)!
U skupu prirodnih rijesiti date nt:jednacine
b)
(n - 4)1
_,,_1_>20 b) (11-5)!>20
2)! (n-7)!
1 (5 (/1+1)! /1(n-l)! 'J'
-"-·1 _ ... s:; J "
11 2 (n-3)!4! 12(11 3)(n-4)!21/
Metodom matematickc indukcije dokazati da :&1. svc prirodnc brojeve n vazi:
1.19.a) ]+2+J+.<"+n= b) 1+3+5+ ... + (2n -1) = n
2
'.1.20_a)
b)
1.21.'"a)
c)
1.22:3)
b)
oj
6
"
. 6 l1(n+l) 11(11+1)(n+2)
1+3+ + ... +---= - .
2 6
-1 + 3 - 5 + 7 - ... + (-1)" (2n -1) = (-It n.
,
..., 1,. 2, r n(2n- + 9n + l)
L + 7 + ! 4 r.n -J- (n ""t- 2n - -"--6-----"
'"' il(n+1)(n+2)
< 2+L"3 -L")< 4+ ... + n(n+ 1)
3
." ,
T ·41-3·5+ ... -rn(n+Ll =--------
- 6
4+2·7 +3- 10+ ... +11 (3n+ 1) I)' 0
l' '. 3' ,n(n+I)(211+1)
+2 T + ... +n =---6-.-····_;
[
" <, 2.1 '13 } /1(11+ 1) I-
1+ +..;+ ... +n=--
2 J
2
3
+ 4' + 6
3
+ ... + (2n)3 2112(n + 1)2
d)
1.23.
124.
1.25.
1.26.
127.
1.29_a)
b)
1.30_
1.3 La)
b)
1.32.
1.33.
1.34_
US.a)
1
, 2' 3' , _ 11(11 + 1)(2n + 1)(311' + 3n I)
+ + + ... +n - .
30
1.2-3+2.3.4+ ... +n(n+1)(n+2) n(I1+1)(n+2)(n+3).
4
1
.7' 2.3' 3.4' ( -I) 2 = n(n
2
-1)(3n+2)
_ + + + ... + n n .
12
1+2+22 + ... +2
n
-
1
=2n_}.
I' _ 2' + 3
2
_ 4
2
+ _"' + (-1) ,,-J n
2
= ( __ I)"-J n(n + 1) .
2
a
n
+! "-1
l+a+a
2
+ ... +a
ll
=---, a:;t:I.
a-I
1 1 1 J n
.. "+--... ,
1·2 23 3·4 n(I1+1) 11+1
I 1 I n
- + + - +- » •. j- --:::--c:-c:
1·3 3·5 5·7 (211-1)(2n+l) 2n+1
I 1 1 I n
]:4+ 4-7 + 3n+I'
1 1 1 n
- + - + --+ ... + __
1-5 5·9 9·13 (411-3)(4n+l) 4n+l'
1 1 1 I n
----
4-5 5-6 6-7 (n+3)(n+4) 4(n+4)
5 13 25 2n2+211+1
-+--+-+ ... +=--'-==
1-2 2·3 3·4 l1(n+l)
12 22}2 n
2

1-3 3·5 5·7 (211-1)(2n+l)
11(211+3)
n+1
n(n + 1)
2(2n+ I) -
14.2' . n /1(n+l)(112+n+l)
_·c --+ ... "T- -----= --'..--""--
1·3 3·5 (211- 1)(211 + I) 6(2/1 + 1)
1 2 3 11 n+2
-+-+-+ ..
2 22 22 211 211
3 5 7 2n+ I J
... +-----_ =:2----
0

4 36 144 n'(n+i}' (n+lY
/
7
b)
1[1 1 . ]
3 -;; (n+ IXn+2Xn+3) .
1
---+ + ... +-------
1·2·3·4 2·3·4·5 n(n + lXn+2Xn+3)
I 1
---+ + + ... + ----"----
n
1.36.a)
a(a+l) (a+l)(a+2) (a + 2)(a+3) (a+n·'I)(a+n) a(a+n)
b)
1 2 4 8 2" 1 2,,+1
--+--, +--, +--+ ... +--"
l+a 1+a J+a l+a
8
i+a
2
a-I 1_a
2
1.37. 1·l!+2 ·2!+ ... + n (n + I)!-I
1.38.
3 7 15 2" -1 ,."
+2(n-l).
Dokazati da za sve prirodne brojeve n 1 vrijedi djeljivost:
"1:19) a) 61(7"-1) j b) *n
3
-nl c) 481(7'"'-1)
1.40.a) 61/13 + Un b) 301n' -n c) 61n
3
+5n .
IAIca)'
! .42.0)
31 511 + 211+1
1715"+3 + 11'''+' V
b} c>," 19j7.S
2n
+12'6
11
b) 5717
1
1+2 +8
2
1'1+11/ c) 641 3
2
/J+2 V
I 4" ) 59
1
1
5
n
+
2
+ ')6.5
11
+ 8
2n
+
1
. J.a
}.44.:a) 5412211+1_9n2 +3n-2
145. a)
1.46.a)
1053
1 3
2n
+
2
.5
2n
_3
3n
+
2
_2211
9111.4"''' -(n+ 1)·4'" + 1
147.:a) 25i, 2"+2 ·3" +5n-4
.
lAS.a) ]712511+3 + 5!1 . r+
2
1.49.a) (a b)1 (a" b"')
i .50. *a) 481 n
3
+ 20n, n parwI braj.
b) 11130" +4"(3'" -2"')-1.
b) 1716'''' + 19'" .. 2,,+1
ill' 27110" + 18n-l
b) 914" +1511-1.
"'''''',
1116
211
+3
11
+
2
+3
11
, bi
b)
371211+5 <3411 +5
3
1'1+1 <
b) 301(a
4
"" -a)
b)
c)
512! n12 _n
8
_n
4
+ 1, n neparan braj.
1001(7+72 +7
3
+7'+ ... +7"')
I
Dokazati da Sll tacnc nejednakosti:
1.51.a)
1 1 I 1 1
--+-----+--+ ... +->-, n?:2;
n+1 11+2 n+3 2n 2
0)
1 1 1 1 13
.. n:?2.
n+1 n+2 n+3 l1+n 24
8
c)
1.52. a)
1.53.a)
1.54 .• )
J .55.a)
1.56.0)
1.57 .• )
J .58.a)
1.59.
1.60.a)
1.61.a)
1.62.
1.63.
1 1 1 1
--+--+--+ ... +-->1, nE N.
n+l n+2 n+3 3n+l
b)
b)
1 I I 1 n-l
-+2'+?+"'+2<--
22 3 4- n n
I I I
--+--+ ... +-->1.
n+l n+2 3n+1
Dokazati da za prirodne brojeve n vaze nejednakosti:
2" >n+3, n>2 b) 2n<n2, n>2
2" >n, n20 b)
2/1 >n2,
n:2: 5.
211 > n
3
, n 210 b)
3" 4
>n, n'?:.8.
(a>h>O)
=>
an >b
tl
b) n!> 2", n24

( J'I"
2
,
>n!, n>2 b) l2--'1 >n,
n> I
n;
(l+x)11 >l-t-J1x, x>-l, X*O, n>l.
4" (211)1
11'22 b)
4" (2n)1
--<-- --<-- 11>1-
11+-1 (n!)2' 2n+1 (n1)2' ,
(
2)" > n! > (;)", n?::6. b) n! N
2 • \J
2"" (a" +b") > (a+ b)", a+b > 0, a" b,n > 1, 11 EN.
Primjenom matematicke indukcije dokazati:
(coso.. + isioo..)" :::;; cosna + isin na - Moivret-ova formula.
. (n+l)a . nfJ.
.... · .., ..-sm ..--'-
1.64. sina +sin2ct. +.,.+sinna
2 2
Cl. *- 2krt,ke z .
.a
sm-
2
• 2
1 65
' . 3 . 5 . (' ) Sin nx
• . SInX + sm x + sm x + ... + Sin L.H-l x = ---:--
smx
(n + i)a . na
cos ------. sm-
1.66. cosa + cos 2et + .. + cos na = 2 2 u -:j: 21m, k E Z
. a
sm-
2
sin 2nx
1.67. caSK + cos2x + cos3x + ... + cos(2n-l)x = --. - .
2smx
2 2 2 n sinna·cos(n+l)cx
1.68. cos a + cos 2a..+ ... +cos na:;::--+ , C/..:;t.2krt,kEZ.
2 2sina
I'" Abraham de Moivre (1667 1754.) - t:tlg!Cski matematicar
9
x sinx

'">11 ....
L 211 sin
1.69,
x x x x

2 22 2
3
24
2
n
n sin 211+1a
1.70. coscx·cos2a·cos4a·cos8a· ... ·cos2 a = --, -- .
2"+ sina
L71.* _1 ___ + _1_ + __ 1_ +- ... + __ 1_ = ctg:x _ ctg2
11
x.
sin 2x sin 4x sin 8x sin 211 x
lxlx1x ]x1 x
1,72, !gx+-Ig-+-tg-+_·tg-+.,,+-Ig- = -ctg--2ctg2x.
2 2 4 4 8' 8 2" 2" 2" 2
n
. IIX '( n-I )
Sffi--sm a+-------··.x
1.73.* sinC'J.+sin (c:.+x)+sin (a+2-x)+ .. +sin[(x+(n-J)x}=-_2 _____ .J. __ ,
. x
sm--
2
x:f:.21m. kEZ,
BillOmll2! formula
r":z;- svaki pri::odan n i vrije.di fonmila
I (a + b)" =[ "let + ["Ia,,-jb + (nla
nC2
b
2
+"'+[ " I)a b,,·j +(")I.,n
I \OJ. \lj 2) \n-l 11
I leo]a je pdzna!a pod nazivombinomn2 formula, pri cemu 50 binomni koetki,ient(: 1 po
I dcfiniciJ';: (n\j n(I1-·1)(71-2)· ··(/l···k+ . .2.
! 'k k!
L \. -J
---------
.74.* Metodom matcmaticke indukcUe dokazati istinitost binomne formule.
Primjenom binomne fonnu1e razviti:
L75.a) (3+b )2 b) (a+b)J c) (a-bi
1.76.a) (a+l/ 0) (a-I)' 0) (l +X)7
Lna)
(a_2)4
b) (x+3)' oj (2+x)'
( I ,4
(I+J2)' (r "
\.78,a)
I a+-l
b) oj
,'1/3 - I)
, a}
1,79,a) ( ] + i )6
b) (J - i)' oj ( i - 3)5
1.80,a) (a+i)7
b) (a + 2ii 0)
(1_ 2i)8
1.8 La) (x2+2a)'
bJ
(a'_b
2
)' c) (3a'-2y)'
I,82,a) Cia + Vb)7 0)
(Va _Vb)7
0) (!.Jx +iY)'
10
1.83,a) b)
1.84.a) (.Ja+b +ra=b)" b) (..Ia+.Ja+b)4
1.85. Napisati prva dva clana u razvqju binorna:
aJ (X+I)50 b) (3a+5)l!w
1.86. Napisati dva posljednja clana u razvoju binorna:
a) (a+2)3O b) (x-I)"
1.87. Koriste6i binomnu formulu izracunati:
a) 1,02' b) 0,99'
1,88, Izracunati 1,00SI2 s tacnoscu do 0,01.
1.89. Izracunati 1,0004
41
s tacnosctl do 0,001.
1.90. Tzracunati 1,0005
18
s tacnoscu do 0,00 J.
1.9 L Tzracunati s tacnoscu do 0,01.
1.92. Tzracunati pribliznu vrijednost izraza:
a) (2,003)10 b) JI,003
1.93. izraCllnati (1 s tacnoscu do O,OOL
c)

cJ ( )a
2
-1 +1 r
c) (2a-b)"
c) (2a+7b)"
c) 1,01 G
0) \/1,002
1.94. Odn:-diti jedanacsti clan u razvijenom oblikll binoma {a + X)15 .
1.95. Odrediti oS111i clan u razvljcnOl'D obliku binoma (x + 3);0.
1.96> Odrediti cctvrti clan u razvijcnom obliku binoma (a + 1i.)8 .
1.97. Odrcdi!i pctnaesli clan u razvijeno111 obliku binoma
1.98. Odrediti peti c_Ian u razvijenom obliku bino111a (2x£ - if;;) g .
Odrediti srcdfui clan u razvoju hinoma:
1.99,a) (1 + a)20 b) (I-li)'o c)
(a - .[3)50
1.100,a) (a+I)3O b) (x'+ax)" 0) (V4 +lfi)66
(
b)"
LIOLa) 217+2" b)
( 3'"
a-bJ
c) (x' +xv)16
( VaT
b)
l2aFa + "sa
[ r ,;c,
0)
va 3 \
---,
3 Va)
.103,a) -·+h \
(
2 ,'"
x /
b)
( r

\fa
c)
( r
J;'
b)
( I r
sinx+--
cosx
104, *a) r Fa + _I J'O
l a Fa
(' r
0)
sm x x

\ x cosx
11
Odrediti dva srednja clana u razloZenom obliku binoma:
Ll05.a) (2x+I)" b) c) (a+J3)IOl
L 106_a)
(
b \"
b) a+'4)
b)
1.108.* Koeficijent treeeg claoa u razvijenom obliku binoma
( l a" . 'fx .. ax' jednak je 66. Odrediti srednji clan tog razvoja.
1.109'* Koeficijent treceg clana u razvijenom obliku binoma (aFa + a'} J
jednakje 66. Odrediti :
a) Treei Clan b) Pet, clan cJ Osmi clan
1.1 ! O. U razvoju binoma + 3x odrediti koeficijent uz:
(
)
"

a) ,,3 b) x
7
cJ
1.11 I. Odrediti clan koji ne saddi x u binomnom razvoju:
(
1 )"
a) x + Xl
b)
(
2 I)?
x +-
x
c)
112. Odrediti clan koji ne sadrii a u razvoju clatog binoma:
( )'
a) 1
\ ta
(
")"
a ."
-+a'
Va
b) c)
.113. Odrediti clan koji ne sadrii b u razvoju datog binoma (.Jb -Jt)' _
Ll14. Odrediti clan u razvijenom obliku binoma (x + 2)14 koji sadrii x
7
1.115. Odrediti clan 1I razvijenom oblikll binoma (E + I)" koji saddi ,,4
! .116. Odrediti Clan u razvijenom obliku binoma (Fa -+. .Jb )11 koji sadrzi as.
1.1 17. Odrcditi clan 1I razvijenom obliku binoma [J _) ) 18 koji sadrZi x 10
,.118. Nati koeficijcnt liZ x
8
1I razvoju binoma __ ;)'o
1.119. U razvijenom obliku binoma (E + ',Ix) 9 naci clan koji sadrZi X4.
(
'\"
[.120. U razvijenorn obliku binoma Fx naci clan koji saddi x
3

\ Vx
2
( )
1000 •
1.121. U razvijenom obliku binorna x
5
+ )0 naci clan koji ne zavisi od x.
1.122. Odrediti clan u razvijenom obliku binorna r koji
sadrzi b
21
,
1.123. Odrediti n ako je binomni koeficijent treceg ciana u razvoju binoma
( ,/I
19a- Ii J jednak 105.
1.124. Koeticijenti cetvrtog i trinaestog Clana u razvoju binoma (a'
medusobno su jednaki. Koji clan ovog razvoja ne sadrZi x ?
j .125. Odrediti n aka peti clan 1I razvijenom obliku binoma ( ',Ix + r ne
. \ x)
zavisi od x.
1.126. Odrediti n ako je zbir binomnih koeficijenata prvog,drugog i tre6eg
ciana u razvoju binoma (a -J +- a
2
) n jednaka 46.
.127. Zbir binomnih koeficijenata drugog i treceg cIana u razlozenom
obliku binoma [V + x·J; r je 153. Odrediti clan koji ne sadrzi x.
1.128. Na6i peti clan u razvijenom obliku binoma ( [; + ako je
odnos koeficijenata treceg i drugog clana jednak .!2..
- 2
1.129.* Odrediti Clan koji ne sadrZi xu razvoju binoma (x -1 + Fx)" , ako .Ie
adnos binomnih koeficijenata cetvrtog i sestog ciana jednak 5: 1 8.
1.\30. U razvoju binoma (I :!_Va + zbir kocficijenata prva tfi cIana
\.. 6
je 79. Odrediti clan koji ne sadrZi a.
I I
" 1 U . b' (aV; I)" b' k fi" I' d' .
. J . 'razvoJu moma --+ ,-----_ Z If oe ICIJenata pos Je fiJa tn
6 l.{j aL8
clanaje 79_ Odrediti clan koji ne sadrzi a.
1.132. U razvoju binoma (V;;- - J zbir koeficijenata prvog i trecog
clanaje l37. Odrediti clan koji ne sadrzi a.
13
1. I 33'.* U razvoju binoma (l U - Y razIika binomnih koeficijenata
. va)
treceg i drugog clana je 35. Odrediti clan koji sadrii a'.
I. I 34. * U razvoju binoma (l.[;?" + Fa)
7
odrediti Clan koji sadri'; a.
1. J3 5. * U razvoju binoma (,Ix + , zbir svih binomnih koeficijenata
\ \IX
je za 240 manji od zbira binomnih koeficijenata od (a+b)2n.
Odrediti treci clan u razvoju prvog binoma.
1. I 36. * Koji clan II razvoju binoma r 7 a +: a - \)10 ne sadrzi a?
\a
2
_a
3
+1 a-a
2
1. T 37, Za koju vrijednost varijable x je treei clan u razvQju binorna
(x''''"' + x)' jednak IOO?
L 138. Za koju vrljednost varijable xje sesti clan u razvoju binorna
[
'1.J; + ifJ)" jednak 2772 ?
"./3
, .. [.JlO 210'-1:;:'1'°
1.139.* Devetl clan u razvoJu bmoma f' + -_,-)1 Je 450.
(';X)50
g
x x-
Odrediti vrijednost varijable x.
1. 140. * Cetvrti cian u razvoju binoma
(
I01o,E +_1_1' je 3500000.
"'110 )
Odrediti vrijednost varijable x.
1.14 L * Za koju vrijednost varijable xje koeficijent cetvrtog clana u
razvijenom obliku binoma (a + b) IOgl--·2 jednak eksponentu binoma?
1.142. Peti clan u razvijenam obliku binoma (if; + x-I)' jednakje :5..
9
Odrediti vrijednost varijable x.
1.143. KQji clan u razvijenom obliku datog binoma, sadrZi a i b na isti
eksponent:
1.144. lJ razvijenom obliku binoma [a
i
+ J;; r zbir svih binomnih
koeficijenatajednakje 128. Odrediti clan koji sadrii a
5
14
1.145. Odnos binornnih koeficijenata cetvrtog i drugog clana u razvijenom
obliku binoma [ 1 + ,Y!,)" je I 87. Koji Clan sadrii b
6
?
Vb' 'Va
3
1,146. Sum a binomnih koeficijenata drugog ciana od pocetka i treceg
ciana sa kraja u razloienom obliku binoma (xV-; -J;, r jednaka
je 78. Koji clan ne sadrzi x ?
l.147. Odnos koeficijenata petog i treceg clana u razvoju binoma
-V jednakje 14:3. Odrediti sedmi clan razvoja.
1.148. * Zbir binomnih koeficijenata tri posljednja clana u razvijenom
obliku binoma I + b jednakje 22, a zbir treceg i petog
( )"
\ v2
x
-
1
61anaje 135. Odrediti vrijednost varijable x.
l.l49.* Treei clan u razloienom obliku binoma + ;,,)1
6
je 240.
{.t2 4-{t4
Odrediti x.
1.150.* Prvi, tree! i cetvrti clan u razlozenom obliku binoma (r+ yY,
redom, su 8, 6 i ]. Odrediti vrijednosti varijabli x, y i z.
151. * Dmgi, tre6i i cetvrti clan u razlo.zenorn obliku binoma (x + y r '
redom, su 240, 720 i 1080. Odrediti vrijednost varijabIi x, y i z.
.152.* Odrediti peti clan u razvoju binoma (ifi.- akoje posljednji
clan tog razvojajednak (3!JCn -lo"S.
[
' 1 J" t53.* Odnos tre6eg i petog koeficijenta u razvoju binoma a-'2 jednakje
,
Odrediti clan koji sadrzi a -2.
154. * U raziozenom obliku binoma (Xh + x-4) 11 binomni koeficijent
treceg clanaje za 44 veci od koeficijenta drugog< Koji clan ne sadrzi x ?
1.155* Odrediti onaj cian u raziozenom obliku trinoma (1 + x' + :2 )12
koji ne sadrzi x.
1.I56. * Naci koefieijent uz x' u razloienam obliku izraza (I + x
2
_ x') 9 .
15
1.157.* Naci koeficijent uz x
5
u razlozenom obliku izraza (1-x+x5io.
Odrediti clanove koji su cijeli brojevi u razvoju datog binoma:
L158.*a) (.J3+1)' b) (2+\15)13 c) (.J3+.Ji)1O
1.159.*a) (';/3+'«2)18 b) (ifs +\12)20 c) (if?, +!J2)IOO
1.160. Dokazatidaje (l+.Ji)" + (l-.Ji)" c\jelibroj.
Odrediti clanove koji ne sadr.ze iracionalnc brojeve u razvijenom obliku binoma:
l.J61*a) (Vi +.Ji)' b) (ifj +7.fi)24 c) (Vs +..[3)5
1.162.*a) (Vs +..[3)" b) (Vs +7./12)17 c) (Vi +.Ji)14
Odrediti sve racionalne clanove u razvijenom obliku binoma:
(1 'J5
1.163.*a) l3
3
+22 b) 3
5
+2' c) (.J5 _.Ji)1O
Koliko racionalnih clanova irna razloieni oblik binoma
1.165.*a) (.Ji + if?,)lOO b) (7.fi+if?,)'OO c) (ifz + 1!J3) 100 ?
i.166.*a) (..[3+'15)'24 b) (.Ji+V3)'00 c) (if7+'I5)30?
1.167. Zbir binomnih koeficijenata treceg clana od pocetka i tre6eg s
kraja u razlozenom obliku binoma (if?, + V4)" je 9900.
Odrediti racionalne clanove ovog razvoja.
1.168.* NaCi najveci clan u razlozenom obliku binoma:
a) (l+.J2)'o b) (fi+.J2)'01
] .169. Izracunati vrijednost izraza:
+ 22( 23m+ 24( !J+2
5
(:)+2
0
(:).
170. Odrediti zbir koeficijenata polinoma koji se dobije razvojcm datog binoma:
a) (2x+I)' b) (4x+2)1G c) (l-3x)21
!.l7l.a)
!.l72.a)
16
1.181.
1.182.
1.1 83.
1.184.
1.185*
17
J.] 86*
1 1 ,
---+ + ----- + ... -+ ::::: --, n paran broJ.
(n-I)' 31(n-3)! 5'(n-5)! (n-])' n'
1.188.* Dokazati da za n?: 2 vrijcdi 2 «1 +.l)" < 3.
, n
.1 89, * Dokazati da za n ? 3 vriiedi nejednakost /1"+' > (n + 1)" ,
.190. '" Dokazati da za n ? 3 vrljedi nejednakost I!j;;?: n+.;j n + 1 .
THJGONOMETRUSKI I EKSPONENCUALNJ
RROJA
I< ompl*.szm hr0j z = a+bi u ravni predstavljen je- rackom M(a, b).

: I
a = r·coscp r-irio'dl11 od z be';
I I '
I 1 "'-l
z1
b = r-Sill(p «I-argument od z
I
b (1f. 'IT 1 2'"
1/ 't'
I ..--..--..:> a \ L __
I 1 a x ! = J;F;-;l
I obiik komp!eksnog hl'Dja z: z = a+hi.
! Trigm10111ctl'ijsid ohlik komilie.ksl1og broja z: z ",,", r(cos(p+isincp).
Ekspoltencijaini otHk i\ompkksnog hroja z:
MNI:JZF;NJF ; DUELJEN,n::
<e'
;:::=; r·c
Akn jc 1", (c.OS(rl+i siner), 72= sin(pJ. tad8 vrijccli:
7.1£]= K'1 1"2 [COS(CI)1'+<P2) + i sin(<rri-tP2)J.
STET'ENO'.r AN.lE:
1\1\0 jc z -= r (COS(P+ i Si!1Cp), 'tRda vrij6di zn= rn (coSlltp+i"sinmr) .
i Spcc\jalno, aka jt l'_='l,"t::lcb vrijcdi: (COS(P'F i s'in tp) 11 ;:':;. cos mp + f sin ncr , nEON sto
Ul<.1zivmno formula __ ' __ __ ' _____ ___ __
IS
!
I
I

[KORJENOVAN,IE:
I
i z = r( co, s(p+i sillcp), OJ,/I = V; = {f;l( cos <p -+ + i sin q)' + 2J..7t 'I, k=O 1
.. n n ,j" ", ... ,n-1.
j OperaCl1,t:' s komplcksnim brojevima u eksponencijalnom obliku:
I MNOZEN,m I DlJELJENJE:
I Akoje z, =1) :::... '1 C,07 ' _ tada vflJcdl'
I Z, '2, =(I
J
'1"2),,''',+<1,)'
,STEPENOVANJE 1 KOJUENOVANJE:
I
I Akoje Z =,riF
I
,t,ada vfijedi: ,::,/1 =r;!
k=O,I, .. :,n-L
I
Zaz=x+i)1 vriJ"edi' __ ,x+ty_ x( _.' ',,'
. . ,- ---L- -C" ,COS:V+lsmy).
I Sj)ed·jillno. ako i,e:' x, - 0 t" '
, '., pre tloclna rclacij<l ',JOSt8J'C e" .' I'"
F = cos J Ism)" 10Ju JC jJ0Z11ili';; pC'\d
I 118Zivoll1 Euler-en'l]"" fohml!a,
i Z<l trigono!l1ctrijskc funkcijc vrijedi:
, -- e-::!
i sinz - ,
if
2
Odrcditi modul i glDvnu \-Tijcdllost arrmmCllta daton I-Oml)"."'S " . ' ,
")1'" , -' 'z:,<".,-",\',110g,)lOj3.
.<1.) Z -- b) z = -1 ' . --,_,
, C)Z-,)
z,=] b) z:--.:.:2 '
2.3.a) z = -5i
2.6.a)
3
z= -
i
2
z= -.,
. IT n
z=
4 4
b)
b)
b)
b)
z= l+i
I
z=
] -j
4i
z=
2+1
z=
8 8
c) z= 3;
c) z ,co.
c) z = -2+21 J3
c) z= 4+31
2.7.a) z= 3sin b) z--=c 1-s1no:,,+,',r-_os'c',,_ '-(0 rr'l
7 7 ' . ri,':::: i ,_.,!
.-----.' J<,. _ _ •• _ ,_. • \ 2 j
udreC.llll S\'C \T1Jl.'dnCd! ::1rgurncnt8 dmih komplcksnih broje,,/a:
a) z=-3 b) z= 1--] c) ;= l+iJ]-
19
I
i
I
I
c) 1 < Izl <3, -"- «I' <"- d) Izl>2, 0 «p <"-
4 4 2
3"
<-
4
2. i 1. Dataje tacka z, = 3+4i. Odrediti skup tacaka u kompieksuoj ravui z, za
koje vrijedi nejednakost Iz - Zl! <5. -
2.12. Odrediti skup tacaka u kompieksnoj ravni koje odgovaraju
kompleksnom broju z, aka je:
a) Iz-21=3 . b) IZ-3il=2 c) Iz-l-il <;4
Odrediti skup taoaka z kompleksne ravni koje zadovoljavaju uslov:
1t n 3n
213a)aro-z=- b)argz=n c) --<argz<-
•• b 4 4 4
2.14.a)
1I
O<aprz<-
1t 5"
b) - < argz<-
b 6
6 6
2.15. Akojez=x+yi i r=j;i +y? =consl. kojemskupukompleksne
ravni pripadaju tacke z - 3 ?
2.16. Kojem skupu kompleksne ravni pdpadaju tackc Izl::::: 4?
2.17. Kojem skupu komplcksne ravni pdpadaju tacke jzl:::;; 3 ?
2.18. Kojem skupu kompleksne ravni pripadaju tacke Izl> 5?
2.19. Ako je Izl = 4 , kojem skupu kompieksne ravni pripadaju tacke 2 - z ?
2.20. Kojem skupu kompleksne ravni pripadaju tacke z, ako je 12i - zl < 3?
Date kompleksne brojeve napisati u trigonometrijskom obliku:
2.21.a) z=3 b) z=-2 c) z=5i d) z=-4i
2.22.a) z = 3 + 3i b) z n in c) z 6 + 6i
2.23.a) z= i
2
+-1-
I
2.24.a) z -Hi
2.25.a) z=\+i
131
b) z= ---I
2 2
b) l-;
2.26.a)
cJ
z:= -2sin 2:. + 2i cos"::"-
12 12
2.27.a)

2it .' 2n
z=1+COS-+1SlTI-
5 5
2.28.a)
20
c) z=-3+4i
0) z- H-iJ3 d) z=J3 +i
b)
. it . it

8 8
b)
b) z = sinO', + icosa
2.29.a) 2+113 +i b) 1- (2+J3)i c)
n n
cos-- i sin-
S
2.30.a) z = 1- cosa +i sina b) z = 1+ cosa +i sina
2.31.a) z= 2-2i b) z=-J3-1
c) z =-2+2iJ3 d) -213 -2i
2.32.a)
(l+iJ3T
z=l-
\, 2
b)
. 7l: .' n:
Z=Stn-+lSIn-.
6 6
2.33.a) z =(1 + 2i)(I -i) b)
6
2.34.a)
i --1
b)
2+i
z= Z=--
2( n.n)
l-i
cOS-
4
'+lS1n
4
235. Ako je z = r(cosqJ + isin<p)) napisati u trigonometrijskom obliku
b
. -. 1
roJcve Z I -.
z
2.36. Akoje Izl = 1, dokazati daje z=-.
z
037 Ak . . . . , . 1
"",", . 'oJe Z =COS<p +ISIU(P, lzracunah --.
l-z
Napisati u algebarskom obliku date kompieksne brojeve:
2.38.a) z =2(cosn: + isinn) b) z=5 (cos2n +is1n2n)
2.39.a)
s( n. n)
Z= COSZ-+lSIn"2 b)
[ 3n .. 3n]
z=3 cos2+1SInT
2.40.a)
4( n .' n I
z= cos
3
+ISJn
3
) b)
z = {cos( )+isin(
2.41.a)
I 1t .. n:l
z = Illcos
4
+1sm
4
_.,
b)
z 9[ cos( - )+isin(
2.42.a)
J2( 2n 2rr)
b)
4( 3rr .' 3rr)
Z= 2 COS-+IStn- Z= COS
4
+ISIn
4 3 3
2.43.a)
r (1T) ( 1< I]
b)
rc . • 1t
z = Ilcosl-
3
+lSJn\-3"

3 3
2.44.a) z=14(cos45° +isin45°) b) z=20(cos60" +isin60o)
2.45.a) z =34(cos30" + isin30o) b) z =.J3 (cos1200 +isinI20o)
2.46.a) z = 15 (cos 150° + i sin 150°) b) z = 19(cos2100 +isin 210°)
Oarediti proizvod datih kompleksnih brojeva z, i Z2, ako je:
2.47.a) 1', = 5(cosI0" + i sinlOO), Z2 = 4( cos20° + i sjn200)
5
21
b) 3(eos35° + i sin35°) ,
c) z] 4( c0540° + i sin400) ,
2A8.a) z] 6(e05 i 5° + i sin 15°) ,
b) z, 7( cos j 1 °+ i sin 11 0) ,
c) z) = 9(cos33° + i sin33°),
fi( IT .' n)
2.49.a) Zj = 3
6
2n .. 2n)
b) z,= (eos7+)slTI7'
J .'
c) z) = 5(cos3 + i sin3)
('IT .. n'l
2.50.a) z) = 21 cos- + Ism-
,,6 6)
f n IT 'I
b)
8)
('It n\
z = 21 cos'::"+isin-· j
] l 3 3)
2.5I.a)
b)
211:. . 2n:
Zt =COs-:;-+fsm--;-"
•• J
.2.52.a) z) = 2 (cos7 + i sin7) ,
b) z) = cos4 + i sin4 ,
c) z]=4(coslO+isinl0)
z, 7(00s55° + i sin55°)
Z2 = 2(cos20° + j sin200)
Z2 = 3(cos25° + i sin25°)
z, = 4(cos19° + i sinI9°)
Z2 = 2(cos12° + i sin 12°)
2
3n ,," 3n
Z2= COS'--- +.,;.1
8 8
3(
n: .. TC \
= cos - + 1 5111 - !
" '7 7
Z2 = 2( cosS + i sln5)
. _. 3( n... TI )
2:2 - COSU Tj 8m 12
Sn .' 5n
z =
, 24 24
r ("j ( .' I
2:2 = 51 cos - -- + lsm.1
L \. 4/ \.
l
(n! .. (n
22 :::COS --'-l+lsm! -"-,
2) \. 2
£2 = 3 (cos 11 + i sin J 1)
Z2 = 5 (cos3 + i sin3)
Z2 = i 1 (cos12 + i sin]2)
Odrediti proizvod datih brojeva:
2.53.a) J3(cos30
D
+isin30D),2.fi(cos60
o
-I-isin60o)
b) J2(cosJ20o +isin1200). J2 (c.osl50o +isin1S0o)
2
2.54.a)
b)
4(cosl50
o
+isin150o).-J2(cos210
D
+isin21Oo)
i5in(-300). 2(eos7So + isin 75")
Odrcditi kolicnik datih komplcksnih brnjeva 2:1 1 7:2, ako jc:
2.55.a)
b)
c)
2.56 .• )
b)
e)
2.S7.a)
22
z, = 8(cos40° + i sin400), z, 2(C0380° + i sin80')
Zj = I2(cos7S0 + i sin75°), Z2 = 3(cos2S0 + i sin25°)
Zl = 4(coslSO + i sin 15°) , Z2 = 2(cos5° .+ i sin5°)
Zl = 16(cos77° + i 8in77°), Z2 = 8(cos33° + i 5in33°)
Zj = 28(cos65° + i sin65°) , Z2 = 7(cos35° + i sin35°)
Zl = 1 OO(cos88° + i sin88°) , Z2 = 2S(cos80° + i sin800)
(31t .3711 (n .n)
Zj = 41' ZJ= 21 cos-+isJn-- .
\) 5 '\99
2.58.a)
b) z] = cos 210° +isin210() ,
e) z, 22(oosI4+isinI4)
z, 3(coslSOo + isin ISOo) .
z, HeeDs 7 + isin 7).
2.S9.a)
b)
c)
2.60.a)
b)
0)
2.61.a)
2.62.a)
2.63.a)
2.64.a)
2.65.a)
C'
,
Uprostiti date izraze:
r
n .' n\ ( IT .' TIl
10 cos-+lsm-),3 CO$-+ISll1-- I
\ 6 6 3 3)
(
IT. n) ( 3n . 3n)
12 cos--I-ism-.. : cos-+ism-
4 4 \ 4 4'
(
SJf .. 5itl( n .. nl
cOs-·-/SI11----:--I·j COS-'-/SH)- i
6 6)\ 6 6)
(
2n .. 21t)i n .. IT\
16 COS-+1SHl--..- :L.
1
' cos--+Ism-I
,3 3, 3 3;
(
3n . 3ITI ( n '. nl
22 ,;11 cOS-+iSlll-)
4 4) 2 2/
. ( 5]'( . 5n\, ( rt ., 'it)
15 COs--ism-----:-i:3,lcos +lsm-
6
)
\. 6 6 ) 6
(
Ln < 27T)
6 + iSI!l 3'-)
2 (cos::" +
3 3)
b)
(1+;)(cosI50+i5i: 15°) 0)
(cos 40° +isin40")(3+3;.J:l) b)
II 1(-2- 2i.J:l)
\ 3)
0)
10(
311 .. 31t)
. cos --4-- + I SI11 4
2(
Jt .' IT)
cos
4
-I-lSIll-
4
i) (cos 20° + i sin 20° )
(cosSOo +isinSOo)(S.J:l-5i)
,IT I .K
{J '( - )
I-,+ism ..--) \iL--Lisln-----;-
\2 3 \ 4
lzracunati stcpenc L\llllpleksnih brojeva (Moivre-ova formula):
b)
,'--- 1\ ,.11
r / )]2
l.Jl1l cos 6' + 1sm 6'
c ]' 1J5 211: . 211:
I-(COS-+ism-)
L 2, 9 9
d)
23
2.66.a)
+;sin ;4)T
b)
[{COS -"- +; sin -"-) r
100 100
cJ
'IT .' it
)J
l2(Cos
g
+1Sm
g
d)
[J3( 1<1<)1'
"3" COS
9
+1SlTI
9
J
2.67.a) P(cos11° +;sin110)]5 b) (cos 4° +isin4O)15
c) [4(cosl00 +;sin100)]' d) [2(cosI5° + isin 15°)]'
2.68.a)
(I + i)IO b)
(1_i)12
c) (-1 + i)8
2.69. Dati su kompleksni brojevi z, ",,2
(
7rr .. 71<)
. 5 5
Z2 = 4(COS SIT + i sin 57t 'J. Odrediti:
9 9
b) z,'
Napisati u algebarskoj [ormi dati kompleksni broj:
2.70.a) z = 3(cosO + i sinO) b) Z::O:: 5 (COS1t + isinn)
2.71.a)
t 1< nl
SlJl
3
+iCOS
3
) b)

z=-\sm
6
-lslTI
6
2.72.a) z = (2 + i) 2 b)
z=(coslOo +s;nl00),
(Y""( )
b)
l+i n . . 1C
2.73.a)
z = l-=i) COS"4+
ISlD
4"
I" ( J3\"
1t . n
Z= 3 J
2.74.a) Z=(-COSlO -islU
lO
)
b)
1-1
Primjenom Moivre-ove i binomne formule dokazati:
2.75.a) cos2x = cos
2
x - sin
2
x b) sin2x = 2 sinx cosx
2.76.a) cos3x = 4cos
3
x - 3cosx b) sin3x = 3sinx - 4sin
3
x
2.77.a) cos4x = 8cos'x - 8cos'x + I b) sin4x 2sin2x(1 - 2sin'x)
2.78. Dokazat;jednakosti:
a) cosh COSX (J 6cos
4
x -20cos
2
x+5)
b) sinSx = sinx (5-1 Osinx-l Osin'" +5sin
3
,,+ Ilsin 'x)
2.79.Akoje z=cos
2n
+isin
2n
,dokazatidaje 1+z+z2=O.
3 3
2.80. * Primjenom MOlvre-ove i binomne formule dokazati:
a) 1-{;J+9( :)-27( )+ .. =(-1)'2" cos 21;" .
24
b)
g1 'Ak' 2" .. 2" dk 'd'
2.. oJe Z =COS---+lSIn-, 0 azatl aJe
3 3
a) Zk +Z2k =:: {2. aka je k djeljivo sa 3 ,
-1, aka k nije djeljiv sa 3
k+! "k+2 I3, aka je k + 1 djeljivo sa 3
b) 1 + z +z- = .
lO, ako k + I nije djeljiv sa 3
2.82* Dokazati iden!itete:
2.83.a)
2.84.a)
2.85.a)
2.86.a)
2.87.a)
Odrediti drugi korijen datog kompleksnog broja:
9 (cos 0° +isinOo) b) 16(cos900 +;sin900)
z= 4 (cosl00 +isinl00)
25(c05400 +i8i0400)
b) z= 8(cos500 +;5in500)
b) z 36(cos600 +isin60o)
( 21< . 21<)
b)
b) 2n +isin 21< I
5 5 )
lzracunati vrijednosti datih korijena:
2.8S.a) Vcos90() + isin90
f
> b) V'c-os-6-0-::"-+-;-'si-n-
6
0-:C
o
2.89.a) V8(cos300 +i8in300) b) V27(cos12° +i5inI20)
2.90.a) .Jl c) ,r:9 b) .J4
2.91.a) ifi
2.92.a) l{:"i
2.93.a)
2.94.a)
2.95.a)
2.96.a)


.J2 + 2i
b) Vi
b) VI
b)
b) if32
b)
b) 5 (-ii2+2i)2
] 6i
l17
c) l!=l
c) iJ8
cJ v=s
cJ Vi
cJ tfi+i
25
lzracunatj vrijcdnost izraza:
'0) (1[32+ 1\) "
2.97.a) (1 + ifi) 6 • 0)
(Hfi]"
1-"
" J+I
2.98.a)
2.99.a)
2.100.a)
2.10I.a)
2.102.
2.103.a)
2.104.a)
2.10S.a)
2.106.a)
2.107.a)
b)
c)
2.108.a)
b)
2.109.a)
2.1IO.a)
26
( "l00 .' "0
0
) g
COS. -lSID_J b) [J2 (c05600 + isin 60°)]6
. ,
(n . IT \
b)
[ 0 0 TO
- cos 4 + I S1l1
4
) 2(C05J50 +isinl50 )
(l+i)'O b) [J2(3-;J3)],
C 'J l3\r
I J2l;' I'C) I
- - )
b) 1)3 -.1.+1211
r [ )3,1"
I 2 2 )J
[(sina + i cosrl.. )(sina - i cosa)]-!
.Jl6i b) oJ
I
(cos3000+lsin300o ,
. \
OJ
( n .. 1I \'

)
4 4;
(1+cosx+isinx)S
, 1 .'
1 "+.t·1 0)
U --i)
b) [27(cos600
c °1"
b) lS (cos1500 +;sinI50 ).1
'-1+f-,\411+3
d) 1 '--1
\ ]-; J.
(
n, . IT ']3
b) i
\. 3 3)
b) (1+sinx+lcosx)'
2.11 La)
Dokazati da vrijede jednakosti:
(-1+I)3J' ( .. 1-1)31'
l'-2-- +l. 2 ) b)
b) 1/5 (00545° +;sin450)]' =-1251
2.113. Rijesiti datu binomnujednacinu:
a) xl·1 = 0 b) x
5
·32 = 0
0) x'+64=O
2.114.a)
2.115.a)
2.116.a)
2.117.a)
Rijeslti date jednacine (po z ill x):
zJ+i=O
x
2
+7ix·12 = 0
Z2+Z+ J = 0
b) z3·i-l
b) x
2
'-Slx.15 = 0
b) z2·z+1 =0
b) 2z
2
+(5.I)z+6=0
2.118. *a)
22+ (3+20z-7 + 171 = 0
\'
11.- z i ,
,--; =--1
\ J +2 i)
0) (I-XI)'
\ l+x!
Dati oinol11 rastaviti na fak1"orc:
L119.*a)x
5
+1 by x7+1 c)x
9
+!
2.120. * Ako je z ma koji kompleksan broj i HEN, dokazati da vrijcdi
jcdnaKost
'11+1 n ( 2 2kn "I
z- +l=(z+l)TI z +2zcos--+1 .
\. 2n + I )
2.12 ! . * Dokazati identitete:
a)
11 211 311
COS--'COS-- cos--·
2n + ] 211 + 1 2n + I
. IT .2n .3n
sm----SlD-- sm--
2n + I 211 + 1 211 + 1
b)
2.122. * Razloziti na hlktore date binomc:
a) Z,1 + I b) zg -I- 1
nrc I

2n+ 1 2"
. nIT ·hn+ I
Sln--=---.
2.'1+1 Y
Date kompleksne brojeve predstaviti u eksponcncijalnom obliku
z=r·e«JI, <<p
2.123.a) z = cosO -+ i sinO b) Z=COST[ +isinn c)
IT 1I
z=cos-+isrn-
2 2
( nIT) , )
4( 2n. 2n) 2.124.a) b)
i 11: .' 1t
c) Z =\ cos"6- -I-IS1l1
6
z=51
Z= Clli
3
'+ISJn
3
'
I, 3 3
2.125.a) z=1 b) z= 2i 0) z = ·4i
2.126.a) z=3 b) ·2
c) z= 31
27
2.127.a) z = 1 - i b) z= l+i c) z= -2+2i
2.128.a) z= -.fi+i.fi b) z= 1+,J3 c) 2.=-J3-i
2.129.a) ( n n) z=3 COS
3
+1Sln
3
b) z = sina + (1-cosa)i
Date kompleksne brojeve napisati u algebarskom obliku:

"
:t_i
b) 2.130.a) z =e
4
.. ,
e)
z=e'J'
Z =e
2

2.I31.a) z=e-
lrl
b)
Z=e 6 c) Z=e
;
3+:':.' 4?i
2.132.a)
z =e
2
+;r;i b) z=e
,
c) z=e
;
2.133.a) z=e
l
+
i
b) z = e
4
+
31
c)
Z =e
2
-
i
Odrediti vrijednosti trigonometrijskih funkcija:
2.l34.*a) cosi b) sini c) tgi
2.135.*a) cos(l i) b) sin(l + i) 0) c052i
Dokazati cia z.a svaki kompleksan broj z vrijedi:
2.136.a) sin
1
z .+. cos
2
z = I b) cos2z = cos
2
z - sin
1
z
c) sin2z = 2 sinz cosz
2.137.a) cos(-z) = cosz
2.138.a) sin3z = 3sinz - 4sin
3
z
b) sin(-z)=.-sinz c) tg(-z)=-tgz
b) cos3z = 4cos
3
z-3cosz
1+cos2z
2.139.a) sin
2
z
1- cos2z
b) cos
2
Z
2 2
2.140. Koristeci Euler-avil formulu eXI =cosx+islnx, dokazati:
28
a) Osnovnu trigonometrijsku identicnost cos
2
x+sin
2
x = L
b) Adicione teoreme:
sin(x+y) = sinxcosy + cosx siny i
cos(x+y) = cosx cosy -- sinx siny.
c) Formule za trigonometrijske funkcijc dvostrukog ugla:
sin2x = 2 sinx COSX
cos2x = cos
2
x - sin
2
x.
3. K 0 M BIN A TOR I K A
3.1. Varijacije
Defihicije'i broj varijacija: Uredena k: .. torka elemenata skupa
Ao:=. {ab a2, a3, .. , -all} naziva se varijacija,bez ponavljanja u sk9.,pu A (.ksn j,
Broj varijacija bez ponavljanja k-te klase od n eiemenata oznacavamo sa 'V
n
k
i vrijedi: I
V

• n(n-I)(1I-2) ... (n-k+I). .1
Uredena k-torka elemenata skupa A\ A= {a], 82, a3, ... , an}, pri se elementi mQgu 1
I ponavljati, naziva se varijacija S pOllavlj.njem k-te kl.,e u 'kupu A (k.,;n). I
BroJ sa 'p.ol1avl
j
an
j
em k ..:te klase od n o.znacavamo .. sa i vrijedi: '. '.
-k ,I
___ ._. . Vn=n
k
• - ..:
Izracunati vrijednost i7Ia7....a:
3.l.a) vi 0) c) Vllt d) vi
3.2.a) V;+V;-V: b) 3vi-2Vg+4V: 0) llV;+15Vi-5Vj
3.3. Dat je skup ad {A, B, C, D, E). Koliko ima varijacija druge klase (bez
ponavljanja) od eiernenata,ovog skupa? Napisati sve ove varijacije.
3.4. Koliko ima varijacija trece k1ase (bez ponavIjanja) ad e1emenata skupa
iz prethodnog zadatka? Napisati sve te varijacije.
3.5. Koliko se cetverocifrenih brojeva moze napisati pomo6u cifara 1, 2, 3,
4 i 5 ?
3.6. Koliko se cetverocifrenih brojeva moZe napisati pomocu cifara 0, 1,2,
3 i 4?
3.7. Koliko se neparnih cetverocifrenih brojeva moZe napisati pomocu
cifara 3,4, 5 i 7?
3.8. Koliko se parnih trocifrenih brojeva moze napisati pomo6u cifara
1,2,3,4i7?
3.9. Koliko se pamih petocitrenih brojeva moZe napisa!i pomo6u eifara
2,5,4,7 i 9?
3.10. Kaliko prirodnih brojeva mozemo napisati ciframa I, 2, 3 i 5 aka so
dfre ne ponavljaju?
3.11. Zenicu sa Sarajevom svakodnevno povezuje 15 autobusa. Na koliko
nacina se iz Zenice maze otputovati u Sarajevo i vratiti nazad u dva
razlicita autabusa?
29
3 12. Od koliko razlicitih e1emena!a moze da so sastavi 420 varijacija druge
klasc (bez ponavljanja) "
3 13, Koliko sc dvocifrcnjh brojeva moze napisati ciframa 1,2,3 i 5 (ako se
cifrc mogu ponavljati)? Napisati tc brojeve.
3 ] 4. Koliko se trocifrenih brojeva 1110Z.C napisati ciframa J, 2, 3, 4 i 5 (ako
se cifre mogu ponavljati)?
3 15. Koiiko so trocifrenih brojcva 11107.('. napisati ciframa 3,4,5,6, i 7 (ako
se eifre mogu ponavljati)?
3 16. Koliko SE: petocifrenih brojeva moze napisati ciframa 3) 5, i 7 ?
3 .J7. Koliko se tctverocifrenih brojeva moze napisati ciframa 1,2,3,4 i 5
(ako se cifre mogu ponavljati)?
3 18. KoHko se razlicitih pctocifrenih brojeva moz.c napisati od prvih 8
cifnra ako se eifre no ponavljaju?
3 19. Koliko so razlicitih pC1'ocifrcnih hrojeva mOl,e napisa1i od prvih g
cifara?
3.20. S-<JHki iz grupe od 25 ucenika sa svakjm je razmijenio po jednu
postanskl1 markicu, Koliko je lTI(lrkiea razrnijenjcno?
3,2 j, TZlllCOll 50 tlccnika u 50 gradov?t Europe vrscno jc dopisivanje
raza:lcdnicama_ S\'aki n6en1'\\ je poslao ost8\im uccnicimJ po jednu
Kulik; hH:i rnzglednic.a su prenijelc europskc posiL::
3.22. Na ko!ikc mHSinil sc U grupi od 10 osoba moz.c lzabrati troclano
rukovodstvo?
3.21. Koliko sc moze sastaviti petocifrenih tclcfonskih brojev3 pod usloyoJ.1l
da SlJ cifre u telefonskom broju meL1usobno razlicltc.
3.24. Kolilw se moze SJst8viti sest.0cifrenih telcfonskih brojeva rod
Llslovom da su cifrc II svakom tclefonskom broju medusobno razHcitc.
3.25. Na koliko nac,ina se maze od 1 0 poredati u poHel 7 knjiga?
3.26. Na koliko nacina se moze od 10 knjiga poredati II polici 7 knjiga ako:
'td'd " 1
000
a 1 je oha\'ezno da u s\'akolll rcdanju )1] C JC nt! oda,Jfana olJlga.
b) se ohavezno u svako!Tl rcdanju morajl1 nab tri unaprijed odabrane
, .. "
KnJ!ge:' , .. ..
r) 'IN,:l. kr.J1iko nac.in8 se m07-1;;: ncl 10 knjiga pored an t1 pobel f knJ!ga i1ko: J.L I. • ..
a) m 11 rcdanju ne dn bude jednn odahrana knjign?
b) sc olxrvezDc ni u jed nom n:dapju ne smiju na6i dvije unaprijed
odabrfll1C
3.28. !,-,]a koiiko TIDe·lna se mngll h;le!!"i cctid kocke. 7ft igru «jamb})?
329. U nrvorn razrcdl.l11CCnicl 12 prcorneta. Nfl koliko Dncina Sf,"-
HV}7.C nal,f8:viti J"Jspored Z[l ponedjeljak, akfl taua trcha 13;)
inwil1 (-) sat] (! nc l110gu imati blok Stltc)?
3.30. lJ u'druz.enlu Dd 45 limli 110. ko1iko nacina m01.C1110 izabrati
prcdsjedniJea, zamjc';lika i sckre(-ara?
3.31. Od k;'liko clemenat8 se mo.ze napravjti 2450 varijacija dnlge klase
(bez p01l3vljanja)? ." ,
l.12. Koliko Sf' cctverocifrenlh brqjcv3 djcljivih s 5 moze nnplsatl POlT10Ctl
0,1;- 3, 5. 7, ako sc iste cifrc ne ponavljaju?
30
3.33. Koliko se razliCitih cetverocifrenih brojeva moze naplsati pomocli
cifara 0, 1, 4, 8, 9, ako sc svaka cifra upotrijebi najvise jedanput?
3.34. Naplsati varijacije drugc klase s ponavljanjem od elemenata A, B,
CiD.
3.35. Napisati varijacije trece klase s ponavljanjem od eicmenata A, B)
CiD,
336. Abeceda ima 30 slov3. Kol1ko se najvise rijcci s tri slovs moze
napisati u nasem jeziku?
337. Dvorana ima 5 ulaz.a/izlaza. Koliko mogucnostj postoji da posjctilac
uce na jedan, a izadc nn drugL
3.38. Morzeova slova se sastojc oel od dva simbola (ta6k8 i erta). Ako se
uzme da svako slovo ima twjviSe pel ovih simbola, koliko razlicitih
s10\'3 Ima Morzeova az:buka?
339. Klavijatura muzickog instmmcnta se sastoji od Rg tipki. Kolil{o
razlicitih lTIuzlC.kih !zraza sas1-a\i]jcnih od 6 nota odsviral1 na
ovom instrumcl11'u?
3..40. Koliko se razlici1ih sestoznacnih tclcfonskih 11107:0
talco da nijcdan broj ne pocinjc s nl.1jom?
3.4].* Koliko uku]Jl1o brojcva manjih nd 10000 nRpisali
2,3 is?
3.42, Ako Sf: registarskc tablice ()znac<.rvaju jcdnlnl od SCclCHl1 :;]01'8 izmcGu
elva lrocif;enn broja. koliko se rcgisl"roval'i 8uloillohila:
3A3. Na koliko razlicit.ih nacinJ 5C rnogu smjcstiti tri raznobojnC'. ImglicG U
pet razlicilih kutij<l ?
3.44-. .Ie raspisalo ogJas za ceiiri radna mjcsta. Na sc-
deser kandidata. Nn kolilw n3ciml se rno7:C' izvrsiti izbor
radnika?
3.45, Na tiketu sportske prognozc nataz! SC trinaest -parDva.
«kolllDinacija>1- trcb8 uplatiti da hi igrac prognozc sigurno pogodio
rczultate? Ako je cUcna .Jcdnc «kombillrtcije>i 0,50 K]\.1 , koliko KM
trcba uplatiti ;::3 slucaj sigurnog dohitk8?
3.46 Ko'd:.a Z(1 i!:::ru (sa brojc:vill1<ll1<l str<:mama) baea sc 1'1"1 !'Jura. Ko!iko sc
brojC\'3 dobili t'ilrl bacanjill1a?
3,47< Akn koch1 za igru n8. stranam(1) bacamo pet P"Llj-;" ko!iko
se brojeva 11102,(; dobiti tim PdC;,l\j"""
b) vi + -- vi 6652827
3.49.<1) b)
b)
-+- V
'l;';+k
3.50.a)
31
3.51.a)

n P
n
-
k
b) V; 'P
n
-
k
=n!
3.52.a) . P
lIJ
-
k
= lOP9
b)
k k-J
VII =n' V
n
_
l
U skupu prirodnih brojeva rijesiti jednacine:
v
, 2 b) V' 6
x x+2
4V:_
3
=; vLz b) V;::::: 20vLz
,,3 14V
3
b) V' XV,·I
Vlx x n n
cJ
cJ
cJ
V;+l0 =110

3.53.a)
3.54.a)
3.55.a)
3.56.a) V
, - ,Tx-l
7 - X 7
2 2 2
bJ V,_4 + V
H
+ V,_, 20
3 57 ) v
,
..a , u, ,-2
3 58 aJ 2"V' V'
.. ",., ,
3.59.a)
3.60 .• )
-1
3.61.a) V, 9
-,
. 3.62.a) V, 1024
b) =20": c) V:_
2
=4V:_
3
bJ V
,
l[ 1<-2
c) V'
" ,
V2 +V4 V; 1
b)-.".--' cJ
V; V; 2
b) c)
-3
h) V, 8
-,
b)
-,
c) V",16
-3
0) V{HI :V2,-!
-·-2 -3 -2
3.63.a) V5+2 :V,-4 b) V2H :V',-5
3.64. U skupu prirodnih brojeva rijesiti nejednacine:
a) --<-- b) 18 < I
V,;, . 15 l'n-l\1 ("+1\
(x+Z)! (x-I)! 2) 3)
3.2. Permutacije
Dcfinicija i hroj permutacija: Varijaciju bez ponavljanja n-te klase od n -,eJemcmita I
nazivamo pcrmutacija bcz ponavljanja.
Broj pcrUlUlacija od n elemenata oznacavamo sa PI! i VTijcdi: P n = nI.
Varijacije -sa ponavljanjcm n-te klase od n _clemenata ,nazivamo p,ermutacije s
POlUlvijanjem. Ako u permutaciji s ponavljanjem imamo jedan skup od kJ jednakih
elemenata, drugi sirup od k2 jednakih elemenata, treCi sk'llp od k3' jednakih elemenata? :_' ,- k
l
-
ri shtp od k
t
jednakih elemenata
J
pri cemu je kt+k2+k3+ ... +k! = 11, tada za broj penuutacija
n!
.. d'. pkl'k2'k3 •.•.,kt
vflJe L n
32
3.65. U skupu prir?dnih brojeva rijesitijednaCinu:
a) (2n+2)!. b)
(2n)!+ (2n + 1)1
3.66. U skupu prirodnih brojeva rijesiti nejednacinu
nt-en-I)!
(n + I)!
1
6
(n+l)! <16.
n(n -2)!
3.67. Na koliko nacina mozemo smjestiti 12 gostiju na 12 stolica?
3.68. Na koliko raz!icitih naeina mozerno smjestiti 5 knjiga na policu?
3.69. Ako 9 knjiga sllljestima najednu policu, u koliko slueajeva tfi od tih
knjiga mogu bitijedna do druge?
3.70. Okrugli sto ima 12 oznaeenih IP.jesta. Na koliko naeina se moze
smjestiti oko stoIa 6 mladi6a i 6 djevojaka tako da dvije osobe istog
pola ne sjede jedna do druge.
3.71. Koliko permutacija ima skup elemcnata 1, 2, 3? Napisati sve
permutacije tog skupa.
3.72. Napisati sve permutacije elemenata: a, b, c.
3,73. Napisati sve permutacije demenata: 1,3,7.
3.74. Na koliko naCina mozemo sastaviti spisak od 5 ucenika?
3,75. No koliko naoina mozemo smjestiti 10 odjeljenja u deset ucionica?
3.76. Na koliko nacina mozemo razmjestiti 25 ucenika odjeljenja na 25
stolica?
3.77. Koliko skup od elemenata 1,2,3,4 ima pennutacija? Napisati sve te
permutacije.
3.78. Napisati sve permutacije elemenata 1,2,3,4,5.
3.79. Na koliko raz!icitih nacina 6 osoba moZe sjesti za okrugli sto pri cemu
su sve stolice razlicite?
3.80. Koliko skup ima eiemenata ako je broj permutacija elemenata toga
skupa nije veci od 800?
3.81.a)
3.82.a)
3.83.a)
3.84.a)
Izracunati vrijednost izraza:
P, b) P,
!'4 + Pj
bJ
3P, - P,
P,
PI
Rijesiti. date jednacine:
b) P
n
;!
Pno 5 Pll-l
0)
c)
0)
P
4
d)
4P9 + PH
d)
P,
V
'" P 11+3 .
P,
.P20
P!7
240

(n -I)!
b) cJ' P
n
+
s
-=15
n n IHI Vii. no
n+4 . !£ n+4-k
3.85. U k
. d'h b' .. ",' . d"' V:;, 143
s upu pnro m roJeva flJesltt neJe naClllU: --' - --< 0 .
3.86.
Pn+2 4Pn_l
Koliko ima permutacija od elemenata skupa {I, 2, 3, 4, 5} koje ne
pocinju s 3?
-33
3.87. Koliko ima permutacija od elemenata skupa {2, 3, 4,5,6,7) koje ne
pocinju ni sa 4 oi sa 5?
3.88. Koliko ima permutacija od elemenata skupa {3, 4, 5. 6. 7, 8, 9} koje
sadrie grupu cifara (456) u datom poretku ?
3.89. Koliko ima permutacija od elemenata skupa {3, 4, 5, 6, 7, 8. 9) koje
sadrZe grupu cifara (456) u bilo kojem poretku poretku ?
3.90. U koliko pennutacija ad elemenata skupa {4, 5, 6, 7, 8, 9} se elementi
5 i 8 nalaze na krajcvima ?
3.91. Broj permutacija ad n slova'odnosi se prema broju pennuta9ija od
(n+2) slova kao 1:30. Odrediti n.
3.92. Broj permutacija od 11+2 slova vecije 72 puta od broja perrnutacija od
n slova . Odrediti n.
3.93. Koja je po redu permutacija 2341 u leksikografski uredenorn nizu
perrnutacija ad elemenata 1 2 3 4 ?
3.94. Kojaje po redu permutacija abdc u leksikografski uredenom nizu
permutacija od elemenata abc d ?
3.95. Kojaje po redu permutacija SOBA u leksikografski uredenom nizu
pcrmutacija od elemenata (slova rijeCi) BOSA ?
3.96. Kojajc po redu permutaeija ARMEN u leksikografski ureaenom nizu
permutacija od elemenata NERMA ?
3.97. Kojaje po\edu permutacija MOSKVA u Icksikografski uredenom
nizu perrnutacija od elemenata SMOKY A?
3.98. Kojaje po redu pcrmutaeija TEMA u leksikografski ureaenom nizu
permutacija od elemenata META?
3.99. Kojaje po redu permutacija ATOM u leksikografski uredenom nizu
permutacija od elemena!a TOMA ?
3.100. Kojaje po redu permutaeija TOMA u leksikografski uredenom nizu
permutacija od elemenata MA TO?
3. 101. "Koja je po redu permutacija TORBA u leksikografski uredenom nizu
permutacija od elemenata RABOT?
3.102. Kojaje poredu pennutaeija OSMAN u leksikografski ureaenom nizu
permutaeija od clemena!a MASON?
3. I 03. Kojaje po redu pennu!aeija MERSAD u ieksikografski ureaenom
nizu permutacija od eiernenata REMSAD?
3.104. Koja je po redu permutae\ja BOSNA u leksikografski urea en om nizu
pennutacija od elemenata SOBNA?
3.105. Koja je P9 redu pcrrnutacija ISMAR u leksikografski uredenom nizu
permutacija od elemenata ASMIR?
3.106. lJ lekslkografski uredenol11 nizu permutacija od elemenata 1 2 3 4
odrediti desetu permutaciju.
3.107. U leksikografski uredenom nizu permutacija od elemenata abc d
odrediti petnaestu permutaciju.
3.108. U leksikografski uredenom nizu permutaeija ad elemenata 1 2 3 4 5
odrediti pedesctu pennutaciju.
34
3.109. U Jeksikografski uredenom nizll pennutacija od elemenata APE)...,
odrediti 5. permutaciju. <
3.110. U leksikografski ured'enom nizu permutacija od elemenata ORME
odrediti 13-u permutaciju.
3.111. U leksikografski ureaenom nizu permutaeija od clemena!a TEMA
odrediti petnaestu permutacUu.
3.112. U leks;kografski uredenom nizu permutacija od clemenata abe d e
odrediti sedamdesetu perrnutaciju.
3. J 13. U leksikografski uredenom nizu perrnutacija od elemenata ABNOS
odrediti 42. permutaciju.
3.114. U leksikografski uredenom nizu perrnutacija od elemenata RINDA
odrediti 73. permutaciju.
3.115. U leksikografski uredenom nizu permutacija ad elemenata NAIME
odred;ti 65. permutaeiju.
3.116. U leksikografski uredenom nizll pcrmutacija od elemenata AEOPRU
odred;ti 238. permutaciju. >
3.117. U leksikografski ureaenom nizu permutaeija od elemenata IMETAK
odrediti 601 . permutaciju.
3.118. U leksikografski ureaenom nizll perrnlltacija od elemenata KAZUTI
odrediti 432. perrnutaciju.
3.119. U leksikografski ured'enom nizu permutacija od elemenata
ABGElMT odrediti 4009. permutaciju.
3.120. Tri ucenika trcba da podnesu izvjestaje 0 nekom problemu. Na koliko
nacina se moze odrediti redoslijed izlaganja?
3.121. Pet ljudi na nekom kongresll treba da podnesu referate. Na koliko
naeina se m07£ odrediti redoslijed referenata?
3,122. Na kofiko se nacina za okrugli sto moze smjestiti pet djecaka i tri
djevojcice t3k9 da dvije djevojciee ne sjede jedna do druge?
3.123. Koliko se razlicitih permutacija moze form irati od elemenata
{2, 2, 2, 4, 4}?
3.124. Koliko se razlicitih permutacija moze form irati od elemenata,
{a, a, b, c, c, c}?
3.125. Koliko se razlicitih permutacija moze formiratl od elemenata skupa
{x, x, x, x, 3, 3,.1}?
3.126. Formirati sve permutacije s ponavljanjem od clemenata ABC, ako
se elemenat A dva puta ponavlja.
3.127. Napisati svc raziicite permutacije od elcmenata skupa {a, a, a, b, b, b}.
3.128. Napisati sve razlicit-e permutacijc od elemenata skupa {2, 2, 4, 4, 4} .
3.129. KoIiko se moze napisati razlicitih permutacija od elemenata skupa
{ 1 , 3 , 3 , 5 , 5 , 5 , ~ 7,7,7)?
3.130. Koliko se moze formirati permutacija od slova rijeci MAMA?
3.131. Koliko se moze form irati permutacija od slova rijeci SARAJEVO?
3,132, Koliko se moze form irati permutacija od slova rijeCi
MATEMATIKA?
35
3.133. Koliko se maze formirati permutacija ad slova rijeci
ABRAKADABRA?
3.134. Koliko se moze formirati ttrijeci
H
od slova rijeci MATEMATIKA pri
cemu se ni u jednoj rijeci ne pojavljuje dio AAA ?
3.135. Ko1iko se moZe fonnirali "rijeCi" od slova rijeci MA TEMATIKA pri
cemu se ni u jednoj rijeci ne pojavljuje dio MM ?
3.136. Koliko se maze napisati petocifrenih brojeva ciframa 4, 4, 3, 2, 2?
3.137. Koliko cetverocifrenih brojeva rnozerno napisati ciframa broja
434531?
3.138. Koliko se pelocifrenih brojeva moze napisali ciframa 1,2,3,4,6 ako
se sve cirre mogu ponavljati.
3.139. Na koliko nacina mozemo 8 bijelih sahovskih figura (2 topa, 2
skakaca, 2 lovea, kraija I kraO iell) postaviti oa prvi red sahovske ploce?
3.140. Grupu ad 10 ueenika treba podijeli!i na Iri manje grope od po 2,3 i 5
u6enika. Na koUko nacinrt se mogu formirati manje grupe ucenika?
3.14 \. Devet razlicitih knjiga treba zapakovali u tri poklona od po 2, 3 i 4
knjigc. 'Na koliko naclna se pokioni mogu formirati ?
3.142. Aka se sve permutacije od slova AAMM urede leksikografski, koja
je po redu pcrmlltacija MAMA?
3.143. Aka se sve permutacijc od slova AKLOOV urede ieksikografski,
kojaje po redu pcrmutacija OLOVKA?
3.144. Ako se sve permutacijc od slova AAEJORSV mede leksikografski,.
koja je po redu permutacija SARAJEVO?
3.145. Aka se svo pennutacije ad 5lov. AEMORTTV urede lekslkografskl,
kojaje po redu permutacija VATROMET?
3.146. Ako se svo permutacije od slova AA I I KTTTSS urede
leksikografski, kojaje po redu permutacija STATISTIKA?
3.147. Ako so svo permutacije ad slova AAAEIKMMTT urede
leksikografski, kojaje po redl! permutacija MATEMATlKA?
3.148. Kojaje po redu perrnutacija ASTRONOMlJA od RASTONOMlJA
kao pocetne?
3.149. Odrediti 94-11 pernmtacijll od A F 1 I K Z kao pocetne permutacije.
3.150. Odrediti 41-u pcnnutaciju od AAAMM1{ lao pocctnc pertnutacije.
3.J 51. Odrediti 99262-u permutaciju od AAAEIKMMTT kao pocctnc
permlltacije.
3.152. Odrediti j !975041-u permutaciju ad FORINMATIKi\ kao pocetne
pcrmutacijc"
36.
3.3. Kombinacije
Definicija i hi-oj .kombinaciJa: Svaki podskup od k skupa A = {a\, I
a2, -'1.3, ••• , an } naZlvarrto l{Qmbinacija, bez ponavijanja klase,od n ele,mena,ta (k:S: n).
Broj-kombinacija bez ponavtjanja k-te klase, od 'n sa, I'vrijedi:
C' =.'.V. : =n(n-l)(n-2)···(u-+k+l) ..(.0)'
• k'
k-to'rka_.elemenata skupa A = {at, a
2
, a), .. " au }, pri cemu se isti--element rnoz.e pojaviti
Vlse puta, naZlVamo k()mbinacij;l s ponavljanjanjem k-te, klase od n eiemenata, _ (k moze
biti i vece od n).
3.! 53. Odrediti broj kombinacija bez ponavljanja cetvrte klase od 7
elernenaia.
Izracunati vrijednosti datih izraza:
3.154.a) C'
4
b)
cio c)
d)
3.155.a)
c' ,
6 + Cil 11) 2C' -Co
, , c) 4C:
I
+2C:
3.156.a) 3C
tOO
C
t
100 + 100
b) HC' -BC
6
, 8 c)

3.157.a)
ell , c
lD
""'l3 T 13 b) c' +c'
6 6
c)
cio +
3.158.a)
C;P,
C'
C'
3C' _ 2V;
v'
b) +-' c) ,
P,
to --
5
c' C'
d)

Vs P,
3,159. Koliko pravihje odredeno sa 6 tacaka od kojih nikoje tri nisu
kolinearne? '
3.160. Koliko pravihje odrcdeno sa 10 tacaka od kojih nikoje trl nisu
kolinearne?
C"
IOU
3.161. U ravnije dato n (n>2) taoaka od kojih nikoje lri nisu kolinearue.
Koliko je pravih odredeno ovim tackama?
3.162. U prostoruje dato n tacaka (n>3) od kojih nikoje cetiri tacke nisu
kompianame, Koliko ravnije odredeno ovim tackama?
3.163. U koliko najvise taoaka se sijece sedam razlicitih pravih ?
37
3.164. Odredjti braj svih dijagonala pravitnog:
a) sestougJa b) osmougla c) dcsetougla.
3.165. Odrediti broj dijagonala pravilnog n-tougla.
3.166. Za ucenike u jednoj ucionici ima 36 stolica. U toj ueionici nalazi se
odjeljenje sa 32 ucenika. Na koliko nacina razrednik tog odjeljenja
moze razmjestiti ucenike?
3.167. U plesnoj dvorani nalazi se 12 djevojaka i 10 mladica. Na koliko
razlicitih naeina se moze tbrmiratl 6 plesnih parova?
3.168. Najednoj utakmici susrelo se 15 poznanika i pri tom susretu se svaki
sa svakirn rukovao. Koliko je ukupno bilo rukovanja?
3.169. Na jednom sastanku svaki prisutni se rukovao po jednom sa svakirn i
pri tome je bilo ukupno 78 rUkovanja. Koliko je {judi prisustvovalo
sastanku?
3.170. Na sastanku granskog sindikata tekstiinih radnika bilo je 45
prisutnih. Na koHko na6111a se moze izabrati petoelana grupa od
prisutnih sindikalaca radi zastupanja kod poslodavaca?
3.171. lJ korpi za voce nalazi se 5 jabuka i '8 krusaka. Tz korpe prvo djccak
uzimajabuku ili krusku, a zatim djevojcica uzimajabuku i krtlsku. U
kojcm slucaju djevojcica ima vise mogncnosti izhora: ako djccak
uzme jabuku iii ako izabere krusku?
3 171. Na sahovskom tumiru odigrano je 45 partija pri cemu je svaki
ucesnik sa ostalim odigrao po jednu part\ju. Koliko.1c hilo ucesnika
na turniru?
3 173. Ekoloska grupa od 15 ucenika 1.cJi da lzabere rukovodstvo od 3
uccnika: prcdsjednika, zamjenika prcdsjednika i sekretara. Na koliko
razlicitih nacina se to moze uraditi?
3.174. Brqj kombinacija trece klase od 11 e1emenata pel puta je manji od
broja kornbinacija cetvrte klase od n+2 elementa. Odrcditi n.
3.l75. U kosarkaskom skolskom klubu ima 15 igraea. Na koliko na6ina
trener moze form irati ekipu koja ce poceti utakmicu?
3.176. Trener nogometnog kluba ima na raspolaganju 16 igraca i to 6
napadaca, 6 odbrambenih igraea, tri vczna igra6a i jednog vratara. Na
koliko nac1na trener moze odrediti ekipu koja ce poceti utakmicu ako
zeli da u ekipi budu tl'i napadaca, tri vezna igraca, cetiri odbrambena
igraca 1 vratar?
3.177. Za pripremu maturskih ispita profesor je pripremlo 100 razlicitih
zadataka. Koliko l'azli61tih listiea sa po trl zadatka jc mogu6e
napraviti ad izabranih zadataka?
3.178. Za priprcmu maturskih ispitn iz engleskogjezika, profesor je
u6enicima dao 50 pitanja. Na koliko razlicitih naCina u6enik moze
od ovih pitanja izabrati t1'i pttanja?
3. ! 79. Za pripremu maturskih ispita iz matematikc, profcsor je ucenicima
naveo 120 rnogucih zadataka. Na koliko razlicitih naCina ucenik
maze od oVlh zadataka lzabrati njlh pet?
38
3.180. Grupu od 16 ucenika treba podijeliti na dva dijelo po6 i 10 ucenika.
Na koliko razlicitih naCina se to moze uraditi?
3.181. Na koliko nacina mozerno podijeliti 15 ucenika u dvije grupe tako da
jedna grupa ima 11, a druga 4 ucenika?
3.182. Odjeljenje ima 25 ucenika. Rukovodstvo odjeljenja sastoji se od
predsjednika, sekretara i blagajnika. Na koliko naCina ovo odje\jenje
moze izabrati svoje rukovodstvo?
3.183. Grupa od 15 ueenika novinara treba da odredi jednog glavnog
urednika i pet urednika pojedinih rubrika u skolskim novinama.
Na koliko nacinaje moguce izvrsiti izbor?
3.184. 1z grupe od 20 !judi treba izabrati podgrupu od 11 !judi tako da od
dva poznata covjeka oba ne mogu biti u grupi. Na koliko nacina se
moze izvrsiti izbor?
3 185. Jedan ucenik ima 6 knjiga jz lektire, a drugi 7. Na koliko natina OV1
lIceniei mogu razmijeniti po dvije knjige?
3.186. Dato je sest osnovnih boja: zutn, crvena, narandzasta, plava, zclena 1
ljubicasta. Koliko se kombinacija ovih boja moze dohiti ako se
sastavljaju najmanje po dvije bqje?
3.187. Koliko postoji cetverocifrenih brojeva u cijcrn sastavu su razlicite cifre?
izracunati vrijednosti datih izraza:
3.188.a) b) e' e' e' c' ,,+7+8+9+10
3.189 .• ) 0)
v" V
S
'20' 100- IS
v
n
-
l
, ."- PI>

- " 1:+11
C
I1
"D V
m

3.190.a) b) ----
C
ll
-
2
P,
"
y'

·C
m
-
4
v
m
-
3
p1. en
3.!91.a)
m
b)
..

m-5
P Y'
m m
3.192. + 2C! + + 23 C; + +
3.!93. +2C:
1
+ ..
3.194. l-C;I -c! +C: + ... +(-lYC:.
e
l
e' e' e
7
e
2n
-
1
3.195. 2n + 211 -I. 2n + + ... + 211
Dokaz.ati istinitost datih jednakosti:
3.196.a) e' -.'l.c' b) e" = He"
s - 7 7 12 11 u
0)
P mN:
(C;+TI : V:+
n
)
c)
P2Jl
C Ck+1 = n + 1.
) .+1 k + 1
3.197.3) c: b) C
hI + C
H
+ 2C' = e'+l
Jl n 11 n+2
3 198 ) e
n en. e • e·+
1
. .a n + n.d T n+2 = 11·1-3
b) C
' ek-2 2e'-' e'
n-2 + 11-2 + 11-2 = n
,.P
n
39

)O.a)
b)
)1.
n.
b)
(
ChI _ C
k
) . Ck-1
___ 0-.-1 n II 1
(
C
k
)2 _ Ck+1Ck I
II 0+1 11-1
+ + =
C
k
+ 3C
k
+
1
+ 3C
k
+
2
+ C
k
+
3
::;;;; C
k
+
3
n n n n 11+3
C: + 2C! + + .•. + (n -l)C: = (n - 2)2
11
-
1
+ 1
+2C! +3C; + ... +(n+l)C: =(n+2)211-1.
=k
)3. + C!+i + C!+2 + ... + C!+k = .
)4. Odreditix akoje:a) C:-C;=O b)
c' =C' , ,
U skupu prirodnih brojcva rijesiti jednacine:
)5.0) C; = 21 b) C; = 351 cJ = 455
)6.a) 50
J7.a) C; = 2"
)8.a) + 2x = 9
)9.a)
lO.a)
I La)
i2.a)
i3.a)
i4.a)
15.a)
C 2 + C' = 16
x-l x
"
C; 5
C 3 3
Jx+3 : C
2
x+3 = 38: 13
C =16:29
A! + = 14x
b) C::; = 23 cJ
c)
c)
C
x
-
1
:= 1
x+1
b) C,.;, cc ,,' -1
5C;
b) - 2V: = x =1:
2
-13
lSC; = 4C:+
2
b)
13CX+! := sex-I c'}
h: 2H1
b) HC; = 24C':1 c) V: + = 14"
+ 2C;'1 = 7(x -1) b)
c) = 55
V' 12
x+l
b)
-- 3
C;+l :V,., =11:50
b)
x-4 3
CHI: V1:+1 = 7: 15
b)
2C
x
-
4
C,,"-4 A 2C 3
X x-I -I- X x-I = 4 x+l
U skupu prirodnih brojeva rijditi nejednacine:
16.a)
17.a)
18.a)
[9 .• )
!D.a)
)
o 2
C; < 6 b) CHI os; 10 c) C;+3 < 15

< 21
C' C'
h > 2%
b)
b)
b) C
' <CHZ
l3 D
c)
c)
0) C
,.3 (x+l)!
.,., < 84(x - 3)!
C
' __ 14_3_1'_<+_, <0
<+,
96 Px+3
b) C
,·l CHI 13 7
2x+1: 2x < :
Rijesiti date sisteme jednacina:
{C
k
=C
k
+
2
{C
k
=C
k
+
1
r:=272 3.221.a) " " b) " " c)
C; =153 V; =20
=136
{V: :V:+I =2:5 {CY =CY+' {CY =C'+'
3.222.a) b)
, ,
c)
, ,
C
k
·V'·I =2'3
C; =66 C; =153 +
l II' n •
3.223. Odrediti n i k ako je: : = 5 : 5 : 3 .
3.2.24. Odreditinikizuslova: :Ck;1 =2:3:4.
3.225.
3.226.
Od d
·· . k k' C' C'+l Ck+2 3 1 1
re Itl n I a 0 Je: 11+2: 11+2: 0+2 = -:-: : .

(
n
J
(n+ll ("+1\
Odrediti n i k ako vrijedi: : : 1=3 : 4 : 8 .
. k/ k J k + 1)
3.227. Odrediti kombinacije prve, druge i treee klase (bez pon.vljanja) od
pel slijedecih elemenata A, n, C, D, E.
3.228. Odrediti kombinacije prve, druge, trece i cetvrte klase (bez
ponavljanja) od sest slijedeCih clemenat. A, n, C, D, E, F.
3.229. U jednoj kutiji n.lazi se 5 crvenih i 8 zelenih kugtica. Na koliko
nacina se od kuglica iZ,kutije moze izdvojiti 7 kuglica medu kojima
su 3 crvene i 4 zelene?
3.230. Izracunatl kombinacije s ponavlJanjem trece klase od 7 elemenata.
3.231.a)
3.232.a)
3.233.a)
3.234.a)
Izracunati vrijednosti datih izraza:
-2
C, b)
-6
C, c)
-5
C, d)
-3
CIO
-2 -3 -, -7
C, b) C, c)
C"
d) C,"
U skupu prirodnih brojeva rijesitijecinach}e:
-2 -2
C"=190 b) C,,=,,+1.5
-3 -4
C!+2 : Cu.2 = 15: 7 b) Cu_2 = 36::;
41
4. SKUP REALNIH BROJF:;V A (R)
is'kup realnih broJeva: R Q UJ (unUa skupa raci{)nainih i skupa brojeva).
I Odnos dva rea Ina broja H i b:
I
, I. Dva a i, b su jednaka ako i samo ako je njihova razli,ka jednaka nuli:
a 10 ¢;> a - 10 o.
! 2. Ret11an br'oja a vc6i .Ie od realnog-broja b ako i samo ako je razllka a-b pozitivan-broj:
i . a>1o ¢;>3-1o > O.
! 3. Renlan broja a manj[ .Ie od rcalnog broja h ako i samo aka je razlika a-b negativan bray
I a<1o ¢;> 3-10< O.
L--... ___ -'---'--_:.c. __ ____ .-'-___ '
,_____ jcdnaimsti rcalni"'h"o"'r"o"i"ev"'.,,'c..... ___________ ,
! 1. (3=10. => a=c
I 2. (a b. c = d) a+c = b+d
I 3. (ac"'-1od.
I
I 4. (a = 10 ) (a+c = 1o+c
5. (a=1o, c*O) => (ac=1oc.
E.=!'.)
c d
. a-c=1o-c)
E.=!'.)
c c
Svojstva rcaJnih brojeva:
1. (a>1o, ti>c) => a> c
2. (a> b, 0 > a+c > 10 'I- d
3. (3) h. c <d) => a -0 > h· d
4. (a>h>O.c>d >0)
5. (a> b)
6. (a>1o. c> 0)
7. (a>h, c <0)
:::3:.>
"">
=>
=>
( so > bJ. E. = !'. )
d c
(a+c > b+e
(ac > be
ac<bc
,a-c> bee)
E. >!'. )
c c
a b
-<-
I Svaki rea1cin bro} moze se "smjestiti''-u ticlm'pmvc,. Takvu pravu nazivamo brojna.prava iii
I brojna osa. '
42
-su-. --I'
jntervali:
Otvoreni (a,b)={xla<x<hj. (-co, +co) =R. I
Zatvoreni I
Poluotvoreni: [a, b) = {xl a s x < b); (a, b] = {xl a < x s 1oj, ,.,1
1
[a,+ro)={xlx:2:a}.
Okoiina tacke: E okolina tacke aje otvoreni interval (a'-8, a+8).
ApsoJutna VTijednost iIi modu! rea]nog a ozna,cava se sa I?I i definiSe ovako,:

a<:O
Svo}stva apsolutnc vrijednosti rcainog bro.!.:ia"" ______ _
L lalHallbl 2. 1
4,1, Koristeci Pitngorinu
5
* teoremu, na brojnoj pravq.i odrecliti tacku ko.1<1
odgovan.l datorn realnom brojn:'
0) fi b) 13 c) .f5
4.2. Na orojnaj osi odrediti date intervale realnih broje'lm:
a) [-2.5] b) [A, I] c) [-3,2)
4J. Date realne brojeve napisati u decimalnolll obliku:
4 2
- b) -
5 7
4.4. Date decirnalne brojeve napisati U obliku razlomka:
a) 0,333133 .. b) 0,9
4.5. Dokazati da vrijedi 3
2
-+- b
2
.:2:: 2nb, a, bE R.
4.6. Dokazati cia vrijedi a +b:::: 21:J, , a, hE R.
4.7< Dokazati da za svaka ova realna broja a i b vrijcdi:
3
2
+ b
2
+ c
2
?: ab -+- be + ea .
0) 5
6
c) 0,5234
4.8. Ako so a i b oba pozltlvna iii aba negativna realna broja, dokazati cia
... ,. .. k a b
VfJjCU] neledna 'ost: - -+- -:::: 2.
.. b a
4.9. Akoje a
2
+b
2
=1,dokazatidaje
4.10. Ako za realne brojcve a i b vrijedi a + b = 2, dokazati da je 3
4
+b
4
:2: 2.
4.11. Nekaje lal<1 Ib-I! < 8. I,,-cl <2. Dokazati daje lah-cl < 10.
5* PIT AGORA (oko 500. prijc nove ere) starogrcki fiiozof, osnivac pitagorcizma
J
43
4.12. Odrediti vrijednosti aritmeti6kih korijena:
a) J9 b) J(-3)2
Odrediti sve vrijednosti realnog broja a , ako je:
4.13.a) b) e)
4.14.a) lal";3 b) lal;o2 c) la-II,;]
Uprostiti dati izraz:
4.15.a) Fa'
b)
j;;'
c) J(a-2)'
lal+a
4.16.a)
lal-a
b) - c)
2l al+a
2 2 2
4.17.0drediti (apsolutnu) vrijcdnost datog izraza:
,-----;:--
a) za ]';x,;2,

b) vx+2.Jx-l +,jx-2.jx··l, za x>2.
4.18. Skratiti dati razlomak:
2ala-21
aJ
4ala-31
b)
02-5a+6 02-5a+6
d) j(a-3)'-H
d)
lal+2"
2
c)
ala-41
a
2
-5a+4
4.19" Naci sve vrijednosLi realnog broja a za koje vrijedi:
a) la'l;'lal' b) la+21=la-11 0)
4.20. Rijesiti date jednacine:
a) Ix+21=3
Nacrlati grafik date funkcije:
4.21.a) y= Ixl b) y= lx-II
4.22.a)
y=J:xl b)y=;':
x Ixl
44
c) Ix'-11=(x-l)(x+l)
c) y= Ix+31
_ Ixl+x
c)
x
5. NIZOVI. ARITMETICKI I GEOMETRIJSKI
NIZ. GRANICNA VRIJEDNOST NIZA.
GEOMETRIJSKI RED
5.1. Pojam niza. Opci clan. Monotonost. Ogranicenost
Furikcija f: N -----* R naziva se brojni niz. Uobicajeno je da se fen) oznacav:a:sa- 3
11
i'
naziva opCi Clan niza. Niz se ozn,atava i sa {all}n:1 . - _!
I Ako za niz s clan'om a,1 vrijedi: a/HI> a,,-,'Za niz kazemo daje lllonotono rastuci. i
I
i Aka, vrijedj a,,+\ < a", za niz J dlll:
t
kazemo dllje
I Niz {Gil l:J, koJi vrijcdi ;: a", naziva se neopadajuCi, a niz {all t:t' sa oso'binorh
I
a'HI:S:; CI", naZlVa se nerastuci J\lZ. I
Aka postoji broj M takav da vrijedi an -::;},,1 ,za svaki prirodan br()j n, kazemo daje niz s
I opeim a", ogranicen odozgo. I
1 Aka postoji broj in takav da vrijedi all ;:;: In, za svaki prirodan broj n, kazemo daje niz s .
! opeim clanam au, ogranicen odozdo. Brojeve M i m, aka postoje, nazivamo gornja i I
I nila {all l:l . ,
I Za !liz {a" ka2emo da je ogranicen ako postoje dva reaina broja m i M, takva d. za "I
l svakiprirogan brojn vrijedi: m S; -all :5 irt: ,
5.1. Napisati prvih 6 clanova niza Ciji je opci clan a", ako je:
a) a
n
=n+3 b) Q/l=2n+l c) Qn=5
cetvrti clan niza S OpCiHl c!anom a,," ako jc:
,- a) a = n+2 b) a. = n-12 (-Ii".
n n " n+5 n+l
5,3. Odrediti treei j cetvrti clan niza S opcim clanam a", ako je:
1 "
a) G" = ::n-I b) a =--"- c) U" =11' -3n+2
" .. " (-1)"n
/S.4.",Napisati prvih pet clanova nizova zadatih formuIOIll_<?pceg ciana:
\,j/ n+J (-lY+[ />\ l+(-l)n
a) a b) a ,0) ;G
n n2 + 1 . n n + 2 '._.-,/ n 4
45
5.5.a)
n
an 0::::-
n!
c) a (n-I)!
Ii n+l
(5.6,/Neka je al 4. Odrediti prvih 5 clanova niza ako vrije.di:
' .. ' ) +3 b) I . ) "
a all = an_I an = an_l- an = 2a
n
_1 - 2
5.7. Prvi clan nizaje a!=3, a nizje dat relacijom all == 2a,,_1 +5. Napisati
prvih pet clanova ovog niza.
5.8.a)
5.9.a)
5.10.a)
5.1 La)
5.12.a)
5.13.a)
5.14.a)
5.15.a)
5.16.3)
5.17.a)
Odrcditi opc; clan (0.,) niza:
1,2,3,4,5, .. .
2, 4, 6, 8, 10, .. .
1, 4, 9, 16.25.36, ...
4.7.10,13,16 ... .
8.13,18,23, .. .
2,4,8, 16,32, .
1 2 3 4
2' 3' 4' 5'·
1 .i. .i. .i. .i.
, 3' 5' 7' 9' .
1 234
J:"2' 4.3' 6'4' 8.5' .
b) 3,4.5,6,7, ...
b) 1,3,5,7,9, ...
b) 0,3,8,15,24, ...
b)
b)
b)
b)
-3,2,7, 12,17,.
1,7,13,19, .. .
1,7,17,3], .. .
(]+!.)\, (1+!.)2, (l"J.Y, ... b)
2 ,3 4;
* 1 2 4 8
5.18. aJ 3' s' 9' 17· .. ·
b) 2 1 2 2- 17
, , 7' 15' 31'
Graficki, tackama on brojnoj osi, predstaviti nizove akoje:
( lY
a" b) a" c)
n+1
5.20. Datje niz S opcim clanom
a) ak
(n .. 1)'
a" Odrediti:
3n
Dokazati daje niz S opcim clanom ai/ monotono rastuci/opadajuci, aka je:
5.2I,a)
5.22.a)
46
all ,::::;2n+3
3n
a
n 6n+5
b) an
n
7-n
b) a
n 2n-l,
n(n -I)
c) a .. -
r) 2
2n-5
c) an =--
n+l
5.23.a)
n
b)
I n
2
a =-_.- a c) a ::::--
n n+ 1 n ]12 + 1 n n2 + 1
Odrediti najveci clan niza:
5.24 .• ) an =_n
2
b) a" =_n
2
+2n+3 c) a" = 12+4n-n
2
5.25.a) a" =-2n2+8n+1 b) al,:;;; -3n
2
+ 1211 + 4 c) an =3+5n--4n
2
Odrediti najmanji clan niza:
5.26.a) a
n
=n
2
-611+8 b) ali =n
2
-8n+7 c) a,,=n
2
-5n-24
5.27.a) all::;:; 2n
1
-15n+9 b) ali =5n
2
-45n+2 c) G" =3n
2
-56n
Ispitati da Ii Sll nizovi s clatim opeim clanom ali ograniceni:
5.28.a) G,,=5n-4 b)
3
c)
n
af] =-,
a
" n +1
5.29.a)
5n+2
b)
= 3(-1)"
c)
5+n
2
a =---
a"
a =--
17 2n !1 6+nl
2" ( 1 ),,+1 n
2
+3n
5.30.a) a" b) a -- c) a"
2" +1 II 2 n +2n+1
531. Dokazati daje nil. S opeim clanom all ograniCen ako je:
n+2 n-l
a) a" b) a
n n 2n+1
5.32.a)
S.2. Aritmeticki niz (aritmeticka progresija)
Definicija: Niz an kod koga je razlika 3,.,+1 - all = d = canst. za svakf prirodan hroj
nazivamo aritineticki niz iii aritmeticka progresija. Konstantu d nazivamo razlika, I
aritrnetickog-niza.
Opci clan aritmetickog nizaje: an = ar+(n-l)d .
n(a, +a,,) _11 [" ( 1 d]
-- LG)+ n-) .
2 2 -
Za k<n vrijedi a"
2
47
Dati su prvi clan aj i razlika d aritmetickog niza. Napisi nekoliko clanova datog niza:
5.33.a) a,=4,d=2 b) a,=-3,d=4 c) a,=22,d=-1
5.34.a) a,=I,d=-3 b) a,=O,d=-2 c) .,=-12,d=-2
'5.35:a) a,=1,d=2 b) a,=-3,d=4 c) a, =10, d=-1-.
2
Odrediti razliku aritmetickog niza ako je dato:
r
\5.36 .• ) .,=12,a3=18 b) '4=6,.,=16 c) a,,=112,'40=199

10,a3=8 b) a,=21,a,=9 c) aW=22,a30=2
Odrediti prvi clan aritmetickog niza ako je dato:
5.38.a) a2=18,d=8 b) a,=30,d=-3
5.39.a) a3=t'B,d=-1 b) a6=-23,d=2
cJ a,=80, d=7
0) a" = 50, d =-2
Napisati pd prvih clanova aritmctickog niza ako je dato:
540'.a) b) .3=10,a,=13 0)

as=15,a6=20@3.4=5,3.7=8c)3.lIJ=8,a16=-4

-'\ 7 . 1 4 8
5.42-11);3.4= O} 3.2= -;-,U6=3 c) 36=--,alO=---
, 2 3 5 5
) Aritmeticki niz datje svojirn opeim cianom all = 3+3(n+ i). Odrediti
-v· __tf prva tri clana niza. .
,}). ....4:4 Odrediti osrni clan niza: 2, 5) 8, II, , ..
Lridescti clan niza: -3, -1, 1,3,5, .. <
(
;4 - d" d d . ,. . 4 7 3 5
). O. re It! va esctl clan mza: ,-", , -, .0.
2- 2
(5.47') Poznati su trecl i sedmi clan aritmetiCkog niza: 3.3 =5, (17 = 14. Odrediti
prvi clan i razliku d niza.
Odrediti an ako je dato:
5.43.a) a]= 5, d=l, n=13 b) <11= 10, d=3, n=15
5.49.a) <11= b
· 5 d 1 16
)
a·= - =-_._ n=
I 2' 2 '
c) al= d =4, n=lO
c)
3 3
'i"S.50. Aritmeticki niz lma j 5 clanova. Prvi clan je 200, a razlika d = -5.
r. Odrediti posljednji clan niza.
\ 5.51. Aritrneticki niz datje svojim prvim cianom i razlikom. Odrediti
} mlznaceni Clano ako jc:
.') a) a, =3, d = 5, a7=? b) a, = 9, d = -2, ag=,!
l 0) Q
j
=2.,d=.!.,all=?
, 2 2
(5.521 Koj i clan niza 8, 5, 2, -1, -4, 00. iznosi 206?
['S33. U aritmetickom nizuje Q
j
=16, d = -2. Naci indeks onog clana ovog
,
'"' , nim, koji je jednak nuli.
@Da lije broj 287 clan aritmetickog niza 1,5,9, ... ?
48
5.55. Naci deseti clan aritmetickog niza, ako su mu dati prvi i sedmi clan:
. a
l
= 3, a
7
= 33.
g. Prvi clan aritmetickog niza je a
1
=2,"a drugi i sU,redom, kyadrati
dva susjedna prirodna broja. Odrediti niz. Y\ \ )Q"" t.vi"d, L",-
557. Odrediti stoti clan aritmetickog niza kod kogaje as = H,a)8 = 26.
Odrediti aritmeticki niz ako je poznato:
558.a)
a, +a4 =22}
a) + as =- 34
b)
a, +a, =32}
a
4
-a
1
=15
559.a)
Q,-a, =44}
G
2
+ G
4
::::: 64
b)
a,+a, =99}
04 -a\ =-45
5.60.a)
a2 +G,=10}
G)·u
7
=21
b)
G, +a4 = 2O}
G
2
'a
3
=96
5 1
5.61.a)
G, +a, =15)
b)
a2+a, = 11}
02 'G
4
=-
a
2
'G(j =13
72
5.62. ·a) aj + a3+ a5= 24 bJ a1 + a2+ as= I
ara2'a4 = 110 a3'at'aS = 15
5.63. Izracunaj zbir prvih 18 clanova niza: 3, 5, 7, 9, 11, ...
5.64.lzracunaj zbir prvih 14 clanova niza: -9, -4, 1,6, 11, ...
5.65. Odrediti zbirove brojeva:
a) ) + 2 + 3 + 4 + ... + n b) 1+2+3+4+ ... +100
cJ 1+3+5+7+ ... +99 d) 2+4+6+8+ ... + 100
Odrediti naznaceni zbir clanova aritmetickog niza ako je:
5.66.a) a, = 3, d = 2, S12 =? b) aJ = -4, d = 3,
5.67.a) a,= -",d=2, S20='1 b) 3,= 1-, d='3.,
5 2 4 .
5.68. * Odrediti zbirove
a) 1-2+3--4+ ... +(-I)"·'n b) )2_ 22+
3
2_.4
2
+ ... +(_I)""'n
2
5.69. Ako je a" = 109 i d = 5, odrediti S".
5.70. Ako je a
4
= 4 i aJO = 7, odrediti S47'
5,71. Napjsati prva tri clana aritmetickog niza ako je za svaki prirodan broj
n zbirS
n
njegovih prvih n clanovajednak Sn ='4n
2
-3n.
5.72. Suma n cianova niza data je formulom Sn = 5n
2
- 4n. Odrediti opCi clan
an niza.
49
3 S
"I . d . C I' S 4-4·3" Od d" ,.
5.7. umancanovantza ataJclormuorn 11 =----, re ltlOPCI
3"
clan an niza i napisati prva tri clana niza.
5.74. Suma n clanova niza dataje formulom Sn = 2n2 + 3n. Odrediti niz i
'. dokazati da je aritrnotickL
5.75. Koliko clanova niza 1,4,7, 10, 13, . ., treba sabrati da bi so dobio
zhir 1520?
5.76. Koliko clanova niza 2,6, 10, J4, ... treba sabrati da bi se dobio
' .. zbir 3528 ?
51fJt7.1(oliko clanova niza -10, -5, 0, 5, 10, ... treba sabrati da bi se dobio
r2i-.. J 5000 ?
su brojevi x+l, 2x+3, 4x-l, tfi uzastopna <Slana aritmetickog niza,
- odrediti x j sumu prvih 10 clanova.
5.7()'. Ako Sil brojevi x-3, 3x+l, 2x-4, tri uzastopna ciana aritmetickog niza,
, , odrediti x i napisi prva tri clana niza.
5.80. Razlika desetocianog aritmetickog niza je d=3. Suma prvih pet
clanovaje 3 puta manja od sume posijednjih pet clanova. Odrediti niz.
n-I 11-2 11-3 I
5.81. Odrediti sumu aritmetickog niza: --+--+--+ ...
n n n n
. n+l n+2 11+3 2n
5.82. Odrediti sumu aritmetickog ntza: -- +--+--+ ... +-.
n n n n
Izracunati n i Sn aritmetickog niza, aka je data:
3, a"= 38, d = 5 b) a,= -5, a,,= 22, d = 3 .
5.84.a) a,= 40, a"= I, d -3 b) 0, a,= -20, d -I .
Izra6unati d i Sn aritmetickog niza, aka je dato:
5.85.a) 37, n = 19 b) a,= 2, a,= 60, n = 30.
I n 6 14
586a) a= - a= - J2 b) a,= _._. a = -·,n=21.
•• 1
2
,n
2
, S,n
S
'
lzracunati din aritmeticke progresije , aka je data:
5.87.a) b)
. 47 525
b)
Izracunati an i Sn, ako je dato:
5.89.3) a,= 0, d 2, n = 33
5.90.a) 4, d = -1, n=I4
h) a,= -5, d = 3, n 22
11 1
n=40.
2 ' 4'
,
5.ill.a)
Izracunati an in, ako je dato:
1, d = 3, S"= J45 :(!» a,=-l,d=-I, 8,=-78.
50
5.92.a) 6, d I, 261
Izracunati dian aritmeticke progresije , aka je dato:
5.93.a) b)
5.94.a) 22, n 16, -128 b) 30, n 10, -150
Izracunati a1 i Sn aritmeti6ke progresije , aka je data:
5.95.a) 50, d I, n 50 b) 53, 2, n 25
49 3
5.96.a) -58, -3, n 18 b) -2' n 22
Izracunati al i n aritrneticke aka je data:
5.97.a) (b)
c."\ 1 299 \ ..../
5.9.:rtn.' 'lla .. b) a"=-lS,d=-4,S,,=0.
\Xk!I 2 2
Izracunati al i d aritmeticke progresije , aka je dato:
In 37 675 13
a"=4' n 30, s" =4 b) 2' 36, S" 171.
VV. 5
5.IOOea) b) a,,=-I,n=13,S"=13.
,. 2
Izracunati a1 1 3n aritmeti6kog niz.a , aka je dato:
5.101.a)
11, 550
1
b)
2
b) d = -8, n= 21, S, = -1008.
b)
Rijesiti date jednacine:
5.103.a) 1+4+7+10+13+16+ ... +x=210
5.104.a) 1+7+13+ ... b) (x+1)+(x+4)+ ...
5.105.
x-I x-2 x-3 I
--+--+---+ ... +-=3.
x x x x
Napisati prva tri ciana aritmetickog niza za koji vrijedi:
a2 + a6 : 24} b) Q 3 + a3 :;:;:; 6}
5.106.a) _

5G2 +4a;=30} b)
5.107.a) (
3a
7
-·2a, =15 Jla,-6a
2

aJ + a4 + a6 ::::: 3 } a1 + a4 + a13 = 33}
5.108.a) - b)_
a
3
+ as + a
7
= -6 GIS -all + a
2
-11
51
5.1 09.a)
aj +02 +a
3
=12l
a
l
a
2
a, = 28 I
b)
a
l
+a
3
+a
5
= 01
G
2
G<ja
6
= 192 J
5.110*.a) b)
1
3 3 3 99r
G
1
+a
2
+a
3
=-1
8 )
5.111. * Tri broja su uzastopni clanovi aritmetickog niza. Njihov zbir je 2, a
zbir njihovih kvadrataje Naci te brojeve.
9
5.112. * Zbif tri uzastopna Clana nekog rastuceg aritmetickog nizaje 3, a
zbir njihovih kubovaje 4. te clanove.
5.113. * Odrediti cetiri uzastopna neflarna broja ako je poznato da je zbir
njihovih kvadrata za 48 veti ad zbira kvadrata parnih brojeva koji
se nalaze izrnedu njih.
5.114. * Odnos Sllma prvih 13 i posljednjih 13 clanova aritrnetickog nizaje
! , a odnos suma svih clanova osim prva tri i svih osim posljednja
2
if! je . Odrediti braj clanova niza.
3
5.115. Odrediti sumu svih parnih dvocifrenih brojeva.
5.116. Odrediti sumu svih neparnih dvocifrenih brojeva.
5.117. U aritmetickim nizovima 17,21,25,29, ... i 16,21,26,31, ... ima
jednakih clanova. Naci zbir prvih J 00 takvih clanova.
5.118. Peti clan aritmetickog nizaje 18, a suma n clanovajednakajc
cetvrtini sume od 2n clanova. Odrediti niz.
5.119" Odrediti prirodan braj n kojijejednak sumi svih prirodnih brajeva
koji su od njega manji.
5.120. Datje niz: 1,1+2,1+2+3,1+2+3+4, ..... Odrediti opei clan niza.
5.121.* Odrediti SUffiU 1- 2 + 3 - 4 + ... + (-It·ln.
5. J 22. * Odrediti sumu 1": 22 + 3
2
_ 4
2
+ <>. + (.,.l)"-l nl .
5.123. * Dokazati:Ako .Ie u aritmetickom nizu suma prvih n cianovajednaka
n
2
p, suma prvih k clanova k
2
p, tadaje suma prvih p Clanovajednaka p3.
5.124. lzmeau brojeva 2 i 20 umetnuti osarn brajeva tako da oni s datim
brojevima obrazuju aritmeticki niz.
5.125. Izmeau brojeva 3 i 17 umetnuti sest brojeva tako da oni s datim
brojevirna obrazuju aritmeticki niz.
5.126. Izmedu brojeva 11 i 22 umetnuti 10 brojeva tako da oni s datim
brojevima obrazuju aritmetic.ki niz.
5.127. Izmcau brojeva 4 i 22 umetnuti 5 brojeva tako da oni s datim
brojevima obrazuju aritmeticki niz.
5.128. lzmedu brojeva -3 i 31 umetnuti aritmeticki niz Ciji je prvi clan -3,
a posljednji 31, tako daje suma svih clanova niza 252.
52
5.129. Stranice pravouglog trougla su clanovi aritmetickog niza cUa je
razlika d=3. Odrediti obim i povrliinu trougla.
5.130. Odrediti vrijednost od <p taka daje niz i+x + 2
1
-
x
, <p , 2
x
+ 2-
x
bude aritmeticki.
5.13 L Ako je niz a, b, c aritmeticki, dokazati da kvadratna jednacina
ax
2
+ 2bx+c;"O ima jedno rjesenje x = -1.
5.l32.* Neka su b i c pozitivni brojevi i l, b
2
, c
2
chmovi aritmetickog
. D k . d . b . . 1 J 1"1 .
mza. 0 -azatt a su I roJevl --, -- c anOVl
b+c a+c a+b
aritmetickog niza.
5.133.* Aka su pozitivni brojevi a, b i c clanovi aritmetickog niza, dokazati
da su i brojevi Jb I Fc ' Fc J Fa ' Fa 1 Jb clanovi aritmetickog
b+ c c+ a a+ b
niz..a.
5.134. Ako je a!, a2) 33. "', all , aritmeticki niz, dokazati da vrijedi
jednakost:
1 ) 1 1 n-[
... +---=--.
ala] ala} a}a
4
an_Ian ala
'l
5,135.* Neka su a
l
.G
2
' ...• a
n
uzastopni clanovi aritmetickog niza. s
pozitivnirn 6lanovirna i razlikom d. Dokazati da vdied! :
1 '1 I
+ + + = -_._--
+ /;;; ,fa; + ra; ... Ira: + r.;::;. d
5.136.* Neka su a
p
a
2
, ••• ,a" uzastopni clanovi aritmetickog niza s
pozitivnim clanovima. Dokazati daje za sve n;:: 2 :
1 [ J n-J
fa': +,fa; + ,fa; +,Ja; L + J G,,_I + ra: ,J a
l
+ ra:
5.137. Dokazati, aim za aritmeticki niz vrijedi Sm = Su, tadaje 8
m
+
n
= o.
5.138. Za aritmeticki niz poznato je a"'+11 = x i G",_n:;O; Y . Odrediti Om i 0,,"
5.139.* Nekaje (all) aritmetiCki niz i Sk zbir knjegovih Clanova. Ako za
k
. ( )". S m' d k . d . am 2m-l
ne 0 m ! n In if n vaZl -1!!.. = -?' 0 azatl a Ie --.
SrI all 2n 1
5.140.* Neka su Sib S2n i S31b redom, sume prvih n, 2n i 3n clanova
aritmetickog niz,;'l. Dokazati da vrijedi jednakost: S3n = 3(S2n-Sn)'
5.141. Proizvod prvog i treceg ciana aritrnetickog nizaje sinLa., a njihov
kolicnikje tg
2
Odrediti niz.
. 2
5 142. Za koju vrijednost varijable x su brojevi log2, log(2' -I), log(2'+ 3)
clanovi aritmetickog niza?
5.143. Duzine stranica jednog cetverougla su clanovi aritmetickog niza.
Ispitati da Ii se u taj cetverougao moze upisati kruznica.
53
5.3. Geometrijski niz (geometrijska progresija)
I Deftnicija: -Niz u'koihe je prvi clan tlj-:it:O i kod kogaje kolicriik svakog c1a11a, pocev od
drogog, -j prethodnog sta]an broj {q),naziva se geometrijski niz (geometrijska
I
Opci chm geometrijskog niza:
SUIDa n cHmova geomettijskog niza:
SvojstV() cJanova geometrijskog niza: a/ = an_k'an+k, k < n.
Datje pry! clan i kolicnik gcometrijskog niza. Napisati prvih nekoliko clano\'<l tog
niza, ako .Ie:
5.1 44,a) a, =6, q
e
2 b) G, =-2, q 0) a,
1
:::; (), q = _.- ._.-
2
\\
1
5):(5.'1) = 4. q'O -1 b) =16, c" a, q=- , a, - q='--
4 4
"
Data su prva dva cIana geornetrijske progrcslje. Odredi prva cetiri njena clana:
5.146.0) 3, 6 b) 4.12 c) 10,100
5.147.a) 1,-4 b) 5,-10 c) -2,8,
I ! 2 2 1
5.148.a) 1':3 b) 2' 3 c) 5' 5
Data su dva susjedna {lana geometrUske progresije,
Odredi kolicnik progresijc:
5.149.3) a6= 32, a7= 64 64, a7= 128 c) as=80, a.:;= 160
'6,; 4 ] til) I 2
0 11 ="5,0)2=5 L/
o
R='3' G
q
=15
Data su dva susjedna clana geometrijskc progresije.
Odredi prvi Clan a ako jc:
5.15La} a4=16,aj=64 b) G]=8,a'1=32 c) llj= 7, U(j= 21
5.152. Dat je opsti clan geometrijskog niza. Odrediti pry! clan i kolicnik
ovog niza, ako je:
5 11,
a) b)a
l1
=(--I); c)
7" 2"
-,
5.153. Dokazati daje broj -128 jedan od clanova geomctrijskog niza oiji je
prvi clan a
l
= I, a koHcnik q=2, Odrediti indeks tog ciana?
5.154. Nacl pet! i osmi clan geometrijskog niza, ako muje drugj clanjednak
5 ' f 5
,aseS'l06 =\6'
54
kolicnik geornetrijskog niza, ako rnu 5e drugi clan jednak 6, 3
osrni 384.
5.156. PosIJ'ednJ'i clan uiza 4 2 1 I . 1 Od d't'l .
JC a" =2560' re 11 )raJ
clanova niza.
5.157. Posl]' eduJ'i clim niza -3, -I, _.I. .... J' e __ 1_. Odrediti broi clanoy. niza.
3' 6561 .'
Odrediti naznaceni clan geometrijskog niza ako je data:
5.158.a) a,=3,q=2,a,=? b)
b) a,=-5,q=-.I.,&;=?
/ 2 3
b) a5=-I,a12=I, q=?
lTrtnTreci clan geometrijskog nizajeJi, a sestijeJ54. Odrediti cetvrd
clan niza.
5.162. Odrediti broj 61anova n geometrijskog niza, ako je al=162 ,a,,=32.)
Sn=422.
5.163. Dokazatl da je u geometrijskom nizu proizvod clanova jednako
udaljenih od nizajednak proizvodu krajnjih clanova niza.
S .164. Dokazati je prolzvod n 6lanova geometrijskog niza a, aq, aq2, ... ,. ,
nVI-l)
aqn jednak 0'1. q 2 .
5.] 65 < Tzmeoll brojeva 1 i 64 umetnuti 5 brojeva tako da sa datim cine
jedan geometrijski niz.
5.166.lzmedu brajcva 3 i 243 umetnuti 3 braja tako da sa datim cinejedau
geometrijski niz.
5.167. Ako je aj, a2, a:" ... , an geometrUski niz, dokazati da vrijedi:
(14 + a, + 00)2 (a,+a,+a')('7+a8+a9)'
5.168. Kakva veza izmedu pozitivnih brojeva a, b i c postoji, ako su to,
redom, k-ti, n-ti i p-ti clan istog gcometrijskog niza ?
5.169. Ako su x, y i z) redom, n-ti) p-ti i k-ti clan istc geometrtjske
pragresije, dokazati da vrijedi jednakost: x
p
-
k
·l-n ozll-r = 1 .
5.170. Ako su am, alJj 3k, as clanov! iste geometrijskc progresije i ako jc
m+n=k+s , dokazati da vrijedi : tllll·a
n
= 3k'3s .
5.171. Izracunati zbir prvih 15 clanova datog niza:
a) 1,2,4,8,16,... bJ 1,-2,4,-8,16, ...
5.172. lzracunati zbir prvih 20 clanova datog niza:
1 I 1
a) '3''''
222
0)
I
-]00,10, I, 10
!zracllnati zbir prvih sest clanova datog niza:
239 41025
5' 10' 40'''' b) 7' 7' 7''''
55
/63
5.174.a) 1, 2' 2'''' b) 1, j{,
5.175. Kolicnik geometrijskog nizaje i Odrediti prvi clan niza.
5.176. Odrediti prvi clan at geometrijskog niza ako je dato:
I 1023
aJ 88 =6560 b) Q=2'S,,='64
5.177. Kolicnik geometrijskog nizaje q=2 i Odrediti deseti Clan niza.
5.178. Suma drugog i cetvrtog ciana geometrijskog nizaje 30, a proizvod
ovih clanovaje 144. Odrediti surnu prvih deset clanova ovog niza.
Kod geometrijske progrcsije je poznato q, al i Sn. Odrediti n ako je:
<ii:;-;\) al = 1, q=3, S"=3280 b' a 1 q=.I:. S _.1023
} 1 , 2'" /I - 512
=.1:. 0_
341
5.180.a) al = 8, q 4' "" - 32 b) al=.24,Q=-±, S"
Kod geometrijskog niza odrediti a] in, ako je data:
129
8
5.18!.a) b)
1 1 2047 . 1 3 J023
5.182.a) q = 2" 1024' S" 1'024 0) q -2" a" = -128' s" 128
Odrediti n i Sn geometrijskog niza aka je datu:
5.183.a) b) a=3,q=2,a,,=384
1 3
5.184.a) b)
Odrediti q i Sn geometrijskog niza aka je date:
5.185.a) b)
1
5.186.a) a e, 32 ,n 8, a" = 4
I
b) a=-81,n=6,u,,=--;:;
"
Odrediti q i n geometrijskog niza aka je dato:
5.187.a) .,,=32,S,,=62 b)
5.188.a) F.I.. a S =,.J.2.l.. b)
8]' n 6561' n 6561 ' 11 8' n 8
Odrediti an i Sn geometrijskog niza aka je dato:
5.189.a)
1 I
b) a=
56
Odrediti a,. i n geometrljskog niza ako je dato:
5.191.a) b)
1 75
5.192.a)
b) 10
, 2' 2
Odrediti a' i Sn geometrijskog niza aka je dato:
5.193.a)
1 5
b)
1 1
b)
2 ' , 8
1 1
5.194.a) 625
5.195.a)
5.196.a)
5.197.3)
5.198.a)
5.199.a)
Odrediti geometrijske nizove za koje vrijedi:
a
1
+a
2
=6i Q2-
a
!=sl
a
+a=30 1 b) a,-a,=30J
2 3 ) -' "
b)
b)
b)
b)
a
2
+a.3 = 101
Ql"a
4
::::9J
a
1
+a
2
=18l
a
4
-a
3
=300J
7'
a1 +aZ +a3 =-l
2,
a,'a
3
J
., 11
a) +a
2
+a
3
=J t

39
1 al+a2+a3=131
L L
5.200.a) a
I
2 +a,'=90J b) G,2+
a
/=lOJ
5.201. Nekaje Spar suma parnih cianova, a Snep suma neparnih clanova
geometrijskog niza. Dokazati da vrijedi: Spar = q,Snep"
5.202. Zbir prvih pet clanova geometrijskog niza je 1820, a kolicnikje
Odrediti prvih 5 clanova niza.
5.20}, Dokazati daje svaki clan geometrijske progresije, pacey od drugog,
geometrijska sredina svojih susjednih clanova.
5.204. Dokazati daje svaki clan geometrijske progresije geometrijska
sredina c.lanova te progresije koji su od njegajednako udaljeni.
5.205. Cetiri broja su clanovi geometrijskog niza. Suma krajnjih clanova
jednakaje ---49, a surna srednjihje 14. Odrediti niz.
5.206. Cetiri broja a, b, c i d Sil susjedni clanovi geometrijskog niza.
Dokazati da vrijedijednakost:
(a'+b'+c') (b
2
+c
2
+d
2
) (ab+bc+cd)2 .
57
5.207. Cetiri broja a, b, c i d su susjedni Clanovi geometrijskog niza.
Dokazati da vdjed; jednakost:
(a_c)2 + (b-cJ' + (b_d)2= (a-d)'.
5.208. Tri broja a, b i c su susjedni clanovi geometrijskog niza. Dokazati da
vdjedi jednakost: (a+b+c) (a-b+c)= a
2
+b'+c
2

5.209. Prvi cian geometrijskog nizaje a, a posljednji (n-ti)je b. Odrcditi
surnu n prvih clanova.
5.210. U geometrijskom nizu dato je a
m
+
n
= x j a.n-tJ= y. Odrediti am 1 an.
5.211. Kod geometrijskog niza s pozitivnim clanovima vrijedi: S2=4,
S,=13. Odrediti Ss.
5.21 L Suma prva tri ciana geometrijskog nizaje 13, a njihov proizvodje 27.
Odrediti niz.
5.213. Tri brqja fonniraju geometrijski niz. Zbir ovih brojevajc 21, a zbir
njihovih reciprocnih vrijcdnosti jc 2. Odreditj Dve brojcvc.
12
5.2 i 4. Ako je x+2, 3·"x, 7+x geometrijski niz, odreditl x i naplsati ovaj ni2:.
5.215. Aka je 3-2x, 2x+3, 3+x gcometrijski niz, odrediti x i napisati ovaj
niz.
5.216. Proizvod tri prva clana geomctrijskog nizajednakje 64, a zbir
kubova ovih clanova je 584. Odrediti ove clanovc.
5.217. Zbir trl prva clana geometrijskog nizajednak je 31, a zbir prvog 1
trecegje 26. Odrcditi ove cianove.
5.218. Odrediti geometrUski niz ako je poznato:
O
2
+0(,,,,,341
a) 0:,+07 H""?
S" = 63 J
b)
5.2 I 9, Odreditl sumu kvadrata geometrijskog niza ciji je prvi clan a 1
kolicnik q*l.
5.22(L Odrediti sumu kubova geometrijskog niza ciji je pry! clan a i kO!lcnik
q*1.
5.221. Zbir prva cetiri claIla geometrUskog niza je 30, a zbir njihovih
kvadrataje 340. Odrediti n!z.
5.222. Zhif prva tfi clana gcometrijskog nizaje 62, a zbir njihovih
logaritamaje 3< Odrediti niz,
5.223. Raze cetiri logaritma istog broja su uzastopni clanovi geometrijskog
niza tiji .Ie koHcnikjednak tom broju. Odrediti ove logaritrne ako je
suma prva dvajednaka sumi preostala dva iogaritma.
5.224. ledna vrsta bakterija se razmnoZava diobom na dva dijela. Svakih
poJa sata se vrsi dioba bakterije. Koliko bakterija nastane od jedne za
5 sati nesmetanog razmnozavanja? Koliko bakterija se razvije od
jedne zajedan dan?
58
5.225. Ako su 81), S2n i 8
3n
, redom, sume n, 2n j 3n pnrih clanova
geometrijskog niza. Dokazati da vrijedi:
Sn(S3n- S2n) = (8211 - s1li.
5.226* Nekaje S" zbir prvih n clanova geometrijskog niza. Dokazati da je
izraz -'8" ftmkcija od kolicnika q posmatranog geometrijskog niza.
SIl-8,,_2
Izracunati zbirove u funkciji od prirodnog broja n:
5.227*a) ... +(211+1)q" b) ... +(I1+I)x"
'] 4 n + 1
b) S +--
" 21 2
J
•.• 2"
5.228. *a)
5.229.*a) 2 + 5 +1! + ... +(3 2"-] -1)
5 19 ''',+2
11
+
1
b) '-+5+-+18+ .. +---.
2 2 2
5.230. Izmedu brojcva 2 i 4096 intcrpolirati (umctnuti) deset brojcva taka
da oni sa datim cine gcometrijsku progresiju.
5.231. Izmedu brojeva] i 27 interpolirati 2 broja tako da oni s datim (,ine
geometrijsku progresiju.
5.232. Izmedu broj'eva 64 i intcrpoiirati cetiri braja tako da oni s clatlrn
16 "
Cine geometrijsku progresiju.
5.233. Izmedu 3 i 96 interpolirati geometrijski niz tako cia zbir cjelokupnog
niza (zajedno sa 3 i 96) bude 189.
5.234. Tzmcdu svaka ova clan a gcometrijske progresije 1,2,4, 8, 16
interpoliraj dva nova ciana tako da cijela progresija bude
geometrijska. NapiSi dobivenu progrcsiju.
50235. Tzmcdu svaka dva clana geometrijske progresije 1,5,25,125
interpoliraj tri nova clana tako da cijela progresUa bude
geometrijska, NapiSi dobivenu progresiju.
5.236.*
5.237.*
5.238*
5.239.*
Odreditl sumu datog izraza:
(
X + + ( Xl +- \,1
2
+ ( x,3 + \)2 -+, .-+(XII + + y, x 'f::. ±l, DEN.
x) " Ji. / \. X Xl)
S ( I
, 2 h" 2) (fi n-1b "-'b
7
• II'
n =. a+ ))+(a +a -+D + ... + a +a +a - - +,,.+b ).
I 2 3 4 n
S =-+-+-+-+ ... +--- nEN.
11 20 i 22 2
3
2"--1 '
1 + 11 + III + JJ11 + 11111 + ... + 111 ... 1

nj<Jd;n;cG
59
5.4. Aritmeticki i geometrijski niz-kombinovani zadaci
5.240. Tri pozitivna broja su clanovi geometrijskog niza. Ako drugom broju
dodamo 8, dobiju se tri clana aritmetickog niza. Aka sada trecem
clanu aritmetickog niza dodamo 64, dobiju se tri clana geometrijskog
niza. Odrediti ave brojeve.
5,24L Zbir tri broja, koji su uzastopni clanovi geomelrijskog niza,je 21,
Aka treci broj umanjimo za 3, dobiju se tri uzastopna ciana
aritmetickog niza, Odrediti ove brojeve.
5.242, Zbir tri broja, koji su uzaslopni clanovi arilmeticog niza,je 18, Aka
prvi broj povecamo za 1, a treci za 2 , dobiju se tri uzastopna Clana
geomctrijskog niza. Odrediti ave brojcve.
5.243. Dokazati: aka ab, b
2
i c
2
formiraju aritmeticki niz, tada b, c i 2b-a
rOfmiraju geometrijski niz.
5.244. Od cetiri broja, prva tri su Cianovi geometrijskog, a posljednja tri
aritmetickog niza. Suma krajujih brojevaje 21, a sum a srednjihje
18. Odrediti Dve brojeve.
5.245. Od cetid broja, prva tri su clanovi geometrijskog, a posljednja trl
aritmetickog niza. Suma krajnjih brojevaje 32, a suma srednjihje 24.
Odrediti ave brojeve.
5246, Trj pozitivna broja "iji je zbir 300, clanovi su aritmetickog niza, Ako
najveci broj povecamo za 310, a najmanji za 10, dobiju se tfi clana
geometrijskog niza. Odrediti Dve brojeve.
5247, Tri broja cijije zbir 21, clanovi su aritmetickog niza, Aka tim
brojevima, redom, dadamo brojeve 1, !, 19, dobiju se Iri clana
geometrijskog niza. Odrediti ove brojeve.
5.248. Tri broja cijije zbir 26, clanovi su geometrijskog niza. Ako tim
brojevima, redom) dodamo brojevc 1,6,3, dobiju se tri clana
aritmet.ickog niza. Odrediti ove brojevc.
5.249. Tri broja su clanovi geometrijskog niza. Ako tfeci broj umanjimo za
4, dobiju se tri 6lana aritmetickog niza. Ako sada drugi i tfeci clan
dobivenog aritmetickog niza umanjimo za 1, dobije se novi
geometrijski niz. Odrediti ove brojevc.
5.250. Tri broja cijije zbir 114 su clanovi gcometrijskog niza, odnosno, to
su prvi, cetvrti i dvadcsel peti clan aritmetickog niza. Odrediti ove
brojeve.
5.251. Tri broja su Clanovi geometrijskog niza. Aka drugi braj uvecamo za
2, dobiju se tri clana aritmetickog niza. Ako sada treei clan
dobivcnog aritmetickog niza uve6amo za 9, dobije se novi
geometrijski niz. Odrediti ove brojeve.
5.252. Tri broja su clanovi geomctrijskog niza. Treci od njihjednakje 12.
60
Ako umjesto broja 12 uzmemo 9) dobiju se tri clana aritmetickog
niza. Odrediti ove brojeve.
5.253, Prvi clan arilmelickog niza jednak je I, a suma devel prvih clanova je
369, prvi i deveti clan geometrijskog jednaki su prvom j devetom
clanu aritmetickog niza. Odrediti sedmi clan geometrijskog ni7.a.
5.2540 Doka7.ati, aka su a, b i c u isto vrijeme peti, sedamnaesti i
tridesetsedmi clan aritmetickog i geometrijskog niza, tada vrijedi:
b-cb,-a a-b I
a c = ,
5255, Ako a, b i c cine aritmeticki, a x, y i z geometrijski niz, dokazati
da vrijedi jednakost: xb-cyc-a zu-b "'" 1 .
5,256, Ako su a, b i c pozilivni brojevi (i razliCili od I) clanovi
geometrijskog niza i N ma koji pozitivan broj razli6it od 1, dokazati
1 I 1 '1 " "k '
cia su ----- --. ... --"""-- c anOVl antmetIc og mza.
loga N' 10g
b
N' log, N
5.5. Granicna vrijednost niza
!
za au ..ve.rgent .• n. i da. v.r.i.J..'ecfuOSf 1l,.ikO za svaki poz;itivni
broJ E, postoJlpnrodan broJ N(e), takoda Vrljedl:
la,,-·al<£ ,zan>N(E),
Ako je a granicna,vrijednost niza s_opCim clanom atl' tada pisemo:, _
lim an=a .
11-++0:)
Ako je 0 granicna vrijcdnost niza S opCim _clanom all> tada pisemo:
i za niz kazemo da je llul_a-lliz iii beskonacno mala velicina.
lim 0,;-;:;:0
/1-;'+0:)
Ako su niiovi' a!i i, b;l konvergentni i ako je lim an = a, Um lln-=::; b, tada-su
11--++«:) 11-++«>
I konvergentni i nizovi an ± b
u
, au' b
u
, an : On, b
n
'* 0 "i, vrijedi:
i lim (aJ1'±b
I
J= lim' an ± lim b
n
=a±b-,
! 11-++'" Il-++'" n-++'i'?
I
lim (an ·b
n
)= lim all' lim hI!
11-++"" l!-++<C 11-++00
Teorema: Svald_monoton i ograoicen nizje konvergentan.
61
I
I
I
5.257. Pocev od kojeg ciana su svi clanovi datag niza manji ad 0.0001:
1 a =1- n+l n+5
a) a""",y;- b)" n+2 c) G,,= n2 +1
1
5.258. Akoje 8=0,1, koliko clanova niza s opeim clanom a = 1-- se
" n
nalazi u intervalu (1-8, HE)7
Ako je 8 = 0,01, koliko clanova datog niza sc nalazi U E-okolini
datog broja a :
1
b)
( 1)"
5.259.a) a" =2+-, a= 2; a =-- a=O ?
11 n+ 1 •
n
5.260.a)
n+1
a= 1; b)
3n+l
? a" a,,=--,a=3
n n+5
Aka je c = 0,001, kolika clanava datag niza se nalazi izvan e-okoiine
datog broja a:
2 (-1)"
5.261.a) a" =5+·····. a=5; b} all =--,a=O.
11 2n+l
5.262. Za koje vrijednosti prirodnog broja n vrijedi nejednakost:
a) b) c) 1
211
-
1
_
2
1<_1_
n I 10 n 100 n 1000
5.263. Dokazati da je niz
vrijednost 4.
4n k . d . ..
all = -- onvergentan I alma gramcnu
n+ 1
Koristeci definiciju granicne vrijednosti niza dokazati da vrijedi:
r n+3 b) r 3n--2 3 c) r n2+n 1
" .. --;;- "" 1 = "4 ---;r =
lim 2n+3 =2;
b)
lim
3n
-
2
:;:::2.
c)
. 7n-8 7
lllTI--=-
n+5 Il--l-ro 2n-l 2 II ....... "" 9n 9
r n+2 0
b) lim
7n
2
+n+44
7 c)
r 5n'+2 5
llTI--=
,
1m ---=-
11.....-;·'" n
2
+2 " ..... +'" n 1J ... H",· 3n
2
+ I 3
KoristeCi definiciju granicne vrijednosti niza odl-editi:
5.267.a)
. (-1)" . ( I)' . 1+(-1)"
hm -- b) 11m -- c) hm ----
Il-t+oo n iI-H''>:' 2 11--1-+'" 17
5.268.a)
. Hf
b)
r 3
c) lim (5+ !Q)
hm-- lm--
11-'1-+'" n + T
II ..... +«; 1 n·->-+<-' n
cos--·
n
2n2-n+15
2
2"
lim b)
r n-n
c) 5.269.a) lm--- lim--
11·7+'" n
2
+lSn+l 1>-+K< 5n
2
+ 3
62
5.270. Dokazati da su navedeni nizovl nula-nizovi (beskonacno male
velicine):
1
b) G,,=-,-o
n b
4n
c) a"
n- +n+ 1
5.271. Dokazati da Sll navedeni nizovi beskonacno male veliCine:
1 n
2
2
a) ", =-- b) a" = c) a, =-
211+3 +2 n+l
5 272 D ka
. d" 11+1 .". d d't' I' '
· . 0 zatl a.le n1Z a" ::;: -- monoton I ogramcen lore 1 i 1m Gil .
n 11-'1-'"
Odrediti granicne vrijednasti datih nizova:
5.273.a) lim _n_
11_).<1' 2n+3
b) lim.1.:+:."
n-''''·l-n

I' 2n+5
· a j 1m
VJ tI-H". 3n·' - 2n + 7
5
"75 ) I' 511+33
._ .a lm--
x-t<Xl n-ll
vv
5.276.a)
VJ
,
I
· 112 (3 I) OciCLl'
lrn-- --.
I1-'1-ClJ
4
1 11 (
+-.
n'
n
3
+ n
5.277.a) lim 4 '
W 11-'1-"'11 +n·'-7

.. "" 1)2
/5.278Ia" lim-------
11-'><£ 3n
2
+ 2n + 1
2"+2 +5"+2
5.279.a) lim ----::--
\) . ./ ,,-Hoc 2" +5"
5.280.a) lim 5n - 3-Jn +
.J.) + 5n + 1
lim ,r;;;--;s;,
11>-->+<>. n
;-0---
lim if /1' + 5n -I
n+1
5 283 ) I
· 2114 +3n' _2112 +11+1
· .a lID 2] 4
.JJ " ..... +'" 12-3n+n· +n· +n
5.284.a) lim + I)' - (n -I):
(n + 2)2 + (n-I)
c)
r 3n+2
lrn--
1J ..... "" 2n+3
@\
· 3-2n-4n
2
OJ lIm ----.---
IHN· 5-2n+3n
1
b) lim
4n
2
-16n+20
J!.;
x-too 2n2 + 511 -70
b) lim
5n
2
+3n+l
n-'l-<lJ3n
2
+211--4
5
b)
r 5n'-1
Ill-,-

_ 0 3
02') lim o-n
/ Hm(n+I)'
3,,·;-1 +4"+1
b) lim
" .....-+<>0 3" +4"
I
. n +2.,[,; +4
b) 3 _ 2.,[,;
· .}n' .. 10
b)
ll-)H,"-" 2n + 3
· '![,1-11+5
b) hm -'-----
I,.....i<>: 3n+2
. 5n
5
+n3 +4n
2
-n+l
b) lIm 3 5
,''''''_ 1+11+411 +2n
211 1- 3n'>
( 2 ' J
b) lim --+-2- .
!7--1-",,\2n+3 3n +1
63
· (n+I)' -(n-I)'
lim 4 4
n-H-oc'(n+l) +(n-l)
5.285.a)
vJ
· nl
5.286.a) hm ----
n---7d:} (n + l)!-n!
I
. 3n+(n-l)!
b) 1m
n--7<>:J (n -l)!+ n!
5.287.a)
5.288.a)
5.289.a)
5.290. *a)
5.29L*a)
5.292.a)
5.293.a)
5.294.a)
I
. 2"-1
Im--
fI-'W) 211 + 1
nm(.Jn' +3n -n)
" . ...,.-w,
lim (.In' -2n+3 -n)
11-7+'"
iim(n+!'h -n')
JI--->+'"
. VI+n-\/J-n
if;;
· 1+2+22 + ... +2"
Inn
n·">w 1+5+5
2
+ ... +5"
. 211+1 + 3JJ+1
b)
n---+OO 211 +3!1
b) lim (.In+3 -,In)

b) ,!!;;;, n( N-:;:J - n)
b) lim(Vl+n' -n)
"-He<:,,
b) lim (VI+n +\/1-n)

bJ li01(-I-+
11--}CQ n
2
+1
2 + ... +
+ 2 n- + I
. 2n2
b) !1m
/j-»C<J (n+ 1) + (n + 2) + ... + 2n
(
r:: 1 I .J3)
b) lim ,3 + r:: +--,=+ ... +--;;::,
1(0'" ,,3 3;/3 3
lim ( 1+5+9+ ... +(4n-3) -n I bl uJ ... +_l_i
",'"\ 2(n+l) )' 2·3 3·4 n·(n+l»)
<' A, . (1+3+5+...+(2n+l) 2n-l i b) l' _+_+ +-'2.-__ +_
/>, . 2' 3
2
(1)2 I)
hmj .. --) 1m ,+ 3 3'" 3
n+l 2 n n n n n n
f 7 29 133 5"+2") . (4 10 1+3"J
5.297.a) jiml--+-+-+'''+---j b) lim + ... + ..... _,-
10 !O2 10
3
10" 10 10'
II!
5.298. Odrediti zbir: ---+--+ ... + ,I1EN.
1·2·3 2·3·4 n(n+l)(n+2)
Odreditl granicne vrijednosti:
5.299.a) !i;:H:;:-H b) c)
'0 • (3n
2
-5n+11)' ( 2n3+lln-9 )'
o.oOO.a) hm
l
, b) lim
11--""',\ 2n +7n-5 IHOO n
3
_5n
2
+6n-4
1
. n-I
( )
'
1m --
n"""'" n+5
(
n \" (2n+l)n. (5n-4)"
5.301*a) lim --j b) lim -- 0) hm ---
n-H«J 3n+1 n-'>+-<:<J 3n+4 n-4+"" 7n+lO
64
11+3
5.302.a) lim 2 !I-I

5.303.a) lim 2 n
2
_11+5
5.304.a)
5.305.a)

lim 2 Mi-n
I
. 7
1m .... _-
n ...... ro n-2
2n+l
b) lim 25
11
+
44
2n
3
-311+4
b) lim 3 n3+
2n
+
1

b) lim' 27n+11
II-W: 8n +50

C) lim 100 ;;2:511+55
c)
9,,2_7,,+6
c) lim 3
. 64-Jn + 1
c) hm' I "--.,;;--
II--'PL- fn-3
5.306.a) lim
18n
2
+n+36
2n2 -5n+25
r J 54n
3
+lOn+8
b)
5.307.a) . l'l n+8) lIm
/1"-*'" n-3
I
· I IOn+5
5.308.a) 1m og---
iJ-W' n+lOO
b) r (I 16n+3)
ogz n+55
cJ lim(IOg, +n)
2n -66
Jn
2
+3
c) limln---
Il-t"" 3n
b) Hmln 26n-55
rHoc 13n + 11
, . ( 1)" d d"
Koristeci granicnu vrijednost hm 1 + - :::: e ,ore ttl:
n...-+ctJ n
(,'" ( 1)5"
@ 1+;
@
n"'-+«J n n...."C<J n
lim (1- .!.)"
/I....,,'" n
b)
n...."", n
(5.312)a) lim 1+-
(10)2"+1
n--","" n
@
' ( 7),n .. 4
lim 1+-
n...."",,\ n
I
. (n+2)"
5.313.a) lin ---
!1...-+w\n-l
b) lim(_n )n"
11_,00 n + I
r I)"
0) limll+-
II .... ,,"' 4n
(--;;;') lim 1-.. -
(
I )M'
"--¥YO 3n
)
. 1 12
( )
''''''
C 1m +--
@.">oo n+2
(
2n-I""
0) lim--
11->«> 2n+l)
65
5.6. Beskonacni geometrijski red
[ .. ' ............ _:,,:- .>-. _,,:_.:, Za beskona.cni geometrijs. ki',recl VTiJ.>edi.:
. '. a + aq + aq'+ aq3+ ... -.-!'-, Iql <l.
." . l-q
5.314. Napisite beskonacne redove koji pripadaju beskonacnim nizovima:
1 1 1
a) 1,2,4,8,16, ... ,2",2"+
1
,... b) 1, 3' 9' 27"""
Napisati niz parcijalnih suma datog reda:
1 J 1 i J
5.315.a) 1+2+3+4+5+... b) 1+-+-+-+-+-+ ....
2 3 4 5 6
5.316.a) bJ ....
2 4 8 16 32 2 3 4 5 6
5.317. Kada kazemo da je red konvergentan? Sta je suma konvergentnog
reda?
5.318. Koji red se naziva geometrijski red?
5.319. Ispitaj konvergenciju geometrijskog reda:
2 " 4
a+aq+aq +aq'+aq + ....
5.320.a)
5.321.a)
5)2:1.a)
5.326.3)
532'7 \ o._a+aJi+a+ ..
. .a, '
/'1:2+1 1 I
5.32Ka) .. +.
/' 1:2 .. 1 2-.fi 2
. " 02 2.fi
5.329.a) ,j" .. r::-'
I 3+2v2
66
n r/ n
b) -+-+--+ ..
J 8 64
b) 3a+a1:2 +%a+ ....
b) 1:2.:'J._
i
+1:2-J+
1:2-1 1:2+1 .
b) (15 -2) ··(7 -415) +(1715 -Z2)-...
5.330.a) - H + + .. ..
13+1 13-1 313-5
b) Ji-I+ 13+1+313+5+····
5.331.a) 1 + x + x
2
+ x
3
+ ... ; Ixl < 1 b) a + a
3
+ a' + a
7
+ ... ; lal < 1
5.332.a) 1 +sinx+sin'x+sin
3
x+ ... ; Ixl*(Zk+l):".,kEZ.
2
b) 1 - CQSX + cos
2
x - cos
3
x + cos
4
x - ... ; jxl* kn,k E Z.
5.333.a) 1 + t!lX + tg
2
x+ tg
3
x + '1 i n
b •.• , xl<4'
b)
5.334.
1 tgx + tg
2
x - tg
3
x + ... ; Ixl
a+b
... , a-b>1
a-b
Odrediti beskonacne zbirove:
5.335.a)
21 (2)' (I)'
3+5''3+
3
'4+
5
'l'3 +3'l
4
+..
2 4 I 8 1 16 1
b) ...
5 25 2 125 4 625 8
1 2 1 2 I 2
3+3"2+33'+37+35 +]6+'"
5.336.a)
5.337.a)
1 1 3 4 9 16
.... b)
6 9 24 45 96 225
I I 1 1 1 1
2+---+-+-+---+ ..
3 2 9 4 27 8
5.338.
52525
18+10+6 +5 +2+-+-+-+-+-·L.
2 3 498
5.339. Za koje vrijednosti varijable xje izraz
a +x + a--x + .. ; a>O.
Q-X a+x la+x a+x
beskonacni opadaju6i geometrijski red. Odrediti sumu ovog reda.
5.340. Odrediti zbir beskonacnog geometrijskog redaje S aka je prvi clan
a= 10. a kolicnik q=.I.
2
Zbir beskonacnog geometrijskog redaje S a prvi clan I.
Odrediti kolicnik q ovog reda.
5.342. Suma beskonacnog opadajuceg geometrijskog redaje 2], a prvi clan
.je a=35. Odrediti kolicnik reda.
5.343. Zbir beskonacnog geometrijskog redaje S =4, a kolicnikjc
2
Odrediti P!"i clan a reda .
67
Napisati beskonacni geometrijski red cijaje suma S:
5.344.a)
S=_5_ b) S=_8_
2-x 4+x
5.345.a) S=_I- b) S=_6_
l+x 3-2x
5.346.a) S= x+1 b) S= 4x+2
• x - 2 3x-1
o Suma beskonacnog opadajueeg geometrijskog reda je 243. a kolicnik
je q =.!.. Odrediti peti clan reda.
3
5.348. Suma beskonacnog geometrijskog redaje 9, a suma kvadrata ovog
reda je ll.!.. Odrediti ovaj red.
2
5.349. Suma beskonacnog opadajuceg geometrijskog redaje 3, a suma
kubova svih clanova ovog redaje 108 < Odrediti ovaj red.
13
5350. Suma prvog i tre6eg cIana geometrijskog redaje 20, a smna drugog i
pelog clana je 9. Odrediti sumu reda.
5.35 L Suma prvih pet clanova beskonacnog opadajuceg geometrijskog reda
. 1023 d . '2 ad d·· d . '1 d
Je --,asumare aje.). re It I ruglcanre a.
32
5.352. Suma beskonacnog opadajuceg geometrijskog reduje 96, a razlika
prvog i drugog olanaje 24. Odrediti red.
5353. Suma prva cetiri clana beskonacnog opadajuceg geometrijskog reda
je IS, a suma prvog i cetvrtog clanaje 2. puta veca od sume drugog i
. 2
treeeg. Odrediti sumo reda.
5.354. Suma prvih 6 clanova beskonacnog geometrijskog redajednakaje 7...
8
od sume cijelog recla. Odrediti kolicnik ovog reda.
5.355. Prv! clan beskonacnog opadajuceg geometrijskog redaje a=l, a svaki
clan je 3 puta veti od sume svih slijedecih clanova. Odrediti red.
5.356. Odrediti kolicnik beskonacnog opadaju6eg geometrijskog reda kod
koga je svaki clan 4 puta veci ad sume svih slijedecih clanova.
5.357. Suma S, pet prvih clanova aritmetickog nizajednakaje !jesenju
jednacine 25
x
-
1
:= 5-:-
3
' a posljednji clan asJcdnakje sumi
bk
' ··k d
l124
es onacnog geometrljs og re a ....
2 3 9 27
Odrediti aritmeticki niz.
5.358* Dut AB cijaje duzina 4 em podijeljenaje tackom C na dvajednaka
dijela. Duz AC je tackom D podijeljena na jednake dijelova, zatim je
duz CD tackorn E podijeljena na dva jednaka dijela i tako dalje.
Odrediti rastojanje krajnje diabene tacke od tacke A.
68
5.359. * Vjerovamoea pogadanja cilja jednog strijelca je Ovaj strijelac
gada u cilj dok ga ne pogodi. Nekaje slucajna promjenljiva X braj
utrosenih metaka do pogotka cilja. Odrediti :
a) Raspodjelu vjerovamoea promjenljive x.
b) Broj prosjecno utrosenih metaka do pogotka cilja.
Odrediti granicnu vrijednost datih izraza:
/


b) ...
5.36I.a) ....
b) ....
5.362.a) ..... b) .....
5363. Rijesiti date jednacine:
. ') • 3 . 2
a) 1+log2stnx+log2-smx+log2 smx+"'=3
.23 r;;
c) 3
HX
+x + .. ::::: 3,,3
Primjenom beskonacnog geometrijskog reda slijede6e periodicne
decimalne brojeve pretvorite U obicne razlomke:
5.364.a) 0,3 b) 0,51 c) 2,43
5.365.a) 0,25 b) 0,9 e) 0,435
5.366.a) 0,325 b) 0,59 e) 0,41435
5.367.a) 0,15542 b) 0,37261 e) 0,8371
5.368.a) 5,1542 b) 7,3726 e) 14,6472
5.369.a) 3,21635 b) -5,43374 c) 10,26128
Odrediti granicne vrijednosti:
( 1 I (-1)"-'!
5.370 .• ) Iimi 1--+--... +---)
IHOO\ 7 49 7
11
-
1
(
I I (-I" "-"J b) lim 1--+--... +_·)-.-
3 9 3
1H
5.371.a) lim(I-.!.X
1
-.!.J rl-...!...)
11-+00 4 9 '\ n
2
b) lim(_I_+_I_+ ... +,_._I_)
/I-H>' 1·2 2·3 n(n+l)
5.372. Dokazali da vrijede jednakosti:
3 3 3 1 1
3--+---+ .. =1+-+-+ ...
2 4 8 2 4
69
b)
19 1 1 1 I 1 1
... = ...
18 5 25 125 8 64 512
5.374. U kvadrat stranice a upisanje drugi kvadrat (ciji su vrhovi sredista
stranica datog kvadrata). U ovaj kvadrat upisanje novi, treci,
kvadrat, u njega je takoder upisan kvadrat i tako redom. Odrediti
sumu povrsina svih kvadrata.
5.375. U jednakostranicni trougao stranice a=9 ern spajanjem sredista
stranica upisanje trougao, u njegaje oa isti nacio upisan trougao i
tako dalje do beskonacnosti. Odrediti sumn povrsina svih tronglova.
5.376. Datjejednakostranicni trougao straniee a. Tezisniee ovog trougla
odreduju drugi trougao, tezisnice ovog trougla odreduju l10vi trougao
i tako dalje do beskonacnostL Odrediti sumu povrsina svih na
opisani nacifl.-nastaIih trouglova.
5.377. Drjagonala kvadrataje d. Stranica a ovog kvadrataje dijagonala
novog kvadratn, njegova stranicaje dijagonaia slijedeceg i tako dalje,
do beskonacnostL Odrediti sumu povrsina svih, na opisani nacin,
nas1:al1h kvadrata.
5.378. U kvadrat stranice a upisanje krug. U ovaj krug llPisanje novi
kvadrat, u njega krug, u krug kvadrat i tako dalje, Odrcditi sumu
povrsina svih krugova.
5.379, U jednakostranicni trougao stranice a upisanje krug.1J ovaj krug
upisan je jednakostranicni trougao, u njega krug, u krug trougao i
tako daije do beskonacnosti. Odrediti sumu povrsina svih krugova,
5.380. U loptn radijus. r upisan.je kocka. U ovu kocknje up!sana lopla. U
loptu je upisana nova kocka i tako dalje, do beskonacnostL Odrediti
sumu povrsina svih kocki i sumu povrsina svih lopti.
5.3 81, U kocku ivke a upisana je lopta. U ovu loptu je upisana kocka, U
kockujc upisana nova lopta i tako daljc, do beskonacnosti. Odrediti
Sllmu povrsina svih kocki i SUlllU povrsina svih lopti.
5.382. Dat je beskonacni geometrijski red:
] 1 1
__ +_ -l--___ +
2" + J (2' + 1)2 . (2' + I)' ...
Odrediti x tako da sum. reda bude S 16.
5.383. Datje beskonacni geometrijski red:
logx+log'x+log3 x +log4x+ ... 10)
Odredit! x tako da suma reda bude S = 3.
70
Odrediti SUlTIU S datog beskonacnog reda : <
5.384. S 1 + 2a + 3a'+4a
3
+ 5a'+ ... + (n+1)a"+ ... , za lal <1
5.385.
5.386.
5.387.
5.388.
5.389.
5.390.
5.391.
5.392.
5.393.
I 2 3 4 n
S:::O-+2"+3+4+"'+-;+'"
2 2 2 2 2
1 2 3 4 n
S 0:::
3
+)2+ 33+)4 + ... + y;+ .. ,
1 2 3 4 n
s=-+-+-+-+ .. ·+-+···
5 5' 53 5' 5"
Odrediti granicne vrijednosti:
1+3+3
2
+3
3
+ ... +3
11
lim - 2 3 n
n--t<x>]+5+5 +5 + ... +5
lim ( 13 + + Icc + Icc + ... + .
,,3 3,/3 9,,3 3
. (2+4+6+8+ ... +211 2n+ 1)
hm .
11--''''''\ n + 1 2
.. (1' 22 3
2
(n - \)2 . 5 'I
IIln 3 -r-).
11--t""'lnJ n
3
n n n
. (7 29 133 641 5" +2"\
lIm .. + ).
!/_).m 10 10
2
10"' 10
4
1]3
(
1 I 1 1 '\
lim ... +----I.
2·3 3·4 n'(11+1))
71
6. FUNKCIJA
6.1. Osobine funkcije. Oblast definisanosti (domena). Oblast
vrijednosti (kodomena). Ogranicenost. Parnost (neparnost).
Periodicnost. Znak i nule fnnkcije. Inverzna funkcija date
fUl1kcije
Defini"cije: Aka svakom eJementu skupa A, po nekom pravilu, pridruzimo tacna jedflll
eIemenat skupa B, kazerno da imamo funkciju sa skupa A u_skup'B. (ovdje su.A i B _
I
podskupovi skupa realnih brojeva R). -
(iIi oblast .definisanosti) elemenata ii,B koji su
pndruzclll e1ementnna skupa A naZlva se kodomena (Ill skup vruednosti) funkcije.
funkcija sc maze zadati analitiCkim izrazcim (fonllulotn), tabelol11 , grat!cki.
Ako je f pravilo kojim se elementima iz A pridru.zuju elementi u B, tada se koriste ozmlke
f ':_',{t -+ B, pri cerriuje za sva,ko xEA, odgovarajuCI elemenaty =,f(X)EB.
Ogranicenost: Za funkciju -y ;;;; f(x), xEA, kazemo da je ogranicena ako postoji pozitivan
broj M za koji vrijedi If(x)l:5 M za svako xEA,
Parnost Zi:funkciju y:"" [(x), xEA, kai:cmo daje parna, ako vrijedi
I fe-x} = f(x) , za SVakOXEA.
I Za flmkciju y "'" [ex), xEA, kazemo daje n-eparna, .:iko' vrijedi _ .
I. . fe-x) =- f(x) ,za sVako xE.A,
! MOllotonost; Za funkciju y = f(x), xEA, kazemo dajc_Inonotono
, Xl < X2 => f(Kj) < f(Xl) ,.--za'xl, XiEA.
Za'fimkciju y = [(x), xEA, katemo cia monotono opada, ako vrii.edi.
Xl < X2 _:=> [(x) > f(Xl) , za xl> X2EA.-
ZaJunkciju' y = f(x), XEA, kaicmo daje, periodicna, ako postoji braj p*Q za
koji. vrijedi:" .
f(x + p) f(x), za svako xEA.
1_ NajmanJi pozitivan broj P za koji vrijedi prethodnajednakost naziva se osnovni.pcriod
i funkCije.
Illverzll. I'uukcija: Ako je f: A --> B bijektivna funkcija, tada postoji [UJlkc'ija
ri: B --> A za kojuvrijedi fC\f(x)) = x, (Vx E A), koju zovemo inverzna funkcija
I funkcije f.
6,1. Kako defillisemo fUllkciju f: A -+ B?
6.2. Kako zadajemo funkciju ?
6.3, Akojef(x)=3x+ll, odrediti: a) f(l)
72
b) frO) c) f(-7)
6.4, Ako je f(x) J4x + 1 , odrediti frO), f(6), f(2), f(lJ),
6.5. Akoje f(x)=5-2Iog(x-I),odrediti f(2), f(lJ), f(20), f(lOI),
6,6, Akojef(x)=x',odrediti f(b)-f(a) ; f(a+h)-f(a-h) ,
b-a 2h
67 0
. k" f() , I 2-x I ' ,
.' ata Je .lun CIJa x:::: X - 2 + ---. zracunatI:
x 2+x
a) f(2) b) f(-I) e) f(a) d) fCa
2
+1)
6.8. Funkcijaflx) zadanaje na slijede61 nacin:
r 2x + 1, aka je x racionalan i Ix! < 1;
J
0 aka je x iracionalan i Ixl < 1;
f(x)=1 2'-
I x + J, aka je x racionalan i Ixl;;:: I.;
l -x
2
, aka je x iracionalan i !xl:.:::: 1.
Odrediti 1(3), 1} fen), f( -±)
6,9, Data je funkcija I(x) = X4 .. 5x' + 1 , Dokazati daje f(.t.) J(:) ,
x x
6 0
'f k" r x' + 1 k 'd' .( 1 ) f()
,I ,Data]e un el]a . (x)= ,Do azat! aJe j :;: = x,
6,11'* Ako je + 31.::·:+:} t 2x, odrediti f(x).
x+1 \ x )
[spitat; da Ii su jednake date funkcije:
f(x) H g(x) = x; b) f(x) = logx' g(x) = 2logx;
6,12,a)
6,13,a)
x
3
x-I
f(X) = g(x)=x; b) I(x)=--
rx::l
,---c
g(x)="x,,·j?
6,14,a)
6,16,a)
6,17.a)
6,18.a)
Odrediti oblast definisanosti (domenu) za slijede"e funkeije:
4 x-3 x
2
_4
y=-' b) y=- oj
x-I x+5 x+2
1 6
. b) y= -'-4-
+4 x - x
y=
Xl + x+ 1
b)
x
2
-9
y= -,-'-- y=
-5x+6 x- -x--6
b) y=V2x-5
2x+5
c)
2X2 -lOx
c)
x+6

x'-
c) y=Vx-z.
x+l
b) -4 0)
J1.(); 3x Xl
_._ ••• ,e 73
II
!
.
r""
\:J
6.19.a) y Jx' -5x+6
6.20.a)
6.21:11)
I x
Vx+1
6.22,a) y=3
6x
2
-8x+l
4x
2
+4x-3
6.23.a) y= log(x+l)
6.24.a)
x
y=log--
x -J
6.25.a) y c. log( cosx)
<--',\-\ - JX
y = 2
6.27.a)
6.28.a)
6.29.a)
6.30.8)
y = tg(x-2)
y=--.
x
y = logQ - tgx)
x 1
y=arccos--
2
b) y JX2 -x-6
b)
1»;
b)
b)
b)
b)

b)
b)
b)
sin x
y=---
1- cosx
b) V"" arcsin3x
b) y:o:arcsin X.
X+l
cj' y h +6x-x'

-4x-5
y=
x+2
Xl

6x' + I Ix - I 1
Y = log(I-2x)
x- J
y=iog--
x+ J
y = log(sin x)
y ::;;: 2 1e>g(>:-.lj + Slog(4 .. '")
3sinx
y= 1+sin2x
c) y=ctgarcsinx
c) y=Jsinx
V= x-l +?Jx-5+Jx2-10x+25
- x+2
I) 6.31.a)
x-5 x
632.:1) --r
+4 v4-3x-x
2
6.33.a) y = Jlog(x + 3)
6.34.a) y=log(x' 9x+8)+Jx'-4x-32
6.35.a) y=iog(2
2
, -]8·2' +32)
x-s
6.36.a) (x)
cos2x
6.37.a)
6.38.a) l(x)=log,(x-I)(x-2)(x+5)
6.39.a)
74

arcsin(x --1) + ..J16 - x
2
(x) =
log,(7 -- 3x)
r:-- I-x
b) Y= ,,2 -" x + arcsin----
b)
' 12-x
y= --+.1--
x+l Vx+2
b) I(x) =1I1i" + 1)
x-I
3x
2
+11x
b) y
x-Jx' -4
0) y=log,_J(x
2
-9)

4
b)
b) I(x)
f(x)
J2X2 -7x+3
a[ccos( 5 - x)
flog, (x' - 25) -11
6.40.a)
6.41.a)
6.42.a)
6.43.a)
Odrediti oblast vrijednosti sIijedecih funkcija:
y=sinx b) y=cosx c) y=3+2sinx
3 6
y = b) y = -
2-cos2x 5+sin3x 5+4cosx
10
c) y
y = 6sinx + 8cosx b) y = Ssinx + 12 cosx
x+2 x+5 2-5x
y=- b) y=- c)
x-3 x-2 x+3
6.44.a) y=5x'-8x+10 b) y=x'+2x+7 c)
X6AS.a) b) y=J16+6x-x'
6.46*a) y=Jx'+2x+I+Jx
2
-2x+i b)
6A7.a) y = log (1- 3sinx) b) y = log(S + 2cos6x)
G.4S.a) b) Y=log,(3-3.COS4xl
> 2 -' "4 3 )
-8 II 18
6.49*a) y= .
15+2x-x
2
b) y
_3x
2
-5x--3
0)
x2-4x-"5
6.50.a)
6.S1.a)
(x_I)'
J'=--'"
x
2
+1
)' = arcsm x
6.52.a) y;:::;: arccos x
b)
10
y=-- c) y=
x+!
b) y = 2arcsin(x+ 1)
b) Y=4arcco{x-±)
lspitati ogranicenost datih funkcija na skupu R:
1
6.53.a)
x
2
+ 1
3
b
x
) v=---
.. 3+X2
x
c) Y=--,.
l+x
6.54.a) y = sinx+5 b) y=cosx-3 c) y = sinx + cosx
Odrediti intervale u kojima Stl date funkcije monotono rastucc, odnosno,
111onotono opadajuce:
6.55.a) y= 2x + 5 b) Y = -x + 3 c)
3
y=-
x
6.56.a) y = -log2x + 3 b) y=2):- 1 c) y =sin 2x
Ispitati ogranicenost datih funkcija u datom intervalu skupa R:
I
b) V = (-1 1).
- x
2
-1 ' ,
6.57.3) Y = x
2
+3 ,(0,2)
3x
b) y = , (-1,4).
+5
6.58.a) y 21 ,(1,3)
x -4x+3
Ispitati parnost, odnosno neparnost, sl1jedeCih funkcija:
6.59.a) f(x) = x'-5 b) y;= cosx c) f(x) = tgx
75
6.60.a) fix) X4_ 8x' + II

'- y+I-3


Ct>:§)l)
aX + a-x
6.66.a) Y -----
2
6.67.a) f(x) x+tgx
6.68.a) .V;:-5sinx
b)
b), ,k
b)J
-- .' \''''
b)
@
b)
b)
b)
c)
c) f(x) 8xsinxv._.
c) fix) sin2x+cosx
V>/
, 1
c) f(x) a --,
a'

x-5

x+5
x -x
a -a

2
fix) - tg3x + cos4x
"'() 3" 10 -,'-3
J X IXI- e
Dokazati da su slijede6e funkcije periodicnc i odrediti njihove osnovne periode:
3x
6.69.a) f(x) = sin5x b) f(x) cos6x 0) f(x) tg-
4
6.70.a) f(x) = sin2x + sin3x b) f(x) cos3x + cos4x c) [(x) = sin2x+cos5x
f)
. . x
6.71.a) (x
. 2
b)
f
. x x
(x) = Slll- + cos -- +tgx
4 2
6.72.a) y sin 21tx
6.73.a) f(x) sin6x + tg4x
b) i sine ax + b) a, bE R c) y sin 4 x
b) [(x) tg3x + cos4x
6.74.a) f(x) 2 sin 2x + cos.:'C + tg 3x
3 3 4
. 5x 4x 5x
b)
Dokazati cia sIijedece funkcije nisu periodicne:
6.75.a) b) cJ
Odrediti nule date funkcijc:
6.76.a) Y 2x-6 b)
x+5
Y=
-3
6.77.a) y "'" sinx b) y log(x+5)
Odrediti aule i znak datih funkcija:
6.78.a)
x
2
x-2
Y= +3x-4 b) Y= 1+x2
6.79.a) b)
76
c)
x
2
--7x+12
-25
0)
x+3
c) I-x'
cJ y (-x---I)
Funkcije date u implicitnom, napisati u. ekspIicitnom obliku:
6.g0.a) 3x + 4y - 11 0 b) 3x + 2xy - 4y - 1 0
6.81.a) 3 sinx + 2xy·+ x-y +8 = 0 b) x
2
+ 3xy-y+8x+2 0
Skicirati grafik date funkcije:
6.82.a) b) y 2x + 1 c)
6.83.a) -x + 2 b) Y -2x - 4 c) Y -3x + 5
6.84.a)
b) c) y
6.85.a) Y=X2
b)
y x
2
_ 4
c) Y x' + I
6.86.a) - 3x-4 b) y x' - 4x-2 c) y _x
2
+2x +8
6.87.a) b) 3' cJ
y=2"-1
6.88.a) y logx b) y log(x-2) c) y 10g(x +2)
6.89.a) y = sinx b) y= sin2x c) y = COSX
Date su tlll1kcije x = get) i y = j{x). Odrediti slozenu funkciju y 1'(g(1.»:
6.90.a) b) y=(x+l)2_3.
6.91.a) b)
Date su fitnkcije f(x) I-x, _1_, hex) E R\ {I}. Odrediti:
I-x X-I
6.92.a) fof b) !Log c) hoh
6.93.a) fog b) gof c) foh
6.94.a) (fog)oh b) fo(goh) cj fo(hoh)
Odrediti [(x) ako je dato:
6.95.a) f(x+l) x-2 b) 1'(2x) 4x- 1
6.96.a)
,2
b)
( x-I\
f
6.97.* Odrediti sve funkcije f: Z --+ R za koje vrijedi:
jX+YI f(x)+f(y)
J \ 3) 2
cJ [(x') 9x
cJ
/ x+11_3
'l x r x
Dataje funkcija y f(x). Odrediti njenu inverznu funkciju r'cx) i u
koordinatnom sistemu skicirati njihove grafike:
6.98.a) +3 0) Y -3x + 8 0)
x+3

2x+5
6.99.a) b) +5 oj f(x) 2-'
6.100.a) f(x) x
3
b)
2x+5
x*3 c) 4-x', O';x,;2
x-3
6.I01.a) y:;:; 2
X
b)
y::::: 31'+2
0) y log, (x -1)
6.102.a) b) 0) y
-1±JI+4x
2
77
6.103.a) y=x
2
--16 b) y:::=3X2 +x-4 c)
eX: +e--X:
2x
6.104.a) y'"log(x+5)-2 b) y==--- c) Y=--,
2
6.2. Granicna vrijednost funkcije
Defirticija gran'iene vrijednosti funkcije: Neka je funkCija y = f(x) definisana U okolini
tacke a (pri' cemu u samoj tacki x = a ne mora biti definis8na). Broj A nazivamo granicna
vrijednost funkcije y = rex) kada x---+ a, ako Za proizvoljno, rna kako maleno, 8>0 , postoji
hroj D(S) > 0, tako da vrijedi
If(x)-A!<E, za Ix-al<8·
GOl11ju nejednakost, najcesce, zapisujemo ovako: = A .
Ako je jfCx) - Ai > M, za Ix - 0\ < (} ,gdje.ie M rna koji pozitivan broj, tada pisemo
lim/ex) = +00 i za fnnkciju Y'-"f(x) kazemo daje beskonacl1o veiika velicina kada x-+ a,
"-;'0
Ako je 1imf(x);;;o; 0 za funkciju y=f(x) kaicmo daje beskonacno mahi velicina kada x-+ a
x-+"
Ako jc >.: < a i x-+ a , tada koristimo oznaku x-+ a -- 0 ( "x teli ka a sa lijeve straneH) , ako
je x > a i x---+ a , tada koristimo oznaku X--j- a + 0 ( "x tezi ka a sa desne stram:") Brojevi
00-. lim lex) i f(a+O) = lim f(x) nazivaju se, redom, lijeva i desna granicna
r-+II-0 x-----J.Il·I{)
vrijednost funkcije y = u tacki x = a,
Da bi u tacki x a postojala granicna vrijednost, mora vrijediti jednakost:
lim I(x) = lim I(x).
r-+a-O X-HI+U
Ako funkcije y = f(x) i y = g(x) imaju granicne vrijednosti karla x---+ a, tada vrijedi:
J)
2)
3)
lim[f(x) ± g(x)l= liml(x) ± limg(x) .
r-+-<l r-----J.a
iim[r(x). g(x)]= limf(x)·lim g(x).
y -)a )'-40 x-HI
(x) Iim((x) .
limg(x)FO,
x--)-(/ g(x) lim g(x) X->(I
X-----J.a
Neke va7."ne granicne vrijednosti:
a)
c)
78
Hm
sinx
=1
>:-+0 x
I
lim(l + x)" =e

b)
I
· In(i+x) 1
lm---=
r40 X
d)
(e=2,71828 ... )
e)
aX -1
lim--=Ina
r-40 X
Izracunati granicne vrijednosti datih funkcija:


6.107.a)
6. I 08.a)
6.109.a)
r 4x+3
lm--
):---J.22x-3
lim( x
2
-3x+1 +1)
x ......o x-4
lim cosx
" >:""'T
I
' l-co. sx
lm---
X--">O sin'; x
I
. l-sinx
lm--,-
"-f:::' cos x
,
b)
r 3x+5
1m--
.\"-->-2 4x + 7
b)
r 5x+ 1
llll--
x---Jo3 2x + 2
b) 1im
sillx
>:-).n; 2x
b) lim sinx:-sina
.\"4a cosx - cosa
b)
x"-)-a x-a
'0(Vi r-c ,..-;:
I
· !) • _,_ XX-c --_11""",+:-', x + 2
6.1 12.a)
6.113.a)
O'Jo.l\
6.114.a)
O\.!(\,,\'
6.115.a)

@7®
6.1 I 8.a)
6.119.a)
6. I 20.a)
1m arcsm
x...,. H() 2
r 3
lm -
x-+ 0·-0 X
lim 2-'

pm logJx
1:-')+00
lim
x
2
_0
>:-,3
-3x
lim
x2-2x+l
hI
x
2
-x
x+2
iim-,-
,·--.2-tfi x· .- 4
, x
2
+5x+6

)"-.-3 x+3
3 !.. 3 2 --'--- 2
lim'x " x , X
x-}--2 -2x-6

3
16.12 .a)l lim x +x
x--).ct)x
4
_3x
2
+1
b)
r 3
lIn .-
x
(Ir
b) lim -
x----l-+«: 2
b) lim log2 x
x----'>o+o
. Xl -J
c) hm----
Hl 2X2 -11

r x-5
lm---

\-,-
!---j.8 x
2
-61
c) lim (sinx - 2cosx)
x-}-o
c)
ti
sm ---X)
lim 4
cos
2
X _} .
2
c) lim
cos2x
J2
cosx--
2
c)
. x2-2x+21
hm------
X-}Q x2+2x+7
c)
( 4 \
lim
r...,.",\ x
2
,.x
b)
lim . x r:------
<-.o,}S-x--JS+x
0)
r 3
nn-
x40 X
c) lim 2"
c) lim log] x
"4+",, -
,
fiit) lim x', -16
x-)--42x + 8x
.QJD lim x(x+4)
-3 5(x' -16)
b)
.. x'-6x
nm-,--
x->ox--2x
" 3x - x
2
b) Ill11--'
x-3
b) lim x
3
-3x+2
X-----J.! (x_I)2


I
" 2x2_4x+2
1m
>:-.1 3x-3
79

6.188. *a)
Sin(x - "-)
lim 3
H.:: 1- 2cosx
,
b) liI1l ----.£
x--.,.n n-x
I
..J ,-,-I-,-+.:.s",in",x_-..c.J"I_--,s:.::in.:.:x.:.:
c) lffi-
,,--)0 X
lim cos::'· cos:: . cos ..... cos
x--+ <:C 2 4 8 2"
6.189*a)
b)
cosx·cos2x-cos3x· ·cosnx-I
lim ....
X-'J.O
6.190.a)
***
,
G41) lim (1 +.3.)"
X-'>-oo 3x
b) iim(l + "-)'
X
tl3D lim(I--"--)'
'--Y X--4-oJ 4x
I
) I
. 4-5'
c nn
"-,;",-,3+
c)
( J"
lim 1--)
x-,;ro X
c)
( If
lirnll+-
x--+oo X
I-x
6.193.a) lim(l+x)'
X--J> 0
b) lim(1 + 2x)'
x"-) 0
c) lim (1- 4x) x
l
' sin3x-sinx
6.197*a) lm==......:c=
,,--->0 In(1 + x)
6.198.a)
eX -1
lim'--
x-+O X
6.199*a) lirn
8
'-1
1"-,0 e
X
_l
e-
2r
-1
6.200. 'a) lim - .. _.-
,,-">0 X
6.20 I *a)
6.202*a)
6.203*.a)
84
(
.' - 4)'
I
' X,)X ,
nn
x--+"\X
2
-3x+5
lim(l -1- X3)c/
g1
x
x-,o
limx"
",--->0
I
+ x\ y
I
b) lim(2X+3
j
V+2
x-,"W\ 2x +!
to) lim !n.Q+ Inx)
x--),o X
b) lim( xarCSin-"--) c)
X'"+e<\ x+l
7" -1
b) lim---
x_·}(j x
c)
c)
HD
. (x+ 1 '\2x+l

c) lim(l + -"--Y'
x->O 3x)
c) lim sin2x
l-......il In(l + x)
7
lim (2x + 3)/g'::
x-+c.(I X
. 10" _7
x
luu-
2
--
.--+0 x +x
b) lim---
HOin(l +xt)
5, 1
c) lim"--=--
b}
.. (X'+X+1
Y
11m 2 I

x ...... 0 x
I
b) lim(l+sin1tx{,
g
m c) lim (J+tg2.j;)';;;;
x----+! x----+O+O
I
b) limx";ux
x---+ 0
c) lim (Inx)"

.,,' e'
Pri kakvoj promjeni varijable x slijedece funkcije ce biti beskonacno
2
male vchctn .
6.204.a) b) c)
6.20S.a) f(x) 1- cosx b) f(x) sinx + casx c) 11X) log,(x-2)
Pri kakvoj promjeni varijable x slijedece funkcije ce biti beskonacn
o
velike velicine:
6.206 .• ) f(x)=x+3 b) f(x) = x' - 25 cJ
f(x) = -x'+3x
x
2
+8

x
2
-1
6.207.a) b) c) f(x)=--
x -1
x
2

6.208.a) f(x) 2'
b)
f(x) c) f(x) +3"'
6.209.a) f(x) tgx b) f(x) ctgx c) f(x) = log(x-2)
6.3. Asimptote fuukcije
---====r'l VERTIKALNA ASIMPTOTA: Gratik funkcve y = [(x) ima
akoje lim f(x).= +lY) iii lim f(x) = -00. U ovom slncaju (acka x = aje laCka prekl
x--+ a x--+ {J
funkcije II vrstc.
llOR1ZONTALNA ASIMPTOTA: Prava I y = b lie horizontalna a.siI1lptota grafi];:a
funkcije y=l(x), ako 50 lim f(x) = b iIi lim fex) b .
X--++«J x--).-oo
KOSA ASIMPTOTA: Prava \ y - kx + n ! je kosa asimptota grafika funkcije Y [(:X) ,
a!cojc lim [J(x)-(kx+n)]=O ,odnosno,a!coje
x----+±w
k = lim fe
x
), n = lim [t(x)-kx).
x--+ ±"" x x----+ ±co
"
l<r
y=b
"
>=-...r-.,,-
c x
. Horizontalna asimptota I

85
Odrediti asimptote sIijedecih funkcija:

I
6.21 )
x-2
e")
4
y::::I---:;-

6.212.a)
-3x+4
6.213.a)
x-3
y
2x2 +9x-5

x-5
Y""---
2x+6

x'
Y""'--
/
Xl +1 '

6.216.a)
x
3

2x2 _g
6.217.a)
x
l
+6x_5
y
x
6.2HLa) _.j
6.219.a)
I-lnx
Y=--·
1 + Inx
bl
®
b)
b)
b)
b)
b)
b)
x

x-I
x
2
+ 1

x
2x4+x3+
1
y
x
3
x
J
Y=---
. x
2
+4
x
2
_x_l
y
x
xl-5x+4
y
x-1
x'

-1
@
@
2x+3 I-x
Y = -,-+
x +1 l+;r
Prirasta,i argumenta i prirastaj funkcije
x+7
y=--
2x
x'

x+l
I Zn. ful:kc!ju y f(x) dvije vrUednosti argumenta xli X2 iz njene domenc, naziva se
I pnrasblJ argumenta I oznacava sai1x, to znaci daje X2 - Xl !lx.
'II Razlika dviju vrijednosti funkcije YI = f(xl) i Y2 = f(x:;) naziva sc prirastaj funkcije i
. oznacava sa iIi ,6.f(x), vrijedi:
L\y
Y 1 f:ii"i::'1!'L .. ,.,"...,...
X, x
86
Odrediti prira'taj ,;y ,;f(x) funkeije aka je data x i ,;x:
6.220. y 3x za x 2 i ,;X 1 .
6.221. f(x) x
2
-2x +2, za x 5 i ,;X 2.
6.222. 1,44 i
6.223 .. Odrediti prira'taj funkeije y x
2
+ X + 1 pri promjeni argumenta sa
Xl = 2, na Xl '= 2,5.
6.224. Dataje funkeija lex) Odrediti M(x), aka je x I i Ll.x 0,2.
x
6.225. Dataje funkeija l(x) . Odrediti M(x), ako je x 1 i,;x 0,2.
6.226. Odrediti prirastaj ,;P povrsine kvadrata straniee a 10 em, za L\a 2 em.
Odrediti prirastaj
6.227.a) y 3x + 2
6.228.a) f(x) 3'
L\y = L\f(x) date funkei]e u opoem slucaju:
6.229.a)
x+l
v = ----
x-J
b) y=x2+1 c) y=2X2_X+5
b) f(x) sinx c) f(x) = tgx
2x+1 3x
b) y= c)
" x+l
6.5, Newekidnost funkcije
Za furtkciju y = f(x) kazemo da-je neprekidna u tacki X'''"a, ako je graniCim
L vrijednost limf(x) jednaka vrijednosti funkcije za x=a, tj. ako je limf(x)""" f(a).
;'--><1 .T-)'/
Definicija 2: Za funkciju y = f(x) kUZemo da je neprekidna u tacki x=a, ako je 11 toj tacki
definisana i ako beskonacno rnalom prirastaju argumenta odgovara beskonacno mali pri'rastaj
funkcije, tj. ako je lim ly(x) = O.
I fIX
I Ako je u tacki x=a naJ11sen uslov neprekidnosti, kaiemo da funkcija u toj tacki ima prckid.
Definicija 3: Za funkciju y = f(x) kazemo daje neprekidna u intervaJu (a, b) ako jc ana
neprekidna u svakoj tacki log intervala.
6.230.a)
6.231.a)
6.232.a)
6.233.a)
Odrediti tacke prekida date funkcije:
1
lex)
x+3
3
b)
2;;
y=-
y=---.
x-6 x+5
4-x
b)
x
2
+x+ 1
y=
-9
y=
-2x+ 1
lex) -I)
x- 5x+6
b)
b)
c)
0)
lex)
(x-3)(x-7)
2x
lex)
y
x+5
(x -l)(x + 3)
x
2
-3x
+6x+9
x
2
-8x+ 15
(2x-5)(x+ 10)(3 -2x)
87
fu'v
< 6.122.a)
lim Xl -8x+15
X-l-5 -25
<. /
,'----.-"
61
"3 ) I" x2-7x+IO
. _.a 1m,
H5X- -9x+20
6.124@
6.125.a)
6.126.a) I
. (x-4)(x-2)
1m
x--)m 4x2+x+2
6.127.a)
6.128.a)
6.129.a)
lim(._I_- 6_
9
;1
't.VX--)'3 x-3
lim(_1 ___ 2_)
.<---)1 x-I x
2
_1
. (2x
2
,-4x-24
6.132.3) lIm =.,...':'::""::":'
x
2
-16
I '
4-x J
I
. (2+llX+3.X2 X+I
J
6.133.a) lin .--
X--->-OO x2+x+l 2 .. -x/
/ vJ
l-Ji+x )
6.131@ x
6.136.a) lim (x+.Jx' -7x I
,,--'-'-4> • )
6.137.a) lim (Jl+x' -xl
X4H<l\ )
6.138.a) lim ( .Jx +a_.[;l).
.'(--)+0:0\
6.139.a),li,rpJ .J x+ /; -..Ix)
80
b) 1
· x-I
Im-.-

!G\ l' 3x
2
_x_6
!...!l)) 1m 1-
6x + lOx+4
,
b) lim 2x'+x+6
Hoo(x-l)(x+12)
. lOx-.Jx' -11
b) hm--:':':""""':":"
3x
tbJ" lim :-
\!:!J} x--).+oo jx
b) -
b)I
·(2 I 24\
1m --+ --)
X---"7-2 x+2 x2-2x+4 x
3
+8
b)
. (5X' -3x -8 4x -3)
hm <--
4x
2
-5x+6 x+lO
b) -.J2)
b) lim(x-.Jx'+5xl
X--)+"" )
b) +54X)
® -x)
b) E'!'.(
b) Jx+Jx+..Ix -..Ix)
@lim

c)
. x'-..Ix
hm-----
X-JoO
x
2
X-l>j E-1
I
. x
6.143.a) 1m r.-;c-
Ho,,1+2x -I
6.144.a) lim
X-lob x+3-3
6 14
- ) [. l-..Ix
. o.a lill--
x'-4II_x
2
6.146.a)
6.147.a)
x-2
lim-----
X-l-2 .Jx+7
I
. -,-.J3_,_·2 __ X,--_1
1m
1"--)-1 x+l
I
·,; .;:.3_+..:2:::x_--_,j"'xc..+=2
6.148.a) Im-
,,----,-, -1 3x+3
lim cos x
b)
b)
b)
b)
b)
6.149.a)
sinx+ Jsin
1
x+cosx
,
6J50.a)
6.151.a)
6.152.a)
6.153.a)
6.154.a)
6.155.*a)
lim 1+2cosx
cos 2x -+ 1
,
lim sin2x -cos2x -1
COsx--smx
,
r 4x-I
cJ lim
,jx+7 -4
In1---
x--'> 2,Jx-l H' x
2
-81
,
r x-J";;
cJ
. } .. ,jx-2

H" x-a x...,.11 x
2
-121
lim
3 - ..Ix
oj lim
fx-s
H'I-,j6-x
lim
x+1
0) lim
..Ix - 2
2-.JX2 +x+4 H43--J2x+l
lim
,ja+5x -,ja-5x
c) lim
.Jx+4-4
x----'-' G
2x
1'-}!2
x-12
b) lim
x+2..1x -3
HI x-sf; +4
b)
r 3x
1m
... )3-x
b) lim
..11+003;
X-}1t+O
sinx
b) lim
l-cos4x
-
"""'01-cos8x
b) r (sinx ') --,--tg x
cos X
,
b) lim
,jx-b-,ja-b
:\:-.(1
b)
}i'!'A .Jx' +2 -x)
b)
r x2_9

H3 ,j3x-3
b) lim
..Ix -Jx-3-J3

.Jx' -9
81
6.156_a)
cos:! x
lim .:-""'-';'-
1+sin
3
x
,
I
" sin
2
x-sin
2
a
6.157.a) Im-----
.HlI sin(x - a)
lim 4x+8
+8
6.159_a) lim x ,r;:--
x->°'VS-x -\l8+x
6.160*a)
6.161*a)
6.162_ *3)
6.163.*a)
. x-4
hm,c
XA4 v23+x-3
\
. i/(;-;;y -1
llTI-
X-JoO X
lim v.;:-I
I -1
3Ci 2,r:+ I
lim _'1_ XA_'_-= v x
HI (x-I)'
1
. sin x - COsx
b) 1m
cos 2x
b)
b)
*
I
' sinx - cosx
1m
tgx - ctgx
, x
2
-x-2
hm 3
x--+··-l X + 1
.
hm
-V3x+2
. vW-I
b) hm
h)
h)
r-} 0
lim_· __ x __
r-,oVx+l-1
I
. .J1+-';-1
1D1----
x-'()Vl+x -I
c) lim sinx
x-J.°I-Jl+sinx
c) lim sinx-cosx
fgx-l
,
c) lim x
x-;'°'!J2x+l-1
c)

x
c)
c)
c) I
· VS-x-l
Irn---_--
-1
6.164. *a) I
. x,/x-aFa
ml a> 0
H" ,/x-Fa' -
Vx-l
b) lim-;;,r=-, m,nE N
x-.;.j '!Jx-l
r--''''-''''\

6.167.a)
6.168.a)
6.169.a)
6.170.a)
6.171.a)
. x
Sln-
Iim __ 3
X-)O X
I
" sin 5x
IIn--
x-, Ii sin 2x
. ?
lim 5111_:::'
Y-Ht tgx
lim l-cosx
HO
lim(nSin'::')
11 .......0 n
6.172.a) lim('!'tg :::)\
,,--->0 X 2
82
b) I
.. sinmx
lm·---
y--}O X
. x x
sm-cos-
(b).'lim 2 2
'--...._ x-.-ry,O x
b)
.. tg5x
nm-·-
X--40 X
. '3
b) lim 5111 x
x---). 0 x
2
sin
2

b) lim--2
" ...... 0 x
2
b) lim \-cos5x
X00 x
2
b) lim Igx-sinx
x-w x
3
b) Iim(2'
X---> oc- 2-"
c)
. sinx
Il1n--.m-:tO
X-).O mx '
\
I
· tgax A
c, nn of; 0
0 sm f3x
c) I
' sin 5x + sin 3x
Im-----
)(->0 X
J
' arcsin x
c) Im---
H' x
, l-cos2x
c) llln
X-40 xsin x
c) lim(rctg2x)
\'--+0
c) lim I-cos] x
,-->0 xsin xcosx
I
' coSX-COS5 x
1m ,
)(-}o X
6.173.a)
I
. sinx -sin a
6.174.a) 1m
6.175.a)
6.176.a)
6.177.a)
.•-} a x-a
I
. sin3x
1m

lim sin 3x
Ho,Jx+2-fi

x--+O xsinx
sin xcosx - ff0
6.J78.a) lim-----
X'--){) Xl sinx
sin
2
x
6.179.a) lim
)(->0 +xsinx-cosx
6. J 80.a)
. I-cosx
hm--··-----
-I)
I,
·m :--.!2
6.181.3) .
--I ;::0 -+ I
( )
1tX
6.182*.) lim x -I fg-
X----1- 1 2
. ( n) sm x-
3
6.183.*a) lim
I-2eosx
3
x-sinx
6.184.*a) lim ........ _-
;r--+", 1-5x
6.185. *3)
,. sinx
11m --2-
X----1-T< X
1- 1(2
6.186,*a) lim sinx-cosx
x--+:: 1t -4x
6. J 87.*a)
4
Ijm( x -'::"Itgx
2;
,
b) lim arctg8x
X-0-0 4x
I
, cos2x-cos2a
b) 1m
x--}a _ x-a
sm-··
2
b) lim sin4x
X--+()3-J2x+9
c) I
' < sin4x
Iffi---

2 2
) 1
. tg x - tg a
c 1m
X-HI tg(x-a)
I
. cosh
c) 1m .
x.,,>::' x(tgx -l}
"
. sin(x+h)-sin(x-h)
b) hm
b) 1
· sin(l- x)
Iffi---
x-,) ';-;;-1
b) 1
· x+1
Im---
x--+-I IT

2
, x
2
_4
b) hm---
X----1-2 1t
cos_ox
4
x
cos--'
b)
x--+n; X --1t
h-+O h
1 + xsinx - cos2x
b) lim . ,
x--+O SIn x
(
a-ox TIX 1
b) lim sin-
x-.a 2 2a,
fx+i6-4
b) lim
:<--+0 sin5x
c) limx+arcsinx
,-.-. () x + 2tgx
c) lim cos;>; + ctgx
11: - 2x
,
c) lim sin3x
X-Ht sin 2x
. n(x+l)
c) hm cos
x---)--l V-;+l
• 2
b) \
. sm-x-smu R ,,0
1m 2 2 ' a E " -
X---+Ct: x-(x
b) lim cosx
x...,::,1t --2x
,
_ tgnx
b) Iun .--

oj
. I' co52x
Im--
);___ -4x
,
83
x
2
+4
6.234.a) f(x) = -o-
x" -4
b)
3
f(x)=-
cosx
6.235. Funkcija f(x) zadanaje na slijedeci naCin:
1
°·
x,
f(x) = ,
-x- +4x-2,
4-x,
Da lije ova funkcija neprekidna?
za x < 0,
za
za 1:::;; x < 3,
za x.:2: 3.
6.236. Dokazali da za x = 4 funkcUa f(x) = ima prekid.
x-4
6
"37 D I . d 6' k" f( x' - 36 . k'd
,L , 0 "azatl a za x = fun 'CIJa , x) = -- 1ma pre I .
x-6
Dokazati daje data funkcija neprekidna u datoj tacki:
6.238.a) y = x', za x = 0 b) f(x)·= sin" u tacki "-
3
6.239.a) y = 2' u tacki F3. b)
3x tTl
J' = I + Xl U ac '1 x= .
6.240.a) f(x) = x'o2x+ I u tacki x = I. b) f(x)= l+cos2x utackix="-.
cosx 4
t
(2X--1, x:S;1 v
lex) = u tacki x=]
1, x> 1
6.24 I. a) f()
x' - 4 "k' 2
'x
x·- 2
b)
Dokazati daje data funkcija neprekidna u rna kojoj tacki iz domene:
6.242.a) f(x) = c, C E R b) [(x) = x c) [(x) = sinx
6.243.a) y=3x-5 b) y=2x+ I c) y=x'-5
6.244 .• ) f(x) = cosx b) fIx) = In" c) f(x) = e'
6.245.a) y = x
2
. 2x b) y= cos2x c)
6.246.a) y = logx b)
x
c)
2X2 -3
y=-- y=--'
x+5 x
2
+4
Dodefinisati datu funkciju u datoj tacki, taka da se dobijc neprekidna funkcija:
6.247.a) b)
x-3 x+l
sinx
6.248.a) f(x) = ---;-, x = O. b) f(x) 4x ,x = O.
x-3
6.249.a) ,x=3. b) f(x) x=O.
v x"' -1-2 sin2x
88
7. DIFERENCIJALNI RACUN
Tablica izvooa elementarnih funkcija.
U svim tackama, U kojima su odgovarajuce funkcije definisane vaii:
c' = 0 ,( c - konstanta);
(x" >' =a x
u
'
1
, (0: E R);
(aX)' =axlna, (a>O,a-:f::-l);
(eX)' = c'
-- (a>O,a*l)
xIna'
,
(slax) cosx:
,
(cosx) =-sinx;
, !
(tgx)
cos
2
X
, 1
(clgx) =--.--;
sm
2
x
, I
(lnx) =-;
x
,
(arcsin x)
,
(arccos x)
,
(arelg x) - .
-1+x
2
>
, 1
(arcclgx) =---..
. '! + x'
7.1. Srednja promjena fnnkcije. Srednja i trenutna brzina
I
I
Za funkciju y =: f(x), odnos prirastaja Ay funkcije i prirastaja argumenta.6.x ( fly I naziva
l&)
se srednja promjena funkcije.
Neka se tacka krece po zakonu s =- set). Tada se srcdnja brzina tacke u imervalu od tl do t2
nalazi po formuIi:
I
v" s(I,)-s(t,)
t2 -t
l
I Trenutna brzina tacke u trenutku to> nalazi se po formuli:
I
. .' 8(I,)-S(lI)
v(t
o
) = 11m vsr::::' hm .
I _ _ /--)-10 ir--)-/I 12
89
7,1. Odrediti srednju prornjenu funkcije y = 3x
2
-5 pri prorujeni argurnenta x od
XI= 2 do X2= 2,5.
7.2, Odrediti srednju prornjenu funkcije y = 2x
2
+5x pri promjeni argumenta x
od X, 3 do x, 4.
7.3, Odrediti srednju promjenu funkcije y = sinx pri promjeni argumenta x od
Jt Jt
XI =- do x
2
=-.
6 2
7.4. Odrediti brzinu promjene date funkcije u datoj tack;:
2
a) b)
x
7.5. Tacka se krece po zakonu set) t' + 21:'-10 (tje u sekundama. a s u
rnetrima). Odrediti srednju brzinu tacke za vrijeme 2:£ t 4.
7.6. Tijelo so krece po zakonu set) 2t
3
- 31'+ 5. Odrediti srednju brzinu u
inteTvalu 0 s: t ::;: 3 i trenutnu brzinn u trenutku t = to,
7.7. Odrcditi srednju brzinu kretanja tacke koja se krecc po zakonu
set) = 1
2
_31 u vrcmcnskom razmaku od tJ = 1 do t2 = 4.
8.2. f'rvi izvod (prva derivacija) fllnkcije. Opel metod
odredivanja izvoda (derivadje)
'-1 DCfinkija--prvog izvoda (derivacije): Za funkciju y = fex) definlsc se prvi izvod iii prva
derivacija y' = rex) na slijedeCi naCin:
I y'O" lim lIy lim f(x+ffi)- f(x).
L 8."-+0 & .<\;;"-l-O ill:
Po dcfiniciji, odrcditi prv) izvod (derivaciju) date funkcije:
7.8.a) }' =)( b) y=2x+5 c) y=3x-l
7.9.a) y= to) +3 c) -5
'7.10.a) y= +3x
y 6 - lx'
y=x]+2
)' = x'
, orA"
\7.14.a) y=!c
x

7.16.a) sin x
7.17.8) y cos x
90
b)
b)
b)
b)
b)
b)
b)
b)
y=x2-2x
y = -.Ix' + 3x + J I
}' = x" +X2 +x
y=x
5
a

x
y=£-3
y = 2 sinx
y= cos3x
c) +4x + 6
c)
3 '
y=-x" -8x-J6
0
"
c) y = x
3
- 3x
2
+ 2x + 1
c) y = x" , 11 prirodan broj.
0)
-5
y=
c) y=J2x-5
c) y = 3sin2x
c) y= a cos2x.
7.3. Osnovna pravila za izvode. (Pravila deriviranja)
Za izvode vrijede slijedeca pravila:
C' "'" 0 (lzvod rna koje konstante jednak je nulL)
Xl = 1 . ( Izvod argurnentajednakjejedinici.)
(Xli)' = nx
ll
-
1
, nER.
Ako Sli fig diferencijabilne funkcije u tacki x i C-konstanta, tada yazi:
(f(x) ± g(x)/ = ['(x) ± g'(x);
(l(x)· g(x»' {'(x)· g(x) + [(x)· g'(x);
(l(x) \ ['(x) g(x)- f(x) :i(x)
19(x) ; [g(x)]' •
(g(x)" 0);
Date su dvije neprekidne funkcije y = u(x) i Y = vex). Koristeci definkiju
izvoda (derivacUc)" odrcditi izvod (dcrivacUu) 51ijedecih funkcija:
7.18.a) y=u+v b) c)
7.19,3)
7.20,")
u
b) y=-
v
c) y=u
ll
, nEZ
Koristeci, u prcthodnim z.adacima dokazana, pravila deriviranja, odred1ti
prv! izvod datih flll1kcija:
b) y= llx+17 0)
y = 6x_x
2
7.22.:if fCx) = - t2x2 + 23 b)
c) y = _8x
6
-I- 12x
3
+200]
y=4x
3
+44
2
7.24:3)
7.25':cca)
'Z.26:hr-
727.a)
7.28.a)
729.a)
I
Y= + -4x' -98
7 3
y = 5x-
4
_3x-
6
+ TR
FE b)

y=6';jx' 0)
y = 3ax!1+1 + 5bx
3
-
n
y=E + ); +O,lx
iO
,

b)
b)
y=3E+5x
V
y= x --Jx
b)
b)
b)
, , ,
- 1 --
y=4x
2
+6x -8x;:
c) FV
c) y 5 ''17 + 77V645
2 ,,+1 3 11-1
y=--x +-'X
n+l n-j
y =3Vt
lfi
y (x
2
-3x+8)(x'+4x
2
-6)
91
>./
y = (2x' _3)(2x
3
-I) b) Y=( 2X3 +rx) -17) <1,,;>O,a)
",.4("'-
...••
1
b)
I
x'
7,31:a) Y=-
V=-- c)
y= x+i
x
' x'

x+5
b)
2x+t
c)
x
2
+1
Y=---
x-I 3x-5 x
2
-3
Odrediti vrijednost prvog izvoda date funkcUe u datoj tacki:
7.33.a) y=3x
2
+S
7.34.a) y = X4 - 4x' -x. x = 0;
7.3S.a) I(x) 3x(x
5
,-llx' + 88), x =1
b) y=-5x]+2x-5, x=-1.
b) y 2x' -2x' + 66, x =1.
b) (Xl=V;' x,eS.
7.4. Izvod (derivadja) slozene funkdje
i Ako lC' y = f(x) diferencijabilna u tacki x, a [unkclja z = g(y) diferencijabilna LL tacki I
I
I I
difercncijabilna u tacki x i ,vrijcdi: 1
I (gon tj. z>z>y', J
Odrediti izvod (derivaciju) datih slozenih funkcija:
7.36.a) b) y=(x' _7)5 c) y=(3x' +5x-19)'
7.37.a) b) cJ
7.38.a) y=;j(2+3x)'
7.39.a) y = (x-
7.40.a) v = fh _ 1_
, ,j3x
7.41.a)
92
2x-l
y=--

b) y_-_I __ - 0) y=)3,,4x'
'-(I_x')4
b) y=(x+I)'./2x-1
b)
b)
7.5. Izvod (derivacija) iogaritamske funkcije '
Qog" x) (a> O,a;< I);
, I
(lnx) =-;
_ xIna
x
Odrediti derivaciju (izvod) datih funkcija:
7.42 ,a) y =!ogax, a>O,a * 1, b) y=lnx,
7.43.a) y = In (5x) b) y = In (x-3) c) Y = xln3x
7.44.a) y=ln(3x-IS) b) y = In (4x'-3x-ll) c) y = log(X2_2x+3)
7.4S.a) y:= Inx
4
b) y=(lnx)4 0) y=ln(lnx)
7.46.a) y = ,fIn x b) y=12+ln2 x
cJ
x+l
y=ln-
x ._, 1
7.47.a) y=In
2
x
2
b) y = In (3 + Inx) c) y =x
2
1nx-2x
7.48.a) y iog,(x' -x) b) y = IOg( x + rx) 0) y=log(2+3x')
7.49.a) y=.xlogx bJ
I-Inx
y=--;
I + lux
c)
t+
3X2
y=Iog -",
i -- 3x
7.50.a) y = In( x ,. Ji+ x' ) 0)
(3 j,-,
y=in +-V X 6 _a
6
)
7.6. lzvod (derivacija) eksponencijalne funkcije
Odrediti izvod (derivaciju) date funkcije:
7.S1.a) y =- aX, a > 0, a*- 1 , b)
y:= eX
c)
y:::: e
2
1'
7.52.a) y =- e-
x
b)
y:::: e
h
+
5
cJ
y = e-
2X
+
11
7.53.a)
Fk b)
y = ..r;:;+4
c)
y=10
2
1'+3
7.S4.a)
e'- +e-
X
b)
e:" _e--
X
cJ
e-" -e--'
Y=-- Y=--
2 2
e'" +e--
x
7.S5.a)
y = e (2x'-IY
b) y=(e
5X
-
1
1)3
c)
e
h
+
y=----
2
7.56.a)
y = a
6
:<+4
b)
y:::: 12&X
2
-1\
cJ
y = 44
J
--J;-
7.57 .• ) y log, 5 b) y = iog
x
10 cJ y:::: logNl 7
7.S8.a)
I 2 +e
x
b) y In(xe-
X
+ e-
X
)
e"
y:::=n--
cJ y=in-,-
2-e-" x- + 1
7.S9.a) y=e-"(x' +6x+6) b) y:=exlnx c) y:::: aYe"
93
7.7. Izvod (derivacija) trigonometrijskih funkcija
• 1 , 1
(elgx) -,-.
sm x

(tgx)
cos x
----'-
(co.sx).'

Odrcditi izvod (derivaciju)
7.60.a) y =. tg x
4·4rI·:a)
y = x - SII1X
7.(>2.a)
,
Y = x"COSx
2cosx
763a) )1=
7.64 .• ( y = e"'tp::
765:;\) y'::;;;: eX Sill X
y = sin3x
7.67.a) y=sin
2
x
7.68.a) y:;::: 55in
3
2x
7.69.a) y = sin x + 3 cos x
7.70_a) y = 3tgx - 2ctg x
7.71.a)

7.72.a) y = xsin 3x +cos 3x
7.73.3) y= tgIn x
7.74. *aJ V = Jcos-.Jx
7.76*.a) y:::::x
2
1nxcosx
7.77.a) Y = 2'"''
94
b)
datih funkcija:
b) y = ctg x 0) y = tg2x
br v = x + sinx
cJ

bJ Y = x
3
ctgx ,,)
y == xl. _ COSX
.
l-cosx
l'f
cos x
Y=---
l-sinx 1 +51n x
y =
cJ
1- cosx

1 + cosx
Ili
• X·
y=e' +e smx oj y=xe
x
+sinx
b) y = cos5x c) y tg7x
b) c) y = ;g6x
b) y=4sin
3
x 0)
1 g x
v=-cos
. 8 2
b) y = x - sin x cos x
b) y 2x - 4sin3x
b)
clg( 4x + I)
c) y=tg'x-3x y=-'------
8
b)
. , ,
Y=S111 x-cos x c)
::,;;;;;;-
Y = sin 3x
b) y=lntg3x c) y:;::: In cos 4x
1 } (3 2 -)
y=-cos- x _ cos x-)
15
cJ
x--l
y =
x+l
b)
sin x . 1 + sin x
b)
b)
Y=---l··m
cos
2
x cosx
y:::.: xeX(sin x - cosx) + eX cosx'
y:= 3
1gr
-
1
7.8. Izvod (derivacija) inverzne funkcije. lzvod funkcija
koje su inverzne trigoDometrijskim funkcijam
a
I Neka su funkcije f: A --7 B i I-
L
: B 4 A, (A,B c R) uzajamno inverzne'i neprekidne
u tacki Xo E A , odnosno Yo = I( xo) E B . Ako je funkcija f diferencijabilna u
I Xo i /'(x
o
) c;t 0, tadaje i funkcija r' diferencijabilna u tacki Yo i va;:i:
._1 ' J
(f ) (Yo) = -;::;---( )' ,
__________ ________________ ________________ ------J
(arcsin x)
1 I .
xl<1)
,]1- x'
(arccosx)' (lxl<l)
vI-x
2
1
1 +X2
, -J
(arccig x) -
- 1 +X2
(arctg x)'
Odrediti izvod (derivaciju) date funkcije U ohlastima u kqjima su definisanc:
7.78.a) y=arcsmx b) y=arccosx
7.79.3) y = arc tg x b) y = arcctg x
7.80.a) y = arc sin3x b) y = arccos5x
7.81.3) y = arc sin6x' b) y = arccos(x-2)'
7.82.a) y = arctg5x
2
7.83.a) y = arcctg3x
3
7.84.a)
x
y;;:;:; arcsin-
b
7,85,")
x
v=arcfg-
. b
7.86.a) y = x - arctgx
7.87*a) y = x sinx arctgx
7.SS.a) y = arc sin(3x)
b)
2x
y= aretg]
b)
4
b) y = arcsin3ax c) y = arccos(l-2x)
b)
i+x
/ y=arctg--
l-x
c) y=arctg
2x
x
b) y=xarecos- cJ
3
b) c)
b) x:?:O c)

arcsmx
x arcsin x
y --
e'
95
7.9. Logaritamski izvod (derivacija) funkcije
Akoje funkcijay f( x ) pozitivna i diterencijabilna u tacki x, tada je i
slo zena funkcija
z in f(x) diferencijabiina u toj tacki x, pri cemu je
7.89.a)
7.90.a)
[lnf(x»), = [,(x) .
f(x)
Odrediti izvod date funkeije:
y"",x" b)
y =
y = (sin x)'gX
bJ y = x
afCS
"'"
eJ y=(x + 1)'"
c)
Y = xlnx
7.111. Mjesoviti zadad 0 izvodll (derivaciji) funkcija
Odrediti prvi izvod slijed(:,,¢ih funkcija:
7.91.a) y=(3-2x)5 b) y=(4-·2x-x
3
)'
7.92.a) b)
7.93.a) f(x)=£- J2;-+!
7.94.a) f(x) = (x' - 6x + 7)3
7.95.a) y = (x' + 6).j x' - 3
7.96.a)
7.97.a)
7.98.a)
7.99.a)
7.100.a)
7.1 0 La)
7.102.a)
96
y=3·S
2X
+3e
4x
y=lgln£
x[ 2x • x
y=e +arcsme
I
Y = arcctgx--
x
y:::;: arctg

x
E-
b)
. 2
f(x)= --
2x2 + 1
b) f(x)=(x' _3)-4
b) y=w +1)'
b)
(a+x)" e)
y:::::: 2
x
"-2!ux
Y= --
a-x
b) Y = In'(2x+3)
c) y=lnx·e
2x
_2e"
b) y = InctgV:Z;; c) y = cosln
2
3x
b) y = x] arccos x -Jl-xl
b)
r-:--:;- 4 . Fx
+ arcstn-
2
b) y=arctgl-X
I+x
( J
7.103.a) y = 1- e,;n'3" cos
2
3x b)
smx
Y= l+cosx
7.104.a) y = In( sin rx). tgj'; - j'; b)
I .Jl+x'-1
Y= n
.JI+x' +1
7.105.a)
sinx
b)
x I}
y = arcsin __ y=intg-+cosx+-cos x
.Jl+sin
2
x
2 3
7.106.a) y=ln
N+2x
b)
arctgx x
x+1

x ,,1 -+ Xl
7.107.a) f(x) = In(e" + I) + 2arctge
3
, b)
14 1 21_2
y=-lg x+-tg x+-sm 3x
423
7.108.a) f(x) =sin (cos
2
(tgJx» b) y=VI+x.,r;:;3
Odrediti lzvod date funkcijc II datoj tack;:
7.109.a) f(x)=4x+3,f'(3)=? b) f(x)=x
2
-x, f'(0)='1
7.110.a) f(x)=x'-ll,f'j-I)=? b) f(x)=x
3
+8x,./'(-2)=?
7.ll1.a) I(x)=4x
2
-3x+78, /,(-1)=7 b) f(x)=sin2x,
7.1 12.a) /,(0)='1
x+1
b)
f( ) , 2 - x ro(o 3
x =cus --, J ,.:..-n)=?
3
7.113.a)
f(x)=(x
2
-2).r;'+I, l'(J3)=? b) fIx)
x
/'(f3) =?
1-Jx2+i"'
7.114.a) fIx) = e" Inx', /,(1) = 7 b) fex)=..r;;ln
2
x. /'(1)=7
7.115.a) f(x) = (x + IJlrclge,h. /'(0) = 7 b)
I( ) . x-I
x =arCSIn--, .f'(5)=?
x
Rijesiti jednacinu f'(K) = 0 ako je dato:
7.116.a) f(x)=x
3
+3x
2
+3x+30 b) [(x) = x
3
_6)(2+ 12x, 15
7.117.a) f(x)=12x
3
+18x',7x+3 b) [(x)=2x
3
+x
2
,8x+7
7.118.a) f(x) = 1'; (x-2)
7 119 ) f()
1., .
- .a x x-stnx-lO
2
b) f(x)=3x-x'
x+2
b) f(x)=cosx-2sin'x+5
7.120.a) f(x)=3cosx+4sinx-3x
b) f(x)=J2(sinx-.cosx)·-sin
2
x-x
97
7.11. Izvod (derivacija) impiicitno zadane funkcije
F(x, y}:= 'O'i?dreduJe funkpiju y - y(x). Prvi na ovaJ naCitl,zadane funk,cije,
otire'duje se-tako 'StOBe deriviraju obje stninejednacine i tako se dobije novajednacina s
rtepoznatom y', Ii ave jedna,cine odredi se y'.
Odrediti prvi izvod (y\J implicitno zadanih
7.121.a) 2x+3y+7=O b) 5x-12v+14=O
7.122.a) y2= lOx b) y'-6x':O
7.123.a) ,,2+/=25 b) x
2
+4/=8
7.124.a) x
2
_4/= 16 b) 4y'-5x=O
7.125.a) ,,'+xy+4y'= 16 b) +e
Y
+xy=O
Xl -y+2xy=O 7.126.a) Xl +y'-8xy=O b)
7.127.a) c'lJ'+! _x
3
-l:::::o
7.128.*a) x
y
' +y'lnx-4=O
7.129.* X4 _6x
2
/ +9y4 -5x' + 15y' -20 = 0
7.130.* x
2
siny + / cos x - 3x- 2y + 16 = 0
7.J31.*a) xY_yX =0
v' 2
b)
a
2
b
2
b) x siny + y sinx = 0
7.132. Odrediti y' za x = % izjednaCine x'siny - easy + cos2y = O.
7.12. L'Hospital '-ovo pravilo za odredivanje vrijednosti
izraza oblika ro i Q (kao i roo, I",'" ..-w)
w 0
Ako jelirn (x) = lim g(x) = 0 i ako postoji lim rex) . tada vrijedi:
x->" " x,-"a x_.a g'(x) .
lim f(x) = lim F(.t).
Ha g(x) l'-to g!(x)
Ak
. l' f() l' .) . k .. l' f'(x) '. .. d'
, oJc 1m. x = tmg(x =00 1a opOStOjl Im-' -.-,taaavrl]e 1:
x-to x----'>a g!{X)
I lim l(x) = lim rex) .
x';''''g(x) Xc-h' g!(x)
6* Guillaume Franyois Antoine de i'HospitaJ (1661 -1704.) francuski matematicar
98
Koristeei L'HospitaJ-ovo pravilo, odrediti granicne vrijednosti:
7.133.a) lim
5x
4

b)
r eX_e-l'
c)
r sin 6x
Im--- 1m --
HO
-x In(x+ I) HO
x
7.134.a) lim
x
3
+lnx-1
b) lim
Inx
c)
r lox
1m -
,,--)- I
-e x->01+3Iosinx "4«> X4
7.135.a)
l' 'IT - 2arctgx
b)
. In(x-·I)
c)
. eX-l
1m hm--- hm--
occ if;;:-1
H' ctgnx Y-> 0 sin 2x
7. 136.a)
l' I-cos3x
b) lim
I-cosx
c)
I' x-sinx
Irn---- 101----
:Hoi-cos5x
HO X .... 0 Xl
7.137.a)
r e"
b)
x'
r x«
Im- lim-
e) Im----
X4 x-"'''' el"
x"""x+e"
7.138.a) lim(n -x)lg= b) lirnxlnx e) lim Xl lnx
x--tn 2 x.... 0 HO
7. 139.a) lim (sin x) x b)
lim (tgX)3COSX
e) limx"
HO
,
x-,O
x-+ --
,
lim (n: "_ 2x) cosx

,
7.140.a) b)
cJ
lim x
J
-
x
,
->"-+0 H'
H-
2
f· 1 '-
7.141.a)
hmll- - --.--)
b)
, .... 0 x e-1
lim(-I-- i
_HO xsin x x
2
)
c) jim ---'-
'I 1)
H!lX-l lnx
7.142.a) lim (ctgx . arcsin x) b) lim(l-e
2X
)clgx c) lim(xctgnx)
x-+o x-+ 0 X-}Q
,
7.143.a) lim(3X+ 2'
r
b)
( 5\'
lim(tg2x)Sill2x
lim 1+-) e)
H_
X X---40
7.13. Izvod (derivacija) viseg reda
L
I Definicija izvoda viSeg reda: rex) = (f'/ (x);
f"'"')(x) = (/"l) , (x) , (n E N).
.----'------'----
Odrediti drugi izvod date funkcije:
7.144.a)
. 3
},"".Y -8Rx-444 b) y:= 2x
5
+llxl -2000
7.145.a)
I ,
b)
2 l ,
y=--x +335x+2000 y=-x -7x +667
4 5
7.146.a) y= sm x b) y = cos x
7.147.3)
. 3
y=sm"x b) y=ln
2
x
7.148.a) y = cos2x 0) y=3e
h
7. 149.a)
x-I
b)
x
y=-- Y=--
x+ 1 x
2
-4
99
7.150.a) y J:. x'(2Inx -3) b)
1 " 2 3
y=---xStn..)x--cos X
4 9 27
Odrediti treci izvod date funkcije:
7, ISLa)
b) y=_x
G
+5x
2
7.l52.a; y = sin2x b) y cos5x
7.153.a) y = e
2X
b) y = In(x+ I)
1
b) 7.154.a) y=_!n
2
x y =
2
Odrcditi n-ti izvod date funkcije:
7.155.a) y = cosX b)
y= aX
7.! 56.a) ,v = 5" + b) y =e
kr
7.14. Difen.mdjal flllikcije. Geometrijsko znacelije
y
il\
1 by ... ...........................c;A'C............ 9
Dikrencijal funkcijey = f(x):
dy=y'dx.
:_dy

dx'
o x x+.6.x
I Geometrijski, dilerencijal funkcije y = rex) u tacki x je dy CB, a prirastaj je Ily =' CD. I
I Vrljedi: Ily oy .
Odrcditi diferencijai date funkcije
7.157.a)
,
b) y = sinx 0) y=2x.-+7 y = cosx
7.158.a) y = 15x
5
b) y=a,x;3 c) y =,r;
7.1S9.a) y = cos2x b) Y = tg'x c) y::::: e
5x
7.160.a) y = e
2x
b)
)x-I
oj y = In(2x·5) y=a
7.161.a) y = (3x.2), b) y = (6x + J)4 0) Y = (5_6x)3
7.162.a) y=(x
2
-2x+5)' b) y=Jx
2
+5 c) y::":; In(sinx)
7.163.a) 2x-3y+ 1;=0 b) x
2
+2;/ = 8 cJ
x
2
_6y2= 12
7.164.a) y = arctgx b) y = arcsinx c) y = arccosx
7.165.a)
2x
b)
x+3
c)
x
2
-1
y=-- Y=--
x-I 2x - 5 x
100
7.166.a) y = sin 5x
3
b)
1+cos2x
c) y
sin2x
7.167.a)
1
b) y=x(lnx-3) oj y =arctge
h
"
10 x+5
7.168. Za funkciju y x' odrediti dy i i\y U opcem siuc'\iu, a zatim odrediti
njihove vrijcdnosti pri prornjeni vrijednosti varijable x od 2 do 1,9K
7.169. Za funkciju y = x
3
- 4x
2
+ 60 odrediti dy, a zatim izracunati pribliznu
vrijednost 6.y pri promjeni vrijednosti varijable x od 3 do 3,01.
Odrediti pribliznu vrijednost dale fimkcijc ako je:
7.170.a) y=x'-x, b) y=x
3
_x'_I,
7.17La) tg46° b) .J5r5
7. J 72.a) arcsinO,51 b) arooosO,98
za x= 1,02.
c) Vi5,8
0) arctg 1 ,03
7.15. Geometrijsko znacenje pl'vog izvoda. Tangellta i
nOl'maia na grafik ftmkcije. Primjena prvog izvoda !R
geornetriji i fizici
r JednaCina tangente na krivu y - [(x) u tacki M(Xo, Yo) ima oblik;
I Y - f'(xo)(x-xu).
I
JednaCina normale na krivu y = [(x) u tacki M(xo, Yo) ima obUk:
__ l_{x-x) f'.(Xo) * 0.
I __ _ __ -- J f'(xrJ \: 1) _'
I ... Ilko je s set) zakon puta, tada je yet) s'(t) b.rzina tijela, a s"(Q,
ubrzanje. ,
7.173. Napisati jednacinu tangente na grafik funkcije f(x) = x
2
- 4 u tack! s
apscisom x = 3.
7.174. Napisatijednacinu tangente i nonnale- na grafik funkcije f(x) = x
2
+5x+3 u
tacki s apscisom x = -2.
7.175. U kojoj tacki grafika funkcije -2x ima tangentu paralelnu s x-osom?
7.176. Odrediti ugao nagiba tangentc na grafik funkcije f(x) = x
2
-2x+5 u tacki s
apscisom x= 1.
7.177> U kojoj iacki tangenta l1a parabolu f(x) = x
2
-4x+3 s x-osom gradi ugao
od 45'?
7.178. Odrediti jednacine tangenata na krivu y = x
3
- 4x povucenih u tackama
njenog presjeka s x-osom
101
7.179. Odrediti tacku na grafiku funkcije y=lnx u kojoj je tangenta paralelna s
pravom y = x- \.
7.180. Pod kojim uglovima date krive presijecaju X-asU:
a) y = sin x na mjestima Xu :::: 0 i Xl =1t
• 1[
b) Y = cosx na lTIJestu x =-'.
2
J.IS\' Odrediti jednacinu Gednadzbu) tangente na krivu y = 2x' + x - 5 u
tacki s apscisom x=2.
7.182. Odreditijednacine tangenata na datu krivu (krivulju):
y = x
3
+ x
2
u tackama Xl:::: -1 i X
z
= O.
7.183. Odrediti jednaCine tangente i normale krive y = e' u presjecnoj tacki
s y-OSOtn.
7.184. Date su timkeije y = x' i y = 2x + 4. Odrediti jednacine tangenata
na grafike datih funkcija u njihovaj presjecnoj tacki i ugao izmedu njih.
,
7.185. Date su funkcijc y = .j2; i y = . Odrediti jednacine tangenata na
2
grafike datih funkcija u njihovim presjecnim tackama.
k
. x+5 ..
7.186. Pod kojim uglom (kutom) nva y x-2 preslJeca:
a) x-osu . b)
7.187. Pod kojim uglom (kutom) se sljeku parabolay=fx i
c) pravu y = x+5
I
hiperbola y = ?
x
7.188. U tacki M( -2, y>O) elipse x' + 4y2 - 8 = 0 odrediti jednacinu tangente i
normaie.
7.189. Na kruzniei x' +y' = 25 odrediti tacke u kojima su tangente paralelne s
pravom 3x + 4y - 4 = O.
7.190. Odrediti jednacinu tangente na grafik funkeije y = x' + x' c.ij i jo
koeficijent pravea k=8.
7,]91. Pod kojirn uglom se sijeku linije odredencjednaCinama
x
2
+y =25 i x
2
_;? =77
7.192. Odrediti ugao izmedu par;bola y = & - x
2
i y = Xl
7. J 93. Odrediti ugao izmedu krivih x
2
+ l = 5 i y2 = 4x,
7.194. Odrediti jednacinu tangente j normaJe paraboie l = 2px u ta6ki
T(xl, y,).
7,195. Odrediti jednacinu tangente i nonnale na krivu odredenu jednacinom
x'+2xy'+3y' =6 u tackiM(I,-I).
. x? v
2
7.196. Odrediti jednacinu tangente i normale na h'perbolu 9 - 'g = I u tacki
M(-9, y<O).
7.197. Dokazati dajednacina tangente u tacki T(Xt, y,) elipse
102
ima oblik x,x + y,y = 1
a
2
b
2

7.198. Tacka se krece pravolinijski po zakonu set) = 4t'+ t'-3 (s- put u metrima,
t-vrijeme u sekundama). Odrediti brzinu i ubrzanje tacke u momentu t = 4.
7.199. Tacka se krece pravolinijski po zakonu set) = lOr' +41' + 51.
Odrediti i ubrzanje tacke nakon dvije sekunde.
7 200 T
·· I kr' l' .. k' (4 8 15
. . IJe 0 se ece pravo mIJS 'I po zakonu set) = ___ [3 +- _[2.
4 3 2
Odrediti vrijeme nakon kojegje brzina tijelajednaka nuli.
,
7.201. Tijelo kojeje baceno vertikalno uvis krece se po zakonu set) = Yo! _
2
gdje je va pocetna brzina, a g ubrzanje Zemljine teze.
Odrediti brzinu tijeJa u trenutku t, a zatirn izracunati visinu na koju se
podiglo tijelo od pocetka penjanja, ako je Vo= 90 m/s.
7.202. Tijelo se krece pravolini.iski po zakonu set) = 3t' - 18t' + 11. Poslije
koliko vremenaje ubrzanje tijelajednako nuli?
7.203. Brzina v ta6ke koja se krece pravolinijski dataje izrazom vet) = e+5t-2.
Odrediti ubrzanje tacke 1.1 momentu t = 3 s.
7.204. Tijdo se krece po x-osi po zakonu x(t) = 1. + e. Kojom brzinol11 se OVO tijelo
udaljava od tacke A(O, I) u Irenulku 1=_1 ?
2
7.205. Rastojanje tijela koje se krece po x-osi, od tacke A( mijcnja se po
zakonu s(l) = t + 2. Odrediti brzinu li.iela za t=1.
7.206. Tijelo mase 20 kg krece se pravolinijski po zakonn set) = 3t'+t+4. Odrediti
kinelickn energiju tijela (mv'l2) nakon 5 sekundi od pocetka kretanja.
7.207. Obim pravouglog trapeza je 4( 1 +.J2), a astr; ugao 45°. Odrediti visinu
trapeza tako da njegova povrsina bude najveca.
7.208. Dijagonale konveksnog cetverougla se pod pravim uglom i imaju
sumu duzina jednaku 10. Odrediti maksimalnu povrsinu ovog cetverougla.
103
7.16. Ispitivanje funkcija primjenom izvoda
7.16.1. Odreilivanje intervala monotonostifunkcije
Postupak rjesavanja svih zadataka ovog tipa je slijedeci:
1) Odrediti definiciono podrucje (domenu) date funkcije
7
2) Odrediti prvi izvod date funkcije, a zatim odrediti tacke U kojimaje prvi izvod I
jednak nuli. I
3) Tacke u kojimaje prvi izvod nula, domenu funkcije Sli podijelile u intervale. I
Potrebno je odrediti znak prvog izvoda u svakom od tih intervala.
4) U ouim intervalima u kojimaje y' > 0 funkcijaje rastuca, a u intervalima u
kojimaje y' < 0, funkcijaje opadaju6a.
Odrediti intervale monotonosti datih funkcija:
72090a) 11 b) 16x-45
702100") y - -,,' + 20x-IS b) y 30x'· 45x +22
7.211.a) y=x4+4x-56 b) y=2x
3
-15x
2
+36x+91
721208)
1
x
3
+5x
2
- 88 b) Y"" 3x<4 + 8x
3
- I2x + 45 -
3
70213oa)
Y =
b)
V 0 2
y= x
J
+3x -4
72140a)
2
b) y=4X2 -,2!nx
x
72150a)
xJ2
b) y = cos2x-x
o 2
702160a)
-,'
b) Y
7.217.a)
" '1
)
b) y In(x2 - 3x + 5)
7.218.a)
Xl + 1
b)
x
2
-16
y=---
. x
2
-4 x
702190a)
y cos(
b) y=SI11X-COSX-X
7* Domenu funkcije treba odrediti na pocetku ma kakvog ispitivanja !unkcijc
104
7.16.2. Odreilivanje ekstrema funkcije
Definicija: Za funkciju y = f(x) definisanu u intervalu [a, b], kazemo da u tacki Xo ima
maksimum (minimum) ako vrijedi:
ftx)::; f(xo), za svako x iz intervala [a, b], odnosno,
([(x);,c f(xo), za svako x iz intervala [a, b]).
Navedena se odnosi na apsolutni maksimum, odnosno minimum funkcije u
intervalu [a, b]. Ako prethodnu definiciju ogranicimo na okolinu tacke Xc iz intervala [a, b J,
tada kazerno da se radi 0 relativnom maksirnllmu, odnosno relativnom minimumu.
Ekstreme (minimum i maksimum) li.mkcije y=f(x), pomocll izvoda odi-edujemo na slijedeCi
nacin:
i) Odredimo tackc u kojimaje prvi izvodjednak nuli (rijesimo jednaCinu f'(x) = 0).
2) Za svaku lacleu U kojoj je prvi izvod nula (stacionama tacka) ispitamo: da Ii pri
"prolazu" kroz tacku pry! izvod mijenja znak ili ne mijenja. U prvom slucaju lJ toj iacld
funkcija y=irx) ima ekstremnu vrUednost, au dmgom slucaju u toj tacki nije ekstremna
vrijednost tunkcije.
Ako pri prolasku kroz stacionarnu tackll prvi izvod mijenja znak i prelazi iz
pozitivnog u negativni, tada ftmkcija II toj tacki dostize maksimul11, u prolivnolll I
slucaju funkcija u toj tacki ima minimum. I
Napomena: U lJ tackama u kojimaje prYi izvod fbnkcijejednak null f'(xo}%'O, ekstrem.i Be I
mogu ispitati i pomocu drugog izvoda oa slijedeCi nacin:
aka je f"(xo) < 0, onda funkcija y=flx) za X=Xo ima maksinrum, I
ako je f'(xo) > 0, onda funkcija y=f(x) za X=Xo hna minimum. I
2) Ako funkcija nema (prvi) izvocl u nekoj tack!, potrebno je ispitati znak prvog I'
izvoda u lijeyoj i dcsnoj okolini te tacke, pa na osnoYU toga zakljuCiti da Ii jc u toj tacki
niinimum ill (ili nije oi jedno ad toga). ___ __
702200a)
722La)
7.222.a)

/

/<'" ,.,'
/
J;J!2:5.,a{
702260a)
7227oa)
Odrediti ckstrcmc (ndnimum i maksimum) datih funkcija:
y 6x - ,,2 b) Y 3i' . 6x + 11
Y x'o + 3x b) y x
4
0 32x
y x' . 2x'· 2x' b) y ·4x' +3x' + 36x + 5
y::::(x···-4)e
x
J'""xe
x
=xlnx

y •• (2x + 1) 4(-::- 2) 1
3x
1
+4x+4
Y=
+x+i
V=
.- x-2
2x
/1» y =
, lnx
c)
c)
y=-'<--x'
4


2 +X2
7.16.3. Odreilivanje intervala konveksnosti (konkavnosti) funkcije
1- Intervale u kojimaje funkcija y f(x) konveksna iii konkavna odredujemo na slijedeci
nacin:
1) -RijeSitijednacinu f" (x) = 0 <
2) RjesenjajednaCine f"(x)=O domenu funkcije su podijeliia na intervale.
U svakom od tih intervala treba odrediti znak od f"(x).
Tamo gdje je f'\x) < 0, funkcija y=f(x)je konveksna, a gdje je f"(x) > 0,
funkcija y f(x) je konkavna.
7.228.a)
7.229.a)
7.230.a)
7.231.a)
7.2.32.3)
7.233.a)
Odrediti intervale konveksnosti (konkavnosti) date funkcije ako je:
Y=X2 b) y=_x
2
+5 c) y=x'+4x-5
• 3 2 ' 2
y=x -9x b) y=-x'+12x
y = x' -27x' + 42x b) y = x
3
- 6x' + 6
y=x'-2x
3
-12x
2
+24x+8 b) y=x
'
+6x'+2x-6
- 2
Y = x' + 5x - 6 b) y = -
y=xe

x
Inx
h) Y=-
x
c)
7.16.4. Odretlivanje prevojnih tai'akafunkcije
tacke funkcije y f(x) pomocu izvoda odrcdujemo na slijedeci nacin:
I
J) Odredimo tacke u kojimaje drugi jzvod nula (rijesirnojednacinu f"(x)= 0)
2} Za svaku tacku u kojoj je drugi izvod nula ispitamo: da Ii pri "prolazu" kroz
tacku drugi izvod mijenja znak ili ne mijenja. U prvom slucaju ta tacka je
prevojna tacka funkcije y=f(x), a u drugom siucaju u to) tacki nije prevojna
tacka funkcije.
7.236.'1)'

Odrediti prcvojne tacke date funkcije:
, 2 , :} .,
y=4x -3x _bY' y=X -2x' +IOx
, - ,
y = x,'! + 3x - 5x - 6
x
3
2
y=--.-x
b)- -3x' +8x-12
3
b
-)/· 5x
/ y=,
.+
,/ 3 2
7.237.a)y = x - 12x + 54x - 50 bY' y = x', 8x
3
+ 24x'
7.238.a)
7.239.a)
106
x
y ="--:-9
x +
-2,
y=xe .
b) y=if(;':'s)5 -34
,
b) +3
I
7.16.5. Crtanje grafikafunkcije
Ispitati date funkcije i skicirati njihov grafik:
7.240. y=x
3
-9x'+23x-15 7.241.
7.242. y=2x
3
+X2 7.243.
7.244. Y = X4 + 8 7.245.
7.246. 7.247.
7.248.
Xl -4
7.249. y=-----
x
7.250_
(x+ 1)(x-3)
7.251. y=
2x
7252.
Xl +2
7.253. y=--
Xl --9
7.254.
2
7,255. y=x+
7.256. lex) = (x' - 4x + 3)e' 7.257.
J:3
7.258.
l(x) = V-"-
7.259.
x-1
7.260. lex) "
x} +8
7.26l.
7.262.
r - I x
7.263 . . n--
x-2
7.264. l(x) = (x-3).Jx 7.265.
7.266. l(x)=sin1x-x uintervalu (0,11) 7.267.
y=x
3
+ 2
y=2x
3
_3x
2
-13x+l1
y=x4
x'
y=-
x-3
x'
y=--
. Xl 1
x
V=-'-
. x
2
+1
x
2

y=--,---
x-2
4
y=x--
.Jx
x
)I=-In-
2 2
f(x)=2x-3i[;;'
3r::-,
lex) =';2-x
lex) =E'rx
.Jx
[(x)

107
8. I N T E G R A L N I RAe U N
8.1.
s.u.
Neodredeni integrali
OSlIovlle !ormllie illtegrirallja. Neposredllo illtegrirallje
I Za fllnkciju y F(x) kazemo daje primitivna funkcija flmkcije y f(x) u intervalu la, bl,
ako u svakoj tacki tog intervala vrijedi
I . F'(,) f(x), odnosno, dF(x) = f(x)dx.
I Skup svih primitivnih funkcija funkcije y=f(x) naziva sc neodredeni integta! i oznacava sa
i flex) ax . Prerna navcdcnom, vrijedi:
I
I fl(x)dr=F(X)+c,
je C m<l koja kOHstal:.ta:: [(x) podintegralna funkcija i f(x)dx podintegralni .. __ _
___ sVOjstVil neodredenog
f1) Neodredeni integral difcrei1Cijala neke funkcije jednak 7
f
''C
m
C'1'-cjC'i!:-------
; plus ma koja konstanta: relf(x) d\: = I(x) + C . -
1 2)
I
1
3
)
DifertllCijal neodrellenog integrala jednakje podinlegralnom izrazu:
d ff(X) dt = f(x)dx.
Neodredeni integral afgebarske sume iunkcijajednakje aIgebarskoj
14) Konstantni faktor podintcgralnogizraza moze se iZVllCi ispred znaka
SlUl1i neodredenih integrala tih funkcija:
SUex) + g(x)- hex)]dx = ff(x)dr+ Jg(x)dx ,. fh(X)dt .
I intcgrala; fk f(x)dx 0:;: kJf(x)ciX.
t 5) Akoje lfC0)dx=:F(x)+C i
I '
I funk.cija, tadil vrijedi fI(l!) du P(u) +c .

Tabllca oSll.ovnih integrala:
..
! lV
f
" 'c e ax=e + )
11+1
[x"J>;=_x_+ C ,(n*-l);
J 11 + 1
v
,

J In a '
II
fcos xcb;:=sinx+C,
f
· .. dx, = 1,,1
1
+ xl+ C
2 1-x
m
x '
i

VI
XlI
108
I
.i
I
I
I
I
i
1
I

l
VIII
IX
x.
Xl
8. La)
8.2.a)
8.3.a)
8.4.a)
8.5.a)
8.6.a)
8.7.a)
8.8.a)
8.9.a)
8.10.a)
8.11.a)
8.12.a)
8.13.a)
8.14.a)
S.15.a)

COS
2
X
XIII
=lnlx+N +«I+c,
Xl +a
, XIV
f dr = Inl,g::1 +C ,
sm
2
x SIll X 2
f dr { arcsin x +C
fdr IC<n)1
JI-x' = . -arccosx+C'
XV --=Inlg -+- +c,
cosx 2 4 I
J dr r arelg +C
XVI
f xdr .[,,-
'l'i"x' ==l -arcctg+C
, -=== x +a+C.
.Jx
2
+- a
Ncposredno izracunati date neodredene integra Ie:
Jd<
b)
J3dr
c)
J7dr
JXdr
b)
Jx'dr
cJ fx
5
dr
{xli dr b) fx
t5
dr c) 'Bdr
IX
J4xw::
b)
lsx'dr
c) J2x
7
dr
jx'-\-[Y 0) f4x-
'
,b: 0)
ISx"dr
Ix"dr
b)

c)
I6dr
x'
r-
5dx
Xii
b) r
d
<
x
7
c) fdr
Xl4
jex' ··3x)dx b) Je2x3 + x - 5)dx c) l(x'
2
+x-I)dx
r-
5
7-
dx b)
dx
x'
c)
dx
X'
fE'dr
b)
f'''dr
vx c)
JVxdr
x'
J( r .',f;-' d
x...} x +- J x ) / X b) J(5X\/x.2Y)dr c)
t, r; 'j';\
dx
f dr_
b) J dr c)
pdr
;}x
2
4.f:
j4G
vx
(_I b)
(x 2x x' J
c)
] x \Ix'
5'--
?r' -Fx + ,r dx " + Fx leix
X "Vx
2
) x
2
X;lX
\ "IlX x /,
J4' d<
b)
JUdr
c)

j2e'd< b) f(4a' + I)dx c)
IX+ 1 "
--dx
x
109
kZ
!!
8.16.a) fee" + 2")dx b) ](5' -3e" + I)dx c) fe"" d(2x + 3)
8.1.2. Integracija metodom zamjene promjenljive
8.17.a) f4sinxdx b) f3cosxdx c) f(;3 -cosx)dx
• Akojeje y f(x) i x· x(u), tada vrijedi:
8.18.a) f(2sinx-5)dx b) f(4sinx + cosx}tr c)
jsin2X dx
J.f(x)cb: ff(u)x'CU)du fF(u)dU.
2cosx
8.19.a)
f X
b)
J X
c)
J -3cb:
4cos
2
x
Uvodenjem zamjene promjenljive, izracunati date integrale:
8.20.a) f 2 cb: b)
J -3cb:,
c)

8.34.a) JCx+2)' dx b) f(7 + 3z)'dz c) N(4x+I)'dx

8.2l.a) b)
I_
d
(3X) _
c)
f d(5x) 8.35.a) f(7-3x)'dx b) IC5x-2)3dx c) J\/(2x
3
+I)'x'dx

1+ 25x
2
t r
J(2 + 3x)' dx b)
f> 3z
2
dz
1, 1 5)
b) I( 4x
3
+ 3x' - 2x - 8)dx
8.36.a)
3x-5 dx
c)
1(2_z
3
)'
8.22.a) --+--dx
1\ x sin
2
x
8.23.a) I(Sx
4
-7x" + 3)dx b) S(x' + 2x -I)dx c) f(3x' +4cosx)dx 8.37.a)
f z
2
dz
z3 +4
b) ft,jf:;J dt c)
f y'dy
5y 3 +3
8.24.a) f(x' +x' _x
7
) dxb)
J3 + 2: -". x
2
dx
c) fs· e' dx 8.38.a) f;lx-4 cb: b) N(x-a)3 dx c)

f6X2 .... X+2
dx
(' I
J dx,
e
f2\142 - 3 cb: N(3x+I)'dx
8.25. a) -----d>c b) c)
Je ;dY 8.39.a) b) c)
5
\/(2-3x)'
3 , '
r
X2
-
2X
)2
8.26.a)
r
X
:
2
) dx
b)
S(X +3)'dx
0) \ dx
8.40.a) + J cb: b) Jx' J(x
5
_1)3 dx c)
J 3x
2
dY
x
2
x
3
Vi + 2x
3
'
8.27.a)
fx
2
+5 dx
b)
Jx
2
+lO
dx c)
jSin
2
x+ 6 dx
8.4 I. a) JSin
5
xcosxdx b) fcos
4
xsin xdx c) fsin 7 xcosxd'(
x
2
+ 1
Xl + 1
sin
2
x
8.28.a)
fSin2 x
b)
J cos2x dy
0)
f4 + dx 8.42.a) J7cos6xdx- b) fSin
3
xcosxdx c) fcos? xsinxdx
sin
2
xeDs
2
x cos x
J-J3sinx-l cosxdr
J cosxdx
ftg'2Xdx Jctg
2
xdx
J3 -
4
COS}x dx
8.43.3) b) j:JI-cosxsinxdx c)
J2-sinx
8.29.a) b) 0)
cos
2
x
J
3
s
i
nx dx

J4xsin2 x+3
8.44.a) b)
it&' cb:
c) Jctgxdx
8.30.3)
f 2.'( + x. dx b)
J cb: 0)
cosx
xeDSX cos2x + sin 2 x sin
2
x
f
t
g
4xd
-r b) Jcrg7Xdx c)
r x
n xx)' cb:
r+- e:+,
8.45.a)
Jtg 3' cb:
8.3I.a) J(5e" +4sinx)dx b)
,S1l1 "2+ cos "2
c)
J sin2xdx .
J cb: J3sin5xdx
510 x
8.46.a) b) c)
r
J3+cos
2
x cos
2
2x
f2Vx 3x' cb:
Jx -I
J ncb: r ncb:
fx
2
sin3x
J
d'C 8.32.a) j(2+x)x
2
l.1xdx b) c) [---, -dx
8.47.a) b) c)
x • X cos
2
px ¥ sin
2
px
J,/!;;' - x
2
cb:
p+cos
2
x·dx
f3 -Sees] x dx
8.48.a)
f sinedt
b)
feast dt
c)
J cost dt
8.33.a) b) 0)
2+3cosl
(2 - sin I)' ----:J; - x' - 1+cos2x cos
2
x
sin 4 t
8.49.a) fcost(l + sin t)
2
dr b)
f sin/cost dl

c)
f dt
JI +oost
110 III
S.SO.a) fSin
1
t dl
8.51.a)
(z \
f3COS "2 + 2)dz
8.52.a) f6e" dz
8.53.a)

8.54.a)
e
F
dz
J 2,1x
B.S5.a)

8.56.a)

8.57.a)
fSi:;x
8.S8.a)
f sinxdx
0
2
+ cos
2
X
8.59.a)
J xdy
JX2=;;
, dz
g.GO.a)
.J5 __ 7x
2
8.61.a) dt
t 3dz
8. 62.a) J I + 2z
8.63.a)
8.M.a)
B.GS.a)
tin x dz
v
J
. x. . lIx dv
stn--smXSll1- •
2 2
"cos4x+l dx
J ctgx -'lgx
f
[+ I
8.66.a) --,----dl
... [- + 1
112
b) fcos
2
i dt
b)

b) J18e-o,
bH
dz
b)
fec : I dz
, e
b) Jxe-x'dx
r xdY
b) J
1 + x'
b) jxsin(x' -I)dz
b)
,. e"dx
J
1
+
e
1x
b) v'dz
3-x'
b)
J dz,
x,h-In- x
b)
J3
hJx
1 + e
3x
b)

J +z-
b) f dz
xInx
c)
JCOS2t dt
1+sin2t
c)
dx
cos x
c) Jer\dx
c)
Jte
P
dt
c) fe·
i
"" cosxdx
0)
e'"dx
L+e
2X
0)
r x
2
dz
J I +X6
0)
JJt dl
l+t
0)
SFx dz
l+x
Cl ,
dx
c)
r 2x+3 .
- ---ax

r
cosxdx
c) ""II-sinx
c) j21-3 dl
I' - 31
, dl
c) J!-:--:-::-
1(1+ Inl)
b) fctg(-3n--2xlcoS4_Wb:
J 4 )
2dx
b) J
cos'(1-2x)
c)
, ax
1--.--
lJ-5x
l
. 1
__ 5n) -r cos
2
XJdX
cos(2x - 2" )ctgl x - .4
b)
8.1.3.
8.67.a)
8.68.a)
g,69.a)
8.70.a)
S.71.a)
&.72.a)
8.73.a)
8.74.a)
8.75.(1)
8.76.a)
8.77.a)
8.78 .• )
8.79 .• )
8.80.a)
Integralioblika: fh·
Izracunati date integrale:
f x
2

b)

c)

J 3dz
25 +X2
b)
J dl
4+(2
c)
J lOdl
(' + 100

b)

oj

f dz --,- -- .
x
b)

c)

f 2dz
J 4
b)
J IOdz
cJ
1-9x
2
-·-dz
lOO_x1 l_x
2
r dx

0)
r dx
c)
. 16-25x' J 9 - 4x'
dx
b)

0)
-2)(x+3)

b) r dz
Xl -8x+20
0)
r dx
Xl -lOx+9
2
x
'3
x
f dz
gX _4x
b)

0)
r'dz
4+x
6
f
b)

c)

J9-x'
b)
J
c) f dz
J81-16x'
b)

0)

, dx
Jr==
'/1 + x
2
b) f dz
,)4+ 25x'
c)
f ,11
r dz
J ,1x'
b)
f
c)
J ,14+5x':' 4x'
113
8.1.4. Metoda parcijalne integracije
Ponekiid je moguce' racunanje jednog integrala svestj na racunanje drugog, jednostavnijeg.
U tu svrhu kofisti'se formula:
JudV:::: jvdU.
8.8I.a) fxexdx b)
f1nlxl
dx c)
f1n'lxldx
8.82.a) Jarcsinxdx b) farccosxdx c)
Jarctgxdx
8.83.a) fxsinxdx b) fxcosxdx c) f(x + 2)sinxdx
8.84.a) fxarctgx dx b) fx
2
cosxd\': c)
JXlnxdx
8.85.a) Jx
2
e
x
dY b) fe
x
sin xdx c) Jc-
t
cosxdx
8.86.3) fsin
2
xdx b) Jcos
2
xd, C'
,
J xdx
sin
2
x
8.87.a) f,n
2
xdy b)

0)
V
dx
x cos
2
x
8.88.a) JH+a
2
d\ b) fW'::-;;dx c)
sarcsin x dx
x'
8.89.a) fx
5
e
x1
dx b) IBiD In x th: c)
fSinFxdx
8.90.a) Jfa' b) fJa
2
+x
2
dY c) ldx
8.1.5. Neke primjene neodredellog integrala
8.91. Brloina pravolinijskog kretanja tacke mijenja se po zakonu
v 41:'-3t+1. Odrediti loakon kretanja.
8.92. Brzina pravolinijskog kretanja tacke mUcnja se po zakonu v = 3t
2
+2.
, Odrediti zakon kretanja s ako tacka za vrijeme t = 2 s prede put od 100 rn.
8.93. Ubrzanje pravolinijskog kretanja lacke je a = -4t+1 6 (m/s'). U momentu t=1 S
brzina tacke je v = 16 mis, a predeni putje s = 25 m. Odrediti:
a) Zakon promjene brzine v,
b) Zakon promjene puta s.
c) Ubrzanje, brzinu i predcni put tacke u rnomentu t = 4 s.
d) Odrediti vrijcmc t u kojem je brzina kretanja tacke najveca,
8.94. Dataje funkcija f(x) = cos
2
x. Odrediti primitivnu funkciju rex) ciji grafik
prolazi tackom M( ) .
8.95. Dataje fimkcija f(x) = x. Odrediti primitivnu funkciju F(x) ciji grafik
ima tangentu y = x-I.
114
8.2. Odredeni integral
Odredeni integral u intervalu fa, bJ neprekidne funkcije y = f(x) nazivamo prirastaj
I F(b)-F(a) rna kqje primitivne ful1keije y = F(x) od-date funkcije, tj.
I b
fJ(x)dx = F(x)L = F(b) F(a) 8'.
Osnovne osobine odrcocno lute rala:
b Ii b
b "
1) if(x)dx=- J/(x)dx
a - b
2) 51/(x)+ g(x)}ir =' ff(X)dx + fg(x)dx
h h /J c b
3) flifNdx =k ff(X)dX 4) fJ(x)dx = JJ(x)dx + f/(x)dY, cda,b]
8.2.1. Neposretino izraCllnavanje otireilenog integrala
,
8.96.a) Ixdx
,
3
8.97.a) f(3x - 2)dx
"
2
8.98.a) fSin X d,
8.99.3)
8.100.a)
8.10J.a)
I
S(x' 2x + 3)dx
o
G
ffx _. 3)' dx
1
,
b) Ix'dx
2
b) J(2x-x')dx
o
b)
b)
b)
b)
6
j1 + e')dx
o\.1+x-
3
JC2x + I)' dx

"
'dx
tin
2
X
o
1
C)
,
o
C) JC5X+X2)dx

,
C)
c)
0)
c)
-;
4
f(cosx+sinx)dx
,
o
5
)(1- 2x)' d.x
8* Nuvcdcna formula je poznata pod nazivom Newton-Leibniz-ova formula
Isaac Newton (1643 - J 727.) .- englcskl fizlcar i matematicar;
Leibniz Gottfried Wilhelm (1646- J 716.) -- njemacki filazof, matematicar, fizicar, pravnik.
historicar, .
115
8.2.2. lzracunavanje otireilenog integrala metotiom zamjene
3 4
6
8.102.a) fC3x-I)' dy b)
2)3
C) J!J4x -ldx
1
,

"
, ,
J ( rr ) 8.1 G3.a) fSin2xdx b)
[. x
cJ J3m"2 cb: sinl4x-2 dx
, , ,
6 3 ,
"
fCOS3xd'C
,
6 ( I
8.104.a) b)

c)
J d"
, ,
6

6
,
,
4
JSinxc!x
J"P' <Ix
8.) 05.a)
b) c)
gJ4-2x :) cos
4
X
C . smx >
,
8.2.3. Metoda pa1'c{jlline integradje U oareilenom integralu
1
8. 1 06.a) farcSinxdx
6
,
,
8.107.a) Jxcosxdx
o
b)
b)
"
Jarccosxdx
1
fxarcfgx dx
J
c)
cJ
1
far-ergx dx
J
-1
,
fXlnxdx
8.2.4. Primjena otlredenog integrala na izracunal'anje povrsine
ravnih figura
!Lj08. Izracunaj1e povrsinu figure ome<ienc krivom (krivuljom)
y:::; _;:2 + 2x i x-osom.
8.109. lzracunati povrsinu figure koja je omedena lillijama y::::: Xl y "', x .
8.110. Izracunati povrsinu figure koja je omeuena iinijom y = (x ._. 2)2 i
koordinatnim osama .
8.! 11. Izracunajle povrsinu tigure omcdenu iinijama: y:= X T ], y:::; (x _1)2.
8.112. Izracunajte povrsinu figure omedenu linijama: y:::;. 2x - 1, Y = -x
2
+2x+3.'
ll6

8.1\3.
Kolikaje Dovrs;na figure koju zatvaraju date lin;je :
• 2 5' I,
y:=4_x
2
i y=O 8.114. y=X + I
81)5

i +2
.' 2
2· 2 8
8.116. Y x I Y = x.
8.117. y=x.y=
8.118.
2

x'
8.119. Odrediti povrsinu figure omedenu parabolom
y = 2x_x
2
, pravom
" (1 3\
tangentorn parabole u tackt Tl'2'4)'
8.120.
Odrediti povrsinu figure omeoenu parabolom
koje pro)aze tackom A(O, -4).
y = x
2
i njenim tangent
anla
8.121.
8.122.
Odrediti povrsinu kruga radijusa!. ')
Odrediti povrsinu clipse b
2
x
2
+ a'y' = a
2
b-.
8.2.5. Primjena oareilellog integra/a na izracunavllnje za,.""mitu
oar/nog lijeio
Zanremma obrtnog tijc1a koje nastajc obrtanjem krivolinijskog trapeza ogranitenog, lit ..
, , " - - ,.' ' 1· llJan)·
y [ex), x == a, x = b, (b > a) okc x-ese, dobtJe se po formu 1: it
h I
V=n; f[f(x)]'dx. I
_________________ ____________ !


I
i Ako se krivolinljSk. i trapez. x = ,cp(y), Y,- C, Y --:-,d (d> C),
njegova zapremina se dobljc po formult:
d
, V =TC H'I'(V)l' a:V
8.123. Odrediti zanrcminu obrtnog tijela koje nastajc' rolacijom figure
" , -
krivom y=sinx i x-osom u intervalu [0, n}, oko x-ose.
8.124. Odrediti zapreminu obrtnog tijela kaje nastaje rotacijom krivolinijskog
trapeza ogranicenog linijama xy=2, x=l, x=2, y=o, ako X-Ose, '"
8.125. Odrediti zapreminu obrtnog tijela kojc nastaje rotacijom figure odredene
I
· .. ) . ? k
IilIJama y-= x I Y = X ,0 '0 x-ose.
8.126, Odrediti zapreminu obrtnog koje nastaje rotacijom figure odredene
linijama y = x? ,Y = 0 i y = 4 t oka y-osc.
8.l27. Odrediti zapreminu obrtnog tijela kaje nastaje rotacijom figure odreoene
linijama y:::;. x, x = 0 , y = 2 i y:= 5 , ako y-ose.
l!7
8. J28. Odrediti zapreminu obrtnog·tijela koje nastaje rotaeijom figure odredene
. .. x
2
• x
J
lmlJama Y=2 I Y=g,oko x-ese.
8.129. Odrediti zapremine eJipsoida kQji nastaju rotacijom elipse 4x
2
+ l = 4 oko
x-ose, a zatim aka y-ose.
8.130.* tijela kQje nastaje rotacij?fl1 figure omedene
lmlJama y = 4x-x , y = 0 1 X = 2 ,oko x-Gse, a zahm oko y-ose.
8.2.6. Primjena odredenog integrala na izracunavanje ohrtne povriiine
Ako bkkrlve y = f{x); (a"::;; x :S;'b), rotira aka x-ose, povrgina nastaJe obrtne povrsi izracunava
so po fommli:
;,
P, 21l fyjl + (y')' dx
8< 131. Odrediti ve1icinu obrtne povriiine koja nastaje rotacijom linije y "" x
od x=O, do x = 5 oko x-osc (omotac kupe).
8, 132. Odrediti velicinu obrtne povrsine koja nastaje rotacijom !inije y 3x
od x = 2 do x = 6 oko x-ase (omotac krnje kupe).
8.133. Odrediti veiicinu obrtne povrsine kQja nastaje rotacijom linije y =
od x = 0 do x =! oka x-ose <
2
8.134. Odrediti povrsinu lopte radijusa r .
8.135. Odrediti povrsinu elipsoida koji nastaju rotacijom dipse
4x
2
+ y2 == 4 oko a zatim oko y-ose ,
8.2.7. Prin!ie/la odrei/e/log i/ltegra/a /lO izracunavaltje preael10g pula
I Ako jo brzinakretanja tackedata zakonom v tIt), tada se predeni put u
Ltefvaluvremena od t, d:t, facuna po iOfmuii: s Jf(r)dl.
8.136. Brzina kretanja tacke mtjenja se po zakonu v = 3t
2
-2t+5 (m/s).
Odrediti predeni put nakon 10 sekondi od pocetka kretanja.
8.137. Brzina kretanja tacke mijenja se po zakonu v 61
2
, 41 (m!g).
Odrediti predeni put u drug()i seknndi i predoni put u petoj sekundi.
8.138. Brzina kretanja tacke mUcnja se po zakonu v = 24t - 6t
2
(m/s).
Odrediti predeni put od pocetka do zaustavljanja.·
8.139. Brzina padanja tijela je \=9,8t (m!s). Odrediti predeni put za prvih J 0 seknndi.
llS
I
8.2.8. Primjena odredenog integrala Ita izracullavanje rada slie
lAko po y i ad x -- XI dox
Xz-, tada se Tad I
,4= Jf(i)dx. -,- '_ '_ ',-, :,- "--',-:''--
I ' -
8.J40.
8.141.
g.142.
R. I 43.
8.144.
Sila F 6 N ,astegne oprugu za 0,08 m. Koliki rad je izvrsila ova slla?
Sila F = ] 0 N rastegne oprugu za 1,2 cm. Odrediti izvrsen rad ove sileo
Odredit1 fad koji je potrebno izvrsiti pri rastezanju opruge za 3 em}
ako jc za rastezanje ove opruge za 6 em potrebna sila od 30 N.
Da bi islegli oprngu za 3 em potrebno je izvrsiti rad od J 6 J. Za
koiiko ce se istegnuti posmatrana opruga ako se izvrsi rad od 144 J?
Za sabijanje opruge za 0,05 m potrebno je izvrsiti rad od 25 J.
Koliki potrebno izvrsiti da bi istu oprugu sabili za 0,1 m?
I
119
"
RJESENJA,UPUTE,REZULTATI
1. MATEMATICKA INDUKCIJA. BINOMNA FORMULA
1.1. Matematicka indukcija
!.l.a) b) 5!
1.2.a) 9! b) 21
7t 71
l.3.a) 51 + 61 + 6·5! = 7·5! =7·120 840
b) 7! - 51 7·6·5! - 51 42·51 - 5! = 41·51
c) 5040
c) 6
d) 40320
d) 132
0)
1.4.a) b) (n-I)! c) (n-3)1
n n
L5.a)
(11+1)1 (11+I)n(n-I)I._(n+I)/_.
(n -I)! (n-1)!
b) (211+1)! (2n+])(2n ..
(2n-I)! (211 ])1
0) _n_!_=n(n-l)(n-2)! --n(n-I).
(n-2)' (11-2)1
1 n+l-l nIl 1'1+3+1 n+4
1.6.a) ----=-......... =-- b)
n' (n+I)! (11+1)1 (n+I)! (n+3)! (n+3)! (n+3)! (11+3)!
c) 5!. (11+1)! 5·4·3!
11(11+1) 3!(n-1)1 n(n+1) 3!(n-l)1
61 r 1 (n+I)! l1(n-I)! 1
·Lln+I)(n-4)· 5!(n-5)1 12(n-4)!3!f

6! 3n! -5n! 6·5! -2nl
----
(11-2)(n-3) 3·51(n-·4)1 (n-2)(n-3) 3·51(11-4)!
-12n! -4nl -4n(n-I)(n--2)!
3(n- 2)(n-3)(n-4)!
l.8.a) =6!
8 8
--. 411(n ··1).
(11-2)! (n-2)1
b)
155 155 155
n! n·(n-l)!
b)
1.9.a)
(n + I)! (n + 1)· 11!
'= -----. "'" n + I
n! n!
1.1 O.a)
I 1 n-·l /1-J 1
----""-... ---
(n-I)! n' n! n(n-I)·(n-2)! n·(n-·2)1
n
b) - ----= -- -c--:c---:---:-c - -----.--
n! (n+l)! (n+l)! (n+l)·n·(n-l)1 (n+l)·(n--l)1
1.11.a)
(n + 5)! (n+5)(n +4)(n + 3)(n+ 2)(n+ I)n! 5)(n +4Xn+ 3)(n+ 2)(11+ 1)
n! n! 121
(n-3) 1 (n-3)(n-4)(n-5)1
____ 00_ =(n-3)(n-4)
(n--5)1 (n-5)!
1.12.a)
(n + 2)1 = 110
n!
'" (n+2)(n+I)=110 '" n'+311-108=0 => n=9.
b) 20nl '"
(n-5)! (n-3)!
(n-3)(n-4)=20 '" n' -7n-8=0 => n = 8.
(x + 1)1 = 42
(x--I)I
(x+l)x=42 '" x'+x-42=O => x=6. 1.13.a)
b) x = 5
x!- (x -I)!
.1S.n)
(x+l)! 6
¢.'
1.14.a) )( = 9.
(x-I)(x-I)1
..
= -
(x + I)x(x-I)I 6
b) x=3
'"
x-I
(x + I)x 6
'" x(x+!)= 6(x-l)
'"
x'-5x+6 = 0 => x= 2, x =3.
'"
(x-2)(x-3) = ! 2
'"
x'-5x-6 = 0 => x= 6.
12x x
il) --
(x-4)! (x-2)!
I 6. a ) .0=-_1)-' < 2 () '"
(11-3)'
b) <d
(n- 4)!
17.a) --"-'- > 2() ¢>
(n - 2)!
(n-I )(n-2) < 20
(11-2)(0-3) < 12
n(n-I»2()
b) nE{l1, 12, 13, 14,15, ... }.
'"
0'-311-18<0
'"
!l-5n-6<O =>
w n
2
-n .. 20<O =>
18. --=I=·l"-"-.' (n+IL_.. l1(n-I)! 10>5
n-2 11+1 (n-3)'4' 12(11-3)(n-4)!21)
I1E{3, 4, 5}.
nE{4,5}.
nE(6, 7, 8, 9, ... }.
1 (5(n+I)I1(n-I)(11 2)(11-3)' 11(11-1)(11-2)(n-3)'\
'" .- - '<5
n--2" (11+1)(11-·3)!4! (11-3)!4!)-
--'c_ .(Sni'I_=-_12(n - 2) lI(n --1)(11 - 2) \) 0; 5
n-2 l. 4! 4!
411(11-1)(11--2) l1(n--l)_
W <:=:> -----:::::,5 ¢:> n
2
-n-JO:$O
n-2 31
=> x = 4, x = 5 , x = 6,
n(n+l) .
L19.a) Nekaje Pen) : 1 +2+ .. +11 n EN. Prov]erimo, prvo, tacnost
. I P(I) Z' 1 I' ,1(1 + I) • . " led ,.
IS (aza . anlJenom n = ,na aZlIno ! = ) sto le, oew: ' no, tacno.
2 .
Pretpostavimo sada da je P(n) tacno za proizvoljan prirodan broj k :?: 1, neka je
tacna jednakost:
122
1+2+ ... + k k(k +2. Odavde slijedi daje
2
1+2+ ... k(k+1) +(k+l) = _, (k+l)k+2)
222
sto mozemo Disati U obliku
, 2' k ( )_ (k+I)Kk+I)+lJ
1+ + ... + + k+l - 2 )
a to je tvraenje Pen), za n k+ I. Dokazali smo daje za svaki prirodan broj Ie istinita
implikacija P(k) "'" P(k + I). Posto smo provjerili daje P(I) taeno, metodom
matematicke indukcije smo dokazali daje P(n) tacno za sve prirodne brojeve.
1.20.a) Ako uzmemo da je n = 1, uvjeravamo se dajednakost vrijedi.
Pretpostavimo dajednakost vrijedi z.a n = kLl, tj. neka vrijedi:
1+3+6+ ... + k("+I) k(k+I)(k+2)
2 6
Dokazimo da, uz gornju pretpostavku, jednakost vrijed! i za n = k+ 1:
1+3+6+ ... +k(k+1) + (k+I)(k+2) k(k+l)(k+2) + (k+I)(k+2)
2 2 6 2
= k(k+I)(k+2)+3(k-I-I)(k+2) (k+I)(k+2)(k+3)
6 6
b) Ako je n= 1 jed11akost vrijedi. Neka jednakost vruedi za n = k;, I, tj. neka je
-1 +3 - 5 + 7 - ... + (_·1)' (2k -I) =(-1)' k
Uz gornju pretpostavku dokazimo tacnostjednakosti za n = k+L Zaistaje:
-1 +3 --5 + 7 - . .,f,{_l)k (2k --1)4"" (_1/"+1 [2(k + 1) 1]=
= (-I)'k+(-l)'+'[2k+2-1]=
= H)' Ie + H)'+1(2k + I) =(-1)' [k + (-I)(2k + 1)] =
= (_I)k (k - 2k -1) '" (-I)'(-k -1) = (-1)'+'(k+ I).
Dakie, jednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svako prirodno n.
c) .1ednakost vrijedi ?-a n= 1 . Pretpostavimo da jednakost vrijedi za n = k:?: 1,
'7 ,,(k' .2k-l) k(2k'+9k+l)
L, ,+i + ... " + .
6
Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1.
2 + 7 + 17 + ... + (k' + 2k -1) + [(k + I)' + 2(k + I) -I}
= k(2k
2
:9k+I)+[(k+l)'+2(k+I)_ k(2k':9k+l)+(k'+4k+2)=
= k(2k'+9k+l)+6(k'+4k+2) 2k3+ 9k2+k+6k2+24k+12
6 6
21e' + 15k' + 25k + 12
6 6
= (kt 1)[ 2ee + 2"+ 1)+'9k+ lOt +9(k+ 1)+ I]
6 - 6 .
lednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj n.
1.21.b) Ako uzmemo daje uvjeravamo se dajed11akost vrijedi.
Pretpostavirno daje jednakost istinita za n = k;, I, tj. neka vrijedi:
k(k + 1)(2k + 7)
I· 3 + 2·4 + 3·5 + ... + k(k + 2)
6
123
Dokazirno sada istinitostjednakosti za n = k+ j,
k(k + 1)(2k + 7)
I· 3 + 2·4 + 3·5 L. + k(k + 2) + (k + l)(k + 3) + (k + 1)(k + 3)
6
[
k(lk + 7) k)] 1) k(2k + 7) + 6(k-!' 3) (k 1) 2k' + 13k + 18
=(k+l) 6 +( +3 =(k+ 6 + 6
= (k+l)(2k+9)(h2) = (k+l)(k+2)[2(k+I)+7]
6 6
Dakie) posrnatranajednakostje lstinita i za n = k+l, paje istinita za
svaki prirodan braj n.
c) Provjerimo da Ii jednakost vrijedi za n = 1. Neposrednim uvrstavanjem
Dve vrijednosti za n dobiva se: 1· 4 = 1(1 + 1)2 <::> 4:;:: 4 ,
Znaci dajcdnakost vrijedi za n = J.
Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k?:l. Neka, dakle, vrijcdi:
1·4+2·7 +3·10+...+k(3k+ I) =k(k + 1)'.
Dokazimo tacnost jednakosti za n = k+ 1.
1·4+2· 7 +3 ·10+ ... +k(3k + I) +(k + I) [3(k + 1)+ I]=k(k + I)' +(k + I) [1(k + 1)+ I] =
= k(ie + I)' + (k + 1)(3k + 4) = (k+ I) [k(l( + 1)+ (3k + 4)]= (k + I)(k' + k + 3k + 4) =
= (k+l)(k'+4k+4)=(k+I)(k+2)'.
Vidllno dajednakost vrijedi i za n = k+ 1 sto znaci da vrijedi za svaki prtrodan broj.
1.22.a) Neposrednom provjerom utvrdujclllo da jednakost vrijedi za n = J. Dokazimo
da uz prestpostavku dajectnakost vrijedi za n = vrijedi i za n = k+1. Dakle,
prctpostavkaje da vrijedi:
l' 2' 3' k'- k(k+l)(2k+1) C
o
*)
+ + + ... + - 6
Koris!ec! (*), dalje vrijed;:
, ,2 ' 2 k(k + J)(2k ,-1) ,'}
1-+2-+3 + ... +k-+(k+l) =. +(k+1J-=
6 .
Ic(k + 1)(2k-!' 1) + 6(k + 1)' (k + 1)[k(2" + 1) + 6(k + 1)] (Ic + 1)(2k2+k +6k-!' 6)

666
(Ic + 1)(21<'+4" + 3" ., 6) l'e .. + I) [2k(k + 2) + 3(k + 2)] (k + l)kk+ 1) + 1 ][2(" + 1),. 1]
6 6 6
Stu znacl dajednakost vrijcdi i za n = k+ 1. DakJe, jednakost vrijedi za sve prirodne
brujcvc.
c) Neposrcdnom provjerom utvrdujemo dajednakost vrijedi za n=l.
124
Prctpostavimo da je jednakost tacna za 11 = k:2: j, tj. ncka vrijedi:
2' +43 + 6
3
+ ... +(2k)' 2e(k + I)'.
Dokazimo istinitostjednakosti za n. = k+l.
2
3
+4
3
+ 6
3
L.+ (2k)3 + [2(k + i)]' 2k'(k + I)' + [2(k + I)], =
(k + I)' [2k2 + 8(k + IJ} 2(k + 1)'(k' + 4k + 4) 2(k + I)'(k + 2)' .
Vidimo daje sa nasorn pretpDstavkorn dajednakost vrijedi za n=k,
jednakost istinita i za n = k+l, paje istinita za svaki prirodan broj.
" ,jl

d) Jednakost vrijedi za n = 1. Pretpostavimo da jednakost vr(jedi za n = k.
Onda vrijedi:
" 2' 34 k' (k )' - le(k + 1)(2k + 1)(3k' + 3k -I) (k 1)'-
1 + + + ... + + +1 - + + -
30
k(k + 1)(2k + 1)(3k' +3k -1) + 30(k + I)'
30
(k+l) [k(2k+ 1)(3k'
30
_ (k + l)[Ck + 1) + 1)][ 2(k + I) + 1)] [3(k+ I)' +3(k+ 1)-1]
- .
Vidimo dajednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj n.
1.2.3. Uvrstavanjem vrijednosti n=l u datu relaciju dobije se istinitajcdnakost.
Pretpostavimo dajednakost za n = k>-l. Neka, dakle, vrijedi:
k(k + 1)(k + 2)(k + 3)
I· 2·3 +2·3·4 L.+ k(k + I)(k -I 2)
4
Dokazimo da jednakost vrijedi Z3 n = k+ 1.
1·2·3 +2·3 ·4+...+k(k+ I)(k + 2)+(k + !)(k +2)(k +3) =
- k(k +J)(k + 2)(k +3) (k JO(, ")(' 3)-
-- + +)1(+.;..1(+ -
4
= k(k + I)(k + l)(k + 3) + 4(k + l)(k + 2)(k + 3) (Ic + I)(k + 2)(k + + 4)
4 4
Vidimo dajednakost vrUedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svako prirodno fl..
1.24. Neposrednom provjerom utvrClujemo dajednakost vrijedi za n=l i 72
n=2. Pretpostavimo dajednakosL vrijedi za n = k;;::2, tj. nekaje:
le(k' -1)(3k + 2)
1.2
'
+2·3' +3.4
2
+ ... +(k-Ilk'
12
DokaZimo istinitost jednakosti za n = k+ 1:
, '0 . , 2 k(k
2
-1)(3k+2l "
·2-+2·3 ... +(k-l)'c+k(k+1) _. +Ie(k+l) =
12
Ie(k' - 1)(3" + 2) + 12k(k + 1)' k(k + I)[(k -1)(3k+ 2) + 12(k + I)L
12 12
"-(k+I)()k' +2k-2+12k+12) k(k+l)(3k' +11k+lO) =
12 12
IcCk + l)(k + 2)(3" + 5) _ (lc+ I)(k' + k)(3k + 5) _ (k+ I) [(Ie + l)2 -1][3(k+ 1)+ 2]
12 - 12 .- 12 .
Dakle, jednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj n.
1.25. lednakost vrijedi za n= 1. Pretpostavimo daje jednakost istinita za
n = 1<2:1, to jest neka vrijedi 1+ 2 + 22 + ... + 2H = 2k -I. Koristeci oVU
pretpostavku dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1 :
1+2+21 + ... +2
k
--
1
+2K =2k _1+2k =2.2
k
_1=2k+1 -1.
125
Vidimo dajednakost vrijedi i za n = k+l, paje tacna za svaki prirodan
broj n.
1.26. Ocito je da jedl1akost vrijedi za n= I. Neka jednakost vrijedi za n = k2: I:
12 _22 + 3
2
_4
2
+ ... +(-.I)k-! k2 = (_I)k-I k(k+ I) .
2
Dokazimo 1stin1tost jednakosti za n = k+ 1.
12 _ 22 +3' 4' + ... + (-1)'-1 k' +(-I)'(k + 1)2 = (-_I)k-: k(k+ 1) + (-I)' (k + 1)2=
2
= Hf-I(k + 1) (-I)(k + lJ] = (_I)k-l(k + 1) ir-I] =
= (-·I)k-I(k + 1) 1-"- -IJ =H)'(k+ 1) ri
k
+ 1) + IJ.
L 2 L 2
Vidimo dajednakost vrijedi i za n = k+ I, pa vrijedi za svaki prirodan broj n.
1.27. Jednakost vrijedi za n=l. (Provjeri!) Pretpostavimo dajednakost vrijedi za
k a
k
+
1
-1. V'
n = k:2:1, tj. neka vrijedi: 1 -+ a+ a
2
+ .. + a =---, a -;I:. 1. Dokazuno sada
0-1
da jednakost vrijcdi i za n = k+ 1 :
ak+I -1 k+l a
k
+
l
1 + a
k
+
1
(a_1)
---+ a = -----...
a--I a-I
a
k
+
1
-1 + a
k
+
2
_ a
k
+
i
a
k
+
2
-1
-- ""'--'--, a:;t:l.
a-I a-I
Dakle, jednakost vrijedi i za 11 = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan braj n,
1.28,a) Neposrednom provjerom utvrdujemo da tvrdnja vrijedi za n=l. Neka tvrdnja
vrijedi za 11 = k2: I. Dokazimo istinitost tvrdnje za n = k+ 1.
I I I 1 I k
- + --+ -_.- + ... + + - = --+ -:-:---::--::-,--
1·2 2·3 3·4 k'(k+l) (k+I)·(k+2) k+I (k+I)·(k+2)
k(k+2)+1

(k+l)2 k+1 k+1
=--=
(I<+I)·(k+2) (k+l)'(k+2) k+2 (k+])+1
Kako tvrdnja vr!jedi 1 za n = k+ 1, to Dna vrijedi 7.Ai sve prirodnc brojevc.
1.29.a) Provjerom za n=l uvjeravamo se daje jcdnakost tacna. Pretpos1.avimo da
je jednakost istinlta za n = k:2:], odnosno neka vrijedi:
1 I I I k
- + - + -.- -+ •.. +---._--_._----- = --0
1 . 4 4·7 7· 10 (3k -. 2) (3k + I) 3k + 1
Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ I :
I I I 1 I
_____ __ + + + _=
1·4' 4·7 7·10 ... (3k-2)(3k+l) l3(k+I)-2]13(k+1)+I]
k 1 k 1
= 3" + 1 + [3(k+ 1)-2 H1(k + 1)+ It 3" + i + (3k + 1-) .-(3-k,-' 4-)
126
:;:'
k(3k+4)+1 3k' +4k+ I 3k
2
+ 3k + k + I 3k(k+ I)+(k + I)
(3k + 1)(3k + 4) (3k + 1)(3k + 4) (3k + 1)(3k + 4) (3k + 1)(3k + 4)
(3k + 1)(k + I) k+l k + 1
._-
(3k + 1)(3k + 4) 3k+4 3(k+I)+1
DakJe, jednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa .Ie tacna za svaki prirodan broj n.
c) Neposrednom provjcrom utvrdujemo dajednakost vrijedi za n=1.
Neka jednakost vrijedi za n k2:1:
1 1 I I k
... -+ ------
4·5 5·6 6·7 (k+3)(k+4) 4(k+4)
DokaZimo istinitost jednakosti za n = k+l:
1 1 1 ] I k 1
-+._+-+ ... +-_._--+
4·5 5·6 6·7 (k+3)("·,·4) (k+4)(k+5) 4(k+4) (k+4)(k·,S)
k(k+5)+4
,,2 +5k+4
4(k + 4)(k+5)
(k+l)(k+4) k+1
4(k + 4)(k + 5) = I) +4]'
._----
4(k + 4)(k + 5)
Jednakost j za n = k+l, pa vrUedi za svaki prirodan broj.
1.30. Jednakost vrijcdi za n=1. (Provjeri!). Pretpostavimo dajednakost
vrijedi za n = k2: I, neka vrijedi:
5 13 2k' + 2k + 1 k(2k + 3)
-+-+ ...
]·2 2·3 k(I<+I) k+1
Uz navedenu pretpostavku, dokazimo da jednakost vrijedi i za n = k+-1 :
5 ,13 . 2k' + 2k + 1 2(k + 1)' + 2(k + I) +
- T - + .. < ""j"' + --'---:-c'--=c'--c::-'-
1·2 2·3 k(k+l) (k+l)(k+2)
_ k(2k+3) 2(k+1)'+2(k+I)+1 _ k(2k+3)
- - + ._-- - -----+ -
k+l (k+l)(k+2) k+l (k+1)(k+2)
2k
2
+3k
=--_.+
k+1 (k+l)(k+2)
(Ie + 2)(2k 1+ 3k) + 2k2 + 6k + 5
(k+ 1)(k+2)
2k
3
+3e + 4"" +6k+ 2k" + 2k
3
+ 12k + 5 _
(k+1)(1<+2) (k+I)(k+2)
2k' +2k' +71<' +7k+5k+5 2k'(k.:"I)+7k(k+1)+5(k+1)
(In 1)(k + 2) (k + 1)(k + 2)
(2k'+7k+5).(k+l) 2k'+7k·I·5 2k'+2k+5k+5 (k+1)l2u .. +:.12+31
(k+I)(k+2) k+2 (k+l)+1 (k+l)+1
Vidimo dajednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj 11.
1.31.a) Neposrednom provjerom vidimo da tvrdnja vrijedi za n = 1. Ako
pretpostavimo da tvrdl1ja vrijedi za 11'= k?l, tada moz.emo pisati:
12 2' 3
2
k' (1<+1)2
-+-+-+ ... + ''- +
1·3 3·5 5·7 (2k-I)(2k+l) (2k+l)·(2k+3)
127
k(k+1) (k+l)'
--"-c-"c' +, ____:--'::--"-=--:--
2(2k+ 1) (lk + I), (2k + 3) 2(2k + I), (2k + 3) 2(2k + I), (2k + 3)
(k + 1)(2k' + 5k + 2) (k+ I)(k + 2)(2k+ I)
=
("+I)(k+2) (k+I)Kk+I)+I] " "' '"''
2(2k+3) 2(2k+ 1)+ I ' sto znae. d. tvrdnJa vflJedll za n = k+L
Dakle, tvrdnja vrijedi za svc prirodne brojeve,
b) Jednakost vrijedi za o=L
Pretpostavimo da tvrdnja vrijedi za n = k2:1, tj. neka vrijedi:
14 24 k4 k(k '
_+_+"'+,_, ____ ,,_,_ +I)(k- +k+ I)
J.3 3,5 (2k -1)(2k + 1) 6(2k + 1)
Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1.
14 2' k' (k+l)4
--+--+ ... + + . =
1,3 3,5 (2k-l)(2k+l) [2(k+l)-1][2(k+I)+I]
k(k + 1)(k
2
+ Ie + 1) _, (Ie + 1)4 __ k(k + 1)(2k + 3)( k' + k + 1) + 6(k + I)' _
6(2k + 1) , (2k + 1)(2k + 3) 6(2" + 1)(2k + 3)
(k+l)f k(2k + 3)(k' +k +lil (k' 1) [21e' + Ilk' +23k' + 21k+61
6(2k + 1)(2k + 3) 6(2k + 1)(2k + 3)
,(k + 1)(2k + 1)(k
3
+ 51c' +9k + 6) (Ie + l)(k + 2)(k' + 3k+ 3) =
6(2k + .1)(2k + 3) 6(2k + 3)
+ l)(k + 2) 1)' + (Ie -I 1) + 1.1
6 [2(k+l)+1] ,
! .32. Jcdnakost vrijedi za n=l. Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k>-l:
I 2 3 k =2 __ k 1-2
2+ + 22 + ... +- 2L
i dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1.
2(k+2)--k-1
2 22 22 2k 2k+1 2K + 2hl 2k+1
= 2- 2k+".-k-l =2- k+3
2k+l 2k+1 •
lednakostje istinita Z,-1. Il = k+ 1, paje istinita i za svaki prirodan broj Il.
1.33. Neposrednom provjerom utvrdujemo dajednakost vrijedi L'1 n=l.
Pretpostavimo daje jcdnakost tacna za n = k?:l, neka vrijedi:
3 5 7 21e + 1 1
1 + -+ -- + ... +-----.-- = 2 ----
4 36 144 k
2
(k+l)2 (k+l)' '
Dokazimo istinitostjcdnakosti za n = k+ 1.
2
2
"+1. ___ 1_+ 2(k+I)+1
4 36 144 k (k+!)' (k+l)2(k+2)' (k+l)2 (k+I)2(k+2)'
2 (k+2)' -[2(k+l)+ It2 Ie' +4k+4-2k-3 =2 k' +2k+1
(k+ I)'(k + 2)' (k + 1)2(k + 2)' (k + 1)'(k + 2)'
(k+I)2 I
= 2 =2-------
(k+J)'(k+2)'
128
Vidimo da posmatrana jednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki
prirodan brqj 11.
134, Neposrednim uvrstavanjem n=1 utvrdujemo dajednakost vrijedi za
n= 1, Pretpostavimo da jednakost vrijedi za n = 1<21, ij, neka vrijedi:
2 22 2
3
2k 2k+l
--+ +""',-+ ... +-,-,-:=;2--,. --.
2+1 +1 2 +1 2
2
- +1 22 -1
Dokazimo da je pqsmatrana jednakost tacna i za n = k+ 1.
2 22 2
3
Zk 2
k
+
1
2kit Zk'i
2+1 +- 22 +1 +- 24 +1 + ... + 2
2k
-
1
+i+ 2
2k
+
11
+1 =2- 22" -1 +- 22.(
_ 2k+l 2k+l 2k+J(22k+l)_2k+I(22k_l)_
- 2---,-+ =2------ k k -
2' -1 +1 (2' _1)(22 +1)
= 2
Vidimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1, pa je istinita za svaki prirodan broj B.
LJ5.a) Ako n =1 uvrstimo u dati izraz vidimo da se dobije tacnajednakost
1 1
6 6
Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k?l, tj. neka vrijedi:
_1_+,_1_+ ___ ·_,_+,,,+ 1 111 1 lj.
1,2,3 2,3,4 3-4-5 k(k+l)(k+2) 2L2 (k+ 1)(k +2) ,
Dokazimo da jcdnakost vrijcdi i za n = k+ 1:
1 1 1 1
--+--+,--,,-+"'+
1,2,3 2,3,4 3,4,5 k(k+I)(k+2) (k+I)(k+2)(k+3)
_ 111 1 l .,,:1'---__
,- 2L2 - (Ie + I)(k + 2i J + (Ie + 1)(k + 2)(k + 3)
(Ie + I)(k + 2) - 2 1 k' + 3k
. + _, ,+ ___ .:c-_
4(k+ 1)(k+2) (k+l)(k+2)(k+3) 4(k+ 1)(k+ 2) (k+l)(k + 2)(k +3)
k3+6k'+llk+6-2k-2
4(k + I)(k + 2)(k +3)
k
3
+6k'+9k+4
4(k + I)(k + 2)(k + 3)
e +6k' +11"+6 2k+2
= __ __ =
4(k + I)(k + 2)(k + 3) 4(k + 1)(k + 2)(k + 3) 4 4(k + J)(k+ 2)(k + 3)
__ -lJ ___ l __ l
4 2(k + 2)(k+3) -2L2 (k+2)(k+3)j'
Dakle, jednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa je istinita za svaki prirodan broj n.
b) 1) Neposrednom provjerom utvrdujemo da jednakost vrijedi za I,
2) Pretpostavirno dajednakost vrijedi za n = tj. neka vrijedi:
1 J I 1[1 1 ]
1,2,3,4 + 2,3,4,5 +",+ k(k +1)(k+2)(k +3) '3 6 (k+I)(k+2)(k+3) ,
Dokazimo sada da jednakost vrijedi i za n=k+ 1 :
129
I
+ ... + +.- -
1·2·3·4 2·3·4·5 k(k+l)(f+2)(k+3) (k+l)(k+2)(k+3)(k+4)-

1 (k+l)(k+2)(k+3)-6
3 6(k + 1)(k + 2)(k + 3) (k + 1)(k + 2)(k + 3)(k + 4)
.!.lr (k + 1)(k + 2)(k + 3)(k + 4) - 6(k + 4) + 181 =
3 6(k + 1)(k + 2)(k + 3)(k + 4) J
_1[1 6(k+4)-18 ]
-36- 6(k+l)(k+2)(k+3)(k+4)
_III 6(k+4-3) ] ]rll 6(k+l) ]
-3L6- 6(k+I)(k+2)(k+3)(k+4) 6- 6(k+ 1)(k+2)(k+3)(k +4)
1 I ]
3,6 (k+ 2)(k+3)(k +4) 3 6 (k+l+I)(k+I+2)(k+l+3) .
Dakle, jednakost vrijedi j za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan n.
1.36.a) Jednakost vrijedi za n = 1. Pretpostavimo dajednakost vrUedi za n=k;o::l;
130
1 1 11k
---+ + + ... +
a(a+l) (a+I)(a+2) (a+2)(a+3) (a+k-l)(a+k) a(a+k)
Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1:
I 1 1 I
----+ . + + ... + -+--,--"---
a(a+l) (a+l)(a+2) (a+2)(a+3) (a+k-l)(a+k) (a+k)(o+k+l)
_k:.._+_ k(a+k+l)+a ak+k(k+l)+a.
a(a+k) (a+k)(a+k+l) a(a+k)(a+k+l) a(a+k)(a+k+l)
a(k+I)+k(k+l) (a + k)(k+ I) = __
a(a+k)(a+k+l) a(a+k)(a+k+l) a(a+k+l)
Vidimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan n.
b) 1) Provjerom za n=1 utvrdujemo dajednakost vrijedi.
2) Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k::::], tj. neka vrijedi:
1 2 4 8 2k I 2k-!-1

l+a 1+ 1+a
4
l+a
H
••. 1+a
2
* a"-l 1--
Dokazimo da jednakost vrijedi i za n = k+ I:
I 2 4 8 2k 2
kLJ
1 2
k
+
i
+--+--=-
l+a 1+0
2
l+a
4
l""!""J I+a
2
! l-'-a
2
"1 1-
2hl

k+1
1 +a
2
Vidimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj n.
1.37. Za n=l irnamo j·I!:=: 2!-1, odnosno 1 =1. Pretpostavimo daje tvrdnja
tacna za neki pflfodan broj n = k ::::1, tj. neka je tacno:
1-1!+2·2!+ ... +k·k!=(k+I)!-I.
Tadaje
1·1!+2· 2!+ ... + k· k'+(k + I)· (Ie + I)!= (k + I) !-I +(k + 1)-(k + I)!=
= (Ie + I)!{k + I +1)-1 = (k + 1)!(k+2)-1 =(k+2)!-1
sto znaci da je tada tVrdnja tacna i za n = k+ 1, pa je tacna za sve
prirodne brojeve.
1.38_ Jednakost vrijedi za n = 1. Pretpostavimo dajednakost vrijedi za
k
3 7 15 2' - i !-, I)
n=::::1: 1+-+-+-+ ... +--=2 +2k- .
2 4 8 2'-'
Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1.
3715 2k_1 Zk'';_l Ik 2hl_l
.. +--,-=2- +2Q,-1)+--,-=
2 4 8 r 2 2
')hl ."" 1 2 + k2
k
+
1
__ ')k+1 + 2
k
+
1
-1 1 + k2k+1
= 2
1
-
k
+2k-2+----=·,
2k 2k
1 1
2
k-<]
= 2k + ( =r
k
+2k"",i·-(k+I'+2(k-l+l).
lednakost vrijedi i za n = k+l, paje istinita za syaki prirodan broj Il.
1.39.a) Ako uzmemo daje n=l. dobije se stoje djeljivo sa 6.
Pretpostavimo dajc izraz Tl_l djeljiy sa 6 za 1, tj. neka
vrijedi: 7
n
_1 = 6m, mEZ.
Dokazimo da je izmz 7
11
_1 djeljiv sa 6 i 7.2 n=k+ 1.
7'+1_1 7·7
k
_1 = 7(7k_1) + 6 7·6m+6 = 6(7m+1).
Kako je 7m+ I mEZ_ to je izraz 7"-1 djeljiv sa 6 i za n = Ie+ 1, paje
djeljiv za svaki prirodan broj.
t) Neposrednom provjerom utvrdujemo da je izraz n] -n djeljiv sa 3 za 1.
Pretpostavimo daje n
3
_n djeljivo sa 3 za n=k:?: 1, tj. neka vrijedi:
k'-k 3q, qEZ.
Dokazimo daje izraz 11
3
_11 djeljiv sa 3 i za n = k+ 1.
(k+ 1)' _ (k+ I) = k
'
+3k
2
+3k+ 1 -k- 1 = (k'_k) +3k
2
+3k
= 3q + 3(k
2
+k) 3(g+ k
2
+k) .
VicHrt:1O da jc izraz 11' -11 djeljiv sa 3 ! za 11 = k+ 1, pa je djeljiv :.3 3 za svaki
prirodan bro.1 n.
c) Za 11 = 1 vrijednost iZf3za jc 48 sto jc djeljivo s 48. Pretpostavimo da je
izraz in-1_l djeljivsa48z.a
7
2k
"i_l = 48rn, mEZ.
Dokazimo daje izraz 72n-!_1 djeJjiv sa 48 za n=k+l.
7'(k+!r
1
-I = 7
2k
+
2
-' -1 = 7
2
7
2k
-'_1 = 49·7
2k
-'_ 49+48 = 49(7
2k
-' -I )+48 =
= 48m+48 = 48(m+ 1).
Dakle, izraz 7'"-1 -I je djeljiv sa 48 i za n = k+ 1, paje dje\jiv sa 48 za svaki
prirodan broj n.
131
1.40.a) Rclacija v .. ijed! za n = 1 jer je 12 djeljivo sa 6. Neka relacija vrijedi
za n = k21, U. nekaje k
3
+llk = 6q, gEZ.
Dokazimo da relacija vrijedi i za n = k+ L
(k+ 1)"+ 11 (k+ I) = k
3
+3k'+3k+ 1 + Ilk+ II = (k
3
+ II k)+3k(k+ 1)+ 12 =
= 6q+3k(k+I)+12, qEZ.
Kako je svaki od tri dobUena sabirka djeljiv sa sest, to je i cijeli izraz
djeljiv sa 6. Dakle, relacija vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki
prirodan broj.
b) Neposrednom provjerom utvrdujemo daje relacija 30lns - n istinita za n=l.
Pretpostavimo da ova relacija vrijedi za n = k::2:1, tj. neka vrijedi:
,,5_
k
= 30'1, qEZ.
Dokazimo da vrijedi i za n = k+ 1.
(k+1)'-(k+l) = k
5
+5k'+IOk
3
+IOk'+5k+l_k_l =
= (k
5
.k)+5k(k
3
+2k'+2k+ I) =. 30q+5k(k+ 1)(k
2
+k+ 1), CJEZ.
Kako .Ie proizvod k(k+ I )(k'+k+ I) za svako k djeljiv sa 6, 10je i cijdl
izraz djeljiv sa 30, pajc relacija istinita i za n = k+L
N
' . A" '5
c) 1 CK.:lJe . (11) = rr + n.
Provjera: A(l) = 6, paje izraz djeJjiv sa 6 za n=l.
Pretpostavka: Nekaje izraz A(n) djeijiv sa 6 za n=k, tj. llekaje A(k)=6m,
mEZ.
Dokazimo istinitost Illlplikacije A(k) => A(k+ I) .
A(k+l) = (k+1)' +5(k + l)=k' +3k
2
+3k+ 1 +5k+5 =
=(k' +5k) + 3k(k + 1)+6 = 61r1 + 3k(k + 1)+ 6.
DobiE smo sumu od tri sabirka u kojoj je treci sabirak 6. Prvi sabirakje djeljiv s 6 po
pretpostavci, a drugi sabirak je proizvod broja 3 i dva uzastopna cijela broja. Kako.ie
od dva uzastopna cijela brojajedan sigurno djeljiv sa 2, to jc i drugi sabirak djeijiv sa
3·2, odnosno sa 6. Daklc cijeli izrazje djeljiv sa 6.
To znaci daje A(n) djeljlvo sa 6 za svaki prirodan broj n.
1.4 La) Oznacimo fen) = 5" + 2
J1
-!-i • Treba dokazali daje za svaki prorodan broj n,
iZfaz f{n) djeijiv s brojem 3. Za n=O imamo daje itO) =5° +2').: =3, dakie
f(O) je djeljivo s 3. Pretpostavimo daje l{n) djeijiv s 3 za n = k:?;O, tj.
nekaje f(k) = 3m, mEZ,
Posmatrajmo broj f(k+ 1):
f(k+l)=Sk+J +2
k
+
1
-;1 ;=5.5
11
+2·2
hl
=5(/t
k
j_··2
k
·,.J)+2.2
k
.<l:c"::
5/(")-3
0
2'+' =3(5111_2"'), Sm-2'+! EZ.
Vidimo clajc i f(k+1) djeljiv sa 3, ,to znaci da su svi brojevij(n) djeljivi s J.
b) Akojen=l,tadaje: 7.52-'+2
3
"=35+16=51= 17·3.
N k
.. 7 5
2no1
2"rr"! d' I" 7 k 0
e"aJClzraz· + JeJlvsal za n= :2:1,tJ.nekavrijedi:
7·5"·1+2
3k
+
1
= 17'q, qEZ.
Dokazimo istinitost relacije za n:::; k+ 1.
132
7.S2(k+!)-!+23(k;.J)+1 = 7 .S2.S2k-l+
2
3 ·2
3k
+
1
= 25(7 .S2k.l+
2
3k+l) - 17·2
3kH
=
= 17.q-17·2
3k
,1 =I70(q_2
3k
+
I
), qEZ.
Kakoje q_2
3
k-+! cijeli broj, toje izraz 7·S
2n
·!+2
311
+! djeljiv sa 17 i za n=k+l, paje
djeljiv sa tim brojem za svaki prirodan broj.
c) Uvrstavanjem vrijednosti n=1 u dati izraz, dobijamo 247, a kako je 247=19·13,
to je tvrdnja tacna za n= 1. Pretpostavimo da je dati izraz djeljiv sa 19 za n=k?: I,
tj. nekaje: 7·S
2k
+12·6
k
=19m, mEZ.
Dokazimo djeljivost izraza sa 19 za n==k+ 1 :
7.5
2
(",) + 12. 6
k
+
1
= 7 .5
2
·5" + 12·6·6' = 25(7· 5
k
+ 12.6
k
) __ 22&·6' =
= 25 ·19m -19 ·12· 6
k
= 19(25m -12· 6
k
).
Dakle, izrazje dje1jiv sa 19 i za paje djeljiv sa 19 za svaki prirodan
broj.
1.42.a) Za n= I vrijednost datog izraza je S4 + 1 t 4 = 625 + l4641 = 15266 == 17·898, §to
znaci daje posmatrani izraz djcljiv sa 17 za n=l.
Pretpostavimo daje posmatrani izraz djeljiv sa 17 za n=k::::::l, tj. l1eka vrijedL
Sk+3 +11
3k
+
1
=17m, mEZ"
Dokaz.imo daje dati izraz djcljiv sa 17 i za n=1<.+ 1. Zaistaje:
S/;·dd + 113(i,.d)d:::o5 .Sk+3 + 1(' .11
3
1:+1 = S(Skt3 + 11
3k
;-I)+ 1326-! 1·'1
I
'1i
005.17111+17.78.11",1 =17(5m+78"11
3k
+
I
).
Kako je 5 m + 78·1 IJk-f! E Z ; to je dati izraz djeljiv sa 17 i za n=k+ 1,
paje djeljiv sa tim brojem za svaki pdrodan braj.
b) Za n;;;;:l vrijednost datog izraza je 7
3
+ 8
3
= 343 + 512 = 855 = 15·57, sto zna6
daje djeljiv sa 57. Pretpostavimo daje dati izraz djcljiv sa 57 za n=k::::l, ij. neka
vrijedi:
7
k
+
2
+8
2
1;+1 =57·m, mEZ.
DokaZimo daje dati izrazdjeljiv sa 57 i za n=k+1. Zaistaje:
7
k
+
I
+
1
+ 8
2
(k+I)+! ::;:; 7 .:1
h2
+ g2k+1 .8
2
= 7. (7k+2 + 8
2
k+!) + 57·821:+1 =
= 7'.S7m+S7.g
2
k+l =57(7m+S2k+I).
Kako je 7m +- gUll E Z , to jc dati izraz djeljiv sa 57 i za n=k+ 1, pa je
djeljiv sa 57 za svaki prirodan broj n.
C) Ako je n=l vrijednost datog izrazaje 64, pa tvrdnja vrijedi za n=l.
Pretpostavimo tacnost tvrdnjc za n = k?l, tj. neka vdjedi:
3
2k
·) -8k-9=64q, qEZ.
Dokaiimo istinitost tvrdnje za n=k+ 1.
3'(k,l}
2
-8(k + 1) - 9 = (9·3"" --12k -81)+64k+ 64 =
= 9(3"+2 _ 8k - 9) + 64(k + I) = 9 0 64q+64(k + I) = 64(9q +k + I) 0
Kako je 9q+k+ 1 cijeli broj, to je posmatrani izraz djeijiv sa 64 i za
n=k+l, pa je djeijiv sa 64 za ml! koji prirodan broj no
133
1.43.b) Uvrstavanjem u dati izmz dobijamo 33 sto je djeljivo sa II.
Neka je izraz djeljiv sa II za n = leI, tj. neka vrijedi:
30' +4'(3' -2')-I=llq, qEZ. (*)
Dokazimo djeljivost izraza sa I I za n = k+ 1.
30k+1 + 4k+1(3'.' _2'+1)_1 =30 ·30' + 4· 4'( 3 ·3' -2.2') -I =
=30· +4'(3' -2
k
)-1}18.4'3'
(')
=30· I lq - 18·12' -II· 2 4' + 29 =1 I (30q-2·4')+ 29 -I 8.12' .
Treba dokazati daje izraz 29-18·12
k
djeljiv sa II za svaki prirodan broj.
Za k =1 dobijamo broj -I 87, stoje -17·1 I. Dokalimo da je izraz 29 -18 "12' djeljiv
sa 11 za k+ 1, ako je djeljiv za k:
29-18·12,+1 =29-18·1212' =29-18.(1+11)12'+1 =
=(29-18 ·12k+1)-11·18 ·12
k
Kako jc prvi.sabjrak djdjiv sa 11 po pretpostavci, to je posijedl,ji izraz djeljiv sa II.
Dakle, tvrdnja ovog zal1atkaje dokazana za sve priroone brojeve n.
1.44.a) Za n=l tvrdnja je tacna. Pretpostavimo da .Ie tvrdnja" tacna za n ,;;c k;;:: L
tj. neka vrijedi:
22k+1 -ge +3k-2 ::;:54m, mE Z.
Pod pretpostavkom dokazimo istinitost tvrdqjc"zo n=k+l
)2(k+1 H 9(k 1 2k I
- - -9(k'+2k+li+3k+i=
.= 4 22k+l -ge -i8k --9+3k+ I =4·2
2k
,1 --36e + 12k-S + 27k2 _ 27k =
4· (22k+1 -9k' +3k -2)+ 27k(k -1) 54m+ 27·2'1 ,q E Z ,jerje k(k-l)
d,:'a pajejedan ad njih sigurno panm ((ljeUlv sa 2).
Otu,aa.le clJeh 1zraz c1.JCIjIV sa 54 J za n=k+ 1, pa je djeljiv sa 54 za svaki prirodan
n.
b) Ako .Ie n= J, vrijednost datog izraza je 51, pa je djeljiv sa 17
Pretpostavimo daje dati izraz djeljiv sa 17 za n= le I, lj. nck. vr(jedi:
6
2k
+- 19
k
_,2
k
+
1
=:; 17q, q EZ.
Dokazimo istinitost tvrdnje za 11 = k+-!.
6
2
(k+l)+19
k
-tI_2(1i;1}-1 :;::36.62.\' +19.J(/ _).')k-+I=
= 36·621: +36·J91.: +34.2,""-1 =
= 36 (6
2k
19' "k+I) 17 ('' k.1 .
. +, -L - ·19' +2·2 )=36.17q--17.(19' +2,2'+1).
Kako .Ie (19
k
+- 2, 2k+l) E Z , to .Ie posmatrani iZTaz c!jeUiv sa 17 j za n = k+ 1.
pa je djeljiv sa 17 za svuki prirodan broj n.
1 .45.a) Za n= 1 vrijednost datog izraza je 3
4
.5
2
.- 3
5
.2
2
=:; 1053, sto je djeljivo sa
1053. Pretpostavimo da je dati izraz djeUiv sa 1053 za n = k? 1, tj. vrijedi:
3
2h2
.5
2
1.: _3
3k
+
2
·2
2k
::;::: 1053m, mE Z.
134
Dokazimo istinitost tvrdnje za n k+ 1.
3
2
(k+!)r2 . 52(k->·1} _ Y(HI),2 .2
2
(1;+1):0: 9. .25. 52k _ 27. 3Jk <-2 .4. 21k =
= 225 3
2k
-'-2. S2k -108 . 3
3k
+
2
·2
2k
:::-: 225· 3
2k
+
2
. 5
2k
_ 225. yk-<-2 . 22k + J 17 .3H'",:',. 22k =
225.(3"+,'.5" __ 3"+2.2")
= 225·I053m+I053·3" ·2" =I053.(225m+3" .2
2k
).
Vidimo daje posmatrani izraz djeljiv sa 1053 i za n = k+l, paje djeljiv sa tim
brojem za svaki prirodan broj n,
b) Uputa: Koristi matematicku indukciju j cinjenicu "broj je djeljiv sa 3
ako je zbir njegovih cifara djeljiv sa 3".
1.46.a) Ako je n =1 izrazje djeljiv sa 9. Neka relacija vrijedi za leI, to jest,
nekaje k·4'" -(k+I).4' +1=9q, qEL
Dokaiimo da relacija djeljivosti vrijedi i za n k+ 1:
(k+ 1)·4(k+l)-d -(k + 1 + 1)·4
k
+
l
+ 1:::: 4k ·4k+1 +4k+2 -4(k +1)·4
k
_4
k
+
1
+1 =:
= 4k·4k+1 -4(k+J).4k -3 =
= 4(k· 4k+1 -(Ie + 1)· 4k + 1)+ 3·4'+1 -3 4·9q + 3( 4k+1 - I) =4·9q + 3( 4· 4' -I).
Kako je 4k+l_1 uvijek djeijivo sa 3 (Dokazi!), to je posmatrani izraz
djeJjiv sa 9 i za n=k+ 1, paje djeljiv za sve prirodnc brojeve.
I A7.a) Ako uzmemo daje I, vrijednost izraza je 25 (paje djeijiv sa 25).
Neka je 1zmz 2"-+l . 3" + 51'1 - 4 djeljiv sa 25 za n=k:? 1, odnosno, neka
vrijedi: 2k+1 < 3
k
+5k - 4 = 25q, q E Z .
Dokaiimo djeljivost datog izraza sa 25 i za n:;;:;; k+ 1:
2(k-l},1 .3#11 + 5(k +- 1)-4 -:;: 6·2
k
+
1
·3
k
+-5k +1::= 6 ·2k+1 ·3" +30k -24- 25k+25=
= 6·(2k+1· 3' +5k-4)-25(k-I)=6·25q-25(k':I).
Vidimo da je posmatrani izraz dje\jiv sa 25 j za n = k+- 1, pajc djeljiv za
svaki prirodan broj.
1,48.a) Ako je i, vrijednost izraza je 391 17·23 , odakle so vidi daje
djeljiv sa 17. Neka je izraz djeljiv sa 17 za n = k2> 1, odnosno, neka vr\jedi:
2
5k
+
J
+S
k
·3k+2 =17m,mEZ.
Dokazimo djeljivost izraza sa 17 i za n = k+ 1:
2
5
(k+l)+3 +- Sk+!. 3(k+J)+2 = 32. 2
5k
+
3
+ 15. Sk ·3
k
+
2
=
= 32. 2
5k
+} + 32 . Sk ·3
k
+
2
-17· Sk < 3
k
+
1
= 32 . (2
5k
+
3
+ Sk . 3
k
+
2
) -17 5". 3
k
+
2
32.17m-17.5' ·3"+2 =17(32m-5' ·3
k
+
2
).
Dakle, posmatrani Izraz je djeljiv sa 17 i za n = k+ 1, paje djeljiv sa 17 za
svaki prirodan broj 11.
1,49.a) Neposredno sc vidl da je izraz djeljiv sa a-b za n=1. Neka je a" -h"
djeljivo sa a-b za n = k?J, dokazimo daje izraz a" -b" djeljiv sa a-b i za n=k+l;
Kakoje a"'-b'+1 =(a-b)(a' +a'-lb+a'-2b' + ... +b'), loje a" -b"
djeljiv sa a-b j za n = k+ I, pa reiacija vrijedi za svaki prirodan broj n.
b) Za n=1 dati izraz ima oblik
v a'-a = a(a'-l) = a(a'_1)(a
2
+1) = a(a-1)(a+I)(a
2
+1).
Za vrijednost izrazaje 0 sto je djeljivo sa 30. Ako a nije nula, tada je
(a-1)a(a+l) proizvod tri uzastopna cijela broja ad kojihje barjedan djeljiv s 2 i
135
jedan djeljiv s 3, paje ovaj proizvod djeljiv sa 6. Faktor a'+ 1 je za svaka cijela a* I
djeljiv s 5, paje cijeli izraz djeljiv s To maci da vrijedi a
5
_a = 30 q, qEZ.
Pretpostavimo daje dati izrazdjeljiv s 30 za n = k:?:l, ti. neka vrijedi:
a 4k+l - a = 30 111, m E Z .
Dakaza!i daje dati izmzdjeljiv s 30 i za n= k+L
a
4
(I.:+l);-1 _a=a4a4k'.1_a=a4(a4k+l_a)+a5 -a=30m+30q=30(m+q).
Dalde, izrazje djeIjiv s 30 i za n=k+ I, pa je djeljiv s 30 za svaki prirodan broj n.
LSO.a) Aka je n=2 vrijednost datog izrazaje 48, pa tvrdnja vrijedi za n=2.
Pretpostavimo da tvrdnja vrijedi 7.2- paran bro] koji je veci od 2, n = 2k, tj.
oeka vrijedi: (2k)' +20·2k = 8k(k'+5) =48q, qEZ.
Dakazirno istinitos! tvrdnje za n = 2(k+ 1).
(2k+2)3+20.(2k+2)=8(1c'+3k'+3k+I+5k+5) =
8 (k
3
+ Sk) + 8(3ir' + 3k + 6) = 48q + 24(k' + k + 2) = 48q + 24[k(k + 1) + 21
Kaka je proizvod k(k+ 1) uvijek paran braj, to je 1zraz k(k+ I )+2 djeljiv sa 2, pa je
zbir 48q + 24[k(k+l}+-2] djeijiy S3 48. Ovo znaci dajc posnatrani izraz djcijiv sa
48 i za n = 2(k+l), pa je djcljiv sa tim brojem za svaki parni prirodni broj 11.
b) Izrazje djeljiv sa 512 akoje n::=1. Nekaje n=2k+1. Tad8. (mamo:
(2k + I)" - (2k + I)' -(2k + I)' + I = 512q, qc:Z.
DokELzimo da je izraz djeljiv sa 512 za n = 2(k+ l)+ 1.
(2k+3)12 -(2k+3)8 -(2k+3)' +1=
= (2k + 3)'«(2k + 3)' -1)-«2k +3)' -I) = ((2k +3)' --I)«(2k +3)' -1)-
- ((2k + 3)2 -1)«2k +3)2 + 1)(2k + 3)' -1)«2k +3)4 + 1)=
- [(2k + 3) -IIe2k + 3) + 1)((2k + 3)' + I) [(2k+ 3)2 -I ][c2k+ 3)2 + I ]ce2k + 3)' + I)'
=(2k + 2)(2" -I 4) [(2k + 3/ + 1]c2k+ 2) [2k +4J[(2k + 3)' + 1 ][(lk +3)' + 1]=
-2(k + 1)2(k + 2) E2k + 3)' .; l}(k + 1)2(k + 2) [lk +3)' + 1 ][2k + 3)' + 1]=
-16(k + IJ(k + 2)«(2k + 3)' + I)(k + I)(k + 2)«2" +3}' + 1)«2k + 3)' + 1).
Kako je proizvod (1-::+ J)(k+-2)(k+ 1 )(k+2) uvijck djcljiv sa 4, a svaki od prcostala tri
fal(tora jc paran broj, to jc posljcdnji izraz djeIjiv sa 16·4·8 = 512.
136
c) Za k=J vrijcJi: 7 + 7
2
+ 7
3
+ 7''1 ;::;:. 2800 0-"'-1 00,28.
Pretpostavimo da tvrdnja vrijedi za 11 = 4k, gdje je k2:1 :
7+7'+7'+7'+ ... +7" =lOO'q, qEN,
Dokazimo istinitost tvrdnjc za n = 4(k+ 1):
7 + 7
2
+ 7
3
+ 7
4
+ ... + 7'1k + 74k+1 + 7
4h
-
2
+ 7
4k
+3 + 741:+4 =
= lOOq + 7
4k
+
1
+ 7
4k
+
2
+ 7
4k
+
3
+ 74k+4 = lOOq + 74k(7 + 7
2
+ 7
3
+ 74)=
= IOOq+7'" ·2800=IOO(Q+28.7
4k
).
Daklc, tvrdnja vrijedi i 7-'1 n = 4(k+I), pa vrijedi za svak! prirodan broj k,
odnosno za n =' 4k.
111. d't'
I
-I ) Z 0 imamo .- + - > - , pa Je tvr l1Ja acna.
.).a a n - 3 4 2 ..
Pretpostavimo daje tvrdnja tacna za prirodan broj nz2 i dokazimo da va:h I
za n+ 1:
11 11111 j 1_
-n-+-2 +-n-+-3'+ ,.+ 2n +-2-n-+-1 +-2n-+-2 >2--n-+-1 +-2-11-+-1 +-2,-,-+-2-
1 1 1 1
=-+------>-
2 2n+l 2n+2 2
Z. = 1 J'c 1. Neka nejednakost vrijedi za n=k, tj. nekaje:
c) ,an 23412
, 1 1 1 1
_' _+ __ + __ + ... +--+--> 1.
k + 1 Ie + 2 Ie + 3 3k 3k + 1
Dokazimo istinitosl nejednakosti za n = k+ 1:
1 I, 1 __ I_+-l_c,
-k+2 +1:+3 '/;'+4 +... 3k 3k+1 3k+2 3k+3 3k+4
(1 1 1 I 1 1 \ __ __ +_1_+_1_>
=l'k-:;j+/c+2+-/<+3+k+4+"'+-3k+3k+rJ k+t 3k+2 3k+3 3k+4
J 1 1 I 2 1
---, I - >,.
, k+1 3k+2 3k+3 3k+4 3(k-lIl\3k+2)(3k+4)
Vidimo da nejednakost vrijedi i za n=k+]. pa vrijedi za svaki priroda
n
braj n,
1.52.a) i b) Sabiranjem donjih tacnih nejednakosti
I '

l.S3.a)
4 2
1 1 1
-<---
9 2 3
1 I 1
-<----
16 3 4
1

n
2
n
1 I 1 j i
dobije se', +- < <! ,
4 9 16 .. 112 n
, 1 I 1,-
NckajeA(n): ,11+12+ fj+«'+7n>-VIJ.
Provjerimo tacnost nejednakosti za n=2:
A(?)' _1 +_1
-,f1 12 12 12 12
r::
,,2+1 '-?
=>
-v2
137
Ncka vrijedi: A(k): + + ... + > Jk
. vI v2 v3 vk
Dokazimo istinitost implikacije: A ( k) => A(k + 1)
II! 1 1 Jk. Jk+I+ 1
Jl+ J'i+ ... + .Ji+ Jk+i·>,Jk+ Jk+I>
k+]
Jk+1 -
( ,Jk;l)'
Jk+ 1
.fk+l.
Kako je implikacija istinita, to je navedena nejednakost dokazana za svaku
vrijednost prirodnog broja 11 (> 1)_
1.54.a) Nejednakost vrijedi za n=3. Pretpostavimo da nejednakost vrijedi za
11 = k:::::3, tj. neka vrijedi: 2k > k + 3.
Dokazimo istinitost nejednakosti za n=k+ 1 <
= 2 ·2' > 2 ·(Ir +3) = 2k+6 = (Ir +1)+ 3 +k +2 > (k + 1)+3_
Daklc, nt;iednakostvrijedi i za k+l, pa vrijedi za svaki prirodan broj n.
b) Ako je n = 3, nejednakostje istinita. Pretpostavimo da nejednakost vrijedi
za n = k2::3, tj. neka vrijed!: 2k < e .
Dokazimo da posmatrana nejednakost vdjedi i za n = k+ J,
2(k+ 1) 2k+ 1 <k' + 2 =(k' +2k+ 1)+(1-2k) =(k+I)' +(1-2k)«k+ I)'.
Vidimo da nejednakost vrijedi i za n=k+ 1) pa je istinit!l za svaki prirodan braj n.
. 55.a) Nejednakost je istinita za n =O,jerje 2°=1>0. Pretpostavimo da nejednakost
vrUedi za 11 =::; tj. neka vrijedi 2k > k. Dokazimo da nejednakost vrijedi i
za n = k+ I: 2
k
+
1
= 2·2' > 2·k = k+k ;;: k+ 1 .
Dakle, nejednakost 211 > n vrijedi i za n=k+ I, pa vrUedi za sve
prirodne brojeve i nulu.
b) Za 11=5 irnamo 2
5
> 52 , odnosno, 32> 25, sto je taeno.
. 56.a)
138
Pretpostavimo daje 2" >)12, 71l 11;;:::5. Tadaje:
211+1 = 2.2
11
> 2 . n
2
= n
2
+ 112 > n
2
+ 2n + 1 = (n + 1) 2 .
Dakle, nejednakost vrijedl i 7.a n+ J, pa zakljucujcmo da vrijedi za svaki
prirodan broj (veci od 4).
Za n=10je 2'0 =1024 > 1000 =10', pa nejednakostvrijedi za n=10 .
Prctpostavimo da nejednakost vrijedi za n=k;;:: 10.1], neka je:
, (0)
Dokazimo lstinitost nejednakosti za n=k+ 1.
r, 1)3
. .¥. \K+. .. . .
PosmatraJlno kollCl11k k
3
' ! stepenuJmo bmom u broJl1Iku:
2
(k+l)'
> 3
k
("")
Mnozenjem nejednakosti (0) i (H) dobije se: 2'+1 > (Ic + 1)3 ,
sto znaci da nejednakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj n:2: 10.
b) Zadatak se Jjesava analogno kao pod a).
1.57.a) Za n=1, ncjednakost oeito vrijedi. Neka nejednakost vrijedi za n=k:2:1, tj.
neka vrijedi: a
k
? b
k
Dokazimo istinitost nejednakosti za n=k+ l.
a> b =>' a
k
> b
k
=> a
k
+
1
> ab
k
> bb
k
= b
k
+: .
Vidimo da nejednakost vrijedi i za l1=k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan
broj.
b) Neposrednom provjerom vidimo da tvrdnja vrijedi za n=4,jer je 24>l6.
Neka tvrdnja "rijed! za 11 = k?:4, tj. nekaje k!> 2k . Tada vrijedi:
(k+l)!=(k+l)k! >(l+l)k! =2·k! >2·2
k
>2k+l
sto znaci dajc tvrdnja tacna za svaki prirodan braj n.
J .58.a) Nejcdnakost vrijedi 7-,,1 n = 3,jerjc i' = 8 > () = 3!
k(k.,!.]
Pretpos1(IViJ1l0 da ncjednakost vrijedi za n = k:':::3, tj. nekajc 2 2 > k!.
Dokaz.imo istinitos1 d(ltc ncjednakosti za n = k+].
kQ<"-1) 2k kl/,-I)
2 2 =2- 2
Daklc, ncjednakost za svaki prirodan broj n.
b) Ncposrcdnom utvrdujemo da nejcdnakost vrijcdi za n =2 .
( Ii'
Pretl)Ostavimo da ,je nc]' ednakost istinita za n = k::::2, nelen je I 2 I > k ,
\ k)
Dokazimo istinitost ncjcdnakosti za 11 = k+ 1.
12--- >k
( I )'" ( i" ( 1 I ( I \k 2k + 2 -I 2k 1
\ k+1 \ k+1/ \ k+1/ \. k) k+1 k+l
2k' +k -Jic-' +k)+(k+I)I-(k' -k::..12=k+l + Ie' -k_:!_ >1c-I-l_
Ie+l Ie-II 1e+1"
Jcr Je lzraz ](2_k_1>0 za k;;:::2. Daklc, ncjcdnakost vrijedi j z.a n=l\+ 1, paje
istinita za svaki prirodan broj 1122.
1.59. Ako lC n=2, tada vrijedi (J +x/=l Ako je X:;i:O, tad a jc x
2
> 0,
paje' (l+X)2> 1+2x-,
Prctpostavirno da nejednakosl vrijedi za n = k?2, neka je (l+x)k=l+kx.
Dokazimo is1initost neiednakosti 73 n = k+ 1.
(I+X)k+' = (l+x)(1 +x{ > (1 "'"xl(! +kx) H kx+x+kx' 1 +(k+ l)x + kx'
Kakoje kx
2
> 0, tojc (l+x)H > 1+(k+l)x. paje nejednakost istinita i za n=k+I.
Dak1c, nejednakost vrijedi za svc prirodnc brojevc vete od 1.
(Dokazana nejednakost nazi-va se liernoullli 9_ je\'3 nejcdnakost).
9* Porodica BernouJli-jc;'ihjc if. Njcmackc dosclila u Svicarsku. Ii tri gcncracije ovc pnrodicc hiio
jc OSilm istaknU1ih mal'cmaticma Koji su svojim rado\'ima doprinijc1j i uticali n<1 n1zvoj nilUKc. nc sarno
mill"cmiltike, u cije!oj Euror!
139
16 24
1,60.a) Neposrednom provjerom vidimo da tvrdnja vrijedi za n=2,jer je - < -.
3 4
. .. d' k' k' 4 k (2k)! T d .
Neka tvrdnJa vflJe 1 za n = '22, tJ. ne aJe --< --'-, a
k+l (k!)'
(Ie + 2)(2(k + 1)! (k + 2)(2k + 2)(2k + 1)(2k)! (k + 2)(2k + 2)(2k + 1) (2k)!
. --- >
4k"'(Ck+l)!)' 4
k
+'(k+l)'(k!)' 4k+'(k+I)2 (k!)'
(I< + 2)(2k + 2)(2k + I) 4' (I< + 2)(2k + 1) 2k' + Sk + 2
>- ..
4
k
"'(k+I)' k+! 2(k+I)2 2k' +4k+2
= (2k' + 4k + 2) + k = I + ___ k __ > 1 .
2k2 + 4k + 2 2k2 + 4k + 2
Iz (k:- 2)(2(k + 1)! > 1 slijed! (2(k + 1»)1 > _, 4
k
>'
4°'«(lc+I)!)' ((kd)!)' (k+I)+!
, sto znuci da
4" (211)'
ncjednakost < vrijedi i za n=k+ 1, pa vrijedi za svald prirodatl broj n.
n+ 1 (n!)'
0) Neposrednim lIvrstavanjem vryednosti lF2, utvrduiemo daje ncjednakosl
tacna. Prctpostavimo da nejednakast vrijedi za 11 = K:?:2, tj, neka vrijedi:
4k (2k)1 (2k )!(2k + 1)
--<-- ,odnosno, k 2 >1,
2k+1 (k!)' 4 (k!)
Dokazimo istinitost nejcdnakosti za 'n=k+ L
(2(k + ]»!(2(k + I) + I)", (2k + 2)1(2k + 3) _ (2k + 2)(2k + 1)(2k )!(2k-i 3) _,
40'+')«k+])!)' '4'4
k
(k+l)k!), "---4:4'(k+l)2(k!)'''----
__ (2k)!(2k + 1) (2k + 2)(2k + 3) (Ie + 1)(2k + 3) 2k + 3 _ 2(k + I) + 1 __
-----_. > :::: ---- -- --_."'---
4
k
(k!)' 4(k+l)' 2(k+l)' 2(k+l) 2(k+l)
__ =1+ ] >1.
2(1, + 1) 2(k + 1) 2(i< + 1)
. (2(k+I»!(2(k+J)+1)
Kako 1:::: (.) + , ) '} . > 1
• 4 ,,' lCk+])! '
. (2(k + I»)! 4(h')
to Je ----- -;---"'-----" pa
, ((Ic+])!)"-
posmatrana nejeunakost vrijcdi i za sto znaci da vrijedi Zil svaki prirodan braj
n>l.
1.6La) Za n=6 ncjcdnakosti su tacnejer je 729 > 720 > 64,
Pretpostavimo da nejednakosti vrijede za n;;-'" k?6, tj. neka vrijcdi
I " ( • k
1"- > k! > 1"-).
\.2; 1.3
Dokazimo istinitost nejcdnakosti za l1=k+ 1.
(l k + 1\k+' = k + Ii' = (Ie +!L. > 21e' k + I =
2 ) 2)), 2k 2 2" 2
140
k'
= -T.(k+l»(k+l)k!=(k+l)!.
2
Ovdje je koristena nejednakost (k + 1)' > 2k' • k> 1. ( Pokusajte, za vjezbu
dokazati ovu nejednakostl )
Dokazimo, sada, za n = k+ 1, drugu nejednakost.
(
k+l)k+' =(k+IJ'(k+lj (k+])' k+1 <3.'" k+l = (,,-)k k+l<
3 I. 3 \ 3) 3
k
3 3
k
3 3 1
< k!- =Vr+l)k!=(k+l)l.
1
Dokazi U ovom dijelu koristenu nejednakost (k + l)k < 3 kk , k> 1.
(
)
" ( y'
Ovim smo dokazali da za svako 11?6, vrijedi (% > nt > %).
b) Nejednakost vrijedi za n = 1, n:::;;, 2, 11 = 3. Pretpostavimo da je nejednakost
i5t111ita za n = k2: 1, tj. neka je k!:2.f11 . Dokazimo istinitost nejednakosti
za n = k+l.
(k+I)!=(k+l)k! <: (k+I)Jki' <:
<: Ju, + I)(k + I)' = J(k + 1)'+' .
Vidimo da nejednakost vrijedi i za n = le+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan
broj 11.
L62. Neka je n 2. Uvrstavanjem u datu nejednakost dobije se
2(/+b
2
) :::;:(02+1/)+(a
2
+6
2
) >(a
2
+b
L
) +2ab=(a+b)2,
pa nejednakost vrijedi za n=2.
Pretpostavimo da je nejednakost istinita za n:::;; i22, tj. neka vrijedi:
2k-l(a
k
+b
k
) > (a+b)k.
Dokazimo istinitost nejednakosti za n :;;;: k+ I.
i'>H (a
kd
+b
k
"') = 2. 2k"( a'" +1/") > 2
k
-' (a" + b
k
)(a+ b»(a+ b)k (a +b) =(a+ b)k,"
Dukle, nejednakosl vrijed; i za n=k+ I, pa vrijedi za svo prirodne brojeve
n>L
i.63. Neka je n =1, T ada vrijedi (coset + isina)1 ::;;:; coset + i sinO', , sio je istinita
jednakost. Pretpostavirno da jednakost vrijedi za_ 1, tj. neka je
(cosO'. ::;;:;coska +isinka.
Dokazimo istinitost jednakosti za n =-.:: k+ 1 "
(coso: + isina.l+
t
:= (casu + isinO'. ) (coscx. + isina. / =
= (cosa +isina)(cosna + isin 11a..) =
= (cosa cosna -sinO'. sinna) + i(sinu cosna + cosa sin na) =
= cos(n + 1)<:< + i sin(n + 1)<:< .
DakJe, jednakost vrijedi i za n = k+], pa vrijedi za svaki prirodan broj.
141
1.64.
• (1.< •

Za n=l tvrdnja je tacna, jer je sin a = --=--- . Pretpostavimo da je
. a
8m-
2
tvrdnja tacna za prirodan broj n. T ada je
. (n+1Ja . na
sm .. sm-
sin a +sin 2a + ... +sin nO'. +sin(n+ 1)x 2 +sin(n+ l)ct =
.a
. (n + lJa . na
sm - .. sm --

2
?
. (n + l)a (n + lJa
+ sm cos "'--,:-'--
. a 2 2
5m-
2
. (n + lJa
sm ---2" .. (. no. . ri (n + lJa)
sm--+2sm-cos ' ::::
.a 2 2 2
sm-
2
. (n+i)a
sm---(. n0.. . (n+2)a.
8m --+ 8m ...'c --:=:.c
. a 2 2
sm ._-
2
1.65. Jednakostje istinita za 11=l.
Pretpostavimo da jednakost vrijedi 7.,3 n = k?:-l, tj. neka vrijedi:
.. " .
smx + sm3x + sm5x + ... + sm(2k- l)x = -.---.
smx
Dokazimo istinitost jednakosti za n=k+ 1.
• 2 b
sinx + sin3x + sin5x + ... + sin(2k-l)x + sin(2k+ l)x = + sin(2k+ l)x
smx
142
sin 2 lex + sin(2k + 1 )xsin x
smx
2sinx
sin\k + J)x +sin'(k
2sinx
sin' b+ + 2xJ]
L
2sin'(k+ l)x
-----
2sinx
sin x
sin'(k + l)x
sin x
7'

Vidimo da jednakost vrijedi i za n= k+ I, pa je istinita za svaki prirodan broj n.
1.66. Jednakost vrijedi za n= I. Neka jednakost vrijedi za n = kd, ti. neka vriiedi
(k + 1Ja . ka
cos 'sm--
cosu + cos 2a + ... + cos ka :0;: 2 2 , a '* 21n, IE Z .
. a
sm --.
2
Dokaiimo da jednakost vrijedi i za n = k+ J :
(k + 1)0: . ka
cos ·510-
cos a + cos2a + ... + coska + cos(k + 1)a = 2 2 + cos(k + 1)0:
.a
Sln--
2
(k + l)a . ka . a
cos .... --._-. sm-.. + 5111 -. cos(k + I),x
2 2 2

2
3a a 3a a
+ka+·-· -+ka--
2
2 2

2
(k+2)a . (k+ 1)a
cos -_._.__ ." --- ."' sm
__ 2
. a

2
. (3a . a
Sill ---- + ItU. ) _. 5m-
2 J 2
2a+ka . a+ka
COS---SlO---
2 2
.a
sm---
2
Kako jednak05t vrijedi i za n=k+ 1, to je ona istinita za svaki prirodan broj n.
[,67. Ako je ll=l neposrednim uvrstavanjem dobije se tacna iedllakost.
Pretpostavimo dajedllakost vrijedi za n = k<ol, tj. neka vrijedi:
143
sin2kx
cosx + cos2x + cos3x + ... + cos(2k l)x = --,-
2smx
Dokazimo istinitost jednakosti za n=k+ L
sin 2kx
cosx + cos2x + cos3x -+ '" + cos(2k-l)+cos(2k+l)=·--, - + cos(2k + l)x =
2smx
sin 2kx + + 2)x +sine -2kx)]
sin 2kx + 2 sin x cos(2k + l)x 2 =
2 sin x 2sin x
sin2kx + sin 2(k + l)x - sin 2kx sin2(k + l)x
2sinx 2sinx
Vidimo dajednakost vrijedi i za n=k+l, paje istinita za svaki prirodan broj n.
1.68, Uvrstavanjem vrijednosti n=l uvjeravamo se dajednakost vrijedi.
Nekajednakost vrijc'ili za n = 121, tv jest, nekaje:
;) 'I 2, k sinka·cos(k+lJa
cos a +. (;05- g...x, + ... + cos KU = -- + ' .
2 2sino:.
Dokazimo istinitost jednukosti z,a n = k·+ 1,
), " '" 2 " 2
cos· a + i.£L + .. < + COS key. -+ COS· (k + 1) ('I
k sinku'cos(k+l):x ')
= -+---;::'-,-'-"-+cos'(k+l)a=
2 Lsma
k sin lea' cos(k + I) ((, + 2sina cos'(k + I) a
= ". . =
2 2sina
= !5... -+ -+ l)a&in lea + 2sina cos(k + l)a.]=
2 . 2sinu
__ k cos(k+ljasin(ka+2a)
- -+ ._. --.+ =
2 2sina 2 2sina
_ k+l +sinaJ-sina _
- --+ _._---
cos(k + lja sinC ko_ ., lac )
= --{---+
k
2 2 2sinu 2 2 2sin((
k+l sin(2k+3)a-sina k+! 2sin(k+!)acos(k+2)((
"-2-+"- 4sina
2
_ k + I sin(A + l)a cos(1e + 2)a
- --+- ._-
2 2sina '
Vidimo da jcdnakost vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijcdi za svaki prirodan broj n.
1.69. Ako je 0=1 uvrstavanjem u desnu starnujednakosti dobije se:
. 2 sin x cos
sin x 2 2 x
---= -----:;::;:: cos -". sio znaci da jednakost vrijedi za n= 1 .
. x " . x 2'
2 Sin L. sm --
2 2
Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = kLl, to jest, neka vrijedi:
144
i]
x x x X X
cos-cos-cos-cos- ..... cos-
2 2' 2
3
2' 2'
sinx
2k sin
2
Pod navedenom pretpostavkom. dokazimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1.
x x x x x x
cos-cos --cos- cos-' .... cos-' cos--
2 22 2
3
24 2k 2
k
+
1
. x . x . x
smxcos--- .sin x
2' sin r 2' 2
k
2sin(2:+' ):0:(2:+') 2
k
+
1
sin 2:;'
Dakle,jednakost vrijedi i za n=k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj n,
1.70. Nekaje n=1. Tada imamo:
cosa·cos2a
2 sin a . cos a . cos 2a 2 sin 2rt cos 'kt sin 4a
2sina 4 sin a,
Jednakost, dakle, vrijedi za 0=1.
Nekajednakost vrijedi za n=k, tj. neka vrijedi:
4sina
sinZk+la
cosa·cos2a.cos4a·cos8a· ... ·cos2ka = .
2
k
+! sina.
Dokazimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1.
1.7L Provjerirno da Jijednakost vrijedi za n=1.
cosx cos2x 2cosxcosx-cos2x 2cos
2
x-(cos
2
x-sin
2
x) =
ctgx-ctg2x=-.-- ,
smx sm2x 2sinxcosx sin2x
2cos
2
x-cos
2
x+sin
2
x cos
2
x+sin2 x
= ------= -_.
sin2x sin2x sin2x
Vidimo dajednakost vrijedi za n=l.
Pretpostavimo dajejednakost istinita za n=lG::l, tj. neka vrijedi:
1 J J I ,
__ + __ + __ + ... + ___ =ctgx_ctg2 x.
sin2x sin4x sin8x sinZkx
DokaZimo istinitost jednakosti za n=k+ 1.
1 1 1 11k
-,--+-,--+-,--+ ... +-,--,-+, k+l =ctgx-ctg2 x+. k+l
sm2x sm4x sm8x 5m2 x sm2 x sm2 x
cos2'x 1 cos2'x 1
= ctgx----+ ctgx----+ =
sin2kx sin2k+!x sin2kx sin2(2
k
x)
145
cos2
k
X 1
= ctgx----+ =ctgx
sin2k x 2sin(2
k
xl eos(2k xl
2cos2kxcos2kx-l
2sin(Z' x) eos(2
k
x)
2eos'(2' x)- cos'(2' xl -sin'(2
k
x)
==: ctgx
eos'(2' x) - sin '( Z' x)
ctgx k
sin 2(2' xl sin2(2 x)
_ c052(2' x) cOS(2'+1 x)
- ctgx- ctgx . k-t ==:ctgx-ctg(2k+1X )_
sin2(2
k
x) sm(2 + xl
Vidimo da jednakost vrijedi i za n = k+], pa je istinita za svaki prirodan broj n.
1.72. AIm je n = 0, uvrstavanjem u izraz na desnoj strani date jednakosti dobije se:
ctgx _ 2ctg2x = _ 2 = 2( cos
2
x- sin I x)
stnX sm2x smx 2sinxcosx
cos
2
x - cos
2
X + sin
2
x sin
2
x sin x
. =--=/gx.
sin xcosx sm xcosx cosx
DakIe,jednakost vrijedi za n=O.
Pretposlavimo dajejednakost istinita za n = k;o,O, tj. nekaje:
lxlxlx Ixl x
Igx +2
1g
2 +'4tg"4+iilgii+"'+ytgy = yct
g
y
-2ct
g
2x.
Dokazimo istinitost jednakosti za n=k+ 1 .
Ixlxix Ixl x
tgx+ -tg- +-/u_+_lg_+ ... + -tg- + --tg-- =
2 2 4 b 4 8 8 2k 2k 2k+t 2
k
+
1
i x I x l( x x)
= 2k ctg 2k -2ctg2x+ 2k+l tg 2k+l ==: 2k+1 2ctg 2k +tg 2"+1 -2ctg2x=
I I
2Cfg2(-"--}lg .. + 1
1 or x ) 1 1 2k+l _ 2k+l
= 2k+1 2clg"\2'+1 +--x- -2ctg2x = Z;:;]'·-··----x --.. --2cIg2x=
clg-. - cto--
\ 21<:+1 ) . b 2k+l
2Cfg2x
2( X '\
ct --I
1 g ) I x
= --. -.------ - 2ctg2x = - . cig -_. - 2ctg2x .
21e+! x 2k+l 2
k
+!
ctg--
" 2
k
+1
Vidimo da pod pretpostavkom da jednakost vrijedi za n=k, ona vrijedi
i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki prirodan broj n.
146
I .73. J ednakos! vrijedi za n = I . Pretpostavimo da jednakost vrijedi za n = k,
Ij. neka vrijedi jednakost:
sina +sin(a +x)+sin(a + 2x)+ ... +sint< +(k-l)x]
. /ex . ( k-J '\
a+--xl
2 2
o x
SIn--
2
Dokazimo istlnitost jednakosti i za n = k+ 1.
sina +sin(a + x) + sin(a + 2x)+ ... +(k-l)x}sin(a +/ex)=
. /ex . ( k-J) . /ex . ( k-l) . x .
sm---·sm a+--x Sill-sm a+--x
2 2 2 2 2
--"--"'---=--' + sine a + /ex)
x . x
sm- sm-
2 2
. H =( -yx )-co{ .. kilx )]+H

2
x
2sin-
2
. x
sm-
2
a-=-a-kx-= a--::+a+kt+=
-sin-2-- .. 2 2
______ 2
. x
SUl--
2
. (k+l)x . ( /ex)
sm--
2
--sm «+2
. x
sm-
2
2sin':
2
. -kx-x . 2a+kx
-SJn-·--sm--·
2 2
. x
sm-""
2
Sada vidimo da posmatrana jednakost vrijedi i za n =: k+ 1, pa vrijedi za svaki
prirodan broj o.
147
1.2. Binomna formula
1.74. Ako je n = I, tada vrijedi + (:}l-lb
l
= a+b.
Pretposlavimo dajednakost vrijedi za n=lel, Ij. nekaje:
(a+b)' b'"
DokaZimo istinitost jednakosti za n=k+ 1.
U dokazu cerna koristiti osobinu zbira binomnih koeficijenata
l
(n \( n 1= (n+ I). (Dokazite ovu reiaciju!)
m) m-l) m
(a+b)k+1 =(a+b)(a+b)' =.
'=(0 + b) )o'-'b
2
++ I) b
k
.
,
] =
r(kl (k\ (k) (k ) /k']
= 0 l' +ll jak"b+ \2 a"'b' +q.+ k-I a b
H
+lk )b
k
+
+(: )a"'b }Hb' + "'+(k I} b
H
+l:}k] =
)a'+1 +(: )akb )a"'b
2
l}'b'" +l: }b' +
)akb + +G )o
H
b
3
+ q'+lk I} b' },+' =
=( }k+' + ]a"'b' +[ (;)+ }"'b
3
+q.
(k I) ]ab
k
+l: }k.l=
(
k+ll ,+, (k+II" (k+n H, (I k+l) ,., 3
= )a + la D + )a b + a b + ...
o 1),2 \3
+ h. (
k + 1'\ '. (k + I) '+1
, k ) k+l
Vidimo da binomna formula vrijedi i za n = k+ 1, pa vrijedi za svaki
prirodan broj n.
1.75 .• ) (a+b)' +G}Ob' =a' + 2ab +b' .
148
b) (a+b)' =«' + 3a'b+3ab
2
+b
3
.
c) (a-b)' _(!}Ob' =«'-3a
2
b+3ab' _b3.
1.76.a) (a+l) , +G}' +GJ=
= a
5
+5a
4
+10a
3
+10a
2
+5a+1.
b) (a· I) 6 = _(;y +(!)' +(:) =
a' _60' +15a' -20a' +15a
2
-60+1.
c) (l+x)7= +Gr +(:}' +G}' +G}'
= 1-+-7x+21x2+35x3+35x4+21x5+7x6+x7.
I.77.a) (a.2)' =( 2
3
+( :}, +Sa' +240' +320+16
b) (x+3)' +G}'3 + [!), =
= x
5
+ 15x
4
+ 90x
3
+ 270x' + 80x + 32
c) (2+x), = =
= 64+192x+240x'+160x
3
+60x'+12x'+x'.
( 1,4 4 2 4 1 (1::=)' r;;
1.78.a) la+-;;) =a +4a +6+;:;+;:;< b) 1+\/2 =41+29v2.
0) (J3- .1)' = 8 ( 26-15,/3')
1.79.a) (1+;)' = +(:}, +(:}" = ·8;
b) (l-iJ'=8i
0) (i·31' = +G}'c-3)3 +
+ (:} H)' +G}-3)5 = 12+316i.
1.80.a) (a+i)7 = (a
7
.2I a
5
+35a
3
·7a)+( 7a'-35a'+2Ia'-I);.
b) (a+2i)' = (a'- 40a
3
+80a)+(1Oa'.80a'+32)i.
c) (l.2i)' = 1-16i·112+448;+ 1120-2240i·1792+1024i+256 = ·527-784;
1.8 La) (x'+2a)' = x
J
'+12axJO+60a'x'+160a
3
x'+240a'x'+192a'x
2
+64a'
b) (a' .b')'= a
l2
·6a JOb'+ 15a
8
b'-20a'b'+ 15a'b
8
.6a'b
JO
+b 12
149
c) (3a
2
_2y)' -4320a'y'+.2160a 4y'-576a'y5+
64
y' .
L82.a) (Va + Vb)7 (if:t)' +G}if:t)5(Vb)' +G}if:t)4(Vb)3 +
+ (:}Va)l(Vbl' + G}Va)2(Vb)' + (:)Va (Vb)' +
a'Va + 7a'l[i; + 21aVa
2
b' + 35ablJa + 35abVb + 21bVa'b
2
+ 7b
2
Va +h2l[b .
b)
0)
( Va o· Vb)' a
2
lJa -7a'ljb + 21aVa
2
b' -35abif:t +
+ 35abVb - 21bVa
2
b
2
+ 7 b'Va - b' Vb .
( Vx + ifYy = x
3
+ 9x
2
·Vx2y + 36x
2
.V;;"2 + 84x
2
y + 126xy.Vx
2
y +
+126xy·R + 84xy2 +36y2·Vx2y +9yZ.Vxy2 +yJ.
%
1.83.a)

I __ 1_+_4_+_ 6
,Va Vb) aVa aVb Va'b
2
bVa bVb
(I J '\" _ 1 6. 15 20 15 (, 1
b) lVa -Vb) - a' -c aVail --;;b+ bVa2b - bi,Fab + b2 •
(b a i
5
b
5
5b
4
lOab' 10a'b 50' a
5
c) l V;; + Vb) ai,f;! + l.Iab + ifi1 + if:! + v;;r; + bifi1
r---6 3 ')1') ')
1.84.a) (va+b +6(a+b)-"a- -b' +15(a+h),(a-h)+
+ 20 (0
2
·-b' ).,]a' _b
2
+ 15(a + b)(a _b)2 +6(a _b)2 JCa + b)(o - b) +(a - W.
b) (fa+Fa+b)4 a
2
+4aJa(a+b)+6a(a+h)+4(a+b)Ja(a+b)+(a+b)2
0) (N-=!+1)4 a'+4(a
2
-I)Ja'-1+6(a'--I)+4fa'_I=

1.SS.a)
(501 50 50 (50\ 49 49
TI='l Ix = x , T,= 1 )Ix SOx
0)
T.=(100)!(_ )!()() =3)00 100 (100') -99.5=500.399a99
b) 'l O,w a, \ I /3a)
c) T,j3:)\2a)35 r
35
1(2a)" .(-h)=-35 2"a
34
b
l \ i /
1.86.a)
150
_f
l
30
J '9 29 T
31
--(, 30Ja0230 _-2311
130-- 29 a·2 ,
130 ,
b) TI9=(::}.(-I)"ZI9X, 1',oz(::}O(-l)I9
Z
_1
c) z7"b26
1.87.a) I ,02
4
+4.0,02+6.0,02'+4'0,02
3
+1'0,02
4
=
1+0,08+0,0024+0,000032+0,00000016 = 1,08243216.
b) 0,99' (1-0,0 I 10·0,01'-10·0,01 '+5.0,0 1
4
_0,0 I'
1-0,05+0,001·0,0000 I +0,00000005-0,000000000 1
= 1,00100005-0,0500 I 00001
c) 1,01
6
1+6·0,01+15·0,01'+20.0,01'+
+ 15.0,0]'+6.0,01
5
+0,01
6
,061520 15060 1.
(
4 \12
. 88 LOOS
12
(I +0008)"= 1 + --J =
1. . • , 1000
512 + ... 1+12.0,008 + 66.0,000064+
0) i 1000 l2 10' l3) 10'
+ 220·0,000000512 + ... ... '" 1,1.
(
4 )'"
1.89. I ,0004
41
1+ 1 0000
(
41\ (411 4 (41) 16 . (41) 64
0)+ . i ) 10000 +lz iQ8+l3 10" +...
1 + 41·0,0004 + S2()·0,000000 16 + 10660·0,000000000064 + ...
1+ 0,0164 + 0,0001312 + 0,00000068224 + ... '" 1,017
1.90. 1,0005"",1,001
12 12_ (12) i12) 15 (12
3
) 225 (12) 3375 (12115
4
1.9L 0,85 - 0 -,I -100'\210000- 3 1000000+ 4)10'-'"
1-12·0.15+66·0,0225-220·0,003375+495·0,00050625 -... =
1-1,8+1,485-0,7425+0,25059-0,0601+0,0105-... '" 0,143
1.92.a) 1039,37 b) 1,0015 c) 1,0003
1 0' 1'1- c;)'
."". \ '1/2. 0 2 4)
= 1- 4 J2 + 12 - 8 J2 + 4 = 17 - 12 J2 '" 17-12·1,4142", 0,029 .
1.94. T" = 3003a
5
x
'O
• 1.95. T, = [17
0
}337 262440x'
1.96.
T" a
5
( J2 r ll2a
s
J2
_ (23
J
\ 23_14(.1.)14 (23J 9 -14 = (23J -5
1;5 - a a a a .
. 14 a 14 14
1.97.
151
\.99.a)
b)
c)
1.100.a)
UOl.a)
U02.a)
cJ
!.J03.a) rx)' =8064x-
3
.,ix
152
(103) ( )51
c) T",,",,= lSI a" f3 ,
_ _ (103)" 51
T"",",- T53-l 3'a
, . 52
_ _ (171 9(a)' (17) 8 _ (17) .(a)' (17) a"
!.l06.a) 1""'"j,-T9 - 8 j2 '2 = 8 ·2a ,T,,""ji-TIO = 9 2 '2 = 9 "2
_ _ (15) ,(b)' _(IS) a
8
b' _ _ (15) ,(b1
8
(15)a'b
8
b) T,,,,,,,,,,-1,- 7 a
4
- 7 '4" T,"",,,,,-19 - 8 a 4) = 8 "4'
_ _ (13) 14 6 3 (13\) 17 (131"
c) T,"""j,-·T,- 6 a (3 a )= 6 ·729a , T,""'"j,=T8=- 7 j2187a"a-j,;'
1.1 07.a) T"""" = 1,= 126a' bfa, T''''"j'= T,= (9)a' bVb = 126a' bVb
,5
b) T"",,,,=T4= G}ib' = 35ab'Va, T,re,",,=T5=(:}b'Vb' =35ab'.Vb'
') l' -'f - 29568' 1013 ,
c 6- - a -Va"', T
sredllj
,= Ti= 14784a
1.108. Iz datog uvjeta dobije se: (n! = 66 ¢O n'-n-12 = 0 => n = 12.
\2)
Srednji clan je sedmi i vrijedi: T, = (1:]( a -I .
6
[ - J
6
924 .
l.\09. lz datog uvjeta dobije sc: n = 12.
aJ T3= =66a
'4
c) 18= =C;)=66a
4
l.llO. Tk" =c:nr' Ox)' -C:}l5k x"-15
3
' .
a) X
2k
-
IS
= x
3
=> 2k-15=3 => 2k = 18 => k= 9.
(15) d ,
,,9 23 .
b)
X
2k
-
1S
= Xi
=> 2k-15 = 7 => 2k=22
k=IJ. (IS}'3"
llJ .
c)
X
2k
-
IS
= X
13
=> 2k-15 = 13 => 2k= 28 => k= 14. 30 _3
14

l.ll1.a) Opsti clan II razvoju datog binoma irna oblik
T = L (15)XI5-'-" = (15) .15-3k
4+1 "k x2 ) k k x .
Prema tome, clan ne sadrzi x, aka i sarno ako je 15 - 3k = 0, tj. k = 5.
153
Dakle, sesti clan To = en ne sadrii x .
b) Cetvrti clan.
cJ Tk+l J: r
k
(-4 rx) k-12 Xk
V
'd' d I" kad . 3k -12 'I . .
I trno a u s ucaJu a Je -2- = 0, Tk+l c an ne sadrzi x, a to Je peti clan.
=>
2()--2k 2k
a}
9-k k
2-"4=0 => k=6.
T7= 5005.
20-2k 2k
=> -3--" -- 3 = 0
=> Ie = 5. T6= 252.
(8) _8_-="_ ( __ (8\
1.113. Kakojc T",-, ·17 2 ·1-3b 21 =i k-3)'b 2 2,to,naosnOVll
. k 1 I, k'
\. / \. / \. J
d
. kl' ,. d .. d' 8 - k k
atog uVJeta, za JucuJcmo a vrlJe 1: --- - "" 0 w k = 4.
2 2
Trazeni Cianje peti i vrijedi T 5 = 70·81 = 5670.
(
141
1.114. Kako je T'+I= k J x
14
-' ·2' , to iz datog uvjeta mora biti 14-k = 7 ,
pa je k - 7. Znaci osmi clan sadrii x
7
i vrijedi T,= i141- x
7
.2
7
= 439296x
7
.
\7/
.115. Kako je T k+ 1 = C: lx, to se, koristeCi dati llvjet, dobije k = 11,
pa je trazeni clan razvoja dvanaesti clan i vriJ'edi T,,= (19J,X
4

. . . - III
1.116.
i
ll) IH k (19) \1::.
1
I.
TH = ,k ·a 2 b
2
, k= 1, T,= II '0
2
17' =19a'.fj;.
1.117.
(
18)( n18-k(l!' (18) .'!!"-c
k
) k (18)
lk lX'j l-X') =lk x 3 (_I)k = k Hl'x' 3
154
1.118.
1.120.
1.122.
=>
2(18-k)
=>
3 3
(22) -2(22-'1/, .1(22-1<l-"'-
=lk (J 5 4
=> 264-12k-3k = 84

=>
36-2k+k = 30 => k=6.
3k

4
k=12.
Trazenf clanje trinaesti i vrUedi:
(22\ 'I
Ib-.
)
1.123. lz datog uvjeta dobije se: 105 ¢;) ,,'_11_210 = 0 n = 15.
.124. Kakoje, ("l)j, "1, Q l'I1
I
=( 11 \),toJ'e n-12=3 11=]5.
3 ,12j 3) n-12
__ (15\ 10 10
Rezultatn=l),lll=l 13 =3003·3 .
10)
1.125. T, .(;)4 =( :)x .x-
4
,;4_4 Clan koji
,," . (n) 0 . n-16
ne sadrZl x lma obhk Tk41 = lk x ) paJe -3- = 0, odnosno, n=16.
(n\ (n\ (n\) n(n--l)
'l 1+ 1 )1 + I ') 46 ¢:;> 1 +n+ = 46 ¢;;> n
2
'+n-90 = 0 => n=9.
,_ 2
1.126.
(l1iJ
l
nJ' =153 ¢;) 112+11-306=0 \1=17.
ll) 2
1.127.
,-r;,:k) .. (111 0 2(n-kJ k
T
k
+l= X 5 X 6 =1 IX => --=0
k \k) 5 6
=>
Trazeni clan je trinaesti i vrijedi: T 13 = 6188.
1.128. Prema datom uslovu [;1) = II: 2
¢;) n(n-I):n=II:2
2
155
n-l 11
--=- n = 12.
2 2
,
12·11·10·9 a 4 2
------'.-'...,. = 495a X- .
4·3·2·] x
n
2
_ 7n - 60 = 0 => n=12
_(12) -(12-') ,., _(12) -(IH)+%
T
k
+
t
X (;Ix) -I X
k \k
=> 12+k+"-=O => k=8.
2
Traz:eni clan je T 9 = 495.
1.130. Prema datorn uslovuje:

1 +n+ n(n-i) = 79
2
2n + n(n-1) = 156 n' + n -156 = 0 => n= 12.
3-{!2-k)_ 28k
(
12)a 3 15 4(P-k)
= k clan ne sadrZi u, mora biti -3
adakle so dobije k = 5.
Dakle sesti clan ne saddi a i vrijedi
1.131. + + =79
(
11) ( n \ [ n I
n n-d n-2)
1.133.
n
2
-n-2=0 => n=IO.
156
28'
a 15 ;::;0
28k =0
15 '
T. = a 3 (_I)' a 2
(
10) '(10-')
k+1 k
ReZllltat: T., ::::: 2100'" .
1.134. * Rezultat: T, = 35a .
1.135. * Uputa: 211 +240 =
( a+l
I
2 ,
\.a
2
_a
3
+1
1.136.
=>
=>
4(l0-k) k
3 2
6 => k= 4.
r 'J"
I
' a' + I
+-1--,-
\ a'
=> log x
3
!ogx+2 :00: log 1 0 =>
(31ogx+2) logx = I => 31og
2
x+2Iogx_l= 0
=> logx = -1, logx =
1.138.
1.139.
8+-'--510g x
450x 10,2 = 450
4
8+---51ogx = °
log x
=> x= x= ViO.
10 '
x = -1.
10 8 log.<
(
10) 4
--·xx -
8 X510gr - 450

X logx ;:::;:: 1
51og'x - 8logx - 4 = 0

X log x o
::::x
157
I
0 I 2 -> x=IOO, x=_l_
=> ogx = -, ogx =-5 - l,/iOi) .
40 T =(7)(10IOg'!x)4(_I_)3 =35·I0
4l0g
,!X . (_\ __ J3 =3500000
1.1 . 4 3 1 10gFo __
\ IOtogX
I
c=> l02!ogx .--= 100000
]
=>
=>
=>
lO\oP
3

lOllog .. ::::: 10 log ..
21og2x - 510gx - 3 = 0
'1' 1
x=1000 II X= Fo'
=>
=>
3
J0
2
!ogx =I05
10
1ogx
3
2logx= 5+--
logx
1
logx=3 iii logx= -..:..
2
,(I . _ I 2
- - ogx-
6
=> lo
a2
x - 7logx + 6 = 0
" (,
=> x = J 0'.
. _7" 5 6
15x 2 =_ ¢:> x
7
=3
6
• Rezultat:x=37
9
==> ¢'> 15-4k=k-30 ¢'> 5k=45 ¢'> k=9.
6 6 " 7 7
Dakle, deseti clan sadri; a ; b na isti eksponent i vrijedi: T", = -, b-' .
, v • v < (7) 5 s
1.144. Rezultat: lrazemclanJcT4 = l3/ =300 .
J.l45. [n)ti=187
3 \.1)
n
2
• 3n - 1120 = 0 => n = 35.
' ''[12 k3k
(
35
1
_2(35_k) - -'-- 35 -,(15-'fr,-,
K k ]
'e T = b] b
4
a '= b . a.
a 0 k+l k) k J
koriste6i dati uvjet, dobije se:
2 k
-·-(35-k)+-=6
3 4
-8(35-k) - 3k = 72 k=32.
. l·35ih,." (35) -"b'-6545 '''b'
Traten; clan]eT" = 32J a = 3 a - a .
158
1.146.
0
2
+0_156 = 0 => n = 12.
(
12) k -'" (12) ,'-(I2-k}-'"
T = X4 (-I)x
8
= (.-I)'x4 g
k k .
5 5k
Koriste6idatizahtiev,dobijese: -(12-k)--=O k=8.
4 8
TraZeni clanje T8= C;}-1)7 =-(J;)=_792.
1.147·1 ("):("1=14:3 11'·5n-50=0 => n=10.
,4 2)
1.148.* Prema datim uvjetimaje:
(n)+( n )+( n )-22
In n--l n-2 - ,
lz prvog uvjeta so dobije:
(n\)+( n )+( n
In n-1 \n-2
Uvrstavanjem dobijene vrUednosti za n u drugi dati uv:jet, dobije se:
15·2
H1
+15·r
x
+, =135
2<+1+2'<+'=9 ;·2' 2-2
2
·'+2'=9·2
x
2.(2.,)2-
9
'
2
"+4=0.
Uvodenjem srnjene 2
Y
= t i rjesavanjern kvadratne jednacine po t, dobije se t!=4 i
t2= pa za odredivanje vrijednosti varijable x imama clvije eksponencijaine
jednacine ito: 2
x
= 4
L149.
1.150. Za date clanove vrijedi:
x=2

15·2 +·2 4-., =240
4 4
x'-4x+4 = 0 => x = 2.
x 4-x
(
") - (z! _, , (z) 2-
,0 x· =8, 2)X-- Y -==6, 3 y) =1.
Nepoznate varijable dobijemo rjesavanjem sljedeecg sistema:
159
x' =8 )
z(z _1)xo-, y' 12
z(z ... I)(z - 2)x·-
3
y3 = 6
x' =8 )
¢;> 8z(z -l)y' = 12x'
8z(z -1)(z - I)y 3 = 6x'
x' =8 1
=> 2z(z -l)y' = 3x'r
2(z-2)y=x I
x' =8 1
- I
5z' -23z+24=Or
2(z-2)y=x J
=>
=>
x' = 8 1
z(z-I)x'y' =12x' (
z(z-1)(z-2)x'y3 =6x
3
J
x' = 8 1
2z(z -l)y' = 3x' f
12x'(z-2)y=6x
3
J
x' =8 ;
Z(Z-1)=6(Z-2)'f
2(z·-2)v=x I
. J
=> x=2,y= l,z=3.
1.151. U puta: lz datih uvjeta dobije se .istem:
1.152.
=720, [;}0-3
y
3 =1080.
Transformacijama II jednacinama sistema, daUe se dobija:
zy:;;;; 240x, yz - y "" 6x, Z2 y 2 - 3zy2 + 2y2 = 27x
2
, odnosno,
x: zy ::::; 240x, yz:::: 6x + y, 3x = 2y .
Rjesavanjem posljednjeg sistema dobije se: x = 2, Y = 3, Z = 5.

2 '= 3
3
n
¢:> 2'=3 3
-5-3 iog) 2
log2 2 = log3 '
n
--log2 = -Slog} 2·log3
2
¢;> !'-= log3 .10 2
10 log2 g,
¢;> !'. = log3 . log2
10 log2 log3
Peti clanje T5 = C:) (V2J(.- =210.
¢;> !'. = I ¢;> n=lO.
10
1.153. dobije so n = 9. Traieni clanje sedmi
1.154. Premadatomuslovuje ¢;> n
2
-3n-88=0 => n=l1.
160
(11) (II) 3(II-k),4k
l
. C)ll-k( -')k ,
Kakoje Tk+,= k lxyX x = k x ,
to mora biti
3(lI-k) 4k = 0, odakle se dobije k = 3.
2
. 'I . d'" "ed' T (11) 163
Dakle, cetvrtl c an ne sa rZl x I vqJ 1 4= l3 -= •
.155. Koriste6i binomnu forrnulu,dobije se:
(
I +x' +2.. f jlI2)+(12)(x, +J, 1+(12)(x, +J,)' +(12Xx' +2.)' +
Xl) 0 1 X) 2 x 3 \ x
2
",
Iz gornjeg razlaganja trinoma vidimo da se x ne pojavljttie u dva
sabirka ito: eiJ i (\2XX2 + 3
2
,)2> U konacnom razlaganju trinorna
\ 0 2 \. X
. ..." (12) (12) 397
xsenecepoJavltluc.anu: 0 + l2 2-3=1+396= .
1.156. Prema binomnoj formuli,dobije se:
(91 (91 1 [91 2 ., (9), l' (9)
(!+X'-X
l
)9=lo)\Jj(X'-x)+ 2jCx -X")' + 3 (x'-x)'+ 4 (x
2
_X
3
)'+ ...
Anaiizirajuci gornje Clanove zakljucujemo da ce se x
8
pojavltl pnlikoru kuh,' .
. I . k d . b' ra'va
binoma u cetvrtom c anu 1 '0 stcpenovanJ3 moma u petom clanu. 'N k <
sredivanja,koeficijentuzx'je: a Oil
Li57. =
_(\O}x_ x
5
) +C;)cX_X5)' _(130)(x -x')' + (I:}x_ x
5
)' _(ISO}x_ X5)5 + ..
1z navedenog razvoja vidimo cia ce se x
5
pojaviti u drugom i sestom clanu.
5 (10) (lOj 10·9·8·7·6
Koeficijent uz x je: ;;;;; 10 -- ;;:; I 0 252 = .
1 ,5 5!
1.158.a) Opci (k+l)-i clan binomnog razvojaje Tk +, Da bi clan bio
cijeli broj, eksponent 8-k mora da bude paran. To znaci da za prirodan broj k vrj' .
kE {O, 2, 4, 6, 8} i da postoji pet "Ianova u razvoju datog binoma kOji su Jeu,:
b
. . T ' . 'I . cDel,
fOJevL _ razem c anOVl su:
7; =81, 7; =G}f:iJ' =756, Ts = (:}f:l)4 =630,
T7 = (!}f:l)' =84 i T9 = (!}f:i)O =1.
161
b) Opci (k+I)-i clan binomnog razvojaje T
k
+, =(I:}13-k(VS)k =(I:}2'H Da
bi clan bio cijeli broj, prirodan broj k mora da bude djeljiv sa 3. To znaoi da za k
vrijedi: kE{O, 3, 6, 9, 12) ida postoji pet clanova u razvoju datog binoma koji su
cijeii brojevi. Trazeni clanov! su:
T =(13\" =2') T =(13)2'0'5 T =(13)2)5) l' = (13\f+5) i T =[13}.5+.
I 0 I '4 3 ' 7 6 ,to 9 13 12
, )
(
10] "'" ' c) OpCi clan binomnog razvoja je Tk+l = k 3 2 ·2
2
• Da bi clan bio cijeli brqi,
prirodan broj k mora cta bude paran. To znaoi da za k vrijedi: kE (0, 2, 4, 6, 8, 10) i
da postoji sest cijeiih clanova u razvoju datog binoma. Trazeni clanovi su:
T, = (1013) = 3" T, = (10)3+ ·2 = 7290, 1', = (10)3)2) = 108(10\),
\0; 2 4 ,4
1'+=[1:}2'=4f:) i
(
18
1 l8-k
!.159.a) Kako je 1k+, = ,13 3 .2', da bi clan bio cijeli br'lj, prirodan broj k
Ie;
mora da bude djeljiv sa 6. To znaoi da za k vrijedi: kE{0,6, 12, 18) ida posloje
cetiri cijeJa 6iana u razvoju datog binoma. Trazeni clanovi su:
T, =(18
10
" =3', T, = 162(18), 7:,) =36(18] i 1;9 = (lI8)2
J
=8.
\ 0 ) 6 12 18
(20\ 2G-k "
b) Kako je 1;+, '" l k jS 3 .2
5
, da bi clan bio cijeii broj, prirodan broj k mora da
bude djeljiv sa 5, a razlika 20-k sa trio To znaCi da za k vrijedi: kE{5, 20} ida
postoje sarno dva ciana u razvqju datog binoma koji su cijeli brojevi. Trazeni
cianovi su:
(
100\J''''''' k
c) Kako je Tk+1 4 ·2', da bi clan razvoja bio cijeli broj, prirodan braj k
\. k
mora da bude djeUiv sa 3 i sa 4, odnosno, k mora biti djeljivo sa 12. To znaci da za
k vrijedi: kE{O, 12,24,36,48,60,71,84,96) ida posloji devet clanova u razvoju
datog binoma koji su cijeli brQjevi. Odredi te clanove!
1,160. Primjenom binomne formule dobUe se:
(I+EJ +(I-J2)" +(;}+(;)( F)' +.+(:)( F)" +
F)' + ... +(-1)"(:} )"
162
Kako ce se navedenim zbrajanjem svi clanovi sa iracionalnim brojevima ponistiti,
to je navedeni zbir cijeli broj.
• 5
1.161.* a) Opci clan u razvoju binoma (!J3'+h ) je
F)'
Da bi 61an razvoja bio racionalan, prirodan broj k biti paran i izraz 5-k
treba da bude djeljiv sa 3. Oba uvjeta su zadovoljcna ako Je k 2: .
Dakle, u razvoju datog binoma same je tre6i clan racionalan 1 vrlJedl
r
5
\
T, = )3.2=60.
.' ,2
124
b) Opci clan u razvoju binoma (V3 + if2 ) je
T Jl24,) (sJ3)2H (if2Y = r
2413
2 .
k, I k ) ,k )
Da bi clan razvoja biD raciona!an, prirod.n braj k (ks24) mora biti sa 7 i
izraz 24-k treba da bude djeljiv sa 5. Oba uvjela su zadovolJena ako .I.e kJO I".
Dakle, u razvoju datog binoma same je petnaesti clan racionaJan 1 VrlJCdl
Tj24\13"2'=36f24)\ c)
" ll4 l14 \2
. ) (IlJ ,,:, k
] .162.a) Opci 61an u razvoju datog bjnoma je Tk --. 1 =l k 5 3 3
1
• lz navcdenog
izraza vidi sc da clan nije iracionalan ako jc k paran broj i l1-k djeljivo sa 3. To
znacl da postoje same clana koji nisu iracionalni i to Sli treCi i deveti clan,
(11'
T jll)5'3 =55·125·3=20625, T,,,=1
8
j5 ·3'=165·5·81=66825.
l2
b)
. 7' I 5 6 127 to su svi clanovi u binomnog razvoja
(17) k
Kako]e k+1 = I '
\k
iracionaini.
(14' !±:I£ .'
0'
.. 'I . '[. -l !" g ..... 2 Racionalan clan J'e sedml clan fazvoJa
c) pClcanJc k+1- kJ' .L.
( \ 'H 6 (14\
1: = )5'3] = 405405.
0+1 6 6 "
6
60 b) 36C;; c) 3125,56250,105000,42000,3600,32
1.1 3.a) "'
164 ) 0
.. 'I . b' rna (Vx _'1[;)" je
1. .3 PCI c an u razvoJu 1110
(
21)(,,)21-
0
« k(<:J/)k (21) k
T,+, = k (-I) (\Ix k (-I) x X.
163
Da bi clan razvoja bio racionalan (xje racionalan broj), prirodan broj k mora
biti djeljiv sa 9 i izraz 21-k treba da bude djeljiv sa 6. Oba uvjeta su zadovoljena ako
je k=9.
Daklc, u razvoju datog binoma sarno je deseti clan racionalan i vrijedi
lio = _1)9 x'x = x
3

( , 27
b) OpCi clan u razvoju binoma l Vx je
(
77) )'H ",Ie ("7) 27-1e k
7;,+; = Hl(\ix) = : H)kx 6 x
9
.
Da bi clan razvoja bio racionalan (xje racionalan broj), prirodan broj k (k:S;25) mora
biti djeljiv sa 9 i izraz 27-k treba da bude djeljiv sa 6. Oba uvjeta su zadovoljena ako
k=9.
Dakle, tJ razvoju dUlog binol113 samo je deseti clan rae ion alan i vrijedi
(77\ (77\
7
'0
= 1-1) =- x . , [-I' -)4
'\.9/ \.9
1
4') /4)'
c) RezulLat: kE{O) 18,36}, 7;o;;;x
7
, x
6
,
(
100\ 100-A: i:.
165. *a) Kako je Tk+l= 1e)2 2 3
4
, vidimo da jc clan racionalan za
kE{X \ x=4m., lllEZ, mS:25}, pa postoji 26 racionalnih Clanova u
razvoju datog binoma.
b) Postoji 6 racionalnih clanova u razvoju datog binorna.
c) Postoje samo dva (17. i 73.) racionalna clana u razvoju datog binoma.
(124)
166.a) Kako je 7:+1 = l k 3 2 54, Clan je racionalni ako je k djcljiv sa 4.
}",fetiu prirodnim brojevima izmedu 0 i 124 postoje 32 bruja koji su
djdjivi sa 4, pa jc toliko racionalnih clanova II razvoju datog binoma,
b) U razvoju binol1la ima 26 racionalnih clanova.
c) U razvoju datog binoma poslOjc samo dva racion<llna c1ana.
(
n' ( n) . (In, ,
167. Kakoje )'= ,toJ02 ¢'k
2 2)

\'
Opei clan razvojaje I ,j.)1 ·v5;1 \ PJ. )1 -
, ,-k)
3 4
Clanovi razvoja su raclonalni pod uvjetom da su eksponenti
100 - Ie . k . d . b . . 'I' ,. d b" 1 00 1 4
---- 1 -::;- pnro UI roJCVI. () znac, a mora It! - (= m
4 5
k = 3p, (k, pEN). Dalje se dobijc:
lOO-3p=4m ¢;> 4(25-01) 3p .
164
Iz jednacine zakljucujemo da izraz 25-rn mora biti djeljiv sa 3. Ovo znaci
dajemE{1,4, 7,10,13,16, 19,22, 25}.Kakojek=100-4m,tovrijedi
kE (0, 12,24,36,48,60,72, 84,96}. Racionalnih clanova u razvoju naseg binoma
ima 9 i oni s1.1:
r
IOO)fltf3) IOO(l/41)" = 325 (IOOj'. 3"4' (1001).3'"4" (
l
I00
1.3"4"
, 0 . ' 12 ' 24 ' 36) ,
(100).3D4() (1001).3104'" (100).3'4" [10°)'3'4," (100)'3.4'"
,48 '60 '84
l.168.a) Nekaje Tk najveci clan. Tada vrijedi Tk >T
k
_
l
,T
k
>T
k
+!, odnosno,
(50)(f2)' >( 50 )( f2,k-1 , (50)(f2)k >( 50 )(12"l
k
+l.
\k k-I\) lk k+1)
RijeSimo pnru nejednacinu sistema.
(501( ,-"k (50)( r;; Ik-I
ld ,;2 ) >lk-1l,,2) ¢;>
50!..fi 50'
>---,
k!(50-k)! (1<--1)!(50-k+1)!
k«51-k)..fi
I
,·, . d . d .. db" sofi -1 2893
'JcsavanJcm ruge nCJc nacme 0 IJC se k> r::: >:.::!,.
v2 +1
Sada nije teSko zakljuCiti da je k = 29, pa je trideseti clan u razvoju datog binoma
( b
· . C I·)·'···· d' T (50)( ,")29
po momnoJ lormu 1 naJvec! I VflJe 1: 30= l29 ''11'2
b) Uputa: Analogno kao u zadatku pod a) dobije se
k < I02fi co 45,85 k> IOl,!2 -J3 '" 44,40.
J3 + fi ,3 + fi
Otuda jc k 45. Najveci clanje T46 (10 I)(5)"(f21" (10 Ii 3"2
22
..fi .
. 45 / 45)
1.169. Rezultat: (l+2)6= 3'-
1.170.a) Nekaje (2x+ 1)7:::: aox7+ ajx
6
+ a2x5+ a3x4+ U4X3+ a5x2+ a6x+ a7
Ako uzmemo daje x = 1, dobije sc: ao+ aj+ a2+ aj+ a4+ as+ a6+a7 = (2+ 1)7=3 7.
b) au+ a1+ a2+ a3+' .. + alS+aI6= (4+2)16= 6
16
c) ao+ a\+ a2+ a3+ .... + a20+a21 = (1_3)21 = (-2i
l
= _221.
(11)- II! _ n!(n-k+l) (n ) n-k+1
1.1 71.a) lk -- k!(;;--k)l- k.(k-I)!(II-k+I)! '--k-
b) (nl ( n I n! n!
lktlk-l{ k!(n-k)! + (k-I)!(n-k+1)!
n!(n-k+ 1)+11!k =(11+ 1)
k!(n+l-k)! k
165
l.172.a)
b)
U73.a)
b)
J .176.a) Aka u razvoju binoma (x + yf stavimo x = y = 1, dobijamo
2" .. +(:J.
b) n(n-I;(11-2) + ...
166
n11+(n-1)+ + ...
... +(:=:)]
1.177.a) i b) Aka u razvoju binoma (x+ y)" stavimo x I, 1. dobijemo
(1-1)" -(; )+ ... + (-1)"(:),
a iz ove jednakosti sl1jedi
("1+( n)/ln J+.. (")\ +(n)+lf n)+ ...
,0) ,2 4; 1 3 5
Kako je zbir brqjeva koji stoje na lijevoj i desnoj strani posljednje jednakosti jednak
211 , to je svaki od njihjednak polovini od 211 , odnosno, 2
11
-
1
.
1.178. (n 1+ 3(/1 + 5l
fn
) + 1+ ... + (211 + I)(n)
. OJ I; 2 jJ "
= l/ n)+( n) + (n \) + "'/l" 1+ 2(/) + 4(")+ ... + 2n(n) =
o \1 \) 11; 1 2 ,n
2" + 2[(;')+ 2(;)++ n(:)] 2" + 211 2,,-1 2" +11 2" + 1)2".
1.179.a) Ncposrednim koristenjem binomne formule dobije se:
(1+2)" ...
b) ...
USO. -2( + 3(; J -.. + (_1),,-1 n(:)
n _ n(n _ I) + n(n -1)(n -2) ... + (-1)" 11
2
[
(n-l)(n-2) "J
n I-(n 1)+ 2 ... +(-1)
n[( n; l( f1 IH n 2-
1
) - ... +(-1)"(: =:)] n(1-1)" , n· 0 O.
1.181. (") _ + _ ... + (-I)" __ __ (n) =
o 2 I 3 2 n+1 n
I_-,,-+n(n-l) n(n-l)(n-2) + ... +(_1)"_1_=
2 6 24 n+ 1
167
-(n+l)+ (n+l)n (/1+I)n(/1-I) + (n+l)n(n-I)(n-2) ...
n+ 1 2 6 24 _
+ 11+1 (n+21= __ L_[(l/+2)+2(/+2)+ ... +CI1+I)(I+.2)]=
(n+l)(11+2)\11+2) (11+1)(11+2) 2 3 \,n+2
= -
= I r or n + i
j
'_( n+ 2)+3(" + 2)\ -l/11 + 2
1
)+ ... +(11 + 21
11
+ 21)_(n + 2)lJ =
(11+1)(n+2lL"C 2 \ 2 3 3 '\.n+2 11+2
=
n+l n+l n+l
(nl+ + [;t.+ (:) =1+':+ n(n-I) + ...
1.0; 2 3 11+1 2 3 n+l
1 r
l
(n+l)n (n+l)n(n-l) 'I
+ ... +1,=
n+lL 2 3 J
[(n+11+(n+ll+(n+l)' +(n+l)+ ...
n+l 0) 1) 2 3 n+l) \ 0 n+l
I.(n) __ I[n I+.I.( n 1-+ {_I)'" ("1=
2 \1 3 2) 4(3) n+l 11)
US2.
1.183.
=. 1 [(n+2\)+in+2)+i/+2\)+ ... +(n+2{n+2)]+
(n+I)(n+2) 1 "C 2 \. 3 \n+2
+ (11+ [-( n;2)-(
= 1 [r11+2)2''+'-(1 +1)"+2 +1] =
(n + 1)(11 + 2)
= 1 frn + 2)2
n
+! _ 2/10-2 + t] = n21H! +
1
.
(11+1)(n+2) (11+1)(11+2)
(
n I l'
J1
1 2"-\/ n 1
l 186 in] "i .. 2" \f) + 2] 2) 221'1 + 2
3
n(n-l) + ... + 211+l =
. . lO)' 2 3' <0, n + I 2! 3! n + 1
_ 11 n(n--I). n(n-1)(11-2) (-I)"·' _
- - - .. - T --_._- _ .••• +
2 3! 4! n + 1
= + I)n (Il + 1)11(11 -1) + (11 + [) 11 (11 -1)(11 - 2)
11+1 2! 3! 4!
_ 1 Ir(n+l) (11+11 1'11+11 . ".,(n+lI
l
_
-- n+ILl 2 -( 3 )\ 4 r+1) 1l+1Jr
= _I [( n+ It(n+ 1)+(/+ 1) __ (n+ 1\)/"+ 1\)_ ... +(_1)".'(/+ 1)_lf'n+ 11)+(n+ 11]=
n+1 \ 0) 1 2 3 \ 4 11+1 o· I)

,- -:> 1 -I
1 I 2-(11+1)n 2 (11+1)n(n-l) 2""'1-
= + + ... +-
11 + 1 21 3! J
= ...!-[2l(n + II -+ 22(n + 1)+ 2/l
n
+ 1)+ ... + 2'''/l" + 1)"1 =
n+l ! I \ 2 3 n+l
._' / " ...l
= _1_r("+ 1)+ in + 11+2,(n + 11+ 22(n+ n + ... +2""( 11+ li-l' n+ 111]=
11+ll 0 l I) l 2) 3 ) \.11+1) 0 )
] 3
JHI
_l
= ...
n+1 11+1
1 r ,,+, (/+1\ (n+ll] 1 [ 1 n
= '-l(l-I) - )+.) =- O-··I+(n+l) =-.
n+1 0 1 11"+"1 n+i
1 1 1 1
!.IS7. -_._--+ +----+ ...
(11-1)! 3!(11-3)! 5!(n-5)! (n-l)!
(;,) {;) {;). n(:) 11 l1(n-l) n(n-l)(11-2) n
U84. (;,) + T+C-:-I) =-;+-n-. + ... +;;=
11 n(n--I)(n'-2) n(I1··1)(I1--2)(11-3)(11-4) "_
= - + .- + ..,-".-,----+ ... + --
nt 3!n! 5!n! n!
= J.'l'H(n'l+r
n
\)'+ ... +r n YJI =-'-.2"" = 2"·'.
n1 \5 \11-d n( nt
n n(I1+1)
= 11+(n-1)+(n-2)+ ... +2+1= ····(n+l)
2 2
I (n \ k + I (11 + 2)
1.185. Kaleo je -- 1= . I ,10 mozemo pisati:
k+2 k) (n+l)(n+2)\k+2
.I.(ni +.I.(nj\.I.(/)+ ... +_I_fln) I (n+ __ 2 _( n +2t
2lo) 3 I 4 2 11+2 n (n+l)(n+2)l 2 3 )
( 1\" (11\ ("J 1 (11\ I (/) I I
l!+;;) =lo)+ I ;:;+l2)I1'+ 3 -;?+ ... =I+l+ 211' + .. > 1+1=2
Kakoje (n) .!...= __ n_! _ . .J..=LI1(I1-1)(n-2); .... Cn-k,l) <-'-,
k 11k k!(n-k)! n' k! n k!
1.188.
to vrijedi :
t68 169

<
n lo I n 2 n 3 n n nil
I

< H1 +.!c+.!c+ ... ... +_1_. =2+L_-,,2'-c"·_1
2! 3! n! 2 2' 2"" 2
2
=2+1 __
1
_=3 __
1
_ <3.
2'1-
1
2
11
-
1
1.189. Prema prethodnom zadalku je (1 + J < 3, pa za n?J vrijedi
(
II"
nejednakost 1 -1-;;) < n , odnosno,
(n + 1)/1
----<n W (n+1Y<nl1+1 ¢) nl1+I>(n+lr_
nil
1. I 90. Prema prethodnom zadatku je (n + 1 Y < n
l
11-1 , pa vrijedi:
(n + 1)11 < n
ll
+
1
<:;> V(11 + IY < II
V
!+!J nlHl
VH1 V----:-
1
"r
'n/ vn-j-l<vn.
170
2. TRIGONOMETRIJSKI I EKSPONENCIJALNI
OBLIK KOMPLEKSNOG BROJA
2.1.a) Izl =1,'1'=0
2.2.a) Izl = I, q> =
b) Izl = 1,'1'="
b) Izl =2,'1'=0
cJ Izl=3,q>=O
c) Izi =3 '1'= JIC
I ' 2
2.3 .a)
n
I,zl =5 (D=--
. ' . 2
c)

.
I i 2
3 3i (3". 3n)
z=-=-,=-3i=3
i i" 2 2
=> 2.4.a)
b) z= I+i = n(ca;':+iSin") =>
H 1- 2 2 4 4
II
J2 IT
z =2,argz=4
. ( 2n .. 21t1
c)
\ 3 3 /
=> Izl=4 amz= 2n
, 3
2.5.,,)
4i 4 .
b) z=-=-+21.
2+i 5
c) z=4+3i. Izl=5,
n
Argz ='1' =--.
2
4.Js 5 5
jz[ = -5-' Igq> =2' 'P = arelg 2'
3 3
Ig'p =-, 'I' =arclg-.
4 4
2.6.a) Z= sin'::-icos2:.= coS(-JIC)+iSin(-'::'-') izj=J
4 4 4 4" "T 4'
b) II
7n
z, =1, q> =8
171

2.8.a) n+2krr, kE"Z
c) arg(1 -I-i J3-) = +2!ot:, kEZ,
6
b)
=>
2.9.'1) Trazeni skup tacakajejedinicni krug s centrom u koordinatnom
b) Krug k(O, 0, 3) c) Kruzni prsten kao na slici.
2.10. Trazeni skup tacakaje dio
a)

-I x
172
oznacen na slici 1.10.a)
b)
c)
y
d) To jeskup taeaka prvog kvadranta bez taoaka kruga K(O, 0, 2).
2.1 L Trazeni skup tacakaje kruznica sa centrom u tacki (3, 4) i radijusom 5.
Ovu kruznicu ozemo oznaciti ovako k(3, 4, 5),
2.12.a) k(2, 0, 3)
Y,
2
x
b) k(O, 3, 2)
®
)
x
2.13.a) Trazeniskuptacakajepoluprava y=x\ Y
b) Trazeni skup tacakaje poluprava y = 0, x::;; o.
c) TraZeni skup tacakaje pray! ugao sa kracima y = x) x;?:O i Y = -x, x.::;;o.
2.14.a) . Ugao b) Ugao c)
y
11:
0< argz<-
6
2.15. Trazeni skup tacakaje krumica radijusa r s centrom u ta6ki (-3, 0).
2.16, Trazeni skup tacaka je kruznica radijusa r = 4 ciji je centar tacka (0,0).
2.17. Trazcni skup tacakaje krug radijusa r = 3 tijije ccntar tacka (U,O).
2. j S. Trazeni skup tacakajc sImp svih tacaka ravni izuzev tacaka kruga radijusa
r = 5 ciji je tentar tacka (0,0).
2.19. Trazeni simp tacakaje kruznic. radijusa 1""4 cijije centar tacka (2,0).
2.20. Trazeni skup unutrasnjih tacaka kruga radijusa 1'=} cijije centar tacka (0,2).
2.2 La) z 3(cosO+isinO) b) z = 2(cos11:+isin11:)
. 5( n,.. 1t )
c) z = cos-· -rlsm
2 2
d)
"( 3" +" 3".
. cos- lSln-)
2 2
173
I
2.22.a) Arg(3+3i) = "'-, Izl = 3.fi , z = 3+3i = 3.fi[COS -'" + isin -",].
4 4 4
b) Arg( 12 -i12) = -"'-, Izl=2, z =12 -i12 =lcos(-"'-)+isinl -"'-I].
4 L 4 ,4;
c) Z=6+6i=612[COs"'-+isin"'-].
L 4 4
2.23.a) Z = i' = -2 = 2(cos1800 + i5InI800).
I
b) z= j4+i3+ i 2+i+l = l-i-l+i+j =3=3(cosOo+isinOo).
c) z = I +cos40o + isin400 = 1 +cos
2
20o - sin2200 + iS1n400 =
= 2cos'200 + 21 sln20"cos200 = 2 cos200(cos200+1 sln20").
2.24.a) Arg(-I+i)= 3; ,lzl=12,z=-J+i=12[cos3; +isin
3
;l
(13 J ·'1 1t, 1 13 1. 1t) .. ( n)
b) Argl2-"2i/ =-6"'IZ=1'Z=2-21=cos-6" +Ism--ti.
c) z=·3+4i = 5(cosI26DS2'+isinI260S2').
2.25.a)
r:::
2
( IT .• IT I
Z=-.)LI
\ 4 4/
(
n . n\
c) z= 2 cos-+islll-1
3 3)
2.26.a)
c)
.n . n [.( n). ( n)J
z=-2sm-+2lcoS-=2 8mi 2n -- +ICOS 21t -- =
12 12 \ 12 12
l
(nl .. ( 1r i
= cos -3JcISIn ·3}
2.27.a)
b)
174
2.28.a)
c) cos -isin = Jcos' +sin' -(cos +isin +isin 7;
"30) - I . " 2 a . a .' ex a
.t-. .3 Z - - casa + I sma = l-cos - -+2Ism-cos- =
2 2 2 2
_ .:: a _ " a ex, _ . a [. Ci . a'1 . oJ (IT a) . ( " j" 'I
-2sm -;;+21sm-cos---2sm- +islI1 .
k 22 222 222 22J
b) z- ]+co"'O\! +' S· J 2
Ci
2" (X ex 2
CX
ex a
,- M ..... 1 "ma = +cos-·_·-sm --+ ISI11-cos-=2cos
= 2 2 2 2 2 2·2
2.3I.a) Arg(2-2i) = 212, Z 2-2i :2J"2[CO{ )+isin(
b) Arg(-13-i): _Sn ,lzl=2 z=--fi-i:2[cos(_sntisin(_STI)1
6' 6) 6 j"
175
( )
' 1t .' n

13
--- -1---
2 2
2n .. 2n
cos ---- + I sm-
3 3
113
---/-
2 2
1 3
-+-
4 4
1 .13

2 2
2.33.a) z = (1, +2i)j ---i)= 3 --I- L izl = -JIG, argz =(p = arcsin
.'
=( . 1 . .. I I
z ='; 1 0l arcs1I1 £0" + 1 arcsin sm 710)'
h) 2 .. 1< ,I. '17 .J17
'-' Z= +lSIn-= L+--l. IZ =-·-2----' argz=C(J =arCSI11--,
6 2 17
J17r/ . J17 . .. J17 I
z ;;;;; -2- \ arcsin 17- + I arcsll1 SIn 17 ).
':';21 cOS-----+lsm-
,-( 31[ .' 3n)
i-I \ 4 4_
2.34.0.)
_J2I, hrr TIl.,. (:lit rr'l'I_J2f. " .' ,,]
---I ,,_os\ ----- I+/::o ml I ,-----: cos-+ ISln- .
2 l \ 4 4) \4 4/J 2 L 2 2
k) 2+i (2+i)(l+i) 2+i+i--1 1+2i 1
u --=---=-+1=
l-i (l-i)(l +i) 1 + 1 2 2
Fsr . 2 .' . 2 'I
- cos arcsm -;:::::; + l sin arCSIn - I
2, .J5 15)
235.
_ =_ I _ . __ 1 ___ cos<p -isin'l'
z r(cos(p +isinq») r cos<p +isintp r (costp +isinqJ)(cos<p -isin(j)
176
_ 1 cos<p-isincp cos<p-isin<p 1 r ]
- -. lcos(-<p)+isin(-<p) .
r cos
2
<p +sin2<p r 1 r
2.36. Nekaje z x+iy. Tadaje ; = x- iy i Izl Jx' + y' = 1, odnosno,
Xl + yZ = 1 . Dalje vrijedi:
1
z
2.37.
x+ yi
x-iy
(x + iy)(x-iy)
1
x-iy x-iy .-

x' + y2 I
1- coscp + isin<p
l-z I-(eos'l' +isin'l') l-cos'l' -isin'l' (l-cos'l')2 -(isin'l')2
2.38.a)
b)
2.39.a)
b)
2AO.a)
b)
2.41.a)
b)
2.42.a)
b)
2.43.a)
I-coscp +isin<p
1
2'1'· ,'I' 2" (j) 'I'
_-cos -+
2 2 2 2
2(1- eos<p)
2
. ,'I' 2" 'p 'I'
sm- -+ lSIn-COS---
2 2 2
sin
2211.'1'
.
2 2 ' 2
+isimr)
z 5 (c052rt + isin 21t)= 5(1 +0) 5.
z 8 (0 + i) 8i,

2 2
2
z +i 2+ 2;13.
z = {cos( - +;sin( 7[0 - ;]= -7i.
+;J2]= llJ2 +;1112.
4 4 2 2 2 2
z =9[
12 +;12.
3 3 22 22
Z=4(COS
3Tt
4(- 12
4 4) 2 2

177
b)
2.44.a) z = 14(cos45° + is;n45°) =7.fi(1 + i).
b) Z = 20 (cos 60° + is;n 60°) =20(}+ i = 10(1 + h/:;-).
2.45.a) z=34 (c05300 +isin300) =3{ +}i)=17( J3 +i)'
b) z=J3 (COS 120° +isin1200) =J3(-}+ }
2.46.a) z=15 (cos1500 +isin1S00) =1s[- +}}
b) z=19 (cos21O° +isin2100) =19(- -}J
2.47.a) ZI Z2 = 20(cos(1 0' +20°) + i sin(lO° +20°» = 20(cos30° + i s;n300).
b) z, Z2 = 21(cos(35° +55°) + i sin(35° +55°» =21(cos90° + i sin900).
c) Z,Z2 =4·2(cos(400+200) + i sin(400+200»=8(cos60° + i sin600)
2.48.a) z,z, =18(cos(15°+25°) + i s;n(15°+25°»=1 8(cos400+i sin400).
b) 'IZ, =28(cos(11°+19°) + i sin(II°+19°)=28(cos300+i 5in300).
c) Z,Z2 =18(cos(33°+12°) + i sin(33°+12°»=18(eos45°+i s;n45°).
2.49.a) Z, Z2 = + 311: \)+ iSin("- + 31! /1 = 2.fi (coSlt- +isin I) .
3 8 8 8 8!J 3 \ 2 2
b) Z, 22 = 18 [cos( 211: + "-) + i s;n(2" + "-)] = 1911: +; sin 1911: I
5 7 5 7 35 35 )
cj Z, 22 = 10 [cos(3 +5) + isin(3 - 5) ]= 10[eos8 + isin( -2) ] .
2.5I.a)
2.52 .• )
0)
2.53.a)
2.54.a)
2.5S.a)
b)
178
Z',ZJ = 10(COS isin 2:..).
.. 12 12
zh = 6(cosl 8+ isin18).
z,z, = 44(cos22 + isin22)
6 (cos 90° +isin900)
4.[2(cosOo +isinOo)
b)
n .,n
Z
l
Z2 =COS-+lStn-.
6 6
b) z,z2=5(cos7+isin7).
b) . cos( -90°) + i sine -90°)
b) 10 (cos 45° +isin4So)
ZI : z, = 4(cos(400-800) + i sin(40° - 80°) = 4(cos40° + i sio(-400»
Zl : Z2 = 4( cos50° + i sin500)
c) z, :z, =2(oos1O° + isin 10°).
2.S6.a) z, :z, =2(00s44° +isin44°) b) z, :Z2 =4(cos300 +;sin300)
c) ZI :Z, =4(cos8° + ising")
2.S7.a) z,: Z2 = 2( cos 2:; +isin 2:;) b) z,: z, = 2( cos ;2 +isin ;2)
c) z, :Z2 = {cof; -l}iSif;
2.58.a) z, :z,
b) z, :z, +;si0600)
3
c) z,:z2=2(cos7+isin7)
2.59.a) )+isin(
= 3{ COsl+isinl)=30(0+i)=30i ..
b) 3n tisin 3n)= 12(cos" +isio,,)=12(-1+0.i)=-12
,4 4 4 4 .
2.60.a)
b)
c)
2.61.a)
179
.
[ (31< ") .. (3" ")] ( 1< .. ")
b) 5 cos 4-4 +181ll 4-4 cos
2
+"10
2
.
2.62 .• ) (1+i)(cosI50+isinI50) =
= J2 (cos45° + isin 4So) (cos ISo + isin 15°) = J2 (cos 60° + isi11600)
b) (-I-;)(cos20" +;sin200) =,/2[coS(-135°)+isin(-1350)]ccos20" +isin200
= ,/2 [cos( _135° + 20°) + isin( -13So + 20
0
) 1= ,/2 [cos( _115°) + isin( -II SO ) J
2.63 .• ) (00s400 +isin40o)(3+3ifl) =
= (c08400 + isin 40°) 6r! + i EJ =: 6(C05400 + isin 40° )(cos60o + isin 60°) =
,2 2
= 6 [cos( 40° + 60°) + isin( 40° + 60") 1= 6(cosl00o + isin I 00
0
).
b) (cos 50° +;sinSOo)(Sfl -5i) =
= (cos 500 + isin 50°)1 - = 1 0(cos500 + isin 500)(00s30" - isin300) =
= 10(c08500 +isiI1S00) 10(cos200 +;sin200).
2.64.a) = 8l(
3 2 3 22)
b) 2(COs2:.+
isin
it .)
12 12)
2.65.a)
[5( + isin J 5\c05n +isimt) = 125 '(cosn +isinn).
b) II
( n .. " 'I ) 27fl ( 2 .. 2 ) d) 25( 4n .. 4n ':
l
Cos-+lsm- c -_.- cos 1t +lsm 11: -
3 3) 47 64 3 3
2.66 .• )
I
' )]' ( \ ( I
1t .. rr .6 11: •• n 1f.n
2lcos-+/sm-- =2 cos-+lsm-]=64 cos-+ism- _
L 24 24 4 4) 4 4 J
b)
!
(
'11" ( )
1t .• n 1t.11:
3 COS-+lsm-- IJ =3,0 cos-+ism- <
L 100 100) 2 2
c) [z( cos% + isin %) J = 256(cosn + isinn) -256.
180
d)
2.67.a)
b)
c)
d)
2.68.a)
,,3 n; . n; 1 2n. . 2n 1 I .,/3
[
(;;]'
.3( COS
9
+iSIn
9
) =3(cOS
3
+iSIll3 )=3 -2+'2 ..
+isinlI0)]' =3'(cos55° +isin55').
(cos4° + iSin4o) 15 = cos(15. 4) 0 + isin(15· 4) 0 = cos 60° + isin 60° .
[4(coSl00 +isinIOO)]' = 64(cos300 +isin300)
[2(cosI5° + isin 15°)]' =16(cos600 +isln600)
(I+i)1O [J2(*+ Jdr
= + isln = 32( cos 5" + isin 5" ) = 32(0 + i) = 321.
4 4 \ 2 2
1.11" r::12[ (") .. (")1"_"
b) (1-,) - v2 ---I) I =(v2) cos -- ,-HSIll' -- J -
. \ J2 J2. 4) 4
r· , (? --I
= 64lco{ 1 = 64[cos(-31<) + isin(-3,,)]=64(-1 +0)=-64
c) H+i)8=[ J2( = ++
2.69.a)
= 16[COS
3
" +isln
31t
'J' = 1 6 (cos 00
44-
r
( \,3 ( \
1 ' 7n .. 7n)J 21n . . 2In I
z,· = L 2l COS -5 + /sillS = 8 cos -s- + I slll-s-f
= s( H
b) z.' = r 4l' cos 5" + isin Sn )]4 = 256(COS 20n +isin 2On)=
• L 9 9 9 9
c)
181
2.70.a) z=3 b) z=-5
2.n.a) z=Ji+i
3 3,
b) z=--+-/
2 2
b) Z= =
(
1 ')100( )
I-I \ 4 4
(
, ) ())'"'( .
_ nn .. 'ITn 1t,n
- I COSl-+- +lsml -+- COS-+iSm-J=
\ 4 4 \4 4 4 4
_ ( 1t " 1t 1'''"( n " 1t) ( " [' 7t 7t I
- cos-+lsm-I i COS-+ISl11- = cos +lsm5On) cos-+isin-)=
2 2; \ 4 4 . \. 4 4)
(
()
" O)l( 7t .' 1t '\ 1t 1t .fi
= cos +lsm = cos-+isin- =: --(1+1).
4 4) 4 4 2
2.74.a)
Z+C03;0 -isin ;of++ + ;o}HSin(n + =
b)
182
_ ( lln .' lin) 15 15·11n .. 15.11n
- COS-+1SlIl- =COS---+Ism---=
\ 10 10 10 10
33n .' 33n 1t. 'IT
= cOS----+lSln-- = cos-+islI1-=O+i.
2 2 2 2
[
." ( r::: J20 ( \20
z= l+iJi) = (l+iv3)(i+I) =ll+i-J3+/J3
1
'-1} (i-l)(i+I) -1-1)
=1 ( Ji -.! J
l
.! + Ji)i)" fi _L.J2 fi + Ji fiJi)]"
2222 12222,2222
\ L \
- 11: 1t .n.n .n 1t IT 1t
[(
(
]
"
= J2 cos-cos---sm-sm--lsm-cos-+COS_Sin_)i)
\6464,6464
,,10 11: 1[ .' 11: n to 5n 5rr
[ ( ) ( )
-" [ 1"
=;- cos "6+4 -ISm "6+4 J =2 cos( 12)-isin(I2)J =
2.75.a) i b) KoristeCi binomnu fonnulu, dobije se:
( cosx + i sinx)2 = cos
2
x +2j sinx cosx - sin
2
x.
Ako primijenimo Moivre-ovu formulu, imamo:
( cosx + i sinx )2 = cos2x +i sin2x.
Kako su lijeve strane dviju posljednjih jednakosti jednake, takve moraju biti
desne, pa vrijedi:
cos2x +i sin2x = cos
2
x +2i sinx cosx - sin
2
x.
Posljednja jednakost predstavlja jednakost dva kompleksna broja, a oni su jednav:
samo onda kada imaju jednake realne dijelove i imaginarne dijelove.
Otudaje:
cos2x = cos
2
x - sin
2
x i sin2x = 2 sinx cosx.
2.76.a) b) Prema Moivre-ovoj formulije (cosx + isinx)3= cos3x + isin3x.
Prirnjenom binomne formule na lijevu stranu formule, dobije se:
cos
3
x + 3i cos
2
x sinx - 3cosx sin
2
x j sin
3
x = cos3x + i sin3x
(cos
3
x - sin
2
x)+ i(3cos
2
x sinx - sin
3
x) = cos3x + j sin3x
(cos'x - 3cosx (I-cos'x »+ i(3(1-sin'x )sinx- sin
3
x) = cos3x + i sin3x
(4cos
3
x - 3cosx)+ i(3sinx - 4sin
3
x) = cos3x + i sin3x.
Kako su dva kompleksna broja jednaka ako su im jednaki realni i imaginarni dijelovi,
to vrijedi: '
; 0 .- '3 3' '4')
cos3x = cos'X - _ .... cosx sm"x, sm x = _ smx- sm x.
2.77.a) i b) Prema Moivre-ovoj fommli je (cosx+isinx)4=cos4x+isin4x, a prema
binomnoj formuli imamo
(cosx+isinx)' =( X+{;)OOS3 xsin
2
x-{;)cosxsin3 x+( :}in
4
x
= cos
4
x + 4i cos
3
x sinx - 6cos
2
x sin
2
x - 4i COSX sin
3
x + sin
4
x =:
4 6 2 . 2 . 4) (4 1· 4 . 1 ).
= (cos·x - cos x sm x + sm x + cos· X SIllX - cosx sm" x I.
Dak!e, vrijedi slijedeca jednakost kompleksnih brojeva: '
cos4x+isin4x:;::: (cos
4
x - 6cos
2
x sin
2
x + sin4x) + (4cosJx sinx - 4cosx sin
3
x)i.
Dalje se dobije:
- 4 2 . 4 4 6 1 (I 2 (I ')2
cos4x = cos x - 6cos-x sm x + SIn x:::: COS X - )COS-X -cos x) + -cos-x =
= cos
4
x - 6cos
2
x + 6cos
4
x+ 1-2cos
2
x+cos
4
x = 8cos
4
x - 8cos
2
x + 1.
sin4x = 4cos
3
x sinx - 4cosx sin
3
x = 4sinxcosx(cos
2
x - sin
2
x) =
= 2 sin2x( 1-sin
2
x - sin
2
x) :;::: 2 sin2x( 1-2sin
2
x).
2.78. Upum: Koristiti Moivre-ovu i binomnu formulu i postupak kao u prethodnom
zadatku.
.2 n .. 1t. n .. n.
2.79. KakoJe Z =-COS---lSIll- I
3 3 3 3
2 211 .21t 11 ,J[
1 +z+z = l+Cos-+lsm- -COS--lsm-=
3 3 3 3
183
Prema Moivre-ovoj formuli je
" ( 2n ,,2n Y' 2nn . 2nn
Z = Cos-+lsm-) =COS--+iSID--,
3 3 3 3
Kako su dva kompieksna broja jednaka ako Sll im jednaki realni i imaginarni
dijelovi, to se uporcdivanjem realnih dijelova dolazi do jednakosti pod a) i
uporedivanjem imaginarnih dijelova dolazi do jednakosti pod b).
2.81.a) Primjenom Moivre-ove formule dobije se:
, ( 2n .. 2n)' 21m ,2krr
Z = cosT+lsmT
" ( 2n .. 2n)" 41m, , 41m
z = =cOS-T+1sm-3-
Nekaje k djeljivo sa 3, odnosno, nekaje k = 3m, mEN. Tada vrijedi:
k" 2kn, . 21m 41m 41m
Z +z =cos--+lsm--+cos--+isin--=
3 3 3 3
6mn .' 6mn 12n.. f2n
=
3 333
= cos 2mn + i sin 2mn + cos 4mn + i sin 4mn:' = 1 +0+ 1 +0 = 2.
Uzmimo da k nije djeljivo sa 3. Tada postoje civije mogucnosti ito:
k=3m+l iii k=3m+2, mEN.
Posmatrajmo prvi sillcaj kadaje k:=:;;jm+ 1, mEN. Tada vrijedi:
k '" 21m. . 21m 41m. . 41m
z +z
3 3 3 3
__ 2(3m + l)rr .' 2(3m + l)n 4(3111 + l)rr .' 4(3m + 1) 1t
- cos + 1 SIll - + cos -----+ 1 SIn -"'=--.:
3 3 3 3
= cos( 2mn+ 2;) + i Sin( 2mn + 2;) + cos( 4mn+ ) + i Sin( 4mn+ 4;) =
184
21[; .. 2n 41t ,.41t 1t .• 11: 11: .n
= COS-+lsm-+COS-+1Slll-= -COS-+1SID--Cos--ism-=
33333333
rr 1
= -2cos-=-2·-=-],
3 2
Na analogan nacin dokazuje se da tvrdnja vrijedi i u slucaju kada je
k = 3m+2, mEN.
b) Primjenorn Moivre-ove formule dobije se:-
1
k+1 2k+2 2(k + I)n .' 2(k + I)rr 4(k + I)n .' _4(,-k_+_I-'..)T'_'
+z +z =cos +lsm + cos +lStn---
3 3 3 3
Nekaje k+1 djeljivo sa 3, odnosno, nekaje k+l = 3m, mEN. Tada vrijedi:
1+z
k
..
1
+Z2k .. 2 =1+cos2mn +isin2nm +cos4mn +isin4mn =
= 1+1+0+1+0=3.
Uzmirno da k+1 nije djeljivo sa 3. Tada postoje dvije rnogucnosti ito:
k+l =3m+l iii k+[ =3m+2, mEN.
Posmatrajrno drugi slucaj kadaje k+ 1 = 3m+2, mEN. Tada vrijedi:
1
k+1 1k+1 1 ' 2(k+l)rr .' 2(k+l)rr 4(k+l)n,. 4(k+llrr
+z +z = +cos +lsm----·+CQS +IS1O--':-=
3 3 3 3
1
2(3m + 2) 1t " 2(3m + 2) 1t 4(3m + 2) rr .'
= + cos + I SIll + cos
3 3 3 3
= I + COS(21t + 2n ') + i Sin(2n + 3:::.) + cos! 4n + I + i sin( 4n + 4n 1 =
3 3 \ oj \ 3)
21t .. 2n 411: .,4n 1 1( .. n n .. rr
= l+cos-+lsm-+cOS-+lsm-= -COS-+1Slll--COS--ISln-=
33333333
n 1
=
3 2
Na analogan naCin dokazuje se da tvrdnja vrijedi i u slucaju kada je k+ 1 = 3 m+ 1,
mEN.
28
7)P . k Ik b' 2n .. 2"Td'
. _.a osmatraJtno omp e'san rOJ Z = cos - + 1 sm -. a a Ie
33'
2 4n. . 4n: 11:. • 11: ,. d'
z ::.:cos
3
+!sm
3
=-cos
3
-1stn}, pavrlJe J
l +Z+Z2 = 0, odakle slijedi:
1 + z=- Z2 = cos'::" + isiu'::
3 3 '
1
,2 2n .. 2n 1(.,TI
'T'Z =-z =
3 3 3 3
r
'" ( 1"
" n 211 n ,.1r1 1( ,.n
DalJcJc: (I+z) +(1+z) = +lCOS-:;--lsm--
,3 3 0 3;
= cosnn'+isin mt +cos!!1( -.isin tnt =2cos!!2. odnosno
3 3 3 3 3' ,
n 1" nrr;
2 +(1+z)' +(1+2')" =2" +2cos-
3
(*)
185
Koriste6i binornnu fonnulu, dobije se:
2" + (I +z)" +(J + Z')" = )++(:)+
+ .. +(:}" +
+( )+(;}, +(;}' + .. +(:}'" =
= 3( (n (I + z+ Z2) (I + z' + Z')+ ... +(:)(1 + z" + Z''').
Kaka je, prema prethodnom ,",datku, I+zk+Z" = 3, aka je k djeljivo s 3, au
protivilom je nula, to posljednju jednakost moz.emo napisati ovako:
2" + (I + z)" +(1 + z')" = {;)+{ .=3[( (**)
Koriste6i relacije (*) i (**), dobije se:
rl(111 (n1 (11)] I1n
3 1+)+ + ... =2" +2cos-, odnosno,
LOj 3 6/ 3

b) Uputa: Posmatrati zbir 211 + z{l + Z y' -+ Z2 (1 -+ Z2 J i koristeci prethodni zadatak
pod b), provesti razmatranja kao u zadatku pod a).
2.83.a) Ako je OJ, k-ti korijel1 datog kompleksnog broja, tadaje:
(
0" +k·360" .' 0" +k.360")
co k = J9 cos 2 -+ I sm 2 ., k = 0,
k 1.
IDo = J 9(cosO
D
-+ isin 0°) o;;;;;3(cosOo + isinOo)
ill, = J 9 (cos 0° + isin 0") = 3(cos! 80° + isin 180")
b) ill =-../U cos +IS!fl-- -
[;'J6'l' 90
o
+k·3600 .' 90
0
+k'360
0
) k--O
, k 2 2)'
k = 1.
COo 4( cos22So + isin 225°) _ WI::::: 4( cos 22S(J + isin 225°)
2.84. Svaki o-tl korijen kompleksnog broja irna n vrijednosti.
186
aJ 14( 10" + k· 360" .' 10' + k· 360") k -- 0 k = 1.
(O/; =: cos 2 + I 3m 2 ,- ,
"'0 +isinIOo) +isin5°)
"" =J4(cosIO
o
+;sinlOo) +isiI1185°)
b) illo = JS(cos50
0
+isin50
0
) =2.fi (00s25° +isiI125")
ill, = + isil150o) = 2.fi (c05205° + ;siI12050)
2.85.a) (00 = 5 (cos 20° +;siI1200), ill, = 5 (c05200" +;sin200o).
b) ffio =6(cos300 +isin300), "" =6(c052100 +isin2100).
4(
9Jt .' 9Jt)
(OJ::::: COS
g
+lSlll
g
2.87.a) (00
2.88.a)
ffi
o
""'''} cos +lsm =cos30o+ism30o=-+-i
,r;( 90'+0.360° .' 90'+0'360') . J3 1
\ 3 3 2 2
; r;( 90° + I· 360" .' 90° + 1· 360' I ,. . ° J3 I
WI=VI cos +/sm )=cos150'+lsm150 =--+-i
\ 3 3 2 2
CiJ
2
"",ifi cos +isin l=cos270()+isin270o=-i.
[
90" +2·360' 90" +2.360°,
3 '3)
b) - ifl( 60° + k .360
0
... " 60' + k . 360') k = 0 k = 1 k = 2
OJ k - cos 3 1 15111 3 ,', -,
\
2.89.a)
(00 = cos 20° + isin 20° , (01 = cos 1 40() + isin 140°, 00
2
;::: COS 260(l + isin 260
0

,O,"8( 30' + k ·360' .' 30' + k .360') k - 0 k - 1 k - 2
ffi -VlS cos +lSln------- - - -.
k 3 3'"
"'0 =2(cosI0" +i8iI1100).,", =2(c05130" +isin130°)'
(J)2 :::::2(cos250o +isin250o)
b) ,12'+k.3600 .' 12'+k.360') k=O k= 1
ro k COu 3 + 1 SIn 3 , , ' .
, .
Ul" = 3(C054° + isin 4°) ,Ul, = 3(e05 124
0
+ isin 124°) ,m, .,. isin 244°)
'-1 0 + 2k7r .' 0 + 2kn k 0 1
Zk=.y! =VCOS +ISln =cos :/S111 , =, .
2 2
2.90.3)
Zo = cos 0 + i sin 0 = I , Zj = COSTt + i sin 1t :::: -1.
=. ..') ( 0 + 2kn .' 0 + 2kn )
b) zk=.y4 =...j4,posO+lsmO -2 cos 2 +lsm 2 ,k=O, L
20= 2(cosO+isinO)=2, z!:::::2(cos1I
r;: W. ..) ( n + 2kn . n + 2kn )
c) zk=..;-9=,,9\cos1{ +IStn1{ =3 cos 2 +istn 2 ,k=O, 1.
187
(
1t .' n I 3'
z(I= 3 COS
2
+ISln2"j= l Zl = cos - + I SIfl- == -.H . 3(
3" .' 3.) ,.
\ 2 2
2.9I.a) l/i =t'cosO+isinO => 0)0 =cosO + isin 0 = I,
2" .' 21< 1.J3 4" .. 4" 1.J3
(OJ =COS-+1SIO-=--+I- ffi
2
=Cos-+lsm-=---l-
3 3 2 2' 3 3 2 2
b)
1t. . 1t ";3 I. 51t. . 51t JJ 1.
ffio ""COS-+lSJn-=-+-1 w\
6 622' 6 6 22
3" .. 3" .
0), =COS-+Ism-:::::-l
. 2 2
c) '"0 "" =C051[ +isinlt =-)
5" .' 5" I .J3
(0., = COS-+ASlfl- ,::: --1-,-
- 3 3 2 2
2.n.a)
n .. n, 7n .. 7'K J31
roo =cos2"+lsm'i =l, WI =COS6+lSID6""'-T-"2i
lIn .' 11" .jj I.
ro
2
=cos-+!sm-=---l.
- 6 622
b) Wo =cosO+isinO:-.:.[,
1t .' n; .
OJ
1
::::: cos:;-+ I SIn::-;;;::; t
-
, I 3n,.3:n:.
(02 o:.:COS1t+lTI: =-, 00
3
='cos-+rsHl-=-l.
2 2
0) 2( 0
.. 0' 2 Z( 2" . 2n) 1 .fj
roo::": COS +lsm 1=", Wj = cos-+ism- =--+--i
, \. 3 3 2 2
( 41< .' 4" I I J3
0), = 2{ COS-+ Ism - ',-, -----i.
- \ 3 3" 2 2
2.9J.a) 1H =1JcOS1t +isin 1t ,-'" cos rr -+ 21m + iSI'n 1t + 21m Ie - 0 1 0 3
4 4' ' - . , -, .
n .. n 3n .. 3n: Sn .. 5n 711: .7rr
C05-+/sm-, COS-+ls:n- 0 COS-+ISUl- cos-+ism·-··
4 4 4 4 4 4' 4 oj
n .' 1t 3tr. . 37r "OS 7'Yf. " ,,'n 7rr. lin.. lin
COS-+lSIn-"......- C{)S-+lsrn-
8 g 8 8 g 8' 8 8
CJ
l=S( -. - ]/ . . o( n + 21m .' 1[ + 21m
v-.
1
=".1I..
COS
1!:+IStn7: 3
1,2.
188
RezuItat: 2( cos i sin j) , 2(
") 2( 51t .. so)
COS1t +lsmn, Cos
3
+lsm'T'
2.94.a) "'0
l
" 1t .. ") •
(01 =2 COS
2
+1SlTI
2
=2z
(02 = 2(cosn + isin-n:)::::
2(
3" .. 31t) 2'
m3:::: Cos
2
+1sm
2
=- 1
b) "'0
(
2" . 2,,)
(01 =2 cosS+ism
S
'
2(
6n .. 6n)
(03 =: COSS+lSlll
S
'
'"4 =2( COS s; + isin 8; ).
)
n.. T(
C CO =COS-+lStn-
o 10 !O '
1t .' 1t .
O)J =COS-+lsm-=l,
2 2
<nt .. <nt 13n .' 131t
ffi2 =coslO+/sUl
lO
. (03 =COS-+fsm-,
10 10
17n .' 17n
°
4
=COS-+lSIn-
10 10
2.95.a)
-12 + 21 /'2.fi-2""(-C.fi::::2-+-C.fi::::2'II = !J8(COs"-+lsin "-) =
V l2 4 4
( 1t +21m "-+2Im j\
= Vslcos 3.. __ + I sin _4 __ .. _ k 0 I.
·2 2'?
Rezultat' vs( cos + i sin vs( cos + i sin ),
b) ifh = '.fi(
[
-"-+2;:" .. ":. + 21m J
Vi. cos 42 +isin.....'L2-- 1,2.
Rezultat 'fi(eos"- - i sin "-) , 'fi( cos 7n + i sin 7n), 'fi(eos lSn + i sin ISn I.
E . 8 8 8 8 8)
c) 1+;
's( 9n .. 9n) COl =;11.. COS-+lsm- ,
16 16
4r;:2( n .' n)
roo ="\/1. COS-+lSill-- ,
16 16
,r;:(l 17" .' 17,,)
0)2 =v2 COS-+lsm- ,
16 16
189
"r;::( 251t .' 251t)
{OJ =.=...;2 COS-+lSlll- .
16 16
2.96.a)
11='i. (l-iJ(J3 -i) )J3-i-iJ3-1 6 .J3-1-(J3 +1
VJ:l-;;=6(J3 +i)(J3-ifV 3+) 4
= -isin7So
'-il2 '-il2
I [ -7So+k3600 .' --75
0
+k360')
= ,r;:: cos +Ism ,k=0,1,2,3,4,5_
6 6
0) =,!8="SiJ3 =VJ..-iJ3 =++J3 =
V 16i
'17
V- 16i VI6i 2i 11-2
= J- -±i =5 =Jc+ =
,- ,1_". + 21m 7n + 21m
/7" .. 71t 6 6
= vcos-6 +lS111
6
::: cos 5 + isin -"--5-- k = 0, 1,2,3,4.
2.97.a) (1-1' iJ3)6 =[2( + isin r = 64 (cos 21t + isin 21t) = 64.
(
-f:J+iJ" (J3 ) ," ( 1t . 1t)24
b) = 2+21) =l cos(j + 1 sm"6 = COS 4n + isin 41t = 1 .
c) J3-1+2+
J3
)iJ =[
= ([2-)'1 J3. fi _ .1.
li
+ J3. fiJI]'
, lz Z 2 2 l2 2 2 2
r;::sf 1t 1t 7t 11 (. 1t 11: 1t < IT)]"
= (v2\ C05--' cos- - SID _. C05- + sm - . cos - + C05- sm - /
'L 6 4 6 4 6 4 6 4
= ""16;I-cos
5
:n: +sin
5
n: i]S ==1/lcos!On
6 4 \ 6 4) • 12 12 "3 3
= 16 cos-+sm-i =16 "'" -----/ = - -Iv'; .
[
41t . 41t] ( n . n'J 16[ 1 .fj) B( 1 . r;::3)
3 3 3 3 2 2
2.98 .• ) ( 30
0 .' 30')8 240
0
.. 240' 1 . .fi
cos -lsm = cos -Ism =--+1-
2 2
b) [F2(coS600 + isin600)]' = 8 (cos 360° + i sin 360°) = 8.
190
2.99 .• ) ( )' =( cos + isin 3; )' = cos61t + isin 61t = 1.
b) [2( cosl500 + isin 150°)] 10 1 024( cos 60° + isin 60°) 512(1 + i.fi).
2.100.a) (I + i) 10 1!2 (cos 45° + isin 45°)]10 = 32( cos 90° + isin 90
0
) = 32i .
b) [fi (3 -iJ3)]' +fi(l- = [,fi(1-ilg300)]' =
[
3F2 0· _ ° -I' (6.fiJ' 0· °
---0 (cos30 -151030 lJ = l r;:: (cosl50 -isml50 )=
cos30 v3
= 1152,/6[ - -±}-576,/6(J} +i)
2.101.a) = [F2(cos600 -isin600)To = 32(cos6000 -isi06(00)=
= 32(cos2400 -isin 240°) = 16( -1 + iJ3) .
b)
[J3 (- cos 60° + isio 60°)]'2 = [J3 (cos I 20° + isin 120°)]'2
729 (cos 1440° + isin I 440°) = 729(cosOo + isin 0°) = 729.
2.102. KSina + icosa )(sina - ieosa)] -, =
([cos(900 -a) +isin(900 -a)][cos(900 -a) -isin(900 -a) ]}-'=
-[cos(900 -a) + i sin(900 -a) ][cos( a-90°) + i sine a 90°) ]} -, =
= [cos(900 -a +a -90°) + isin(900 -a +a -90°) ] -, = (c.osOo + isin OOr' = L
c;;--- ( "- + 21m "- + 21m I
2.103.a) 2 2 +lSin 2 2 )' k=O, L
Rezultat:
4( " .. ,,)
-COS-+/SJn- •
l 8 8'
(
51t . 51t)
4 cos-+isln- .
\, 8 8
b)
,r;;c6 / .. 2( 1t+21m . 1t+21m) k 0123
"" cos---+isln---, =", .
\ 4 4
Rezult.t:F2(l +i), F2(-1 +i), .fi(-i-i), fi(l-i)
c) Rezult.t: 1 + i, - J + i, _. I - i, 1 - i
2.104.a) = cos60o+isin60o=l.+ .fi
i
_
2 2
191
1
(cos 120° + 18in1200) '1
2
b), [27(COS60
0
+lsin600)]3
[27(cos600 +lsin600)]
2
[27(COS600 +lsin600)] 3'
240
" .' 240" 1.[3
cos +lsm =----£.
2 2
=9(eos400 +isin400)
=9(eosI600 +lsinI600)
2.10S.a)
1
+isin3000)]-,
=9(eos2800 +lsin2800).
1
3
(cos 300° + I sin 300°)
-"3. cos150o +isinlS0o
j. (eos( -150°) + Isin( -150°»)
Ie 0.· (I 1 0 0 1 0
=3 oos150 -lsmlS0 )=3("C0830 -lsin30 )=3(cos210 +lsin210")
,
+
1
3·(COS300 +lsin300)
[8(COS 150
0
+ isin 150°)] -I 1 [eos( -150°) + Isin( -150°) 1
8 J
b)
150" - isio 150
0
t cos 30° - Isin300 } + Isin 210°)
8 8 8
(1+1)'0 =( 00845" +18in450'1
40
__ ( cos 45" +isin45" i
40
2.106 .• ) I l )
,1-1 CO$45' -isin450) COS(-4So)+ isin(-45°)
=(cos900 + isin 90°) 4" = eos(n· 360°) + isin(n' 360°) = I
b)
(J + Ii''''' bo 900 .' 000)40+1 0 °
l
-'j' \cOS +ISlll/ cos90 +/sin90 =1
1-1
= cos(n·3600 +90
o
)+isin(n.3600 +90°)=
c) + isin90
o
\411+2 cos 180° +isin 180
0
=-1
ll-I )
= cos(n· 360° + ]80°) + is1n(11 360
0
+ 180(» =
d)
[
'I +:)411+3(005900 +isin90o}411+3 cos 270° +isin270o :::=-i
. ...1-1
= cos(n·3600 +270
0
)+lsin(n·3600 +270°)=
3n: .' 3n lIn .' 11"
cos-'4+
1S1ll
4 ( n .. rc)
"-__ ..2 ... 12 12
21 6 6 2i
2.107.a)
192
b)
111t .' lIlt
( )
12 J 2 1 51t.. 51t
=- COS-+lStn-
2(
n: .' n:) 2 12 12 .
Cos
2
+lsm-i
""7(_e_o_s2::!e.-+-
1
-( cos + I
3 COS
3
+ISJn
3
5n: .. 51t
COS"-+lSIfi---
6 6
3(
21t .. 2n: I
COS-"3+1SlTI3)
= Heos( - 2;)+ -
1 (1t 1t) . r::: 4 8 ( 1t . n:) ( n: .' n: \'
c) ----:-lCOs-+lsm- -(1+1"\13) =_0 COS-+IStn- . COS--l-ISm-!
21 6 6 1 6 6 3 3,
8( 3rr .. 3rr\ 8.
C08-+ 1= _.(-1) =-8.
2 2) I
2.108.a)
( It .. 1t).9 . r:::" ( 1t • n\ 1(1.[31'
ICOS-+lsm- 1 (l+h/3)'=lcos-+ism-!i--:r -+1-1 =
\ 3 3 3 3;22 2)
( IT .. IT '\ i (. IT • TI \'( n . IT) 1 ( n .. IT I
=lcos3+/Sln3"/27 Cos
3
+ism
3
) cos
3
+ism-j" iylcos3+1Slfi'J)=
(1\ .onj2,l! 2n .21tX 1t .,1[\)1
t =1 cos--+ism- Cos-+Ism--:;-=
3 3, ,3 3 2 2 2
- - ----I =-(-,,3-1).
_ 1 ( 71t '.' 7n i I ( Ii 1'1 1 r:::.
2
7
\. 6 6) 2
7
2 2; 2'
21t .. 21t
b)
cos'3+lsm':i' ( 7t .' n), .)_ cosn +isinn (4')-
-" l COS-+ISIn- - - I .-
f cos?!C +ism!!:)'- 3 3
\. 6 6 6 6
coJ -"[+ls1n( -"-i ( .Jj •
. \. 6; 5
2.109.a) Napisimo, prvo, dati broj u trigonometrijskom obiiku, a zatim odredimo
cetvrti stepen.
z:::: I +eDs:':." + == I +cos
2
- sin
2
=
4 4 8 g 8 8
211: .1! 'It 1t( 1t .' n)
=2cos -+2istn-cos- = 2cos- COS-+Ism- .
8 8 8 8 8 8
193
(
,IT .' n \' [ n ( n . n )1'
= 2eos 6+
21SJn
6) = 2cos6" cos(j+iSJnti J
8
,n( n .' n) 8(13'1'. r.:
= cos "6 cos
2
+ls1I1
2
= 2-) 1 =3i,,3 .
, ( • 2 X 2 X . < X X \8
2.110.a) O+cosx+isinx) = l+slI1--cos -+21sm-cos-1 =
. 2 2 2 2)
_( 2 X .' X \8 I x( X .' X)]8 l\ X(I x .. X \J"
- 200s _·+2Isll1-1 COS-+ISIn- :::::2 cos - COS-+lSlll- =
2 2) L 2 2 2 2\ 2' 2
256cos
8
'?: (cos4x + isin4x).
2
b) (1
' . )8 (. X 2 X 2' x x ( 2 X • x))"
+smX+lCOSX Slil-COS-+/1COS --sm-- =
\ 2 2 22,22
(
r x . X)' ( X . xX . x . X))"
= l COS '2' +SIfl "2 +i cos"2+S1112 COS
2
-SlD2" =
- cos-+sm- vi- cos-cos-+sm--sm-I+I .;. sm---cos-'-COS-Sln-, =
-(l x . x)"[ r.:2( x 11: . X . IT '\ '.JO!. 11: X n. x I]"
2 2 2 4 2 4) ,,4 2 4 2)
= 16[( cos:: + sin ::)' Tr' cos(". -::) + i sin(".-:: I)" =
\ 2 2 J, ,4 2 4 2;
- 21'
= , [cos(211: -4x) +isin(2n -.4x)]=
,,- • J
= 1/1 + 2sin (cos4x - isin 4x) = 16(1 + sin x)' (cos4x - isin 4x).
l 22.
2.11I.a) +( -1-;"/3)"
l2 ,22222
194
(cos 2; + isin 2;)" +(cos( _ 2; )+sin(-
(cos4n + isin 411:) + +sin(-411: »= 1 + 1 = 2.
b) Zadatak se rjesava analogno zadatku pod a).
2.112.a) (cos 60° +i5in600)" =cos360' +isin3600 =1.
b) [J5(cos45° + isin 45°)]" = 115(cos2700 + isin 270°) = -125;.
2.113.a) x
3
_1=O ¢:> +isin
O
+
21m
3 3'
k=O,I,2 X, = c050+i sinO = 1,
X2=COS
2n
-t-i sin 2n =_..!:..+ili x,=cos
4n
+isin4n
3 3 2 2' 3 3 2 2
b) ,,5_32=0 ¢:> x=z!32 =V32(c050+isinO) = {cos 27
k=O,I,2,3,4.
XI = cosO+i sinO = !,
2(
2n .. 2IT)
X,,=
,. 5 5
?(
6n .' 6IT \) o( SIT .. 8n 1
X4= _ cOS----=-+/SlIl-, X5= L cos--;--+ISIn-;::-I.
:J 5 )) )
" ,.-;-; ... ---- ( 1t + 21m n . 21m \
c) x
4
+16=O =t/16(cosn +isinn) =2 cos 4 +isin-: '4_" )0
k=0,1,2,3.
X, = 2( =./2(1 + I), X2 = <cas 3: + isin 3: ) = ./2(-1 + i),
XCI = -+- ;sin 5n) = J2C-l-i), )(,1 = 2( cos 7rc +isin 7n) = nO-i).
4 4 ,4 4
2.1I4.a) z'+i=O ¢:> z3=_1 ¢;
IT +2lrn:
23 +i5in-
2
·-
3
--, k = 0, 1,2.
(nl .. (n)J3J.
Zo = cosl-'6 -6 = 2' - '2
1
,
1t . IT
Zl =cos-+isIl1-=O+i=i,
2 2
7n .. 7n 13 1.
z, = COS--t-lS1l1- =
, 6 6 2 2
b) z'-i-J =0 ¢:> z3=I+i ¢:> z=VJ+j.
z = ,f7:i( cos". + isin ".) = w(eos 2kn + isin + 21m l, k=O, 1.2.
V'L\ 4 4 3 3;
)
195
l.llS.a) x
-7i±J(7i)2 +48
1
-7i±.J-49+48
2

2
7
. + ( rr + 2krr .' n + 2krr I
- 1 _ COS ----.- + 1 SIll ----- J
-7i±.Jcosrr +isinn
2
2 2 k
k =i
2 ,,'
-7i + isin :r_)
_ 2 2 -7i+(0+i) -7i1·i -6i .
x!- =-----=---=--=-31
2 2 2 2 '
7
. ( 3n .' 31t)
- I + COS ---- + Ism ---
X2= \ 2 2
2
b) xj=3i,X2=5i.
j fi I fi
2.1 16.a) ZI=---+-·") Z2=----I.
2 2' 2 2
lfi
b) =1=-+-1,
2 2
2.!17.a)
b)
2.llS.a)
0)
=
2
2
-3--2i+7-4i
ZI :;:;: = 2 - 3!
2
2,--1-1,
2
2
w, -1 d"
zk=i--,gJcJc
(Ok+ 1
3rr + 4/m .' 3n + 4/m
(Uk =
Uvodenjt:m smjcne x = -lg? ,dalje se dobije:
2
k = 0, 1,2,3.
(1_ig
2
r
I ___ .2 + . __ 2 __ I I _ i
'l 2 'I' I (I) j
l+tg 2.- l+fg -2
(
' 2 2' \'
,-x Xl 1 .
-----, =/'<--¥
I
' , ,)
+x- l-X
cosLkp +isin 4Q =i => cos 4'1' - 0 , sin 4'1' = 1
=>
n n
4'1'-'2-+kn ,4'I'-2'+2Im ,kEZ.
=>
11: 1m 1t!err
'I' -'8+4' ' 'I' -'8+'2" kEZ.
1C 5rc 9rc i3"
'1'-'8,'1'-8' '1'-8,'1'=-8-'
kEZ ..

196
Vidimo dajednacina ima fetid rjesenja j to su:
'It .m 9n 13n
x=-tg
16
, x=-tg
16
,x=-tg
16
, x=-tg
16
.
2.119.a) Odredimo nule datog binoma.
5 5 ,r; n +2kn .. " +2kn
x +1=0 ¢:> x ::::-l ¢:> x
k
=\/-1 =COS---+lStn---,
5 S
gdje je k = 0, 1,2,3,4. Pet nuladatog binomaje:
rr .. 1t 3rr .. 3rr .. 1
Xo XI ::::COS-+lsm-, Xl =COS1t +ISm1t =- ,
5 5 5 5
7rr .' 7" 9n .' 9n
x) ::::COS-+1Sln-, x
4
=COS-+lsm-.
5 5 5 5
Meau pet nula,jedna nUlajc realan broj (-I), a medn preostale cctiri Stl dva
para konjugirano-kornpleksnih brojcva jer je:
9rc . 9rc (iOn rr 'J' . (iOn 1[) rr" 7t -
X
4
0:: cos--;: + ism-;:-= cos ---:-- +ism --- =COS--IStn-::=Xo
--' J \5]- 5 5 5 )
7rr ,,7n (IOn 3n) .' (IOn 3") 3"" 3n -'
x
3
=COSS+IStllS=CO\S-s" +IStn\-S--s =cosS-lsmS=x;
Sada mozemo pisati:
x' + 1= (x-xo) (x-x,) (x-x,) (x-x]) (x-x,) = (x - x,)(x - xo)(x - x,J(x - x, )(x - x,)-
r rr ""Y n ""X 3n ,,3n\
= (x+11 X-COS--1Stn- Jl
'\ . 5 5/: S 5 S 5 )
( 3IT. 3rr)_
-
, 5
= (x+ )'][C<-cos 3;)' -(ISin 3;)}
= x+1 -+sm - x -2xcos-+cos -+51n-- =
(
{
, rr ,n . ,,,][, 3" ,3rr .,3n1
5 S S 5 5 5
J
= +1)=
f 4n 'l', 2n-'
= \:'(+1 x-+2xcos-+ll.x +2xcos-+l I·
5) 5 J
2 {{, 2rr )(, 4n \(_ 6n)
b) x +1= \!+l\X +2xCOST+1lX +2xcos-
7
+1Jx-+2XCOST+! >
c) x' +1=
f l' 2n )(, 4" X, tm X, 8rr \1
=\:'.:+1 x··+2xcos-+l x-+2xcos---+l x +2xcos-+l .
9, 9 9 9 j
2.120. Odredimo nule datog binorna:
Z211+1+1=0 ¢::>
=> _"",- =c.os
1t
+2kn + I'Sl'n n"_+.:..::2"k""- 4
K - ,k=O,±1,±2,±3,±, ... ,±n.
2n + I 2n + 1
197
Medu nulama datog binornaje Ztl = -1 i n parova konjugirano-kompleksnih brojeva.
Ovi parovi suo (Zo, Z.I), (z" "-')' (Z2, Z.3), (Z3, '-4), ... , (z"." '-'0.1), (Z".I, ,,",j.
Dokaiimo, na primjer, daje par (z".I, "-,,j, par konjugirano-kompleksnih brojeva.
Zaistaje:
it + 2(n -J)it .' it + 2(n - I)it 2nit -1t .' 2ml -11
Zn .."j =cos +JSlIl =cos +lsm
2n + I 2n + 1 2n + 1 2n + 1
1t - 2nn: 1t -·2nn
= cos z " .
2n+1 2n+ I
Za konjugirano-komplcksne brojeve Zk i z..(k+lj, gdje je k = 0, ±1, ±2, ±3, .. "' ±(n-l),
vrijedi:
(z - Zk)(Z - 2(k+l) =
=f z-cos (2k+ I)it -isin (2k+ 1)7I J. [z -cos (2k + 1)11 + isin (2k + 1)7I J=
l 2n+l 2n+1 _ 2n+1 2n+1
r ' (2k+])" l' I .. (2k+1)
1t
l'
= L
Z
-
coS
211+ 1 J -llsm 2n+ 1 .J =
__ '2 (2k+1)1t ,(2k+I)". ,(2k+I)" (2k+1)n
-- z -
2n+1 211+1 2n+l 21'1+1
Kakoje ._cos(2k+l)".=cos
r
l" (2k+l)111=cos(
2
k:t:D1t-(2k+J)1t.=cos
2
(n-k)7I,
2n+1 2n+1 J 2n+l 2n+1
to prethodnu jednakost mozemo pisati ovako:
, . • 2(n··k)"
(z - Zk)(z - Z-(k+l)) = z- + 2zcos- - +!.
211+1
(*1
Sada dati binom mozemo rastaviti na faktore na slijede6i nacin:
z'''''' + I = (z + 1) (z - zo) (z - Z.I ) (z - 2 , ) (z - Z.2 ) ..... (z -- Z k)( Z - Z'(k+I')'
k 0."'" 0, ],2, 3, .. ,' (n-1).
Koriste6i relaciju (*), posljednju jednakost mozemo pisati ovako:
'"+1 . U"" U"·t r 2(n - Ie)n "1
Z 1·1=(2+1)1 (z-z,)(Z--Z.(k+I\)=(z+l)
k=O ko<OL 2n+l J
"I 2k1l]
= (z+ l)TII z2 + + 1
k"'l L 211 + 1
sto smo i trebali dokazati.
2.121. Koristecl prethodni zadatak dobije se:
zll1+! +1=(Z+1)(Z211 _Z211-1 +z2n-2 _Z111-3 + ... +Z2 ---z+I)=
" c 2k]
= (Z+1)TIlZ2+2ZCOS,.... ,
k",J Ln , l
odakle slijedi
Z211 ;:;2"-1 -+ Z2
11
·-2 .._ + ... + zl. - Z + I = n [z2 ---I' 2z cos 21m -+ 11 (*)
keo) 2n + 1 .J
a) Uzmlmo daje z = 1 i ovu vrijednost uvrstimo u gornju relaciju (*).
198
Tako se dobije:
" [ 2k 1 "[ ( 2kn )]
=
k«l 2n+l k-=l . 2n+l_
= IT" rl2(1 +cos' = ll. 4 cos' 4"1l
k-=l 2n + 1 2n + 1 kod 211 + 1 bl 211 + 1
1
-4"IT" 2 kn
cos
k-:=I 2n + 1
" 1m g
IT --
bl 2n+l 4"
1[ 2n 3rt

2n + 1 2n + 1 2n -+ I
( D cos 2:+ J 4"
" 1m 1
TI cos
2
n+
1
=y;-

nn 1

2n+ 1 2"
Gornjirn postupkom dokazane su i slijedece specijalne jednakosti:
ttl 1t 2n:l1
I) cos-=- 2)
3 2 5 5 22 4
1I 2" 31I 1 1t 21< 31t 41< I
3) cos--cos-' cos-- = -- 4) cos-' cos-' cos--· cos =
7 7 7 8 9 9 9 9 16
n 27I 31I 41I 51< !
5) cos - . cos - . cos - . cos - . cos - "" -
1 1 1 1 II Jill 32
1I b ]
6) cos-· cos-
13 13 13 13 13 13 64
b) Ako u (*) stavimo z = -I, tada se dobije:
" ( 2kn \
1 +1+ ... + I + I = 1)1
, 2n+l
2" sahlraka k=l
"( 2krr\
2n+I=U2
k=1 \ 2n+ 1/
"( 1m)
2n+l=2"2"U
k=1 2n -I- 1
I· " I
,,( f2n + I
fh SID 2n +1 = '{( 2" )2
.n .2n .3n

2n + 1 2n + 1 2n + 1
. nn ..J);;+1
... ·sm 2n+l
Rjesavajuc1
jednakosti:
ovaj zadatak u opcem slucaju dokazali smo i slijedece specijalne
• 1I J3
1) Sln· .. ·=-
3 2
.n .2rr J5
2) s!n-·sm-=-
5 5 4
199
,n ,21< ,31< fi ) ,1< ,21< ,31< ,41< 3
3) 4 SlO-·sm··
7 7 7 8 9 9 9 9 16
,1< . 21< ,31< . 41< ,5n Jil
5) sm - ·sm 8lll--sm Sin
II 11 11 11 11 2'
6)
. 1< ,21< ,3n ,4n . 5" ,6re .Jl3
sm sm - -SIn-·sm·- 'Sln - ·sm --.
13 13 13 13 13 13 26
2,I22,a)

z'+1 (z-zo)(z-z,)(z-z,)(Z-Z3)
c) z'''+1
Zk ",,2n ",,2.!Jcosrr +isinn
(2k + ])11: ,,(2k + I)n
Zk=COS + 1 Sill ,k=O,I,2,3, .. ,(2n-l).
2n 2n
. n'''-' [ ( (2k + 1)1t ,(2k + l)n )-J
z-- Cos--
7
--+sm ') .
k"'O l _n _n
2.123.a) Za kompleksan broj z vrijedi: z ::::: r( cosep + i sincp ) = r ell' I ,
U datom konkreLnom slucaju je: z = cosO + i sinO = eO.,
.
b) z=cosO+isinO=e"'J.
c) z=e
2

2,124,a)
(
n .' n i
b) z-5 cos 3 +ISIl1'j-)-5
(
2n ,2" 'I Eel
c) z=4 .
2.125,a) Za kompleksan broj z vrijedj: z r( coscp + i sin," ) = r e.' ,
U datom konkretnom slucaju je: z = 1 = cosO + 1 sinO = eO.; •
(
1t 1t ') :;'.j
b) z=2 cos
2
+isin
2
=2e
2
r
(n) (n'l] ,c,
c) z=4 cosl-- =4e 2
L \ 2 2)
2.126.a) z=3=3(cosO+isinO)=3eo
,
200
b) z = -2 =2(COSK + isinn):::.: 2en: I
cJ
2,]28,a)
,fJ. fJ. ( ., ex '\ . ,a. ( a. .' fJ.) 2' fJ.
= 25m-cos + COS-+ISIn- 0::: sm-e- .
2 2 2; 2 2 2 2
2.130.a) Kako je e
HYI
= eX (cosy + isin y), odnosno, e'" ::::;: cos y + isin y , to za dati
I
'" "i' n ,n 12 .12
sucaJn10ZemoPlsatJ: e =cos-+iSIl1-=-+'-,
. 4 4 2 2
b)
.
eli
2 2
IT .• Tt 1 J3 .
=COS--+1SIl1-=-+-'
3 3 2 2
cJ
2,]3I.a) e--
nl
=cos(-1t) + isin( -1T.)::::: COS1t _. isinn ::;:;: -\ + i·O = -1.
b)
-::., 7t. • 1t J3 I.
e 6 =COS--Ism-=---l.
6 6 2 2
21t . 21t .fj
=COS--ISUl-=----I.
3 3 2 2
c) e
2,132,a)
b)
20]
cJ e'+I' 1}e; (l+i.J3).
2.133.a) e
l
+
1
o::::.e (cosl+isinl) b) e
4
+
3
/ =e
4
(cos3+isin3).
c) e'-' =e' [cos(-I)+isln(-I)]=e'(cosl-islnl).
2.134.a)
b)
c)
2.135.a)
Koriste6ijednakost cosz:;:: e=1 +e<1 , dobije se:
2
. e
il
+e-
r2
e-1+e
i
l+e
2
COSl=---=---= __
2 2 2e
Koristc6i J'ednakost sin z = e;" - e-::' dobiie se:
. 2i '
sin i
e
2
-1
---i A
. sin i 2e -I .
fgl=--=-,--=--l.
cosi e""+1 e
2
+1
2e
2i
e-1-e e
2
_1
---= ----. i .
2ei 2e
e
(1-1) + e-O-i, 1+1. -1-/
e 1- e
cos(1- i) = -'--_...::c''--_ = ____ =
2 2
=l[e(COSI + isln I) + i)}
(I+i)1 -O+i);
[
' . (1 ., e -e
l
J
sm +1)=
2i
-1+; 1-1
e -e
;; [e
oo
' (cosl + isln 1) -e'(cosl -isln 1)]=
21
- lrl 1 I .. 1 .. ] ;r
l
( I) (I) 1
- ---:-1-COS +-"{sm -ccosl+msml :.::--]e-- cosl+i e+- sinll=
2lLe e e e J
l_e
2
, e
1
+1. e
2
+1 l-e
2
= --lcosl---sml=---sinl+i --cosl.
2e 2e 2e 2e
" 1 - 2
. e
2
i"+e-
2
;,; e-
2
+e
1
e2+e 1+e
4
COS 21 = ----- = ---=
2 2 2 2c"
0)
2.136.3)
. 2 2 (e" _e''')' (e" +e''')'
sm ::: + cos ::: "" l--2i-'-- + --2--)
4
=1.
4
202
b)
2.137.a)
b)
c)
2.138.a)
, ., (e"+e
o
,')' (e"-e'''Y
2
e
2
=i +2+e-
2zJ
e
2
=1 _2+e-
2zi
e
2
=i +2+e-
2
=, +e
2d
_2+e-
2
=,
4 -4 4
cos2: .
4 2
_e-ZI)(e
ZI
+e-::
I
)
2;
e2: i _ e-2.:i
sin 2z.
2i
e-:::
i
+ e-(-::}
cos( -z) = ------
2
cosz.
2
2;
tg(-z) = sin(--z) = -sin . .::.:::::_ sinz =-tgz.
cos(-z) cosz cosz
. ( ·1'
,.." ., e"'-e-;;( e'''-e'':1
j5mZ - 4sl11" Z = 3· _. 4
2i ,2i)
smz.
3c"' - 3e-.t1 -I- e>:;1 - + 3e--;' _ e'-
3
=i e
3
;J ._ e-
3
O", •
2i 2i -·sm3z.
b) Uputa: Zadatak se analogno prethodnom.
2.139.a)
1 I I -cos2z
= ---··cos2z
2 2 2
b) Uputa: Zadatak se analogno prethodnom.
2.] 40.a) Ako u Euler-ovoj formuli e
XI
::::: cos X + isin x varijablu x zamijcnimo
sa "-x) imamo: e"-
YI
= cos(-x) + isin(-x) , odnosno,
=>
b)
e",'.,o,= cos x + is. in. "x}
........ e
XJ
_C--XI =(cosx+isinx)(cosx-isinx)
e =cosX-/SlnX
<=>eo=cos
2
x+sin
2
x <=> cos
2
x+sin
2
xo:::
eX! =COSX+iSinx}
. :::::>- e
XI
·e
yi
=(cosx+isinx)(cosy+isiny).
eJ'f =cosy+isiny
S druge strane, vrijedi:
e
xi
·e
YI
=e·
u
+
y
! =e(n
y
)' =cos(x+ y)+isin(x+ y)
203
Upore.dujuci gornje relacije dobije se:
cos(x + y) + isin(x + y) = (cos x + isin x)(cosy + isin y)
<=> cos(x + y) + isin(x + y):::: (cosxcosy -sin xsin y) + f(sin xcos y + cosxsin y)
Kako dvajednaka kompleksna broja imaju jednake realne i jednake imaginarne
to, dalje, slijedi:
cos(x + }') = cosxcosy - sin xsin y
sin(x + y) =sin xcosy + cosxsin y ,
a upravo to smo i trebali dokazatL
c) Prema Euler-ovoj formuli vrijedi:
eX! =cosx+isinx => (e
xi
)2 =(cosx+isinx)2
Daije vrijedi:
(e
x
/)2 ::::e
2x1
=cos2x+isin2x.
Uporedujuci dobivene jednakosti mozcmo zakljuciti da vrijedi jcdnakosL
cos2x+isin2x=(cosx+isinx)2.
Otudaje:
odnosno,
cos 2x + isin 2x = cos
2
X - sin
o
- x + 2isin xcosx,
sin2x = 2 sinx cosx
cos2x = cos
2
x - sin
2
x,
3. K 0 M BIN A TOR 1 K A
3.1. Yarijacije
3,1.a) c)
14!
4!
3.2.3)
Y' + y' _ _<5! = 4!+5!··6! = = -288.
45 6
2
!2!21 21 2
3.3.
204
b) 6606 c) 411
Broj varijacijaje V/ ::= 5
AB BA CA
AC BC CB
AD BD CD
AE BE CE
4 = 20 . Varijacije su:
DA EA
DB EB
DC EC
DE ED
d) 120
3.4. Broj varijacijaje V; = 5·4·3 = 60. Varijacije su:
ABC BAC CAB DAB EAB
ABD BAD CAD DAC EAC
ABE BAE CAE DAE EAD
ACB BCA CBA DBA EBA
ACD BCD CBD DBC EBC
ACE BCE CBE DBE EBD
ADB BDA CDA DCA EDA
ADC BDC CDB DCB EDB
ADE BDE CDE DCE EDC
AEB BEl'. CEA DEA ECA
AEC BEC CEB DEB ECB
AED BED CED DEC ECD
3.5. Tra7.eni bro] je braj varijacija cctvrte kiase od pet eJemenata. VS4 = = 120.
. 1!
3,6. Trazeni broj je braj vadjacija cetvrte klasc od pet elemenata umanjen za one
varijacije kaje na prvam mjestu imaju elemenat O.
" 4'
V.' -V'
-' 4 H O!
3.7. Trazeni broj neparnih cetverocifrenih brojevaje broj varijacija cetvrte klase od
4 elementa umanjen za broj onih varijacija kaje na zadnjem mjestu imaju
cifru 4.
4 3 4! 3!
V. -V =---·=24-6=18.
4 'OlO!
3,8, Tra7...eni braj parnih trocifrenih brajcvaje dvostruki broj varijacija druge klase
ad 4 elementa. (To su varijacije trece klase od pet datih elemenata kaje na
zadnjem mjestu imaju cifru 2 iii 4!). 2vi = 2· = 24,
2!
3.9. Rezu!tat: 2V;
. O!
3.10. Treba odrediti braj svih jednocifrenih. dvocifrenih, trocifrenih i
cetverocifrenih brojeva koji se mogu napisati datim ciframa. Trazeni broj je
+ vI + vt + V: =4+4·3+4·3·2+5'
3.11 . T raZeni broj je broj varijacija druge klase od 15 clemenata: V is = 2] 0 .
3.12. V'; =420 w n(n-I)=420 w n'-n-420=0 => n=21.
-2
3.13. Y,=4
2
=16
11 12 13 15 21 22 23 25
31 32 33 35 51 52 53 55
-,} 1
3.14. Rezultat: V, = 5' = 125. 3.15.
-3
Rezultat: V, =5'
-5 5
3.16. Rezultat: V3 =3 3.17.
-4 4
Rezultat: V, = 5 = 625 .
205
el
it

""
I
!0


[2


it
if,

'-:'-
i;;
3.! 8. Sa osam cifara '" moze napisati V,' = 8 ·7 ·6 . 5 . 4 = 6720 brojeva. Medutim,
kako je medu prvih 8 cifara i cifra 0 koja ne smije biti na pocetku, (smatramo da
tada broj nije petocifreni), to se od gornjeg braja mora oduzeti braj varijacija cetvrte
klase od 7 elemenata (preostalih sedam cifara) V: = 7·6·5·4= 840. Postoji 6720-
840=5880 petocifrenih brojeva koji se mogu napisati s prvih osarn cifara ako se
cifre ne ponavljaju.
3.19. OVdje je dozvoljeno ponavljanje cifara. Trazehi broj je ukupan broj varijacija
s ponavljanjem pete klase od 8 elemenata umanjen za braj tih varijacija koje
--5 -4
kao prvu cifro imaju O. V 8 - V 7 = 8
5
_7
4
= 32768-2401 = 30367.
3.20. Trazeni broj jednakje broju varijacija druge klase od 30 elemenata,
z 30!
odnosno: V
30
= -- = 30·29 = 870.
28!
3.21. Trazeni braj razglednicaje varijacija druge klase od 50 elemenata:2450.
3.22. Trazeni broj .Ie broj varijacija trece klase od IO elemenata: 720 .
3.23. To je broj varijacija pete klase od 10 clemenata: 10·9·8·7·6 = 30240.
3.24. To je broj varijacija seste klase od 10 elemenata: 151200.
3.25. Radi se a varijacijama sedme klase od 10 elemenata: =
3.26.a) Izuzimanjem adabrane knjige, ad preostalih 9 knjiga mozemo napraviti
9
1
V! =........:. klasa od po 6 elemenata. Svakoj ovqj klasi mozemo na 7 nacina
, 3!
. d b k" T - d .. V' ,6 7! 9' 7·9'
umetnutl 0 a ranu -OJIgu. 0 znael a postOJl 7' \ 9 "'- - -;:::;: ."-
61 3! 6
nacina da sc u policu poreda 7 knjiga iz datog skupa pod datim uslovom.
7
1
7'
b) Rezultat: Vi .vi =-'·-'=35·7!.
41 3!
3.27.a) Prerna prethodnom zadatku (pod a) odabrana knjiga se nalazi u vi· v;
razlicitih redanja u polieu. Kako je ukupan broj redanja (po 7 knjiga od 10)
VI7!} = 10! , to se traieni broj dobije na slijedecl nacin:
3!
7 I 6 10! 7! 9! 10! 7·9! 10·9!-7·9! 3·9! ,
VlO - V, . V, =31 -6i' 3! =-31-31 =--3-! -- =-31 =3V,
b) Koristeci razmatrarija u zadatku a) i rezultate prethodnog zadatka pod b)
dobije se: _ vi. vi = 10! = IO! _ 42· 81 = 90· 8'-42 ·8! = 48·8'
3! 5! 31 3! 3! 31 31
3.28. Kocka ima 6 strana, paje za svaku kocku ukupan broj mogucnosti 6. Kako sc
-4
bacaju 4 kocke, 10 je trazeni broj mogucnosti V (i = 6
4
= 1296.
3.29. Radi se 0 varijacijama seste klase bez ponavljanja od ] 2 elemenata:
V,; = 12 ·11·10·9·8· 7= 665280.
206
3.30. =45·44·43=85140.
3.31. V
o
' =2450 ¢; n(n-I)=2450 ¢; n'-11-2450=0 => n=50.
3.32. Broj je djeljiv s 5 ako se zavrsava cifrolTI 0 iii 5.
brojeve koji se zavrsavaju sa O. Izdvojimo iz svakog od tlh broJeva zadnJU
cifru (0). Takvih brojevaje V: = 24.
Ako posmatramo cetverocifrene brojeve kojimaje cifrajedinicajednaka 5, takvih
brojeva je V: -vi. ( Od broja varijacija trece klase od cetiri elementa treba
oduzeti broj varijacija trece klase od cetiri elementa koje za prvu cifru imaju O. Broj
takvih varijacijaje v/ :::;: 6). Ukupan broj traZeuih cetverocifrenih brojevaje:
2V,' _. vi =48-6=42.
3.33. vi -v; =360-60=300.
3.34. AA AC BA BC CA CC DA DC
AB AD BB BD CB CD DB DD
3.35. AAA ACA BAA BCA CAA CCA DAA DCA
AAB ACB BAB BCB CAB CCB DAB DCB
AAC ACC BAC BCC CAC CCC DAC DCC
AAD ACD BAD BCD CAD CCD DAD DCD
ABA ADA BBA BDA CBA CDA DBA DDA
ABB ADB BBB BDB CBB CDB DBB DDB
ABC ADC BBC BDC CBC CDC DBC DDC
ABD ADD B13D BDD CBD CDD D13D DDD
3.36. Ukupan broj troslovnih rijeci (bez obzira da 1i imaju i1i nemaju smisla) jc
-3
V 30 = 30'=· 27000.
3.37. Broj moguenosti jednak je broju varijacija druge klase od 5 elemenata,
odnosno V <;2 :::;: 20
----- "13 L1 5
3.38. vi +vi +v; +vt +V; =2+2- +2 +2' +2 =62.
-6 G
3.39. V S8 = 88' .
3.40. Kako se za oznacavanje telefonskih brojeva koristi deset cifara, to je skup
svih sestocifrenih broieva broj varijacija seste klasc od deset elemcnata
umanjen za broj ovih'varijacija koje na pocetku imaju nulu. Trazeni broj jc
9.V; =,9
6
=531441.
3.41. Treba odrediti ukupan broj jednocifrenih, dvocifrCl?ih, i
cetverocifrenih brojeva koji se mogu napisati sa tn (date) Cltre.
Trazeni broj je
v
, +Vz +V' +V, =3+3' +3' +3
4
=3+9+27+81=120.
3 3 3 J
3.42. Trazeni broj je broj varijacija seste klase sa od dcset eiemenata
(elfara) pomnozen s brojem slova (sedam). Tako se dobl]c:
7· V,'O = 7 ·10' = 7000000.
207
3.43. Svaka kugJica se maze smjestiti na pet natina. Trazeni brojje 5
3
= 125:
3.44. Trazeni braj je broj varijacija cctvrte klase bez ponavljanja od deset
elemenata, = 10,9,8,7 = 5040
3.45. Trazeni broj "kombinacija" jc broj varijacija 13-te klase sa ponavljanjem ad
-13
trielementa(O, 1,2), Toje Y 3 =3
13
=1594323,
Za sigurnih trinacst pogodaka treba uplatiti 797161,50 KM,
3,46. Trazeni broj je broj varijacija treee klase sa ponavljanjem od 6 elemenata.
-3 •
V6 =6' ,,216,
3.47. Trazeni broj je broj varijacija pete klase sa ponavljanjem od 6 elemenata.
V;' =6
5
=7776.
c 48) y' _ y
3
- 257 - 74 - 22° -J..3 HI 4 - _ - 0
b) =30+6652800-3::=,6652827
3,49.a)
k 1'(") ( ,. 1 11(11-1)(11-2)(11-3)·".·3·2·1 III
V
JJ
=n(n-· )n-.:.. · ... ·JI-I(·t,·)
(l1-k)(I1··k·1)·",,3,2,j (lI·k)!
... =
(n-k)! \ n)
n! n--,k
... ..c ........ .". .. __ , ..._ .... .
11(I1 .. k)! (n"k)! n
n! k nf
(n-k)1 n (n-k)!
n1 11! i n! n! 1
.. ..... +._.-. 1··-,,, + --....... ,( 11 . 4) I
(11-6)! (n-5)! Lin-6)! (n-5)! I
.... ---., ... --... - ... --... ,,-,--
n! ]1!
..... -'--, (n - 4)!
(11-4)! (n-4)!
3.50,a)
_ (n - 4)(n - 5)n'+(n" 4)nl.. .
" ...... \f1-4)(n- 5)+ (n .. -4)(n 5 + _4)2,
n!
(n+k)! (n+k)! (k .. I)(I1+k)'+(n+k)! k(n+k)!
--+--"""
(k-2)\ (k--l)\ (k-l)! (k-l)! 2
b) --·-· .. ··.... -·0, ------.... -- ·c·-·- = k
Y,:'!,! (n+k)! (n+k)1 (n+k)!
3.5I.a)
3,52,a)
k1
V J, = __ ..___, ::::-. _ P'l_.
n (n-k)! P
n
--
k
k!
111
b) V,',.p =--· ... ,(n-k)!=n!
n-k (n-k)!
Y
' p 10! 10
' . =-_ ........ ,(
lU 10->. (10-k)! . ,
b) V
k
= __ = n(n -1)1 = n . . - J)! = n. .
" (n-k)! (n-k)! '(n-k)!
3.53,a) V; 2
208
b) V;+, =6 ¢:> (x+2)!
xl
3,54,a) x=6
3,55,a)
¢:> ,,'+3x-4=0
¢:> (x+2)(x+ 1) = 6
=> x = 1. c) x=l
b) x=5 c) x=359
(2x)! 14_x_!_
(2x-3)! (x-3)!
2x(2x -1)(2x .. 2) = 14x(x -I)(x - 2) ¢:> 2(2x-1 )(x-I) = 7(x- J )(x-2)
=> 4x-2=7x·14 => 3x= 12 => x=4,
'db"d' n+1
b) Zadatak ima smisla ako je n neparan Prlro an roJ Ita aJe x = --2·
cJ Zadatak ima smisla ako je n neparan prirodan broj veei od I i tada je
11-1
X=--,
2
3..56,a) x = 4 b) x= 6
},57,a) V: .. 30V:, ¢:> x(x·I)(x·2)(x.3)(x·4)=30(x-2)(x-3)(x-4)(x 5)
=> x(x·l)=30(x·5) ¢:> ,,2·3Ix+150=0 => x=6,x=25.
b) x-3 x=6
3,58,a) b) x=6,"= 10 c) x=4
y' _ y'
3,59,a) 'v' ' =89
,
V2 , V4
b)
x T );
V;
= 13
c) x"5
3,60.a) x=5
-,
3,6I.a) Y,=9
b)
--3


c) VJ> =16
-5
3,62,a) V, .. 1024
-,
b) V, =83521
¢:>
x! xl
(x-7)! (x-5)! -89
-------x!-- ..
(x - 5)!
x'·llx·60=0=> x= 15,
x! xl
(;-=2)1 + (;-4)1 = 13
x!
¢:) x
2
-5x-6 = 0 => x = 6,

b) c) x 17
¢:>
x
2
=9 => x=},
¢:>
x
3
= 8 => x=2,
¢:> X4 = 16 => x cc 2,
¢:>
x' = 1024 => x V1024 = sJ4i" = 4 .
¢:>
x
,
= 83521 => =JJ83521
3 _ 3
c) Vi .. , : V".! =210:169 ¢:> (2x+I)2x(2x·l):(2x-l) .. 210:169
¢:> (2x+l)2x:(2x-I)'=210:169 ¢:> 82x
2
·589x+l05=O => x= 7.
-- 2 2
3.63,a) V,·.2 :V,·4 =4:1
- 3 - 2
b) V"-·5 :V".5 =17:1
¢:> x
2
·12x+20 = 0
¢:>
=> x=IO,
¢:> x=11.
209
,
3.64 .• )
V:<;:+4 15
¢;>
(x+4)(x+3) 15
---<--_.
(x+ 2)! (x-1)!
<---
(x-1)!x (x-1)!
¢:>
(x+4)(x+3)
-------<15
¢;> x
2
_8x+ 12 < 0 ¢;>
(x-2)(x-6) <0
x
=> x = 3, x=·4, x= 5. b) n251.
3.2. J'ermutacije
(7n+O) i
3.65.a) --.::....:.---. - = 21
. (2n)!+(2n+J)!
¢;> i211 + 2)(211 + 1) 0 I
1+2n+1 -L 10. b)
3.66.
(n + I) ! r

n(n - 2)!
,"' (11+1) 11(11-1) (n-2)!
¢;> (11+I)(n-l)< 16
n(n·-2)1
¢;> n
2
_1 < 16 ¢:> ,,'< 17 {I 23
367R I 10' nE " ,4}.
_. . "ezu tat: L. 3.68. Rezultat: 51 = 120
3.69. 1 n kOjlgc k:)je da.budu jedna do druge posmatracemo kao jedan
kO 6+ 1 elemenata imamo 7! raziic,itih nacina. Kako
se kn.Ji"ge kOJc se posmatraju jedna do druge, mogu razmjestiti na 3]
naema, tO.le ukllpan broj trazenih razmjestanja 3 17' 6·5040 30240
3.70. Rezllitat: 2(6!)'. . .
3.71. Braj pcrmutacijaje J !=6. Permutacije su: 123, 132, 213, 23 i _ 312 321
3.72. abc; a c b; b a c; be a; cab; c b a. ' , .
3.73.137; 173; 317; 371; 713; 731.
3.74. Spisak mozemo sastavitt 113 :) !=120 razlicitih nacina.
3.75, Odjeljenja II ucionice mozemo smjcstiti na 10! razliCitih nacina
3.76. RezultaL: 25! .
3.77. Ukupan hmj permutacijaje 4! = 24. Permutacije su:
1234 2134 3124 4123
1243 2143 3142 4132
1324 2314 3214 4213
1342 2341 3241 4231
1423 2413 3412 4312
1432243134214321
3.78. Oputa: U svakoj pcrmntaciji iz prethodnog zadatka napisati e!"'rnenat S n
I
,oe'etkl ,- t' ... d 'n '" ,. a
1, Sl pu a at! elernenata i na kra,i'J. Tak) c'-e k
.. d" ." CI (sva, a
0 cctm c1ernenta omoguciti pisanje pet permulacija od et
elemenara. ... " P
3.79. 6! = 720. 3.80. Rezultat: 6
3.S1.a) P,,=3·2·1=6 b) P
5
=5-4-3·2·1=120 c) 24 d) 9
'
b
) 3P-, - P2 _ 3· 3!::--2!
,
. I l!
3.82.a) P4 + !l= 4!+3! _ 3!(4 + 1) _ 3!
P
s
5! - 51 -'4!""'4
0)
4P,,+PII 8!(36+li·1p·9)
. --.. --=10"6
P
g
8! 8! ....
d) 6822
210

Pn-3 "",12
(n -3)(n - 4)(n - 5)!
3.83.a)
¢;>
¢;> 12
Pn-5
(n - 5)!
(n - 5)!
¢;>
¢;> n'-7n+12 0
n=7.
P
nd
b) n=2 c)
. P,,--k
3.84.a) n = 8
2 6
¢;> ___ + ---<= n + I
(11- 3)1 (n- 2)!
¢:> 2n+2 (n+ I) (n-2)1
¢;> (n-2)! = 2
c) n = 10
3.85.
•.. < 0
P
n
+: 4Pu ,-1
1 [43
__ __ -···<O
(n-2)! 4(n-I)!
240
¢;> n
2
+9n-220 = 0
=> n 11
n! n!
2· ___ +6·---=(11+1)!
(n-3)1 (n-2)!
1)(/1-2)!
¢;> 2(n+l) = (n+l)(n-2)!
¢;> n-2=2
(n + 2)!
(n .. 2)!
(n + 2)1
143
----<0
4(/1-1)!
4(11-1)-143<0 ¢:>
I
=> nE{xENI1<x<37}.
4n-147<0
3,86. Ako elcmenat 3 fiksiramo na prvol11 mjestll, preostala cetiri elementa se
mogu naci pored prvog na 41 = 24 nacina. To znaci cia 24 permutacije pocinju
s 3. Od 5! = 120 permutacija s 3 ne pocinje =. 96 permulaclja.
3.87. 61-2.5
1
= 720-240 = 480.
3.gR. Grupa cifara (456) ponasa se kao jedan clemenaL Trazeni broj permutacija
jednakje broju pcrrnutacija od 5 elemenat i iznosi "" 120.
3.89. Grupa cifara (456) moze se pojaviti u 3
1
= 6 oblika (456, 465,546,564,645 i
654). Prema prethodnom zadatku, svaka od navedenih grupa cifara u datom
poretku pojavljuje se u 120 permutacija. To znaci da se grupa dfam (456) u
bilo kojem poretku pojavljuje u 6·120 = no permutacija.
3.90. Elemcnat 5 se nalazi na pocetku u 51;;:.:. 120 permutadja. U ovih 120
cija elemenat 8 se nalazi na kraju u 41 0;:: 24 permutaciie. Znaci da se
c!enlenal 5 mdazi na pocetku, ; cleil1Cnal 8 na kraju u '24 perrnutacijc. Kako
se elemenat 5 moze nael na kraju, a elemcnat 8 na pocetku, to je trazeni braj
permutacija 2·24 = 48.
, .' n\ 1 .. < •
3,91. Prema C1atom llVjctllje -- -- ""- , odakle se doblJC kvndratn3 JcdnacllKl
- 30 .
n2+3n-2H ",..0 0 cijcje (koje dolazi U obzir)jc 11 = 4.
3.92. (n+2)1=T2n! (..? (n+2)(n+l)=72 ¢:> n
2
+3n-70:=:0 => n=7.
3.93. Data permutacijaje 2341, a pocetna 1234. Za indeks date permutacije i
vrijedi:
i = (Ic,-I )(n-l)! + (k,.1 )(n-2)'+( k)-l )(n-3)1+ ... +!
gdje je n broj elemenata pocetne permutacije, kJ je redni broj prvog elementa date
211
permutacije u pocetnoj permutaciji, kde redni broj drugog ciementa date
permlltacije tl pocetnoj kada se izbaci vee pomenuti prv! eiemenat, itd.
U dalorn primjcru .Ie n = 4, kl = 2, k2 = 2, kJ = 2, i, pa za indcks i permutacije
2341 U odnosu fla 1234 kao pocetnu vrijedi:
i (2-1)( 4-1)!+(2-1)( 4-2)!+(2-1)(4-3)!+(1-1 )(4-4)!+ 1 6+2+ 1 + I 10.
DakIe, data permutacijaje deseta permutacija u ieksikografskom uredenjll
permlltacija U odnosu na 1234 kao pocetnu.
3.94. n 4. k, I, k, I. k] 2, k, = I, pa za indeks i permutacije abdc U odnosli
na abed kao pocetnu vrijedi:
i (1- J)( 4-1)'+(1- J)( 4-2)!+(2- J)( 4-3)!+(1- J)( 4-4)1+ 1 = 0+0+ J +0+ 1 = 2.
Dakle, data pertnutacija je druga perrnutacija u leksikografskom uredcniu
perl11utaeija U odnosu na abed kao pocetnu. .
3.95. n=4, kj=3, k2=2, k3':;:' 1, I, pa za indeks i pcrmutacije SORA Ll odnosll na
ROSA kao poccLnu vrijcdi:
i = (3- 1)(4-1 )H(2- J)( 4-2)'+( 1-1)(4·] )'+( I-I )(4-4)!+ 1 J 2+2+()+O+ I
Dakk:, data pcrrnutacija je petnaesta permutacija u leksikografskom uredeniu
permutacija u odnosl! Ull pocctnu. --'
3.96. n=5, k)=5, kz=3, k3=3, k'1=2, ks;:;;;l pa za indeks i permutacije- ARMEN u
odn9su na NERJvfA kao pocetnu vrijedi:
i (5-1 )(5-1 )"'(3-1)( 5-2)! +(3- J )(5-3 )!+(2-1 )(5-4)1 +( 1- 1)( 5-5)1+ 1 =
114.
Dakle, data permutacijaje 114-ta permutacija u Ieksikografskom ure<.ienju
pcrmutacija U odnosu aa pocetnu,
Zadatak mozemo rjdavati i ovako:
lspred A(NERM) nalazi so (5-1)(5-1)! 4,4! 96 permutacija,
lspred AR(NEM) nalazi se 96+(3-1)(5-2)! 96+2·3' 108 permutacija,
lsprcd ARM(NE) nalazi se 108+(3-1)(5-3)1 = 108+2·2! 112 permutacije,
lspred ARME(N) nalazi se 112+(2-1 )(5-4)' 112+ 1·1' 113 permutacija,
!spred ARMEN "alazi se 113+(1-1)(5-5)' 113+ 0·0' 113 permutacija,
navcdcnom, permutacija ARMEN .Ie na t 1)+ J = 114.-tom mjestu u
lekslkografskom pcrmutacija.
3,97 .. k,=2, k3=1, ",=1, k,=I, k6=1 pa za indeks i permll!acii"
MOSKVA II odnoslina SMOKVA kao pocetnll vrijedi: .
i = (2-1 )(6-1 )!+(2-1 )(6-2)'+( I-I )(6-3)'+( 1-1 )(6-4)1+( I-I )(6-5)'+( I-I )(6-6)'+ I =
= 120+24+0+0+0+0+1 = 145.
Dakle, permutacija jc 145-ta permutacija u leksikografsKom uredenju
permutacIJ3 u odnosl! na pocetnu.
3 .98. Indeks date pc:mutacije je i = 15, pa je to petnaesta permutacija u
lekslkografskom uredenJu permutacija.
212
3.99. Rezultat: i=13
3.10l. Rezultat: i=116
3.103. Rezultat: j=289
3.105. Rezultat: ;=81
3.100.
3.102.
3,104.
Rezultat: i= 17
Rezultat: i=85
Rezultat:
3,106. Neka pocetna permutacija ima n elemenata. Kako za indeks i perrnutacije
vrljedi
i = (k,-l) (n-l)! + (k,-1)(n-2)!+( k3-1) (n-3) ! + .'+ 1,
to mo:l..emo pisati
i-I (k,-I) (n-I)! + r1
odnostlo, k
j
-1 + -"-' --, gdje je I"! braj permutacija koje se

nalaze ispred pcrmutacije PI U onom skupu pennutacija kad kojih se na prvom
mjestu nalazi k-ti elemenat pocetne permutacije . ", ..
Kaka jc k,-I;>:O i r, < (n-I)!, to je (k,-I) kOllcmk ,r, ostatakkoJI so. aablJe
dijeljenjem broja (i-I) brojem (n-1)!. Zato je prvi elemenat permutaCIJe (Pi) 1I1deksa
i (k,-l)+ 1- demenat pocetne permlltac;je (p,). .
lzdvojimo prvi elemenat permutacije i posmatramo (n-l)
pocetne pcnnutacije. Neka Se drugi ctemenat trazenc pennutaclJc PI nalazl na kr
tom mjestu. Tada vrijedi:
1', +1 = (k,-I)(n-2)'+ r2+1,
jer se ispred one permutacije u s.kupu svi/h
preostalih (n-l) pocetne permutaclJc, kOJ3 Ima mdeb: lrl +l}, rWiaZl
tacna (k
z
-l)(n-2)!+ f2+1 perl1l11tacija, gdjeje r2 broj permutacija kojesena!aze
ispred traz.ent; permutacije (Pi) u onom skupu permutacija (od nwl elementa) kod
kojih se na prvom mjestu nalazi k2 ·-ti elemenat.
r
1
fl.
---. = k, ·-1 + ---- ,
(n - 2)! (n-- 2)'
Otudaje
Dakle, drugi elemenat trazene permutacije poznatog indeksa (Pi) naiazi se na
-tom mjestu medu preostalih (n-1) nakon sto.i: iz pocetne
(PI) izdvojen k\ -ti elemenat kao prVl .elemenat trazene pc:mutacIJe. free!
elcmenat se odreduje analogno prethodnom 1 postupak se nastavlJa, sve dok se ne
iscrpe svi dementi pocetne pennutacije.
sada konkrctno postavljeni zadatak. Pocetna permutaeija jc I 2 3 a
indeks trazene je j= 10. Prema prethodnim razmatranjima vrijedi:

(4-1)' 3' 6 31
pa je prvo elemenat dcsetc permutacije 2
w
dernenat pocetne, a to je 2. Izdvajanjern
clementa 2 iz pocetne,dobije se 2 (134). Nastavljajllci postupak
3 3 I
---=-=1+-
(4-2)' 2! 2'
odredujemo drugi elemenat trazene pennutacije i dobije se da je to drugi
elemenat odnosno 3. lzdvajanjem ovog elementa i stavljanjem na drugo
mjesto traiene permutaeije 23(14) preostali skup ima dva elementa i to (14).
213
Odredirno treci element trazene permutacije. Kako je
I I 0

(4-3)1 1! J!'
to je treCi element traiene permutacije drugi element permutacije (14), a to je 4.
Traiena, deseta, permutacijaje 2341.
- 107 I 15 -J i 4 2 2 'd' d· .
.). . z ---::;:: - = + -, VI Imo a Ie prvl element trazene permutacije treci
(4-1)' 31 31 .
element pocetne, a to je c. lzdvajanjem treceg elementa permutaciju koja
ima tri elementa c(abd). Nasl'avimo po stupak odredivajuci drugi element trazene
permutacije.
Kako je = 2 = J -1- to je drug! element trazene permutacije druai
(4·-2)' 2' 2' . .
element permutacije (abc), odnosno, to je b. Kako jc ovoga puta ostatak pri
dijeljcnju 0, to je trazena (petnaesta) permutacija cbacL
3.108. Odredimo pry! e!emenat. Kako je
50 - 1 49 '"' 1 , ..
---::;:: ::;:: L + to JC prVl element
(5-1)' 41 4"
pedesetc permutac.ijc 3-61 elemenal pocctne, paje to 3 (1245). Preostala pcrmutacija
jc (1245). Potraiimo dmgi element trazene permutacije mecitl elernentimn preostalc..
V" iOl 'd'i 'Tk' I'
,,,-aKO .JC --- = + -- to J'e rugl e cmenl j. a·o lmamo (va ,-'leY'"lenra trazene
3! 31' ¥ ,
pcrmutacije 3] (245) -pri ccmu je nova preostaia perml.ltacija sa tTl eiementa (245)<
Kako je
1 1
- = 0+- to je treCi eJement trazene permutaclje :2 (prvi elemem u
2 t :2! '
pennutactji 245). Do sada smo odrcdili tri prva e1ementa trazene permutacije 1 to
"O{4
C
) Od" .. . I N I··.. k d b" 1 0
J j _\. J . _ redlmo cctvrtl e ernent. 'HstaV.l3Jucl postupa·, 0 lIe 5e: = 1 03
. 1\ 1: ' ,
lC cetvrti eiement 5, a posljednji elementje 4. Pedesda permutacija od permutacije
12345 kao pocetne .Ie 3 i 254.
3.109. Rezultat: Ps = ALPE 3..1 BL Rezllitat: MORE
:1 J Ii. Rezultat: META :::.112. Rezuttat: P'1()= cebda
1 1 ""'
,!.,I.J. Rezultat: p" BOSN A 3.1K Rezultat: P7.1= DRrNA
3.115. Rezultat: P65 IMENA 3.116, Rezultat: Pm EUROPA
3,117. Rczultat: p", 3.llS. Rezultat: pm UZITAK
3.119. Rezuitat: P"!I!I MEGABiT 3.120. Rezultat: 6
3.121. Rezultat: 120
} .122. Pet djccaka za oknlgli sto mozemo smjestitl na 4! = 24 razliCita
nacina. Za djevojcicc ostaje pet mogucih mjesta i na njih ·ih mizemo smjestitl
na 5-4 20 naCina. Trazeni razmjestaj se maze uraditi na 4! ·5·4 = 480
naclna.
214
__ 51 -- 61. 7'
3.123. 3.124. P'(32,=-=60. 3.125.
, 3121 ' 3!21 4!21
3.126. Ovdje se radi 0 permutacijama s ponavljanjem od tri elementa pri cemu se
I 1
· d t z t . - nl 41 24 12
jedan e ement ponav)a va pu a. a 0 je P ::: - ;:::; - = - = .
. , " nl! 2! 2
Trazene permutacije su:
AABC AACB ABAC ABCA ACAB ACBA
BAAC BACA BCAA CAAB CABA CBAA
3.127. aaabbb, aababb, aabbab, aabbba, abaabb. ababab, ababba, abbaab,
abbaba, abbbaa, baaabb, babbab, baabba, babaab, bababa, babbaa,
bbaaah, bbaaba, bbabaa, bbbaaa,
3.128< Ovdje se radi 0 permutacijama sa ponavljanjem od pet elemenata pri cemu
se jedan element ponavlja dva puta, a drugi tri puta. Zato je ukupan broj
.. --- 5! 120
ovih permutaclJa P, :::; 2l3! = 12 = 1 0 .
Tra.zene permutacije su:
22444 24244 24424 24442 42244 44224 42424 42442 44242 44422
3.129. Ovdje sc radi 0 permutacijama s ponavljanjem od 10 clemenata pri ccmu se
jedan element ponavlja dva puta, jedan tri puta i jedan cetiri Jluta. Zato je
"1 "-p 10'
ukupan broJ OVI) permutaclJa -10;::: --= 525.
. 213!4!
3" 130. U rijeci MAMA nalaze se 4 slo\'3 pri cemu se 510vo A pojavljuje dva puta i
:::10\10 M dva puta. Ukupan broj permutacija kojc sa mogu form irati od slova
. I' 41 .
navedcne flJecl Je -<4 = 2!2! :::; 6.
3,131. U rijeci SARAJEVO nalazi se 8 slova pri cemu se jedno pojavUuje dV3
puta. Ukupan broj permutacija koje se mogu form irati od slova navedene:
., .'" n 81 20160
Je = 21"" , .
3 132. U rijcci MA TEMA TIKA nalazi se 10 slova pri cemu so slovo A pojavijuje
tri puts, 510vo M dva puta, slovo T dva puta. Ukupan broj permutacija koje
- 10'
se mogu formlrati od slova navedenc rijcci .ie F" = --= 151200.
, 3!2!2!
- II! 8'160
111
0
1',,(57? 1
_ .. _J. , 5!2!2!1!1! - .
101 8!
3.134. Rezultat: ---
3!2!2!
3.135. Rczullat:
Y2! .
215
3.136. Traieni brojjednakje broju pcrmutacija oJ pet elemenata s ponavljanjem
pri cc;nu se dva elementa pojavljuju po dva puta. P., =: 30.
2121
3.137. Dati scstocifreni broj napisan je sa cetiri razlicite eifre i to 1, 3, 4 i 5. S ovim
ciframa maze se napisati 41=24 razlicitih cetverocifrenih brojeva u kojima se svaka
cifra pojavljuje samo jedan puta. Cetverocifreni broj m07£ se napisati i sa tri cifre
ako se jcdna (ma koja) pojavljuje dva puta. Takvih brojeva je u nasem sJucaju
4!
4. -:::::: 4· I2:=:: 48. 1sto taka se cetverocifreni broj maze napisati s dvije cifrc, ako se
2!
jedna (rna koja) pojavljuje tei puta iii ako se obje pojavljuju po dva puta, Ovakvih
brojeva je 4· :;:;; 4·4 :::0 J 6 j odnosno, 6.2::;0 6·6:::: 36 . Na kraju, cetverocihen broj
3! .
;;e moze napisati sa svakom od cifara datog brQja.
'lk b' 'c 'I b' '4' 4! 4 4' 4! 4!
,J lipan roJ cetvcrOCl{rC11l1 nuev<1jC i.+ -+6'--+4.--=128.
31 2121 4!
;.138. RczultaL: 51+5 2025.
2fHIIl! 2!21l! 3!J!l! 4!l! 51
81 .
:,139, --- 5040,
2!2121
3,140,
5!3!2!
.- 9!
.141.
4!3!2!
(4 ,-I)'
.142, lspred M(AAM) nala?i se (3 --1\--":' 3 pcrmulacije,
' 2!2!
lspred
Ispred
MA(AM) nalazi se 3+ (1-·1) (
4
- 2)' permlltaeije,
2!
MAM(A) nalazi so permulaeije.
Dakle, rijee MAMA je peta permutacija od AAMM kao poednc,
143,lsprcd O(AKLOV) nalazi se 120 =180 pcrmutaeija,
2! 2 .
144,
!spred OL(AKOV) nalazi so permlllacija
!spred OLO(AKV) nalazi sc 228+(3-1 )(6-3 12=240 permutacija,
lspred OLOV(AI() nalazi Se 240+(3-1 )(6-4 permlltacija,
lspred OLOVK(A) nalazi so 244+(2-1 )(6-5)'=244+ I permlllacija.
Rijec OLOVKAje 246-a perrnulaeija od "rijeci" AKLOOY kao pocelne,
. ,(8-1)' ,
Ispred S(AAEJORV) nalazl sc (7 -J) 2! 15 120 perlllillacija,
ned SA(AEJORV) nalazi se 15120+(1 -I) (8 - 2)! 15120 permutaeija,
21
Ired SAR(AEJOV) nalazl se permulacija
,red SARA(EJOV) nalazi se 15600+ (1-1)(8 15120+0 15600 permulaeija.
red SARAJ(EOY) nalazi se 15600+(2-1 )(8-5)!=15606 permlltacija,
Isp d SARAJE(OV) nalazi se 15606+(I-I)(8-6)!=15606 permutaCI]a,
SARAJEV(O) nalazi se permutacija,
1s
P
red
SARAJEVO nalazi se
Isp "d' SARAJEVO 15607+ b t 5608,-, permutaclJa 00 date
Vldllll0 aJe , .
permutacije kao pocetne, I 69778
3 145, Rezultat: 17967 3.146. Rezu tat:
, I I' 99262 3.148. Rezultat 4032001,
3.147, Rezu ta., .,' d' di
3.149, Zadatak rjesavamo analogno zadatku 3,106, sarno sto se ov Je ra 0
permutacijarna s ponavlJanJem. _
' _ "', 94-1 33
Odredirno prvo slovo trazene permlltaclJe, Kako Je (6 I)! 60 60
2'
,. d' 'I 'ato(1+1=2) pa;ctoslovoF,
t ' rve> 5[0\10 trazene permutacIJc, lUgO S ovo a ' ..
o JC P , , d 1
lzdvojimo ova slovo F(AUKZ). Sada odredtlJemo ruga S ovo.
33 I + 21 .. Aka bi ovdjc uzeli drugo slovo, to hi bila slovo 1 koje je
(6::_2)' 12 12
2!
, I . 33
drugo slovo u grupi istih slova, Kaka se uvijek uzima prva 510vo to Je raz omak 12
, k 33 - t+ 2t Izdvoj"',n1o i drugo slovo FI(AIKZ),
nap!san aD 12· -- 12'
PostupaL nastavljamo dijdjcnjem ostatka 2l.
, k' 21 - 21 - 0 ,,:J, to 1'0 slil'edete slovo cetvrlo slovo ad (AIKZ), ka TO Je --.-- - - -.J -. , ,'" __
(6-·3)! 6 6
d t· . slovo Z TzdvaJoanjem ovog slova dobije se FIZ(AIK). Po stupak se
o nosno, 0 Je " _'0 _. •
nastavlja.
Iz -. _3_;= = 1 + zakljucujemo daje slijede6e s10vo drugo 510vo u (AIK) , pa
(6-4)! 2 2
izdvajanjem i ovog slova dobijamo FIZI(AK).
iz __ __ u :::: =: J + 0 zakljucujcmo Ja je slijedecc 510vo drugo slovo u (AK) , pa
(6-5)1 1
izdvajanjem i ovog slova
Trazena permutactJaJe flJec j·lZU"A,
3,150, Rezultat: MARAMA "'
o 151 Odredimo I)rvo 510vo trazene permutaclJe. j, ,
, 99262 -I _ 99261 _ 6 + 8541 to je prvo slovo 6+ 1=7,
Kako Je (10 -1)1 15120 - 15120
3!2!2!
M( , A AEIKMTT) Sada odredujemo drugo slovo lzdvajanjem ovog slova dobije se n., ,
racunajuci
217
s ostatkom 8541.
8541 8541 8541
(I 0
?) 1 = 0 + --. Ako bi oyclje uzeli trece slovo, to hi
- -. .0.060 3360
3!2!
bilo slovo A. Medutim, kod permutacija s ponavljanjem uvijek se uzima prvo slovo
iz grupe jednakih slova (elemenata). Dakle, drugo slovo traZene pennutacije je A.
Sad a imamo MA(AAEIKMTT). Nastavimo postupak odredivanjem treceg slova.
. 8541 8541 981 .
KakoJe -(-1'0--3)' --=6+ ---. tOJe treee slovo (6+1=7) sedruo 810vo od
_-__ : 1260 1260
2!2!
(AAEIKMTT), odnosno, to je T. lzdvojimo i avo slovo MAT(AAElKMT).
Postupak se nastavlja.
981 981 261
_;;",:-:c:== - 0::: 2 + => Slijedece (cetvrto) slovo je (E), pa sc njegovim
360 360
21
izdvajanjem dobije: MATE (AA1KMT).
261 . ,
=> SliJedece slovo je pet I elcmenat preostaiog SkUpZl
(10-5)1 60 6()
- -.---- .. ..
21
slova (M), pa se njegovim iZdvajanjem dobijc: MATEM (AAIKT).
(l :::: :::: 0 + => SJijedcce 510yo (A) je prvo u preostaiQrn skupu slova.
2'
pa se njegovim izdvajanjem dobije: lv'lA TEMA (AiKT). Ako hi, sada, napisali
21 , 9. 1 b' d 'b . d I I [/ I " .
... = l: +-_. lspa 0 1 a tre a uzctJ _ rugo S ovo \A). ,,-a w se uV!Jck UZll11a r)fYO slovo
12 [2 .' t, -
21 21 .
u grupi istib slova to je ovdje napisano 12 = 0+ 12 ' uzeto prvo slave ! postupak se
dalje nastavUa.
21 21 3
----=--=3+-- =>
(10-7)' G 6
Sliiedecc slovo je cetvrto pa sc njegovim
izdvajanjem dobije: MATEMAT (AIK).
3 3 1

(lO-g)! L L
=> Slijcdece siovo je drugo 0), pa se njegovim
izdv,\janjem dobije: MATEMATI (AK).
1 I
"" -- = 1 + 0 => Slijedecc slovo je drugo (K), pa sc njegovim
(10-9)1 1
izdvajanjem dobijc: MATEMAT1!( (AJ.
Kako je ostatak 0 to preostalo slovo treba samo dopisati i dobije se trazena
permutacija. To 5e MA TEMATIKA.
3.152. lNFORMATTKA
218
3.3.
Kombinacije
3.153.
3.154.3)
c'
IU 71(10-7)!
c) 495 d) 4950
3.155.a) C; +C;=6+8=14
9·8·7·6·5·4·3
b) 2C:-C;=2---- 1=71
7·6·5·4·3·2·1
cJ 102
3.1
=103 b) --254
'. ]! 13 _.3 13 \·1- 11 . ___ 1,-,4,--'.:.:1::.;', 1_
'""'_ """, __ -- ... =364
11!3! lJ!(l4-11)1
b)
c)

.(} " 8[·3!
158.a)
3·6 '3
\0
2!
Rl
b)
4
c) 25 i 6
» 159. SV(Jkc dvije tacke odredujujedml pravu! Rczultat: = 15
:<160. Rezuhat:
3. i 62. Rczuhat:
m'I1'- ntn-=:}
t;
3.163. Rezllital: C; = 21
2
el)
3
3.1
_ 6 = 9 b) - g ;=:;c 20 c) 10 = 36
n(;1--]) n(n- 1)-2n n(n-3)
d =C2 -n';o::-' --- - ,'1:;::;---,--=-,-,-.
"'11 2. 2- L,
3. j 67. Grupa od 6 djcvojaka !nOli: se formlrati na == 924 razlicita nacina.
Grupu od 6 mladica m01e1110 fOfmirati lla == 210 razlicitih nacina. Tako
se raz,licitih plcsnih pal'ova moie form irati na:
,924210= 194040 nacina.
3.168, Broj rukovanjaje: C;,:::o 105.
3.169
3.J70. C:
5
=1221759. ..
J.17l. Ako djecak uzme jahuku, t.ada II Korpi ostaju 4 jabuke i 8
moze> form irati 4·8=32 para koji sadrze jabuku i krusku. U siublJu da
izabere krllsku, tad a djevojcica ima na raspolaganju 5·7=35 parova sa
219
jabukol11 i kruskom. Vidimo da djevojcica ima veci izbor ako djecak ,
izabere krusku.
3.172. Akoje broj ucesnika n, tada vrijedi:
C;. = 45 ¢; 11' -n-90 = 0 => n= J O.
15 ·l4· 13
3. J 73. Rczultat: 3!·ci5 :;;, 6· 6 ,= 2730.
3.174. Prema datom lIvjetu .Ie 5· 0::: odakle se kvadratna jednacina
cija su rjesenja n=14 i 0=3.
3.175. Trazeni braj je braj kombinacija pete klase od l5 eiemenata, odnosno
c'
)5 5!.1O!
3.176. Trencr moze da form ira 300 razlicitih ekipa za pocetak utakmice, jer je
. . C: "" 300.
'r " . b . j' " . C· 100·99·98 161"(0
3 177. raZCl1l roJ lstlca 1(' _ i'ul' :;;:;;; .------- "'" f).
- 3·2,!
, 50·49·4li 1'1
7
0' I'x'"' y' . ,," ,
3 l73. Ucenik moze na C;(! = = . -<- J raz ICltm nllcma !zvrSltt !ztJor
3 -2·1
svoja tri pitanja.
3.179. moze na
120·1\9118·117·116 19(· c7°0 4 I····' "'
"'" = )..J 0 2 raz iCltlt1 nacmrl
5·4·3·2·1
izvrsili izbo!" syojih pet zadataka..
16 15 i " I' I" I'
3.180. Rezultat: = 8008.
3.181. Rezultat:
3.] 82. Traz.cni broj je broj komhinacija trecc kluse od 25 e!emenata pomnozen s
brojel11 permutacija od 1ri elemcnta.
(
25
1 25' 25·24·23,
Rezultat: 1<3!=-----· 3!=-·------:::;; 1..1800.
,3 / 3!·22! I
/1:')\
3 183. Kako se izbor grupe od sest novinara moze zvrsiti na I -J =5005 nacina, a u
'.6
svako!11 ses1ocianom skupu se l110ze izabrati gJavni urcdnik na (, nacina, to
'IS':
se trazeni izbor mOl,e uraditi na 61 J= 30030 nacin<l.
\6/
3.185. Prvi ucellik moze da l"ormtra
(
6\
lJ)::'c IS parova knjiga (kombinacije
klase od 7 c!emcnata), a drug! (7)\ = 21 . Ova dva ucenika knjige mogu
2
razmijeniti na 15·21 =315 !lacina.
3.186. Cz :::: J5 +20 + J5+6 + 1:::: 57.
220
" 187. prva cifra moZe biti rna koja ad devet .cifara 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9.
moze biti rna koja od deset cifara razliclta ad pr:e. To.znaci da za
c 9 mogu6ih slucaJ·cva. Treca cifra se Illora razhkovatl ad prve dVIJC I za
unamo .. 7 'f Uku n bra)
. ostoji 8 mogucnosti. Za cetvrtu cifru postOJI mogucnos L .
Perocifrenih brol'eva koji imaju sve cifre razliciteje: 9,9,8,7 = 45,,6.
ce . b) 330
0188 ) C" +C
'
+C' +C' = 1+9+45+165=220
.). .a g 9 !(l II·
3.189.a)
c)
3 190.a)
3.19I.a)
3,J92,
3.193.
3.194.
3.195.
b)
c)
3 197.a)
b)
b)
_11·10-45
V; 6·5
b) 0
65
30
c) 0
13
6
c) -
(2n) :
221
3.198.3)
o • C" C" -I 1 (n+2Xn+l) .. 2n+4+n2+3n+2
en T ".·1 + n+2- +n+ +- 2 2
(11+3)(11+ 2)
2
(11+3)(11+2)(n+I)! (11+3)!_C"+1
(11+1)!2! (n+l)!(n+3 .. n .. I)!- ,,,'
b) + +
(n-2)! + (11·2)! +2. (11·2)!
k!(I1-k-2)! (k-2)!(n-k)! (k-I)!(I1-k-1)!
n -n
(11-2).! [(I1-k)(I1-k-l) k(k-I) 2k(n-k)] (n-2)! (2) n! ,k
k!(n-k)! I I I k!(n-k)! k!(n-k)! n
3.199.3)
c
'
+6C' n(n-I) +6 . .".(11-1)(11-2)
n I. n 2 6
= n + 3n(n -·1) + n(n -I)(n·· 2) = n+311
2
.311+11' .3n
2
+211 = ,,3
_C
k
1.e
k
-} C"l!n+l_II.CH
= n k + 1 )
(
Ck\l __ tl+J_CkCk-l
nl k+ 1 ,,/!-)
',H n-k
. = ---.ls_' _1 _ =
(_l} ___ 11+1\I,Ck-1 n n+1
\ k k + 1 ) /1--1 k k + 1
= __
n(k+I)-k(n+\)
3.200.a) C:: =
k(n-le) k(n-k) ,

kn+n-kn-k n-k
n! 111 n!
+ 2 - ------.... + .. ...c:: __
k!(n-le)! (k+l)!(I1-k-1)! (k+2)!(n-·k-2)!
n' I, n-k (n-k)(n-k-I)'J'-
... ie' (11 .. k)ll' +2· j ;·:;"]+-(k+2)(kl.1) _.
_ (I<:. + I)(/( +2) + 2(11 - k)(k+ 2) + (n- k)(n·· Ie -1)
k!(n·- k)! (k+2)(k+ 1)
2 __ ___ n_! _. (11+2)(/1 + 1)",
(11-1<)1 (kI2)(k+l)k! (n--k)! (k ·1· 2)1
b) =
11! n!
:-:-:------:-:-: + 3 . + 3 . + ----.----=
kiln Ie)' (k+1)'(n-Ic-l)1 (k+2)!(n-/;-2)1 (k+3)!(n-k-3)!
... . nl ii + 3. }.I!'_-k)(n -k.::.12.,. (n -kiln - Ie-l)(n - Ie - 2)
k!(n-k)!L Ic+! (k+2)(k+l) (k+3)(k+2)(k+l)
n!
kl(n Ie)!
(lc + 3)(k + 2)(k + 1).,. 3(11 - k)(k + 3)(k + 2) + 3(k + 3)(n -k)(n k-1)
.+
(Ic + 3)(k + 2)(k + I)
222
• (n-k)(n-k-l)(n-k-
2
)
+ (k + 3)(k + 2)(k +1)
n' 11'+6n2+11n+6 n!
= (k+3)(k+2)(k+l) _. k!(n-k)!· (k+3)(k+
2
)(k+1)
(n+3)(n+2)(n+l)n' (n+3)!
(k+3)(k+2)(k+1)k!(n-k)! (k+3)!(n-k)! "'
. ,. ,.. . d· C" C' C' + . C" 2" dobije set
3.201. Kortsteci clnJenicu a Je ,,+ ,,+ " ... -r 'n:::: ,
+2C;, =
= C
2
+2C
3
+ ...
n 1\ " 2 C") 2
J1
-
= C2 +'1C:- +3C
4
+ -+(n-l)C
n
+(C
o
+C
1
+Cn + ... + !J - -
n '- '!J "n ... - 11 n n
3.202,
3.204.a) ;::: 0
8!(x-8)!
56 - R)(x -7)
:=:;> x= 14.
b) x 16
3.205.a)
b) C;
0) C; = 455
3.20G.a)
b) x= 16
c)
3.207.a) 5
3.208.a) x = 3
¢:> xCx -1) 2\ ¢:>
2'
<c,o (-.0
2'
x=27.
¢> x(x = 455 ¢::;
x'·3x'+2x.2730=O
3!
w (x- i 5)(xi'+-12x-t 182) = 0
=> x=lS.
(
V + ')1
¢:> .2 .. .'c: 50 <c,' x+ J = 50
x!·l!
b) 4
b) x = 5
c) 3, 14
c) x= 4
(2x+l)! _ (2x+2)!
S __ -5( 2)1 1
(x+l)!x! X+ ,.x.
223
b)
8 5(2x+2)
I x+2

S(x+2) 5(2x+2)
c)
x =3.
x=4. x

8
3.210.a) =
¢;>

(2x)!
(x+I)!(x-I)!
(2x-l)!
5·_····-
¢;>
x= 5.
(X-l)I X !
b)
c)
3.211.a) b) + 2C;, 7(x -I) => x'-3x-IO 0 5.
¢;> 10(x+l) = 3(x-2)(x-3) ¢;' 3x'-25x+8 = 0 => x = 8
¢, 3 (x+2)=2(2x + I)
=> x = 4.
,";;-) 55
cJ - ¢;> (x+3)(x+2) = II 0
12
¢;> x'+5x- i 04 = 0 x ,= 8.
3.213.a) CL>o; =38:'13 => x = 6.
b) J = II :50
8x'-91x+33 0 => x=ll.
3.2J4,a)
_ (2x)1 _. (2x -(- 1)[
(x + I)!(x -1)1' (x -I)!(x + 2)!
16:29
x+2 16
.----...
2x+ I 29
¢::> x=14.
b) V:+I ;:::: 7 : 15
3.215.21) x=5
¢;> (x-2)(x·3)=56 ¢;.
b) F6
3.216.a) < 6
x(x-l)

o
"-
¢;' (x+3)(x-4)<O
c) xE{I,2}
=> xE{1,2,3}. b) xE{I,2,3,4}
3.217.a) <C:
x! xl

5!(x-·5)1 4!(x--4)!
1 1
-<--
5 x-4
c)
5
=> => x-4<5 => x<9.Kakojex?5,toje xE{5,6,7,8}
x"-4
x1 xlII
b) s;c: ¢:;> ..-- ¢> _ .. __
5!(x-5)1 3!(x-3)1 20 (x-3)(x-4)
¢:> (x-3)(x--4-):::;20 ¢ x
2
-7x-8s0 => xE{5,6,7,8}.
'" IS! 151
Cj"s- >c's ¢::> --.. ... --,-- ¢;>
, (x-2)!(l7-x)1 x!(IS-x)!
I
>--
(17'-x)(16-x) x(x-I)
(17 --x)(16-x) <x(x-l) x> -¥- Prema uvjetIma zadatka mora bIt!
x-2<15 i x<15, odnosno x<15, paje XE{9, 10, [[,12,13,14, 15}.
3.218.a) C::: <21 ¢;> x(x+I)<42 ¢;> x2+x-42<0 => xE{I,2,3,4,5}.
b) C:"'2 > 5C; (x+2)(x+ 1»20(x-2) ¢;> x' -17x+42>0 => XE {xENlx> 14}.
224
3.219,a)
r !"
l
X+ -)(x-6)
¢;> 2 >0
21(2x-5)(x-3)
¢;> (13-x)(12-){) > (x+2)(x+l) =>
¢;> 4(x+3)(x+2)<143 <:;> 4x
2
+20x-119" 0
17 7
=> xE{I,2,3l,
¢;> --<x<-
1 2
3.220.a)
x'-9x-22 < 0

XE{S, 6, 7, 8, 9, IO}.
13(
+') => Jl < 19
b) C" 'C
HI
<13:7 7(2x+I)< x_

{I, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10,
n!1 ¢::>
n! -153

= 153 I
,2!(n - 2)!
3.221.a)
¢;> )(k+2)(k+I)=(n-k)(n-k-l)
l
{
(k+2)(k + -k)
=> n = 18
{.
(k+2)(k+l)=(l8-k)(17-k) ¢;>
n = 18
{
38k = 304
n = 18
b) Rezultat: n 5, k 2.
19
b) x 12, Y = 5
c)
c)
3.222.a)
3.223.
x=4,9,14, ,'"
y=3,6,9,12, ...
{C
1
+
1
'C' , =5:5
u+l' 11+.
C
'+I 'C'" =5:3
n+l' II-tl
{C
'" (" "n+1::;:; ")1+1
¢;>
3c
k
+
1
= SC
k
-
1
n+l n+!
r
(n+I)! (n+I)!
(k + 1)I(n ':-i)! kiln - k:;:));
1 (n+I)! 5 (n+I)1
13 k)1 1)1 -
(k+\)!(n-. - .(n-k+2)!
l
k+l=n-k+l
3 5k(k + I) ¢;>
(n-k)! (n-k+2)!
{
2k
3(n - k + 2)(n - k+ 1) Sk(k + 1)
{
2k =n
3(2k - Ie + 2)(2k - k + 1) = 5kCk + 1)
¢;> {2k = n
3(k + 2)(k + I) SIe(k + I)
3, n =6,
225
3.224. Rezultat: n = 34, k = 14.
3 225 C
k • C'+I . C
k
+
2
3'1' I
, . '11+2' n+2' n+2 = 5"' .
3.226.
3.227.
(
n) ("+1\ (n+l)
k: k )\k+1 =3:4:8 ¢
1
4. 11!
k!(n-k)! k!(I1-k+ I)!
8. n! =3. (11+ I)!
k!(n·- k)! (k + I)!(n·- k)!
{
'4(n - k + 1) = 3(n + J)
8(k + I) = 3(11 + I)
R C,
{
n =2k+1
8k=3n+1
¢ n=5,k=2.

={ n;l)

E.
1
4 3(n+l)
n-k+1
8=3(n+l)
. k+1
In-.4k =-1
l3n-8k=5
C; = 10: AB, AC, AD, AE. BC, BD, BE, CD, CE, DE.
C; = 10: ABC, ABD, ABE, ACD, ACE, ADE, BCD, BCE, BDE, CDE.
3.228. C; = 6: A, B, C, D, E, F.
C: = 15: AB, At, AD, AE, AF,BC, BD, BE, BF, CD, CE, CF, DE, DF, EF.
C; = 20: ABC, ABD, ABE, ABF, ACD, ACE, ACF, ADE, ADF, AEF, BCD,
BCE, BCF, BDE, BDF, BEF, CDE, CDF, CEF, DEF.
3.229. Tri crvene kuglice mozemo izdvojiti na C; :::. lO nacina, C;etiri zelene
kuglice se mogu izdvqjiti na C
S
4
:::: 70 nacina. Sedam kuglica rnedu kqjima su
tri crvene i fetid zelene, iz kutije se mogu uzeti na C; . C
S
4
:::; ] 0·70 :::; 700
nacina.
3.230.
-; _ (7 +3 -I) _(9) _ 9·8· 7 _
C,- - ----84.
3 3 3·2·1
3.23I.a)
-, l'5)
C,= 2 =10
-, (13)'
C, = . = 1287
, 5
c)
3.232.a) 28 b) 56 c)
226
-,
3.233.a) C, = 190
b) C; =11+15
-3
C" 'C 2 =15'7
3.234.a) n+2' n- ,
¢ (n+2)(11+1) =12
(n -1)(11 - 2) 7
¢ 4n
2
-33n+8 = 0
-4
b) = 36: 5
(n + 2)(n + l)n
¢
2)
24
. (";1)=190
n
2
+n-380 = 0
(11 + 1)11 = 190
2
=> n= 19.
n'-n-30 = 0 => n = 6.
(n + 2)(11 + 1)11 . n(n -1)(11- 2) = 15: 7
6 . 6
¢ 7(n+2)(n+l) = 15(n-I)(n-2)
=> n = 8.
36
¢
5
(n + 2)(11 + I)n 36
(
n+ll =5
4 )
24(11+2) 36
(n-l)(11 - 2)
5
¢ 10(/1 + 2) den -1)(11 - 2)
¢ 3n'-190-14=0
=> n=7.
227
4. SKUP REALNIH BROlEV A
4.1.a) b)
---ilfiL>
o I ,2. x
o 1"2 J3 x
4.2.a) b)
cJ

-2 -I 0 1 2 3 4 5 ( -4 -3 -2 -1 0 I -3 -2·-1 0 1 2 3 x
4.3.a) 0,8 b) 0,28571428571 4... c) 0,833333333333 ...
4.4.a) 0,3
4.5. (a-b)';,:O
4.6. (a-b)'?o 0
c) 0,5234 "" 5234-5 =: 5229 .
9990 999()
a
2
-2ab+b
2
?: 0
a
2
_2ab+b
2
?: 0
(a+b)2;,: 4ab
¢:;> a
2
+b
2
2. 2ab.
a
2
+ 2ab+l/ ?: 4ab
4.7.
4.8.
4.9.
a+b?2M.
2 2 !
a + b ? 2ab I
=> 2a
2
+2b
2
+2c
2
?:2ab+2ac+2bc
b
' , . I
- ?:2bci
)
a b
-+--2
b a
(a-b)';,: 0
=> a
2
+- b? + c
2
? ab + be + ca .
a' +b' .. 2ab (a-b)2.
-->0 =>
ab au-'
a h

b a
b
' , 1 ') ] ? t-
(a+ t=a-+2aJ+1Y"=a-+b··+2ab::;;1+! =2 => ---J2<a+h<..J2.
4.10. Nekaje a 1 +x. Tadaje b 2-" I-x i "rijedi:
a
4
+b
4
= (I +X)4 +- (1_x)4 = 1 +4x+6x
2
+4x:' +- X4 +- 1-4x+6x
2
_ 4x
3
+- X4 =
2+12,,2+2x' 2(l+6x'+x');,: 2 .
4.11. lab-a., a-cl lab
lal·lb -ll+1a - cl < I· 8 + 2 10.
4.12.a) F9 b) J0.1)2
c) .J3-2.J2 .. J2-l
4.lh)
b) aE 0 c) a E (-w, 0)
4.14.a)
lal :-;3
¢:>
-3 $a$3 ¢:>
aE[-3,3].
b)
lal?o 2
¢:>
as: -2 , az2 ¢:>
aE (-w ,-2] U [2, _).
228
c) la -II :-; I ¢:> -I $ a- 1 $ I ¢:>
o :s; a :-; 2 ¢:> aE[0,2].
c) .j(a_2)2
a<O
5 )
b) j;;<
4.1 .a va-
d) .j(a-3)2·U 3-2a,
{
3 ,
0::;;a<3.
a 2:3
4.16.a)
c)
4.17.a)
b)
4.18.a)
b)
0)
-3,
J
a+a
I I a, a > 0
la[+a= 2
2 0$0
l
a-a 0
a2:
b) .. a 0
__ .::=-a, a<
l 2
a;,:O d) lal+2a a?oO
2 a 2 ':'. a<O
-;-' a<O
+1)2 +,J(Jx-l- I)2
=Ifx'=i + HFx=l -II = fx'=i + 2.
=kJx-l +1)' +kJ;--1-l)2
+ II +Ifx'=l-II = + l+.Jx-i-l = zfx'=i
2ala-2\
a
2
-5a+6
r 2a(a - 2) =..3:':'..., a?o 2
2ala-21 l(a-2)(a-3) a-3
(0-2)(a-3) =1 -2a(a-2) _ -2a 0<2
l(a-2)(a-3) - a-3'
. r 4a(a-3) a?o3
;a
l
a-3
1
a-2
a' .. Sa + 6 I - 40 , a < 3
a-2
,
. a?4
a-I
a' -50+4 . . a<4
(0--1)(a-4) a-I
4.19.a) aER . d d't' clutne
b) Posmatracemo tri intervaia realnih brojeva i u nJima 0 re 1 laps
vrijednosti navedene u datoj jednacini.
1) a E (-w, -2) => 10 + 21 10 ·Ii ¢:> -(a+2) -(a-I) ¢:> 0·a=3
aEO
229
2) aE [-2, 1] => la+21=la-11 <0:> 3+2=-(a-l) <0:>2'3=-1 => a=-i.
2
3) aE (-2,+00)=> la+21=la-11 <0:> a+2=a-l <0:> 0·a=-3 => xE0.
Dakle, navedenu jednacinu sa apsoJutnim vrijednostima zadovoljava samo
jedanreaJanbrojaitoje c) aE(-00,-2)U(4,+00).
4.20.3) Ix+ 21 = 3 <0:> x = 1 , x = -S.
b) 12x-ll=5 <0:> x=-2, x=3.
c) Ix2-11=(X-l)(x+l) <0:> xE(-oo,-I]U[l,+oo).
4.21.a)
4.22.a) y= El={ 1.,x>O
x -Lx<O
\
Y

c) y = IX+31
o
I
b) y =! ={1' X>O
-1,x<O
__ x

1 -I
I
o
230
y
x
'\
5. NIZOVI. ARITMETICKI I GEOMETRIJSKI NIZ
GRANICNA VRIJEDNOST NIZA. GEOMETRIJSKI RED
5.1. Pojam niza. Opci Clan. Monotonost. Ogranicenost
5.1.3)
5.2.a)
5.3.3)
5.4.a)
5.5.a)
5.6.8)
4,5,6,7, 8, _ .. b) 3,5,7,9, 11,13, ...
4+3 7 7
b)
4-12 8
a =--=--=- a
' 4'+1 16+1 17 ' 4+5 9
I I
b)
5 5
a3 =5,a.; =:;
a =_ .. -
a4 =4
' 3 '
4 7 4
b)
1 -I 1 -1 1
2. 1,
5'17'13'
-
4'5' 6'7
3 '
I I 1
I 1 - - -
, , 2' 6' 24
b) J, J, 2, 6, 24,120, ...
c) 5,5,5,5,5,5 •...
c)
1
a4 ::::S
cJ oJ =2,a
4
=6
cJ
1 1
0, 2,0, 2,0,.
.,=.,+3=4+3=7; a)=.2+3=7+3= 10; a4=a)+3= 10+3 =13.
a, = a4+3 = 13+3 = 16,
b) .,=3,-1 =4-1 =3; 3,=8,-1 =3-1 =2; ",,=a,-1 =2-1 = 1;
as = a4-1 = 1-1 =0 .
c) a,=2a,-2=8-2=6; a3=10; a,=18; a,=34.
5.7. a
3
=2a
2
+5=27, 04=2a
J
+5=59.
as =204 +5=123. Traz.eni nizje: 3,11,27,59,123, ...
5.8.a)
a" = n b) a,,=n+2 5,9.a) a,,=211 b) 0,,=2n-l
5.10 .• )
5.12.a)
5.14 .• )
5.15.a)
5.16 .• )
5.17.3)
5.18.a)
5.1 9.a)
.
0" == n
2
b)
G,,=5n+3 b)
n
a ::::-
J! n+ 1
1
a
II 2n-l
n
a,
2n(n+l)
a = 1+-·--
( 1 r
11 n+l
2n ...1
a =---
11 2/1 + 1
°,,:=/12- 1 5.11.a) 0,,=3n+1 b) 0,,=511-8
0,,=6n-5 5.13.a) G" =2" b) a" =2n'-1
n+l
b) an =-
n
0) a = n
, (n+l)(n+2)
n
2
b) a =--
II 2(n+1)
(
1)"
b) G,,= 3--;;
2
11
-
1
+ 1
b) a
n 21l -1
)
2 3 4 5 67 8 9 10 11121314
231
b)
I
2
1" • r
32 64 16
>
4

o
2
3 2 5 3
5 3 7 4
5.20.a)
3
(k -I)'
a, :::;:---
, 3k
b)
(k-4)2
a
k
_
3
3(k - 3)
d)
(n - 6)'
a -----
"-5-
3
(n-5)
c)
Q'+i 2(n+I)+3 2n+3+2 2 I
5.21.a) --=----= =1+-->
an 2n+3 2n-+3 2n+3
=> a,,+1 > an,(\fnEN).
Dakle, dati niz jc monotone rastu6L
b)
an
1
. (n+I)2
1
,,2
,
n'
(n+
Dakie, nizje monotono opadajuci.
(n + l)n
"'\ .9'l!±.L=
VJ an !!ip-Q n-l 11--1 n-l
2
(\:In E N, n > 1), pajc dati niz 01011010110 rastu6i.
3(11+ 1)
5 22 )

.. a
6(11+1)+5
3n
6n+5
(n + 1)(6/1 5)
(6n+ll}n
1

6n' + J In
=> a
n
+
1
> an' (\in E: N), paje dati niz monotono rastu6i.
-=--:-(fi.:':.12
b) a"+, =2(n+l)-I=,c,6:::..'12Fn-l) < J
a" 7-n (2n+I)(7-n)
=> a
lHI
< aI!' (vn E N),
2n-1
pajc dati niz monotorlo opa& ...juci
c) Niz je monotono rastuci
5.23.a) Nizje monotone rastuci. b) Nizje monotono opadajucL
c) Nizje rnonotono rastu6i
5.24.a) Kako je maksimum funkcije a = _xz+4x+5 u tacki X = 2, to je najveci
clan datog niza az = 9.
232
b) NajveCi je prvi clan niza al = 4.
c) Najvecije drugi clan niza a2=16.
5.25.a) a, = 9. b) a, = 16 c) a, = 4.
5.26.a) Najmanji je treci clan niza a3 = -1.
b) Najrnanji je cetvrti clan niza '" = -9.
c) Najmanji su drugi i treci clan niza az = a3 = -30.
5.27.a) a3=-18 b) ",=-98, a5=·98 c) a,=-261
5.28.a) Nizje ogranicen odozdo i vrijedi a,,;:::: 1.
3
b) Nizje ogranicel1 i vrijedi: 0 < -, S 3.
n
n
c) ivrijedi: 0<-,-<1.
n +1
? 5n+ 2 3
5.29.a) _ < --<
2n
2 2" 1
S.30.a) - < --= < 1
3-2
11
+12
11
+1
c)
n
2
+3n ?
1 < <-
n2+2n+l
5.3 l.a)
1'1+2 2 n+2 2 __
an a:, l<al1 5,.3.
b)
c)
5.32.a)
o <a = = 211+ l-n-1 211+ =
- 11 211+1 2n+1 2n+1 2n+l 211+1
(-·n"
O<a =5+--:- <6.
" n
n I
0< --<-
2n+1 2
n
( )
"
0< --
211 + 1
b) Prirnjenorn binomne formule dobije se:
<I.
a l1(n-l)(n-2) .J,+ + n(n-lL ..
/I 11 1\ n 2! n
Z
3! n- ... n! nil
= J + J + (11-.2·)(ll-3.)+ .. +,!,( J Y J _3.\.( I
2! n 3!" 11 n n!\ nJl nJ \ J1 J
, I I 1 ,I . I <_
1-1-1+-+-+'-+ ... ,- <l-t .. I+-+ 2 + 3 + ... + n-I Y.
21 3' 41 n! 2 2 2 2
l
'IY' ... --
S druge stranc vrijedi I < 1 + -;;) , paJe dati IlIZ ogranlcen.
c) 1 < Q" < 3' (Vidi zadatakpod b»).
233
5.2. Aritmeticki niz (aritmeticka progresija)
5.33.a) 4,6,8,10,12,... b) -3, 1,5,9,13,... c) 22,21,20,19,18, ...
5.34.a) 1,-2,-5,-8,-11,... b) 0,-2,-4,-6, .. , c) -12,-14,-16,-18" ..
5.35.a) 1,3,5,7; 9, II b) -3, 1,5,9, 13,17; c) 10, 1;,8, 1;,6,
5.36.a) a, - a, = a, + 2d -., = 2d => 2d = 6 => d = 3.
b) a9 - '4 = a, + Sd - (a, +3d) = 5d => 5d = 16-6 => d = 2.
c) '4D - a" = 29d => 29d = 87 => d = 3.
5.37.a) a,- a] = a, + 2d -., = 2d => 2d = -2 => d =-1.
b) ag-.5='] +7d-(a, +4d) = 3d => 3d=-12 => d=-4,
c) a", a,o = 20d => 20d = -20 => d =-J.
5.38.a) a,=a,+d => a,=a,-d=IS-8=10.
b) .,=a,+4d => a]=a,-4d=30+12=42.
c) 3g=ar+8d => al=a9-8d=80-63=17.
5.39.3) a,=a,+2d => a,=a,-2d=18+2=20,
b) a, = -33, cJ a, 'C 76,
5.40,a) 5,8, iI, 14, 17, hJ 4,7,10,13,16, 0) 7,4, I, -2,-5
5.4La) -5,0,5,10,15, b) 2,3,4,5,6, c) 26,24,22,20,18
5.42.a) -I, -2
1
,2,7..
2
, ,5, b) ! I '2.,7. c) 0 _ _3. _.3.
, 3'3"335"55'5
5,43, a,=3+3(1+])=9, a2=3+3(2+1)=12, 3,=3+3(3+1)=15,
5.44. as = 23.
5,45. a,+29d -3 -I- 29·2 -3 + 58 55.
/7 ') 19 ]]
5.46. 32o=al+19d=4+19'l2-4 5.47 .• ,=-4,
5.48,a) a13=5+12,13=161. b) .]5=52 c) a",=35,
5.49,3) a,,=a,+(n-I)d => il) c) a,,= 16.
5.50. a15=3J+(n-l)d=200+(J5-1)·(-S)=200-70= 130.
5,51.a) 37= .,+6d = 33 . b) 38= -7 c) all = 8.
5.52 .• ,+(n-l)d=206 => 8-3(n-l)=206 => n=67 => a67=206,
5.53, lz a
o
= a, + (n -I)d , naiazimo ) 6+(0- J )(-2)=0, odakle je n=9,
5,54, Trebalo bi daje za nck; prirodan broj J1 ;spunjeno 287=1+(n-l) 4,
odnosno, 2(n'1)= 143. a to je nemoguce jer brqj 143 nije djeljiv sa 2,
5.55. Da bismo odredili deseti cian, treba prvo nac; razliku ovog
aritrnetickog niza. Koriste6i se formulom opsteg clana
a a
!i', an = a
1
+(n-i)d nalazimo daje d > I), U nasem
11-]
I
.' , d 33 - 3 5 Zb' I)
s uca]u]e = --= , . og toga]e all) = 3+(10- ·5 = 48,
6
5.56. Nekaje drugi clan x
2
Tada vrijedi: a, = x' i a
7
= (x+ 1)2 Dalje je:
234
at + d =: x
2
} => 2 + d:::; x
2
}
Q,+2d=(x+l)' 2+2d= +2x+l
Tra:;eni nizie: 2,9,16,23,30, ...
=> =>
2+d=X'} d=7}
x=3
a, + -ld = ll}
a J +7d=ll}
a, +l7d=26 => d=%
5.57,
=>
a
J
=.!.]
2 =>
d='i
2
alOO = 149,
5.58,3)
=>
b)
5.59,3)
5,60.a)
h)
5.61.a)
b)
a, +a4 = 22}
a
3
+ as = 34
2a, +12=221
d =4 J
G)+G,=32}
a 15
.J ,
=>
ill ;;;::0 61 <
d = 5 J
=>
=>
=>
2a] +3d = 22}
2a,+6d=34

2a, + 4d = 321
3d = 15 J
. => 2a
l
+3d = 22}
3d = 12
Nizje: 5, 9,13,17,21, ...
=> 2a
,
+20=
32
l
d =5 J
Trazeni nizje: 6, 11, 16,21,26, ...
10,21,32,43,54, .
1,2) 5, 4, 5, 6, 7, 8,
4,8,12,16,20,24, ...
b) 12,27,42,57,72, ...
1, ....
16,12,8,4) 0, -4, -8, -12, ...
a If
' 6
5 1
a] +a5 :::::"3 I
;, =>
=>
'2.·l
f
?.+d) = 65
651
il2 'a4 :;;: 72j
6 6 72 J
. .. i 7 10 l3
TraZenl l1tZJC: -, -1'1' ...
3 IL "" ""
11 - 5d 1
-{J1 1 a=--- l
2a, +)( =, . ,1 2 I
=> (a,'+d)'(a, +5d)=13J => lSd' -22d-69=Oj
00+0,=111
, . ,
02 . 06 :::: ].J J
23 28
=> d=3,a,=-2 i d=-15,a) =3·'
Postoje dva niza koji zacloyoljavaju date uvjete ito:
, 28 117 94 71 48 25
-2, I, 4, 7,10,13,17,... 3' '\5' 15' 15'15'15""
5.62,a) 110 a,.fa , +d). f:l , +3d)=110
3
1
+a
5
::::0 24'} => a 1 +31 +2d+a) +4d =24}
a]·a
2
·a
4
::::::
}
aJ =8-2d } => a, =21.
a,+2d=8 ., I
=> (8-2d).(8-d)-(8+d)=11O => (d_3)·(d'-d-67)=10 d=3 J
Trazeni nizje: 2, 5, 8, 11, 14, l7, 20, ---
235
b)
1- 5ct '
a
J
+ a
z
+ as ::::: J } a = -- - I -- 3}
=> I 3 l _ a
j
--
a
3
.a
4
,a
5
=15 1->'
_ 28d'+39d'+12d-404=OJ d=2
Trazeni niz je: -1, I, 3, 5, 7, 9, ,_,
5.63.
18 -
S18 =2[2a
1
+(18-I)d]=9.[2.3+17.2]=9.40=360.
5.64.
14 r-
S14 =2-tZal +(l4-1)d]=7. [-18+15 ·5]= 7 ·57 =399.
5.65.a) Trazi se zbir n .clanova aritmetickog niza cijije prvi clan 1 i razlika
d = 1. Otuda le:
1+2+3+4+ ... +n =S" =%[2a
1
+ (n -1)d]=%[2+ (n -1)]= ::(n
2
+ I) .
b) 1+2+3+4+ ... +100=
cJ
1+3+5+7+ ... +99 = 5
2
0[2+(50-'1)2J=25.100=2500
d) 2+4+6+8+ ... +100= 5;[2.2+(50-1).2]=25.102=2550
p
5.66.a) SI2 = ; (2a, + lid) = 6(6 + 22)"d 68 b)Sw = I; (2a, +9d) =5(-81 27) =90
20
5.67.a) S," = 2 [2a, +19d]=396 b)
30, J 1365
SJo=--L2a,+29d =-
2' 4
5.68.a) Aka je n paran broj, tada vrijedi:
1-2+3-4+ ... +(-I)""'n = (1 +3 +5+ ) -{2 + 'I + 6 + ... ) = (*)
pri cemu jc u svakoj zagradl suma od 1 clanova aritmetickog niza.
Zato, dalje, vrijedi:
* = n r . (n '\ ' n r (n • 1, n
() 41 2, 2-112J--14+:;--,ljl,2J=-[2+n-2J--"[4+n-2]=--".
L / 4 L \"'- 4 4 " 2
Ako je n neparan broj, n:= 1, tada vrijedi:
.. }:2n-4+ ... +(-I)""n = (I +3 +5+ ... )-(2+4+6+ ... ) =(*)
pi .Ie u zagradl SHmn od k+ 1, a u drugoj k 61anova
arltmetlckog llIZU. Zato, dalje, vrUedi',
(
*_"+lr- - Jkf -
)- -2 l2+(k+l·-1)·2 -'2
l4
+(k-I).2]=(k+l).(k+I).-k(k+l) .. k-rl=n:l.
b) ... +(_lt+ln2= L.
.= (1-2)(1 +2)+(3-4)(3+4)+(5-6)(5+6) + ... = - 3 - 7 - II - 15 - ... =- (*.
Ako JC n paran broJ, lada vrijcdi: )
(*)=
Ako je n neparan broj, n=2k+ I, tada je: -
236
5,70.
C*) = Ii> +(k -I)· 4]+ (2k + I)' =-}(2+ 4k) +(2k + 1)' =
, n(n+l)
= -k(1+2k)+n =--.
2
a, =109-85=24. S" =9(48+17·5)=1197.
I 5
=> 6d=a
lO
-a
4
=3 => d""'2 al =2"'
S51 =
5.71.lmamo daje a, =SI = 1.Iz S2 = 10, dobijamo G, =S2 -8, =9.
Kakoje d=a2 -a
j
:::::8, toje a
3
=a2+d =17
5.72. a,,+1 = S,_" - S, = 5(n+ 1)'- 4(n+ 1}--(511' - 411) =IOn+1 = 10(n+ 1 )-9.
Otuda je: a, = IOn-9.
, 4-4,3
11
5.73. a 1=8 ,-,\ ,""'----------
n+ - n+ - n+ 311+1 31'
Nizje' -
. 3' 9' 27 , ...
5.74. a"" = S,," - S, = 2(n+ I)' + 3(n+ 1)-- (2n2+ 3n) = 4n+5 = 4(11+ 1)+ 1.
Otuda je: an = 4n+ 1.
TraZeni nizje: 5, 13, 17, ...
Kakoje
a,,+I- a,,= 4n+5 - (4n+l) = 4,
to je niz aritmeticki s razlikom d = 4.
5.75. S" =%[2a, +(I1-I)d] => 1520=%[2+(n-1)3] =>
1520=::(311-1)
2
=> 3040 = 3n' - n => 311' - n - 3040 = 0
=> n = 32.
5.76. S" =::[2a, +(11-1)d] 3528=:'[4+4(11-1)] 1764=n·n => n=42.
2 2
5.77. Rezultat: n = 80 .
5.78.4x-I-(2x+3)=2x+3-(x+l) => 2x-4= x+2 => x=6.
Nizje: 7,15,23, ... SiO = 430.
5.79. Rezultat: X = -3. Nizje: -6, -8, - 10, .. '
5.80.
10 5
=> +9d)=4·-(2a, +4d)
2 2
=> 20
l
+27 =4a
l
+24
=> ...
L. 2 2 2 2
x-2 x-3 1 n X-l(X-1 1) x-I
5.81. = '2(a, +a,)= -2- =;.-+-;: =-2"
3n+ 1
5.82. Rezultat:
2
237
5.83.a) a,,= a, + (n-I)d
b) a,,=a, + (n-l)d
5.84.a) n = 14, S,,= 287.
5.85.a) a,,= a, + (n-I)d
b) d = 2, S30 = 930.
5.86.a) d = 1, S" = 72 .
5.87.a) S,,= + a,,)
b) d = 4.
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
=>
38 = 3 +5n-5 => 5n= 40
n= 8.
8
Sg= -(6+7·5)=164
2
22 = -5 +3n-3 => 3n = 30
n = 10 Sn= 85.
b) n = 21, S,,=210.
37=1+18d => 18d=36
d=2; 8
14
=361.
1 _ 84
b) d= -, S21=-.
5 5
28" 2·459
n=·---=--=17
a
1
+a
n
54
d=a,,-a, =51-3=48=3
n-I 16 16' .
5.88.a) d=a,,-a, =50 =2. b) n=30
n-l 25 ' 2
5.89.a) a,,= a, + 32d = 34, S,,= 1056
5.90.a) a" = a, + 13d = -9, S,,= ,-35
5.91.a) n=IO,a,,=a,+9d=28
5.92.a) n=18,a,,=a,+ 17d=23
11
b) a,,=a,+2Id=58, S,,=183.
b) a,,=a, +39d= 83, S,,=415.
4
b) n=12,a,,=a,+2Id=-12.
b) n=22,.,,=a, +21d=32.
5.93.a)
Sf! = "2(a
l
+a
ll
) =>
2S" 28
a
l
+ GI! "" --, => an = a
l
=> a,,:;:;: 22
n n
a" =a, +(n-J)d =>
a -a 22-10
b) • = 18 d=3
n-l 12 Il,
5.94.a) au = -38, d =-4 b) a,,= -60, d =-10
5.95.a) a" = (/, + (n -I)d => a , =a" -(n-l)d=50-49=1.
n
Sn =2(a
1
+ a/!) =>
SO
8" =2(1 + 50) = 1275.
b) a, 5, S" = 725.
5.96.a) '1 = -7, S" = -585. b) a, = 4, S" = -205.
5.97.a)
=>
b)
5.98.a)
238
+(n-I)d} 22=a
,
+(11-1)21 (/, =24-217
S" -2(a, +a,,) => +22) J =>
a
,
=24-2n} => a, =24-2n} n=ll,a, =2}
132=n(23-n) n'-23n+132=0 => n=12,(/,=0
n = 8, a, = 6 ; (n = I, '1 = -8).
n 23, a, = I . b) n=10, a,=18.
5.99.a)
b)
I 5
5.100.a) d=-- G, =-
4' 4
a" =a, +(n-l)d} => a" =a
,g
+(S-1)'5'}
5 101
' all =al +35}
n =
Sn =2(a
1
+011) 172='2(a
l
+Qn} 43=al +a"
=> => b) a,= 9, a =
a,,=al +35} a,,=39'l 45
43=2a
l
+35 G!=4J' 1l2'
5.102.a) a,= 100, a,,=O. b) a,=32, a,,=-128.
5.103.a) Na lijevoj stran! jednacine je zbir clanova aritrnetickog niza s razlikom
d=3. Suma tih clanovaje210. Zatovrijedi:
S,,=210 => +(n-l)d]=210 =>
=> n(3n-l)=420 => 3n'-n--·420=0 => n= 12.
x = a12 = 34. b) n=15, x=59.
5.104.a) x = 55 b) lOx + 5·29 155 => x = L
5.105. Na lijevoj strani jednacine imamo zbir (x-J) clanova aritmetickog
niza Ciji je prvi clan x -\ i razlika d = - J.. . Zato se jednacina moze
x x
rjesavati ovako:
1 [2 I +(X-2)(-;)] =3
¢;> x-I. 2x-2-x+2 3
.'d x-I =6 x= 7.
2 x
5.106.a)
a2+a6=241 _> Q!+.d+Qj+5d=24 }
a
3
-as =-6[ a
1
+2d-(oj +4-d)=-6
=>
2u
I
+6d = 24l
-2d=-6 J
=> a, = 3} . Rezultat: 3; 6, 9, 12, ...
d=3 )
5.107.a) 1,2,3,4, ... b) 6,4,2,0, -2, -4, ...
239
5.108.a) 10.7.4. 1. ,2 •...
b) 1.3,5,7,9, 11, ...
5.109.a)
=>
a] +a
l
+d +a
J
+2d.:;::::. t2}
a
l
(a
l
+ d)(a
l
+ 2d) = 28
=>
=>
a
l
+d=4 }' => a
l
+d=4 1
al ·4·(4+d)=28 (4-d).(4+d)=7]
a,+d =4} => al +d =4}
16-d'=7 d=±3
Rezultat: 1,4,7,11, ... iIi 7,4, I, -2, ...
=>
a, = I, d =3 }
a):;:;:;7,d=-3 '
b) Rezultat: 8,4,0, -4, -8, ...
5.110.a)
a,+d=6 }
a/ +(a, +d)' +(a, +2d)' =158
=>
a, +d=6 \
5.111.
(6-d)' +6' +(6+d)' =158!
=>
°1 :::::6-
d
l
2d' = 50 J
Rczultat: 1, 6, 11.... iii 1 t, 6, 'I, ...
", =1, d=5 L
b) Rezultat: 1,,:J, 2 .s_
2' '2'
a,+a,+a,=2 }
1 2 ? 14 =>
{JI +ao-=-
, > 9
=>
T
' .. .. I 2
razenl br01eVI su; - - 1
, 3 ' 3'
a
l
::::: 11, d = -5 J
iIi
o 3 1
1.., 2' 1, 2"
a, +d=3. 1
2
3
=>
, (2 \ . '41
a,' +,_)1 +(a, +2d)' =-'--J
\3 9
a l =l, d =j, odnosno, al = d = _±.
iii 1. 3. .1.
. 3' 3
6 .. ./6 6+./6
5.112. ---6-,1, -6-'
5.113. Nekaje x najn:mqji trazeni ncparni broj. Posmatrajmo niz brojeva:
x, x+I, x+2, x+3, x+4, x+5, x+6,
5.114.
Prema datom uvjetu vrijedi:
X;+("+2)2+(x+4)2+()(+6)' = (x+ 1 )'+(x+3)'+(x+5)'+48
x +6x-27=0 => x=-9 x=3.
Postoje dva niza brojeva koji ispunjavaju date u\jete ito: '
-9, -7, -5, -3 i 3,5,7,9.
Sn at +a
13 2a, + !2d 1
=>
SIll
a
n
·_
l2
+a
n
2
2a
1
+(2n-14)d 2
=>
a
l
+6d 1
- =>
2(a, +6d) = a, + (n -7)d
a, +(n-7)d 2
=> al = (n-19)d.
lz drugog uvjeta dobije se:
240
'.' )
=::
=>
a
l
+a,,_3 3
2a, +(n+2)d =::.
2a, + (n -4)d 3
=> (n-22)d = -2al.
Zamjenom ranije dobivene vrijednosti za ai, dalje vrijedi:
(n-22)d = -2(n-19)d => n-22 = -2n+38 => n = 20.
5.115. Trazisesumaniza: 10, 12, 14, 16, ... ,96,98.0vajnizjearitmeti6ki
s razlikom d = 2 i ima 45 clanova. Zato za njegovu sumu S vrijedi:
S = neal + a,) = 45(10+ 98) 45(10+98) = 45.54 = 2430.
2 2 2
5.116. Rezultat: S 45(11 + 99) = 45·55 = 2475 .
2
5.117. Opsti cian prvog niza je oblika 17+4m, a drugog 16+5n, gdje .Ie
m,nE p,I,2,,3, ... }. lzjednakosti 17+4m=16+5n slijedi 5n=4m+1. Rjesenja
posljednjejednacine u skupu prirodnih brojeva su slijedeei parovi (m, 0): (1,1),
(6,5), (Il, 9), (16, 13), ... Zajedoicki clanovi dvije progresijc cine slijedeeu
progresiju: 21, 4.1, 61, g 1," .. Zbir prvih 100 Clanova posljednjeg niza jednakje
5.1 i8.
, 21+21 +99·100
SlOe =21+41+ ... + .. + (21 +99·20) = --------. toO = 101100.
2
a, = 18 1
s,,, =4s"f
(JI +4d =-l8 i
=> 2
2
" [2a, + (2n --1)d]= [2a, + (n -I)d]f
" )
=> G, +4d = 18} =>
2a
l
::;;; d
a
l
,::: 2f' .
d =4)
Trai",ni nizje: 2, 6,10, 14, 18, ...
n-l f- ]
-[2+(n-2)·1 =n
n--I
n=n => n=3.
2
. _ n(n + 1)
5.120. 30, = 1+2+3+ ". T n - --- .
2
5.121. Pretpostavimo da je n=2k, paran broj. Tada vrijedi.
2
1- 2 + 3 : 4 + ... + (-I ),,-I n = 1- 2 + 3 - 4 + ... + (2k-l) - 2k =
= 1+3+5+ ... +(21;.-1) __ (2+4+6+ ... +2k) = .1.:,:2k-l.
k
_ 2+2k.
k
=_k =_rl.
222
Ako je n = 2k- i, neparan broj, tada vrijedi:
1-2+3-4+ ... +(-1)""'0= 1-2+3-4+ ... -(2k-2)+(2k-l)=
= I +3+5+ ... +(2k-l) - ( 2+4+6+ ... +(2k+2» =
1+2k-l 2+2k-2 2 • n+1
= ----·k-----·(k-l)=k -k(k-I)=IC=--.
222
5.122. Pretpostavimo da je paran broj. Tada vrijedi.
1-2'+3'-4'+ ... +(-I)"·'n' = (1'-2')+(3'-4')+ ... +(2k-I)'-(2k)'=
= (1- 2)(1 +2)+ (3- 4)(3+4) + ... + (2k-I-2k)(2k-l+2k) =
= -(1+2) -(3+4) - ... - (2k-1 +2k) = - (1+2+3+4+ ... +(2k-l) + 2k) =
2k(I+2k) __ n(n+l)
2 2
Ako je n=2k+ 1, neparan broj, tada vrijedi:
241
5.123.
s" = n'p}
Sk =k'p
=>
n[2a, + (n- ])d]
2
2
n
2
p
=>
k'p
2a, +(n-l)d
2a, +(k-l)d
2
n
k
=> 2a,=d; d=2p.
p·p·2p 3
=1'
2 2
5.124. Neka je d razlika dobijenog aritmetickog niza. Tada vrijedi:
a, =2'0'0 =20=a, +9d => 9d = 18 => d=2.
Traieni niz je: 2, 4, 6, 8, 10, ] 2, 14, 16, 18, 20.
5.125.
a -a
Gj = 3, as "" 17 . Prirnjenoll1 formute d =-" --..!.. dobijamo
n-]
d 17 ....
3
2 . . "k" 0 5 7 17
=--= ,pajeantmctlc'lnIZ5, ,,"', .
7
5 .126. Neka je d razlika dobijenog aritmetickog niza. Tada vrijedi:
a, = !l,a" = 22 = a, + lId => lId = 22-11=11 =>
Trazeninizje: 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19,20,21,22.
5.127. Nekaje d' razlika dobijenog aritmetickog niza i r broj umetnutih
'I T d "ed' d .. 22 - 4
canova. a avnJ 1: d'=-=--=3.
r+l 6
Trazeninizje: 4,7,10,13,16,19,22.
5.128. S .. n(a, +a,,) n(-3+31) =14n
n 2 2
=>
252
n= -=18'
.. 14 '
d'= d = 31+3 =2.
(n-2)+1 17
Trazen; nizje: -3, -1,1,3,5,7,9,11,13,15, "" 31.
5.129. Neka su duZine stranica a, b, c. Tada je: b = a+3, c = a+6, pa prema
Pitagorinoj teoremi vrijedi:
(a+6)2= ,'+(a+3)' => a' - 6a - 27 = ° => a = 9.
Duzine stranica trougla su: a = 9, b = 12, c = 15. 0 = 36, P = 54.
5.130.
2
5,131.a) Ako je a, b, c aritmeticki niz, tadaje 2b = a+c, pa za posmatranu
kvadratnu jednacinu vrijedi:
ax
2
+2bx+c = 0 ¢:> ax
2
+(a+c)x+c = 0
¢:> ax(x+ I) +e(x+ 1) ° ¢:>
=> x=-l.
242
ax
2
+ax+cx+c = 0
(x+l)(ax+c) = 0
5.132. Ako su a
2
, b
2
i c
i
clanovi aritmetickog niza, tada vrijedi:
e
2
_b'=b'_a
2
=> =>
Dalje je:
I a+c-a-b c-b
a+b a+c (a+b)(a+c) (a+b)(a+c)
c-b I b-a I _ b-a b+c-a-c
= :;'+b' a+c a+e - (c+b)(a+c) (c+b)(a+c)
b+c a+c I I
1 I L
5135 +-- C-+ .... , C--
. . j;;; +,J:;; j;;; + Va} .J an + VaIH!
F, -.[;;; .[;;; - Fa; J;;:: -) a,,+,
+ r:-, c- , + ... + r:- 2 C)2
(F,)' -(.[;;;)' (va,) -(va,) (va,,) + (va,,+1
243
ra: f;; + Fa; - Fa; + ... + -" Fa:::
a
2
-a
3
Gn+O
n
+!
E -r;; + r;: -Fa; + + .Ja: --,r;::: .Ja:- ,fa= -
5_136.
5.137.
5.138.
5.139.
=>
244
-d -d -d -d d
1. 1
JO.: + Fa; + n. + + =
1 ra; -ra; ra::; -,r;;:
J;; -.Ja
2
+ ... + +-Ja:'-Fan-! -ra;=
,fa,-F, ++ ra::; -ra; ,fa, -Fa; + .. +ra::; -ra; =
a
j
-a
2
011_1 -an -d
r::- ,-
_, __ :c __.._.,_.'- = :1.9::. -,j a i 11 - 1
d 3:....:_ q,1 . j:;:: +.J 01
n--1
=:> 2a
j
(m-n)=(n
2
-n-m
2
+m)d => 2a!=-(m+n-l)d.
S m+nr,) , ] tn+fl[
1Ii+J1 +(m+n-l)d -(m+n-I)J+(m+n-l)d]=O.
0m-,-iI = am -+ ndt
am_II = am -nd)
0'"+11 = 0", + nd 1
alltHi = a" + mdJ

=>
=>
x=a",+ndl
y=om-ndJ
a" + md = alii +- nd
=>
x+y X

2 2n
1 .
- m(al + a )
_2 . m m(2a,+(m-l)d)
SII - n-(o\ + a -)-- = ,;(20; + (n ---1)d)
2 ' !>
= x+..l:: d= x-y
a", ----
2 2n·
in 20
1
+ (fn -1)d .
- = ----.-- --, pa JC 2ma, -+ m{ n -l;'J 2na + rI,{ m -- i)d, odakk J' c
n +(n-l)d .' !
m(2a
j
-d)=n(2a
l
-d) , tj.zbog m:;t.n,
d
ill =--. Daljc vrijedi:
2
d
n a +(m-1)d -;;-+(m-·I)d
'"'Ill _ 1 ' L.
- - .....----- = -----
G"
aJ+(n-l)d d
+ (n-l)d
2 ,
d + 2(m -I)d _ 1 -+ ?(m - I) 2m-1
d+2(n-l)d - 1+2(n-l) = 2n-1
5.140. Dokazimo. prvo, daje an+a3n = 2S2n · Zaista, vrijedi:
3
n
+a3n = 3
n
+a2n+1I = an+a2n+nd = 3j+(n-l)d+a2n+nd = al+(2n-l)d+a2n=
= a2n +a211 = 2a2n-
Dalje se dobije:
=>
5.141.
=>
=>
ala + 2d) = s.in2a; Ii
a ,a
--·=lg---
a+2d 2
(a + 2d)' = 4cos' t
,a ,
a=(a+2d)lg-2 j
a + 2d = ±2· 1 +
a =(a + 2d) tg
2
":J I
2
a + 2d = i(l + cosa)}.
sin
2
a,
a=+----
-1 + COSet
=>
2S 2S- 1
2 +a +0. = __ 11 +------1!!..
a
1
n .)11 n 3n
a +a = S2n J
\ 211 n
- S" S,,, I a
l
+a
1
" --+
n 3"
a +-a ==!i£!L
\ 2"
n
=>
=>
=>
=>
=>
,a I
a+2d = :±:2cos--
2
,a
a=(a+2d)lg---
2 ,
a + 2d = ±(I + casal}
,a
a=(a+2d)lg--
2
a + 2d: ±(.l +o05a)1
a ..- ±(l- coso:) J
d = ±cOSCt 1

Postoje dva niza koji zadovoljavaju postavljene uslove ito:
I-cosu, I, l+cosa, 1+2cosa, .... ; -t+cosa, -1, -I-cosu, -1-2cosa, ...
5.142. Da bi dati brojevi bili clanovi aritmetickog niza, mora da vrijedi:
log2 + log(l' +3) = 210g(2' -\), odnosno,
log(2·2' +6) = log(2' + 1)2
2·2' +6 = (2' +1)2
=> 2' = 5
=>
(2,)2_ 4-2' -5 = 0
log 5

log2
245
5.143. Neka su duzine stranica cetverougla a, b c i d napisane u rastucem
nizu. Kako je ovaj niz aritmetlcki, to je a+d = b+c, ako su aid
suprotne stranice, po teoremi 0 tangentnom cetverouglu,
zakljucujemo da se U ovakav cetverougao maze upisati kruznica.
5.3. Geometrijski niz (geometrijska progresija)
5.144.a) 6,12,24, 48, 96, ... b) -2,-2,-2,-2, 2,-2" .. ;
c)
8, -4, 2, -1, 2' -4' ...
5.145.a)
5.146.a)
c)
5.147.a)
4, -4,4, -4, 4, .. . b) 16,4,1,... c) 32,4,2, ...
3, 6, 12,24, .. . b) 4,12,36,108, ...
10, 100, 1000, 10000, ...
L -4, 16, -64,... b) 5, -10, 20, 0040, ...
J 2 8 32
cJ -2,8,-16,32, ...
5.148.3)
J J J
1'3'9 "27 , ...
b) 2'3'9'27'"
2 1
c)
S,-S' 10
5.149.3)
a7 64

G
6
32
c) q= 10
5.150.a)
a
l2
1 4 I
q=-=--:-=-
a" 5 5 4
2
b) q=-
5
3 a
4
16
5.15!.a) q=3,a,=aq' => a=--=-
q' 27
5.152.a) Neposredno nalazimo a, = J,
7 7
5
c)
1
b) a=- c)
2
I
q= 12
7
a=-
81
. 5 5
, a, = 7' = 49 . Kako je
q='-"-. to ie: q= 49 =2- b) Q,
at j 7
c)
7
5.153. Nekaje a" 2"-',odakleje 128=2"-',
tj, 27 = , pa .Ie n=8. Daleje, broj --128 jc osmi clan geometrijskog niza.
1 5 ('j' 5
q=±;;,aJ=lO, GS=-g ,,11 a]=-10, G5=--'--)'
_ 8
5.154.
5.155. Uputa:
a, ,
-- =q :::::> q' 64
q=2 iii q =-2.
a
2
5.156.
II-I
=>
25
1
60
=>

a" =QI-q
2048
246
=> +H'
=> n=12.
5.157 => => G)' =Gf => n=10.
5.J58.a) a,=a,.q"'=3.2
6
=192. b) a,=a"q'= 10.(_3)6=7290.
5.159.a) alO= a,·q9= I·G)' ;4' b) 6:61'
, => a,= 131072 2 .
5.160.a) a,=a"q => a,·4" =131072 4'
4 11 >
b) a, = a"q ,a" = a"q =
=>
4 II
-1= a,·q ,1= a,'q
q' =-1 =>
5.161. => :,:11 =>
5.162, SIJ
0,(1

s"
II-I
Gj -G1q
q
422
I-q
=> 422 - 422q = 162 32q
=> 390q = 260 =>
2


=>
=> n = 5.
.. . , 2 k n-k n
5.163. Posmatrajmo geometfljskl nlZ: a, aq, aq, ... , a9 ',:": aq ,"', aq .
Clanovi aqk i aqn-k su jednako udaljeni od kraJnJlh clanova (prvog
i posljednjeg) j vrijedi aqk,aqn-k = a
2
qhl.k = a
2
qH = a·aqB.
,,(,,-I)
2 n ,,1-<2+)-', +(11-1) a" q-'-
5.164. a·aq·aq· .... aq = a .q
5.165. U trazenom nizuje a,= a = 1 i a,= aq' =64. Otudaje:
g' = 64 => g' 2' => q = 2. Tra'i.eni nizje: 1,2,4,8'4
16
,32,64.
5.166. Utrazenomnizujea,=a=3 i a,= aq4 =243 .OtudaJe 3q =243
=> q' =81 => q' =3' => q=3. Trazeni nizje: 3,9, 27, 81,243 .
2 l' 4, 5)2_ 26(1+ +q2)'=
5.167. ('4+ a,+ a,) = (a,q'+ a,q Ta,q q 7 8
= a,'q6(1+ q+ q')(1+ q+ q2) = (a,+ a,q+ a,q2)( a,q'+ a,q + a,q) =
= (a4 + as + a(,)2 = (a!+a2+a3)(a1+a8+
a
9) .
=> => k.Jf, =>
=qI
5.168.

5.169.
247
5170 a 'a = aqm-l.aqn-I=a
2
m+n-2_ 2 k+s-2_ k-l 5,1
. . m n q - a q - aq ·aq = avas .
5171a) a S -I 1
215
-
1
, , , c 15 a, , -- 32767 ,
q-I 2-1
b)
_2
15
_1 2
1s
+J
q
_1
-2-1 3
5, 172.a)
5,173,3)
( 161"
1-, 27
i 2) 1--
5,174,a) =_L
1- ,1"(; 2-16
-19
4(2 - 16)
2 2
b) S,- 91(5 + flO)
125
5.175. S/1

q - J
5,176,a) S
II 1 q --1
=>
635 =':1.(2
7
--I)

3
g
-1
--
I 3-1
1048575
1048576
19(2 + 16)
8
741
b)
8
=> (3' -1)0, = 2,6560
=> 2,6560 2,6560
ell ____ =7
3" -I 6560 -- ,
b)
5,177. S
"
a,(q"

5,178,
il2 + a
4
= 30 i
a
2
• 04 = 144 J
=>
aq(l+Q')=301
aq' = 12)
248
3069 = 0, (2
10

2 1 => 3069 = 1023a
l
=> al=3 .
aq+ac/ =30} aq(l + q') = 301

=>
at]· aqJ = 144)
(aq2)' =144 J
aq(l+q') _l,tl!
6(1 + q':= 15
q
}
=> aq2 12 =>
aq' = 12
aq' = 12
=>
l'
q= 2, q =""'i}
=>
a(/ = 12
a (q'O -1) 3(2'0 1)
.::.c2....----'-_ = __ .._ = 3069, odnosno,
q-,1 '


( (qllli ( I 'I
48'l' 1 I 481 I )
, 2) ) = ----"- 1024_ = 961 023 = :J.Q69
l-.I. .I. 1024 32
2 2
q" -I
5,179,a) S" =a'0
5,180,a) n=5
3" -1
=> 3280=--
3-1
=> 3280·2 = 3" -1
=> n = 8. b) n= 10
b) n 7
5,181.a)
s" =a\
,
q" -11
q-l! =>
,,_I I
a" = Q].q J
4" -I}
5461=(1·--
\ 4-1 =>
4096=a\.4,,-1

4096 = a
l
.4" I j
=>
b)
16383 4,4096 - Q, 1
4096 = (I] ·4"": J
, q"-J
S,,=a
l
·--
q-I
=>
=>

390624 = 5, a, ' (-5)"" + "'}
78125=a, ,(-5),,-'
Q,=--I 1
=>
78125 = J
),182,a) a,=I, n=11
5.183.a) a
n
= aqll-!
q" -1 3
5
-1 243 -·1
SIt =--=--= 121.
q-l 3-1 2
5,184,a) n=6 S =63
, " 8
=>
=>

65104=a ' (-5)" -I
! -5
78125=a, ,(-5)'"
390624 = 5 ' 78125 + {I, 1
78125 = a, ,(-5)"-' J
a,
n =8 J
b) a, 12, n = 10
=> 81 = 3
n
-
1
=> n "--": 5 .
b) n 8, S" = 765
b) n = lOS = _ I 023
'" 16
5,185,a) a,,=aq"" 512=q'0-' => 512='1" =>
S" 1023
q"=2" '1=2,
b) q = 3, S" -4368
- 186) = 0 S _ 255
). .a q ..-.., "-'32
b) q =.1. s -
3' /I 3
249
an = aqJH 1
5.187.a) S
n q-l J
=> =>

15q 30
b) n=4, q=3.
1
5.188.a) q=-.
3
5.189.a)
1 255
an = 64' Sll =6"4
5.190.a)
32 6305
a S = .. --
11 729' II 29'16
5.191.a) n-lleparan, an = 8
5.192.a) n = 6,
5.193.a) a = !,
5 194 ) a = 5 S = 3906
..3 , " 625
5.195.a)
=>
G_ =:61
I ?
a
2
+a
3
=30)
1
G,q(1 + q) 30 I
G
I
(I+q) 6 J
=>
=>

=>
b)
J
q="4'
b) all = 100,
b)
81
al1 =16 ,
b) n 7,
b) n
b) a =20,
b) a = 16,
a
J
+ Glq:;;;: 6 !
=30(
=>
a,O"'QJ=6}
=>

Trazeni nizje 1, 5, 25,125, ...
b) a=I, q = 6. Trazen; nizje I, 6, 36,216, ...
5.196.a)
G2 +aJ
0; . a
4
= 5 J
=>
G1q+a1;2 =6}
a
i
• aJq ::::: 5 )
250
=>
=> 5q2
G]
2
q3 =5 J
=>
=>
Dobiii smo dva ni7..a: 25, 5, 1, ... i 1, 5, 25, .. .
b) a1 =81, aj =*' q=9. Nizovi su: 81, 9,1, ... i
n = 5.

, 1000'
S
/l 144
an = 320
5
3
11
=4"
s = 315
, 8'
S = 85
'- n 8'
a,(1+q)=61
a,q(l+'1)=30J
1
9,1,9,81, ...
1 1
5.197.0) a, =-10, q=-IO; a, q='i2'
b)
Nizovi SUi -10, I, - ' ...
1 1
-12,-1,--,--, .0.
12 144
a, + a, 18 }
a
4
- a. 300
=>
G1 +a)q=18 1
a1q3 - G
1
q2 0::;: 300 J
=> a,(1+'1)=18 }
G,(q3_
q
2)=300
a,(1+'1)=
18
1 a,(1+Q)=18}
=> -Q-'1+- qq 2 = 3
1
°8° f => =>
J 3q3 -3q' -50q-50=O
=>
Trazeni nizje: 3,15,75,375, ...
=> a+aq+al =-141 =>
a·aq2 = 16J
a+4+4q=14( => G+4Q=10}
aq=4 J aq=4
=>
a+aq+(aq)'q=141
aq = ±4 I
=>
a=IO-4Ql
( => 1 Dobili smo dva niza koj!
Q=8, .
ispunjavaju postavljene uvjete ito: 2, 4, ... i 8, 4, 2, ...
1 '1' I 1 2
b) Rezultat: 2, I, 2' .. · II 2' , , ...
, 21} a+aq+ aq- =4 =>
a-aq=-3
=> an +'1+q2) = 2}]
a(l-g) 3
a(l-q)=3 .
4(1 + q + q') 7(I_q),i
a(l-q), .. 3 J
=>
1 )
q=-,a=4
4
.. 3'
q =-J,a =4
=> 4q' +l1
Q
-3=O} =>
a(l-q)=3
Postoje dva niza zadovoljavaju uyjete ito:
4, <, ... i %, -
121 77 49
b) Rewltat: 25,5, 1,... I 3" -3 ':;
5.200.a) =>

a' (1 + q2) = 90
251
=>
90(l+q+q')' __ 392)
1 + q'
2 90
a
1 + q'
=>
10(I+q+q')' =169(I+
Q2
)}'
, 90
a = 1 + q2
109' + 20q' -139q' + 20q -159 O}-
=> ,90 =>
q =3 }'
2 90
=>
a- = J + q2
a =--
1 +q'
Traieni nizje: 3,9,27, .. .
b) Traieni nizje: 9,3, 1, .. .
5.201. al+a!q+alq2+alq3+ ... +atqJl·! = (aj+alq2+ ... )+( alQ+alq3+ ... ) = Snep + Spar.
Dalje je: Spar = Rlq + a1q3 + '" = q(aj+alq2+ ... ) = q,Sllep'
5.202. a,+a,q+a,q'-la,q'+a,q4+a ,q'=1820 ¢? a,(I+q+q'+'1"+'14+
'1
5) = 1820
¢? a,(1+3+9+27+81+243)=1820 ¢? a,=5.
Trazeni nizje: 5,15,45,135,405,."
5.203. Neka je £II, 32, a3, ... , an, ... geometrijski niz (progresija), Nekaje ak
ma koji clan ovog niza razlicit od prvog ciana (k> 1). Tada vrijedi:
ak·j"ak-'1= (llqk.2· ajqk = aj2q2b2 = (ajqk"i:': = (aky2,
sto znaci da je ::ik geomctrijska sredina clanova ak_! I ak+\'
5.204. Nckaje ai, a2, a:;, .. " all, .. geometrijska progresija. Nekaje all ma
koji clan Dve progrcsije razlicit od prvog clana (n> 1) i neka je n
prirodan broj. Clanovi progresije koji su od clana all udaljeni za k st!
3,,_k i all"He. Zato vrijedi:
n-k-l ni-k·! 2 in"; ( no!)' _ )'
an·k,aJl+k= a!q ·alq = al q' - = a!q = la
n
_. ,
sto znaci da je all geometrijska sredina clanova i an-+k.
Traicni nizje 7, -14, 28, -56.
a,(1+lj')=-49}
a,'1(I+'1)=14 ¢?
a
1
(I+q3) = -491
a,L](l+q) 14 f
a
1
'1(I+'1)=14 J
2q 2 + 5'1 + 2 = o}
a,q(l+q)=14 _
=> q = -2, a!=7.
5.206. Kako su a, b, c, d cranovi geometrijskog niza, to vrijedi: b= aq,
c = aq2 i d = aq3, pa mozemo pisati slijede6e:
(
2 b2 - 7) (b'-' j d' ., ---, ? 4, 2 2 ., 4 - 2 6
a + -cc- -+c-+)= a'+a-'f+a'q) (a q +a"'1 +a q)=
= a
4
q'( 1 (l+q2+q") = a'q'( 1 +'1'+'1')' = (a''1+a
2
,/+a
2
q
5)'
= (ab+bc+cd) .
5.207. Kako su a, b, c, d clanovi geometrijskog niza, to vrijedi: b
2
= ac,
c
2
= bd i be = ad, pa mozemo pisati slijedece:
(a_c)' + (b_C)2 + (b_d)2 = a'-2ac+c'+b
2
-2bc+c'+b'-2bd+d
2
=
= a'-2b
2
+c'+b'-2ad+c'+b
2
_2c'+d' = a
2
-2ad+d' = (a-d)'.
252
5.208. Kako su a, b, c clanovi geometrijskog to vrijedi: b = aq i
c=aq2, pa mol-emu pisati slijedece:
(a+b+c) (a-b+c) = (a+a'1+aq') (a-aq+a'1')= a
2
(I+q+q2)(l_q+q')=
= a
2
(1+q2+q4) = (a
2
+ a
2
q2+ a
2
q
4) = a
2
+b
2
+c
2
.
5.209. b = aq"-' => '1"-'! => q
ail-V;; _ bll-!jb
n:j7;_I1Vb
J
-
,- "X ,Y
=> a - Ix}' q = -; a -
111 -";J" " y n --
5.211. (a,+a,'1 S" a,+a,q+a,q') S,,) a,(l+q) = 4, a,q2= 9
=>
(I, +3q = 10 f
3q'-IOq+3=OJ
=> al= I, '1=3.
Ss= !+3+9+27+81=121.

=>
Postoje dva niza koji ispunjavajll date lIvjete i to: 1,3,9,27, ... ; 9, 3, 1, ...
5.213. Neka su trazeni brojevi: a, aq i aq2. Tada vrijedi:
=>
Q + aq + aq2 :: 211 (} + aq + aq2 == 211
1 1. 1 _ 7 => ac/ + aq + a 7 r =>
+----1---
1
--,
a aq aq- 12J 12J
a+aq+aq2 =211 _.
c ( -->
aq =0 J
=>
aq=o J aq=6 J
Postoje dva niza koji ispunjavaju date uv.lcte ito:
3,6, 12,24, ... ; 12,6,3, ...
3--x 7+x
a+aq+aq' =211
:2 J
I
5.214. => (3-x)'
x+2 3--x
=> => X=---- .
3
253
T
" . .. 5 [0 20
razemmzJe: - ,-,-.
3 3 3
5.215. Da bi navedeni izrazi bili clanovi geomertijskog niza, mora biti:
(2x+3), = (3-2x)(3+x) => 4x
2
+ 12x + 9 = 9 + 3x - 6x - 2X2
=> 6x
2
+ 15x=Q => x=O,
2
1
TraZeni nizje: 3,3,3, odnosno, 8, -2, 2"'
a3+a3q3+a3q6=584} => a3+64+64q3=584l
5.216. J
a·aq· aq2 =64 a
3
q' =64
5.217.
=> a
3
+64
q
3 =520} => a
3
+
64q
3 =5201
a
3
q 3 0 _64 (520--64q3)q3 =64 r
=> =>
Trazeni brojevi su: 2, 4, 8, odnosno, 8, 4, 2.
aq+26=31 }
a+ (aq)q = 26
a+aq+a(/ =311 =>
a+aq2 =26j
(26 - 5q)q = 51
=> f
a+ 5q =26 J
=> 5q' - 26q + 5 = o}
a+5q=26
Trazeni brojevi su: 1, 5, 25, odnosno, 25, 5, 1.
a=8}
q = 2, a = 2
=>
aq =51
a+ 5q = 26 J
q = 5, a = 1 '}
=> 1 .
q=S,a=25
a2, +a6 =
34
1
5.2IS.a) a, +a, = 68.
f
Sri =63
G,q(l +q4
l
=34!
=> a,q2(l+q4)=68
S" =63
a,q(l+q')=34
=> q=2 =>
254
q!1 -1
a,----=63
q -1
b)
01 + 02 + 03 = 26 }
a
i
2 + a
2
2
+ o} 2 = 364
a
l
=1 1
a, =] I
=>
q=2 ' => q=2
2" =64!
n=6
=>
a2(1_ q2")
I-q
5.220. a' (1- q''') .
l-q
'3 '
a
1
+ a
2
+ a
3
+ 04 :::: 30 I
5.221. 2 2. 2 2 f
01 +02 Ta) +a
4
=340j
=>
a,(1+q+q-+q )=30 l
a,2(l+q2 +q' +q6)=340J
a,(l+q+q2+
q
3)=30)
=> Q.:+-q+q2 +q2)2 900 =>
1 + q2 + q4 + q' 340
a,(1+q+q' +q3)=30
1
14q' _17
q
5 _3q4 _ 34q3 .. 3q' -17q + J
a,(l + q + q2 + q3) = 30 }
3 2 3 17 14
14q -17q -3q-34-----, +,=0
q q- q- j

a,(l+q+q2+q')=30 1
14Clq3 + J.. lJ-17[q2 + J._] -3(q +.1.1_ 34 = 0 f
q3 q2 q) J
=>
G,(I+q+q'+q3)=30
=> 14l(q+H
'3 11 2' 11
a,(\+q+q-+q)=30, q+-=I f a,(l+q+q +q-)=30, q+-·=I
=> 14(1
3
... 31)-17(1
2
=> 141
3
-42t-17t
2
+34-31-3:=OJ
2' 1
a,(l+q+q +q )=.30,q+-=t
=> q =>
a,(l+q+q2 +q')=30, q
=>
5.222.
14t
3
-171
2
-451=0
5 9

2 7
a] =2, a
l
=16\
1 f - Trazeni nizje: 2, 4, 6, S, odnosno, 16, S, 4, 2.
q=2, q=2 J
a+aq+aq2 f
log a+ log aq + iogaq- ::::0 3 J
2 6" 1
a+aq+aq = ,t.
=>
logaq=IJ
a+ 10q = 52}
aq 10


=>

a(1+q+q')=62 f
310ga + logq = 3)
a+IO+ 109 = 621
aq = 10 J
a+ 10q =521
(52-10q)q =10 J
255
5.223.
=>
a=52-lOq l
Sq2 -26q+S=OJ
a=2, q=5}
I .
a = 50, q =-
5
Postoje dva niza koji zadovoljavaju date uvjete ito:
2,10,50,100, ... ; 50,10,2, ...
Prema datim uvjetima vrijedi:
I
log" x _ log" x log" x
=> og"x+------+ j
log" ax log" ax
2
log" ax
1
=> 1+ +----.
l+log"x 1+21og"x 1+3Iog"x
Ako uvedemo smjenu log" x = t , nakon srcdivanja, dobije se:
5.224.
5.225.
256
t(3t
2
+6t+2)=O =>
-3±13
t! = 0, (2.3 = --3"- .
Kako t = 0 ne zadovoljava prirodu zadatka, to postoje dva rjcsenja ito:
-3·13
-3-13 3
log" x = ---, x: = c
3 -3-'/3
3+13 =13+1, log ,x=5-J3,
Ox
1 + .
3
9 + 5J3 A I d b" d .,.
log ,x = ---, - na ogno se 0 IJC ruga qesenJe.
3 '.
Za 5 sati desi se 10 razmnoZavanja, pa ukupno nastane 2!0 = 1024
bakterija. Za jedan dan (24 sata) desi se 48 razmnozavanja, odnosno
nastane 2.
18
= 1048576·1048576·256 =16777216 . 16777216",
2814749767· loj bakterija.
= a(l-q")[a(l-q3,,)
SiS,,,, S2,,)
l-q I-q
a(1 ... q2"J]=
l-q
'(1 ") [I 3" 1+ ,,,] 2(1 ") '''+ ,,,
a -q . -q - . q = a -q .=':L._q_=
I· .... q l-q 1-q I-q
? __ q311+q2f!+q411_
q
3J1
a-· - .
(1-'1)'
n '" 211 , .4/J) '(-I II 211, 311)+(1 2 11 !- 211)
a2 ........:,:.q -- -'I -.q Tq - q .. q
(1_'1)'
0
2
(1_4''')' _2(l_q2")(I_q")+(I_q,,)2
O-q)'
,',
.!
5.226. Kako je Sn = ajqn-l , to vdjedi:
S S
n-I 11-3
11- 11-2 Qlq -arq
Dakle, ovaj izraz je funkcija od q.
5.227.a) Pomnozimo sumuS
n
sa q i formirajrno razliku na slijedeci nacin:
S" = 1 + 3q + 5q2 + ... + (2n + l)q"
S,,'q ='1+3'1' +5q' + ... +(2n-l)q" +(211+1)'1'0+1
=> SfJ-Sn . q "" 1 +2q +2q2 + ... +2q" -(2n+ l)q,,+l
=> S,,(1-q)=1+2(q+q' + ... +q")-(2n+l)q"".
Akoje q '7' 1, tadaje
b)
1 "
1+ 2'1 -='l.... - (211 + l)q"+1
S = __ ....... !_-2,q ___ _
n l-q
+2q(l-q")-(l-q)(211+ l)q,,+1
(1- (1)'
1- q + 2q - 2q'''' - (211 + 1)'1,0+1 + (211 + l)q'H2
(I-q)'
i + q - (211 + 3)q" .... 1 + (211 + l)q'o+'
(I ... q)'
Ako je tadaje S" = 1 + 3 + ... + (2n + 1) = (n + 1)2 , kao zbir prvih 11+1
Clanova aritmetickog niza, ciji je prvi clan jednak 1 razlika 2.
I 11 X"+1 ,,",] (11 + I)(n + 2)
S" =-- (n+l)x ,x'7'l;S,,' ,x=l.
I-x I-x 2
8 ) S _ 2S = 3 + 211 - 3
5.22.a n n 211
b) S -..1. s =1+( ....1.+
n 2 n 22
211 -n-3
=> Sn;::::: 2+ 2fi
5.229.a) Imamo daje 2 = 3·1,5 = 6·1, 11= 12·1, ... , 3·2"'" -1 = 3·2"'" -1.
Sabiranjem svih ovihjednakosti dobijamo
2+5+11+ ... +(3·2,,-1 -1) =3(1 +2 + 2' + ... + 2,,-1) -11 =
2!i -1
=3·---n=3(2" -I)-n.
2-1
b) ..1.[n(n+l)+8(2" -1)].
4
257
5.230. Kolicnik trazenog geometrijskog redaje
q 4
4
°;6 '!j2048 ';{i' 2,
paje trazeni niz: 2,4,8,16,32,64,128,516,1024,2048,4096.
5.231. Rezultat: 1,3,9,27.
5.232. Rezultat: 64, 16,4, 1, .
5.233. Nekaje broj interpoliranih Clanoya r. Tada yrijedi:
.. , I} 3 .. , 3t
.q-
q-! q-I
96 = 3qr+' 96 = 3qr+l )

=>
32 = qr+1 32 = qr+1
Trazeni nizje: 3,6,12.24,48,96.
5.234. Ako je kolicnik trazene progresije q', tada vrijedi q'= vq- = Vi. , pa je
trazen i n iz:
1, '5.,;(4,2,2'5.,2;(4,4,4'5.,4'14, g, 8'5.,8;(4,16.
5.235. Ako je kolicnik trazene progresije q', tada yrijedi q'= vq = V5, paje
trazeni niz:
1. V5, V25, Vi25, 5, 5 V5, 5 V25, 5 Vi25 ,25,25 V5 ,25 V25, 25 ;[1'25 . 125.
. ( I,' ( I \' (. I)' ( 1 "
5.236. + X2+2) + +"'+1 x"+---;:; I =
\ ,x x \ xj
258
'2
1
'2
1
'21 2n 1
= +-"T+X + + +x + +6+"'+X
x x X
246 2" (I I I 1)
= 2n+(x +x +x ... +x )+l--i+-4 +-+ ... +- =
x X x
6
X2n
')
= 2n + x- +
1
1-(
. X)
1
I--
x'
? 1 1 2 3 J? 1 - an 2 1 - b
n
= a"' +a" + ... +0"+ -b +h" + ... +b
ll
+) =a- ·--+h ._-
I-a I·b
S" =-- a ---·-+b-·-- .
I r 2 I-a" , I-b")
a-b I-a J-b
5.238.
5.239.
(
1)"
_ 1 I. lin _ 1- 2'
- ... +---·-------
2' 2' 2' r 1 r
1-·
2
.1- ;" n _ ( I) n _ 2 n _
- T-y,-·2 l-y, -y;--2-y,--y;--2- 2,,-1 2/1'
2
Dr" d' (1 n I 4 I n
a.le vf1Je I; S" -= 2 2- 2"-1 -y;-) = - 2"-2 -?
1+11+111+1111+11111+ ... + 111 ...

"jed",,,,,,
I + (10+ 1) + (100+ 11) + (1000+ 1 I I) + ... + (100 ... 0 + IlL 1 )
'...........y---' ._...,.........-J
,,-I "uk, "_ij"dilllC<!
+ 10+ 100+ + 11 + 1111 + .. + UU)=
,,-I ""I" "-lied",,,,,,
10" -I 10"-' -I 10"" --I 10-1
--+---+ + ... +-- =
10··1 10-1 10-1 10-1
.I. (1 0" + 10"" + W,·, + ... + 10)_.I.11 + 1 +1 1' ... + 11=
9
II S(l/lIfa/w )
1 10"-1 n 1O"-l n
=
9 9 9 81 9
5.4. Aritmcticki i geometrijski niz-kombinoyani zadaci
5.240. Neka su traz,cni brojevi: 3, aq, aq2. Tada vrijedi:
a + aq2 2(aq + S) f a- 2aq +aq2 = 16l
=> j
, I
a(I-2q+q")= 16 l
a(4-q)=4 J
=>
a(l '1'l = I.() 1
a(4-q) 4 r
a(4-q)=4 J
q 3, (q -5)1
(4 '\
a = 4, l a = ()) J
1-2'1+q2 =4(4' Q)} =>
a(4-q)=4
'12 +2q-15=01
a(4-'1)=4 J
Trazeni niz brojevaje: 4,12,36.
259
5.241. Neka su trazeni brojcvi a, aq i aq2. Tada vrijedi:
a+aq+aq2 =21}
a+ aq2 -3"'" 2aq
a(l+q+q2)
a(l-2q+q2)=3
'1;2 = 7)
a(l--2q+q2)=3
=> =>
2'1' -5'1+2=01
a (1-2'1+'1')=3 J
I
J
'
q =2, q=2
a=3, a=12
Traicni brojevi su: 3,6, 12 ,
5.242. Ncka su trazeni brojevi a, a+d
a+a+d+a+2d=181
(a+d)' =(a+l)(a+2d+2»)
odnosno, 12, 3, 6.
i a+2d, Tada vrijedi:
=>
a+d=6
a
2
+ lad + d
l
= a
2
+ lad -+- Ja + 2d + 2 J
=>
Ttazeni blOJcvi suo 2,6,10
0
olinosno, it. 6, L
a=2,0=111.
d=4, d=-SJ
5.243. 2b
2
-ab
J
0' => c
2
=2b
2
-ab=b(2b-a).
Kako je c geomctrijska sredina od b i 2c-a. to je niz b, c, 2b-a
geometrijski.
).2<.14. Prcma datim mjetima 1ra11 se niz: a, aq, aq2, aq(2q-l). DaIjeje:
2 1
1 } a(I+2q -'1)
__> a(l+2q2-q)=21
, => aq(l +'1) 18 r
aq+a'1- =18 a'1(l+'1)=18 ,
aq(I+'1)=18 ,
=> 6(1+2Q'-Q)=7Q (I+ Q)}
aq(l + q) = 18
=> '1=2,
a= '1(1+'1)
=>
" . b .. 3 6 I? 18 1 75 45 27 9
J razcm rOleVl su: , , oc nUSHO. -, _, _. _.
, '444'4
5'1 '-13Q +6=O}
aq(l+'1)=IS
q=2, a=3 1
3 75 ! .
'1=5' a=4'J
;.245. Rezultat: 32, 16, 8,0; 2,6, 18,30.
;.246. Neka su dati brojevi a, a+d, a+2d. Tada vrijcdi:
=>
=>
=>
=>
,60
a+a+d+a+2d = 300 a+d 100.
Gcomctrijski niz je: a+ I 0, a+d, a+2d+310, pa vrijedi:
a+d a+2d+310
=>
(a+d)' (a+10)(a+2d+310)
a+l0 a+d
a'2ad+d' a'+2ad+ 31 Oaf 10a+20d+31 00
d
2
=320a+20d+3100 d'=320(lOO-d)+20d+3100
=> d'+300d-35100=O
d= 90, a =10. Trazeni, pozitivni brojevi su: 10, 100, 190.
5.247. Neka su dati brojevi a, a+d, a+2d. Tada vrUedi:
a+a+d+a+2d 21 => a+d = 7.
Geometrijskj nizje: a+1, a+d+], a+2d+19, pa vrijedi:
a+d+l a+2d+19 =>
a+1 a+d+l
a
2
-32a+31=0 => a= 1 ,d=6
Trazeni brojevi su, 1,7,13, odnosno, 31, 7, -17.
5.248. Neka su dati brojevi a, aq, aq2 Tada vrijedi:
a+aq+aq' 26 => a( l+q+ q') = 26
Aritmeticki nizje: a+ 1, aq+6, aq2+3, pa mozemo pisati:
(a+1)+ (aq2+3) = 2(aq+6) a - 2aq + aq2 = 8
=> a(1-2q+ q') = 8.
lz (*) j (**), dijeljenjem, dobije se:
a(l+q+q') 26
a(I--iq:, q2) = 8
=>
=>
l+q+q'
1-2'1+q2
1
q =3, '1 -.
3
Kako je a(l +q+ q') 26, to se dobije a = 2 i a = 18.
Trazeni brojevi su: 2, 6, 1 S, odnosno, 18, 6, 2.
5.249. Neka su trazeni brojevi a, b, c. Tada vrijedl:
a, b, c cine geometrijski niz;
a, b, c-4 '- cine aritrncticki niz;
a, b-l, c-S - cine geometrijski niz.
13
4
(*)
(**)
Koristcci osobine geometrijskog i aritrnetickog niza, dobije se:
)
(b- 1)2 =a(c -5)
b' ac }
2b=a+c-4
b
1
lb + 1 = ac - Sa
=>
9b' -,34b+21
8b+ 21

5
2b-J

5
=>

b' = ac 1
8b+ 21
c=---,,/
S ,
a = 2b
s
-1 j
b=3 b=2 'r " 9
49
c:::::9, ,
9 ,
1 I
(I::::.:j a=-
, 9
Postoje dva niza brojeva koji zadovoljavaju postavljene usiove ito:
1 7 59
1,3,9; 9'9'9
a l + a1q + Gill =:: J 14}
5.250. Uputa: a, +3d a,q
at + 24d ::::.: a1q2
a
l
+ Qlq + Gj q2 = 114 1
G, +3d=aj q I
QICJ+21d= ajq2
j
261
a
J
+ a1q + G
j
q2 = 114
=> q' -8q + 7 = 0
d G,q('1-I)
21
=>
a, =2, q=7, d=4}
a, =38, q=l,d=O '
Rezultat: 2, 14,98 iii 38,38,38,
4 16 64
5251, 4,8,16; 25' - 25' 25' 5.252, 3,6,12; 27,18,12,
5253, Razlika aritmetickog niza je d= 1 0, kolicnik geometrijskog niza je
q = ±J3, a, = q' = 9.
5.254. Prema datim uslovima vrijedi:
a=a, +4d} b-C="20d}
b=a, => c-a=32d
c=a
l
+30d) a-b=-12d
=>
ac = b'}
b 12'
-=q
a
G'.+ 4d '" a,q' )
DaUe vrijedi: a
j
+ 16d = a1ql6
a
1
+ 36d = G1qJ6
=>
12d = a,q' (ql2 -I) 1
20d = G,q" ('1
20
-1)1
=> 12d = a,q'i'I
12
-,I) => 3 ql2_1 => 3'1"-8'1"+5=0
20d a,q" (q211 -I) '5 = q12 (q2O -I)
=> (q·-l)(q+ 1) [3qi2(q4 +c/ +q2 +q+ l)(q' -q' +q' -'1+ 1)-5(q' +q+ I)(q' -q+ I)(q' + I)}O
Sada mozemo pisati:
=> q=±L
b
32d
b
32d
b
8d
a8d - a'i;d --
= (,17 I'd ='196d = (±I)96d =1,
\Q)
5.255. a, b, C - aritmeticki niz => a-b = b-c, (a+c = 2b).
2
x, y, Z - geometrijski niz => y = XZ.
x
h
-
c
. yc-a . za-h xa-h . za-b . ye-a :::::: (xz )C!'-IJ . y,'-a (y2 )U"'/> . yC-O =
= y2a--2b'h'-(1 = yu+c-2b = y2h--2b ::::: yO = I.
5.256. Kako su 3, b i c clanovi geometrijskog niza, to .Ie b
2
=ac , pa daije
vrljedi:
1 1 1 1 I ", 21 I 2
"'" ogN a + ogxc = ogNac "'" IOgNO- "'" ogN) =-- ,
log" N iog
c
N 'iog
h
N
, " d ' , 1
sto znaCl a su lzrazl
log" N 10g
b
N
262
clanovi aritmetickog niza.
log, N
5.5. Granicna vrijednost niza
5257.a) la 1- 1 <00001 2">10000>8192=2" => n> 13,
! " - 2" "
Pocev od 14, clana svi clanovi datog niza su manji od O,OOOL
b) la,,1 =111- n+1 I = I_I -I = _1_ < 0,0001 => n+2 > 10000 => n> 9998,
n+2 ,n+2 n+2
Pocev od 9999, clana svi clanovi datog niza su manji od 0,0001,
c) Pocev od 10001, clana svi clanov; datog niza su manji od a,DOO1.
5.258, la" => .!.<2. => n>IO,
n n n n 10
Vidimo da se u intervalu (l-r., 1+r.), odnosno u r.-okolini broja (tacke) 1
nalaze sVl clanovi niza osim prvih 10 clanova.
, I I 111 I
5.259,a) la,,-21=12+--2 = -
n I nl n
=>
1 1
-<--
n 100
U E-okolini broja 2 nalaze se svi clanovi niza pocev od aWl.
b) la" -01= = - =_'_<8
I
( I)" I I I I '
n+l n+l 11+1
1 1
=> --<-
n+1 100
U E-okolini broja 0 nalaze sc svi clanovi niza pacey od awo.
5.260,a) =>
, 11 I In n n 100
U E:-okolini broja 2 nalaze se svi clanovi ni7.lt pocev ad alOl.
b) la =>
" . r n+5 - 11+5 11+5 11+5 100
U E.-okolini broja 3 nalaze se svi clanovi ni7.lt pacev od
5.261.a) la" -51 < E => <
Izvan s-okoline broja 5 nalazi se 2000 clanova niza.
b) la __
" I 211+ I 2n+ 1 211+1 1000
Izvan E-okoline braia 0 na!azi se 500 clanova niza.
I 1
11 >]00,
=> n>99.
=> n> 100,
=> n> 1395,
=> n >2000,
=> n> 500,
1
2n
-
1
I I ' A', 12n-l,.2nl I
5.262,a) ,-n---
2
no --,-, - <]0
=>n>10.
n 10
b) 2n-I-
2n
l<...1.,. '"
I n 100 n 100
1
2n
-1 I I I 1
c) -,-,--2 <jooo -;;<1000
i I
- < - => n> 100.
n 100
=> n >1000.
263
1
4n I 14n-4n-41 4 . 4
.263. .. ,akoJe
n+l, n+1 n+l E
gdje je £>0 rna koji pozitivan braj, navedena nejednakostje tacna, paje 4
granicna vrijednost niza i vrijedi
" ,,4n 4
Bm a, :;;;; 1m -- .
II--++OCO I JI-+-W. n + 1
.264.a) ,akoje
gdjeje £>0 ma koji pozitivan broj, navedena nejednakostje tacna, paje I
n+3
granicna vrijednost niza i vrijedi lim ._-:= 1.
1
3n
-
2
31 13n-2-3n'l 1-31 3 . 3
b) ,akoJcn>N(E)=4s'
gdjeje 3>0 111a koji pozitivan broj, navedena nejednakostje tacna, pa su
granicna vrijednost niza i vrijedi
4 '
c) In.
11 I n In n
"
311-2 3
1111--=-<
411 4
k
. 1
,a oJe
E
gdje je E>O ma koji pozitivan broj, navedena nejcdnakost je tacna, paje 1
. n
2
+n
granicna vrijednost niza i vrijedi IUn --n
2
= L

.265.a) Treba, za svako E > Oodrediti no taka da se svi cianovi niza sa indeksom
.266.a)
vecim on no nalaze u 8. - okolini tacke 2, tj. da su na rastojanju manjem
odE. ad tackc 2: Ian - 21 < 8. . Ta nejednakost, za nas niz, gIasi
1
2n
+
3
I 7 --- -2 < E , odnosno --<E
n+S n+5
r 7 l
Zato uzimamo no = I - -- 5.J'
LE .
7
i ispunjena jeako je 11 > - - 5 .
E
l
-n
7
+2 1':+2 <E
n- + 2 I n- + 21 n- + 2
=> £ n' - n + 2(£ -I) > O. Ako je
1+ /1·;·8£(1-£)
n > N(E) = \i , gdjc ic £>0 ma kako mal en pozitivan braj,
2£ .
navedena nejednakostje tacna, pa .Ie 0 granicna vrijednost niza i vrijedi.
I
' n+2 0
ll11 --= .
11-)+«:' 111 + 2
b) 1
711
' 11+44 <E => => aka
264
.,
'}
5.267.a)
5.268.a)

je n > N(E) = 1 +..j
1
+ 176£ ,gdje je £>0 rna kaka malen pozitivan braj,
2"
navedena nejednakostje tacna, paje 7 granicna vrijednost niza i vdjedi
lim 7n
2

//·-Hoo n
1
1 <s => 9c:n2+3c:-l>O => akoje
3(3n' + J)
'ff-
3
£ .. b' d
n> N(E) = -- ---', gdjc je 6>0 rna kako malen pozltIvan raJ, nave ena
3 E
nejednakost je tacna, pa je % granicna vrijednost niza i vdjedi
5n
2
+ 2 5
lim ---;:':;:-.
, (-1)"
11m
11 ...... +<;0 n + 1
!!-H(]cO 311
2
+1 3
(
1 \"
b)
r!---'>+"'\ 2)
b) lim
1i--++'" I
cos-
n
c)
. 1 +(-1)"
hm ----='0
c)
(
10\
lim J= 5.
H_Hw n I
5.269.a) 2 b)
5
c) o
5.270,a) , za
IT
n>N(E)=,/-.
V
I
' 'I I I I
5.271.a) a
=>

, Il' J
log --:--.J I
c )
,
!og2
" 12//+3 2"+3
5.272. Ocito je an =!! = 1 + > 1 za svako n EN. S druge strane vrijedi
n n
n+l I k' "d 'd b'
all :0::: -- = 1 + -- 2, za rna "oJu vnJc BOst pnfo nag raja n.
n 11
Znaci nizje ograniccn.
n+2
11(/1 +
?) /1
2
+ 2n
. d an+l n + 1 -
PosmatnlJmo 0 nos: --- --- = ..
an .- n+1 (n+1)2 n
2
+211+1
n
Kako je a
n
+
J
< 1 ,to je Q
n
+
1
< an' pa .Ie niz opadajuci.
a"
-c;-,--<I,
+2n+1
Kakoje
1
,I n + I I III 1 ," N() . l' 1
all -1\ = '1-- -I, = - = - < S ,Clmje n> r;, to Je lmall :::;: ,
n Inn n ...... <IJ
265
lim-n-=lim n = lim 1
'Ho'2n+3 H< { 3) ( 3) 2 ""W, 3 2 1+0 2
2 1+- 21+,-- 1+-,
2n 2n 2n
5.274,a)

. 3--211--4n
2
n
2
11 IH_ n,o n 0-0-4 4
b) 11m - lim "':--'0-
5-211+3,,' 5 2 l' (5 2 ") 0-0+3 3
..---+3 1m ------,+.)
n
2
n ,,-+0: n
2
n
33 l' (- 33) ,33
5+, un )+-- 5+ l11n·-
5.275.a) lim = lim __ 11_ ""- ")' X--4<h 11_::::. 5+0 =: 5.
,,- _ 11 , 11 I I' 11 1,- 0
1------- InTI l----- - uu-
n x---wo n x---+co n
5,276,a)
_ 3 I
2, )+ +-::;-
lim Sn .3n+1 = lim-..-..
n--}Ob --1- 2n - 4 /I--'W) '" 2 4 3
5+---'-'
n n
2
b)
5.277.a) Uputa: Podijelimo brojnik i nazivnik sa n
4
:
266
3

2
1
. 1
b) U t I
'd" I' b"k . "k 2 5/1' -I n'
pu a: 0 IJC imo roJnI 1 naZlVnI sa n :
n-taJ n
2
+ 9 !1--'y:X) 9

5.278.a)
3
b) -I
(
""") (2),"2
.;;,,-;-2 ::-:: __ + 1
. 2"+2 +5"+2 . - 5,,-'2 ' '5 +1
5.279.a) Inn --,-, - lim -'-2---- 25 lim 25.
,H,H 2 +5" ,HW ,,12" I ,HW (2Y'
51--+1) -1+1
\5" / 5)
b)
(
3"") ( )""
4"11 ----,,-+1 +'1
",,+1 +4,,-1-1 4,,+1
lim :...---- ,= lim \ = 4 lim 4 = 4.
3" +4" ./3") ,HW (3)"
41-+1 - +1
\ 4" 4
,(5 3 F3)
,-;;-:- 11 _-;; '" + J - n3 ,=-
J
. 5n-3];;+"\In4-3/1 I' ";11 __ --"-'
1m 2 = 11n
!!---""y- 11 + 5n + 1 "--;+-0;
5.280.a)
-if.).
5.281.3) J
b) 2
5.282.a)
5.283.a) 2
5.285.3) 0
b)
50
2
5.284.a) 3
b) -.
3
b)
3"[d'2.)" -7+1,J
. 3· 2
f1i
-
J
_ 7 . 3" + 1 _ . \. 3 3"
b) lIm J --J - hm [ 1
11--4-+"'-< 2"'1' __ 5·3"1 +6 II--H«' (2
1
" 6 ".
.,n 2' 15
.) l3/ +3;;-J
3
2
7
15
267
5.286.a)
b)
5.287.a)
b)
5.288.a)
5.289.a)
5.290.a)
268
n! . 1 I' I 0
lim ;;;;: hm---::::; lru-= ;
n---,>-m (n + l)!--nt 11-',",,0 (n + 1) -1 n_CIJ n

. 3n+(n--I)!.
hm ------ 11m
/HW (n -l)!+ n! 11-'-7'" (n -1)1 (J + n)
3n 3 I
----- + 1 --- + -
lim In 1)_1_ = lim
I
. (3 (\
'01 ---+-1
,HW n)
/'I---}"" I + n J1-+oJ 1 I
-+
11
(I \
1iml-+ll
n-+CIJ n )
Up uta: Podijcliti brojnik i nazivnik sa 2"; Rezultat 1;
Uputa: Pudije!iti brojnik i nazivnik sa 3/1 ; Rczultat 3.
r--
. '1 __ ' (1-' -'"--- 'I ->in] +3n +n
Inul-vn---+3n-nJ--Iulll\Jn +3f1-n). r;-
II-->-+«\ J "_h
X
\ V /1
2
+ 3n + n
3n
3
2
1
2
0+0. =0.
0+1
n' +(VI.-.n')'
= lim \
""oc,
n -n\lI--n" +
lim 0
,,-_. n' + n!Jn' -I +( !JI-n')'
b) 0
5.291.a) 2
b) 0
5.292.a)
5.293.a)
5.294.a)
n(n + I)
I
· 1+2+ ... +n 1.----2---- . n+1 1
1m =
n-+<e 11-)00 n
2
n-'?:c, 2n 2
b)
2
b) 4
3
2" --1 2"
1+/ < "')2, -1211 -- 211 1 --"-;;--
lim T ••• • =lim
n-W· 1 +5+5
2
+ ... +5
fi
,,_.)(1:. 5" -I /1_.,,,, 5" ._} 'Hoc
5-1 5"
nmr:c __ I] limr(3.)" ---,-]
"-,actS" 5" I/--)OC 5 5" 0-0
4·--__ __
iim(l- J..) li111(1 _.1.. 'J' 1 .
11--,", 5/1 11---+00 5"
b) lil11l(j3 +_1 + __ t....+ .. +_FJ
11---+"" J3 3J3 3" -I 114« I 2 II-+<: , 3 ?
/ J --- '.-
3
5.295_a)
3
2
b)
. (I I 1 I)
n·(n+l) =
lim(I-2+2 _2+2 _2+ .. +_1 __ 1_+2 __ 1_1 = lunIJ--
1
-)=
11----=\ 2 2 3 3 4 /1··-1 11 11 n+1) n-)oo\ n+1
=1-lim-
I
-=1-0=1. 5.296.a) 3 b)
1I-)cfJn+l 2 3
5.297.a)
. (7 29 133
hm
i
-+--+-"
n,,+wl JO 10
2
]OJ'
I
. (5+2 25+4 125+8 5" +2" ')
+-10-,,-)1=
n->,,\ 10 10
2
10" ..
= + ... +_2_")=
"-'"\10 10' 10' 10" 10 10' 10' .. 10"
hm --+-+-, + ... +-_."- +lun -+-_.+. -_ + ... +_ =
. (5 25 125 5"), (2 4 8 2" )
10 10
2
10" 10" 'H<xo 10 lO2 10" 10"
269
= lim( L l-(U'
,.-.,,110 1 J ,Hro 10 I 4 4
l 1-
2
1-
5
I I l{1 2 I)" "
5.298. Za svako k vrijedi:----=- =-. ------+-- ,sto mozemo
. k(k+I)(k+2) 2 k k+1 k+2
primijeniti na svaki sablrak posmatrane sume:
S _"-+_1 )+
" 2 1 2 3 2 3 4 3 4 5 n n+1
(
i 2 I i) I (I I I I n(n + 3)
+ ;;--n+l+n+2/ =2' 2-n+I+"+2) 4(n + 1)(17 + 2)
5.299.a)
2 f ,,2 4+- ( \'
r
5 J'
lim(±n+s) =l lim 411+5 \ :::::' lim __ n. ::::: 4+0 I =4.
2n-3 2-0;
b)
'l'4n
2
-4n
2
+7!' _(I' 4n'-4n
2
+7)' -64
11m ) - I 1m 1 -).
JI--->m n
3
+ 90n
2
- 6 n' + 9011"' - 6
c)
. (n--I)' (. n __ 1)8
hm .-- = l1m-- ::::::1.
11 + 5 ,,-'p., n + 5
5.300.a)
(
=llim n n
"---+'/' 7 5
2+-----
n n
2
b) I
, ( 2n
3
+l1n-9 1
8
_
2
'=0-6
1m ---------1 - ;..) <
n
3
- 5n
2
+ 6n - 4)
5.30 La) =>
n
243
32
r
y
lim _I _ 5 lim I 2.
j
( )"
n-HO<Jl
3
+ 1)-)+00\ 3
Kako je lim (!)n = 0 , a Hjeva strana gornje nejednakosti pozitivna, to
1l--4+oo 3
270
5.302,a)
b)
c)
5.303.a)
( J" mora'biti liml-J- = 0, paje i lim (_n_)" = O.
JI--)'t«! I ,,-->-teO 3n+ 1
3+-
n
3
1+-
lim--·!!.
n+3 lim 1+0
Iim2
n
-
1
= 2"-"'n-l :::::2 II :::::2 H ) ::::2,

2n J_
311
+
4
b) 0 c) 0
b) lim 3 = 9.
5.304.a)
f,
- (r;- 1',,- \
-_"_ ( ->-l-Ii
2 ' '1.,2" ,,-.-1+11
,.r;?:;, lim(.J"-II""l hm,!\Ii+I_I/\-==-- hm A_--.1
llln2 /I +1-,,= 2""''''\ ) =2"'''';' J)1I
2
,lw= J"l,kjHl
n--"w
b)

lim 5vnl+n+2-.n = J
c)
5.305.3)
1---7
j§7
- I I 4+-- . n+ . 4n+7 .
Ilin .-- llim --= lim __ ]_1 = 14 = 2
n-Wj n - 2 11-- 2 \ 2. .
)--
. n
) I
· 4
C 1m3 _ =,
/I--'too In-3
1 ) 36-
5.306.a) lim
,18n
2
+n+36 = lim 1811
2
+n.'!}i = fum 18+,;;-+-;:;
2n
2
-5n+25 II--'t" 2n
2
-511+25 II"""""
V n n-
b) lim 3

.-----0-----
54n
3
+ IOn + 8 3
2n
J
- 3n
2
+ n +] 25 .
271
5.307.a)
b)
c)
5.308.a)
b)
5.309.a)
c)
5.310.a)
b)
c)
5.311.3)
loi lim n + 8) = log[lim 1+;]= IOg(1 + 0)= logl = O.
n_Y£\ /;> n-3 \1 n-.<nn--3 3 1-0
• 1--
n
lim log,-'-- = log, ltm--- =log,16=4
(
1611+3) (. 1611+3)
n-+Cl} n+55 n-+ro n+55
( 50n' +ni (. 50n' +n]
lim log, , = log,!tm , = log, 25 = 2 .
n-",,"l, 2n- - 66 ) n-.oo 2n - 66
[
51
10+-
IOn + 5 (. IOn + 5 . n
lim log ---= logi Illn ·_--1 = log Illn -. --j = log 1 0 = l.
JJ--'l-W'n+l00 i\rI--''''' 11+100)
n
. 26n-55 1 0
lllulo-----= n.::.
n'0"- 13n + 1 i
. ( Ii'" I. ( 1 ," l' ,
lim! i + -) =1 lim' I +-) I = e
11-'>""\ n [ 11--+
00
\ n I
. L "
(
1 Y". 1
lim I + -! = Inn j
,,"Y'" n) """""'(,1)"
II =;:;)
. ( 5\" . ( 5 )1" ,
hmll+-I=hmli+-' =e.
11---700\. n) 11---+""\ 11
(
1,'n
b) lim 1+-1 =,,'
II---'?C<J\. 11)
(
1 "11 ( 1 r ( 1
lim 1 + _ .. J = lim i + '-'-J' = llim 1+·-- I
n--+ro\ 4n 11-+""\ 4n Il-}ru 4n)""
lim (I - .1.)" = lim (I + .::1) ,,(-I) = C
llim
'll + .::.I.')'" ]-' = e-'
II-+CC n n".-?oo n IJ---J.OO 11 e
2 -2 2 (
)
" ( 1-"'<-')
b) limll-- =lim 1+-- =e-'
11400\' n 11-,,0:> n /
272
c)
. ( 1 )'" . ( 1 )'( 1) . ( -J) '"OJ . ( 1 \.'
lim =hm J-- 1-- =hm 1+- hm l--I=e
"''''''ct;, 3n it-)''-' 3n 3n 'Hoc' 3n 3n)
= lim (I + . lim(l + -.J3..-_)-16 = eGO -1 = eGO
/I--}ctJ n + 2) il-}UJ n -+ 2
5.313.a)
.. ('1+2)" . (n-I+3\" . ( 3)" . ( 3 )"'i'"
11m --- ·-:;;;;hm ---) =hm 1+-- =11111 1+--
n'--W' /1--1 n-')'<C n-l n-.'L n-1 n-')oc.· n-l
(

( . ( '\
= lim I + _3_, := lim 1 + _3_) 3 • lim 1 + _3_) = e
3
.j = e" .
JI-,)",\ n-1 n-4"'- n-1 iI_P::_ n-1
b)
( )
"" (I' 1 )'''' ( I )""H)
lim =lim =lim l+--=- -! =e-
1

lJ-"", n+1 /1-)"" n+l, "--,,CO n+1
(
2n Ii'" (2n" 1-2)'" . ( -2
c) lun -- = llInl "'" lIm 1 + --
I'J >«- 2n-t I li---->" 2n+l fI-4'" 2n+l_
211+1 ( ) 211+1 ( )
\)'-':::2----'--2 -I = lim(l -2 = e 1 -I =e-2
"""\ 2n + 1 ,,-,0 2n + I 2n + I
5.6. Beskonacni gcometrijski red.
5.314.a) 1+2+4+8+16+ ... +2" +2''''+
1 1 I
b) 1+._+-+_.+ ...
3 9 27
5.315.a) 1,3,6,10,15,21, ...
3 7 15 31
5.316.a) 1, 2' 4' 8' 16' ....
b) 1 3 II 25 137
, 2'6' 12'60'"
b) 3 7 23 163
2' 6' 12' 60' ...
5.317. Za red al + az + a3 + a4 + a5 + a6 + .'. kazemo da je konvergentan i cia iroa
sumu s, ako je niz pJegovih parcijalnih suma
5j = aJ, S2 = al + a2, S3 = al + a2 + a3, S4 = aj + a2 + a) + a4,
273
•....•
...
konvergentan i ako vrijedi lim s" ::::: S •
II-W;
5.318. Red kod koga su sabirei clanovi beskonacnog geometTijskog niza, naziva se
geometrijski red.
5.319. Niz parcijalnih suma ovog reda je:
s! = a) S2= a + aq, 53 = a + aq + aq2, ...•
Sn= a + aq + aq2 + aq3 + aq4+ ... + aq4 = a.
1
-
q
" =_a_.(l_qN) .
J-q I-q
C
) d' I' I' a n) a a
lu aJe Ims" = nn--·(I-q =--·lim(1-q") =--·(1-lim q").
n---too n---tool-q l-q n .. l-q r/-W)
I) Aka je q ;" I. tada je q" = +ao , pa je red divergentan.
2) Ako je q < -I , tada je lim q" = ±oo, pa je red divergentan.

3) Akojeq=-I,tadaredosciliraizmedu--1 i 1,pajedivergentan.
4) Aka je Iql < 1, tadaje, tada limq" = 0, paje lims" = _a_ = s, ired ie
n_W_ l-q .
konvergentan sa sumom s.
Dakle, vrijedi: a + aq + aq2 + aq3 + aq4 + ... = _G_.
1ql
< 1.
1- q
a 24
S=--=--=48
I-q 1-!
5.320.a)
2
5.321.a) 64 + 32 + 16 + 8 + ... =
J- ..
2
5.322.a) 8=2, b) S=!Q.
9
5.324.a)
5.325.a)
5.326.a)
b)
128
3
4
5.323.a)
7'
b)
b)
b)
3
__2_ =1
I
1+
2
2
8n'
7
c- 2a 4a -
5.327.a) 2a + a,; 2 + a + .... =-----r:; = ------r:: = 2a(2 +.J2)
2-...)2
2
274
b)
b)
2
9a(3+..fi)
7
5 328 ) D
. d .. k' k I'" 'k 2-..fi. " .
. .a atl re je geometnJs 1 SOlem om q =-2-' pn cernu Je
b)
5.329.a)
5.330.a)
5.331.a)
5.333.a)
5.334.
[2-2..fi[ < 1, paje konvergentan i njegova sum a Sje:
..fi+1 ..fi+1
s= ..fi-L= ..fi-I = 2(..fi+1)
J- ..fi ..fi (..fi -I)
2
..fi + 1

(..fi+l)'
2..fi (..fi -1)
b)
b)
IO+7J2
---
12 + 7,/3
6
4
a
b)
1- 1- x
5.332.a) b)
l-sinx
S= __ I-
l+cosx'
1
I

1-lgx
b)
l+lgx
__ 1 --_0 (a'-b
2
1,(a-b) .
] a-b 1

a-b
2 4 I 8 I 16 i
5.335.a) 14
b)
5 25 2 125 4 625 8
2
= 13.+...4:.+_8_, +_16_+ 1+(1---21 +-4
1
, ---8
1
, 1_
5
_
2
+-1+
11

\5 25 125 625 .J _
5 2
5.336.a)
5.337.a)
I I I I 5

3 I_I. 9 1-! 8
9 9
I I 3 4 9 16
-+-+-+-+ ..-+---+ ...
6 9 24 45 96 225
2 I 3 I 13
b)
5 I-J.. 25 I_I 24
25 25
= (±+ :4 + :6 ;:5 +) =
275
4 5 2 5 6+5 11 1 1 1 1
+9'1_<1 -
-;-+--=-+-=--".:;;-- .
6 9 3 9 9 9
5.338.
4 5
5 2 5 2 5
18+ 10 +6+ 5 +2 +-+- +-+- + -+ ...
2 3 4 9 8
= 18+6+2+-+-+ .. , + 10+5+-+-+-+ =
(
22)( 555)
39 248'"
_18._
1
_+10._
1
_. = =27+20=47.
2
3 2
5.339.
I
' ' a-x .. (a-x -
, Iql=1 --J <1, za x>O, xf:-±a.
a+x \a+x
a+x a'''r-x
s= a-x
_ (a_xi'
l-l-:
(0 + X)3
4ax(a-xl
a+x)
5.340. S=20.
5.342. S=-"- =>
l-q· S 21 3 3
5.344.a) S=_S_ 5
2-x 1-(x-l)
Redje: 5 + 5(x-l) + 5(x-I)' + ...
b) S=_8_= 8
4+x 1-(x-3)
Redje: 8 + 8(x-3) + 8(x-3)' + ...
5.345.a) S =_1 __ = __ 1 _
l+x l-(-x)
Red je: 1 - x + Xl _ x
3
+- ...
b)S=_6_= 6
3 - 2x 1-· (2x - 2)
5.346.a)
Redjc: 6 + 12(x-l) + 24(x-l)' + '"
__ __
x-2 i-(3-x)
Redjc: (x+l) + (x+l)(3·x) + (x+l)(3-x)' + ...
bJ S=4x+2= 4x+2
3x-l 1-(2-3x)
5.341.
5.343.
=>
=>
=>
=>
=>
=>
b) 7
2
I
q=--
2 .
a=2
a=5, g=x-l.
a= g, q =x-3.
a = I, q = -x.
a = x+ I, q = 3-x.
a = 4x+2, q = 2-3x.
Redje: 2 (2x+l) + 2(2x+ 1) (2-3x) + 2 (2x+ 1)(2-3x)' + ...
276
5.347. S=_G_
I-q
=> a = S(I-q) = 243,3. = 162
3
5.348. Akojered a+aq+aq2 + ... , tada vrijedi:
Otuda je:
a = 9(l-q)
=>
a 2 2 ') 2 4 81
--=9 a+aq-+aq+_.=-
1- q 2
=>
Sl(l-q)' 81
(l-q)(1+q) 2
q a = 6. Trazeni red je: 6 + 2 + f + ....
=>
1-'1
1 +'1 2
5.349. Ako je red a+aq+aql + ",. , tada vrijedi:
5.350.
5.351.
a 3 " 6 108
--;:0= 3 i a + ... = -
1-'1 13
Otuda je: a = 3(l-q) =>
1-· q 13
27(1 :-q)3 108
(1_'1)(1+'1+'1') 13
=> 1-2q+q' 4
=> 13(1-2q+Q')=4(1+q+Q')
1+q+q1 13
=> 1 -r - . d' 2 2 2 2
q=-. razel1l re Je: +-+- +-+ ,.«
3 3 9 27
=> 3q' ·-10'1+3 =0
a+aq2 = 20l
aq+ac/ =9J
=> a(l+Q')=
20
1 => a(l+Q')=20 1
a(q+q4)=9 J 9(i+q')=20(q+q4)J
=>
a(l+q2)=201 a(l+q')=20 1
20'1' 9'1
2
+20q-9=,OJ => (2'1-1)(10'1' +5q2 -2.q+9)=of
=>
=> a=161 a 16 32
q=2: j f' i) =l=q= 1-( ..
] 4 1023:
(/ -f-Qq +aq- +Q(j +aq = --to
32

l-q
=>
10231
a(l+q+q' +'1
3
+'1
4
)= __ \
32 (
a=32(1-q) J
=> 32(1-q)(1+q+q' +q3
a=32(1-q) f
=>
32(1_'15)= I023l
32 I
a=32(I-q) J
=> 1024 f => 1 1024 =>
'15=1_10231 0
5
=_1_ }
a=32(1-q)J a=32(1-q)
q=l} => a2=aq=6.
a = 24)
277
5.352. }

=>
a = 96(I-q)}
a(l-q)=24
=> -> I
a=96(1- q )} a=48}
96(1-q)' =24
5.353.
5.354.
Trazeni redje: 48 + 24 + 12 + 6 + 3 + ...
a+aq+aq' +aq'
3 2 =>
a+aq" =-'(aq+aq )
2
=> a(l+
q
+
q
'+q3)=15}
2(l-q + q2) = 3q
=>
=>
(
1 1 1) ._)
a =t) =>
a(l+q+q' +q')=15l
2(l+q3)=3(q+q') J
a(l+q+q' +q3)=IS}
2q2-Sq+2=O
=>

1 .
q=-
2
Suma redaje:
a 8
=16.
7 a l_
q
6
-'"'-=a----
8 I-q I-q
=>
6 1.
q =-
8
I-q 1--
2

=>
7 6
-=I-q
8
. .[2
q='i:-.
2

6 7
q =1--
8
5.355. Nekaje Irazeni red: 1+q+q2+q'+ .... Tada vrijedi: 1=3·-
q
····
I-q
=>
1 l' , . d' 1 I 1
q =-. razem re JC: ,-+-+-+
4 4 16 64
5356. Prema datom uslovuje: G" =4'1°"'1 ,odakle siijedi:
-q
5.357.
278
353
Trawni nizje: 2' 4' 1, 4' 2' ...
=>
2x+ 1 = 3x-4 ¢)
x = 5 = S5.

__ L=_
5 2
.
4
5.358.
1 1 1 J 2 4'
1+- 3
2
5.359.a) XE{l, 2, 3, 4, 5, ... , k, ... }. Vjerovatnoce suo
P(X=l)= .!. ."..1., P(X=3)= ."..". . .!.,
5" 55 555
444 J
5555""
pa je zakon raspodjele vjerovatnoca dat formulom
(
4)'" 1
P(X=k)= 5 '5' 2, 3, 4, ....
b) M(X) = 1.'!'+2 . ."..'!'+3.(.".y.'!'+4.(.".)3.'!'+5.(.".)' . .!.+ ...
5 5 5 5J 5 5 5 5 5
5.360.a)
5.361.a)
5.362.a)
5.363.a)
= +4(H +sH)}·· =i(I_I±J
\ 5
Broj prosjecno utrosenih metaka do pogotka eiljaje 5.
, ,
r-:= I 1 II! 1 J J I J 2 ,
=2'2. i4 .2
8
.2
16
.2
32
... = 22"'t'ii+i6+n+
,--
=2
2
=2'=2
. , ,
, ,
1 II!
7. I 3.
1+ log2 sin x + Sin X + og2 smx+ ..
2
3
2 !_.!
=3 2 =3' =3.
2 i
b) 3'+' 7
m
=>

2 -21og
2
sinx "" 3 => 2log
2
sinx =-1
279
. I ...fi n ,_ 3n 2'- k Z
=> log2sll1x=-"2 => smx=2- => x=4"+2ItJl, x=4+ fOl, E _.
,

3
b)
2!+-<+x
2
,
=16 => 2
i
-" = 24 => x=-
I-x 4
3x+
x2
-;-x.1+
dJ3
-
x 3 3
c) =>
31--<
::;;;; 3
2
=> => x=-.
I-x 2 5
5.364.a) 0,3 = 0,33333333333 ... = 0,3 + 0,03 + 0,003 + 0,0003 + ...
3
3 3 3 3 3
= _ ..
10 100 1000 10000 100000 . 1 _ -'- 9 3
10
b) O,Si=0,515151515J...=0,51 +0,0051 +0,000051 + ...
51
51 51 51 51 _ [00 5[
= +
100 [0000 1000000 100000000 ... 1 _ 99'
100
c) 2,43 = 2,43434343 ... 2+0,43 + 0,0043 + 0,000043 + ...
43 43 43 43
=2+-+--·+ ..
[00 10000 1000000 100000000
43
= 2 +....io-o' 43
1-...1. 99 99 99
100
25
25 25 25 100 25
5.365.a) .. + ...
100 10 000 1 000 000 1 __ 1_ 99
b)
c) 0 41435-41 41394 6899 .
, 99900 99900 16650
100
435
c)
999
• 59 - 5 54 3
b)
542 542
15+---
5.367.a)
••• ••• IS 0542 15 . 0 . 999
99" ___
, '100 100 100 100 100
15·999+542
999 15·999+542 15·1000-1S+542
100 99900 99900
b) 0 3726i = 37261-372 =. 36889
, 99000 99000
c)
280
15542-15 15527
-:C
9
C::
9
'C::)0C:
0
-' -99-90-0
o 83-ii= 8371-8 = 8363
, 9990 9990
5.368.a)
c) 146472-146
9990
5.369.a) 3,21635 321635-321 321314
73163
4995
99900 99900
b) _5,43374=.543374-54 c 512551
.. . .. 99990 99990 9999 . ) -49950
5.370.a) Uputa: PnmlJel1ltl formulu za zbir n clanova geometrijskog niza.
. 7
Rezultat: -.
8
5.371.a) lim (2-1)(2+1) (3-1)(3.:':.2. (4-1)(4+1) .(n-l)(n+l)
2·2 3·3 4.4
4
b) 3
b) 1.
5.375.
Stranice trouglova su: a !!. !2
'- , 2' 4' 8"") pa za Sumu povrsina P vrijedi:
2/'; . ({[ Y .,fj (,")' .,fj
p= .'i._" + ...2_) __ + \ 4 ___ + a'.,fj a'.,fj a'.,fj
4 4 4 "::::-4-+-'16-+--6-4-<
P =27.,fj em
2
5.376. Stranice opisanih trouglova su: a, !:::: a/3 30 JaJ3 9a
2 ' 4' 8 '16' ... ,
pa za SUInt! povrsina vrijedi:
_ 2d
2
d
2
2d
2
d
2
pa 7.2 sumu povrsina vrijedi: p __ + + + _ -j .••
4 4 16 16
d'

1
1--
2
281
5.379. Radijusi upisanih kruznica su redom:
a13 a13 a13 a13 a13
-6-' 12' 24' 48 ,%, ..
Zbir povrsina krugova je:
p +( +( a:)'n +( a:)'n
3a
2
n 3a
2
n:
= 4a
2
n: =: a
2
n
1-.1. 3 36 9
4 4
5.380. Dijagonala prve upisane kocke je 2r i ako je duzina njene ivice a, tada
vrijedi: (2r)' 2a' + a
2
a = = 2r13
13 3'
I
'd" k I . \ . a rJ3
,a lJUS U prvu 'oc (U uplsane optc JC r
l
= 2" = -3-'
Duzina ivice kocke upisane u toptu radijusa f] je a
l
= 15
Zbir povrsina svih opisanih kocki je:
,., 2 1 4,.2 4r2 4r2
6a-+60, +6a, +,..=6·-+6·-+6-e
, 3 9 27
Zbif povrsina svih opisanih lopti je:
, ,
4r'
=6
3
2r
3
I ,
--I .
1--
3
2222 r r 2 2
4r n + 4r
j
n + 4r2 TI -+ ... = 4r 1t + 4· + 4· 91t + ... = 4· r 'JT • = 61' TI •
1--
3
5.381. Radijus prve upisane lople je r = "-.
2
I)
" I . k k . 2 ... . aJ3
IJagona a prvc uplsane oc e Je r = a , pa Je nJena lVlca a
l
= 3-- .
R d
·· . ltd k k' a, aJ3
a lJUS uplsane op e u rugu 'oc U Je r
l
:;;;; -i" = -6 .
Zbir povrsilla svih opisanih kockt .Ie:
Zbir povrsilla svih opisanih lopti je:
2 3a
2
2 1 3a
2
n
4r2n+4r,2rc+ ... n+ "-an
4 36 ... - "--1
J--
3
282
5.382.
I I
s=-_· =16
2
3
+ 1 1
1---

2
x
+ 1
=>
5.383.
1
S=logx· =3
l-logx

3
=> =>
4
---"-- =16
2" + I 2" + I -J
2
x
+ 1
=> x = -4.
logx=3-3Iogx 3
x=VlOOO
5.384. S= J +a+a'+a
3
+a
4
+ ... +a"+ ...
5.385.
5.386.
5.389.
+ ... + a!\+ ...
I-a
a
1- a
a'
I-a
a
J-a
aX
I-a
1 a _ a
2
1 1 1 -I 1
S=--+--T--+ ... + .. )- '
I-a I-a I-a I-a
s=!+ 2 .. ..
2 21 2,1 2"
I I J I I
+ "1
2 22 23 24 .. y ......
J J J I
.. + ..._-+ ..
2- 2
3
24 2N
I J I
.. +-+ ..
2
3
24 2"
so .1.._
1
_+.1.._
1
_ +_1
1
1 (±+±+i+
) =2.
---+ ...
2 1_.1. 4 J_I 8
1- I
1--
2 2 2 2 2
3 5
5.387. 5.388. 0
4 ]6
3J3
5.390.
2
5.391. -
2
3
283
(
7 29 133 641 5"+2")_
"39) lim + ... +--,- -
_. 'HOC 10 10
2
10
3
10 n
)r
. ",)1
_ . [( 5 25 125 .. JI
- lun 1--+-' +-103 + 104 + ... + 3 + 10 10
2
10-' 10
4
n
3
11·"""',,1010 n
[[
1 (5)" I
j
l-l
/
..
2
-)" 1 ()" f' ()")l
= r L -(10 +2- __ 10_ = lim 1- 1- =
,,';;; 10 1_2 10 1-"- I "" 2 4 \ 5 J
]0 JO J
r 1-
5
(J)" 1 (1)"1- 5 2
= -45 - 4- 4 4'
L
. (1 1 J" ___ 1 __ )=
5.393. lim I --- + --- + --4 , ... + ( I)
" ....... ""\1.2 2·3 3· n· 11+
= + _ + + .. + __ 1_.)
/J-}0 22334 nn+l
( 1 \ . 1 ,
= lim!I---)=l-ltm--=I- 0= ..
,,_.""\ 11 + ] f/_+UJ n + J
284
6. FUN K C I J A
6.1. Aka svakom elementu skupa A na neki nacin, po nekom zakonu, pravilu,
pridruzimo tacno jedan elemenat skupa B, kazemo da imamo funkciju sa A
u B. Ako je clemenat YEB pridruien elementu xEA, po nekom pravilu f, tada
pisemo y = f(x).
6.2. Funkcija se maze zadati pomocu tabele, pomocu mreze, pomocll sheme,
pomoou grafika, ali so najcdoe zadaje formulom (y = f(x» koju
zadovoljavajll element xEA i njemu pridruzeni element (njegova sIlka) YEB .
6.3.a) f(l) = 3·1+!1 = 3+11 = 14 b) frO) = II c) f(-7) = 3·(-7)+11 = -10
6.4.a) flO) = I, f(6) = 5, 1'(2) = 3, f(II) = 315.
6.5. 1\2)=5, f(11)=3, f(20)=5-21og19, iOOI)= l.
6.6 .
f(b)- f(a) _ 1/ __ a' =
b-a b-a b-a
f(a+h)-f(a-h) __ (a+h)' --(a-h)' (a+h+a--h)(a+h-a+h) _ 2a·2h
--_.- -=- ---=2(1.
2h 2h 2h 2h
6.7.a) /(2)= 14
5
; b) j(-I)=3 c) j(a)=a
2
_ 1 + 2-".
2+a
2 2.' 2-(a
2
+1)'
d) /(a +1)=(a +1) +, 2+ ".
(a +1) 2+(a +1)
6.8.
/(-3)=14, /[-1)=0,
/(rt)=-rr',

\. 2
6.9.
5 \ ,4 lex)
+1=4·(1+5x +x )=-4-'
x X
1 +X6
=--=f(x)
x' .
6.10.
6 11 N k
· x d . t... d'
.. e aJe -=t,ta ay::: X=- I vnJe 1:
x+ 1 1-/
f(t)+
3f
l(11=_2t 'I
I) 1--/

\t) 1---
t
=>

\1) 1-1
(I \ 2
fl-)+3 f (t)=-
'\J' i-1J
285
=>
1
t I-I
(
1\ -6
-9f(I)-3f tj= I-I,
+ 21-6
=> -8f(I)=-+-
1-( I-I
=> -8f(l) =
1-/
=> f(t)
2(1+3) 1+3
=--- Dakle, fix)
8(1-1) 4(1-1)
x+3
4(x -I)
6.12. Ni ujednom sJucaju fuukcije nisujednake:
a) fix) = ixl, pa je f(x) = g(x) za x:?: 0 i fix) ¢ g(x) , x<O.
b) Za x>O je.f(x) = g(x), dok za x < 0 funkcija g(x) nije definisana, a funkc(ja
.f(x) jeste.
6.13.a) Za X ¢ 0 je fix) = g(x), za x = 0, .f(x) nije definisano, a g(x) jeste.
b) Za x> I jej(x) = g(x), za x = I, fix) nije definisal1a, a g(x) jeste.
6.14.a) Funkcijaje definisane za sve vrijednosti varijable x osim za one za kojeje
nazivnikjednak nulL Kako .Ie x-l= 0 za x =1, to funkcija nije definisana za
x=l. Oblast definisanosti ave funkcije (iii njena domena) je skup realnin
brojeva: (-00, J) u (1, + w) .
b) (-ro,-S)u(-5, +00) c) (-w,-2)u(-2,+w)
6.15.a) Nazivnik je uvijek pozitivan, pa je domena funkcije skup svih realnin
brojeva R.
b) Kako je nazivnik x' - 4x = xc,- - 4) = 0 jednak nuli za x = ° i za x = 4, to je
oblast definisanosti funkcije: (-00,0) u(O, 4) u (4, + ex).
c) (-oo,O)u(O,5)u(5,+m).
6.16.a) Kako je x
2
- x - 6 = 0 za x = -2, x = 3, to je funkcija definisana za sve
vrijednosti varijable x koja zadovoljava usiav:
x E (--00, - 2) u( -1, 3) u (3,+ 00).
b) xE(-oo,2)u(2, 3)u(3,+ w). c) X E (--w,O)u(O, I)u(l,+oo).
6.17.a) i b) Kako je treci korijen definisan za sve vrUednosti potkor:jene velicine,
to je oblast definisanasti date funkcije skup R.
c) Kako je nazivnik razlomka razlicit od nule za x:;t: -1, to je oblast
definisanosti funkeije x E -1) u( -I, + 00).
6.18.a) Drugi korijen je definisan samo za nenegativne vrijednosti potkorjene
velicine. Zato mora bitl x-3 0 ==> x 3. Oblast definisanosti funkcije
je +00).
b) Data funkcija je definisana u onqj oblasti u kojoj je kvadratna funkcija
y = x
2
_4 nenegativna: x E (-oo,-2]U[2, + co), c) x E [-2, 5 J
6.19.a) xc(-w,2]u[1,+ro) b) xE(-ro,-2]u\3,+oc) c) xE[-J,7]
6.20.a) Funkcija je definisana Z-'l one vrijednosti varijable x za kQju su definisana
obakorijena. xEfl,+oo) b) xE(-oo,-3]U13,+oo)
6.21.a) Funkcija je definisana ako je_
X
_" 0
. . x + 1
=> xE(-oo,-I)u[O,+oo)
286
i d
b) (-2,-1]u[5,+oo)
6.22.a) XE(-ro,-%)u(k,+oo)'
6.23.a) Logaritamska funkcijaje definisana ako je vrijednost logaritmanda
6.24.a)
6.25.a)
b)
6.26.a)
6.27.a)
6.28.a)
b)
6.29.a)
b)
6.30.a)
b)
c)
6.31.a)
6.32.a)
6.33.a)
b)
6.34.3)
b)
6.35.a)
b)
pozitivna. U datom s]ucaju mora biti x + 1 > 0 => x>-1.
ObJast definisanosti je skup svih realnih brojeva x za koje vrijedi:
xE(-l,+oo). b) XE( -00, ±)-
=> XE(-OO, O)u(l, +00) b) xE(-oo,-l)u(I,+w).
x
-->0
x-I
cosx> 0 =>
sinx> 0


A Z
2 ' (E .
--1 ::; x < 0 iii 0 < x ::; 1 ;
" " --+2kn <x<-+2kn:, kEZ.
2 2
O+21m <x<n +2kn, kEZ.
b)
b)
1<x<4
3"
x:;t;--+kn, kEZ.
4
Morabiti J--COSXoftO,tj. x oft 2kn ,gdjeje kEZ c) x>8
1- tgx > 0 => tgx < 1 => x+ 3;
I J
-_·$x:-S:-
3 3
x-I
·-1:0::--:0::1 =>
2

-I :o::_x_:O::l
x+I

XE(-l, +00).
sin x2 0

O+2kn :O::x:O::(2k+l)n, kEZ.
b) 3S:x<6
b) 2';x,;7
Funkcija je definisana za X + 3 > ° i log(x+ 3) > O. Otuda je:
( X > -3 , X + 3 :2: J) (x> -3 , X :2: -2 ) => x:2: -2 .
I-x
2-x:2:0, -j::;::--::;;l =>
4
f.<o 3< <5)
\c' _L, - ._X_ => --3sxs2
x
2
-9x+8>O, x
2

-2<x<-1
xS:-4, x>8.
2
2
"-18.2"+32>0 =>
XE(-J, J)u(l, +''0).
2 < 2' < J6 => 1 < X < 4.
287
6.36.a) Funkcijajc definisana za sve vrijednosti varijable x za koju cos2x
1< 1m
nije jednak nuli, odnosno, x*-"4 + 2' k E Z .
b) x E (-eo, - 2}J [2, + eo),
6.37,a) Domenajeprazanskup, b) xE(3, 4)u(4,+oo)
6,38,a) Uputa: Koristiti tabelu! Rezultat: x E (-5, l)u(2, + 00),
b) Kakoje brojnik definisan samo akoje sinx=l, toje domena funkcije skup
1t
brojeva oblika x = - + 21m, k E Z ,
2
6.39,a)
6AO,a)
6ALa)
6A2,a)
6,43,a)
x E[O, 2) b) x E( 5, 6]
-1 0; yO; I; b) -lo;yo; 1 c) Y E 5 J
Yd,3]
b)
YE[l, %]
c)
fJO ]
YEl'9,lO
4
Kako jc y = 6sinx + 8cosx = v6
2
-+- 8
2
sin (x +a) a = arctg -::;. to je skup

vrijcdllosti date funkcije Y E E- 10, J 0], b) Y E [- J 3, J 3]
3 y + 2 , ,-- , bl ' -- d' 1 'j'
Iz X=-- aooJjal11odaJeo aSlVflJC nost! II l<y<-+oo.
y-I
b) YE(-oo,l)u(l,+cn) ,iIi y,< 1. c) YE(-oo,-5)u(-5,+oo) iii y,<-5
6.44,a) Kako je y = 5x' - 8x + j 0 = s(x - + 3
5
4 , to je najmanja vrijednost
" 34, "" 'l-34 I
funkcljc Y = 5 ' pa JC oblast vflJednostl mterval 5' + YJ) .
b) yE[6, +eo) c) YE(-W, -2]
6.45.a) Funkcija x
2
+ X + 2 ima maksimum jednak pa data funkcija ima
, 3, ", d' 3 S d t b't' 0
maksunum 2" sto znact a JC Y -S"2' ruge s -mne 1110ra 1 J y:? ,
3
dakIe, oblast vr;jednosti funkcije je 00; y 0; '2 '
b) XE[O, IOJ YE[O, 5] 0) xE[-8, 2} YE[O, 5]
[-2X, x<-1
= j 2, -Isx<i . Skicirajmo grafik date funkcije.
I 2x, x I
288
y
2
o
Sa slike vidimo da je oblast
vrijednosti funkcije skup
[2, +00),
b) y=-Jx' --6x+9 --Jx' -lOx +25 +)(x-5)' =lx--31+lx-51=
[-2, x<3
= j2x - 8, 30; x < 5 , Skicirajrno grafik date fimkcije,
l 2, x;, 5
y
-2
5
x
Sa slike vidirno da je
oblast vrijednosti
funkcije skup [-2,2] ,
6.47,.) lrgument date logaritamske funkcije nalazi se u intervalu (0,4], paje
skup vrijednosti date funke;j'e (_00,log4J- b) YE[log3,log7],
o II 7
6AS.a) log, b) log) -:s;y:51og
J
-
2,2 '43 43
6.49.a) Najveca vrijednost nazivnika je ! 6, paje oblast vrijednosti funkcijc
skup realnih brojeva y koji ispunjavajo uvjet: Y E ( -- 00, - ± J
b) Y E [--12, 0) c) Najmanja vrijednost nazivnikaje
- = -9 (u ovom slucaju data funkcija ima m,jvecu vrijednost
18 k b' k "
-9 = -2 ), Skup vrijednosti timkcije je s up roJeva y OJI
zadovoljavaju uvjet: YE [-w, -2),
(X_I)' 2
6.50,a) y = 7:l => y(x' + I) = (x -- I)' => (y -1)x + 2x + y--l = 0
__ _2±2Jl-(y-l)' _
->X=-' 2(Y-l) --> x y-l
y--h"O, y(2-Y)20 => YE[O, 2].
b) Y E(-CO,O)U(O, +00) c) YE(O,+OO)
289
1t 1t
6.51.a) --:O:y:O:-
2 2
b) xE[-2,0], YEt-","]
6.52.a) 0 S Y ,;"
b) OSyS4"
1
6.53.a) 0<--<1
1 +x2
X,
b) Funkeija je neogranicena. e) 0 < --2 < 1
I+x
6.54.a) 4:0: sinx+5 :0: 6
b) -4sys -2 eJ -fissinx+cosxsfi
6.55.a) Kako je 0 < y < 8 za svaku vrijednost promjenljive x iz dalog intervala, to
je posmatrana funkeija ogranicena u intervalu (0, 2).
b) Kako je lim y = lim _1_ = -00, to . data fuukcija nije ogranicena
x-+ !-O x--)o I-O Xl 1
u intervalu (-1, 1).
6.56.a) iz lim 2 I = lim 1 = -00 zakljucujemo da funkcija
1+0 X - 4x -+ 3 1+0 (x - 3)(x -1)
nije ogranicena u intervalu (1, 3).
b) Funkc(ja je ogranicena u intervalu( -I, 4) jer je - 1<
vrijednost varijable x iz datog intervala.
3x < 2 za svaku
+5
6.57.a) Funkeijaje stalno rastueajer vrijedi:
Xl < Xl => lXI < 2X2' => 2x!+5 < 2X2+5 => YI < Y2
za sve vrijednosti iz skupa R.
b) Fuukeija je opadajuea u skupu R.
c) Funkcija je opadajuea u intervalima (-00, 0) (0, +00).
6.58.a) Funkeijaje opadajuea u intervalu (0, +00).
b) Funkcija je rastuea u intervalu (-00, +00).
c) U intervalima (- + 1m < x < + k:rr} k E Z, funkcija je rastuca,
. I' (" ,- 3" ) . fi ..
a u mterva Ima "4 + 1\.1< < X < 4 + krr , k E Z, unkclJa opada.
6.59.a) fe-x) = f(x), paje funkeija parna b) Parna, e) Neparna
6.60.a) Parna b) fe-x) = (-xi - 3(-x ) = _x
3
+ 3x = --( X' - 3x) "" -f(x), pa
je funkeija neparna c) Neparna
6.61.a) fe-x) = _x
3
+ 5x +3 = -( x
3
_ 5x -3). Vidimo da ova funkeijanije ni
parna ni neparna. b) Funkeija je parna. c) Funkeija je parna.
6.62.a) Parna b) Neparna e) NUe ni parna ni neparna.
6.63.a) Funkcijaje parna. b) Funkcija nije ni parna ni neparna.
c) Funkcija je neparna.
6.64.a) Parna b) Nije ni parna ni neparna. c) Nije ni parna ni neparna
6.65.a) Kakojey(-x)=V(-x-I)2 +Vc-x+2)' +V(x--Il' "'y(x),
to je funkcija parna.
290
-x-5 x+5 x-5
b) f(-x)=log--- =Iog--=lo --
-x+5 x-5 x+5 x+5
Vidimo da je posmatrana funkcija neparna.
'"X' --(-r) r -X'
6.66.a) y(-x) = a +2
a
,. a :a y(x), funkeijajeparna;
b) Funkeija je neparna;
6.67.a) Funkcijaje neparna. b) Fuukcija nije ni parna ni neparna.
6.6&.a) Kako je f(-x) = 3(-x)' . - 5sin(-x) = -3x'· v:;: + 5sin x =
= - (3x' . V:;:.- 5sin x) = --l(x), to je funkeija neparna.
b) Funkeija je parna.
6.69. Sve trigonometrijske funkcije su periodicne.
2n 21t 1t
b)T=6=)
if 4n:
e) J
3 3
4
6.70.a) Osnovni period date funkcije je najmanji zajednicki sadrziiac osnovnih
perioda funkcija y = sin2x i y = sin3x.
. 211 21<. zs( 2") 2
KakoJe '[,,=-=1t, T)=---.toJe T=N n,- =:n:.
. 2 - 3' 3
b) T,=2;,T
2
=2: T=NZS(2;',i)=2:n:
c) '[" =1t l' = 2" => T = NZS (n, 2"1=211 .
2 '5' 5)
6.7I.a) 1'=4" b) T=8"
6.72.a) Kakoje sin21tX=sin(21tX+2rr)=sin[21t(x+I)], tojeosnovni
period ove funkeije jcdnak 1. b) Period je 21t (a" 0) ..
a
c) Pretpostavimo da je T period funkcije. Tacla za sve x vrijedi 'I
sin"1(x+T):;:;:sin
4
x, tj. [sin
2
(x+T)+sin
2
x][sin
2
(x+T)-sin
2
x}O.
Kako izraz u prvoj zagradi nije identicki jednak nuli, mora biti
x:o::Q ¢;> !-cos(2x+2T) _1-cos2x ::;;;0, -g.
2 2
cos(2x+2T) =0, odnosno, 2sin(2x+T)sinT=O,
kako sin(2x-l- T) nije jednako uufa to sve x, to mora biti
sinT= 0 => T =1t .
6.73.8) Data funkcija je zbir dviju periodicnih funkcija. Osnovni period prve
funkcije je 2; = a period druge je Osnovni period date funkcije je
najmanji zajednicki sadrzilac od It i .::.-, odnosno, to je n .
3 4
b) Osnovni period funkcije je 1t .
291
6.74.a) Odredicemo osnovne periode svake 00 tri funkcije od kojihje sastavljena
data funkcija i nad najmanji zajednicki sadrzilac tih perioda.
Z
F() 2' 2x .. d'
a j! X ::::; Sin - , osnOVlll peno Je r; == 3n .
3
Za T
1
=6n.
3
Za/()
3x . 'd' r_
4
"
3 x =tg
4
, osnovm peno JC 3 - 3 .
T
2
, T
3
)=NZS(3rc, 6rc, 4; )=12rc
b) l' = NZS(1;, 1'2,1;) = NZS(121t 14rc) =84rc .
5 2 5
6.75.a) Pretpostavimo daje T period date funkcije. Tada vrijedi
(x+T)+sin(x+T) = x +- sinx => sinx - sin(x+T) = T
=> 2sin x-x-T cos
x
+
x
+
T
=T => 2x+T T
2 2 C05-
2
-= -1'
2sin --,-
2
Kako je na desnoj strani posljednje jednakosti konstanta, a vrijednost lijeve strane
zavisi ad x, to ne postoji broj T koji bi bio period date funkcije.
b) Pretpostavimo daje T period date funkcije. Tada vrijedi
cos(x+ T)' = cosx' => (x+ T)' = ±x' + 2krc .
lz posljednjc jednacine vidimo da T zavisi ad x, pa ne posloji broj T koji bi
bio period date funkcije i funkcija nije periodicna.
c) Prctpostavimo da je T period date funkcije. Tada vrijedj
sinx' (X+T)2 = x
2
+ 2krc iii (x+T)' rc-x' + 2kn.
1z posljednjihjednacina vidimo da T zavisi od x, pa ne postoji broj T koji
hi bio period date funkcije.
6.76.a) x 3 b) x =-5 c) x=3 iii
cJ x =-4 6.77.a) x 1m, kEZ b) x =-4
(x + 7)(x - 3)
Y = " Za x<-7, -4<-x<1, x> 3 , funkcija je pozitivna, a za
(x+4)(x-l)
6.78.a)
·-7<x<-4, 1<x<3, funkcijajenegativna.
Nule funkcije su XI = -7 i x, = 3.
b) y>O zax> 1, y<Ozax< 1, y=Ozax= L
c) y>O za-J <x< I v x<-3, y<Ozax> 1 v -3<x<-1,
zax=-3.
6.79.a) y> 0 za x < 2 ili x>3, y < 0 za x<O ili 2 < x < 3, y = 0 za x = 2 iii x=3.
b) Funkcijaje pozitivna u svim tackama u kojimaje definisana.
c) Y > 0 za x> 1, y < 0 za x < 1 i x if:; -3, Y = 0 za x = -3 ili x = 1.
292
6.80.a)
b)
6.8La)
3x + 4y -- 11 = 0
3x+2xy-4y-l
8+3sinx
y=---
1-2x'
=> 4y -3x + 11
=> 2y(x-2) = 1 - 3x
b)
=>
-3x + 11
y=
4
=>
1-3x
y=---.
2(x - 2)
x
2
+8x+2
y=
1-3x
b) I'
'\ 'I
c) y=-J'X+5
\
\ 1
\ 'I
6.84.a) y = ifi b)
" y= lx-II

/

/
/
6.85.a) y.= x
2
, j
\
/
b) \\y -4/
·1 /
\ ' !
\1/-.·
-;-C;-C;-"
\T' 'ri-lj --.---T
. i
\ I
J ":1/
1 \
1\
'I \
.
',1 \
\
eJ y=x;'.+l .
. ,I .
\ ! :
\ 'i /
, i ,
\ 1 /
..'(
293
6.87.a) y = 2' b) Y = 3'
," .
I '1 f
JJ jJ
:1 "''--j''
6.88.a) y = logx b) Y = log(x-2)
I'
:1 r
-, .lr--T
J
y
6.89.a) y = sinx
IT rc
6 3
294
r /
I !
1)
/1
.1
c) y = log(x+2)
r
(

b) y = sinlx
/
y
c) y;=cosx
6 6 3
-I
- -
6 6 3 2 3
" 2IT
6
6.90.a) y=2(5/+7)-5=JOI+9. b) y=[(2t-I)+I]' -3=4,'-3
6.9I.a) y=sin(t'+I)+2 b) y=ln(e
4
+2)-·1
6.92.a) (f 0 f)(x) = f(f(x» = J - f(x) = I-(l-x) = 1-1 + x =x.
I x-I
b) (gog)(x)=g(g(x))=---'-
1- g(x)
I
1- -
I-x
c) (hoh)(x)=x
x
. I I-x-1 x
6.93.a) (f 0 g) (x) = f(g(x») = 1- g(x) = J ---
J-x I-x x-I
• I I 1 ]
b) (g of)(x) = g(f(x» = 1- f(x) 1-(1- x) ;;. c) (f 0 h)(x) = I-x
,
6.94.a) [(f 0 g) 0 h ](x) = (f 0 g)h(x) = f(g(h(x») = 1- g(h(x» = I 1-
=1
1 1 x--J
--'--=1---=1------=1 +x-1=x.
I-h(x) 1--"'-. x--1-x
x-I
b) (fo(goh»(x)=x.
c) (fo(hoh»(x)=I-x
6.95.a) f(x+ I) = x-2 = (x+ 1) - 3
=> f(x) = x-3
b) f(2x) = 4x-1 = 2(2x) - 1
=> f(x) = 2x-1 .
c) f(x') = 9x = 9N
=> f(x) = 9Fx, x;o:O.
6.96.a) rr'::)=6X+3 =12·'::+3
=> f(x)=J2x+3.
. ,2 2
b) Uvedimosmjenu X;I=I.Tadaje x=3t+I,paje
f(t) =8(3t + 1)+2 = 241 + 10
=> f(x) = 24x + 10.
) U d
· . x+ 1 T d .. d' I .
c ve lIno smJenu - =1. a a VTlJC I X =--, paJe
x t-l
1()
3
l3
=> 3
t = . I-I = 1--1 I(x) = x-I'
295
6,97,
f(
0
= f(O) +/(3n)
f( n 2n) fen) +/(2n)
2f(n) = f(O) + f(3n)j
2f(n) = f(n)+ f(2n)
=> f(n)=f(2n)=fe
n
;3n)=f(3n);f(3n)
f(3n) ,
Kako je f(3n) = f(2n) = fen) , za svako n, to je f(x) = const
c) f 'ex) =
11
'1 1-2
x+3
1
f(x) = ,I
2lt + I
\ I =x
,-"
\ , 5x _ 0

,
6,99,a) r'ex) =
6,100,a) r'(x)=;Jx
b) c)
b)
,.> f"() 3x+5 ,
- x X'e'
x-2' -
6.101.a, Y:= 10 IX
y=2 /
( y = log2
x
6,]02,a) y=x'-3
/
=>
3y+5

y-2
0) F'(x) = l4-x', 0,; x'; 2
c)1' y=Y +1
I
=x
\ r! /
I" I l /
I
! /
\ 1/'"
\ ! I r;--::-
-1±vh4x
'-"'-
_,-,8±J4-X
, \ i
296
6,103,a) y=±Jx+16 b)
-1±J49+12x

, ,6
I
I
i
\
I
=lx2 -16
/
)
6,104,a) y=10
X
+
2
-5
b) y = In(x±Jx' -J)
6,2, Granicna vrijednost funkcije
l±.,Jl-x'
c) y = =-'---"-
x
6, I 05 ,aJ Kada x teii ka 2, tada brojnik tezi ka I I, a nazivnik ka 1, pa je
lim 4x+3 =i.!=1l
r--+Z 2x-3 I
b) lim 3x+5 3'{-2)+5 = =2=1. oj 0
x--+-Z4x+7 4-(-2)+7 -8+7 -1
6,106,a) lim(X
2
-3X+l +1) 0
2
,,3,0+1 +1=2
x-><J 4
c) 1
6,107,a)
2
6, 108,a) 00
6.1 09,a)
6,110,a)
2
66
4 6,11 La)
" ...... "'\ x
n
6,112,a)
3
6,1l3,a) -00
6.l14.a) +00
b) 0
b) - ctga
b)
I
cos
2
a
b) 4
b) 4
b) +00
b) 0
cJ ,2
c) I
,fi
c)
2
c) 3
c) 8
c) ± 00
c) 0
297
6.llS.a) +00 b) - 00 c) - 00
6.116.a) Kada x tez; ka 3, naz;vnik razlomka te:!:; ka nuii, pa izraz treba
transformisati i skratiti prije uvrstavanja vrijednosti za x:
I
· x'-9 -I' (x-3)(x+3) I' x+3 3+3
Illl-,--- 1m :::;:;
x-t3 X - 3x x(x - 3) x--+3 X 3
b) lim x',-16 lim (x-4)(x+4) = lim x-4 = -4-4 =1.
X+-42x +8x X-l--4 2x(x+4) X-4-4 2x -8
6.117.a) I
· (x_I)' I' x-I
Im---= lln--=O
x_1 x(x -1) x
6 118 ) I
· x + 2 I' x + 2 I' 1
. .a 1m 1m . nn --= +00 •
x·-.-;2+0 -4 X-42+0(x-2)(x+2) X-}2+ox-2
6.119.a) -5 b) -3 6.120.a) lim x(x -+ l)(x -+ 2)
H-' (x + 2)(x - 3)
2
5 '
1
+ ...__.
I
, X x
3
0
Im----=
X_}W I 3 1
--+
x
2
6.121.a)
.. x'-8x+15 . (x-3)(x-5) . x-3 I
6.122.a) 11m =11111- =iJm--=-.
x-.}) x-d(x-5)(x+5) :r 45 X+S 5
b)
I
3
6.U3.a)

b
'.) I' 3x' -x-6 _ i' 3 i' 3(x-i)
1m - IITI = UTI ---
H_'6x'+10x+4 \)( 2) ,".,'.6(x+l)
3 3 x+ X+- 3
3
5
6.124.a)
. x'-x'-x+I_. x'(x-I)-(x-·I) .. (x-I)(x'-J)
itm}-'- 2 - hm . = Inn =
H'X +x -x-I H!x'(x+l)-(x+l) X->1(x+l)(x2-1)
. x-I 1-,1 0
= Inn--=-=-=O.
x+l 1+1 2
b)
10
b) 3
b) 3
b) 0
.
b) lim
X---}; X' _5x
2
+7x-3
I
. (x -l)(x _1)(x
2
+ x + 1)

HI (x I)(x 3)
-lim x
2
+x+ 1=_2
,,-.1 x-3 2
6.125.a)
b) 4
298
I
6.126.a) "4 b) 2 6.127.a) 3 b) 3
6.128.a) Nakon dlieljenja brojnika i nazivnika sa x' , dobije se:
3
5 4 3 5+4
lim x + = lim x_ -=5. b) 0
H.· Jx" +lOx' +100 H'"RfO 100
1+-+--
X4 x
8
6. J 29.a)
II __
= hm x x[; V x
3
0-0+ 1--0 1
11 10 5+0-0 5
5+----
X
--
2
x

· x - 2.J:: - 3, .J:: x) . .J::
b) Inn = hm------=lim-=-<XJ.
H" H".J::( 1 'I H'-2
6.130.a)
\.J::-
2
)
· (J 6). x+3-6. x-3 J
11m = inn--
o
--=
•. " .x-3 x' -9 H) x' -9 H3 (x-3)(x+3) 6
b) lim ---x
· (x. ) x) - x) + 9x . 9x . 9
Xl -9 x'"·'''- Xl -9 "--->oc x
2
-9 x-I"-' x-2.
x
6. 13 La) I!m --- '.- = lim ::::: lim ::::: lim
. (1 2). x+J-2. x-I . 1 1
X--)I\x-l x-}I x
2
_1 x··,> 1 (x--l)(x+l) X-41x+l 2'
6. J 32.a)
. (2X'-4X-24
! 1m
,-·..... 4 x --16
= Ull :::; lm--=-
J ) I' 2x' -3x-20 I' 2x+5 13
4-x r->4 -16 .-04 x+4 8'
11
b) "2
b)
12
6.133.a) -3
b) 5
6.134. Neposrednim uvrstavanjem vrijednosti x=O dobije so rezultat.
a) 0
(
r--J
6.135.a) ,x-vx
2
+4x =}!".! x+Jx2+4x
-4
b) 0
_ i' x' - (x' + 4x). - 4x I' __
- Im·- = lim -- = Im-
X-++"-' x+,Jx2+4x _t-} +<">0 _,_,JX2+4x x-++oc R
X, 1+ 1+-
1+ F,:O' .
b)
5
2
x
299
6.136.a) Uvoaenjem srnjene x -t, dobije se:
lim (x+ lim (-t + if + 7t)
... --. /--, +00
. . t'+7t-t'
=hm )=hm r:;
H+oo H+ov t +"lJt
2
+7t
7t I' 7 7 7
= R I+JI+O 2
'V 1+ 1+-
t
b) -54
_ --xXJ1+x2 +X)
. (r:-:] 2 ) I' .
hm " +x = un 6.137.a)
lim 1
X--HW Jl +Xl +- x X_l-C<>o JI+x2 +x
b) }In;,,( JI +x
2
_ x) F+7 + Ixi) = +00;

I a
6.138.a) I' J
X--,>«.' X+G +.Jx x--+w ..jx+ a +- x
b) 0
_. . _. (Jx+E-E)(JuE+fx)
6.1J9.a) ImJ Jx+E -EI- Itm ,-" -
"_'.H,"O\ ) x->-"" • "Ii x +- E +-.J x
,. ". C
= hm x+vx -x = lim "X / ,'\IX hm
+E n,· Jx+E +EI E __ JuE +1
.Jx
6.141.a)
300
2
bJ -
2
0) 00.
6.142.a)
6.143.a)
1
4
b) 2
,E Fa Fal
=Hlli---=----=-=-
H".Jx+Fa Fa+Fa 2Fa 2
6.144.a) 6 b) 2
3
6.145.a) I
. I-E _I' (1--Fx)(l+FxJ
Inl--- 1m
I-x' HI (1-x
2
)(1 + J.;:)
1
. I-x
1m
HI (1- x)(1 + x)(1 +.Jx)
1
lim. 1 _. I
H I (I + x)(1 + Ix) (1 + 1)(1 +.Jl) 4
e)
c)
0)
b)
c) lim .Jx-2 --lim (,f;-2)(,f;+2) (3+.J2.X+T)
H'3-ili+! H 4 (,f; + 2)(3 - ·J2x + 1)(3 + .J2x + 1)
_I' (x-4)(3+£x+T) l' (x-4)(3+£x+T)
- 1m _ UTI
x-H (,f;+2)[9-(2x+l)] H4 (,f; +2)(8-2x)
(x-4)(3+J2x+i) = lim -(3 + J2x+i)
d42(,Jx+2)(4-x) r·,4 2(Fx+2) 4
144
132
4
6 146 ) I
· x-2.. (x-2j(.[;+7 +3) I' (x-2)(Jx+7 +3)
, .a 1m - urn ::;: lffi--- _ =
H'Jx+7-3 H2(Jx+7-3)(,Jx+7+3) . .-+2 eJx+7)2-3
2
,--
. (x-2)(vx+7+3) .,--;; r;:;-
=hm('\Ix+7+3)=v2+7 +3=6.
x··..,.2 x - 2
b)
sFa
2a
c)
8
6.147.a) I) I
· x+2E-3 l' (x-3)'-(2Fx)' x+4+SJ2 4
) 1m tm ._--
HI X -sE+4 x->l(x+4)2_(SFx)2 x-·3-2J2 --'3
6.148.a)
1
-
6
b) 6.149.a) 2 b)
6. I 50.a) +00
4
b)
301
I
, sin2x-,cos2x-l
6.\51.a) 1m .
x....,.::'- cosx-smx
,
I
. sin2x-(cos2x-sin2 x)-I
1m =
cosx-sinx
4
sin2x-cos
2
x+sin2 x-I
lim . I
, 2sinxcosx-2cos2 x .
1m
x---+::" cosx-smx cosx-sinx
, ,
= lim 2cosx(sinx-cosx)
Jt cosx-sinx 11: 4
x'""*4"
.. ( siux 2) 1< sinx-sin
2
x I' sinx(l-sinx)_
b) lIm ---tg x = un 2 = 1m . 2 -
x---+:. cos
2
x cos x l-sm x
, 2 2
sinx(1-sinx) smx
= lim = lim =--=-
1+1 2
. 2 2
x-3-Jx-3. .. (Jx-3)2 -Fx=3 . ..r;;.:3 .(..r;;.:3 -I)
6.152.a) lim urn = lim =
20 x - 3 x-+3+0 2;; x - 3 X-}}+O 2v x -- 3
= lim .r;=}·-l .. _ b)
x-:.3+() 2 2 2 4aj; - b"
615
-. I -1'
. 3.a) 11m 1m· , y r-:;- )
x....,.·.oo xl '\I4x2 +2 -2X) x-Hw x ..j4x
2
+2 -2x;", v4x
1
+2 + 2x
,---- I 2. , 2 J4+}, +2
, v4x
2
+2+2x . ,4x .,.2+2xi,x _ j',m ____ x_ ..__ .
2
.
= hm -'--'--'- = 11m ..:...-----.,-- - ..
x-)-+"" x( 4x
2
+ 2 4x
2
) 'f->-+"" 2x I: x-++'" 2
. Jl+x+x' _. (l+x+x2)-(I-x+x2)
6.154.a) hm ----.,--... --- -InTI -. . ( r r;--., .
_H·(l x-+°Cx2 -
x
)l -vl+x+x2 +vl-x+x2 !
, /
b) i
.2,
Inn I \ =-1
6.155.3)
6.156.a)
302
.HO( l)(JI . ·2 /' ,2 I
,x-- +X+X +'\ll-X+): /
lim.[;: +rX=I -I =Iim( fi + Jx·j t 12.
b)
.J6
x-+I Jx
2
--.1 1'--)1\ P -1 Jx
2
2
x I-sin
2
x
lim = lim ,.---''---c;-
T---+ 1..Ls1n
3
x ,H''0 (l. +sinx)(l-sinx+sin
2
x)
2 2
_. (l-sinx)(1+sinx) ,. I' I-sinx
- hm --.------.. --- 1m ,
(1-1-sinx)(1 x) X--t I-sin x+sin
2
x
, 2
6
. 3n
I I 2
2 +
--"-_. =---=-
I
. 3" . 2
3
" 1+1+1 3

2 2
6.157.a) sin2a
b) J2
2
b) :fi
4
c) ,2
c) J2
2
6158 ) I
· 4x+8_ I' 4(x+2) _ lim 4 -
• .a 1m - 1m - '2 3
",., +8 -2x+4) H-2X -2x+4
b) -I c) 2
. x . X
6.159.a) !";2Vs-x -vs:;:;: (VS-x)' +'VS-x .Q8+; ·,(V8+ xii
. x
r
eVS_x)2 +V8-x ·lJs+x +(lj8+x)21
Inn .:.:J!'..'..:..::.....:ccc_:""::,,,--,,-,,,:,,
x-d' 8-x-(x+8)
_ .. xr('J8':::-;)
2
d8-x + (lJs +xd
-
x-v -2x
. (Z/s.-x)'+ljs-x,V8+X+(lJS+X)2 _ 4+2·2+4 b) 0

,--,0 -2 -2
6.160.a) Ako uvedemo smjenu 23 + x = Z3 , tada je x = Z3 -·23
z = lj23 + x, pa kada x -+ 4, tada z -+ 3 . Otuda je :
lim x-4 lim
z3
-
27
=lim(z2+3z+9)=27.
x--t4V23+x-x ;;--+3 z-3 ;--+3
I . (V1+xl_I)(V(l+x2)2 +Vi+x2 +1)
b) r . I + x' I
x
2
x2(W+x2)2+Vl+X2+1)
, 1 1 5
+ VI; x' +1) c) 3
6.161.a) Uvocienjem smjene x + 1 = y5, dobije se:
. V(X+l)'-1 . ;f7-I_. i-I_I' (y_I)(y2+y+l) "
hm .- = ltm - ilm --;;-- - 1m· 4 ?
X-}O X y-)-1 yS y-+} y) -1 )'--l-l(y-l)(y + yj + y- + y+l)
y2+y+l 1+1+1 3
=iim I? 15
1+1+1+1+
303
3
0)
4
,I'> (,1- \2 ,
, '..;x' -2'[;+1 ,nix-I)' , \Ix -11 ,!.Ix-!
6.163.a) lim ··-=hm-----=hm -----J (illn--i
x-+! (x __ l)2 x--+l (x-I/ x-I ,'--->1 xl)
9
b) 3 c) 2
2 3
6,164,a)
H-H
lim x r;; ".Iim(x +k + a) = 3a
X-HI .J X - '\i a x--+a
6,165,a) )
' sin3x I' sin3x 3 '1' sin3x 3 1 3
lm--= Im----· =.) llll--= . ::::: .
x--+o 3 X-}O 3x x-tO 3x
. sinmx ". sinmx . sin!
b) hm---=m·lIm---=m·itm--=m·j =m
.<--+0 X x--+O mx 1--+0 t
c)
6. 1 66,a)
6,167.a)
304
3
sinx
b)
2
c)
lUTI--hm--=lim - .... ,-- =hm--' L'Il--=!·-·-=l.
. tg x _. . (smx 1) . sinx I'] ]
1"-).0 X ,,-->D X ...-->0 X COSX x-J.O X cosx cosO
c) lim sinax , __ 1_ 1im(sin= =
x·-+O sin J)x cosax x.....,.o ax sin /3x f3x J3
5
6,168,a)
b) 9
c) 8
2
6,169,a) Uvesti smjenu: x a+1L Rezultat: 2
b) 4
) U t
" '>']' arcsinx . y
eves I sffiJenu: y = arcsmx = x=smy. lm--- = hm-;-- = 1.
x--->o X Y--->0smy
6,170,a)
2sin2':. 2sin':::"sin'::
I
' ]-cosx_I' 2 I' 2 2
1m --- - ll1l--'-- = 1m
x--+o x
2
x
2
x---7D
2 2 2 2
b)
2
. ? 5x . 2 5x
sm - --,- SIn / \'
. 1- cos 5x _ . 2 25. 2 25 {. sin t
\";6 - ---;,-'- 2:u:i -,-)
sin x .
25
2
0) 2
6,171.a) 1}, b) lim tgx - x lim SOS x lim x . x I =
. ------ -smx ( \
,"-,>0 x' x
J
,-,"","0 X Xl cosx)
]
' r sinx 2sin
1
I . sinx . sin
2
1 I
= tml'--'-o -- ::::;:-·1lll1--·111n------;;:-·lim--:-. c)
x----70 X x-cosx 2 ......0 X x....o r---->f)cosx 2 2
I
6,172,a)
2
6.173,a) 2
b) a c) %, Uputa: Rastaviti razliku kubova,
b) 2 ,Uputa: Uzeti smjenu arctg8x = t. c) 8
6,174,a)
'. sin_x_-_a
lim sm = lim __ 2 2 _ = Hm . cos = cosa.
x-a x----l>a 2.x __E, X-,>/J X a 2
2 2
b) 2
' 7 25in a
- Sln_a 0)
cos' a
6,175,a) lim sin3x
1im
lim
x-,O I-l+x
_ ' , ,sin3x ,,-- .
- hm '--=o,ltm--(I+-,Jl-x)=3,j,2=6, b) -9 0) 4
x---+ 0 X x---+o 3x n
6,176,a) 6E b) 2 cos,,-
305
6.1 77,a) 3 b) l
' l+xsinx-cos2x l' 1+xsinx-cos
2
x+sin
2
x
1m 1m,
,--.0 sin 1. X Stn - x
l
' xsinx+2sinlx l' x+2sinx . (x \
1m . 1. =: lm--. -- = lim --+21= 1+2 =3.
'H·D sm x x-.O sm x X-l-O sin x )
6.178,a) -1 b U
' . a-x a
) vestl smlenu -- t, Rezultat: -,
'2 11:
, ,
sin 2 x .J! + xsinx + cosx
lim '
r-4fJ J) + xsinx - cosx -.11 + xsinx + cosx
6.179,a) 1
" sm x
1m
r->oJl +xsinx -cosx
I
, sin2x(.Jl+xsinx+cosx) I' sin
2
x(.Jl+xsinx+cosx)
1m 2 = 1m
x-tO 1 +xsinx-cos x .1:---+0 sin
2
x+xsinx
I
' sinx(.J1+xsinx+cosx) I' JI+xsitL;+cosx
1m = 1m -'-''--=='---==
X-)O sinx+x .y-.O sinx+x
r;-:----
I
' vl+xsinx +cosx
Iln
X--}O X
1+---
sin x
sin x
J1+O+cosO
1·,·1 2
b)
40
6,ISO.a) b) - 2
c)
(
. \
lim 1 + arcsmx)
x-,() X
I
, x + arcsin x _ '"
1m ------ !1ffi-----
"A 0 X + 2tgx ,.", ( Igx) . ( tgx.)
. XlI + 2 hm 1 +- 2· _.-
x >:-40 x
2
3
6
. g I ) 1'
s
. ic.c
n
+( x:...· +_1",)
. I .a Iln-
x--t ,-I x
J
+- I
lim sin(x + 1)
X4 .• , (x + l)(x' - x + 1)
, sin(x + I) 2 . sin(x + I)
,(x -x+I)= Inn
x--+-! x+l x--t-l (x+1) x--+-l
b) - 4 c) 2
6,182.a) Uvedirno smjenu x-I 2..(l . Ondaje x = 2.'(l + 1 I kada x...,.1 ,
IT n
d 0
'- "d']' I nx . [llX n(lCC \]
ta a a-+ . LatovrlJe 1: tm.(x-- ) tg-= 11m -_·_-tg- -+1.1
I 2 {l ---> 0 7r 2 n: }
,( 1[ )
.. -1 2([ ( n )J- . 2a $Inlet + '2
=!lm -tg a+- = ltm-'
n-",uL'it 2 0: ..... 0 IT cos(a +i-)
2 . ( (l ) 2
=--hm --·cosa =--
1[c>"-->o\sina n"
2
b) c)
6,183.a) Nekaje = z, Tadaje x= I, ako onda z...,. 0,
pa imamo
306
Sin(x-"--)
lim 3 = lim sinz = lim sinz
1- 2cosx 0-).0 I-2e0s( Z +- l-cosz+ J3 sin z
cos":'
2 2 2
1 .13
·.£--=Iim '
'40. 2 r:;3 2 = 3
Sill +- j cos --
2 2
= lim
:---+0 . 2 z r;;. Z Z
2sm --+2v3sm--cos--
2 2 2
b) Uvedimo smjenu, X - 2 = z, tj. x = z + 2. Tada, ako x...----? 2, onda
z --+ 0 , pa imamo
I
. X2 -4 I' z(z+4)
Im--= nn
x--+2 n n
C08- cos·· (z + 2)
4 4
n
,z(2+4) 4, "4z. 16
hm---=-·-lnn--·hm(z+4)=,--
.::;-)() . 1t 'it .:0->0 _ 1t ::--+0 1t
-SIn--Z
4 4
x -sinx sinx
1----
, l' sinx
[- lln-'-
6.184,3) l
' :x._-_S:.,iC-":':'X
nTI-
;H·'" 1---5x
x x
lim 1 -5
X--->'"" X
I
5
3
cl --
, 2
b) Uvesti smjenu:
I
X-TI =U. Rezultat: --.
2
0) -I
. l-cos2x l-cos2a cos 2a - cos 2x
6,ISS.a)
2
b) lim 2 2 -. lim 2
:;-){)', Xl __ a
2
:;_'('( xl a
2
"" lim sin(x +0: )sin(x -a.) = sin 2a .
(x+a)(x·-ix) 2a
6.186.a) Uvodenjem smjene 1-x = a. i transformacijom izraZ3, dobije se:
lim smx-··cosx
It - 4x
.' Sin("--u'J I
,. smx-cosx r 4 ,)
_ x) . = 4a =
4
.1£ n. n .n.
sm----cosa -cos s!na. -Sln--Slna
lim 4 4 4 ._..:.4±-_

J2 . sin a J2 ..}'2
hm .. ·-----·]=--,
4 0:---+0 a 4 4
K k
. cosx. cosx d' .
b) a OJC Iim------=lIm-----,uve llTIOsmJcnu
-2x "i
" I
2
nastavimo transformacije izraza:
307
I
" COSX
2(110 )
? --x
- 2
6. J B7.a) Uvesti smjenu
lim co{%-a)
I
. sina 1 . sina 1
.m--=-·llrn --=-.
x_o 2a x·,-+02a, 2x--)oOa, 2
IT
X . Rezultat: -J.
2
c)
2
b) I
· tgnx I· tgn (a - 2) I· tg(na - 2n) I· tgna . tgnu
1111 1m Iln :;:;:: 1m --= 1t = 11:
c)
'---+-2x+2 0:--+0 a 0:--+0 a a-.-.;.O a ",.....,.0 TIet
.. tg'x - 31gx

cos( x+
I
. tgX(tg'x-3) I· tgx(tgx-fl)(tgx+J3)
()"lm ..
<-'3
19x s+-l) Sin(x+})
tgx( 19x '"- tg 19x + cosx COS!:-
IT
cosx cos-
3 ,. " 3 0 3. 3
I-IT ( n -)1 . --
COl2-l3-X)J ) Sin(}-x)
sm x----
6.18B.a)
. ( rr )
.. 3
11m '
! - 2cosx
)
I
. sina . sino,
U11 = !Jrn
u--+ 0 1-2COS( a+- ::::._) ct-J. 0 I +2Sin(a - J
\ 3 6/
308

sina.
= lim
sina
=
(H- 0 1 +2sina -2 coso:. sin::-
ct --, I) I-j:.J3 sina - cosa
6 6

= lim 2 2 ". = lim ____ 2 2
,,_-) 0 r:::. 1 a . 0 a ;(J a (, U
1+-v3smu-cos " -
a
cos-
2 2 2 2 2
= lim 2
cosO 1 .fi
cosO+sinO = J3 +0 = 13 =-3-
a--).O -fj a
2 2
b)
I-sin':: -a
lim = lim 2
l_cos
2

lim = lim 2 2
a---).O a u---).O ex [!-,. 0 X-He 'it - x
a
lim = lim __ 2_, sin = lim __ 2_. lim sin::' = 1· sin 0 =- 0 .
2siI/
CL
- r sin J sin
<:<->0 a a---).() ex 2 a-d) ex 2
c) 1

2 2
6.l89.a) Iz 2sin:':.cos:':. slijedi
2 2
x sinx Aid b··
cos - = --- . na ogno se 0 lJe:
2
2
. X
sm-
X "
. X
Slfi-
X 4
... ,
. X
SIO--

4 2sin.::
4
8 2sin::'
8
2" . X
2s!U
2H
Dalje, vrijedi: lim cos'::'· cos":'· cos'::'· .... =
2 4 8 2"
. x
.
_
JH". 2sin':::: 2sin
2 4
. x
sm-
_ .'L
2sin'::
8
. x
SIn--
... sinx
2sin Il->'" 2"
2" 2"
sin x sinx sinx
= __ __ = _X_
sinx
x
2" 2"
b) Kako je cos x ·cos 2x<cos 3x· ... , cos nx -1 =
sinx
lim....--lf-=
n->'" • X
5lU-

x
2"
cos x -I + cos x· (cos 2x -I) + cos x cos 2x(cos 3x -1) + ... +
+ cos x cos 2x cos 3x· .... cos(n -l)x(cos nx-1)
- 2sin
2
!: sin
2
'::'
1
cosx-l 2 1 2 1 II.mcoskx-l ".,_k
2

Im--·-·--=!im-..---=--lim---=-- -_
x_,O x
2
x--}o x
2
2 x-).o x
2
2' x···>() 2
4
. I' cosx·cos2x cos3x· ... ·cosnx-l
to Je: x2
I
. cos x -1 + cos x(cos 2x -l) + ... +cosxcos lxcos3x .... (co.snx --]) =
ml ......
x-"o x
2
lim cosx -1
x-, (}
I
. cosx(cos2x-l) +1' cosxcos2x(cos3x-l)
+ 1m 1m < +.
x·"O _,'---).0 x
2
+
+ t. cosxcos2xcos3x·,.,·cos(n·-l)x(cosnx-l)
.
1 9 n
2
1 2
---2---· ... ... +n )
2 2 2 2
n(n + 1)(2n + 1)
12
309
6.190.a)
b)
6.191.3)
b)
6.192.a)
5

lim 2' +5 1+0 =1
x-."':,2
x
_5 x---'>'" 5 1-0

2'
r
]
'"
,
. 4 ,x . _ I . I (·4 / 1 I
hm(I+-1 =hm 1+-:- =hm(I+-i =[Iimll+-)]
r---,>{l) x) x---'>oo'l ("-)'" !) i-}«: t
" 4
c)
5
,
. ( I)' ( I )-"-" r ( )'1"
c) =1il1lll+- =i lim 1+! =e-
I
,---'>00 x x---,>OC 11.-)", t
L j
=lim(I+!I¥ =
-I""'J-OO 3x X-'>OC x 1---,>",,\ f) /--too \ !
-2 J
,
= lim E =e
3
[
r
1\' 1:;
/--?W\. () J
5
b) c 4
oj lim [(l' 1+2. r]' = lim eX = +CD.
X-cO"'" x) x---+m
6.193.a) Uvodenjem smjene dobije se: limQ liml(J +!)' = e.
• { x-;. 0 I_·_'<f:, (
b) lim(1 + 2x)L lim[(1 + 2x) ,';]2 = Ilim(1 + I) ;]' = e
2
X-')O x---+(} 1'--+0
cJ I
· (I 4) I' [I (4 l' [
1m x = 1lTI + - X .. 4;: = nTI 1+(-4x)J-4X =
x---'>o x---tO \'--+0
,
= lim [I + (-4x)]::;'; . [1 + (-4X)]-' ='ll lim(1 + (-4X)l=L j' . lim(J + (-4 x»'" =e·
4
.\---+0 f-"'O x---?O
. .
6.194.3) Iim[(J + !:.)'; 1';''''' = em'.
X
1
b) Iime'=1
x-:.oo
c)
6.195.a)
, "
e 2 b) Iim(2x+3)n-, = Iim(2X+3)'(2x+3)i =
.---"'\2x+l Y-.y,( 2x+l \.2x+l
310
. = = li.1
I
+!f .lim(2x+3)i =
x-w; 2x+l 2x+l /..:;.\ I) x-W: 2x+l
4( 1\'( I)' "!{ 1)-i = J ·1=1 1+- h ·1 =e
r-v.o [ {->,OC t t /."", t t
c)
(
5 )2.,. [( I)'l'i [ ( '.'
lim 1 + - = lim 1 + - := lim 1 + - := lim 1 + - I == e 3
3x /-){J t H() t J /-lo() t J
6.196.a)
b)
1
[
, I
. n(l+x) -I
hm = In lim(l+x)' 1'=lne=l;
x
J
I
. _In-'.(1_+""mx::=..)
lin
\'-70 x
lim In (I + ",x); = Inf lim(1 + 11-0:)';] =
X--40 I X-J>Q
L
= In[lim(l + mx);;;''''] = In[li111(1 + mx);!,;]"' = In e'" = In.
.1'---+0 x-}o
c)
6.197.a)
b)
. . 3. sin3x _ sinx
I
" sm3x-smx I" 3x x
1m = 1n1 -
x---,>(I In(J + x) 'x-->il x)
3-1
I
x
Uvoaenjem smjene --"-- = 1 ,dobije se :
x+1
=2.
lim (x arcsin -l)arCSin t] = lim( tl =
X----»Cf) x+l 1-'t0 t ,--J.o\t )
I
" arcsin t I' .
= 'It lln ---- 1m arcsmi =1'(.J -0 ""'11:.
1-.-). 0 t 1---+ 0
c) Uvesti smjenu 3..=f. Rezultat: 4.
x
6,198.a) Uvedimo smjenu e' -I = 1 , e' = 1 + 1 => x = In(l +1). Tadaje
. eX -1. f

x--»o X 1-40 1n(1 + t)
I
. 1
1m
HO In(1 +1)
t
lim---'-7
I-)() !
In(l + I)'
1
I 'l
l"lii:1:( 1 + t)' J
-=1
Ine .
b) lim_T_-_l=lim 1
,->I> x HO I +12 HO i11.Q-=':.Q I [I' (1 )!]
I
In7·-=ln7
Ine
In7 t n 1m +1
/...-)00 -\
311
. 0)
6.199.a)
I
· aX -I I' til' I I I
lm--= 1m = na· 1m = na·--= na.
x-,\-O X Hoa In(1 +/) 1-+0 lne
Ina In(l + I)'
8'_1 .8'-1
X -- ltm--·
x =ln8=2In2.
x....,.o eX -1 X--)oO eX -1 . eX - 1 In e
IUll--'
x X--J-O X
7X(IOX -1)
10'-7' 7'
c) lim ---= iim -"--___ "'
x-'>o x
2
+ X ,\---to x(x + 1)
lim
x---+o
(
1.0y _ i
7) . 7'
x+1 x

= lim \. 7 .... lim = in = In
x-+o X x---+o X + 1 7 0 + I 7
6.200.a) Uvodenjem smjene e --2x - 1 = t , dobije se: e -2x = 1 + t ,pa je
312
I
·2x I (I I) 2 I (I) In (l + I) D I' .. d'
ne '=n +. => - x=n +1 => x ,..,' aJcvrlJeJ:

. eO" -1. t . - 2 . - 2
lUll---= 11111---- = Inn =
.----,>D x H.oln(l+t) l-toln(l+I) 1--,>0
in(1 +/)'
-2
I
iim In(l +t)'
HO
2 -2
= -----------2
r 'l- Inc - .
II1'llim(1 -I- t)' j
HO
b) lim .. = lim l.=lim 1
1---+ 0 In (1 + xl) 1---+0 1n(1 + xt) 1---+0
x--;{--". xln(l+xtY'
,
xlimln(1 + xt) "

=--=- c) Sina .
xlne x
6.20 La) I
· x +5x+4 -I' I 8x-l -
1m -Im-!- -
(
' )X ( )'
x2-3x+5 X--}OO x2-3x+S
b)
6.202.a)
IlIllX'Clg
1
x
= e'--7(1 = e'--' 11 sin"x = ex: .• iI SHl' x = el.cosO :.-:: e.
lim sinltx.clgn:x -1
b) lim(l+sinn:xr:lgrrx=lim(1+sinnx)SlllltX ::::e"->I =e
x---+t 'I----} I
c)
6.203.a)
n", Kin ,-
linlX
X
= !in1e
xh
,,· =e'·--+o =e{J =]. b)
Ihnx"nx = lilTI e<,nxlnx = eO = 1 .
x-,U .,--",0
x-+ () x---'> Ij
c)
.!.. Iln(lo,) I,,,,
lim (lnx) , =- 11m e). = lim e hI-'" x = e·H-'r'lO It", r = eO =!
x---++oo _,.-.,.-,.",.
6.204.a) Za x -+ 2 data funkcija je beskonacno mata vetieina.
b) Zax-+±3. c) Zax-+ 1 i x-+2.
6.205.a) Zax-+ 2kn:, kEZ. b)

Funkcija je beskonacno mala veiicina za x --+ -- IT., k E Z .
4
c) Funkcija .Ie beskonacno mala velicina za x -+ 3.
6.206.a)
b)
6.207.a)
6.208.a)
6.209.a)
Funkcijaje beskonacno velika velicina za x --+ ex:.
X--++OO c) x---+----co
x-+4 b) x->±l
x --+ +00 b) x --+

2
b) x->n+kn,kEZ
cJ x-+±4
c) x--+±oo
c) x--++oo
313
6.3. Asimptote funkci.ie
6.210.a) Kada x -+ +00 , tada y -+ 0+0. Kada x -+ -00 ,tada y -+ 0-0.
Horizontalna asimptotaje prava y=O.
Vertikalna asimptota je prava x=2.
b) Horizontalna asimptota je prava y= 1, a vertikalna x= 1 ,
c) Horizontalna prava y = vertikainaje prava x = O.
H
· 1 . . l' . I' ( 4 '\
onzonta ,na aSlmptota .Ie prava y= JeT Je 1m 1 2 J:::: 1 .
X /
6.2ll.a)
Vertikalna asimptota je prava x=O, jer je 1 - = -00
lim -00.
x->OHi
x
2
+ 1
b) Kakoje lim = lim x
2
+1 = 1, to data funkcija ima
x x--. '" X-). co x
kosu asimptotll cij i je koeficijent pravca k= J.
Odredimo segment n na y-osi:
. (x2+1 I . x
2
+1_x
2
• 1
n = hm --- x) = hm ----- = lim - = 0 .
r---,> ""\ x x-} co X x-+ 0') X
Kosa asimptota jc prava y = x.
Vertikalna asirnptotaje prava x = O.
c) Vertikalna asimptota je prava x = -1.
Kosa asimptotaje prava y=x - 1.
6.212.a) Kako je - 3x + 4> 0, funkcijaje definisana za svako realno x i nema
vertikalnih asimptota. Kako je lim y = 0, to je prava y = 0
x ........:bn
horizontalna asimptota.
b) Vertikalna asimptotaje pravax = O.
6.213.a)
0)
6.214.a)
Kako je lim l'. = 2 i lim (y - 2x):::: 1 , to je prava y = 2 x + 1,
x ........±u;; X x-t±<f"
kosa asimptota funkcije.
Vertikalne asimptote: x = -5 i x =.I., horizontalna asimptota v = O.
2 .
Prava y = 1 je horizontalna asimptota.
1 .
V = -" x =-3
• 2 -
b) I.
6.215.a) Kosa asimptotaje praya y = x. b) Y =-x
6.216.a) Vertikalne asimptote Sll prave x = 2 i x = -2.
314
K
. . 1
osa aSlmptota Je y = - x.
2
b) Kosa asimptotaje prava y = x - L Vertikalna asimptotaje prava x = O.
6.217.a) VertikaJna asirnptotaje praya x = O. Kosa asirnptotaje praya y = x + 6.
(b);x= J, y=x-4 -
6.218'01 y=x, y=-x b) x=-l, x= l,y=x,y=-x
6.219.a) Horizontalna asimptotaje y = -1. Vertikalna asimptotaje x =l.
6.4.
6.220.
6.221.
e
b) Horizontalna asimptota je y = Jr.
Prirastaj argumenta i prirastaj funkci,je
Lly = 3(X+i.\X)·- 3x = 3(2+ I) - 6 = 3 .
M(x) = f(x+Llx) - f(x) = (x+Ax)2- 2(x+Llx) + 2 - (x' - 2x + 2) =
6.222.
= (5+2)'- 2(5+2) + 2 - (5'- 10 + 2) = 49 - 14 + 2 - 25 + 10 - 2 = 20.
Lly = E+il:x -,J; = JI.44+0,25 -JI,44 1,3-1,2 =0,1.
[
Llx = 0,5, Ay = 2,75. 6.224. Llf(x) = --.
- - 5]
6.223.
6.225. Lli (x) = ;,(2;4- T2 .
6.226. AP=(a+Aa)'-a
2
= 144-IOO=44em
2
.
6.227.a) Ay = 3(X+L\X) + 2 -(3x+2) = 3x+3Llx +2 -3x -2 = 3Llx .
b) I\Y = (x+Ax)' + 1 _(x' + I) = x' +2xLlx +(Llx)' + 1 ,. x
2
- 1 =
= 2xLl" +(Llx)' = Ax(2x +Llx).
c) Ay = 2(x+Llx)' - (x+Llx) + 5 -{lx' -x +5) =
= 2x' +4;vh +2(Ax)2 - x - Llx + 5 - 2X2 + x -5 = 4xAx - Ax +2(Ax)'
6.228.a) M(x) = 3' = 3' (3'" - I).
. . 2' I\X ( Axl
b) Af(x)=sm(x+Ax)-smx= '$II1'2COS x+'2),
c) M(x) = tg(x+Llx) - tgx =
x+Llx+1 x+1
6.229.a) Lly = .
x+tix--l

(x+ Ll.x -I)(x -I)
-7!lx
b)
(x+Ax-3)(x-3)
sin ,0.x
cos(x + Llx) cos x
Sx + Ax + l)lx -1) - (x + Ll.x -1)(x+ I)
(x+Ax--I)(x-l)
I
(x+Ax)(x+1)
e) og .
(x+Ax+ l)x
315
6.5. Neprekidnost funkcije
6.230.a) x b)
6.23I.a) Tacka prekidaje x 6.
6.232.a) x -3, x 3.
b) x=-5 c)
b) x I c)
x= I,x=-3

6.233.a) x 2, x 3 b) x=-IO x=-"-
, 2' 2
1<
6.234.a) b) x=2+k1r., kEZ.
6.235. Funkcijaje neprekidna za sve x, jer su sve funkcije y=O, y=x,
y =-r +4x-2 i y = 4-x neprekidne i
lim I(x) = flO) = lim I(x) = 0, lim f(x) = f(l) = lim I(x) = I,
x-Hl- ,-4tH x--->l-- x_,\,
lim I(x) = f(3) = lim f(x) = I
x-}3-- )(->3+
6.236. Odredimo lijevu i desnu granicnu vrijednost date tlmkcije u tacki
.2x8 2x8
x =4: lun tim --=--=+0':-'
r-->4-Dx-4 0-0 '".-.-4-I-ox-4 0+0 .
Kako lijeva i desna granicna vrijednost nisu jcdnake, to funkcija u
tacki x = 4 nema granicflu vrijcdnost i irna prekid.
6.237. Kako data funkcija nije definisana za x=6, a
I
. x' 36 I' (x - 6)(x+ 6) I'
Bn ---= lin all (x -+ 6):= 12,
x-+6-D X - 6 x-+6--o X - 6 x··-)6-()
I
· x' -36 I' (x-6)(x+6)
an ---- = IIll lim (x + 6) = 12,
x---;.u+o X - 6 .\:---;.(0+0 X - 6 .,-....... 6+0
vidimo da u ta6ki x=6 funkcija ima prekid (koji se moze odstrauiti).
6.23 B.a) Funkcija y=f{x) je neprekidna u datoj ta6ki, ako je graniella vrijednost
prirastaja te funkcije u toj tacki, kada jednaka null. Odredimo
prirastaj date funkcije i njenu granicnu vrijednost pri .6x......,..O :
Ll.y = (x+Ll.x)' - x
2
(X+LlX-X)( X+LlX+X) = LlX (2·0+LlX) = (LlX)' ;
lim y = O. Dakle, funkcijaje neprekidna u tacki x=O.
&·40
b) lim If sill (". + Llx I-sin ".l '0 2 lim sin Ilxcos + flxL 2· sinOeos 1= 0
U ) 3 ,'hO 2 3) \ 3 )
6.239.a) lim (2"'" _2
3
) = lim 2
3
(2'" -I) c, 8· lim -I) =8(1-1) = 0
;:,x-}O Ar-.O
b) lim[ =
noHO l+(x+Llx)' I+x' 'HO ll+I'+2flX+(Llx)2]c1+I')
= lim E:+:3Llx)2-3
2+2LlX+(Ll.x)' 2 (2+2·0+0')·2 4 _ ..
6.240.a) Kako je lim f(x) = lim(x' - 2x + I) = 0 f( I) = 0, to je je funkcija
x ..... I X--41
neprekidna u tacki x = 1.
316
b)
6.24I.a)
k
. I' f() I'
Ka oJe 1m x =- 1m
x .... ::..· ;<'-7::" cosx
4 4
to znaci da je funkcija neprekidna.
1
2
1t
cos-
4

12
Kakoje Iimf(x) = f(l), toje funkcija neprekidna za x=1.
HI
b) Kako je lim lex) = ° = f(-2), to jefunkcija neprekidna za x=-2.
x-+ -2
6.242.a) Kakojezasvako Xo ER ispunjeno f(x)-/(xo)=c-c=O,tose
za dato E > 0 maze izabrati proizvoljno 0 > 0 , pa ce za svako x sa
osobinom Ix-x
o
l<8 biti l/(x)-f(xo)I=O<£.
b) Za data E > 0 dovoljno je izabra!i £ 8 , pa ce za sve x E R , za koje je
Ix-xol <0, biti i !f(x)- l(xo)1 =Ix-xol <8
c) Za dato E > 0 izaberimo 0 = E , Neka sada x E R pripada 6 - okolini
tacke x
o
' g. nekaje lx-xol <0. Tada vazi
If(x)- f(xo)1 = Isinx -sinx,1 = [2sin x-
2
x
o
cos x+
2
:".'!.\;; 21Sin I.
6.243.a) lim 4)1= lim[3(x+&j-5-(3x-5l:!= lim [3x+3&-5 -3x+ 5]=
{\\:-l>O l1y....,Q
= lim pbx 1= 0 . Kaka je iim Ay == 0 , to je data funkcija neprekidna u svakoj
M ......O !!..<_., 0
tacki svoje domene.
b) lim Lly= iim[2(x+Llx)+I-(2x+1)]= Jim [2x+2Llx+I-2x-I]= lim[2Llx]=O.
Ar ..... O /,),x-"}O .:ir--40 I.\x,··,o
Kako je lim D:Y =- 0 , to je data funkcija neprekidna u svakoj ta6ki svoje
M··,.I)
domene.
c) lim fly = lim [x + Llx)2 +5--(x' +S)} lim [r' + 2xLlx + (.".x) , +S-x'.-5}
!n·..,.O N;-40 Ax·-}O
= lim LlxI2X+ rue]= 0 . Kako je lim Ay = 0, to je data funkcija
&--,0 Ax---'> 0
neprekidna II svakoj tacki svoje domenc.
6.244.a) Odredimo granicnu vrijednost prirastaja funkcijeN(x) kada prirastaj
argumenta b.x"-+ () :
I
· f() I' [ ('" ] 2 j' . x+Llx+X . X+Llx-x
an 4J x = 1m cos x+DA)-cosx =- 1m Sin Stn----=
D,X,-> 0 A,-.,.O Ar->O 2 2
o I' . If nx'\.,i,\" ..
=-'';' lfi1Sm
& .... 0 I, 2) 2 . .
Kako je lim D.f(x) =- 0, to je funkcija neprekidna u svakoj tackL
.'lx-> 0
b)
317
c) lim &f(x) = lim (e
x
+"" _eX) = e" lim (e'" -I) =e
x
(eo -I) = 0
/\.'1"-40 &._0 6x....,.O
6.245,a) lim &y= lim [(x + L'u;)' -2x)}
&_0 "'-,-+0
= lim [x
2
+2xL'u; + (L'u;j' -2x-2L'u;-x' +2x} lim [ZxL'u;+ (L'u;)2 -2L'u;}
L\y-+0 1\.--)0
= (Zx' 0 + 0' - 2,0) = 0, Kako je lim L>y = 0 , to je funkcija neprekidna

za svako x iz svoje domene.
b) lim &y = lim [cos2(x + L'u;) -cos2x ]=- lim [sin(2x + L'u;)sinL'u;]= 0,
11,1"-;.0 &--+0 /\.x--+o
c) lim &y= lim [J3(x+L'u;)' -2 -J3x' -
2J
l =[N -2 -J3x
2
-2J=O,
&-+0 !.I.r·-).O
I
, + 'I' [\ g( +' I 1= I' I x+L'u; I I' x+L'u;
1m 0 X+Ll.:'f)-Ogx- 1m IlTI--=logl=O
&-+0 M-tO llx-.KJ X !l.t-,loO X
6.246,a)
b) lim&Y=lim[X+6x
';.>"-.0 {",-.o x+.6 ..:\:+5 x+5J x+5 x+5
c) Kako je nazivnik u datoj racionalnoj funkciji uvijek pozitivan, to je
funkcija neprekidna kao koiicnik dviju neprekidnih funkcija.
6,247,a) l( k
' I' f") I' x
2
9 \' (x-3)(x+3) ,
a oJe Ill!. \X = llTI--= 1111-- =hm(x+3)=6,tosc
x,,+'" x·-+3 X - 3 x·-+3 X - 3 x---'I'3
data funkcija m07£ dodefinisati do neprekidne funkcije u tacki x=3 na
J
X
2
-9 j(Xl+2X+1
\
' d " I( --, x:t:3 b) , x*-l
sJe eClnacm: ,'x)=1 x-3 x+1
I 6, x=3 l 0, x=-I
6,248.a)

x;t:O
f(x) = -,;-'
l I, x=O

x,;o
b) f(x) = 4x
1
- x=o
4'
r 2-.Jx;4
b) f(x)=J sin4x '
,
6,249,a)
x=o
318
7. DIFERENCIJALNI RACUN
7.1. Srednja promjena funkcije. Srednja i trenutna brzina
&y = y, - y, = 13,75 - 7 = 6,75. 7,1. &x = x, - x, = 0,5
&v = 6,75 =13 5,
L'u; 0,5 '
7.2, &y = 52-33
7.3.
7.4,a)
b)
7,5,
7,6,
7,7,
,2t 1t
SIn--SlTI--
1
1---
L'u; 4-3 1
o 3

311 --n n 211: 1t 2t
2 6 6 3
lim _&_v = lim "-3(,,':...·+--=/',.;"x,-}-....=2_-· ... Cc:.
3
"x_-...:2:c-) ,lim 3Ax = 3 ,
x----}() Ax x-:.D Ax X-tO Ax
-L'u;
lim &y = Iim;:;'-£:-";: lim (x+L'u;)x lim -1
x-·.o!\.y x-·",o L\x X-.).O x----+O(x+Lix)x 4'
v =.1'(1 2 )-.1'(1,) s(4)-s(2)=86-6=40mls,
," I, -I, 4-,2 2
v" ,S(I,)-S(t,) =s(3)-s(0) =!.Q2-
s
(0) =54,
1
2
-1, 3-0 3-0
() I
' " I' s(t)-s(t,,} I' 213_312+5-(2t,,3_3102+5)
v to :;;;;: 1m F = nTI -_. nTI
to 81 /-+ to t-to !-} to t-t
o
71331'+5713+31' 5 2(t
3
_1
3
)_3(1
2
__ I')
lim - - - 0 (l - lim 0 () "
1----+10 (-to t-t
o
_ \. (I-I,,) I' fo( 2 ') 3( I)]'
-1m - lml-t+tto+to - (+o
l----+fQ t -to 1-)-/1)
= 2(1"
2
+to to + I,,') - 3(10 + I,,} = 610' - 610 = 610 (i" --I) ,
/:;s 4-(-2) 6 0
Vsr = b.t:;;;;: 4-1 3=':"
319
7.2. Prvi izvod (prva derivacija) funkcije. Opci metod odredivanja
izvoda (derivacije)
7.8.a) Koristeci definiciju prvog izvoda y funkcije y =f( x ) :
I
· Ay I' f(x + Ax) - f(x) . • .. d t· k"
f = 1m - = 1m • PrJ trazenJu IZVO a un Clje,
Ax Lit-JoO Ax
postupamo na sljedeci nacin:
J) Trazimoprirastaj t-y=f(x+Ax)-f(x) funkcijey=f(x);lInasem
konkretnomslucajllje t-y=(X+Ax)-x,ij. t-y=Ax;
2) Podijelimo prirastaj b.y funkcije prirastajem & nezavisno
. I" I • . . L1y LIx
promJcn Jive; U oVom s ucaJu Je iit' = At: = I ;
3) Sam izvod zadane funkcije dobijamo kao limes od kad Llx 0,
LIx
d
·· by I' LIx I' 1 P . I'
o nosno, Y- = Hill .-:::::; 1111 --:::;: lIn ::::: 1. rema tome, IZVO( iunkcije
,:1,' .• () D..x 4>:-.0 & ,;x-H)
y = x je J" "" t, odnosno, x' = !.
b) Ay = 2(x+ Ax) + 5 -(2x+ 5) = 2Ax.
. Ay . 2Ax
Y = 11m -= hm --=2; (2x+5)'=2.
/i,_·}O Ax D.x40 L1x
. Ay . 3(x+Ax)-I-(3x-·I) . 3t-x
c) y" = lun -. = hm _.-.. = 11m -- = 3 .
I\X-}O lix 6.x....-;.0 Ax &
. Ay . (x+t-X)'_X2 . 2xAx + (Ax)'
7.9.a) v"=hm-=l!m------=I!m =2x. (x
2
)'=2x .
• ' ,6x-.-+o L1x hl-JoO & Llx
I
. t-y I' (x+Ax)'+3-(x' +3) I' 2xAx + (t-x)'
b) Y= Iffi-= 1m . = 1m =2x.
Ar---'>O Lu: I1x--+O L1X l\x---j.(l L\x
'_1' t-y_
l
· (X+Ax)2-S-(X'-S) . 2xAx+(Ax)'
c) y- Inl--- 1m :::: lIm =2x.
/.\X--+o Ax .6x Ih--+O ffi
. I' Ay I' (x+ilx)'+3(x+-"'x)··(x'+3x)
7.10.a) V = 1m -= 1111 - =
- 4x---70 L1.x 6x-... 0 L1x
= 11'111 2xAx._:+:.(Ax)' :+:,}L'.x . ilx(2x + Ax + 3)
iun -.-----= lim (2x + Ax + 3) = 2x + 3.
A,'C At Ar--+O
b) I
· L'.y. I' (x+AxJ'-2(x+Ax)-Cx'-2x)
.:v = 1m -- = 1m .
6x---'>0 A'C 1)."(---)0 L1x
. 2xAx+(Ax)' -2Ax Ax(2x+Ax-·2)
= hm -.-----= lim .------= lim(2x+Ax-2)=2x-2.
4x--+O /J,x ru----,>O Ax Ax---,>O
I
· L'.y I' (x + Axl' +4(x+Ax)+6-(x' +4x+6)
c) Y= llll--= 1m
f).x--l>O L1x Ilx--+D L1x
320
2xAx + (Ax)' +4Ax . Ax(2x+Ax+4) .
= Jim hm· = hm(2x+Ax+4)=2x+4.
Ill----'>O Ax Ax--+O Ax Ilx--+O
. Ay . 6-2(x+Ax)' -(6-2x') . -4xAx-2(Ax)'
7.11.a) y'=hm--=hm hm----'---'-
Ar---,>O Ax Ar--+O Ax Ill---l>O Ax
= lim (-4x -2Ax) = -4x.

b) Y = lim Ay = lim -5(x + Ax)' + 3(x+Ax)+ II-(-Sx' +3x+ 11) =
ru---l>0 Ax A,,--+O
.. -lOxAx-5(Ax)'+3Ax I' -"'x(-10x-SAx+3) 10 3
= 11m - 1m - x + .
&--+0 Ax 8,x-),0 Ax
3 ,_ 3 ,
"(x+Ax) -8(x+Ax)-16-(·-x -8x-16)
) I
· Ay .' 2 2
c Y' = Im-= urn --- ._=
ilx--+O .6.x 6r--+O .1.x
-SAx Ax(3X+.J.
Ax
-
S
)
= lim 2 = lim 2 =3x.-8.
Ax--+O tu; Ax--+O Ax
Y
· = II'm Ay = 11'm [(X+Ax)3+
2
}(x
3
+2)
7.12.a)
.0.x--}O Llx At---'>O Lu:
= lim 3x'Ax+3x(Ax)' + (Ax)' = lim Ax[3x' + 3xAx+ (t-x)'] 3y2
.1x--+O Lu: Ax--+O &x
b) y = lim Ay = lim (cx + Ax)3 +(x+Ax)' +(X+Ax)}(x' +x' +x) =
A,,-;.O & I.\x---)O Ax
. 3x'Ax+3x(Ax)' + (Ax)3 + 2xAx+ (Ax)' +Ax_
-
ffi---'>O &
= lim Ax0x' +3xAx + (Ax)' +2x+Ax+l)=
8,x---'>o Ax
= lim [3X2 + 3xL'ix + (.6.xi + 2x + !J,x + 11= 3x
2
+ 2x + 1 .
Ax-tO
c) y= lim Av"" lim [ex+Ax)3-3(x+Ax)'+2(X+-"'x)+IJ-ex'-3x'+2x+l)
Ar·--+O Llx Ax--+O .6.x
. 3x'Ax + 3x(Ax)' + (Ax)' -6xAx-3(Ax)' +2Ax
= hm .... __ .c..:.:="-'--_="":" ___ ...:...="--'
.d.x
= lim Axpx' + 3xAx+ (Ax)' -6x-3Ax+2]=
.0.x--+O Ax
= lim + 3xLlx + (LIx)' - 6x - 3L1x + 2} 3x' - 6x + 2.
!\.x--+o
7.13.a) Ay=(x+Ax)' -x' =x' . Ax' +(;}'
Llx
3 +( :r' -x';
321
7.14.a)
b)
L1y a
Ax" + Ax);
-5
c)
L1y =Tx+&"),- I Ox&x + 5(&x)' lOx + SAx
(X+AX)2X2'
Ax Ax
7.15.a)
b)
CJ
322
y = lim &y = lim r IOx+5Ax =!.Q (-5) =!.Q
&--+0 L\...v (x + L\x)2 X2..l x
J
' x
2
x
3

-,{; _ 1 .
&x &x -Jx+Ax+'{;' 2,{;'
Ay J x + ,\x .,: 3 - .J;+3 &x
i1x Ax &x( Jx + &x + 3 + rx+ 3)'
y'= lim L\y = lim 1
0 J.lX 6.x--+ 0 J x + Llx + 3 + J;:+ 3
1
=2Jx+3 .
= J2(" 5 -
r:::--; ;
AX(\I2x+ + -J2x-5) .
I
. .0. v " 2 1
y'= lIn -' = ,1m
4.:>:-}0 fix tu---H) J2x +. 2Lu - 5 + J2x - 5 ;I2x .- 5
7.16.a)
Ax
sin-
k
· I' . 2 1
Ka oJe 1m --= ,
Llx
2
to je y = cos x .
.N:
b) "y=2sin(x+&)-2sinx= 4CO{X+ .
2
Ax
sm-
Kakoje lim __ 2_=.1, toje y:::o(2sinx),=2cosx.
,:\"x-+o 6...'(
2
A sinfu
c) Ay" t
7.17.a)
cJ
. sin M. 6 7
Kako 50 11111 ___ .0;:;:: 1, to .Ie y' = (3 sin 2x)' = ) cos -
,.\,'""()
Ax'
;' &x"\ Ax &)' (1'0:"\ sin
fly = cos(x + Iu) - cosx = -2sin\' x + --2 j'sin ; = -sinl x + -2 ).
• Ax. .-
2
Ax
sin---
. I" 2 1
Kako Je 11n ---- = ,
I'\X--7 () A,y
. 3N:
SlH-
I
T' • I' 0 I
,ako JC nn 0:: ,
• &r-; 0 3L\X
2
y
toje Y' ::::::(cosx),;:::;:::--sinx.
toje Y'
323
7.3. . Osnovna pravila za izvode (Pravila deriviranja)
7.18.a)
b)
7.19.a)
b)
c)
7.20.a)
b)
c)
7.2I.a)
b)
cJ
324
Kada x dobije prirastaj fu: , tada i funkcije u i v, koje zavise od x, dobiju
svoje prirastaje ito: u dobije prirastaj l1u, v dobije Llv, a y primi /1y.
Tadaje Lly=(u+Llu+l'+LlvJ-(u+v), tj,
Lly =Llu + Lll'; y' Iim(LlU +LlV)=U" +1".
Llx .Ax.Ax .G.tryO Ax Ax
y'=(u-l')'=u'-v'. cJ (ku),=ku'.
Llv LIu Lll' Lll'
Lly=(u+LIu)(l'+Lll') -uv =vLlu+uLlv+L\uLlv; -"- =-v+u- +llu-;
LIx LIx Llx LIx
d
.. . I' Llu. Llv • k
kada ilx -----* 0, on a sv 1 pflraStaji pa 1 t'1u teze nu 1, a -I - teze a
LIx LIx
Lly
u'iv'.Prematome,y=lim -=U'V+Uv'+O·v' Hi
lix"""'O L\-y
(u· v)'=u'·v+ U· v'.
Llu Lll'
u+Au 11 vAu-uL1v
v--u--
Lly=----= .;
v+Llv v v(v+Av)
Llx LIx.
v
2
+ vllv
Ay U'V-t/'V
y' = lim - = , ti.
DX---+OAx v
2
+v.O

\ = lrv- ltV'
v) 1'2'
I
. Lly I' (u+Llu)"-u"_
lm--= 1m -
IJ.X---+O Ax II.x---+O Ax
• U" + (;}"-'LlU + (;}"-2 (Llu)' +...+(Llu)"-u"
= hm .
6x---+0 Ax
,,-ILl n(n -1) "'(LI )' (LI )"
nu u+----u u +,.,+ u
= lim ____ --"2'--_______
LIx
I
· LIz< [ n-I n(n -I) "-"LI )
= nn- nu +----u (11
A3; ....... O At 2
(LI )
'HJ
+ ... + .11 =
= u'lnu
l1
-
1
+- n(n ''''.22 un-2 .o+ ... +Ol=nun-1ul.
L 2 J
y' (5x)' = 5x' = 5.
y'=(llx+17)'=(llx)'+ 17'= llx'+O= 11.
y' = (2x
5
), = 2·(x
5
), = 2·5x' = 10x
4
.
y' = (6x-x')' = (6x)' - (x'), = 6x' - 2x = 6 - 2x.
y' = (4x
3
+ X + 3)' =(4x]),+(x),+(3), = 4(x
3
)'+ I + 0 = 12x' + 1.
y' = (-8x' + 12x
3
+200 I)' =( -8x'),+(12x
3
),+(200 I)' = -48x'+36x' .
\.
1
7.22.a) y'= -24x
b) y'=12x' +x
! 1 3
= 2x + 4x -"3 + 4x -"2.
7.25.a)
, I .. , 1 _l 1 1 1 I 1
y'=(.Jx) = x' =-·x' =-·x 2 =-'-, =-'-r = r'
2 2 2 - 2 vX 2vx
x'
I
b) F,=_3_+
5
, 2.Jx
3 =_2_
3'E
7.26,a)
y'= b) y'= - '.Ix' c) y'= IOL3
7.27.a)
y'=3a(n+l)x" +Sbn(3-n)x'-" b) y'=2x" +3x"-'
7.28.a)
v,=_"I __ , __ I_.+x9 b) v'=-
. 2.Jx 2x'[': 4"1 2 31vl
7.29.a) y' = (x-3)'(2x+ 15) + (x-3 )(2x+ 15)' = 1 ·(2x+ 15) + (x .. 3}2 =
= 2x+15+2x-6 = 4x+9.
b) y' = (x'_3x+8),(x
3
+4x
2
_6) + (,,'-3x+8)(x
3
+4x'-6)' =
= (2x-3)()(3+4x'-6)+(x'-3x+8)(3x'+8x) = 5x
4
+4x
8
-12x'+52x+ 18
7.30.a) Y'=24x
2
(X
3
-1). b) y'= (2x' + .Jx)'(V-; - 17) + (2x
3
+.Jx) ('E -17)'
= (l6X
2
+. lr! (ZIx -17) + (2x' + .Jx).
2" x) 3c.,jx-
1 3
b) Y=--
. x
1
7.3 La)
x'
P·x-I-x' O'x-I·I
c) V'=( x')' ix ')'(x+l)-x
2
(x+l)'
. lX+I (x+l)'
2x(x+l)-x'
(x+l)'
x
2
+2x
(x+ I)'
7.32.a)
7.33.a)
7.34.a)
7.35.a)
6

(x-
b)
13 . 8x
y' = - (3x-S)' c) y=-(;:,=3)"'
y'(x) = 6x, y'(2) = 12. b) y'(x) = -15x' + 2, y'(-l) = -13.
y'(x) = 4x
3
- 8x - 1, y'(O) b) y'(I) = 4.
["(1)=183 b) f'(8)=.!..
3
325
7.4. Izv,od (derivacija) slozene funkcije
y'= (5x + 3)3 J = 3(5x + 3)' ,(5x + 3)'= 15(5x + 3)'
7.36,a)
b)
[(x
2
_7)5 J = 5(x' -7)"'(x
2
-7)' = 5(x' _7)4, 2x = IOx(x
2
_7)4.
c) y'= [(3x' + 5x - 19)2 J =2(6x + 5) (3x
2
+ 5x- 19).
7.37.a) r- r "1' I "-, I -' 5
y'=(;/5X)'=l(5X)2 =-,(5x)' ·(5x)'=-·(5x) i .5=---.
_ 2 2 2Fx
b) Y'=(4,h+2X-·
X2
i'=4'(..}1 +2x:'7) '=4· (1+2x-x
2
),
/ J ')
2;11 + 2x·- x-
=2. 2 2x 4(1 x)
..}r+2x-x
2

c) y' 2X)J=[(X-.1)(5::-2:»)'
2..}(x - 1)(5 2x)
(x - 1)'(5 - 2x) + (x - 1)(5 - 2x)'
2..}(x = 2>.) ..... _-
_(5-2x)+(x-l)(-2) 7-3x
2f(x 1)(5-2x) = .
7.38.a) y'=[1(2+3X)'l =', 2 _ ..
..J _ :J :J2 + 3x
b) y'= [(l_'X
2
)-4J =-4(J-x2r4-t(l_x')' =8x(I -x')"
O-X')5
c) y'=I(3-4X
2
)k] , = -4x ..
-
7.39.a) y'= [(x - 2)..) x' + 1 J = (x- 2),.[;?;1 + (x - 2)( =
b)
7.40.a)
326
--ix' + I +(X-2).1:.' + I)' = -ix' + 1 + x(x- 2)
2&+1 ..}x'+I·
r;;--- (x+I)'
2(x+l)..12x-1
12x-I
(.J3X-
3
3 3 3x+1
= 2& + 2,3x]3;-'2;J3x .
Y'=[ + II]' -( +( II] _. + m =
b) 'Ix Vx RSx Jf
2 -- 2 -
3x-l x
7.41.a)
7.5.
7.42.a)
6x-2-6x - I
2 RSX + ----;-H =
2(3x- I). --.... 2x -
3x _.] X
(Ix2 + 1 r
2&' '+'-1 (2x _ 1)(,,2 +ll'. 2Fx2-;:] _
2.Jx
2
+1 vx-+l
2(x';- 1)-x(2x-l)
(
' I) Xk + '\IX +!
X
2
+ 1
2X2 +2-·2x
2
+X
(x' +I)..}X' +1
Izvod (derivacija) iogaritamske funkcije
"y = log" (x + Ax) -log" x = log,JI + Ax);
\ x
x+2
". y =.2.. IOga(1 + Ax). Aka uzmemo 2:: =.1.
AxLix x xn
. 1 n .
(*), ondaJe -=-, paJe
"x x
327
t.y I (I) 1 ( j )"
Lu =;nlo
g
a 1+;; =;Iogu 1+;; . Prema(*)zakljucujemo: kad
Llx-+O, onda n-+oo paje y = lim t.y = limr..1..
IOg
(1+..1..1"]=..1..1
, ar--»O& a n) X oga
e
.
7.43.a)
Buduci da je log e = _1_ to ,'e' (log x)' __ 1_ . b} (I)' 1 1
a Ina' ,. U' -xIna' nXO:;:::xlne=-:;
y,=(5x/=2=..1.. b)
5x 5x x x-3 x-3· c) yt=lnx+ 1
, .. (3x-15)' 3 1 ,(4x' -3x-ll)'
y - 3x-15 . 3x-15 = x-5 b) Y =
4x -3x-11 4x'-3x-1I
(x' -2x+3) , 2x-2
(x
2
-2x+3)lnI0 (x' ·2x+3) InIO'
7.44.a) 8x-3
cJ
, (x
4
)' 4x
3
4

x4 X4 - X
7,45.a)
b) y'= 4(1nx)3 .(Inx)' = 4(1nx!:'
x
c) y'=[ln(lnx)J = (In x)' = __ 1_
Inx xlnx
7.46.a)
,,_ fI:::' _ (lnx)' 1
Y -hlnx) - 2JI,;:; =
b) 11'= (2+ln' x)' (in
2
x)' 2Inx·(lnx)·
.' 2J2+1n
2
x 2.j2+in
2
x 2J2+ln
2
x
Inx
cJ v'=
. x+1 x+1
x-l-x-I
- _.
----L=_l _. = -2
X + I x' -I .
x-I x-I
I
7.47 .• ) y'=2111X' .(Inx')' =2Inx'. 2x = SlllX
x
2
X
,
b) y'= '
x(3 + lux)
c)
I
7.48.a)
(x
3
-x)'
3x
2
--1 1+-2h
2..,/x + I
(x
3
-x)ln2 (x) -x)ln2
b) y'=
(x+..,/x)lnIO
2",(';:;:+ I) III I 0
c)
12x
3
(2·+3x
4
) InlO
7.49.a)
Y' = logx + loge
b)
2
x(l + Inx)'
328
(
1+3<)'
I -3x'
-_._-
(
l 1-3x
2
0)
(l + 3x
2
)' (1- 3x
2
) -(I + 3x
2
)(1- 3x
2
)'

7.50.a)
b)
7.6.
I + IlllO . I + InlO
1-3x
2
1-3x
2
3x') - (l + 3;,:')( -6x)
= __ . (l ...
3X2
2_
2
__ _
21 + 3x
2
.inlO
1-3x2
1+3x'
2· ---, -_ .... InlO
1-3x
2
1-3x
2
12x
1-3x'
2·(l+3x') ·11l10
6x
4 •
(1-9x )·lnIO
2x
1 + 2Jl:7 _ jJ;;2 + x
x+,,/1 +X2 J1+X2(X+Jl+XZ-)
y'
J x& - a
6
Izvod (derivaclja) eksponencijalnc funkcije
7.5l.a) y::::a" => => Iny:= xlna
(lny)' = Ina
y'
=> -=lna => y':::::ylna => y'=axlna.
7.52.a) y'= _e-
X
7.53.a)
-x
e -e
7.54.a)
2
y
b) (eX)' =exlne=e
x
c) y'=2e
2
,
b) y'= 3e
3x
+
5
c) y'::::: _"2e-
2x
+
ll
c)
cJ
7.SS.a) y'::::.6(2x_I)2/2x-l)' b) i=15e5x--!(e5X-i_l)2 c) y=e
1
-"_e-
2
,-
7.56.a) b) y'=(8x
2
-11)',12'X'-lIln12=16.12
8
".lIln12
c) y = (3 - ..,/x)' . 44,·j; in 44 Cc _ in;: . 44, .. J;.
2..Jx
7.57.a) Prelaskom na logaritamsku bazu 5 dobije se y :::: _!-. odakle se racuna
logs x
329
prvi izvod: y'= (-I_J'
"log, x
I
xln5
(log, x)'
-I
'
b) y,=(-I_\ =---rlnlL -J ,
,.log x ) (log x)' x In I O(logx)'
c) y'
-I
7.58.a) b) v'=-="-
x+ 1
(x + I) In 7Uog(x + I)],
2X2 -2x+2
c)
x
2
+ 1
x
7,59,a) y'=_e-'(x
2
+4x) b) y':= eX
x
c) y'=a'e'(I+lna)
7.7. Izvoo (oeriv3ci,ja) trigonometrijskih funkci,ia
7,60,a)
cos x cos x + sin xsin x
cos" x
7.61.a) y'= l--cosx
7.62.3) y' = 2xcosx - x
2
sinx
,
cos- x
7,63,a)
I -2(xsinx+2cosx)
v-=
• x.1
I
bi v' = --..
sin
2
x
b)y'=l+cosx
2
cJ )" =--
cos
2
2x
cJ y'= l-tg'x
') r3
b) y' = ----:--:;- c) y' = 2x+sinx
sm" x
b)
' 1
1'=--
" I-sinx
)
,sinx-cosx+l
C Y = " 2

7,64,a) y = e"(tgx + cos-
2
x); b) y =e"(ctgx-sin-' xl
, (l cosx)'(l +cosxJ-(I-cosx)(1 + cos x) ,
c) v = - =
, 0+C05X)'
__.sinx(l+cosx)+(l--cosx)sinx
.
(l+cosx)2
7.6S.a) y b) Y' =c"(l+sinx+cosx) c) y'==ex+xex+cosx
7.66.a) y'= (sin3x), = cos3x- (3x),= 3cos3x
b) y = -5sin5x c) y --;-
cos 7x
7
"7) '7 b) 2 5' 6tg
5
X
.n.<1 y:=Lsmxcosx::::SIn_X /;:;:;:- sin2x C) y=6tg x·(tgx) =--
Cos
2
X
7,68,a) y'= 15sin' 2x, (sin 2x)' ISsin 2 2x, cos2x, (2x)' =30sin' 2x' cos2x
b) y'=12sin
2
xcosx::::6sin2xsinx
7.69.a) Y' =cosx-3sinx;
330
c)
\ I 7 X . X
Y -sm-
222
b) y'=2sin
2
x
3 2
7,70,a) y'=3(tgx)' -2(ctgx)' =--+---
cos? x sin
2
x
b) y'=2-12cos3x,
7.71.a)
21gx
c) y'=2tgx(lgx)'-3=--2--
3
.
cos x
7.7La) y'=3xcos3x-2sin3x
b)
1 ' I
7,73,a) v'= ,(lnx) =--,-
. cos
2
1nx xeDS Inx
3sin
2
x + 2eas
2
x
sin
2
x,eos? x
b) y'
2sin2x c)
y'=
I ,I 1 ,6
b) y=-,(tg3x) =--'--,-,(3x) =-sl'I-,6-x
tg3x tg3x 3x
2+sin
2
x
sin
2
x·cos
2
x
-1

4
c) y = -tg4x
, sin Fx
-2 x-}
7,74,3)
-
c)
2
bJ
sin' x
b) y'=--,-
cos x
" I '
7.76.a) y' = 2x In xcos x + xcosx -x- n XSIl1 x
b)
b)
y':::::: 2xe
x
sin x
3
Igx
--
1
In 3
v'=---'
7,/7,3)
c)
7.S.
)"-;;c;-sinx·2""-'· -ln2
. cos
2
X
" ,
y'"",2x·10"'" InlO·cosx
Izvod (ocrivacija) illverznc funkcije. Izvoo fUllkcija koje su
illverzne trigonometrijskim funkcijama
7. 78.a) Ako je y = arcsinx, tada je X = sin y, pa, prema formuii
=-
x'
y
b) y = arccox =>
=>
x = siny
,
, ,
(arcsmx)'= --"
(siny)'
(arcsin x)' ::::::: J •
,JJ "x'
=>
=>
1
(arcsin x),= _.---
cosy
=> (arcsin x)'
I
y :::::::
331
7.79.a) Kakoje toje
11 1 11 ,I
(arctgx) =--2;
1 l+tg-y l+x- l+x
cos
2
Y cos
2
y
, I
b) (arcctgx)
I+x'
,(3x)' 3
7.80.a) y .
.J1-9x
2
12x
7.8I.a) y'
1 "lOx
7 8
7
0)
. -. • 1 + (5x') , ] + 25x
4
1 9x
2
7.83.a) -, ·(3x)
. 1+(3x) 1+9x
b
7.84. a) y'
IblN -x'
b)
7.85.a)
y,,,;_b __
b
I
+X2
b)

l+x1
7.86.a)
Xl
y'=--, b)
X
y'= arccos
1 +x-
3
cJ y'

, . xsinx
7.87.a) y- =
1 +Xk
r r- ," eX arccos Fx eX
b) y'=e- _
2.[; 2-11
ji-="-;? x-J 1 x 2 arcs in x + x
c) y'= .
eX Jl=x
2
7.88.a) b) y'
332
b)

y'=
.JI 25x'
b) y'


b)
6
y'=--,

b)

y'=
16+
cJ
, [


x
)
' 2
c y = ..
1+
7.9. Logaritamski izvod (derlvacija) funkcije
7.89.a) y=x
x
=> Iny= Inx,I'
lny=xlnx

(lny)'

v'


y'=y(lnx+l)

y=xxlnx.
y
b) I) c) xix + 1/ [2In(X + I) + -"'--]
x+1
7.90.a)
, (. l''''Cnsinx I)
b)
""',,., [ In x arcsin x I
y= smx --,-+ y'=x
cos- X
x)
c) y'= 2x
1nx
-
1
lnx
7.10. Mjdoviti zadaci 0 izvodu (dcrivaciji) fuukcija
7,91.a)
)
t 2x+3
7.92.a Y""
2-VX2 +3x
, 2x+ 1
7.93.a) f (x) r;;-
2x;!2x
7.94.a) /'(x)=6(x·3)(x' --6x+7)2
7.95.a)
, 3x
3
y;;;:;;_ ...... -
.Jx' 3
b)
?x-5
b) y'= _. ..
3'J(x' SX)2
b) f'(x)..
J(2x
2
+ 1)3
b)
b
'
) y=-
3Vx'+1
1 San
y=--_.-
(ax+b)"+l
b) ,2an(a + x)'"
1
( )'"
2 I
)
, 2x}-2Inx-l X - I 2
c V= .--. n
. x
7.96.a)
7.97.a)
b) ,4In(2x+3)
y= 2x+3 "
Q'-X
4xln(x' -4)
c) y - ? ...-.
x"
b) y=4·42XI-lln4_3e-3X
333
-I 2 ·-4
b) y'
ctg'.fb:· sin' f;2;;' 3'J4x
2
= 3'J4x
2
sin 2V2;;'
J/= _3.. sin In
2
3x·ln3x c)
x
7.100.a)
X(I 'X)
y' 2e. -e =2e
x
,h_e
2x

JI-e
2x
7.1 0 l.a)
7.102.a)
b) y = 3x
2
arccos x + xJl-x2
2 14-x
+ J(4-x)x =Y-x-'
-1
b)
2.Jl- x'
7.103.a) y'= -6 sin 3x cos 3:\· e
sin1
3:>: COS
2
3x -+ 6 cos 3x sin 3xe
sin2
3x =
= 3sin6x_eSiIlL}xsin23x.
7.I04.a)
In(sin .;:;:)
2';:;:
7 I 05)
, cos' x
. .a Y=---
1+sin
2
x
b)
. x x
tg-
2 2
1--sin
2
x cos
1
xsin
2
x
sinx
7.1 06.a) y'
x(x + I)(x + 2)
7.107.a) f'(x)=-J--+
e" +1 1+
6
2S111 X
b) v .
. (I+cosx)'
b) v'= 2_
. x.Jl +X2
J.
--'-SIl1X-COS- xsmx=
2
x
cos x
sinx sinx
b) y'= _
x'
, tgx .
b) Y=··-x-. +sm6x
cos x
7.108.a) /'(x) =. c05(e05
2
(tg)x)). 2(cOS(lg'x») (-sin(tg'x»· 311'2 X· - ..
cos x
b)
7.109.3)
7.11 O.a)
x+2
J/= ----
. 2,/x+3 ;j(1;xJX'13')'
/,(X) =4,/'(3) =4
f'(x) = 4x' ,/'(3) = 108
7.lll.a) (,(x)=8x-3, /'(-])=-11
x 4
7.112.a)
'(x+I)2'
334
b) FCx)=2x-l, Fe-I).
b) f'(x)=3x
2
+8,1'(--1)=11.
b) (,(x) = 2eos2x, f'(
/,(0)=4 b) /,(2-IT)=Jl
12
\i
7.113.3) ('(.[3).5.[3
7.114.a)
7.115.a)
7. ;]6.3)
b)
['(1)=2e
2
.1"(0).,,-4
4
f'(x) = 3x
2
+6x+3= 0
f'Cx)=3x
2
,12x+12=O
b) ['(1)=0
b) f'(5) • ..!..
. IS
=> x
2
+2x+l=O
=> x', 4x +4 = 0
=>
=>
=> x2+2x+ 1 =0 => 7.117.a) f'(x)=36x'+36x,7=O
1 7
Xl =--'X2 =--
6 6
4
b) x, =1 x, =_.-
" 3
7.IJ9.a) sinx-cosx=O
7.118.3) X = J
=> tgx= J
b) -sin x-4sin xcosx = ()
b), X
I

2
=-2±f1Q
IT
=> x=-+kn:, kEZ
4
=> sinx (I + 4cosx) = 0
. I
=> smx=O ,COSX=-- =>
4
x = kn, x = ± arccos(-_. 2. j + 21m, kEZ.
4;
7.120.a) -3sinx + 4cosx = 3
. x x ( ,x ., x') ( ,x ., x)
=> -6Slli"2
cos
"'2+
4
COS"2-
S1n
2)=3 cos 2:+
sm
-2
=> ..
2 2 2 2
x x 1
tg-·-l, tg- •. _
2 2 7
=>
x =:.:.+ 21m, x k E Z
2 4
=>
b)
" rc
x = -- +kn: x =-+2kn:, k E Z
4 ' 4
7.0. lzvo<l (derivaci.ia) iml'iicitno zadane funkcijc
7.121.a) 2x+3y+7=0 => (2x+3y+7)'=O
=> 2+Jy'=O "'">
7.122.a) (y')' = (lOx)'
5
=> 2yy' = 10 => y';;::,-
y
7.123.3) (x' + 1')' = 25' => (x'),+ (y2)' = ()
=>
, x
y=--
y
=> (2x), + (3y)' + 7' = 0
5
b) v'=-
. 12
b) y'.2
y
=> 2x + 2yy' = 0
x
b) y'=--
4y
335
7.124.a)
7.125.a)
7.126.a)

7.127.a)
7.128.a)



, x

4y
, 2x+y

x+8y
(x' +y'- 8xy)' 0
(3y2 8x)y' 8y _ 3x
2
, 3x
2
_ ye
XY
+]
y = -'3 2 xv+1
Y -XC-
, 3
(X' +y-lnx-4)'=0
(e
Y
'
IIlX
)'+(y2 inx)'=O

=>
b)
8y
-,
, e - y
b)
e
Y
+x
3x'+3y'y' -8y -8xy' 0
8y-3x' 3x'+2y
y' b) .1", -c;---"-
3.1" -8x 3.1" -2x
b)
(ey-l
1nx
+ y
2
Inx-4)'=O
.4lnx 4 ,2
e' (y
X
ey41l1X(l4y3yt in x + Y,4
1
+ 2yy' in x + Y."..2 = 0
.X J
? 'I v
4
-'
2ylnx· y'·(2y-e
Y
nx + 1) = _..:.-.._e}'lnx
X X
'* .• 3 1" In.>:
=> 2Inx.y'.(2j/eY Illx+l)=_J',ye'
X
3', '
Y
+y-eJ' 1].1 2
=> b) .<y(2e' -3x )
2x(2y2ey41nx + 1) . Y' l-x2yeY
7.129. 4x
3
- 6 (2xy' + 2X2 y.y') + 36y'y'-lOx + 30yy'= 0
>236'6' 3
= X - xy- X
7.130.
7.131.a)
=>
=>
=>
336
=>
2xsiny + y'x
2
cosy +3y2y'cosx-/sinx-3-2y' = 0
3, 2'
, Y smx- xsmy-2
y = _. 2 •
X cosy-3y
2
sinx-2

e"O' (ylnx)'-e"") 0 => X' (Y'lnX + _ y' (In
y
+ = 0
xYy'lnx+xY .2::._ y' Iny- yX. xy';:-" 0
X Y
V t X xy' X y
x- y lnx- Y '-=y Iny-x
Y
.--
y X
=> xyy'lnx-x
2
y'= xylny- y2
=>
=>
b) (xsiny+ysinx)'=O
7.132, 2xsin y +X2 y'eosy + y'siny - 2y'sin2y:::: 0
xy' y

y X
x(y Inx - y(x Iny - y)
y(xlny-y)
y'
x(ylnx-x)
ycosx+siny
xcosy+sinx
. n
-7rSlfi-
=> y'(x)
__ -2xsin y => vf!:.)
_"7' ___ ",,2___ = -1L
(n)' n 2' .n
x
2
cosy-2sin2y+siny - \.2
l2 'cos
2
- smn: +S1n
2
7,12, L'Hospitalovo pravilo za odreil.ivanjc vrijednosti izraza
bl
"ka 00 " ()

CD 0
7.133.a)
-\
. e"-e-" . e"+e'
U
"
b)
,,->oln(x+1) 1
) \
' sin6x_I' 6cos6x 6'
c,
"---l>0 X ,,---+0 1
7.134.a)
I
) 3x+- 4
, X +i1lX-l. X
hm------:;;: lIm--
,,-+1 e" -e ,,---+1 e" e
lnx sinx, cosx
b) lim ' .
HOl+31nsinx Ho3xcosx ,,·.J.°3cosx-3xSlllX
sinx
) I
· Inx_I'-; I' 1 0
c - nn--
3
= = ,
r-··,'" X ,,--,"- 4x X--j.'" 4x
7.135.a)
2
2
---2 2X2
I
, n: - arctgx I' l+x I'
un = 1m 3
x-,oc if;? -1 3 x-').q;; -
·e·' 3(1+x')e
X
4x
= lim
HOO 6xe
L
3(1+x2)(-
2
3
X+!
3
337
b)
c)
7.136.a)
b)
8.l37.a)
b)
=iim' x-I = lim sin
2
ra :::lirn2nsinnxcos'ltX =0.
x-+I ctgnx -<--+1 ___ 1 I-x ",... 1 -1
sin 2nx
I
, e"'-I -I' eJ': 1
lm---
;r",,,,osin2x r-+02cos2x 2
I
, l-cos3x -I' 3sin3x I' -9 cos 3x
1m - 1m ---;;;:; 1m -,-::-=:.::...
x-+o5sin5x r--+o-25cos5x
I
' l-cosx I' sinx I' cosx 1
1m = lill--=-.
X--4(i ;<-,0 2x r-->O 2 2
9
25
r "x X x Xc
c) ]
' x-sinx 0
lm--,--= .
,,_.0 x
1
• e ]. e I' e I' e I' e
1m 4= 1m --] = 1m 1m --::::: 1m -=+00.
x->+«>x ;r,,·)-4x x-->-24x r-++<:<24
I
· x' -'I' 5x' I' 20x' I' 60x' I' 120x I' 120 0
lm-- Im-= lIn--=
x--->«:· eX x---+a, eX r--,<)t' eX ,-.-).<:(, eX x-->"'- eX eX •
I
· 3x+2_I' 3 0
::: Im---
7.I3S.a)
b)
c)
:r-+OC' !.- r-'>oo
4e
2
I
. ( ) x I' ,,-x. x I' -2 . x
1m n-x 19-= 1m ----S111-=
X--+1I: 2 x-".1t X 2 x---+1o • X 2'
cos- -sm
2 2
1
. I ]. Inx ]' :;: I'
imx nx= 1m = llll--I-=- Imx=O.
x-,o x-->O x--> 0 >:---)0
x
,
x
I
, 'I I' Inx I':;: 1 I' 2 0 '
lruX nx= Im-
I
-::: tm---:;;;:-- nnx = .
",··".0 x-->o r---70 2 2 r---)oO
x
1
x
3
7 139 ) N k
. (. )" T . . I I' In sin x .
, .a e aJe SlUX . aaaJe ny=x
x
cosx
I
. I I" In sin x I" -;;; I" x
2
cosx I'
1m ny"'" m1----=- IID---=- In) -
X-}O 1 I X---j>(} sinx x __.U cosx
x
Kakoje limlny=O,toje iimy=l,odnosno, lim(sinx}"=l.
"40 x-,() x---+o
c) limx'= 1.

,
7.140.a) lim Cn - 2x) ''',' c) lirnx
l
-
x
"'" e--
j
x--tl
33&
x---+.::.
2
O.
l
I
7.14I.a)
b)
c)
7,142.a)
b)
7,143.a)
b)
7.13.
7.144.a)
7.145.a)
7. I 46.a)
7.147.a)
hm -- -- = hm-----= hm :::::: Inn _ =-.
. (1 [). e" -\- x. e" -1 . e' I
x---+O X eX-l x...--).ox(eX_I) x ........ oex_l+xe
x
X"0-0e
x
+e
x
+xe
x
2
11m ---- =Ilm---=hm .
. (1 J). x-sinx. }-cosx
",.-,0 xsinx Xl X", .. o x
2
sinx x--->o2xsmx+x
2
cosx
= lim sin x Iim- __ _
" ...... 0 2sinx +4xcosx-x
2
sin x r-->O 2cosx+4cosx-6xsinx-x
2
cos x 6
__ J )=_.1..
>:->1 x-I Inx 2
• < arcsinx . . Jl-x
2
1
lim(ctgx·arcsmx)=hm--- = hm----= .
\"->() ",-->0 I ;,---)0 1 x-,O
clg:< sin
2
x
ctg
2
x
1 _ e
Z
" _ 2e
2r
lim(l--e
2X
)ctgx= lim-- = lim-
I
- =-2.
x--+ 0 '.'-) (I tgx ](--, ()
c) lim (xelgnx) .
;;:40 1C
I
y=(3x+2"Y =>
=>
I
cos
2
X
In(ox + 2')
inv=----
, x
lim(3x+2')-' =2,
x--+'"
b:vodi (derivaci.ie) viseg reda
. . In(3x+2X)
=> lIm Iny=
x-+"" X--H" X
lim(/g2x)""" O.
HO
y'= 3x
2
--88, y"= 6x b)
b)
y'::::: 10x
4
+ 22x, yt/=40x
3
+22
:/ "''''" x
3
+ 335 ""'> y" 3x
2
)'- ;;::; cosx, }". = -sin x .
y' 2x' -21 x' => y" = 8x
3
.. 42x
b) .v =-sinx,y" =-cosx.
y' :;:;; 3sin
2
xcosx, J'" = 6sinxcos
2
x -.- 3sin
3
x
2-21nx
b) --c;---
7.148.a) y =-2sin2x,Y' =-4cos2x. b) Y''7-,,6e
1x
, y"=12e
2x
x+l-x+l 2 ,,-4(x+l) -4
7.149.a) y' y
(x+l)' - (x+l)2' (x+l)4 (x+l)
b) y'
x
2
_4_2x2
(x2_4)2
_4_x
2

(x
2
-4)"
2x(x' + 12)
y"
(x' _4)3
339
, 1 I 2 I x
7,150.a) y
2 4 x 2 2

y"=lnx.
b
' ,1'3 I
) Y =-SlU x--xcos3x
9 3

y" = x sin 3x.
7.151.a) y"' = 120x' - 24
b) y' = -120x
3
7.152.a) y .... = -8cos2x
b) y'" = 125 sin 5x
7.153.a)
ylll = 8e2,X
b)
"' 2
Y =--
(x + 1)'
7 154 )
11":::; I-I,nx., "III 21nx-3 Iff t 3
. .8 I I Y =3 In 3
x x
7.155.a) -situ cos( x "cosx cos( x
if: =: sinx:::; .... l,(IJ) =cosl
f
x + n
2 ' '. 2)
b) ill) = aX In
ll
3
7.156.a) /")=5'ln"5+(-I)"5"In"5 b)
7.14.
Difcrencijal fuukci.ic
7.157.a) dy y'dx 4xdx
b) dy cosx dx
c) dy = -sinxdx
7.158.a) dy y'dx 75x'
b) dy =3ax
2
dx
dx
c) dy=--
2,J;;
2
7.159.a) == -2sin 2x dx
b)
dy= 31g x dx
c) dy = 5e
5x
dx
cos
2
x
7.160.a) dy = Ze"dx bJ dy = 3a
3
"'dx c) dv = 2dx
- 2x-5
7.161.a) dy = 2(3x·2}3dx bJ dy = 24(6x+ 1)3dx c) dy = .18(S-6x)'dx
7.162.a) dy = [(x2 -lx'+5)]]dx =3(x' - 2x+5)2(2x-Z)dx=6(x-l)(x2 -2x+5/dx
xdx
b) dy 0) dy = clgxdx
Jx' +5
7.163.a) lz date jednacine dobije se:
2dx-3dy = 0 =>
340
3dy= 2dx dy= 2dx
3
i
1
bJ
c)
7.164.a)
Zxdx + 4ydy = 0
xdx
dy=-
6y
dv= dx
. 1+
=> 2ydy = -xdx =>
b) dy= dx
JI-x'
c)
d
xdx
y=--.
2y
dy=
dx
2(x-I)-2x -2
7.165.a) dy=
(x_I)' (x-I)
b) d
-lldx
y=
(2x - 5)2
c)
x
2
+ 1
dy=----dx
x
2
2 3 b) dy -2sin
2
2x-2.c,OS2X-2cos
2
2x
dv
=
7.166.a) dy = 15x cos 5x,
sm 2x
_ - 2 - 2 cos 2x d . _ ? 1 + cos 2 X - sin 2 x d _
- x--... · x-
sin 2 2x sin 2 2x
4cos' x 1
dx=----dx
4sin
2
xcos
2
x sin
2
x
x,jy
c)
x
2
.-16
dx , kbdx
7,167.a) dy= b) <zv=(lnx--2)dx 0) av=--,-
-25 .
7.168. Ax = -0,02; Ay = Ax(3x2+3x4x+(Ax)2) = -0,242408; ely = 3x'dx = -0,24
7.169. dy = (3X2-8x)dx; Ay dy = (3·3'-8·3)·0,01 = (27-24)·0,01 = 0,Q3.
7.170. Za funkciju y = f(x) vrijedi: f(x+ilx) = f(x) + ily.
Kako je ily '" dy, to je f(x+ilx)" f(x) + dy.
a) f(2,Ol) "'f(2) + dy =2 + (4-1)·0,01 =2+0,03=2,03,
b) f(l ,02) d(l) + dy = -I + (3-2)·0,02 = -I + 0,02 = -0,98.
7.171.a) tg46° '" tg45° + dy = I + ,I 0 ·0,0 1745 = 1 + 0,0349 = 1,0349.
cos 45 .
b) .J5i5 '" .J49 + -1 = 7+ ..!.. = 7,071428.
2-J49 - 14
c) VI-S,g", 1,99375,
4t16' 4·8
7.172.a) aresinO,SI '" arcsinO,5+ I 1 -0,01 ':'. + O,ll5 = 0,535.
I '1)' 6
v1-lz
b) arcc050,98" 0,2. c) arctgl,02 '" 0,8.
341
7.15. Geometrijsko znacenje prvog izvoda. Tangenta i nonnala na
grafik fnnkcije. Prim.iena prvog izvoda u geometriji i fizici
7.173. Odredimo prvi izvod i njegovu vrijednost za x = 3 (=XQl, a zatim odredimo
vrijednost funkcije Yo= f(3).
f'(x) = 2x => f'(3) = 6; f(3) = Yo = 9 - 4 = 5.
Iednacina trazene tangente je:
y - Yo = f'(xo) (x-XQ) => y - 5 = 6(x-2) => 6x - y - 7 = O.
7.174. Odredimo prvi izvod i njegovu vrijednost za x = -2, a zatirn odredimo
vrijednost funkcije za x = -2.
f'(x) = 2x+5 => f'(-2)=-4+5=1; f(-2)=4-10+3=-3.
Jednacina traZene tangente je:
y - Yo= f'(XQ)(x-xo) => y + 3 = I (x+2) => x - Y - ] = O.
lednacina trazene normale je:
I
y"Yo= - f'exo) (x-xo) => y+3=-I(x+2) => x+y+5=O.
7.175. Ako je tangenta paralclna sa x-osorn , aoda je njen koeficijent pravca
jednak nuli, sto znaci da ja prvi izvod 1] toj tacki jednak nuli.
f'(x)=2x-2=O => x= I; f(1)= 1-2 =-J.
Trazena tackaje T(I, -I).
7.176. Odrediti prvi izvod i njegovu vrijednost za x = i.
f'(x) = 2x -2 => f'(1) = 0 => tgo: = 0 => (X = O.
Ugao nagiba tangente u tacki, s apscisom je x=] je O.
7.177. f'(x) = 2x - 4 = tg45° => 2x - 4 = 1 => 2x = 5
5
=> X=-.
2
T
" ta"k' (5 31
razena c a Je M -'--j'
. 2 4
7.i78. Tacke presjeka date krive sa x-osom dobiju se kao rjesenja jednacine:
x' - 4x = 0 .. => x(x' - 4) = 0 => x = 0, x = -2, x = 2.
Dobil; sma tri tacke i to A(-2, 0), B(O, 0), C(2, 0) II kojima grafik krive
sijece x-osu. Treba odrediti vrUednost prvog izvoda u svakoj od ovih tacaka.
Kako je y'(x) = 3x' - 4, to je y'(-2) = 8, y'(O) i y'(2)';' 8.
Jednacine trazenih tangenata SU, redom:
y - y(-2) = y'(-2)(x+2) => Y = 8(x+2)
Y - yeO) = y'(O)(x-O) y = -4x
y - y(2) = y'(2)(x-2) y S(x-2)
=>
=>
=>
8x-y+ 16=0.
4x+y =0.
8x-y-16=O.
7.179. Kako je koefictient pravca date prave k = 1, nu osnovu datog uvjeta
jey'(x)=I,odnosno . .1.=1 => x=1 => M
x (1,0) .
7.180.a) y'=cosx; Y'(1I)=-L Utacki xo =0 presjekjepoduglomod
45' a u tack; x, =11 pod uglom od 135' .
b) 135"
342
7.181. Y' =4x+l. Zax = 2je Y' = 7, a vrijednost funkcijey= 5. Jednac;na
traiene tangenteje y- 5 = 7 (x- 2) iii y = 7 x-9.
7.182. y'=3x'+2x => k, =y'(-J)=I,k,=y'(O)=O. Tangenteutackama
(-1, 0) ; (0, 0) suo y = x+ I , Y = 0
7.183. Y' =e'; presjeenatacka say-osomje (0,1); y'(O)=L
Jednacina tangente y-I = 1 (x-O),tj.y=x+ l;normala
7.184. Presjeena tacka datih krivih dobije se rjesavanjern jednacine
x
2
=x2-2x+4 => 2x=4 =>
Odredimo jednacinu tangente za x = 2 krive y = x' :
y'(x) = 2x-2, y(2)= 2, y(2) = 4 => Y - 4 = 2(x-2) => 2x - Y = O.
Odredimo jednacinu tangente za x = 2 krive y = x' - 2x + 4:
y'(x) = 2x, y'(2) = 4, y(2) = 4 => y - 4 = 4(x-2) => 4x - Y - 4 = O.
Ugao izmedu tangenata oznacimo sa a, a kako su koeficijenti pravca
dobijenih tangenata k, = 2 i k2 = 4, to je:
k -k 4-2 2
tgo. =-'--' :--=-
1+k2k] ]-18 9
2
(J. = arctg-.
9
x'
7.185. -=& => x' =8x => x(x-2)(x'+2x+4):O => x=O, x=2.
2
y'(x) ( Ex)' = l => y'(O) = +00 => Tangenta je: x = O.
y'(2) = => Tangentaje: y= S+2-fi.
T angente na drug" krivu u istim tackama suo y = 0, y = 2x - 2 .
7.186.a)ib) presjecnetackesu(-5, 0) i Ako
2
"glove, redom, oznacimo sa 0: i 13, tada je: tgu: _.I., tg P : _2 .
7 2
c) Presjecne tacke Sll A(-5, 0) i B(3,8); fga = __ i, tg 13 = i
3 3
7.187. Ugao izmedu krivih je ugao izmedu njihovih tangenata u presjeel10j
tacki M(l, I). Tangente na krive u tacki M suo
I 1. 2
v=-x+- 1 y=-x+.
·22
Za ugao izmedu krivih, odnosno njihovih tangenata, vrijedi:
1 3
k -ki-(-l) 2
tga =-'--' : -,-=3 => 0: =arctg3",71,565°.
I+k,k, 1+.1..(-1) 1
2 2
7.188. M(-2, 1), x-2y+4=0,2x-y+5=O.
343
7.189. Koeficijent pravca date prave je k = - , 8to je, II isto vrijeme, i vrijednost
4
prvog izvoda date funkcije y = vex). Rjesavanjem tako dobijene jednacine
odreduje se apscisa dodirne tacke.
2x+2yy' =0 => x+yy'=O =>
, x
y=-- =>
3 x
--::::;:--
4 y
4x
=> y=--
3 y
Uvrstavanjern ove za y u jednacinu
kruznicc dobije se kvadratna jednacina cija rjesenja su x=±3.
Dodirne tacke tangenti su: M(3, 4) i M(-3, -4).
19 3
' 3 '8 4 P . d .. d
7. O. y' = x-+2x; x-+2x = => x = -2, x == -. ostoJe VlJe tangente ate
3
krive s datim koeficijentom pravca. Dodirne tacke ovih tangenti su
M(-2, -4) i 1;J-). Jednacine tangenti suo
8x-y + [2=0 i 216x-27y-176=O.
7. J 91. Treba odrediti presjeene tacke datih Iinija. Rjesenjem sistema datih
jednacina dobiju se cetiri tacke: M(-4, -3), N(-4, 3), P(4, 3) i Q(4, -3).
U jednoj, ma kojoj, ad ovih tacaka treba odrediti tangentu na svaku liniju.
Odredimo tangente u tacki P( 4, 3).
Tangentanakruznicuje: y-3 =y'(4)(x-4)
=> • y-3 = -. .'i:(x--4)
3
Tangenta na hiperholuje: y-3 = y'(4) (x-4)
4
=> y-3 = -(x--4)
3
4
=> y-3 = _. -4)
y(4)
=> 4x + 3y·- 25 = O.
4
=> y-3 = --'-!x-4)
v(4) .
=> 4x _. 3y - 7 = O.
Ugao izmedu ovih tangenti je, prema definiciji, ugao izmedu
posmatranih krivih u lacki p, Ako ovaj ugao oznacimo sa u, tada je:
4 4 8
tga "2 -k, = -"3-"3 _..J._ 24
[ +Ii,k, , 4 ( 41 . 16 7
1""3(-:3) 1- 9
=> 24 73°44'2"" 5.
7
7.192. Tacke prcsjeka Sl! M(2, 4) i N(-2, 4). tga.
1
l8
5
, (XI =arctg(
8 8
foCt., =- a, =arcfa -,
C> 15' °15
7.193. Presjecne tackc su A(l, 2) i B(l, -2). Krive su normalne.
7.194. 2yy' = 2p => y' = E; Tangenta: y - y, = .E.(x - x,)
y y,
=> Yly- yI 2=pX-pX
I
=> => Y1Y=P(X+xJ.
344
7.195. IzjednaCine linije dobije se: y'(x) =
x+ y2
2))-1+6/
1+(-1) ,
7.196.
7.197.
7.198.
2 1
---=-
=> y'(l) =
2.[·(-1)+6(-1)'
-2-6 4
. I
Jednaclna tangente Je: Y + 1 = ',.l(x -I) => x - 4y - 5 = O.
Jednaelna normale je: y + I = - 4(x -1) => 4x + Y - 3 = O.
8x -72
M(-9,-S); y'(x)=9y'
Jednacina tangente .ie: y + 9 = k(x + 8) =>
=>
Jednacina normale.ie: y + 9 = -I(x + 8) =>
Xl /
-+.:...-.-::::;:\ =>
a
2
1/
Jednacina tangente .ie: y-y, = k(x-x,) =>
=>
=>
=>
y+9=x+8
x-y-l =0.
x+y+ 17=0.
blx] k
,,'(Xl) = --" - = .
, a-Yr
XtX + Yil = 1.
0
2
b
2
vet) = s'(t) = 12I'+2t; v(4) = 200 (m/s),
all) = s"(t) = 241+2; a(4) = 98(m/s').
vet) = s'(I) = 30t' +8t+ 5; aCt) = v'(I) = 60t + 8.
v(2) 141 m/s; a(2) = 128 m/s'. . _
vet) = t' - 8t' + 1St = 0 => t = 0 S, t = 3 s, 1=) S.
7.199.
7.200.
7.201.
vet) = Vo - gl = 90 - gt. Kako je u najvisoj lacki tijela brzina jednaka
.. 90 V' . k .
nuli, to je 90 - gt = 0 , odakle se doblJe 1 Ii" 9 s, ISllla na oJu
se podiglo tijelo za 1 sje h = f;) =90· (9; J
= 8100 _ 8100= 4050 m.
g 2g g
=> a(2) = O.
7.202. vet) = s'Ct) = 9t
2
-36t; aCt) = v'(t) = 1St - 36
7.203. art) = v'(t) = 31'+5; a(3) = 32 m/s'.
7.204. U trenutku t l\ido se nalazi u tacki B(t + t', 0). Udaljenost taoaka A i B,
u tom trenutku, prema Pitagorinoj teoremi, je
set) = Ji' ... (/ + f') 2 = -.11 +{' + 21] + f4 . Brzina udaljavanja tacke B od A je
(
r , )' 21+61' +41'
v(t) = s'Ct) = "l+r +21' +1' = J ' .
2 1+t
2
+2/' +t
345
B
· k I. (I) 6
rzma tac e u trenut u t =: - Je v - == -.
2 2 5
7.205. Zakon puta tijela pox-osi, prema Pltagorinoj teoremi,je
x(t) = J&ct)]'--l =J(t+2)'-1
Brzina kretanja tUela je vet) = x'(t) = {+ 2 ,odnosno, v(l) = .
.J{'+41+3 2.fi
7.206. Brzina kretanja je: vet) = s'(t) = 6t+ 1, a nakon 5 sekundi je v(5) = 31 m/s.
Kineticka energija je mv
2
/2 = 9610 J.
7.207. Ako visinu trapeza oznacimo sa x, a manju osnovicu sa C, tada su
stranice trapeza c+x, x, c i x.fi _ Koristeei dati ohim, dobije se:
2c+2x+xii=4+4.fi => 2c=4+4.fi-2x-x.fi.
. . 2c+x 4+4.fi -x-x.fi
PmTsma trapeza Je Pix) = -_. x = . x .
2 2
P'(x) = 0 za x = 2, pa je povrsina trapeza maksimalna za x = 2.
7
708 N k d" I' lOP I' () x(IO·- x)
._ . e a su l]agona ex! -x. ovrsma cetveroug a Je P x :::: .
2
K k
· P' () JO - 2x 5 . I'
a 0 Je ,x = -2-=:: - x, to je povrsma cetveroug a naJve6a i
1znosi P(5) = kada su dUag?nalejednake i svaka iznosi po 5.
7.16. Ispitivanje fnnkcija prim.ienom izvoda
7.16.1. Odreilivanje intervala monoton()sti Junkcije
7.209.a) Domena funkcijeje skup R.
y' = 4x - 12 = 4(x-3); 4x - 12 = 0 => x = 3.
Odredimo znak prvog izvoda u intervalima (-<Yo, 3) i (3, +co).
U intervalu (-00,3) je y' = 4(x-3) < 0 , paje tu funkcija opadajuea.
U Intervalu (3, +00) je y' = 4(x-3) > 0 , pa tu funkcija raste.
b) y'=-8x+ 16=8(-x+2); -x+2=0 => )(=2.
U intervalu (-00,2) je i = 8(-x+2) > 0, pa tu funkclja rastc.
U intervalu (2, +00) je y' = 8(-x+2) < 0, pa tu funkcija opada.
7.210.a) Uintervalu(-oo, 10) jey'>O,pafunkcijaraste.
346
U intervalu (10, +00), je y'<O i funkcija opada.
b) U intervalu (- 00, i) funkcija opada, au intervalu (i, + 00) funkcija
rasLe.
7.21 La) y' = 4x
3
+ 4 = 4(x'+I); x' +1 = 0 => x =-1.
U intervalu (-00, -.1) je y' < 0, pa tu funkcija opada.
U intervalu (-I, +00) je y' > 0 , pa to funkcija raste.
b) y'=6x
2
-30x+36=6(x
2
-5x+6);x'-5x+6=0 => x=2, x=3.
U intervaiu (-00,2) je y' > 0, pa tll funkcija faste.
U intervalu (2, 3) je y' < 0 , pa tu funkcija opada .
U intervalu (3, +00) je y' > 0, pa tu funkcija raste.
7.212.a) U (-00, 0) i (10, +00), y'<O, Y opada; u (0,10), y'>O, Y raste.
b) U(-oo,-I) i (..t.,+oo),y'>O,yraste; u(-I,..t.),y'<O,yopada.
2 2
7.213.a) U (-00,2-J2), y'<O, yopada; u (2 + J2,+oo), y'>O, yraste.
b) U (-00, -2) i (0, +00), y'>O, Y raste; u (-2, 0), y' < 0, Y opada.
7.214.a) => y'<o za x,cO => yopadaucijclojdomeni.
. x
2
b) v'= 8x-- =>
• x
, 0 1
Y"'" zax=±-
. 2
=> U intervalu (0, ±) , y' < 0,
pa je funkcija opadajuca, a u intervahl (1, + OJ) .Ie y' > 0, pa jc funkdja
rastuca.
7.215.a) U I _.- + 21m. 2kn y' > 0, y raste;
(n n)
l 4 ' 4 '
U ), y' < 0, y opada.
b) U I---+Im, -+kn . y >0, yraSle;
(n 7n), "
12 12 .
U -+Im, -·+kn y <0, vopa a.
(
7n Iln )' d
,12 . 12 ' ,
7.216.3) => y'=o za x=O => uintervalu (-00,0) jey'>O,
paje funkcija rastuca, a u intervalu (0, +CfJ)je y' < 0, paje funkcija
opadajuca.
b) y'=(x-2)e
X
=> y'=O za x=2.
7.217.a)
Kako je \;Ix E (-00, 2), y' < 0, to .Ie U ovom intervalu funkcija opadajuca.
U intervalu (-00, 2) je y!< 0, paje funkcija rastuca.
k
· . . d r 1 2+3.Jx . . '.
Ka .0 JC prvi IZVO y' 0;;:; 1 + v x + X· ----r= := pozlt!van za svaku
2.Jx 2
vrUednost varijable x iz domene funkcije, to .Ie funkcija u intervalu
[0, +00) rastuea.
347
b)
2x-3 '0 3.. I ( 3)'
y' = , y < za x < - , pa JC u mterva U I - 00, -
-3x +5 2 , 2
rastuca. U intervalu + ()'J I funkcija opada.
.2 )
7.218.a) Damena funkcijeje (-00, -2) u (-2, 2) u (2, +00).
U intervalirna (-00, -2) i (-2, 0), y' > 0, y raste.
U intervalirna (0,2) i (2, +00), y' < 0, yapada.
b) Domena funkcijeje (-00,0) u (0, +00).
U intervalima (-00,0) i (0, +00), y' > 0, Y raste.
7.219.a) U 5; +1m). kEZ,y'>O,yraste.
(
1C 11: '\
U -ti·+1m'3+1mj- kEZ,y'<O,yopada.
b)' II ( - + 21m 2kn'l y' > 0 y ruste
. \ 2 ' ;' , ..
(
3rr \
U 2krr, -- + 2k1t i, y' < O. v Ol)acia.
2 ) ,
7.16.2. Odre(tivllllje ekstrema [unkcije
funkcija
7220 ) 3 ._bLi ti(x-I), v' 0 za x 1.
I
.a v' = .:>-x), y' = 0 za x =
-> 3
x -00
-+
! J -'> +00
,
y'
I
,
- 0 +
,
xc -00
y'
_.
+ 0 -
y rastc lm!I);=9 Cloada
I
y opada iVmin=8
----i

7.221.a)
b)
7.222.a)
x
y! = 3(x
2
+1»O za svako x. Funkcija y je stalno rastuca i nema
ekstremnih vrijednosti.
i = 4(x-2)(x
2
+2x+4), y' = 0 za x = 2; Ymin = y(2) = -48.
1
y' y' 0 za x 0, x 2.
. "
-
I 1
I
,-
------,
----+ +cOl
-w .-,> --
2
-+
0
-+
2 I

- - v' 0
+- .-
0
I o I
J-L-.
3
opada I y""" -8 I R
·.,+s.e
l

Opada
,
nlm
-- raste )',,,ux = 0
16
« J
b)
y",,, y(2) = 57.
348
7.223.a) y'=(x-3)e', y' 0 za x 3. ProlazeCi kroztacku x=3 prvi izvod
mijenjaznakjcrje: i h>O,
pa za x=3, funkcija ima minimum i vrijedi YIll''':::: -e} .
b) y'= (x + l)e' , y' za x - 1. Prolaze6i kroz tacku x -I prvi izvod
mijenja znakjer je: y'(-l-h) 0 i y'(-I+h) he+'> 0, za
h> 0, pa za x = -1, funkcija ima minimum i vrijedi
I
Y!l1ln =--;.
c)
I
Ymin za X=-.
e e
, 2J4-x-J
Y=_' __ yl=O
. 2J4-x
7.224.a)
b) v' = 2 (In x - J) , y' 0 za x e, Ymi" = y( e) = 2e .
. In
2
x
x(3x
2
+ 8)
c) i y'=O za x=O, Ymin
Jx' + 4 '
7.225.a)
IO(x·-lJ .. Pl" k
y'= 3' ,y'=Ozax= l,uza x=2y'nepostOJ1. ·roazec! roz
3;Jx--2
-!Oh 0 .
tacku x J prvi izvod mijenja makjer je: y'( I-h) 0 V >,
o - h-l
y'( l+h) . < 0, za h>O, pa za x =1, tunkcija ima maksimum
3'Jh-i
i vrijedi Ymax = 3, U tacki x = 2 funkcija ima minimum Ym;n = 0
1t+6J3-12 1< 5n-6J3-12 5n
h) )'max:::: 12 ' za x=12' Ymin:::: 12 za x=12"
16 _ _16
c) y'= (2 - x)(2 + xl, y' 0 za x -2, ,,=2, y(-2) y",,- y(2) -'1'
o '
7.226.a) y'=
x(x + 2) y' - 0 za x 0,
e 7. + + 1)2" -
x .x
1--:-< -2 -+
i
0 I
+00
I
x !_oo

-
I
0 I I
- 0
+ -
I
I
opada
8
raste
iY"'::j
Clpada
I
y Ymin=3
b)
' .. (x-2)(x-8) y' 0 za x 2, x 8.
y - (x 5)' '
-
x -00
-+
2
I
-l>
5
-+
8 -+
+00
y' + 0 - -
0
+
y raste ,Vmal( -1 opada opada Ymin
11 raste
349
c) y'=O za x=O x=3 , ,
x -00
-+
0
-+
3
I -+
+00
y'
- 0 - 0 I +
y opada 0 opada 2}1 raste.
7.227.a)
,
y y' = 0 za x= 0, x= 4.
'
x _00 -+ 0 --> 2 -+ 4 > +00
y' + 0 - - 0 +
y raste Ymax- 0 opada oDada Ymin= 8 rastc
b)
, (x+3)(x+l)
y=-' (X+2)2 ' y'=O zax=-3,x=-L
x -00 --)
I
-3
>
-?
-+ I
-I
-->

",t
- I 0 + +
,
0 -

oDada 6 1 y raste
\
raste iy oDada
max -
0) y'=
2(3x 2) (x..-::.12 ),' = 0 2
.. zax=-,x=l.
3(2+Xl)2 ' 3
2
I
I
I

-
-+
1
-+
+
3
I
\ - 0 + 0 -
I y I opada
11
I I
Ymin= 7- raste Ymln.= 1 opad
,
7.16.3. Odreilivanje intervala konveksnosti (konkavnosti) fnnkcije
7.228.a)
0)
c)
y' = 2x, y" = 2 > 0 => Funkcija y je konkavna u cijeloj domeni.
y' = -2x, yH = -2 < 0 :=> Funkcija y je konveksna u cijeloj domeni.
y' = 2x+4, yU = 2 > 0 => Funkcija y je konkavna u cijeloj domenL
7.229.a) y" = 6(x-3), y" = 0 za X .. 6.
," - 0 +

-+ Irf -., ",'
y I 1
7.230 v" = 6(,l<,-9) v" = 0 za X 9
..-'-'LL

--
X -00
-+
9
-+
+00

- 0 +
y konveksna Konkavna
350
b) y" = 6(x 2) y" - 0 za X" 2. -

X -00
y" -
y
"
konveksna


00 I
I

01 +
I Konkav
b) y" = 6(x-2), y" = O_za X = 2.
X -+ 2 -+ +CX)
yU
- 0 +
y konveksna konkavna
1±.J5
7.231.a) y"=12(x'-x-l),y"=O
1- .J5
l+.J5
-+
+oc
X -00
-> -- -+
--
2
2
y" +
0 -
0
+--
y konkavna p.t. konveksna P.t. Konkavna
b) y" 6(x+2), y" 0 za X -2.
U (-00, -2) funkcija yje konveksna, all (-2, +00) Y jo konkavna.
7.232.a) y' 5x
4
+5, y" 0 za x = O. u (-00, 0), y"<O, y konveksna.
U (0, +00), y">O, y konkavna.
b) y"= 4(x' 3) , 72 x" ±J3 . U intervalima 13) i (0,13),
x ..
y"<O i yje konveksna. lJ intervalima 0) i (13,+00) , y">O i y je
konkavna.
7.233 .• ) y" (2+x)e', y" 0 za x = -2. U intervalll (-00, -2) jo y"<O, a y je
konveksna. U intervalu (-2, +ro), y" > 0) a y jc konkavna.
b) 0 za x U intervalu(O, e,le) y"<O, y je
konveksna. U intervaln (e,f;, +0) y1l>0, y je konkavna.
c) U (---00,2) ,y"<O,y konveksna; II (2, +w),y">O, ykonkavna.
7.16.4.
Odredivanje prevojllih tataka jUIlkcije
4
7.234.a) y' = 8x - 9x
2
,yll = 8 -18x; yH= 0, 2..1. x=-"'9'
. (4 128\
Prevojna tackaJc P -, ---j.
\ 9 243
2
b) y'=3x'-4x+l0 .. y"=6x-4; 'C;".
o
(2 1641
Prevojna tackaje Pl
j
-' -27 )"
7.235.a)
b)
v' = 3x
2
+. 6x - 5, y" = 6x + 6; y"= za x = -1. Prevojna tackajc PC-I, 1),
)/ = x
2
_ 6x + 8, y" =; 2x - 6; y!l= 0, za X = 3. Prevojna tackaje P(3, -6).
.. ( )
7.236.a) y"=Oza x=2; .
b)
5
5 2 r;:
X ,,_. y" = 0 za X 2 x ±-J3 . prO 0)
(l+x')"Y (l+x2)' ' " , ,
351
p[±f3, ± 5f}
7.237.a) y'=4X3_ 36x2+ 108x,y"= 12x2_72x+108= 12(x-3)'; y"=O,zax=3.
Kako pri prolazu kroz x = 3 drugi izvod ne mijenja znak, to data funkcija
nema prevojnih tacaka.
b) y' = 4x'-24x' + 48x, y" = 12x' -48x+48 = 12(x-2)'; y"= 0, za X = 2.
Kako pri prolazu kroz x = 2 drugi izvod ne mijenja znak, to data funkcija
nema prevojnih tacaka.
7.238.a)
Y
,=9-.o:' ,,2x(x
2
'-27) r;::
9
'Y =_. ·2 3 ,y"=Oza x=O, X
23
=±3,,3.
+ (x + 9) ..
1',(0,0), p,r-3f3, _F3), I'
l
l(3f3, f3J.
.\ 12' 12
b)
3 3 3
10
. Drugi izvod nikada nije
9;)x-5
jednak nulL Kako drugi izvod DC postoji za x =5, to je u inter-valu (-00, 5),
y"<O, a y konveksna funkcija,-a u intervalu (5, +(0), y">O, y je konkavna
funkcija. Ovo znaci daje tacka PC5, -34) prevojna tacka.
7 )39
\ ! _7" ..., .. 1, "4 2x 2
.. , .a; y=e _. -LXe -, y = (x-I)e-', y"=O za x=I;P(I,e').
b) y'=-2xe-"", y"=2(2x' -IV"+'. p{ - e'J;), Po( e
2
Fe).
7.16.5, Crtanje grafikafunkcije
Opca sllema lspltivllnja funkcije sastoj; se od slijedecilt koraka:
j . Odreifivanje definicionog podrucja (domene) funkcife
2. lspitivanje parnosii, ncparnosti funkcije
3.- Ispitivanje periodicnostifimkcUe
4. Nule, presjek s y-osom i zl1akfunkcije.
5. Ponasanjc junkcije na krajevima intervala d(finisanosti
6. Odredivanje asimptota krive
7. Nalolen}!' intervala monotonostifunkcije.
8. Odreilivonjc ekslremajunkcije.
9. Odretlivonje prevojnih tacaka
10. Odreaivanje intervala konveksnosli (konkavnosti)
11. Kori§lc1?jem podataka iz prethodnih tataka skiciranje grafikafunkc{ie.
7.240. Domena funkcije y = x' - 9x' + 23x -15 je skup R. Funkcija nije n; pama ni
neparna. Funkcija nije periodicna.
352
,
'i
/1
;i
Tacke presjeka sa X-osom dobijamo rjesavanjem jednacine x
3
- 9x
2
+ 23x-15 = 0
¢> (x-l)(x-3)(x-5) 0 ¢> x = I, x = 3, x = 5. Grafik timkcije sijece x-osu u
navedenim tackama i to su nule funkcije. Tacka presjeka grafika i y-oseje (0, -15).
Kako je funkcija detinisana uRi ima tri nule, to se znak funkcije moZe odrediti
pom06u slijedece tabele:.
Iz tabele neposredno citamo:
U intervalima (-00, I) i (3,5), funkcija y je negativna.
U intervalima (1,3) i (5, +(0), posmatrana funkcija y je pozitivna.
Ponasanje funkcije na krajevima intervaia definisanosti:
lim(x'-9x
2
+23x-15) = lim [x'(x--.9)+(23x-15)]=-oO.
.x-+-OG X-"'-OG
lim (x' -9x
2
+23x-15) = lim
X-++OG X-++OG
Funkcija nema asimptote.
Intervale monotonosti odredicerno uz pomoc prvog izvoda funkcije.
, 3' 18 23 ' 0 6 4-13
y=x- x+ => y= zaxI2=±--
. 3
Tacke u kojimaje prvi izvodjednak nuli podijelile su domenu funkcije na intervale
(-00, Xi)V(X" x,) + 00). U inteTValima (-00, Xi) i (x" + 00) je y'>O, pa je
funkcija rastuca. U intervatu (Xl, X2) vrijedi y'<O, pa funkcija opada. Na osnovu
iznesenog mozerno zakljuciti da funkcija u tacki X = XI ima rnaksimum, au tacki
x = X2 minimum.
Odredimo drugi izvod funkcije. y"=6x-18 = 6(x-3).
y"= °
=> 6(x-3)=O => x=3.
Za x = 3 funkcija ima prevojnu tacku. Prevojna tackaje (3, 0).
Tacka u kojima je drugi izvod nula, prevojna tacka, dijeli oblast definisanosti na
intervale u kojima je funkcija konveksna , odnosno, konkavna. Potrebno je ispitati
znak drugog izvoda u svakom od tih intervala.
U intervalu (-00, 3) je y"<O, pa je funkcija konveksna, dok je u intervalu
(3, + 00), y">O, pa je funkcija konkavna.
Koristeci navedene zakljucke, dobije se grafik kao na 81. 7 .240.
353
-2 -1
-1
,20
7.24 L Y x' - 3x' + 2
,I'

SI.7.241.
/:
I
y
Y x
3
- 9x
2
+ 23x - 1 5
SI.7.240.
I \
f \\1
f \
(\ "I"
I \
{ "
I \
, I
J
7.243, y=2x
3
_3
2
-23x+12 7.244.
I
I
·10 -H -D "7 -I; -'i -'I t
i
S1.7.243,j
354
I
I
/
1 2 3 f 6
\ l
\ /
111 v
a ,10 .g -ll _I -;; -S -j -2 I
r 1'1
I I'
SI.7.244. I I,
, 1 -'i
\ f -6
J .,
1
SL7.242.
l I J , , " l B
. I
\ ,
\ ;
I I
Ii
, I

7.245. 7.246
f
Y
_X
4
+ 2x' + 3

f \
\
SI. .246.
-II
SI.7.247.

'I
"/
,
x' -4
y=:---
x
x'
7.250.
x
2
--]
ex + I)(x - 3)
Yl 2x
ill
/11 ,/

l' -'; -J ) •• ,.,l ..,,111 1 j !., -j ,/1 'f
-:"""',, //
SI.7.248. , :1 SI.7.249./
• SI.7.25(L
:1
7.251. Domena funkc\je y =.+ je skup R. Funkcija je neparnajer vrijedi
x +1
fe-x) -f(x). Funkeija nije periodicna. Grafik funkeije sijcce x-osu u tacki
x=O (nuta funkcije). Grafik funkcije sijece y-osu u tacki sa apscisom x=O. Znaci
grafik prolazi kroz koordinatnl pocetak.
U intervalu (-w, 0) funkeijajc a u intervali (0, +00) je pozitivna.
Na krajevima intervala ponasanje funkcije je sJijede6e:
l
' x J' 1 ( J' x l' 1 0
1m ;m __ :0::), 1m :0:: nTI .
X-+-a) Xl + I x-+-ro 1 x-++ru + 1 X .....Hw 1
x+ x+-
x x
Vidimo da funkcija ima horizontalnu asimptotl1 ito je prava y=O (x-osa).
Intervale monOi'onosti odredicemo uz pomoe- prvog izvoda funkcije.
, x'(x
2
+1)-x(x
l
+J)' x:l---r1_2x
2
I_Xl
V (x' + I) 2 (x' +1)2 = (x' :;-i),'
] _Xl
=> ----=0
(x' + 1)2
=> x=-l, x= 1.
Tacke u kojirna je prvi izvod jednak nuJi podijelile su domenll funkcije na intervale
(-00, - J )u( -I, 1) u(l, + 00). U inlcrvaJu (-00, -J) je y'<O, paje funkcija opadaju6a.
355
U intervalu (-1, I) vrijedi y'>O, pa funkcija raste i u intervalu (I, +00) vrijedi y'<O,
pa funkcIJa opada. Na osnovu lznesenog maze se zakljuciti da funkcija u tacki
1
'.. I I
x = - llna mtnlInum Ymin= _. -, au tacki x = I maksimum V =-
2 . max 2"
Odredimo drugi izvod funkcije. y"= [ J- x' )' = _ 2X(X2 - 3)
(x'+I)' O+x')3 .
y"=Q => 2x(x'-3)=O => x, =0. x =- '3 x - r:::3
'2 vJ, 3 -"\1..3.
Za Xl = 0, X
z
= -J}, X3 = J3 funkcija ima prevojne tacke.
Prevojne tacke SUO (0., D), [- J], - i [J],
Tacke u je drugi izvod nuia dijele oblast definisanosti na intervale u kojima
J(' funkcIJ3 , odnosno, konkavna. Potrebno je ispitati znak drugog izvoda
II svakom od tlh mtervala.
U ,n(ervalima (- 00, - J]) i (0., J]) , je y" < 0., pa je funkcija konveksna, dok ie
u intervalima (- J3, 0) i (13, + 00) , y" > 0, pa je funkcija konkavna. "
Koristeci navedene zakljucke dobije se grafik kao fla SI.7.25!,
-T,l
SI.7.254.
356
7.252'.
YI"\
.
l., S1.7.252
4
7.255. y=x--
.r;
."
SI.7.25S.
x
2
-x-6
7.253. y = "-"'::"'----'C
x-2
(
!Si.7.253 .
I
7.256. l(x)=(x' -4x+3)e"
'\
\
\ i
V
S1.7.2 6.
,
·8
7.256. Nule suo x = I, x = 3. Horizontalna asimptota y = 0 za
7.257.
x=+-oo; f'(x)=(x' -2x-l)e' - maksimumulacki x, =1-.J2,
minimum u tack; x, = \ +.J2; rex) = (x' -3)e" , prevojne tacke su za
x = -J] i x = J] (SI.7.256.).
x
2
x
'"'j SI.7.257.
7.258. Domenaje (-00, 0] u (2, +00). Vertikalna asimptotaje prava x = 2.
Horizontalnih asimptota nema, Postoje dvije kose asimptote ito:

y = x+ I i y,o - x - I. U intervalima (-00, 0] u (2, 3) funkeija opada,
a u intervalu (3, +00) raste. Minimum funkcije je Ymi!l = y(3) = 3fj
Grafik funkeije predstavijen je na sliei 7.258.
20'1 I
]5
·4
I(X)=) x'
x-2
6 8 10
SI.7.2S8.
7.259.
I
,
I
I
,
I
3/,
(x)=2x-Nx-
SI.7.2S9.
- 7.260.
i
j
\ ' 3
+8
"i '2
\ X
'(
7.26 _ f(x) ",3h_x'
SL7.260' S1.7261.
!
I .
--_.-'..._--'.
7.262.
, x

,
SV.262.
,
7.264.
S1.7.264.
7.263. lex) In:
.Jx
S1,7· 263 .
SL7.265.
7.26 l(x)=sin2x-x u intervalu (O,n) 7.2r'
o z::,n: 2n Jt
6 3 3 6
-I
\

-3
358
J
,
2Jr 11: 4n
23663236632
8. INTEGRALNI RACUN
Neodredeni integral 8.l.
8.1.1.
Osnovne formu1e integriranja. Neposredno integriranje
8. La)
8.2.a)
8.3.a)
8.4.a)
8.6.a)
8.7.a)
fmc x + C jer je (x+C)' = 1+0 =1. b) 3
x
3
f x
2
.. (X2 )
b) T+C =x
-+C
3
x
'2
-+C
12.
f4xdx=4f xdx +C
1
--+C
4X4
1 .
-'-0 +C
2x'
b)
x"
-+C
16
b)
4
1
b) ----+C
3x
2
1
b) -+C
6x'
c) 7
,6
cJ
.:':....+C
6
"
c)
x
-+C
34
6
c)

4
c)
2x -4 + C
c)
I
--+C
x
,
c) __ 9_+
C
13x
u
, ,
fx'mc- J3xmc= -3
x
2
·+C. 8.8.a)
b)
10 " 7 2r; C'
VX __ xvxJ + .
9 5
8.12.a)
c)
, 3 -r::
2vx +-xvx +C.
4
359
b)
8.13.a)
cJ
8.14.a)
8.15.a)
8.16.a)
8.17.a)
8.18.a)
8.19.a)
8.20.a)
8.2l.a)
8.22.a)
b)
,J; +C
c)
4xif; + c.
2 5
lv;? +s?Jx3 -4x+C
2
b)
7 ;J7 4 ,J; 3 'V
-x x' --x x+-x x
12 3 8
V".,{;? 3x x +6 x'
+C.
5
4'
b)
2a'
f4'dx=-+C -+C
cJ 3lnx+C
In4 Ina
2e
X
+C b)
4a"
-··-+x+c c) x+lnx+C
Ina
y
b)
5'
eX +-+C --3e" +x+C c) e
2x
+
J
+ C
1n2 InS
-4cosx+C b) 3sinx + C c) 3 - sinx + C
-2cosx-5x+C b) -4COSX+Slnx+C c) -COSX + C
1 C
b) -!ctgx+C c)
3
-fox+
--tgx+C
3 0
2 4
2arcsinx+C b) 3arccosx + C c) 6arctgx+C
arcs inn + C b) arcsin(3x) + C c) arctg(5x) + C
tgx - 5ctgx + C.
f(4x
3
+3x
2
-2x-8)dx= J4x'dx+ f3x
2
dx- f2xdx-. J8dx=
4 .,
= X4 +X3 _x
2
-8x+C.
432
3
8.23.a) x' -x' +3x+C b)
X 2 •
-x+C c) x
J
+4sinx+C
8.25.a)
3
I
b) 3Inlxl+2x--x'+C c)
2
1 3x
2
X4
b) -x+-+-+C c)
7 14 28
5'· eX
--+C
I + InS
I
2e
r
+-+C
2x'
8.26.a) Transformacijom podintegralnog izraza dobijamo:
b)
8.27.a)
360
f(X+2)3 dx= ••
x x Jl x
= .I. x
3
+3x
2
+ 12x +81nlxl + C.
3 '
.I. x
3
+6x-2.+C
3 x
cJ
x' +5 4
-2 - = 1 + -2 - . Rezultat:
x +1 x +1
x + 4arctgx + C.
i. x ' -4x+4Inlxl+C.
2
b)
f
x
2
+!Odx=JX
2
+1+9
dx
= (X'+1+_9_ldx= fl
1
+_
9
_)dx=
x
2
+ 1 x
2
+ 1 Jl x
2
+ 1 x
2
+ I) J\ x
2
+ I
= fdx + J-l-dx = Jdx + 9 J-f::- = x + 9arctgx + C .
x +1 x +1
c)
f
Sill.2X+6dx= fdx+6J =x-6ctgx.
sm
2
x J\" sm
2
x sm x
8.28.a) Koriste6i sin
2
x+cos
2
X= I dohije se:
J dx Jcos2x+sin2x. f dx f dx t C
• 2 2 =. ax= -.-,-+ --,-=-ctgx+ gx+
sm xcos x sm
2
xcos
2
x sm x cos- x
b)
J
' cos2x
sin
2
xcos
2
X sin
1
xcos
2
x sin
2
x cos
2
X
= -ctgx-tgx+c.
c)
cos x
r 4dx + fC1g'x =
leos
2
x cos
2
x cos
2
x sin
2
x
8.29.a)
b)
c)
8.30.a)
8.31.a)
c)
8.32.a)
cJ
b)
= 4tgx-ctgx + C.

rl-COzs2Xdx= r _ fdt=tgx-x+C.
cos x Jeos x Jcos x J
f
2 fCos'x I
J
-s
i
l1'x. fdx f-
ctg xdx= --dx= _ dx= --_.- dx=-ctgx-x+C
sin
2
x sin
t
x sin
2
x .
3 tgx - 4sinx + C.
2
321,
- cosx+-...jx
2
b) tgx+C c) 2X2 -3ctgx+C
-4cosx+C b)
2 2
= (( sin
2
+ 2sin + cos
2
2.1dx= [0 + sinx)dx= x - cosx + C.
2 2 2 2) J
3e
x
+ctgx+C
3- 3 Vx
b)
3
x+C ---_ -3x+C
5 J3 V;
2.[; -·3Inx
6 I
8.33.a) arcsin x -In\x + 1 +:x21 + C +-+C
x

2 b
c) 3tgx -5 sinx + C
8.1.2. lntegracija metodom zamjene
8.34.a) Nekaje x + 2 = I, gdjc je I nova promjenljiva. Diferenciranjem obje strane
jednakosti dobijamo dx = dt. Slijedi,
8
f(n2)' dx= Jt
7
dl= Ig +C.
361
Vracanjem na "staru" promjenljivu x, dobijamo l(x + 2)' dx = .!.(x + 2)8 + C .
8
b)
18
c) Neka je 4x+ I = t. tada je dx = dt , pa vrijedi
4
5
_ (7-3x)' +C
8.3 .a)
24
b) (5x-2)' +C
20
c) Nekaje2x
3
+1 =t. Diferenciranjem obje stranejednacine dobijamo
d (2x' + I) = dt, 6x
2
dx = dt, odak!e je x'dx = dt . Slijedi,
6
, 5
I
V " I'r, dt 1 f ell' I -
'(2x" +1)'x
2
dx= Vt' -=- I'dt=---+C=-t' +C=
66 6:1+
1
10
1
=_(2x
3
+1)3 +C.
10
3
8.36.a) Uzmimo: 2 + 3 x = t. Tadaje 3 dx = dt iii dx = dt , paje
3
f
7 f 7 dt I I' (2 + 3x)'
(2+3x) dx= I ·_=-·_+C= +C.
3 3 8 24
1(4,12 I
b) - -X-5j +C c) ---+c
16 3 3(2-z
3
)'
8.37.a) Stavijanjem Z3+ 4 =I,dobijamo 3z'dz=dtiz'dz=dt. OtudaJ'e
. 3
f
z'dz rdt I fdt I I.
z' = J3( =3 ! = 3lnltl+c =3"lnl=' +41+c
Ip-
b)-U'+1)3+C
3 .
8.38.a)
+C
4
8.39.a) ';}2 - 3; + C
c)
bJ :1J(x-a/ +C c) '!:..!.j(X_4)2 +C
5 2
b) '!:..lj(4z-3)4+C c) .!.lj(3X+IJ'+C
8 5
8.40.a) Uvodenjem smjene 5x
3
+ 1 = t' dobije se: 15x
2
dx = 2tdt, odnosno,
, 21 dt . J' r::-;-:-
x dx=15,pa j e x v5x'+ldx=
362
f
r, 21dl 2 f' 2 I' 2 I 3 3
= vr-=- rdl=-·-+C=-V(5x· +1) +C
15 15 15 3 45
bJ
3 5 ,,...,-: 3 r;;--;::-T2
_·(x -l)Vx' -I+C c) -'V(l+2x) +C
W 4
8.41.a) Slavljanjem sin x = t, dobijamo cos x dx = dt. Otudaje:
f
· 5 . J' 5 /6 I . 6
SID xcosxdx= t dt=(j+C=6sm x+C.
1 5
b) --cos x+C
5
7 . 6
8.42.a) -S111 X+C
6
b) .!..sin' x+C
4
c)
I . 8 C
x+
8
1 8
c) -·-cos x+c
8
1) d
· . 3' I 2 d I" d.. 2tdt .. d'
8.43.a) vo en.lem smJene smx- = t 0 )lJe se cosXu..( = -3-' pa vriJe t:
J
.J3sin x-I cos x dr: = Sf 0 2tdt = f(2d( =!:... +C =
3 3 3 3
2(3sinx-l)J3sinx-1 +C.
9
b) 3(I:--cosx) 'Jl.-cosx+
C
4
c) -'2J2-sinx +C
Uvoaenjern srnjene cosx = t dobije se sinxdx = -dt, pa vrijedi:
j
3Sil1X dx I-
3d
! = -3 fd! = -31nltl + C -3lnlcosxl + C .
cosx t (
b) -lnlcosxl+C. c) Inlsinxl+C
8.45.a)
f
I fSin4Xd(4X)
tg4xdx=-
4 cos4x
b) .!. Inlsin 7xl + C
7
1
-- inlcos4xl+C.
4
8.46.a) Stavljanjem d(3+cos'x)=dt,tj.
-2cosxsin xdx = dr iIi sin2xdx = -dt.
f
sin':Jxdx fdt ,I, r.;:----,-
,-' = - -- = - ( 2 ell = -2( 2 + C = -2v3 + cos x + C .
-J3+C05'X .Ji J
b) !'lg2x+C c) -'!:..cos5x+C
2 5
8.47.a) px+C
n
c)
1 ,
b) --ctg px+C --cos3x- +C
p p 9
.1. In (2 + 3 cost) + C b)
__ I_,_+C
c)
__ I_+C
3 3S111°\ t 2-sint
8.48.a)
.!.(1 + sint)' + C +sin't +C c)
t C
b)
{o_+
3 "2
8.49.a)
363
• 2 l-cos21
8.50.a) sm 1= ;
2
r·, fl-coS21 If d
Jsm"ldt= 2 dl="2 (I-cos21) 1=
1 I.
=-I--sm21+C
2 4
1 .1
b) -1+-'-sin21+C
2 4
c)
2
8.51.a) )+C
b)
3 3
c)
3
2Igx---+C
cos x
8.52.a) 3e
2
' + C c)
1 x'
-e +C
2
b) _36
e
-o·50+1 +C
c)
1 "
-e +C
2
8.53.a)
1
b)
., +c
--+C z-e
2e'
0) e
SlIlx
+ C 8.54.a) e
Fx
+c b)
I ,r<
---e- +C
2
8.55.a)
S. I
-mJena -=u; -ex +C b) Smjena eX =
• x
arCSlne
x
c) arctge
X
2sinFx+C b)
1 •
8.56.a) -arctgx
L
+C
2
0)
I ;.
- arctgx + L
3
8.57.a) .llnltgxl+C
2
b)
1 ,
+C --cos(x' -I)
2
oj
8.58.a)
cJ
Smjena: t = u
2
; lii - 2arctgJ! -+ C
1 cosx..., r
.- arctg --+ C b) arctge' + C
a a
, .[;;dx 2t
2
dt ( I \
Uputa:x=t",dx=2Idt, ---=--=2 l---jdl
l
]+x 1+t
2
1+/2
Rozultat: 2(.[;; - arctg'[;;) + C
8.59.a) Smjena: x
2
+! = l' => d d
f
xd< r;-:
X x:;:;; t t; J 2 == V x· + 1 -+ C
x +1
c) Inix' -II+C.
8.60.a) Transformacijom podintegralnog izra:l.Jl dobijamo:
dv = f d< f dx
J5-7x' J5 C 7 x' ,/5 r(..fi)'
5) Vi 5 f- J5x
NekaJ'e J7 x = I'
.J5' ,
Tako dobijamo
364
1. I. ..fi
l7afcsmt+C= r.:;arcsInyx+C
,7 v7, 5
b) arcsin Inlxl + C cJ -2..}1_x
2
+c
Inl)3 +C
I
-2Jl-sinx +C b) _In(l+e
3X
) +C c)
3 .
3
8.6I.a)
3
In(l +Z2) +C Inil2 - 311 + C --lnll+2zl+C b) c)
2
8.62.a)
1
Inllnxl+C
_ln
2
x+C b) c) In(l +lnt)+C
2
8.63.a)
8.64.a) Transformacijom podintegralne funkcije, dobije se:
. x. . llx . 1 (5 6) I. "I.
SItl-SUlXSln-:::smx·- cos x-cos x =-slllxcos..,x--smxcos6x=
2 2 2 2 2
I, 1, _ sin6x cos4x sin7x cos5x
= -(sm6x+cos4x)--(sm7x =--+--------.
4 4 4 4 4 4

cos4x _ sin7x _. COS5X)dx=
2 2 Jl 4 4 4 4
= +- sin4x +- cos7x _ SinSx)+c
4 6 4 7 ·5
b) Podintegralna funkcija se moze transformisati na siijedeci nacin:
cos( 3n _ 2x ')
(
31t 1 4 -cos2x+sin2x
ctg - -" 2x jcos4x (. ) cos4x = . cos4x =
4) . 3n 2 cos2x+sm2x

4
-cos2x+sin2x . 2 .
= . (cos' 2x-slll 2x)=-(cos2x-·sm2x)2 =
cos2x +- sm2x
B.6S.a)
= -1+2sin2xcos2x.Otudaje:
fetge: -2X}OS4xdx = Je-l+2sin2Xcos2x)dx=
= - f dx+ J 2sin 2xcos 2xdx =
1 "C 1
= ·-x--cos- 2x+ 1 =-x--
2 2
""C
2 .,
c054x+1 cos
2
2x-sin
2
2x+l 2cos
2
2x
clgx -lgx cosx sinx
sinx cosx sin X cos x
-x-'!cos4x+C.
4
2sinxcosxcos
2
2x
cos2x
. 2 1. 4
= sm2xcos X""'-Slfi x.
2
f
COS4X+l 1 J' I
='-'---'-dx=- sm4xdx=--cos4x+C.
ctgx-tgx 2 8
b) -tg(I·2x) + C c)
365
8.66.a)
b)
8.1.3.
..!.In(t
2
+1) +arctgt+C
2
1+sin2x 2 (Cosx+sinx)2
___ c:...:.= +COS X= . -+COS
2
X=
(
5") cosx+smx
cos(2x·-2,,)ctg -cos2x·_·--.-
4 cosx-smx
(cosx+sinx)(cosx-sinx). 2 cos2x 2 '"I
-'-----'.-'-:-----..... T COS X - ---+ COS X = -1 + cos- x =
-cos2x -cos2x

1 + cos2x 1 cos2x
= _. i + J = -- + --- . Rezultat:
\ 2 2 2
lntegrali oblika
8.67.a) "" f / d'r \ = J
2
J ct:, . Uvodenjem srnjene -;;;:. u dobije
x + a a2[ x: + 1 1 a ( + 1 a
\.0 / \a
se dx = adu, pa dalje vrijedi:
f
·--· dx - = = !arctgu +C=
x
2
+ 0
2
a u
2
+] a a a
1 x
b) _marctg-+C c)
2 2
I x
-- areta - + C
6 b 6
8.6R.a) Transformacijom podintegralnog izraza dobijamo:
J
3dx 3 d< 3 J dx
2S+x
2
::.:: 25 = 25 -r'
x
)2'
1 + 1 +
25 ,5
Stavljanjcm !: = f , dobijamo dx = 5 dt
. 5 .
3dx =.q--"'-=].
(l
x
\2 251+P 251+r1 5 5 6 5
b)
R.69.a)
366
1+ .... !
\5)
I I
--arctg - + C
2 2
f
-
1
··+··,.dx
4
·
x2
" }_. J d(2x) - 1 . arctg2x + C .
2 1+(2x)' 2
c)
" 10
b)
f
dx dx 1 dx
x' +5 I =s'l( X )2
5 --+1 I -. +1
5) 15

15'1 15)
5 (;J +1
I x
-arctg-+C
15 15
8.70.a)
J
dx J ...:c
d
:::...
x
_
x'-a' '(x-a)(x+a)
. fJ.. (_1 __ -1-I
JdX

2a x-a x+a
- al-Inlx+ al)+C
2a\ x-a x+a 2a 2a x+al
b) ..I. 1nl
x
-t,c. c) J..1nlx-S\+c,
6 x+3! 10 x+5,
8.71.a)
f
4 f dx ?( f dx f dx I 2 I II + xl C
--dx=4 --I --)= ll'-- +
I-X' (1-x)(l+x) -l I-x ]+x II-x,'
b) ..I.lnl.1..0··:+:'>::·I!.+C c) ..I.lnlll+3xl+c.
2 10-x 3 1-3x
8,72.a) J..1nll+xll+c b) J..lni3+2xl'+c c) ..!..lnI4+sxl+c
10 I-x 12 13-2x 20 ,4-5x
f
dx ol( I 1 '\ J r( I 1 'L. I Ix-21
8.73.a) (x-2)(x+3) = Js x-2 Jl:;:-2 -:"+3[,=5
1
°1':':-+31+
C
1 1
1 I x -II Rezultat: -In -- .
3 x+2 3(x -I) 3(x + 2)
c) Uputa: -c;----:-
-x+2
(
x-..IJ' +2'
2; 4
Smjena x _..I = fi t, dx = _.fi_7 dl; Rezultat: _2.fi_7 arcli_2X_-_l) + C.
22 2 7 l.fi
J
dx r dx JX+3=tl' cit
8,74.a) :"'+6x+1O= J(X+3)2 +1 Cl
dx
= cit = l{, +1
8.75.a)
c)
1 x-4
= arctg(x+3)+C b) -arcl;:--+C c)
2 2
I '\X-91 -In--. +C
8 X-I
r _2x
...,-..,.--:--:-: In ----
2(1n3 -ln2) 3' + 2'
] x
3

6 2
b) -In-- --arctgx+C 1 IX-II I
4 x+ I 2
367
8.76.a) f f, ,dx ,
a -x
x
b) arcsin"::'+C c) arcsin ":::+c = arcsin - +C
a 2 3
8.77.a) .!. arcsin 2x + C b)
J • 5x C
c)
J . 4x C
-arcsln-+
2 5 2 4 9
8.78.a)
I r;:---:;I
b) In!x+v4+x :+C c)
8.79.a) Inlx+fu7I+c b) .!.lnI5X+.i4+25X'I+c 0)
5 I 9 ,
8.80.a)
J
dx -iX+1=tl_ r dt
,[c:Y+ I)' + 4 - 1m = dl - • j;2;4
tnll + = In\x+ 1 + Jx
2
+2x+ 51 + C .
. x-3
b)
3
I . 8x-5
c) 2'arCSln J8CJ + C .
fHA. Metoda parcijalne integracije
8.81.a) Primijenimo rnetodu parcijalne integracije. Neka je u = x, dv = eX dx . Tada
je d u = d x, v = eX . Pomocu formule za parcijalnu integraciju:
b)
c)
368
JUdI' = dv - JVdu j dobije se :
fxexdx=xe
x
- fexdx.:::::xe
x
_ex +C=e"\x-l)+C.
dx
flnl¥<=1 _dx _
v--x x
I x'
, . . 21nlxl
u = In-Ixl,dv = dx, du =--, v=x;
x
f =x In'lxl-2 flnlxl x In 'Ixl- 2x Inlxl + 2x + C .
8.82.a) u = arcsinx, dx = dx; Rezultat: x arcsin x + + C
I 2
c) ) +c
2
b) +c
8.83.a) u = x, dv = sinxdx; du = dx, V = -cosx:
f xsin xdx=-X'cosx+ f cosxdx =-xcosx+ sinx+ C
b) xsinx + COSX + C c) -(x+2) cosx + sinx + C
!u=arctgx,dv=xdx 2 2,
f
iX I fX =
xarctgxdx =1 dx. x
2
=-arcLgx-- --, =
du=--?v=- 2 2 l+x
1 2
8.84.a)
x' I II + x' -1 x' I (f' f dx I
=2-arctgx-2 dx- 1+x2)=
j +1 x
=-arctgx -(x arctgx)+C=--arctgx---+C.
2 2 2 - 2
b) f
' lu=x
2
,dv=cosxd,'I, . J"
x cosxdx= =x'smx-2 xsmxcb:=
J Idu = 2xdx, v = sin xl
lu =- x,dv = sinxdx I ,. J
=1. =x-smx-2(-xcosx- -cosxdx)
lau = dx, v.::::: -cosx
= x
2
sinx + 2xcosx - 2. Jcosxdx = x
2
sinx + 2xcosx - 2sinx + C .
lu=lnx,dv=xdxl ? ? 2
'I I x-lnx FX x-lux x
J
xlnxd'{= d<: x
2
=---J-dx=----+C
I
du=--,v=- 2 2 2 4
x 2 I
0)
8.85.a) u=x
2
,dv=e"dt:; du=2xdt, v=e
r
: Sx
2
e
x
dr=x
2
e
X
-2 fxexdx=
. J
= -2(xe' _ fe'dx) =e'(x
2
-2x+2)
du=ax, v.:::::e
+C
b)
f
ju=e"',dv=sinxdx I f
eX sinxdx =1 x I =-e'- cosx+ eX cosxdx =
Idu=e d'(,v=-cosx
'[u=e'\' dV=COSXdxl c
:. .' =-excosx+e"sinx- Jexsinxdx
du='c dx,V=SIllX
1
=> fe"sinxcb:=-eYcosx+cxsinx- Jexsinxdx
,
r
('·dxe(. 'C'
=> 2 ... e" sinxw.:-=-e
r
cosx+e
x
srnx => Je' snn; =2 smx-cosx)+
c) fe' cosxdx = (sinx+cosx)+C.
J' 2
369
8,86.a) U <integralu JSin x sin x dx uzmimo: sin x = U, sin x dx = dv, paje
cos x dx = du, -cos x = v.
Pomocu formule za parcijalnu integraciju dobije se:
f
· , d' f 2 dx sin 2x J I . 2 d
Sin X X=-SII1XCOSX+ cos x =--2-+ ( -sm x) x,
d I
·· f' 2 J. sin 2x fdx . f' 2 d x sin 2x C
aJcJc 2 sm XtL\'=-"'--2+ ,tj. SII1 x x="2'--4-+ .
Do istog rezuliata dolazimo aka primijenimo forrnulu sin 2 x
1-- cos2x
2
b)
sin 2x x C
--+-+
4 2
c) -xctg x+ lnsinx+C
8.87.a)
In' x,dv= dx 1 I" = Inx,dv = d<1
J
ln
2
xd--.:= _ 21nx =;dn
2
x-2Jlnxdx= _dC, __ =
du =--·dx,v- x -J:
x I I x I
2 "
= xlo x-2(xlnx- Jdx) =xln-x-2xlnx+2x+C.
b)
'Iu =lnx,dv= dx

,=_In,x + fd'(_= __
dx 1 X x
2
X x

x x,
c)
I
dx I
f
xd--: U=X dl'=--
-----::- = I ' . cos
2
X I = xtgx + In!cos xl + C .
cos
2
X .
dt.! = dv, v = tgx
8,88.a) 'ixJx2 +a
2
+a
2
1+c
c) _ arcsin x -Inl
l
+.Jl-x.:'.LC.
x x I
b)
1 12---', ,,' 1 "I
-x'l/x -a -a +C
2 ' 2
8.89.a) Uputa: Prvo livesti smjenu a zatim koristiti mctodu parcijalnc
. '" R I x4-2x2+2.exz +C
mtegraclJc. ezu tat: 2
b) Uputa: Uvcsti smjenu lnx = t, a zatim koristeci x = elm,: = c
f
i metodu
parcijalne integracije izracunati vrijednost dobijenog integral<:L
R I
x(sinlnx--coslnx) C
ezu tat: " ,---- +
2
c) Uputa: Koristi smjenu fx "'" f, a 72tiln metodom parcijalne integracije
dodi do rezultata: - 2/;; cos.Jx + 2 sin .Jx + C .
,
8.90.a)
.x
C
'
---Va" +-arCS111-+ '
2 2 a
b)
,J;F;;
- , 1 x ? " a. 2
- a +x
2
,+C
2 2 i
c) Uputa: Uved! smjenu ·hx -I I.
J2x-i ,
x arctgv2x + 1 - ---+ C
2
370
8.1.5. Neke primjene Ileodreilellog integrala
8.91. !Cako jev= ds ,tojeds=vdt,paje s= f(4t' -31+I)dl= 41' _2C+ t +c.
. dt 3 2
8.92. s= J(3t' +2)dt=t
3
+2t+C; 5(2)= 100 =>
8+4+C = 100
=> C = 88. S=tl +2t+88,
8.93. v(t)= J(-41+16)dl=-2t'+16I+C; 5(1)= 16 =>
-2+16+C = 16
=> C = 2 => vet) = -21' + 16t + 2 .
2 3
s(1) = fv(t)dt = I( _21' + 161+ 2)d! = - 3
1
+ 8t' + 2t + C,;
sell = 25 =>
·-·2t', 2 47
set) = ---,.,_.- 'T' 81 + 21 + ._.- .
3 3
+8+2+C! =25
3
- f 2 fl+cOS2x x sin2x C
8.94. f"(x)= cos xdy=
. 2 2 4
=>
=>
c = 47
, 3'

4 4
=> C=O =>
Fex) =!: + sin2x .
2 4
8.95. F(x) = fxdx=X; +C => f'(x)= I => x= 1. Kakopravay=x-l
oodiruje grafik funkcije y = r(x), to dodirna tacka 1ma koordinate X = 1,
1 I x' 1
Y. =1-1 -"0, pa.ie; ,-+C=O => C=-- => F(x)=---.
2 2 2 2
8.2.
8.2.1.
8.96.a)
c)
8.97.a)
Odredeni integral
l\leposredno izracunavauje odretlenog il1tegrafa
J x"
51
2' 21
xd: '"-I
2 2 2 2 ,
In4
371
b)
c)
8.98.a)
b)
0)
8.99.a)
8.100.a)
2 'I'
f' 2" 2 1. X' 8 4
j(2x-x )dx x L -3
(} ,
o 7.,0 J!(l ,.,, __
I(5
')dx 5x! ,x 'I' _ 125 Lo _ 62)
x+x -I --------.
-5 2 1-5 3 H 2 3 6
"
, )
- Z I "IT
fsinxdx=-cosx =-i =-(0-1)=1.
0 \ 2
,
;[" r IT) rei (rei
dx = I=-COS X+:;-li =
n \ 3/ :': 3 \ .) j j )1::
, ,
IT
:-I2rr n:l
I -coS---+cos- =-.
IT 3 2 2
6"
"
'r' . )'- r:;
'r ' 1t 1, . l 'It 12 • 211: . n .,,;3
,cos'lx+ IdX=SIIl x+-I =sm--slfi-=--i.
;! 6) 6:: 3 2 2
3 J
7
3
0)
(j 6 6 (j G
jex - 3)2dx Ix'dx-6 JxdY+9 fdx
3 :\ 3 3
b) 'I' I'
X 6
"3 -6· 21. +
9x
l.
3 '.'
9)+9(6··3)=9.
8.10La)
b) -Ji cj
372
0)
l72
c) 117
3
2
8.2.2.
8.102.a)
b)
lzracunavanje odreaenog integrala metodom zamjene
3
. du!
3x-l=u'dx=-1
, 4
l(3x-l) dx=
, 3 I S sl8
X= I => II =2 =3 fu
4
dll =
,
1
4 dx
f(SX+2\3
() ,
x=3=> u=8 2 2
I
dl!
5x+2 = lI;d¥ =-
l
5 Dd I·
lUi
x=O=> u=2 =5
x=4=>u=22 I 2
I I
, I
4x-l=u;dx=-
32768 -32
15
22
109i2
5
I
. dul
, 41 23 123 3
)
'(";'- , J3'-- . ,r-- )'-
cJ .. Ix=l=> u=3 'Judu=---::-u'.Ju =-(23c;{23-3-:J3)
, , 4 16 I, 16
8.I03.a)
b)
I !x=6=>u=23 I 3 '
1 I
2x=u;1 1 J
fSiI12xd:r= fsinudu=--;::-cosu ,= _.
J dx=- 2" £.:: 4
2 I ' ,
I 3
I
"
X 4
2=u; 1=2 Isinudu=-2cosuIJ =J3-12.
dx:::::.2du ::. 6
6
n) 'ff' I l'f 0
0) J5m 4x-- dx;= , =- smudu=--cosul. =
2 au I 4 4. I':
Jt 2
4 I 4
8.104.a) 0)
g.IOS.a)
b)
IT I ,
"3. J. ' I 2 d I J I· 7
r
smxus
=icosx=t, 1= r-=----i= fr
4
dt= __ ' = __'. CI
1 cos
4
x Isin xdx = -dtl r t
4
1 31'ik 3 '
2
J3 -I
6
373
8.2.3.
8.106.a)
b)
c)
8.107.a)
b)
Metoda parcijalne integracije u odreilenom inlegralu
,
. . dx
Jarcsin x dx =
u :;;:; arCSIn x; du = r:------=
vI-x
2
=
dv=dx; V=X
• 1 1 xdx
= xarCSlnxl
o
-f
0.vl Xl
I
, dl
= 1-x- =t; xdx=-':2
Ix 0 => t = I, x = 1 => t = 0
_ .., I 0 dl 'it rio 1I ,
-- x arcsin xl + - = + -VI =.- -, .
. ° 2,.Ji 2 ., 2
o lu = arccos x; dll = - " d
f
.1._' ,0 f x x
'" arccosxu;(=I" -x ::;;; xarccosx'Ll + 7- 2 =
.,vl- x
uj dv=d'(;v=x
I
· dl I '
__ =l; xdx=-- . If) 1 f dt 3rr ri
l
3n
-I. . 2 -J.
x=-]::::>f:::::O,x=O=>f=l ()
, , 'f xdx
[aretgx dx = xarctgxl - = 1t •
'" "I 1 +
,
" lu x;du = dxl n;" n
2 2 n __
fxcosxdX = Idv=cosxdx;,=xsinx!g -'Jsinxdx =2"+cosxj{;
() jv = sin x I 0 2
I dx
, 2 1\ 12
r l+x x i lJxdx
J
xarctgxdx=1 ') =-arctt-,1X1 --
I
2 i 2 1 + x
2
dv=xd'(: V=-' lU 0
. 2
n 1, d n 1
= 8 - 2"x - arctgx)!o = -4 - 2"
4 7
c) Jxll1xd\' = 81n4-4- .
374
8.2.4. Primjena odreilenog iniegrala na izracunavanje povrsille ral'ni/Z figura
8.108. Kriva y=-x
2
+2x sijecex-osuutackarna Xl =O'X
2
=2,pajetrazena
2 4
povrsina p= fe-x' +2x)dx=3" (S1.8.108.)
°
8.109. Date linije se sijeku u tackama 0(0, 0) A(I, 1), pa je povrsinajednaka
vrijednosti odredenog integrala:
'f(X_X2)dx=[X2 _ X
3
)1
'
=.!.-!=.!. (S1.8.109.)
23,236 .
o io
Y= x
2
r
I
y:::: _x
2
-+ft2x
S1.8.109. SI.8.1lO.
2 0 'I" 8
8.110. TrazenapovrsinajeP= f(x-2)'dx= fu
2
du=u
3
=- (S1.8.110.)
o -2 -2 3
2 2
8.llI.P=4,5(S1.8.111.) 8.1l2.P= j(-x
2
+2x+3)dx_ f(2X-l)dx=3
3
2
-2 -2
y=x+ 1. y=(x_l)2
/' S1.8.1 1 1.
375
2 32
8.113.
8.114.
8.11S.
8.116.
8.117.
8.118.
376
o
=4n.
""n -fi 0
Apscise prcsjecnih tacaka su ±2. Trazena povrsina je
p= Jx'dt= I:
,,2 -2 -2 0
f
'I
i
'I
I
, S1.8.1 6.
I
J
)
/
.1 !7.
Krive se sijeku u tackama ( 0, 0 ) i ( 2, 4 ). Trazena povrsina je
p = {-I8X dx - Ix' dyo ]l2J2) -x' JdY .
o 0 0 3
,2 I'
2 2:1 2
P = f
2xdX
- I +-.
x
2
I x'
I I Ii
20
6
(SI.8.117.)
(SI.8.118.)
2
81.8.118.
SI.8.119.
8.119. Jednacina tangente je y x + ±. Povrsina figure (vidi SI.8.119.) je:
1 1
'R 1\ 2 (' )12 ( ,31
1
,
. x+-Jdt- r(2x-x
2
)dx= =-+..: I -l' x2_=-)1
4 t 2 4 ._! 3 0
4 4
7
8.120. Tangente imajujednaciney=4x-4 i y=-4x-4.
2 2 31'
f
2 f x '" 12 16
2 x dx-2 -2(2x' -4x) 10
o 0- ,) 0
377
Dalje vrijedi:
C dx
f I (y
( x) r d
l
- r
::;:; f r =arcsin.::1
om ro
7t
2 '
" ,x
r Ji -I-
I \r;
u=xdu=dx
c
J
x(xdx) ,
-,---- xdx f xdx
dv= V=
o vr- --x- 122")
"\Jr" -x-
I
-Jr' _x21
1
-x'i + rJr' fJr2
, ' 4
Otudaje:
" "
1

4
=>
b- 2 . 1 x- ., f '
;;:X => y=h 1--
=>
Nekaje
=> 1 ll1l. D IJ" P 4bI b
2 4 a e Je: ,0,,, " a 7t .
8.2.5. Primjenu odreiienog integra/a na izracullilvanje zapremille obrtllog tijela
8.123.
- cos 2x dx" (x sin 2x )1"
-It
224
\l 0
n'
2
2 , I'
"f4 f· 4n
I' =71 --.;:dx = 4n JX -dy = --'1 = 2n .
I .t 1 ): I
8.124.
8.125.
, , 21' 'I' T tC2 4:n:X 'It.X
r -V, J(vX) dx-n Jx --5-1
o 0 0 ()
JC 11': 31£
2 5 10
378
8.126.
" 214

o 2 0
4
SI. 8.126.
8.127. (S1.8.127.).
8.128.
8.129.
8.130,
y 4x -x' 11
i
l,
(S1.8.126.)
512"
35
\
\
\
16rr
3
8n
3
379
8.2.6. Primjena odreilenog integraia nu izracunavanje povrsine obrtnog tijela
5 5
8.131. p< X'I:
" 0
6 6
8.132. p< 21t f3x,n:;:9cb: 6JiOn fXd, 3JiOn x'l: 96n Fa .
,
2- II+9x
4
=t
I
' .,--, i . 'f" r: dl n I'
P_ = 21t x
J
'\I I +9x dx = i,36x"dx:;:; dt = 21t vI -:;:;: --I
. 36 18 3'
o I 3 dt ! -I
IX dx = --- 2 I
I 36
611t
8.133.
1728
8.] 34. Posmatrajmo kruznicu Xl + l = r2. Rotacijom ove kruzlltce oko x-ose
(ili y-ose) nastaje sfera cijaje povrsinajednaka trazenoj povrsini lopte.
Otudaje:
8.135.
380
b
'I J . 2L ··2x
=2n: l+U:') w:, y=2-vl-·.r, v'=-,------.
a . '/1-x'
1
,v4 -y'
P =4n
1 0
o
8.2.7. Primjena odreilenog integrala no izracunavanje preilenog pUla
w
J
? 3 2 dO
8.136. s= (3t'-21+5)dt=(t -I +51)10
o
,
8.137. s, = J(61' -4t)dl=(2I' _21')1: =8 m.
o
5
S5 = [(61
2
-4t)dl (21] _21')1: 104 m
4
8.138. Tacka ce se zaustaviti kada bude v = 0 ,ocinosno, 24t - 6t
2
= 0
"
=> t = 4. Preaeni put]e
'" _ "I 2 _ 14
s= 1<241-6r)dl=(l21 -21) m
• 0
!O
8.139. s= i9.8!dlo"490 m
o
8.2.8. Primjena odreilenog integra/a na izracunuvanje rada SUe
8.140. Prema HookoVOITI \0 zakonu vrijedi: F = kx, odnosno, 6' = k·O,008 ,
odakle so dabije k = 75.
0,0); 21o.0R
Izvrseni fad Aje: A = f75xdr::=
J 2 25
c "
8.141. Kakoje: F=kx,odnosno, 10=k.O,012,toje
3
(} 012 2I(1,()12
Izvrseni rad A je: A = . r 2500 x d, 2500 . .:':... ..i. 0,06 J .
. J 3 3 2' 100
o 10
o.or' x2Io,[tJ 9
k=SOO. 500xdx=500···-
J 24()'
=> 8.l42. 30 k·O.006
II,(}J
/I'" fii xdx = 16
J
"
=>
L. 'f320000 d.' 320000 x. 'I' _,
.', .., ,= --9- -2-1 ,,44J
c "
0,05
o °
=>
=>
=>
9
z=--=009m.
100 '
320000

9
8.144. fkxdt=25 => k=20000.
".I , 1°·'
/I J20000X cb: 20000 = 100 J
o
° °
10' Roben Hooke (l635
w
1703) - engleski uzicar
381
LITERA TURA:
L M. Alekseev: ELEMENTARNA MATEMATIKA-rescnie zadae
"Visa skola" Kiev" 1989.
2. Dr. S. Arsianagic : MA TEMA TICK A INDUKCIJA,
"OTlSAK", SARAJEVO, 2001.
3 . N. Dzuhur: MATEMATIKA sa zbirkom zadataka za 4. razred srcdnje skole
!!Svjetlost
ll
Sarajevo, 2000
4. A. Hadziaganovic:ZBIRKA RUESENIl-l ZADA TAKA IZ MA TEMA TIKE
odabrana poglavlja za nadarene ucenike srednjih skola,
"GRIN", GRAC ANle A, 2000.
S. S. Mintakovic: Zl3lRKA ZADATAKA lZ ALGEBRE III dio
Zavod za izdavanje udzbenika, Sarajevo, 1967.
6. D. S. Mitrinovic: Matcmaticka indukcUa. Binomna formula. Kombinatprik<l.
Zavod za izadvanje udzbenika SR Srbijc, Beograd, 1970.
7. TRIANGLE matcmaticki casopis za ucenike i nastavnike osnovnih i
srednjih skola, lJdruz.enje matcmaticara BiHo Sarajevo 1998-2000.
8. Lj. Radovic: MATEMATTKA 4 za cetvrti razred masinske struke
nYesclin MasleSa" Sarajevo, 1985.
9. B. T. Vene: ZBlRKA ZADATAKA IZ MATEMATIKE za IV razred gimnazije
Zavod za udzbenike i nastavna srcdstv3, Be0grad, 1976.
10. S. Yukadinovi6,V. Stojanovi6: TvIATHEMATISKOP 6 - odabrani zadaci za
cetvrti razred srednjc skoie, "MATHEMATISKOP" , Beograd, 19n.
382
SAD R Z A J
PREDGOVOR................ 3
I. MATEMA TICKA INDUKCIJA. BINOMNA FORMULA 5
1.1. Matematicka indukcija ..... """" .......................................... " .. ""... 5
1.2. Binomna fannula .... " ..... " ........................................ " ........ " .. "" ..... 10
2. TRIGONOMETRlJSKI I EKSPONENCIJALNI OBLlK
KOMPLEKSNOG BROJA 18
3.
3.1.
3.2.
3.3.
KOMBINATORIKA
Varijacije .............. ..
.. .
Kombinacijc .
4. SKUP REALNIH BROJEVA (R).
5. NTZOVL ARlTMETICKI I GEOMETRIJSKI NTZ
29
32
37
42
GRANICNA VRIJEDNOST NIZA. GEOMETRlJSKI RED
5.1. Pojam niza. Op6 clan. MonotonosL Ogranicenost ............ . 45
5.2. Aritmeticki niz (aritmeticka progresija).............................. 47
5.3. Geol11etrijski niz (geol11etrijska progresija)........................ 54
5A. Aritl11eticki i geol11etrijski niz-komhinovani zadaci ...... ,... 60
5.5. Granicna vrijednost niza . ........................ 61
5.6. Beskonacni geometrijski red"" .. """""'"'''''''''' 66
6. FUN K C I J A
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
Osobine Iunkcije. Oblast dctinisanosti (domena). Oblast vrijcdnosti
(kodol11ena). Ogranicenost. Pamost (ncpamost). Periodicnost
Znak i nule funkcije. lnverzna funkcija date funkcije ....
Granicna vrijcdnost funkcije.. . ............. .
Asin1ptote funkcije ........ " ........ .
Prirastaj argumenta i prirastaj funkcije
Neprekidnost funkcije" . """""'"
7. DIFERENCIJALNI RACON
72
78
85
86
87
7. I. Srednja promjena funkcije. Srednja i trenutna brzina .. ".""........ 89
7.2. Prvi izvod (prva derivacija) funkcije.Opci metod odredivanja izvoda 90
7.3. Osnovna pravila za izvode. (Pravila deriviranja }........... ... ......... ..... 91
383
7.4. lzvod (derivacija) sloionc funkcije ............................................ .
7.5. Izvod (dcrivacija) logaritamske funkcije ..................................... .
7.6. lzvod (derivacUa) eksponencUalne funkcije .................................. ..
7.7. Izvod (derivacija) trigonometrijskih funkcija ........ "" ....................... .
7.8, Izvod (dcdvacija) inverzne funkcije. Izvod funkcija kaje su inverzne
trigonometrij skim funkcijama .... , ...... " ......................................... "", ..
7.9. Logaritamski izvod (derivacija) funkcije ......................................... .
7.10. Mje§oviti zadaci 0 izvodu (derivaciji) funkcija. . ..................... .
7.11. Izvod (derivacija) implicitno zadane funkcijc. . ..................... .
7.1.2. L'Hospital-ovo pravilo za odredivanje vrijednosti izraza
7.13.
7.14.
bl
'l 00. 0 (k . 00 o. )
o 1 ",a -·1 -- "_aD I ,CD, 1 ,co-en. . .................... .
00 0
lzvod (dcrivadja) viseg reda ............................................... .
Diferencijal funkcijc.Geomctrijsko znacenje ....................... .
7.15. Geomctrijsko znaccnje prvog izvoda. Tangenta i norrnala na grafik
funkcije. Primjena prvog izvoda u geometriji i fizici ... ,., .......... ..
7.16. Ispitivanje funkcija primjenom izvoda ..... " ....... ..
7 .16.1. Odrcc1ivanjc infervala monotonostifunkcijc ................. ..
7" J 6.2, Odredivanjc ek.,·;trema (Jwjve{e i F/Qjmanje vrlj"ednos/i) jirnkc(je
7.163. Odrcltival1je intervala konveksnosti (konkavnosti) funkc{ie ..... ..
7.16.4. Odrcc1ivGnje prevojnih tacakajimkcije ........................... ........... .
7.16.5. grq/ikajimkcUe ............................................... ..
8. I N 'I' E G R A L N I RAe U N
8.1
8.1 i.
8.1.2.
8.1-.3.
8. i A.
3.1.5.
Neodreilelliintegra!. .. .............................. .
Osnovncformule inlegriranja. Neposredno
lnlegracija metadom promjenljive ........... .
"_dx ... [dx fd¥
lnlegrali oblika: J -
x' ± a" • J a' - x' ' J x' + a'
l\!Jeloda parcijaine il1tegracije ............ ,
Neke primjenc neodredenog integraia .. ..
Odredeni integral.
92
93
93
94
95
96
96
98
98
99
100
101
104
]04
iOS
106
106
J07
108
108
III
113
114
114
115 8.2.
8.2.1.
8.2.2.
8.2.3.
8.2.4.
8.2.5.
8.2.6.
8.2.7.
8.2.S.
Neposredno izracunavmy'c odreiienog integrala....................... 115
384
!zr(l('unovonjc odreifenog infegralo mefodam zamjene............ 116
Metoda parcijalnc inlegracijc U odredcnom inlegraiu.............. 116
Primjeno o<ire{lenog iniegralo no izracunavonje povr§ine ravnihfigura 116
Priny'ena odrcdenog inlegrala na izracunavanje zapremine obrtnog tijela 117
PrimjcnG odrcc1enog integrala na izracunavonje povrsine obrtnog lUcia ! 18
Prill/jena odreaenog integrala na izrac'unavanje preaenog pula 118
Primjena odredenog integrala na izracunavanje rada sile.......... 119
RJESENJA,UPUTE,REZULTATl
LITERATURA
121
382

lzdavac: IP "SVJETLOST" d.d. Zavod za udibenike i nastavna sredstva Direktor: Sefik ZUPCEVIC Za izdavaca: Abdu:;;elam RUSTEMPASIC Urcdnik: Ante BAl'."1C Rccenzenti: Dr. Hasan JAMAK, Prirodno-matematicki fakultct Sarajevo Amira IMAMOVIC, Zenica Omer KURTANOVIC, Bihac Leletor: Zulejha TERZIC Korektor: Autor Tehnicki uredni.k: Fikrct DAlJTOV1C Naslovna strana: Mira GOGf(: I)TP: Autor :Stampa: DOO "C.P.A." TojsiCi-Kaicsija Tiraz: 1.500 primjeraka

PREDGOVOR
Ova zbirka zadataka namijenjena je ucenicima cetvrtog razreda srednjih skola koji u svojim nastavnim programima imaju matematiku (girnnazije, tehniCke i srodne skole), Nastala je kao plod dugogodisl~jeg rada s ucenicima i potTage za raznim prirucnicima koji bi pomogli realizaciju programa. Zbirka 1. 2. 3. 4. 5. sadri. osam poglavlja s preko 3000 zadataka. Poglavlja su: Matematicka indukcija i binomna formula Trigonometrijski i eksponencijalni oblik kompleksnog brojll Kombinatorika SkuI' realnih brojeva Nizovi. Arilmct.icki geometrijski nlZ, Grankna vfijednost Geornetrijski red 6. Funkcija 7. Diferencijalni racon 8. !ntegrnlni raClll1.

niza.

err Kat[l]ogizllcija U pllhlikaciji Nacionalna i univerzitetska bibliotcka Bosne i Hcrcegovine, Sarajevo
! , 51 (075.3) (076.1)

I

" t
~

HUSKIC., Adem ~?ir~a zadataka iz matc.l~atikc z~ 4. razrcd srednJlh skola! Adem Huooc. - SaraJevo:

Zadaci Sll hirani tako da zadovoljc potrebe i interesovanja uccnika cetvrtog razreda srednjih skala. Njihov raspored jc takav da su jednostavni zadaci stavljeni ns pocetak u svakoj grupi jcdnovrsnih zadataka, a zatirn slijede nesto 1"ezi zadac!. Zadaci koji su, po mojoj procjenj, nesto "tezi" oznaceni su sa z\~jezdicom iza broja zadatka. Mnogi zadaci su potpuno rijeseni i njihova ljesenja navedena su 11 c1rugom dijeiu zbirkc. Za sve zadatkc dati su rczultati, a za pojedine zadatke su navcdene i kljucne upute kojc vode ka jednom nacinn rjesavanja zadatka. Ovo se posebno odnClsi na llteze" zadatkc izZbirke. Na pocctku svakog poglavlja navedene su neophodne definic.ije, teoreme i formule koje omogucavaju laksc snaiazenjc prilikom ljdavanja zadataka i koristenja zhirke. Nadam se da ce Zbirka korisno posluz.iti uccnicima cetvrtog razreda srednjih skola, kao i njihovim profesorima matematikc, kao vazan komplemcntaran prirucnik postojecem udibeniku matematike i olaksati realizaciju programa nastavnog predrneta i pripre111t1 rnaturskih i drugih ispita. Na kraju posebnu zahvalnosl upucujem recenzelltima koji SD mi pomog!i korisnim pdmjedbama i sugestijama i time doprinijeli poboJjsanju kvaIitcta ove Zbirke zadataka. Autor

vjetlos.t, 2004. - 3R4 S.iT': graf. prikazi; 24 em

ISBN 9958-10-714-7 COBTSS_BI-QD 13329670
..- . .

---

Fcderalno Ministarstvo obraz!)vanJa, Hauke, kulturc i ~pofta, na OSIlOVU odohrcnji\ Vijeeu za odabir udzbcnika od 01.08.2001. godinc, RjcScnjclTI broj 03-38-32632/02 odobri!o jc ovaj udzbcnik 7.3 npotrcbu. SITOgO je zabranjeno svako kopinmjc, umno7..avanjc i prdtampavanje udzhcnika bez odobrenja Izdavaca. Ncovlastcno kopirnnjc, ulTIllof.avanjc i prdtampavanje predstavlju krivic!lo djelo.

ISBN 9958-10-714-7

3

1.
1.1.

MATEMATICKAINDUKCIJA BINOMNA FORMULA
Matematicka indukcija

U dokazirna relaciJa-koje kao vafijablu sadrze ,prirodan broj princip matematic~e lndukcije:

n,. Cesto se koristi

Ak0 jeT.(n) tv rd~j.'a kOja.z-aViS.i {)d vrijednosti. pr.i. r. 0.dnog .brOj 3". iStinl.'.ta ia n .. .. no (2:1) i ako se ua osnovu pretpostavke"da tvrdnja vrijedi za n =-k;;:: Do, dokaze da. l!'yrdnaj vrijedi i za n=k+l, ouda je tvrdo,ia istinita,z3 svaki prirodan broj R.

'='1

r:a svaki pt'irodan broj n ) po definiciji, vrijedi: n! = 0-(0-1)'(0-2)· ... -3,2,·1. l lzraz n! cita se "0 fak.orUel". Po detiniciji vrijedi. i; 11- =_ 1., 01 = 1.

L La)
1.2.a)

~

Izracunati vrijednost datog izra7....a: 4! b) 5! 9' 2l! b)
7!
201

oj 71 3! c) 01

d) 8! 12! d)

iO!

1.3.a) 5' + 6!

b) 7! - 5!

0) 12! + 1l! -101

Uprostiti date izraze: b) (n+I)! n n(n+1) b) (211+1)! 1.5.a) (n+1)! 1.4.a) n!
(n -I)'

cJ
0)
0)

n!
n(n-I)(n·' 2) n! (n - 2)!

(2n -I)!

1.6.a) ~-~~_ n' (11+1)1

b)

~I~+~_I~
(n+2)! (n+3)!

5! n(n+I)

(11+1)! 3!(n-l)!

1.7.*

6! 1 (11+ 1)1 (n-2)(n-3) '[(I1+I)(n-4)' 5!(n-5)!

r

n(n-I)!] 12(11-4)!3! .

Dokazati da vrijede identitct.i: 13'-1']' b) ~·~'·=Il! 1.8.a) -'-'~' =6!

7'+6'
8

cJ
c)

155
b)
~~=n

44!..:1:.'i:5 ! 46

= 441

1.9.a)
I.lO.a)

~~-=n+l

(n+l)!
n!

n!

(n -1)1

(n-2)'= ... (n-l)! 11-1

L,

~~-~

(n-l)!

nl

/1·(11·-2)!

b)

1
n!

1
(11+1)1
(11-1)!(n+1)

5

.=(11-3)(n-4) (n-5)! d) 1.14. 3·5 5·7 . _ 12 1. b) ---=-(x~4)! 127.. + (2n)3 ~ 2112(n + 1)2 7 6 .1.2-3+2..29_a) b) I + -"'. +n . .4' + . + }n = ..34_ US. " l1(n+l) 1. . ~ il(n+1)(n+2) 3 -+-+-+ .22:3) b) l' +2 '..-.....1 8_ ~~l!<!2 (n .3 La) b) 1..+ ..1..a) (x + I)! ~ 90 (x-I)! (2x)! (2x-3)../~ -L")< 4+ .<"+n= n(I~+-t) :&1..5 + 7 .. +---= .-J n 2 = (__ I)"-J n(n + 1) .4+ .. svc prirodnc brojeve n vazi: 1+3+5+ .+- 1 1 1 I (n+3)(n+4) 4-5 5-6 6-7 ---4(n+4) b) n2 '.t:I.. 5 13 25 ..l1..+ . +-----_ =:2---0 2n+ I J • 36 144 n'(n+i}' (n+lY c) 4+2·7 +3.. " + .. / 1.a) x'-(x-l)!~.n(n+l)(2n+7) - 6 1. I' _ 2' + 3 2 _ 42 + _"' + (-1) . 3' + ...+ 9n + l) -"--6-----" :.. +n(n+1)(n+2) b) b) b) _"_'_= 20n! (n-5)! (n-3)! (x+l)!=30 (x~l)! n(I1+1)(n+2)(n+3)... _ 11(11 + 1)(2n + 1)(311' + 3n ~ I) 1 + + + .. J ]:4+ 4-7 + 7'IO+"-+(:l~:'2)(311+1) 3n+I' 1 1 1 + .7' + 2.. + "---C~-:-__ 1-5 5·9 9·13 (411-3)(4n+l) n 4n+l' n I 1 1 I " Metodom matematickc indukcije dokazati da 1..~+-+-+ ..a) (x+I)!~42 (x I)! 1+2+22 + .3) _..19.~ + 3·5 1 I +- » •.= --'.4)1 1..a) ~~-. .17. 1·2 23 3·4 n(I1+1) 11+1 a n +! "-1 b) 1. 1-2 2·3 3·4 2n2+211+1 +=--'-== l1(n+l) 11(211+3) n+1 12 1-3 22}2 n2 (211-1)(2n+l) -+-+-+~. 30 U skupu prirodnih brojeva rijesiti date jednacine Uednadzbe): 1.--""-1·3 3·5 (211.. a:. + n(n+ 1) ~'. x 40x! (x-I)' 12x 1...33.a) ]+2+J+.'"a) < '"' 2+L"3 . a-I 1 1 1 J n -...25..1. ---~ -------.10+ ..+ . -J- 2..1)(211 + I) 6(2/1 + 1) 14.. -rn(n+Ll = . 2 U5... 2 6 -1 + 3 .:. +a ll = . 1.+ . n(n + 1) 2(2n+ I) - _ · c .1 '13 /1(11+ 1) I+."~"----'---. 6 11(11+1)(n+2) 1+3+ + . =--~ .. +11 (3n+ 1) ~n(n+ I)' 0 1.... + (2n -1) = ~+~+--+...+ .21. +n ... "T._1_>20 2)! 1..a) 3 4 5 7 .. ~..- .26..32... c~--:=-- L + 7 + 4 r." 2 J [ oj 23 + 4' + 6 3 + .. + (-1)" (2n -1) = (-It n.... ""t- 2n . 13 . 1.23.n (n ! 1.12. +2 n .3' + 3. + (n -I) n 2 = n(n -1)(3n+2) ...3. T <...n(n+I)(211+1) =---6-.30_ 1.. +~::::2----o 2 22 22 211 211 i+·--+~+~-+ 1 2 3 11 n+2 .~(11+5)(n+4)(n+3)(17+2)(n+l) (n + 5)! n1 b) (11-3)! .. 1+ 2..+ ...+ . 4 2 124.. 2' 3' ....-····_." T ·41-3·5+ .a) (11+2)'=110 n! 1.20_a) b) . 1.1 =2n_}.2' n /1(n+l)(112+n+l) 1. j- 1·3 5·7 --:::--c:-c: (211-1)(2n+l) n 2n+1 n b) (11-5)!>20 (n-7)! -"-·1 _ . (x+l)! 6 bn~jev3 -2)! U skupu prirodnih rijesiti date nt:jednacine (n~iednadzhe): l+a+a 2 + .-----~11 2 ~n+l (n-3)!4! 12(11 3)(n-4)!21/ 1 (5 (/1+1)! /1(n-l)! 'J' s:..~ r ~ 1)~: n(2n.

a+b > 0. 13 sin 2nx 1.5 + 8 + J.37.:a) 25i. + cos(2n-l)x = --.0) j b) *n -nl 3 c) 481(7'"'-1) c) 61n +5n .a) 9111..2krt..)".40.) .42. + 1 (a + 2)(a+3) 1.4"''' -(n+ 1)·4'" + 1 147. n>2 1.. .57 .63. SInX 2 .66. sm~···· 1. +-->1...-~2 Dokazati da za prirodne brojeve n vaze nejednakosti: b) 2n<n2. c) 1001(7+72 +7 +7'+ .+ .8 ..Moivret-ova formula...:::.t.. 481 n I 3 ' + 20n.. n'?:.11'22 11+-1 (n!)2' 4" (211)1 2n+1 (n1)2' .)" :::. .." 19j7..a ~ 1 }. 4 n 210 b) tl Dokazati da za sve prirodne brojeve n ~ 1 vrijedi djeljivost: 1. + .49.a) 2 1...+sinna b)1 (a" b"') b) 30 1 (a 4 "" -a) sm2 1•65 .. nfJ. n?::6. --'- lAS. *a) b) b) 371211+5 +5 31'1+1 < 1. I 3 I 41 n 1. n+l n+2 3n+1 I I I 1 2 4 8 2" 1 2.. n neparan braj... caSK + cos2x + cos3x + . 11 EN.+ .+ .. X*O.5 2n _3 3n+ 2 _2211 ill' 27110" + 18n-l b) "''''''. n+l n+2 n+3 3n+l b) b) nE N. . n20 1..a) b) 1. 3 (n + i)a ." +2(n-l). (n+l)a ..44. + Sin (' )x = ---:-- smx 512! n12 _n _n + 1.b) 1 --. ] (n+ IXn+2Xn+3) .kEZ. n> I n. + isioo. 2 2sina 1754.::--+ . r+ 2 1..2krt. l1+n 24 I'" Abraham de Moivre (1667 ~ 2n 1 2 n?:2.+ . a) 1053 1 3 2n +2 .4 " ) 5915 n +2 + ')6. (coso. a u -:j: 21m.58.< . + n 'n!~ (n + I)!-I 1+2+4+8+"'+:z.-sm .a) (a i . 2"+2 ·3" +5n-4 914" +1511-1.. + .. n c) 1 1 1 1 . a) 1..67.•) (a>h>O) ~~I) => an >b b) n!> 2".. 1. 8 4 ....a) ]712511+3 + 5!1 ..11>1- ( J'I" 31 511 + 211+1 b} t717.+ a(a+l) (a+l)(a+2) 3 -.kEN. 3" >n. b) 1.a) 61/13 + Un IAIca)' ! .a 2 • 2 Cl.. . + ..60.50.. cosna + isin na .a) -+2'+?+"'+2<-- + .68.54 . 4" (2n)1 b) .a) 1.. n>2 3 7 15 2" -1 .. C/. *. +--. n:?2. sm1. n:2: 5.1·2·3·4 2·3·4·5 n(n + lXn+2Xn+3) I --. 1116 211 +3 11 +2 +3 11 . +7"') .. sina +sin2ct.. · ..+1 .n > 1. n>2 b) 301n' -n b) l2--'1 >n..+-->~. n+1 1 11+2 --+-~+--+ 1 1 n+1 1 n+2 n+3 1 n+3 ..a) 0) --+-----+--+ . Primjenom matematicke indukcije dokazati: 1.< .55. 2.S 2n +12'6 11 c) 64 2 1 3 /J+2 1715"+3 + 11'''+' V +8 2 1'1+11/ -8n~9 V . 1[1 1.. J ...•) 2" >n+3. n24 "1:19) a) 61(7"-1) 1. + ----"---(a+n·'I)(a+n) 1 22 n-l n a(a+n) --+--+ . x>-l.a) 2" >n.. cos a + cos 2a.0) 211 > n 3 .8.-2" ~--+--:. 1... L. + cos na = 2 2 sm2 .. • \J b) n! ~N 1716'''' + 19'" . b) 2/1 >n2. 145. n parwI braj..61.38.56..59.53.:a) 5412211+1_9n2 +3n-2 b) 11130" +4"(3'" -2"')-1. 3 J . +.52.a) .ke z . bi ..zan~4k. +cos na:. 2smx 2 2 2 n sinna·cos(n+l)cx 1.46..62. na cos ------.j' + l+a 1+a J+a l+a i+a a-I 1_a 2 1·l!+2 ·2!+ .:. k E Z Dokazati da Sll tacnc nejednakosti: I 1 1 1..36.+ + .+1 2"" (a" +b") > (a+ b)". +->-... c>.t:tlg!Cski matematicar 8 9 . cosa + cos 2et + . (2)" 2 > n! > (.... a" b. n>l..H-l Sin nx + sm3x + sm 5x + .+ . >n!..51..5211-1+231l~i b) 5717 11+2 (l+x)11 >l-t-J1x. +-->1... 11 2n 1 I . <3411 .64.

n "let ["Ia.di fonmila I I (a + b)" =[\OJ.* Metodom matcmaticke indukcUe dokazati istinitost binomne formule.92.n i k~n vrije.78. n(I1-·1)(71-2)· ··(/l···k+.. ---.+sin (c:.103. x sm-2 x:f:.73.003)10 b) JI.----.100.-jb 2) [" nC2 2 1.21m.+\ l j +(nla b +"'+\n-lI)a b.0005 s tacnoscu do 0.99' 1.Ja+b b) (.+x)+sin (a+2-x)+ . BillOmll2! formula 1. .00 J. 1.. '">11 .'" 3'" a-bJ + L75.a) 1.. 1. (2. 1.Ia+.9 L Tzracunati O.74.851~ s tacnoscu do 0..+-Ig..82.I) " ..90..94. Odrediti oS111i clan u razvljcnOl'D obliku binoma (x + 3).::..i)' (a + 2ii (a'_b2 )' rFa + _I J'O l a (Va _Vb)7 c) 0) Fa b) ( r ('(J.00SI2 s tacnoscu do 0.a) 1..84.. Odn:-diti jedanacsti clan u razvijenom oblikll binoma {a + X)15 1.OOL . 2 2 4 4 8' 8 2" 2" 2" 2n .87.:"_ 2 n 1. x sinx L 211 sin ~.93.69. IIX ' ( n.. Odrcdi!i pctnaesli clan u razvijeno111 obliku binoma 11 I leo]a je pdzna!a pod nazivombinomn2 formula.·j +(")I.a) (Ta+~J +ra=b)" b) (Ta-~J c) (~+~)' n 1.x) 1. r":z. coscx·cos2a·cos4a·cos8a· .88. sin 2x sin 4x sin 8x sin 211 x lxlx1x ]x1 x 1.a) (a+I)3O LIOLa) b) (x'+ax)" b) ( b) (V4 +lfi)66 (x' +xv)16 [ r . ·cos2 a L71.= -ctg--2ctg2x. 1.J.0.\ 3 Ia+-l ..: (n\j ! L 'k-J \....97.Ja+b)4 cJ ( )a 2 -1 +1 c) (2a-b)" 2"+ sina r _1___ + _1_ + __1_ +. 1.98.0004 s tacnosctl do 0.02' b) 0.a) 1.. if.ient(: 1 (a+~r..95.* sin 211+1a = . kEZ...c.a) c) (a 0) c) --------- 1.* sinC'J. +sin[(x+(n-J)x}=-_2 _____ . Napisati prva dva clana u razvqju binorna: b) (3a+5)l!w aJ (X+I)50 1.002 izraCllnati (1 "~J2r1 s tacnoscu do O. + __ 1_ = ctg:x _ ctg2 11 x.4 b) (I+J2)' b)" (217+2" 2 . Izracunati 1.'1/3 ( i .a) Lna) \.85.. Tzracunati 1. Izracunati 1. *a) b) ( ] + i )6 (a+i)7 b) b) (x2+2a)' Cia + Vb)7 bJ 0) (J .76. 41 1.2.96> Odrediti cctvrti clan u razvijcnom obliku binoma (a + 1i.Jx +iY)' 11 10 .01.80. a} (r .1.89. Napisati dva posljednja clana u razvoju binorna: a) (a+2)3O b) (x-I)" 1.)8 . 1.70. Tzracunati pribliznu vrijednost izraza: c) (2a+7b)" c) 1.a) ( -·+h \ x / 104. Koriste6i binomnu formulu izracunati: a) 1.01 G a) 1.001. .8 La) I.01.a) (.86.3)5 (1_ 2i)8 (3a'-2y)' ..003 0) \/1..svaki pri::odan -bn~j..a) c) 0) oj oj oj 0) (a-bi (l +X)7 (2+x)' ( VaT l2aFa "sa Va-_~ \fa I ( sinx+-cosx 0) va 3 .) g . 18 1. cos-cos---cos~cos-· x 2 x 22 x 23 x 24 cos~:.I Sffi--sm a+-------··. Primjenom binomne fonnu1e razviti: (3+b )2 b) (a+b)J (a+l/ 0) (a-I)' (a_2)4 b) (x+3)' ( I .79.83. !gx+-Ig-+-tg-+_·tg-+.[3)50 po 1.a) 1. Odrediti peti c_Ian u razvijenom obliku bino111a (2x£ Odrediti srcdfui clan u razvoju hinoma: (1 + a)20 b) (I-li)'o I dcfiniciJ'.__ .' rr r c) Va) -~ 2~'{ 0) I-~+-- sm x \ x x cosx (!.99.72. k! .. pri cemu 50 binomni koetki.

. Odrediti : a) Treei Clan b) Pet. ako je . 1.128. U razvoju binoma (~ + 3x ~x ) " r ne odrediti koeficijent uz: 7 a) .a 2 ) n jednaka 46. U razvoju binoma '\" [.Ii J _~ .{j aL8 ...)'o \.* Koeficijent treeeg claoa u razvijenom obliku binoma l ( a" ..127..Ix + . Odrediti n ako je zbir binomnih koeficijenata prvog. r + je 153. clan J 1.~- \ )' ta 1I b) c) (-+a'")" Va a .Jb .. U razvijenorn obliku binoma Fx +~) naci clan koji saddi x 3 • ( \ (V.119.11 I. Odrediti n aka peti clan 1I razvijenom obliku binoma ( '. 2 . Odrediti clan koji ne sadrzi a./I jednak 105. Odrediti n ako je binomni koeficijent treceg ciana u razvoju binoma ( 1. Odrediti clan (E + I)" koji saddi . Je fiJa 6 l. Odrediti clan koji ne saddi x u binomnom razvoju: a) 1 )" ( x + Xl b) ( x 2 +x I)? zavisi od x. 1.123.Ix) 9 naci clan koji sadrZi 1. I " 1. I) . 6 :!_Va + ~a28 I~~J" zbir kocficijenata prva tfi cIana 18 koji sadrZi x 10 je 79. ax' '~J" jednak je 66.~ J koeficijenata prvog i trecog zbir 13 Vx clanaje l37.. .4 ! .Ie adnos binomnih koeficijenata cetvrtog i sestog ciana jednak 5: 18.121.109'* Koeficijent treceg clana u razvijenom obliku binoma jednakje 66.\30. Nati koeficijcnt liZ x 1I razvoju binoma clanaje 79_ Odrediti clan koji ne sadrzi a.a) (2x+I)" b) b) b) (l/5+~i)41 ( c) (a+J3)IOl 1.118. moma I . Odrediti clan u razvijenom obliku binoma (x + 2)14 koji sadrii x 7 1. L 106_a) a+'4) b \" 1.drugog i tre6eg ciana u razvoju binoma (a -J +. razvijenom oblikll binoma 1I 1.. Odrediti srednji clan tog razvoja. U'razvoJu b' J (aV. Odrcditi clan razvijenom obliku binoma 8 [J _)) (~ __.!2. U razvijenom obliku binoma (E + '. 'fx .126. 1. Koji clan ovog razvoja ne sadrZi x ? j cJ Osmi clan . . 1. U razvijenom obliku binorna ( x + 5 )0 1000 ) • naci clan koji ne zavisi od x.3 b) x cJ 1. Koeticijenti cetvrtog i trinaestog Clana u razvoju binoma (a' +~r ~ x) medusobno su jednaki.1 ! O. Odrediti clan koji ne sadrii a u razvoju clatog binoma: a) 1 [V x·J. ( Fa+. X4. \ 1.Odrediti dva srednja clana u razloZenom obliku binoma: Ll05. .122.115. 2 Ll14.120.-----_ " Zb'If koe fi" ICIJenata pos I' d' tn. Odrediti clan koji ne sadrZi a. Odrediti clan u razvijenom obliku binorna 21 (a'~b' +)h'~ (a~+b~)' r koji sadrzi b ." 1.* Odrediti Clan koji ne sadrZi xu razvoju binoma (x -1 + Fx)" .1 17.125. ako ..132.124. + odnos koeficijenata treceg i drugog clana jednak - ~r. Odrediti Clan u razvijenom obliku binoma (Fa -+. U razvoju binoma (I 1. Odrediti clan koji ne sadrii b u razvoju datog binoma (.113.+ .129.Jt)' _ . Odrediti clan koji ne sadrzi x.108.Jb )11 koji sadrzi as. Zbir binomnih koeficijenata drugog i treceg cIana u razlozenom obliku binoma c) 112. Na6i peti clan u razvijenom obliku binoma ( [.116.. 1. (aFa + a'} 19a.

1..142. . 140. Koji clan ne sadrzi x ? l. va) 1. 9 (3!JCn -lo"S. Odnos binornnih koeficijenata cetvrtog i drugog clana u razvijenom obliku binoma [ 1 + treceg i drugog clana je 35. * U raziozenom obliku binoma (Xh + x-4) 11 binomni koeficijent treceg clanaje za 44 veci od koeficijenta drugog< Koji clan ne sadrzi x ? 1.150.152. * Zbir binomnih koeficijenata tri posljednja clana u razvijenom (x''''"' + x)' jednak IOO? L 138. akoje posljednji (if. xje 3500000. Odrediti vrijednost varijable x. + ifJ)" jednak 2772 ? ". 1. yY.* U razvoju binoma (l U . Odnos koeficijenata petog i treceg clana u razvoju binoma r 7a +: \a 2 _a 3 +1 a- \)10 ne sadrzi a? a-a 2 [x~ -V x2~r jednakje 14:3. T37. I 33'.J~J. r jednaka je za 240 manji od zbira binomnih koeficijenata od (a+b)2n. * U razvoju binoma (l.)1 {. + x-I)' jednakje :5.J. Odrediti vrijednost varijabIi x./3 1. * Cetvrti cian u razvoju binoma +_1_1' "'110 ) 1.* Odrediti peti clan u razvoju binoma clan tog razvojajednak r' (ifi.* Devetl clan u razvoJu bmoma 61anaje 135.Y!.?" + Fa) \ 7 odrediti Clan koji sadri'.)" je I 87. 14 15 .E f' ('. J3 5. [..146.Ix + \IX zbir svih binomnih koeficijenata .. Peti clan u razvijenam obliku binoma Odrediti vrijednost varijable x.139.144. + r zbir svih binomnih 1.. [ ' t53. lJ razvijenom obliku binoma [ai J. Vb' . 720 i 1080. a zbir treceg i petog ['1. su 240. l. I 34. .l49. .1.[. Sum a binomnih koeficijenata drugog ciana od pocetka i treceg ciana sa kraja u razloienom obliku binoma (.:'1'° + -_.~ Y razIika binomnih koeficijenata . 1.147. tre6i i cetvrti clan u razlo. I 36. Odrediti vrijednost varijable x. I. y i z. Odrediti clan koji sadrzi a -2. y i z. Odrediti vrijednost varijable x. 6 i ].148. * Dmgi. ("~ + 4-{t4 . Odrediti obliku binoma ( ~ + \ v2 x .* Treei clan u razloienom obliku binoma Odrediti x. tree! i cetvrti clan u razlozenom obliku binoma (r+ redom. Odrediti clan koji sadrii a'. KQji clan u razvijenom obliku datog binoma.* Prvi.JlO ( I01o. 151.zenorn obliku binoma (x + y redom.14 L * Za koju vrijednost varijable xje koeficijent cetvrtog clana u razvijenom obliku binoma (a + b) IOgl--·2 jednak eksponentu binoma? 1.145. 1. x' + :2 )12 2 _ koeficijenatajednakje 128.t2 6 je 240.* Odnos tre6eg i petog koeficijenta u razvoju binoma a-'2 ~a31 J" jednakje ~. Za koju vrijednost varijable x je treei clan u razvQju binorna 1. Odrediti vrijednosti varijabli x. 154.. sadrZi a i b na isti eksponent: .J.X)50 g x 210'-1:. Za koju vrljednost varijable xje sesti clan u razvoju binorna I b )" jednakje 22. ..143. * Naci koefieijent uz x' u razloienam obliku izraza (I + x x') 9 .. * Koji clan II razvoju binoma 1.I56.-)1 Je 450. Odrediti clan koji sadrii a 5 1. * U razvoju binoma 1. su 8. ~)" (xV-. je 78.1 sedmi clan razvoja. Koji Clan sadrii b ? 'Va 6 3 1. Odrediti treci clan u razvoju prvog binoma.155* Odrediti onaj cian u raziozenom obliku trinoma (1 + koji ne sadrzi x. a.

157.ze iracionalnc brojeve u razvijenom obliku binoma: l. Izracunati vrijednost izraza: b) (fi+.159.)lOO i. Odrediti clanove koji ne sadr. 1.Ji)1O Koliko racionalnih clanova irna razloieni oblik binoma 1. + V4)" je 9900.1J24 3 5 +2' c) (.[3+'15)'24 b) (7.l72. Odrediti zbir koeficijenata polinoma koji se dobije razvojcm datog binoma: b) (4x+2)1G c) (l-3x)21 a) (2x+I)' 1.fi)24 b) c) c) (Vs +.J2)'01 (~J+ 2(~) + ~)+ 23m+ 24(!J+2 5(:)+2 0(:).fi+if?.Ji + if?. Dokazatidaje (l+. Zbir binomnih koeficijenata treceg clana od pocetka i tre6eg s kraja u razlozenom obliku binoma (if?. 22( 170.182.185* 16 17 .l7l.J61*a) 1.Ji)' b) (ifj +7.181.J3+.J3+1)' b) (2+\15)13 c) (...[3)5 (Vi +.* NaCi najveci clan u razlozenom obliku binoma: 1.167. !./3+'«2)18 b) (ifs +\12)20 c) (if?.*a) (Vi +.* Naci koeficijent uz x u razlozenom obliku izraza (1-x+x5io. 1.)'OO c) c) (ifz + 1!J3) 100 ? (if7+'I5)30? b) (.*a) 5 ('.a) !.*a) (. a) (l+.Ji)" + (l-.*a) (.162.J5 _. Odrediti racionalne clanove ovog razvoja.163.168. 1.Ji)" c\jelibroj.169. +!J2)IOO 1./12)17 Odrediti sve racionalne clanove u razvijenom obliku binoma: 1.a) 1.166.Ji)1O 1.184.1 83.165.[3)" (13 +22 (Vs +7..Ji+V3)'00 1.160.*a) (.*a) l3 'J5 b) [~.J2)'o ] . Odrediti clanove koji su cijeli brojevi u razvoju datog binoma: L158.1.Ji)14 (Vs +.

:':.~i. \ L 'IT I ./I = V.. ri.. sinz -- . '2.~. . k=O". OJ.~ 7 7 J<.1 89. * Dokazati da za n ? 3 vriiedi nejednakost > (n + 1)" .1 __ b a 1 2'" Odrcditi modul i glDvnu \-Tijcdllost arrmmCllta daton I-Oml)"..6.riF .a) MNI:JZF.j n + 1 . . i 2 b) z= b) IT ~- I ] -j c) c) z = -2+21 J3 z= 4+31 4i z= --~ 2+1 Ekspoltencijaini otHk i\ompkksnog hroja z: .ksl1og broja z: z ". = {f. = cos J ~: Ism)" _ . 10Ju JC jJ0Z11ili'.=] b) z:--.\'.n-1.-. if e-::! :I be'. 0 pre t"tloclna rclacij<l '. I I I Akoje I MNOZEN. a) z=-3 b) z= 1--] c) .:2 ' c) z= 3.+.1zivmno M(l. r·c <e' 2.r-_os'c'. 'tRda vrij6di zn= rn (coSlltp+i"sinmr) . 5'(n-5)! (n-])' < 3.190. ..-----.STEPENOVANJE 1 KOJUENOVANJE: I Akoje =. 2.7.' I'" fohml!a. r(cos(p+isincp).::. :::~ :::.szm hr0j z = a+bi u ~I' G811SS~()VOj i I ! I 118Zivoll1 Euler-en'l]"" F I Sj)ed·jillno.. ' '.~+i . =(IJ '1"2). s(p+i sillcp).j". .'''.n:: z= 3sin 2TC_5fC()S_2.-".. DUELJEN.t.rackom M(a..+ . .~ ~. 8 8 :U~_ r~ (cos(p.llll z--=c 1-s1no:.l • z= -. +..co.~ V.JOSt8J'C e" ' . /1"+' 1 1 2~ .'dnCd! ::1rgurncnt8 dmih komplcksnih broje.. b)..I.- I I a x I /\jgcb~dski obiik komp!eksnog hl'Dja z: z = a+hi. n paran broJ..+ (n-I)' 31(n-3)! + ----.m z.. I I 2 1/ -~---¥. _ _ •• _ .._. I OperaCl1.) L~.IE: J. aka jt l'_='l. i Spcc\jalno.:::=. -C" k=O.' THJGONOMETRUSKI I EKSPONENCUALNJ KOMI>L:U.~.. -' 'z:.--.. 't' 1"'-lIz1' I ~M([j!}) a = r·coscp b = r-Sill(p r-irio'dl11 od z «I-argument od z (1f.n-L i I I pC'\d I ...t:' s komplcksnim brojevima u eksponencijalnom obliku: j i z = r( co.188.'.l)" n ..NJF .. --.. .x+ty_ ---L- x( .a) z = -5i b) z= l+i c) z . n 4 4 b) b) z= sin~-ico.! I:. :.?: n+."t::lcb vrijcdi: (COS(P'F i s'in tp) 11 cos mp + f sin ncr ...·(ij~I~-. nEON sto Ul<.._.~ __ IS 19 .:> tg(r=~·. =1) ("~".~KSNOG RROJA I< ompl*. '1 C.!. '" Dokazati da za n ? 3 vrljedi nejednakost I!j. ! Trigm10111ctl'ijsid ohlik komilie.110g. 72= sin(pJ.':::: i .- (_.::::: . C)Z-. ")1'" ~7- 3 z= - ! = J...OS(rl+i siner).3.::."'S ".. . ' ._..F.+<1.rAN.lE: 1\1\0 jc z -= r (COS(P+ i Si!1Cp). (c.* Dokazati da za n?: 2 vrijcdi 2 «1 ./1 =r.ada vfijedi: I Zaz=x+i)1 vriJ"edi' Z .'ako i.. .~-vre::.~m'"i..COS:V+lsmy).)lOj3.2~ formula ~' __ '__ "'~ __ '_____ ~ ___ .- 2.l(cos <p -+n2/~ + i sin q)' +n2J.' udreC. ~.! '-(0 rr'l ' • \ 2j S\'C \T1Jl..1£]= K'1 1"2 [COS(CI)1'+<P2) + i sin(<rri-tP2)J..<"..<1.a) z= slJl~-"icos--- .e:' x.. 'I 1 n' 1. .7t . '~I' . .= l+iJ]- STET'ENO'._. Z<l trigono!l1ctrijskc funkcijc vrijedi: ravni predstavljen je.07 ' _ tada vflJcdl' I DlJELJENJE: Z. -+ ~-.~~~~'.:.] 86* --./a: Akn jc 71:O~ 1".. ... 2~2i ~.a) z. 1 I~. i ~ .. tad8 vrijccli: 7.--...[KORJENOVAN. __ ..)' I .".) Z -b) z = -1 ' .'~).

.. lzracunah.a) z=\+i b) z= . 0 «p <"2 2. Kojem skupu kompleksne ravni pdpadaju tackc Izl::::: 4? 2.n) 4 4 '+lS1n 2+i l-i 5" b) .45.33. Kojem skupu kompleksne ravni pripadaju tacke 2. Odrediti skup tacaka u kompieksnoj ravni koje odgovaraju kompleksnom broju z. i Z2.i sin- n S b) z=-J3-1 2. b) IZ-3il=2 z =(1 + 2i)(I -i) z= b) b) z=2+isin~ 6 Z=-- i --1 2( cOS- Odrediti skup taoaka z kompleksne ravni koje zadovoljavaju uslov: 1t n 3n 213a)aro-z=b)argz=n c) --<argz<•• b 4 4 4 2.3 +lSJn\-3"I] 4 rc . Akoje Izl = 1. . • 1t Z=COS~~lsm~ 3 3 8 2.a) z ~ -Hi 2.44.H-iJ3 .30.a) O<aprz<b 6 1I n. Akojez=x+yi i r=j. ako je: 2. 3 ? . ako je 12i - s( 4( COSZ-+lSIn"2 n.".a) 2+113 +i b) 3" <4 1. za koje vrijedi nejednakost Zl! <5.20..21. I {cos(-~)+isin(-~)] COS 2.a) z = b) 12 z==sm~-lCOS- r (1T) ( Ilcosl.a) z = Illcos 1t +1sm 2. Ako je Izl = 4 .19.42. it .a) a) Iz-21=3 .22. 2 2. 3n] Date kompleksne brojeve napisati u trigonometrijskom obliku: 2.46.. kojemskupukompleksne ravni pripadaju tacke z .a) z=3 b) z=-2 c) z=5i d) z=-4i 2..a) z =2(cosn: + isinn) b) z=5 (cos2n +is1n2n) 2.a) z = 19(cos2100 +isin 210°) 2it .34. 2.a) z= i 2 +-1I I .12.4 2.16. + 2i cos"::"- 12 Z=i-3(COS~-iSin%) z=1+COS-+1SlTI- b) b) z=-s(COs~+isin~) z = sinO'..a) z=14(cos45° +isin45°) 2.26.< argz<6 6 1t 235. z 037 "".I b) z~ 2 l-.(2+J3)i b) c) 1 <Izl <3. dokazati daje z=-. - d) b) -213 -2i Z=Stn-+lSIn-.' Iz - (l+iJ3T 2.38. 7l: .2.3 ? 2.23.a) Z= 2. = 3+4i.40.a) z= 2-2i c) z =-2+2iJ3 n 5 z = 1+ cosa +i sina c) cos-. b roJcve Z I . Ako je z = r(cosqJ + isin<p)) napisati u trigonometrijskom obliku -.29. 1 .1 . kojem skupu kompieksne ravni pripadaju tacke 2 .27.18.J3 (cos1200 +isinI20o) cJ 2. it d) z=J3 +i 8 2.z ? Napisati u algebarskom obliku date kompieksne brojeve: 2.a) 1'. Ak . Z2 = 4( cos20° + i sjn200) 20 21 . z 2.32. + icosa 2.a) z=3COS~-3isin~ 2.' 3rr) 4 +ISIn z.17. . . Odrediti skup tacaka u kompieksuoj ravui z. aka je: 6 n: 6 2. jzl:::.a) z = l \. . i 1.41.a) z =34(cos30" + isin30o) z = 15 (cos 150° + i sin 150°) b) b) b) z=20(cos60" +isin60o) z =.«I' <"4 4 d) Izl>2.39. -".28.cosa +i sina 2. l-z Izl> 5? zl < 3? 2.24.a) Z= J2( 2 4 n:l 2n COS-+IStn3 3 2rr) 1< b) b) Z= z~ 9[cos(. 'oJe Z =COS<p +ISIU(P.. n) .a) z = 1.a) c) Iz-l-il <.' n b) z=3 cos2+1SInT b) z = b) [ 3n . Kojem skupu kompleksne ravni pripadaju tacke z.47.a) z= cos n 3 +ISJn 3 ) 4 _. . Dataje tacka z.i +y? =consl. Kojem skupu komplcksne ravni pdpadaju tacke 2.43. c) z=-3+4i 0) 2. = 5(cosI0" + i sinlOO)..25.15.a) 2. ' 2n 5 5 Oarediti proizvod datih kompleksnih brojeva z.a) z = 3 + 3i b) z ~ c) z ~ 6 + 6i n in 131 2 2.31.a) z:= -2sin 2:.~ )+isin(-~)] 4( 3rr .14.36.

( rt . 12( cos--I-ism..+ I SI11 4 b) 31t) b) 2.. 5n\. 21 cos.a) b) 10 cos-+lsm-).b) "~ 3(eos35° + i sin35°) .' cos Jt -I-lSIll- 4 IT) 4 b) S(eos(~30o)+ i5in(-300). 2 o +isin150o).. 2.' 5n z = COS:"~+lsm­ . d) L 2. ~ Z2 = IT . b) ~ 7( cos j 1° + i sin 11 0) .+ Ism. .= 6 (eos7+)slTI7' J z~ " 8 n: = 3( cos - 3n 2 COS'--- +.. (n .fi(cos60 o -I-isin60o) . 2... z. _.a) (1+.49.J:l) b) (cosSOo +isinSOo)(S.' TIl 3 3) n IT b) zl=3[cos--+isin~1 ~. ( 5]'( . 3.a) b) .55. 3( n . TI ) Tj 8m 2..• ) Zl = 16(cos77° + i 8in77°).a) Zj = II +2isin~1(-2..' n\ (CO$-+ISll1-.62.6 6) f n'l 'I Z2 = 2:2 - 2( cosS + i sln5) COSU Uprostiti date izraze: 12 .' I = 51r cos ("j + lsm.. ~ 2(C0380° + i sin80') 2.54. IT\ 16( COS-+1SHl--.11 41' (31t .8 8) 2.50..cos --4-.3711 cOS-_-+iS1TI-~) \) 5 ZJ= '\99 21 cos-+isJn-. Z2 = 7(cos35° + i sin35°) Z2 = 2S(cos80° + i sin800) e) Zl = 1OO(cos88° + i sin88°) .+ i sin5°) c) Zl = 4(coslSO + i sin 15°) . ako jc: z.2. b) z) = cos4 + i sin4 . 22 2. 4/ \. ( n c) SJf .I IT .1 sm~ .11( n '. ~ 3(coslSOo + isin ISOo) .--) \iL--Lisln-----. z.)(cosI50+i5i: 15°) 2. 2(eos7So + isin 75") 2..K {J I-.: cos-+ism.lcos +lsm. Z2 = 3(cos2S0 + i sin25°) b) Zj = I2(cos7S0 + i sin75°). c) z) = 5(cos3 + i sin3) 2. = 4(cos19° + i sinI9°) Z2 = 2(cos12° + i sin 12°) z. 24 24 2:2 . I-(COS-+ism-) 9 9 c 1J5 ~ 211: . 3n) 4' ] = 21l ('It n\ cos'::"+isin-· j 3 3) L b) Zt =COs-:. . 2n) z.a) J2(cosJ20o +isin1200).a) 0) (~J ~ i) (cos 20° + i sin 20° ) (cos 40° +isin40")(3+3.a) z.J:l-5i) . n) ( 3n \ 4 ..-+fsm--.) Odrcditi kolicnik datih komplcksnih brnjeva 2:1 1 7:2. 211: ]' 22 23 . ' cos--+Ism-I 1 3 .58..) 6 \.a) Odrediti proizvod datih brojeva: J3(cos30 D +isin30D).61. ~ 22(oosI4+isinI4) HeeDs 7 + isin 7). c) z] ~ 4( c0540° + i sin400) . ~ '7 + 1 5111 - . 2 cOS-+iSlll-) nl 2/ 2.Jl1l 6' .a) b) Zj = 3 fi( 7(00s55° + i sin55°) 2(cos20° + j sin200) Z2 = 3(cos25° + i sin25°) z.a) b) 0) 21t)i 4) 5 (cos3 + i sin3) Z2 = i 1 (cos12 + i sin]2) Z2 = ( cos-+ism~ 3n 4 .IT '( I.-~ IT.a) z) = 2 (cos7 + i sin7) .a) 2. c) z) = 9(cos33° + i sin33°). ( n ! . 2n: .a) b) z] = cos 210° +isin210() .' Cos8+1sm8~ n) . n ..-" •• J 211:.S9.63.n) C'. Z2 = 2(cos5° . .osl50o +isin1S0o) 2.-J2(cos210 D +isin21Oo) 4(cosl50 J2 (c. Z2= 2n ..'--r /cos 1\ + 1sm 6' )]2 l. 3ITI.65.S7.. 10(.2i.5I.52.a) z Sn .. nl ( cOs-·-/SI11----:--I·j COS-'-/SH). = 8(cos40° + i sin400). TC \ 7 ! e) z. 2 £2 = 3 (cos 11 + i sin J 1) l \.64.2. c) z]=4(coslO+isinl0) 22 :::COS --'-l+lsm! -"-.i 6 6)\ 6 6) 2n . 2) \. 6 6 ) 6 Ln 27T) 6 ( cos~3 + iSI!l 3'-) < 311 . 2A8.J:l) \ 3) 0) 3 \ 4 lzracunati stcpenc L\llllpleksnih brojeva (Moivre-ova formula): 2.3 3.:L. 5itl( n .a) 2 (cos::" + isil1~") 3 3) 2( \2 .. 'it) 15 COs--ism-----:-i:3.." 3n 8 z.a) z] ~ 6(e05 i 5° + i sin 15°) . Z2 = 8(cos33° + i 5in33°) b) Zj = 28(cos65° + i sin65°) . .53.3 \ 6 6 4 4 r n . 2.1( .+ism .56 ..a) z) = ('IT ..' 2. .60..

4") 2.' Odrediti drugi korijen datog kompleksnog broja: 2.a) 2.5in500) 6 6 b) z ~ 36(cos600 +isin60o) z = (2 + i) 2 b) b) .2sin'x) Vcos90() + isin90 f> lzracunati vrijednosti datih korijena: o b) V'c-os-6-0-::"-+-.a) l{:"i 2.82* Dokazati iden!itete: 4(COS SIT + i sin 57t 9 9 'J.a) +isin 21< 5 ) I Primjenom Moivre-ove i binomne formule dokazati: 2..5~5n) b) z=-\sm -ls lTI 2.86.8S. z = b) z~3lcos3+ism3 b) ( 21< .a) z~(.93.a) cos2x = cos2x .95.a) V8(cos300 +i8in300) .87.a) 2. (-ii2+2i)2 ] 6i l17 24 25 .nl00). . sin -"-) 100 100 r b) cJ 2.8cos'x + I b) sin4x ~ 2sin2x(1 .j. aka k nije djeljiv sa 3 3.3cosx b) sin3x = 3sinx .a) cos4x = 8cos'x .-'si-n-0-:C 6 b) V27(cos12° +i5inI20) 2.71.75.a) (I + i)IO b) [2(cosI5° + isin 15°)]' (1_i)12 c) (-1 + i)8 b) 1 + z k+! +z- "k+2 = I3. z=(coslOo +s.a) b) b) l!=l iJ8 cJ v=s b) b) b) if32 ~ 5 cJ Vi cJ tfi+i . Odrediti: b) z.2(COS~+lsm5 5 Z2 = 2.. Dokazat.72.94.fj+i)17 2." .a) z = 3(cosO + i sinO) 2. ".96.85.sin900) Napisati u algebarskoj [ormi dati kompleksni broj: b) Z::O:: 5 (COS1t + isinn) 2. 'Ak' oJe a) 2" .a) 2.a) Z=~ t SlJl 1< +iCOS nl 3 3) (.77. 3 3 2.a) 1C b) z= 8(cos500 +. 2" Z =COS---+lSIn-..80. =(-1)'2" cos 21.78.83. * Primjenom MOlvre-ove i binomne formule dokazati: a) 2.90..~iJ3\" J 1-1 2.a) z= 4 (cosl00 +isinl00) 2.jednakosti: a) cosh ~ COSX (J 6cos4x -20cos2x+5) 3 b) sinSx = sinx (5-1 Osinx-l Osin'" +5sin .79.r:9 2.84.J+9( :)-27( ~)+ . 7rr .a) [{COs~ +.Akoje z=cos +isin . 3 3 dkazatl' d ' 0 aJe aka je k djeljivo sa -1.91. 21<) 2.69.' it b) [{COS -".66..a) cos3x = 4cos 3x .+ Ilsin'x) 2n 2n 2.a) c) d) b) [J3( "3" COS 1<1<)1' +1SlTI J 9 9 g1 2.2.. 71<) 2..sin100)]' (cos 4° +isin4O)15 {2.68.a) Z=(-COSlO -islU 1t l+i (Y""( l-=i) 3 n COS"4+ ISlD .4sin x 2. .4)T ~ l2(Cos g +1Sm g )J 'IT .92.J4 Vi VI ~ c) c) c) .67.Jl ifi b) b) .74. Zk +Z2k =:: P(cos11° +. Dati su kompleksni brojevi z.a) Z~5(COS 2n 5 I" lO) n b) Z= (l.J2 + 2i 1-{.a) ~ 2.a) z~ 25(c05400 +i8i0400) 2.76.dokazatidaje 1+z+z2=O.70. d) 2.+.a) 2.sin .73. aka je k + 1 djeljivo sa 3 ako k + I nije djeljiv sa 3 lO.sin110)]5 [4(cosl00 +.a) z~ 9 (cos 0° +isinOo) b) z~ 16(cos900 +.89.sin2x b) sin2x = 2 sinx cosx 3 2.a) ~ 2.

120.a) z=3 b) z= 2i b) z~ ·2 0) z = ·4i c) z= 31 26 .J3)].cos 6 Dokazati da vrijede jednakosti: '0) (1[32+ 1\) " • b) b) b) 0) (Hfi]" 1-" " J+I 2.a) (1 + ifi) ( COS. 2.Sin600)]~ c 1" lS (cos1500 +. )(sina .a) Z2+Z+ J = 0 2.. * Razloziti na hlktore date binomc: a) Z. =--1 \ J +2 i) ~ 11.11 La) l'-2-.99.1 Date kompleksne brojeve predstaviti u eksponcncijalnom obliku z=r·e«JI.a) x2 +7ix·12 = 0 2.sinI50 °).\411+3 0) (I-XI)' ~i. nrc 2n+ 1 2.1" 1)3 -. .~ ) b) )J [(sina + i cosrl.a) zJ+i=O 2.15 =0 z2·z+ 1 =0 2z2 +(5.XER. . * Ako je z ma koji kompleksan broj i HEN.a) (cos3000+lsin300o .t·1 0) OJ b) +.115.2n .I)z+6=0 \ l+x! [27(cos600 2. ·hn+ Y c) 2.12 ! .1IO.z i \' . 1t ) c) z=cos-+isrn2 2 c) Z= IT 1I I. '~'7T <<p ~n: b) 2.a) 2.sin450)]' =-1251 x 5·32 = 4 IT \ 2(C05J50 0 +isinl50 0 ) TO 2. 2n + I ) cos--· 2n + I 311 n ( 2 2kn "I 2.126.108.107.' "~nod \ 1"+. 3 ' '+ISJn 2n) 27 (1+cosx+isinx)S 2.124.10I. "l00 .103. .114.a) ( n .113.98.+1211 2 2 2.a) z=1 2.a) l3\r IJ2l.*a)x +1 by x7+1 c)x 9 +! 2.117.106.a) 2. 1-1)31' 2 ) ~2 b) b) .97.10S.123.a) 2. Dati oinol11 rastaviti na fak1"orc: 5 L119. ) . *a) . 1 .102. dokazati da vrijcdi jcdnaKost 2. IT ']3 b) ( I+COS-+ISjJ1~ i \.a) z- '11+1 +l=(z+l)TI z +2zcos--+1 .125.a) z = cosO -+ i sinO 2. + I S1l1 .1 '-1+f-. b) b) b) b) z3·i-l ~O x 2'-Slx. 3 3 4( Clli 3 2n.118. U--i) d) 1'--1 \ ]-.. I r [ )3.'1+1 I 2" .1. * Dokazati identitete: a) b) b) 11 211 COS--'COS-- 2n + ] 211 + 1 ·cos--~=-. (n4 .i cosa)]-! .a) (l+i)'O 2.3n sm----SlD-.100.s m .a) 2.a) 2.+l.' C [J2(3-.2n + I 211 + 1 211 + 1 .x=? .Jl6i b) i1~i6 b) I oJ ~4 Rijeslti date jednacine (po z ill x): 2. nIT I Sln--=---. 3 3) b) (1+sinx+lcosx)' 2. Rijesiti datu binomnujednacinu: a) xl·1 = 0 b) 0 0) x'+64=O 'J - I'C) I .122. (-1+I)3J' ( .104. IT .109..1 + I b) zg -I.6 -I-IS1l1 z=51 COS-+ISJll'~' i . 1I \ ' b) b) Z=COST[ +isinn 11: .a) 2.116. J.a) Z nIT) =\(cos"6.' "0 0 ) g -lSID_J [J2 (c05600 + isin 60°)]6 [ 1/5 (00545° +. ~k~1 \...lzracunatj vrijcdnost izraza: 2.a) 22+ (3+20z-7 + 171 = 0 2.a) 2. ) n ..' l l+cOs-~+lsm-- 4 4.

Koliko se pamih petocitrenih brojeva moZe napisa!i pomo6u eifara 2. Koliko ima varijacija trece k1ase (bez ponavIjanja) ad e1emenata skupa iz prethodnog zadatka? Napisati sve te varijacije. 4?i .a) z =e 2+.n).' . I ~ 2.4i7? 3. an}. Koliko se parnih trocifrenih brojeva moze napisati pomo6u cifara 1.-sinz c) tg(-z)=-tgz cos(-z) = cosz 3 b) cos3z = 4cos 3 z-3cosz sin3z = 3sinz .. 3. E). K 0 M BIN A TOR I K A Varijacije Date kompleksne brojeve napisati u algebarskom obliku: :t_i 2.a) 2.njem k-te kl. pri cem~l se elementi mQgu 1 (k.-V: llV. B.:te klase od n eleri1e~ata o.a) z=e l + i b) z=e 3+:':.135. 2. Koliko ima varijacija druge klase (bez ponavljanja) od eiernenata.4.8. 3.a) V.sin1 z sin2z = 2 sinz cosz b) sin(-z)=.4.10..i 2. '. 3. .. . 5 i 7? 3.*a) cos(l i) b) sin(l + i) I ponavljati.: BroJ .=-J3-i ( 3 n COS +1Sln 3 n) b) z = sina + (1-cosa)i 3. .2.a) z=elrl b) Z =e .i 2.I31. a3. dokazati: 2 2 a) Osnovnu trigonometrijsku identicnost cos x+sin x = L b) Adicione teoreme: sin(x+y) = sinxcosy + cosx siny i cos(x+y) = cosx cosy -.5.a) vi 0) VI~ b) 3vi-2Vg+4V: c) 0) Vllt d) vi 3. D.pu A (.sin 2x. ~ 2 " e) z=e'J' -~.7 i 9? 3. b) Z=e 6 c) Z=e c) z=e c) Z 2.ovog skupa? Napisati sve ove varijacije..+15Vi-5Vj 2. 4i 5? 3. 0) c052i . 3 i 4? 3.4sin z 2 Izracunati vrijednost i7Ia7.sa 'V~ ___ ..a) z=3 b) z= l+i b) z= 1+.6.e u 'kupu A -k Uredena k-torka V• ~ n(n-I)(1I-2) .2.sinx siny. (n-k+I).132. {ab a2. Defihicije'i broj varijacija: Uredena k:.1..a) sin z b) cos Z 2 2.3.130.a: 3.+. Dat je skup ad {A.4. 3. Na koliko nacina se iz Zenice maze otputovati u Sarajevo i vratiti nazad u dva razlicita autabusa? 28 29 . Vn=n k • - '. 2. ~ .. 82.l34.3.:::.. 1 • elemenata skupa A\ A= {a]. a3. 3 i 5 aka so dfre ne ponavljaju? 3. Zenicu sa Sarajevom svakodnevno povezuje 15 autobusa. . Koliko se cetverocifrenih brojeva moZe napisati pomocu cifara 0.bez ponavljanja k~te-klase u sk9. -all} naziva se varijacija..2.a) c) 2.136...a svaki kompleksan broj z vrijedi: sin1z .a) z = 1 . . Koliko se cetverocifrenih brojeva moze napisati pomo6u cifara 1.fi+i.J3 c) z= -2+2i c) 2.cos2z 2 1+cos2z 2 3. i vrijedi: .a) z =e 4 2._.138.139.. C. 1.7.ksn j.a) Dokazati cia z. c) Formule za trigonometrijske funkcijc dvostrukog ugla: sin2x = 2 sinx COSX cos2x = cos2x .133. -~.*a) cosi b) sini c) tgi 2. cos2z = I b) cos2z = cos2 z .+V.. Koristeci Euler-avil formulu eXI =cosx+islnx. Koliko se neparnih cetverocifrenih brojeva moZe napisati pomocu cifara 3.11.129.5.128.znacavamo.137.a) z= -.r.140. torka razIi~itih elemenata skupa Ao:=. . k Broj varijacija bez ponavljanja k-te klase n eiemenata oznacavamo sa 'Vn i vrijedi: od I I 31 b) z = e4+ =e2 ..ol1avlj anj em k.l.fi 2. naziva se varijacija S pOllavlj.127.~arijaCua sa 'p.9. Kaliko prirodnih brojeva mozemo napisati ciframa I.2.. 1... .i Odrediti vrijednosti trigonometrijskih funkcija: 2.

C napisati ciframa J..24. kr.vi v~':~ -+.50.~iiga poredati u poHel 7 knjiga? TZlllCOll 3.~ J. Kol1ko se najvise rijcci s tri slovs moze napisati u nasem jeziku? 337.->nicim8 HV}7. 1.3.2 j.V ~\~~ 6652827 3.1. 50 tlccnika u 50 gradov?t Europe vrscno jc dopisivanje raza:lcdnicama_ S\'aki n6en1'\\ je poslao ost8\im uccnicimJ po jednu ~ Kulik. Ako se uzme da svako slovo ima twjviSe pel ovih simbola. Na koliko razlicit.('.C nal.(. 3. Kolilw se moze SJst8viti sest. Napisati varijacije trece klase s ponavljanjem od eicmenata A.enn broja. S-<JHki iz grupe od 25 ucenika sa svakjm je razmijenio po jednu postanskl1 markicu. Koliko mogucnostj postoji da posjctilac uce na jedan.in8 se m07-1. Na scdeser kandidata. l...5.45. Koliko Sf' cctverocifrenlh brqjcv3 djcljivih s 5 moze nnplsatl POlT10Ctl ci1~lra 0.22.trcb8 uplatiti da hi igrac prognozc sigurno pogodio ~.1l da SlJ cifre u . Koliko se trocifrenih brojeva 1110Z. hH:i rnzglednic.50 K]\. Klavijatura muzickog instmmcnta se sastoji od Rg tipki.Ie raspisalo ogJas za ceiiri radna mjcsta. Ako Sf: registarskc tablice ()znac<.44-. 3 ] 4. Dvorana ima 5 ulaz.2. 4. Koliko so razlicitih pC1'ocifrcnih hrojeva mOl. ko1iko nacina m01.+k 30 31 . Koliko sc moze sastaviti petocifrenih tclcfonskih brojev3 pod usloyoJ.ye rczultate? Ako je cUcna .(~ pr~j(rvilo .J7.40. KoHko se razlicitih pctocifrenih brojeva moz. Nn kolilw n3ciml se rno7:C' izvrsiti izbor 3.c lzabrati troclano rukovodstvo? 3. Na koliko nacina se moze od 10 knjiga poredati II polici 7 knjiga ako: ' d'd " a1 je oha\'ezno da u s\'akolll rcdanjut)1] CJC nt! oda.. Na ko!ikc mHSinil sc U grupi od 10 osoba moz.20.2. i 7 ? 3 . Koliko sc dvocifrcnjh brojeva moze napisati ciframa 1.4 i 5 (ako se cifre mogu ponavljati)? 3 18.:l. !.3 12. Od koliko razlicitih e1emena!a moze da so sastavi 420 varijacija druge klasc (bez ponavljanja) " 3 13. Morzeova slova se sastojc oel od dva simbola (ta6k8 i erta).]01'8 izmcGu elva lrocif. " KnJ!ge:' .25.L I.1jom? 3.ec. ImglicG U pet razlicilih kutij<l ? 3. akfl taua trcha 13. zamjc'.e napisa1i od prvih g cifara? 3. 3.) inwil1 (-) sat] (! nc l110gu imati blok Stltc)? b) 3.]a koiiko TIDe·lna se mngll h.6.l\j""" 3.." ko!iko se brojeva 11102.28.42. B. b) se ohavezno u svako!Tl rcdanju morajl1 nab tri unaprijed odabrane .::~vakom telefonskom broju meL1usobno razlicltc.rvaju jcdnlnl od SCclCHl1 :. koliko razlicitih s10\'3 Ima Morzeova az:buka? 339.f8:viti J"Jspored Z[l ponedjeljak.12. ako sc iste cifrc ne ponavljaju? b) b) 3.J1iko nac.3 i 5 (ako se cifrc mogu ponavljati)? Napisati tc brojeve. 5~ 8. napisati ciframa 3.pored an t1 pobel f knJ!ga i1ko: • a) m 11 rcdanju ne dn bude jednn odahrana knjign? b) sc olxrvezDc ni u jed nom n:dapju ne smiju na6i dvije unaprijed r) radnika? SC trinaest -parDva. Naplsati varijacije drugc klase s ponavljanjem od elemenata A. ako sc svaka cifra upotrijebi najvise jedanput? 3.C1110 izabrati prcdsjedniJea.35. Koliko se razlici1ih sestoznacnih tclcfonskih br(~ieva 11107:0 talco da nijcdan broj ne pocinjc s nl. Ko!iko sc brojC\'3 mo~ze dobili t'ilrl bacanjill1a? 3. koliko KM trcba uplatiti . a izadc nn drugL 3.38.3.a/izlaza.c napisati od prvih 8 cifnra ako se eifre no ponavljaju? 3 19.l11CCnicl 12 prcorneta."u(~.'. Na tiketu sportske prognozc nataz! odabrfll1C 3.30.::3 slucaj sigurnog dohitk8? 3.4]. .. Nfl koliko Dncina Sf." . koliko se ukupno~moze rcgisl"roval'i 8uloillohila: 3A3.3 is? 3. 5. U nrvorn razrcdl.* Koliko s~ uku]Jl1o brojcva manjih nd 10000 mo~~c nRpisali clfr~HriCl 2.: ncl 10 knjiga . 336.21. i 7 (ako se eifre mogu ponavljati)? 3 16.a) 'l.34. Abeceda ima 30 slov3.31. 'IN. 9.26. Koliko SE: petocifrenih brojeva moze napisati ciframa 3) 5. Koiiko so trocifrenih brojcva 11107. 3. stranam(1) bacamo pet P"Llj-.'liko clemenat8 se mo.0cifrenih telcfonskih brojeva rod Llslovom da su cifrc II svakom tclefonskom broju medusobno razHcitc.. lJ u'druz.Jcdnc «kombillrtcije>i 0.1 .-.Jfana 1 000 olJlga. Na koliko nac..ina se maze od 10 k.. Kolil{o razlicitih lTIuzlC.33. Koliko je lTI(lrkiea razrnijenjcno? 3. 4 i 5 (ako se cifre mogu ponavljati)? 3 15. 3.lika i sckre(-ara? 3. dobiti tim PdC.47< Akn koch1 za igru n8. Od k. Predu7. . 2.<1) vi + V~ -. Koliko se razliCitih cetverocifrenih brojeva moze naplsati pomocli cifara 0. CiD.ih nacinJ 5C rnogu smjcstiti tri raznobojnC'. B) CiD. .a Z(1 i!:::ru (sa brojc:vill1<ll1<l str<:mama) baea sc 1'1"1 !'Jura.kih !zraza sas1-a\i]jcnih od 6 nota mo~~cmo odsviral1 na ovom instrumcl11'u? 3.le!!"i cctid kocke. ~ . 7ft igru «jamb})? 329.46 Ko'd:. Kolik~ «kolllDinacija>1.49.a su prenijelc europskc posiL:: 3.4. 7.enlu Dd 45 limli 110.ze napravjti 2450 varijacija dnlge klase (bez p01l3vljanja)? . Koliko se tctverocifrenih brojeva moze napisati ciframa 1.

a) V5+2 :V.4 ima pennutacija? Napisati sve te permutacije. Napisati sve permutacije demenata: 1. b) V' ~ 6 3. treCi sk'llp od k3' jednakih elemenata? :_' .52.+l0 =110 V~~2(x+l) . 2. Napisati sve permutacije elemenata 1.76. .2.< 0 .·I n cJ cJ cJ 2 V.kt n n! .55. !'4 + Pj 3.. 4. ~2. No koliko naoina mozemo smjestiti 10 odjeljenja u deset ucionica? 3.a) v x ~ 2 x+2 3.::::: 20vLz .68. Ako u permutaciji s ponavljanjem imamo jedan skup od kJ jednakih elemenata.70.-4 ~4:1 b) V2H :V'. P lIJ.kl ri shtp od k t jednakih elemenataJ pri cemu je kt+k2+k3+ .- (x+Z)! (x-I)! b) 18 l'n-l\1 < ("+1\I 2) 3) (n+l)! <16. ~2J. m roJeva flJesltt neJed"' . .". 8 c) V"..a) Vk=~ n Pn . n(n -2)! 3.12 Pn o b) Pn ..nazivamo p.78..P20 c) d) -~ P!7 Dcfinicija i hroj permutacija: Varijaciju bez ponavljanja n-te klase od n -.84.56.61..3 ~ 14V 3 Vlx x .-! ~210:169 3.16 0) V{HI :V2. V:.3. Ako 9 knjiga sllljestima najednu policu.-5 ~17:1 3.. 5} koje ne pocinju s 3? 32 -33 . 3. ! Pll-l ~6 0) 5 V11+3 .a) V 7 3 ..80.• ) 3. c. Na koliko naeina se moze smjestiti oko stoIa 6 mladi6a i 6 djevojaka tako da dvije osobe istog pola ne sjede jedna do druge.-2 "V' 2"._4 + VH + V. d'. U skupu prirodnih brojeva rijesiti nejednacine: -·-2 V. 2. Broj pcrUlUlacija od n elemenata oznacavamo sa PI! i VTijcdi: P n = nI. 3.54.60 .3.aJ 58 3.H~15:7 c) V::x~240 -3 . Na koliko raz!icitih nacina 6 osoba moZe sjesti za okrugli sto pri cemu su sve stolice razlicite? 3. ~ cJ -. Na koliko nacina mozemo smjestiti 12 gostiju na 12 stolica? 3. ~2 ~ 9 h) b) -. V2 +V4 b)-. -3 2 b) vl'_2:V. 2 ~ 20 v .a) Rijesiti.a) 0) P4 4P9 + PH d) P.59..85.69. 3. U skupu prirodnih brojeva rijesiti nejednacinu 3. 143 3.73. ~ V' .. 3? Napisati sve permutacije tog skupa.. !£ n+4-k . date jednacine: 3. 3P. u koliko slueajeva tfi od tih knjiga mogu bitijedna do druge? 3. 'Pn . Koliko permutacija ima skup elemcnata 1.< . vLz b) V.51.4.74.3.k =n! k VII a) (2n+2)!. .•.~83521 -3 -2 V.53.. drugi sirup od k2 jednakih elemenata.v: ~15V3 1<-2 " ~14v3 .Tx-l X 7 b) bJ V' n 2 ~ XV.81.k = lOP9 =n' V n _ l k-J U skupu prirodnih brojeva rijesiti jednacine: . b) P.a) bJ P. Na koliko naCina mozemo sastaviti spisak od 5 ucenika? 3. U skupu prir?dnih brojeva rijesitijednaCinu: 3.77. 3. 240 3. (2n)!+ (2n + 1)1 b) nt-en-I)! (n + I)! 1 6 Vl~ . b. 1 V. Na koliko nacina mozemo razmjestiti 25 ucenika odjeljenja na 25 stolica? 3.a) =.eJemcmita nazivamo pcrmutacija bcz ponavljanja. Varijacije -sa ponavljanjcm n-te klase od n _clemenata . .' .5. Koliko ima permutacija od elemenata skupa {I.2.71. Okrugli sto ima 12 oznaeenih IP.72.P. U s k upu pnro d'h b ' Pn+2 4Pn_l 3..a) 4V:_ 3 3.a) 3. 15 a) .' . P~-k '" Vii.62.a) 3..a) 57 3.jesta.ermutacije s POlUlvijanjem.--' ~13 V. ".79. ~ 1024 V.a) (n+l)!~72 (n -I)! b) 2VJ+6V2~p n n IHI cJ' P n+s no -=15 n+4 .64. +k! = 11.. L pkl'k2'k3 •. 3.63.7. ~3MT4 u.66._.75.86. 3.k b) b) V. V. Napisati sve permutacije elemenata: a. 3. .. naClllU: . -1 V.a) -. Koliko skup od elemenata 1.83. PI 3. b) bJ V:~ =20": V.2. l[ c) c) V:_ 2 =4V:_3 V' V. Na koliko raz!icitih naeina mozerno smjestiti 5 knjiga na policu? 3. P. Permutacije I Izracunati vrijednost izraza: P..67..65.. 3.82.a) V. tada za broj penuutacija vflJe ~.3. Koliko skup ima eiemenata ako je broj permutacija elemenata toga skupa nije veci od 800? 3. 3.

Koliko ima permutacija od elemenata skupa {2. KoIiko se moze napisati razlicitih permutacija od elemenata skupa {1.90.107. permutaciju. 4.102. a.5. Koliko se razlicitih permutacija moze form irati od elemenata. Kojaje po redu pcrmutaeija TEMA u leksikografski ureaenom nizu permutacija od elemenata META? 3.111.104. b. 3. 5. 8.95. U leksikografski uredenom nizu perrnutacija od elemenata ABNOS odrediti 42. Napisati svc raziicite permutacije od elcmenata skupa {a.119. 3.7. 9} koje sadrie grupu cifara (456) u datom poretku ? 3.120. 7. 4.7)? 3. 3. Kojaje po\edu permutacija MOSKVA u Icksikografski uredenom nizu perrnutacija od elemenata SMOKY A? 3. 2.127. b. U leksikografski ureaenom nizu permutaeija od clemena!a TEMA odrediti petnaestu permutacUu. 34 3. permutaciju. a. 4. 3. 5. 4}? 3.129.ti 65.89. 3. permutaeiju.3.124. 5. Formirati sve permutacije s ponavljanjem od clemenata ABC. Odrediti n.128. "Koja je po redu permutacija TORBA u leksikografski uredenom nizu permutacija od elemenata RABOT? 3.6.100. U koliko pennutacija ad elemenata skupa {4. {a.112. 7. U leksikografski uredenom nizu permutacija ad elemenata NAIME odred.131. 3.116.91. Pet ljudi na nekom kongresll treba da podnesu referate. Koja je P9 redu pcrrnutacija ISMAR u leksikografski uredenom nizu permutacija od elemenata ASMIR? 3.130. 101. Odrediti n. a.109.110. c}? 3. 3.114. Koliko se razlicitih permutacija moze form irati od elemenata {2. Na koliko naeina se m07£ odrediti redoslijed referenata? 3.7) koje ne pocinju ni sa 4 oi sa 5? 3. 7. Koliko se razlicitih permutacija moze formiratl od elemenata skupa {x. U leksikografski ured'enom nizu permutacija od elemenata ORME odrediti 13-u permutaciju.118..93. Koliko se moze form irati permutacija od slova rijeCi MATEMATIKA? < > 35 . U leksikografski uredenom nizu perrnutacija od elemenata RINDA odrediti 73. Kojaje po redu permutacija ATOM u leksikografski uredenom nizu permutacija od elemena!a TOMA ? 3. permutaciju. 3. 3. 3. permutaciju.ti 238. Kojaje poredu pennutaeija OSMAN u leksikografski ureaenom nizu permutaeija od clemena!a MASON? 3. 3.122. 3.1}? 3. 8. 4. 4} .88.108. odrediti 5. x. Kojaje po redu permutacija abdc u leksikografski uredenom nizu permutacija od elemenata abc d ? 3.3. 6. Koliko se moze formirati permutacija od slova rijeci MAMA? 3. U leksikografski ureaenom nizu permutaeija od elemenata IMETAK odrediti 601 . 3. ako se elemenat A dva puta ponavlja. b. U leksikografski ured'enom nizu permutacija od elemenata ABGElMT odrediti 4009.98. Kojaje po redu pennu!aeija MERSAD u ieksikografski ureaenom nizu permutacija od eiernenata REMSAD? 3. U leks. Kojajc po redu permutaeija ARMEN u leksikografski ureaenom nizu permutacija od elemenata NERMA ? 3. J 13. Na kofiko se nacina za okrugli sto moze smjestiti pet djecaka i tri djevojcice t3k9 da dvije djevojciee ne sjede jedna do druge? 3.kografski uredenom nizu permutacija od clemenata abe d e odrediti sedamdesetu perrnutaciju.~ 7. lJ lekslkografski uredenol11 nizu permutacija od elemenata 1 2 3 4 odrediti desetu permutaciju.117.5. 3. U Jeksikografski uredenom nizll pennutacija od elemenata APE). 9} se elementi 5 i 8 nalaze na krajcvima ? 3. U leksikografski uredenom nizu permutacija od elemenata abc d odrediti petnaestu permutaciju. 4. 3.5. 4.123.. Koja je po redu permutacija 2341 u leksikografski uredenorn nizu perrnutacija ad elemenata 1 2 3 4 ? 3. 3. U leksikografski uredenom nizu permutaeija ad elemenata 1 2 3 4 5 odrediti pedesctu pennutaciju.97. c. Na koliko nacina se moze odrediti redoslijed izlaganja? 3. Broj permutacija od 11+2 slova vecije 72 puta od broja perrnutacija od n slova . 6. 2. Kojaje po redu permutaeija TOMA u leksikografski uredenom nizu permutacija od elemenata MA TO? 3. 8.5. I 03.87. b}. 3. Napisati sve razlicit-e permutacijc od elemenata skupa {2.. 3. 6.3.106.115.94.132.92. Tri ucenika trcba da podnesu izvjestaje 0 nekom problemu. Broj permutacija ad n slova'odnosi se prema broju pennuta9ija od (n+2) slova kao 1:30. Koliko ima permutacija od elemenata skupa {3. permutaciju.99. c. 9) koje sadrZe grupu cifara (456) u bilo kojem poretku poretku ? 3. 3.96. 2. 3. x.121.. U leksikografski uredenom nizll pcrmutacija od elemenata AEOPRU odred. Kojaje po redu permutacija SOBA u leksikografski uredenom nizu pcrmutacija od elemenata (slova rijeCi) BOSA ? 3.125. Koliko ima permutacija od elemenata skupa {3.126. 3. x. Koliko se moze form irati permutacija od slova rijeci SARAJEVO? 3. perrnutaciju. Koja je po redu permutae\ja BOSNA u leksikografski urea en om nizu pennutacija od elemenata SOBNA? 3.105. U leksikografski ureaenom nizll perrnlltacija od elemenata KAZUTI odrediti 432. permutaciju.

od n ele.3. koja je po redu permutacija SARAJEVO? Aka se svo pennutacije ad 5lov.159. Definicija i hi-oj . 37 . Na koUko nacinrt se mogu formirati manje grupe ucenika? 3. " au }. 3. a2 . Ko1iko se moZe fonnirali "rijeCi" od slova rijeci MATEMATIKA pri cemu se ni u jednoj rijeci ne pojavljuje dio MM ? 3.147. koja je po redu pcrmlltacija MAMA? 3. od 'n el~meriata ~znacavamo sa.0)' se 3. kraija I kraO iell) postaviti oa prvi red sahovske ploce? 3.a) C' 4 b) tOO t c' + Cil . Koliko se maze napisati petocifrenih brojeva ciframa 4.a) 3.137. 2C~C! +3C~ c' +c' 6 6 C' +-' P. U koliko najvise taoaka se sijece sedam razlicitih pravih ? 36.148. Koliko cetverocifrenih brojeva rnozerno napisati ciframa broja 3. Na koliko nacina mozemo 8 bijelih sahovskih figura (2 topa.e pojaviti Vlse puta.142.155. Odrediti broj kombinacija bez ponavljanja cetvrte klase od 7 elernenaia. kojaje po redu pcrmutacija OLOVKA? 3. 3. to -- kao pocetne? 3.3. Odrediti 94-11 pernmtacijll od A F 1 I K Z kao pocetne permutacije. Koliko se maze formirati permutacija ad slova rijeci ABRAKADABRA? 3. klase od n eiemenata.133.mena.l s ponavljanjanjem k-te. 2. 3.161.: =n(n-l)(n-2)···(u-+k+l) . 3. . 'Na koliko naclna se pokioni mogu formirati ? C' =.162. Odrediti 99262-u permutaciju od AAAEIKMMTT kao pocctnc permlltacije. Ako se sve permutacijc od slova AAEJORSV mede leksikografski.! 53.144.140. Aka se sve permutacijc od slova AKLOOV urede ieksikografski. I Broj-kombinacija bez ponavtjanja k-te klase. Izracunati vrijednosti datih izraza: 3.154. -'1.. bez ponavijanja k~te klase. kojaje po redl! permutacija MATEMATlKA? Kojaje po redu perrnutacija ASTRONOMlJA od RASTONOMlJA 3.P.157. (.152.3.elemenata skupa A = {at. Odrediti 41-u pcnnutaciju od AAAMM1{ lao pocctnc pertnutacije.156. AEMORTTV urede lekslkografskl.ta (k:S: n). U prostoruje dato n tacaka (n>3) od kojih nikoje cetiri tacke nisu kompianame.a) 3. 3.138. Kombinacije Svaki podskup od k raz~iCitih_elen'leriata skupa A = {a\. pri cemu isti--element rnoz.14 \. Koliko pravihje odredeno sa 6 tacaka od kojih nikoje tri nisu kolinearne? ' 3. Koliko se moze formirati ttrijeci H od slova rijeci MATEMATIKA pri cemu se ni u jednoj rijeci ne pojavljuje dio AAA ? 3.'.149. _(k moze biti i vece od n).146. 2 lovea.158.2.4. U ravnije dato n (n>2) taoaka od kojih nikoje lri nisu kolinearue. 3 i 4 knjigc. 3. naZlVamo k()mbinacij.a) 3.3. kojaje po redu permutacija STATISTIKA? Ako so svo permutacije ad slova AAAEIKMMTT urede leksikografski. Koliko se pelocifrenih brojeva moze napisali ciframa 1. Grupu ad 10 ueenika treba podijeli!i na Iri manje grope od po 2. 4. Odrediti j !975041-u permutaciju ad FORINMATIKi\ kao pocetne pcrmutacijc" C.kombinaciJa: a2. d) -++~ Vs v' 5 c' . c 13 ""'l3 T cio c) 11) 2C' -Co b) b) . . • ~ ~ k' S~aka k-to'rka_. c) c) cio + c~u 3C' _ 2V. 2? 3.J 51. C~ I'vrijedi: 434531? 3. Koliko je pravih odredeno ovim tackama? 3. Koliko pravihje odrcdeno sa 10 tacaka od kojih nikoje trl nisu kolinearne? 3.a) 3.6 ako se sve cirre mogu ponavljati.V.160. Koliko ravnije odredeno ovim tackama? 3. 2 skakaca.150. kojaje po redu permutacija VATROMET? Ako se svo permutacije od slova AA I I KTTTSS urede leksikografski.135. Aka se sve permutacije od slova AAMM urede leksikografski.3 i 5 u6enika. C' C' P.145..163.139. 3.143. 6 lD ell . 3. Devet razlicitih knjiga treba zapakovali u tri poklona od po 2.136. 3. ••• . 6 8 C~2 4C:I +2C: d) C" IOU c) c) 3C 100 + C 100 b) HC' -BC . 3. an } naZlvarrto l{Qmbinacija.134. a).

168. Na koliko nacina se moze izvrsiti izbor? 3 185. Odjeljenje ima 25 ucenika. e n+2 = e·+1 n n. Dato je sest osnovnih boja: zutn.165.". narandzasta.I +C~ l -c! +C: ~··C~ + . Koliko se kombinacija ovih boja moze dohiti ako se sastavljaju najmanje po dvije bqje? 3. 3. +(-lYC:.• ) b) C ~ e' e' e' c' . Na koliko nac1na trener moze odrediti ekipu koja ce poceti utakmicu ako zeli da u ekipi budu tl'i napadaca. Na koliko nacina mozerno podijeliti 15 ucenika u dvije grupe tako da jedna grupa ima 11. Koliko.c' s. Ekoloska grupa od 15 ucenika 1. e'2n + e~2n + . Grupu od 16 ucenika treba podijeliti na dva dijelo po6 i 10 ucenika. Na koliko razlicitih naCina se to moze uraditi? 3. U plesnoj dvorani nalazi se 12 djevojaka i 10 mladica. Na koliko razlicitih naCina ucenik maze od oVlh zadataka lzabrati njlh pet? 3. profesor je u6enicima dao 50 pitanja.7 7 b) e" = 11 u He" 12 b) C Ck+1 ) ...164. k +1 3.194. a druga 4 ucenika? 3.cJi da lzabere rukovodstvo od 3 uccnika: prcdsjednika. tri vezna igraca.d T 11·1-3 b) C 'n-2 + ek-2 + 2e'-' = e' 11-2 11-2 n 38 39 .'l.l75. Na sastanku granskog sindikata tekstiinih radnika bilo je 45 prisutnih. Na jednom sastanku svaki prisutni se rukovao po jednom sa svakirn i pri tome je bilo ukupno 78 rUkovanja. b) 0) ~~=-~ "D C I1 V m P mN: p1.187.PI> ---3.!91.189 .a) • e n+ en. Za priprcmu maturskih ispitn iz engleskogjezika. Za ucenike u jednoj ucionici ima 36 stolica.2 3. 1z grupe od 20 !judi treba izabrati podgrupu od 11 !judi tako da od dva poznata covjeka oba ne mogu biti u grupi. Najednoj utakmici susrelo se 15 poznanika i pri tom susretu se svaki sa svakirn rukovao. Na koliko razlicitih nacina se to moze uraditi? 3.1 211 211 Dokaz. c) (C.a) 3..a) C ll . U kosarkaskom skolskom klubu ima 15 igraea.196. + e 2n .188.l . Koliko je {judi prisustvovalo sastanku? 3. crvena. Na koliko na6ina trener moze form irati ekipu koja ce poceti utakmicu? 3. Odrediti broj dijagonala pravilnog n-tougla.182. Jedan ucenik ima 6 knjiga jz lektire.181. 3.1c hilo ucesnika na turniru? 3 173. Na koliko nacina razrednik tog odjeljenja moze razmjestiti ucenike? 3. Na koliko nacinaje moguce izvrsiti izbor? 3. a drugi 7.190. + 24C~ + 25C~ C~ +2C:1 +22C~ +23C~ + . Grupa od 15 ueenika novinara treba da odredi jednog glavnog urednika i pet urednika pojedinih rubrika u skolskim novinama...197. Na koliko razlicitih naCina u6enik moze od ovih pitanja izabrati t1'i pttanja? 3. 6 odbrambenih igraea. zclena 1 ljubicasta. 3. Na sahovskom tumiru odigrano je 45 partija pri cemu je svaki ucesnik sa ostalim odigrao po jednu part\ju. Koliko l'azli61tih listiea sa po trl zadatka jc mogu6e napraviti ad izabranih zadataka? 3. Na koliko naCina ovo odje\jenje moze izabrati svoje rukovodstvo? 3.3) c: +C~I_'1 =C::~ C hI + C H + 2C' = e'+l Jl n 11 n+2 3 . 3.169. Koliko postoji cetverocifrenih brojeva u cijcrn sastavu su razlicite cifre? izracunati vrijednosti datih izraza: 3. cetiri odbrambena igraca 1 vratar? 3.195. Za pripremu maturskih ispita iz matematikc. 3. plava.176.V IS v n.Pn 3. lJ korpi za voce nalazi se 5 jabuka i '8 krusaka. U kojcm slucaju djevojcica ima vise mogncnosti izhora: ako djccak uzme jabuku iii ako izabere krusku? 3 171.184.+7+8+9+10 0) S v" ~e2 '20' 100.ati istinitost datih jednakosti: 3. Tz korpe prvo djccak uzimajabuku ili krusku.171. -~+~ Pm Y' m m 3 - v V:+ P2Jl n) . Rukovodstvo odjeljenja sastoji se od predsjednika.192.177.178. 3. Za pripremu maturskih ispita profesor je pripremlo 100 razlicitih zadataka.a) e' -. Trener nogometnog kluba ima na raspolaganju 16 igraca i to 6 napadaca. tri vczna igra6a i jednog vratara. ! 79. Odrcditi n. Brqj kombinacija trece klase od 11 e1emenata pel puta je manji od broja kornbinacija cetvrte klase od n+2 elementa.174.180. Odredjti braj svih dijagonala pravitnog: a) sestougJa b) osmougla c) dcsetougla. profcsor je ucenicima naveo 120 rnogucih zadataka.. _+2nC~ l-C.167. Na koliko natina OV1 lIceniei mogu razmijeniti po dvije knjige? 3. Koliko je ukupno bilo rukovanja? 3. sekretara i blagajnika. Na koliko razlicitih naeina se moze tbrmiratl 6 plesnih parova? 3.+1 = n + 1.3. zamjenika prcdsjednika i sekretara.a) b) C!~+I\-i\ - " 1 :+ 11 y' +V~ m V~ " P. 198 .. a zatim djevojcica uzimajabuku i krtlsku. C~ + 2C! + 22C~ + 23 C .186.!93.170.+TI : m 4 ·C m-5 en . 7 e 2n + e' -I..183. U toj ueionici nalazi se odjeljenje sa 32 ucenika. Na koHko na6111a se moze izabrati petoelana grupa od prisutnih sindikalaca radi zastupanja kod poslodavaca? 3.166.

n.a) C.a) C. {CY =CY+' C.227.'1 = 7(x -1) c) -. k a k ' C' 0 Je: 11+2: C'+l Ck+2 11+2: 0+2 )4. C..a) C. b) b) = 351 cc .•.+1.·l C 2x+1: CHI < 13 : 7 2x ) 41 . {CY =C'+' n..a) <':3~1. 3. . Odrediti n i k ako vrijedi: .223. Odreditinikizuslova: C'~I :C~ :Ck. Ck-1 ___ 0-. Odrediti kombinacije prve.lazi se 5 crvenih i 8 zelenih kugtica. 10 2 c) c) C..1 + 1 C~ +2C! +3C.3 i2.a) 17. .3 (x+l)! [9 . 3.226. 3 = -:-: 1 : 1 .233.a) .a) C!+2 : C u . 3 i3. b) b) CHI: V1:+1 X x-4 3 C~~~ = 55 V' x+l 12 3. .~!l =16:29 15...a) C~+I:= 50 C::.a) C Jx+3 : C 3x+3 = 38: 13 2 C. Odrediti kombinacije prve. -4 -2 U skupu prirodnih brojeva rijditi nejednacine: 16.5 Vn3~2: C u_2 = 36::. < 6 o b) b) CHI os.2 = 15: 7 b) C~52 >C~5 c~:. 3. U jednoj kutiji n.kutije moze izdvojiti 7 kuglica medu kojima su 3 crvene i 4 zelene? 3. ' )6. + C!+k = C~+k+l .a) C ~. k 3 C 11+3 + 3.X x-I 4 b) C.."-4 = A 2C x+l 3 -I.232.. < 21 b) 0) C < 84(x ." A! + C~-2 = 14x b) U skupu prirodnih brojeva rijesitijecinach}e: 3..1 := 1 x+1 )5. C~ + C!+i + C!+2 + .a) + 2C~+j + C~+2 = C~:.2V: = x b) 13CX+! := sex-I h: 2H1 c) c'} -13 : : 1=3 : 4 : 8 . 5C. = 2" b) C..231. . = 4C:+ 2 lO. -2 -2 (nJ (n+ll ("+1\ lSC. F. + (n -l)C: = (n .a) b) C.~1 . druge. D..a) 3C~:1 :=5C~~~! b) HC. =153 k k 2 b) {C " =C " + V.24. =Cx~2 c~~i =1: 2 )8.2. + . =66 c) . Na koliko nacina se od kuglica iZ.230. C~ = 455 C x .+l :V. <0 C '<+. ~ )3.4 x-I = 7: 15 C. D.222. d) d) -3 CIO -7 C. ·· I 3. = 24C':1 c) V: + C'~' = 14" 2 I La) C x-l + C' = 16 x b) C:~~ + 2C. =11:50 2C x.2)2 11 . C.a) + )1.3)! . -5 i4.-1 II 1 =k ( C k )2 _ Ck+1Ck I II 0+1 11-1 ::.234. E. druge i treee klase (bez pon. Odred Itl n ...a) k ( ChI _ C n ) .225. trece i cetvrte klase (bez ponavljanja) od sest slijedeCih clemenat.+3 < 15 3. C: + 2C! + 3C~ + . A. E. b) 3.a) C."5 C.a) -2 C"=190 -3 b) C.•) C 'h > C' 2% b) C 'l3 <CHZ D c) b) 14_3_1'_<+_. = 21 b) C.a) C~-2 + 2x = 9 )9. Izracunati vrijednosti datih izraza: 3. k/ k J k + 1) 3.:2 3Cx.vljanja) od pel slijedecih elemenata A.229.Rijesiti date sisteme jednacina: b) c~ ~9. Odreditix akoje:a) C:-C..a) {C " =C " + C.=O U skupu prirodnih brojcva rijesiti jednacine: c' =C'. = 23 cJ cJ -1 c) J7.l :C. =20 k k 1 c) r:=272 C. Izracunatl kombinacije s ponavlJanjem trece klase od 7 elemenata. +(n+l)C: =(n+2)211-1.a) 18. __ 96 Px+3 !D.228.0) C. -6 c) C. b) k k k C k + 3C n + 1 + 3C n + 2 + C n + 3 n 3.a) 8C~:!1 =5C~.1 =2:3:4.221.. 3...=. -3 c) C" -.. Odrediti n i k ako je: c~:i: C~+l : C~:~ =5 : 5 : 3 . ... n. {V: :V:+I =2:5 k l C I I '·V'·I =2'3 n • b) . =153 V~ =136 )O.

. (a>1o.l datorn realnom brojn:' 0) fi b) 13 c) . Q UJ (unUa skupa raci{)nainih i skupa iradonaJ~ih brojeva). hE R. osnivac pitagorcizma 43 . (-co. Dokazati cia vrijedi a +b:::: 21:J. Ako so a i b oba pozltlvna iii aba negativna realna broja. Ako za realne brojcve a i b vrijedi a + b = 2.-+. c = d) 3. I . 7. Date decirnalne brojeve napisati U obliku razlomka: a) 0. +co) =R.c.n-eC'p-re--.c~d. Nekaje lal<1 Ib-I! < 8. [a. (3) h. b su jednaka ako i samo ako je njihova razli.=!'. E.> -'---'--_:.. E. lalHallbl 2. . (a=b.bJ~{xlasxs1o}.VA (R) is'kup realnih broJeva: R ~~. prijc nove ere) ~ starogrcki fiiozof. E. I] c) [-3.. 4.5] b) [A. Renlan broja a manj[ . I~I=~ ~ _ _ _ _.333133 .. Takvu pravu nazivamo brojna.5.dokazatidaje ~J2<a+b<J2. k a b VfJjCU] neledna 'ost: .:ia""_______ a>1o ¢.Ie od realnog-broja b ako i samo ako je razllka a-b pozitivan-broj: ! 3. .ka jednaka nuli: I a ~ 10 ¢.-1.10 ~ o. b) = {xl a s x < b). SKUP REALNIH BROJF:.8.10. Date realne brojeve napisati u decimalnolll obliku: 4 2 0) 5 ~ b) ~ 5 7 6 I 4.c>d >0) 5.prava iii I brojna osa.b)={xla<x<hj. Na orojnaj osi odrediti date intervale realnih broje'lm: a) [-2. lar~ a<:O !2. b a 4.___________.-cl lah-cl 5* PIT AGORA (oko 570.> a .:2:: 0. dokazati cia .cA) => ~> ~> a=c a+c = b+d (ac"'-1od. c> 0) ""> => => (a+c > b+e . a.11.. bE R. (a ~o b.+ro)={xlx:2:a}.: I Odnos dva rea Ina broja H i b: .-_~-p-ra-v-:o-.2. 4. (a>h>O. dokazati da je 3 4 +b 4 :2: 2.>3-1o > O.d:-ec:C~i~-· --I' jntervali: Otvoreni Zatvoreni (a. 5. L a<1o ¢. (a. Dokazati da vrijedi c 3 2 2 b) -+..-:::: 2. b] = {xl a < x s 1oj. na brojnoj pravq. [a... (a> b.i odrecliti tacku ko. ti>c) => 2. Ret11an br'oja a vc6i .) c c rcaJnih brojeva: 1.2) 4J. 2 2 I Svaki rea1cin bro} moze se "smjestiti''-u ticlm'pmvc.1oJ~{xlxsb) Okoiina tacke: E okolina tacke aje otvoreni interval (a'-8.. 4. ) d (a> b) (a>1o.6.~Inte. Svo}stva apsolutnc vrijednosti rcainog bro. 0 > d)~> 3..-'-_ _ _ ' 1 jcdnaimsti rcalni"'h"o"'r"o"i"ev"'. Akoje a +b =1.. a+8).5234 4. . 4.. a-c=1o-c) (ac=1oc. 6. a.!.Ie od rcalnog broja h ako i samo aka je razlika a-b negativan bray I . c*O) Svojstva = 1o+c .d a -0 > h· d ( so 4. I.1..7< Dokazati da za svaka ova realna broja a i b vrijcdi: 2 2 2 3 + b + c ?: ab -+.> > bJ.k-:ic-. c <0) c a c b ) 4.. (-co._____ ! SVl!j~tva i . J I I 1. <2. >!'. Dva ~'ealna b~~ja a i.be + ea . ApsoJutna VTijednost iIi modu! rea]nog ~:oja a ozna. 4. .-.4. 1o~c) 2.9..1 1 I Poluotvoreni: [a. Koristeci Pitngorinu 5* teoremu. c <d) => a> c a+c > 10 'I. = !'..1<1 odgovan.~ 500.cava se sa I?I i definiSe ovako.-::Po-s-to-:~C'e"s::lij-:·e--. -<- (a>h. 4.f5 4. 42 ' I. Dokazati daje < 10..'c.~l·'Ci-su-. :::3:.a-c> bee) (ac > be ac<bc E. ___ L .) c d 4.=!'. c) 0.~-ev-aC')-na'brojn-o--.-Clni-s'Ck-llP-O-v-:i-ta-:c-akc"a-(b::--ro--.9 2nb._ _ 3-10< O.b . (3=10. (a = 10 ) ~> => n{~jednakosti (a+c I (a=1o.

nazivamo gornja i d~~ja I I a'HI:S:. Monotonost.. Skratiti dati razlomak: I Niz c) l:J.a) y=J:xl x lx-II Ixl c) y= Ix+31 c) y-~- b)y=. CI". Niz se ozn.3 Uprostiti dati izraz: b) lal.a) 5.1 . aka postoje.2. I Za !liz l svakiprirogan brojn vrijedi: a) a n =n+3 ka2emo da je ogranicen ako postoje dva reaina broja m i M. ! opeim clanam au. n+l a) G" 1 = ::n-I " . GRANICNA VRIJEDNOST NIZA.". za svaki prirodan broj n.0drediti (apsolutnu) vrijcdnost datog izraza: Fa' lal+a ~- b) j. e) c) lal~-a lal". ogranicen odozdo.'Za niz kazemo daje lllonotono rastuci..:-- r-~ I Ako za niz s ~pcim clan'om a. za ]'.1 vrijedi: a/HI> a.za svaki prirodan br()j n.3 11 i' d) d) lal-a 2 al+a a) vx+2. Odrediti vrijednosti aritmeti6kih korijena: a) J9 b) J(-3)2 Odrediti sve vrijednosti realnog broja a .12.1.- _! i b) vx+2.Napisati prvih pet clanova nizova zadatih formuIOIll_<?pceg ciana: n+J (-lY+[ />\ l+(-l)n a) a =~b) a =~.:.a) a a. Opci clan.Jx-l +._.-.-----.19" Naci sve vrijednosLi realnog broja a za koje vrijedi: 2ala-21 aJ 02-5a+6 a) b) 4ala-31 ala-41 a 2 -5a+4 la'l. .jx-2.}. b) " a =--"" (-1)"n c) U" =11' -3n+2 \.j/ /S..a) 4. ako je: b) n = n+2 n (-Ii".18. -all :5 irt: . a niz {all t:t' sa oso'binorh 02-5a+6 4. ARITMETICKI I GEOMETRIJSKI NIZ.4. I i Aka. kazemo daje niz s I I "I 4. Aka postoji broj M takav da vrijedi an -::.] j(a-3)'-H lal+2" 2 NIZOVI.o2 c) J(a-2)' la-II..16. naZlVa se nerastuci J\lZ. = n-12 " n+5 5./ n 4 44 45 .atava i sa {all}n:1 .13.+\ < a".22. r--~ .21.4.': _ Ixl+x x 5.a) lal~3 b) lal~-2 4. n n+2 '. ako je: 4. GEOMETRIJSKI RED 4. ~a koJi vrijcdi ~11I~:i . ogranicen odozgo.a) y= Ixl 4.3.~~. ako je: b) Q/l=2n+l c) Qn=5 (5~c~)Odrediti cetvrti clan niza S OpCiHl c!anom . {a" }. Napisati prvih 6 clanova niza Ciji je opci clan a".-. 1 Aka postoji broj in takav da vrijedi all . Odrediti treei j cetvrti clan niza S opcim clanam a".20.' 5.a) 2l c) b) 2 2 4.x.J~~ +vx-2~. naziva opCi Clan niza. Ogranicenost Furikcija f: N -----* R naziva se brojni niz. 4..jx··l. Rijesiti date jednacine: a) I gl~anica nila {all l:l .. vrijedj a. za m S. naziva se neopadajuCi.14.'lal' Ix+21=3 b) la+21=la-11 c) 0) Ix'-11=(x-l)(x+l) I . Pojam niza.0) ." ako jc: a. Nacrlati grafik date funkcije: b) y= 4. za x>2..1.15.: a".G =---~ n n2 + 1 .: In.17. Uobicajeno je da se fen) oznacav:a:sa. za niz Jdlll: t {Gil kazemo dllje monotonoopad~juci. kazemo daje niz s opeim cl~Qm a". Brojeve M i m.. takva d.

13. 16.3.15.8.i.17.. 531.8. . . .=n 2 -5n-24 c) ali G" 5.a) 5.25. +a.+1 .14. Sumaprvihnclanovaaritmetickognizaje:S~ I opcim clanom b) b) ai/ monotono rastuci/opadajuci. aritrnetickog-niza.23..3) 5. clan (0..10./Neka je al ~ 4. 1)' c) a. 2" ( 1 ).a) Graficki. b) 1.5.7.. ...a) all . .5.4.•) Odrediti najveci clan niza: an =_n2 +4n+~ b) a" =_n2 +2n+3 b) al.n n+ 1 b) a n ~-- I ]12 +1 c) a ::::-n n2 + 1 n2 (5.19.17 ..25.a) 5.. 8...._1 +5.4.. . .17 2n 5.+1 -- J:"2' ~ 234 4. Opci clan aritmetickog nizaje: an = ar+(n-l)d . 4.3 8 2" +1 2 c) a" ~~2-- n 2 +3n n +2n+1 . 1 b) 5n+2 b) b) a" a II = 3(-1)" C~ a =-- 6+nl .a) 5.17. za svakf prirodan hroj ~ nazivamo aritineticki niz iii aritmeticka progresija.a) an 0::::- n n! c) a ~ (n-I)! Ii n+l n 5. .7..22. )" i~"V~' an = 2an_1 - 2 5. ..2 r) n(a.a) a" ~-. Odrediti prvih 5 clanova niza ako vrije. c) a" = 12+4n-n 2 5. aka je: ~-2 5.n+l 2n-5 2 46 47 .i.2. 16.7. ..di: ' .9.1 S.i.a) all::..15.. Dokazati daje nil.28.6. .13. 9.a) 5. 1.26..2.) . 5. Napisati prvih pet clanova ovog niza. . .3' 6'4' 8.8. 1 Odrediti najmanji clan niza: b) ali =n 2 -8n+7 2n -15n+9 Sll c) a.. Konstantu d nazivamo razlika. 4..)2... predstaviti nizove akoje: a" ~n 5. b) 4. 1.a) an =n 2 -611+8 3.=5n-4 5. (l"J. 0.29. Odrediti: 3n a) ak Dokazati daje niz S Definicija: Niz an kod koga je razlika 3.27. . 4. 3' 5' 7' 9' .10.4.7. Odrcditi opc.a) 5. Aritmeticki niz (aritmeticka progresija) opcim clanom a" ~~~.16.18.a) 5.7...3.16 . ..13.2n+3 an a n c) n n(n -I) a ~-. 12. LG)+ n-) 2 2 - Za k<n vrijedi a" 3n a ~-­ n 6n+5 ~-~ 7-n 2n-l.13.1 La) 5.. · 1 2 4 5. 1. (1+!.20.2.6.a) a" =-2n2+8n+1 -3n 2 + 1211 + 4 c) an =3+5n--4n 2 5.~n+1 11~. ..)\.18.. 7' 15' 31' a) a" ~-- n+2 n b) a n ~--- n-l 2n+1 * 3' s' 9' 17· .3. b) b) 8. .5..a) 5.17. tackama on brojnoj osi. Prvi clan nizaje a!=3. aJ b) ali =5n -45n+2 2 =3n 2 -56n Ispitati da Ii nizovi s clatim opeim clanom b) af] ograniceni: 5.23. 2 b) b) 2 1 2 2.Y. ' a) all = an_I +3 b) an = an_l. 6.:.- 3 =-. .3]. a nizje dat relacijom all == 2a.32.5. b) 2.. Datje niz S b) a" ~l"-2) ( lY (n .. .5. 10.7.5' . .32.[" _11 ( 1 d] .i.2I.a) a =-_. .12.9.. 2.36..I . ..) niza: 1.24.all = d = canst.a) a = .24 .a) 5.7. c) an = . -3.:. c) c) a n n " !1 ~ +1 5+n 2 2' 3' 4' 5'· 1 . S opeim clanom all ograniCen ako je: (]+!.30.a) G.::::.a) 5. b) 1 2 3 4 5.

.=5. .. ~ ~drediti Lridescti clan niza: -3. odrediti S".. 5.49. Ako je a" = 109 i d = 5.=4. 9.0.d=. odrediti S47' 5..3 =5.a) a]= 5. Odrediti niz.7=8c)3. O.a) +a.3.42-11). -1. Naci indeks onog clana ovog ..557...3.. ako su mu dati prvi i sedmi clan: . 4:4 Odrediti osrni clan niza: 2.=13 0) a2~4. =72 5. d = -2. =10. 5.33. S20='1 5 b) 3.!.a5=5 7 2 O} 3. (5.lIJ=8. 1. d = 3. 7 5 ( ). 2. +100 cJ 1+3+5+7+ .2= -..4 .=-3. . 5. = a2 'G(j =13 11} bJ a1 + a2+ as= I a3'at'aS = 15 22 (5.a6=20@3. n=13 5 1 ) 5."a drugi i tr~Ci sU. a7=? b) a..a3=18 b) '4=6. 5. '5. =3.69. = 3. 5.d=-2 c) .70.3.72. ~Dd re d"It! dvadesctl.=30... ag=.=1. =99} -a\ =-45 +a4 = G 2 'a3 =96 G..71. n=lO 3 3 2' 2' c) al=~. .lzracunaj zbir prvih 14 clanova niza: -9.a) a. 5. .35:a) a.d=-_.. S12 =? b) aJ = -4. d=l. clan mza: 4 . +a4 =22} + as =. a razlika d = -5.d=-1 b) a6=-23.U6=3 3 .4 2 + .. 11.38. d='3.a) 8 a) Odrediti prvi clan aritmetickog niza ako je dato: 5. SlO~? 2 4 .39. Naci deseti clan aritmetickog niza.. Odrediti aritmeticki niz ako je poznato: 558.!. Napjsati prva tri clana aritmetickog niza ako je za svaki prirodan broj n zbirSn njegovih prvih n clanovajednak Sn ='4n 2 -3n.63. II.68. d=7 0) a" = 50.66.= 1-.61.d=2 b) a.d=2 Napisati pd prvih clanova aritmctickog niza ako je dato: 540'. Ako je a 4 = 4 i aJO = 7..d=4 c) a. .-a.-".'40=199 ~ 10.-.a) 5._ n= 16 I 5. +(-I)"·'n 5..=10} G)·u 7 =21 51 G.34. a 7 = 33.a) <11= lo.a) a. Izracunaj zbir prvih 18 clanova niza: 3. -4. . +a. Napisi nekoliko clanova datog niza: 5. +99 d) 2+4+6+8+ . a l = 3..})..34 b) a. L".50. @Da lije broj 287 clan aritmetickog niza 1. d=-1-.60.43.a. + 100 Odrediti naznaceni zbir clanova aritmetickog niza ako je: 5.. -1. 5. 5.. .a) a2=18. .. = 9.•) . Suma n cianova niza data je formulom Sn = 5n2 .d=-2 2 Odrediti razliku aritmetickog niza ako je dato: r \5.'4~1 ~.d=2 b) a.d=-3 b) a..a30=2 g. ? 48 49 . -.=16 c) a.redom. 2O} ) \~i3. Odrediti mlznaceni Clano ako jc: a) a.=112.47') Poznati su trecl i sedmi clan aritmetiCkog niza: ~ prvi clan i razliku d niza. r.=-3. } . 3. + n b) 1+2+3+4+ .d=-3 cJ a... d = -2. SJO~? c) al= d =4.a) a. (17 = 14. d =-2 5.5.=80. -4.=21.! 0) Qj 5. \ 5.36 .. =2. .3=10.a16=-4 a.a) a3=t'B. nim.65..a) a. Odrediti opCi clan an niza. Odrediti posljednji clan niza. ·a) aj + a3+ a5= 24 ara2'a4 = 110 02 'G4 a2+a.a.4n.6.d=8 b) a..d=4 c) a.a2~8 b) .all=? 2 2 Qj '"' . 7. n=15 5. Odrediti < ~~ .') l Aritmeticki niz lma j 5 clanova. Prvi clan aritmetickog niza je a1 =2.d=3. +(_I)""'n2 a) 1-2+3--4+ . .4= -""'~" -'\ ~. d = 5. * Odrediti zbirove b) )2_ 2 2+ 3 2_.51.vi"d.=9 c) aW=22.=I.=12.64. d = 2.a3=8 L:::~= b) a.n=21 b · a·= .. Odrediti stoti clan aritmetickog niza kod kogaje as = H.=22.+a.. b) b) a.a)8 = 26.67. . Aritrneticki niz datje svojim prvim cianom i razlikom. kyadrati dva susjedna prirodna broja.. d=3. U aritmetickom nizuje =16.. ~_o -v·__tf . 11.4=5. Odrediti zbirove brojeva: a) ) + 2 + 3 + 4 + .n=21 'i"S.=-12.a) as=15. Aritmeticki niz datje svojirn opeim cianom all = 3+3(n+ i). 5.55.d=-1 5. Prvi clan je 200.521 Koj i clan niza 8. =32} a 4 -a 1 =15 04 Q.alO=--5 5 4 5. koji je jednak nuli. 3.d=~.Dati su prvi clan aj i razlika d aritmetickog niza. =44} G 2 + G 4 ::::: 64 a 2 +G.62. 00.d=2. 1 c) 36=--. iznosi 206? ['S33..= -". Y\ \ )Q"" t.=O.a) a..9. Odrediti Odrediti an ako je dato: b) <11= 10. 1. . 5) 8.a) 559.5. =15) b) prva tri clana niza.

. . tfi uzastopna <Slana aritmetickog niza.~ 1.a) a. 13. S"= J45 .a) 5.101. Odrediti niz i '."I . x x x x b) 3+7+1l+15+.n=8.96.=6..105.75. 5.~ 0.~ 6...a. d ~ I.. C I' 4-4·3" .a.. n= 21.~J8 al~ 22. ~ 5. n ~ 10.= -20.a) r2i-.= 0.n ' S 5. 2x+3. lzracunati din aritmeticke progresije . 2x-4.n~12... +~.. 5.a. ..81...I~d=-10.n=13. 8.a"=41.~ 3. 5.+ . aka je dato: 5. n n n n 5. aka je dato: 37 675 13 5.. Razlika desetocianog aritmetickog niza je d=3.a) Izracunati dian aritmeticke progresije .S. Izracunati n i Sn aritmetickog niza.. n ~ 22 5. =15 a J + a 4 + a6 3a3+loa4~6. 5. n = 30.~ --2. Suma n clanova niza dataje formulom Sn = 2n2 + 3n.+-.a) a.~ 37.104.~ -128 b) a.S"=-IO 5 2 b) a.=1.103. aka je dato: al~10. Ako Sil brojevi x-3.. Koliko clanova niza 1. S.=51. 4' 5G 2 +4a.. +x=210 5. .1 Jla. Odre d"ltlOPCI 3 3" clan an niza i napisati prva tri clana niza. Odrediti sumu aritmetickog ntza: . 10.3) a. Izracunati al i d aritmeticke progresije .92.S. n+l n+2 11+3 2n 5. .a) a.+ .n~13.n=21.85. a"= 38.99~ a"=4' n ~ 30...d=-I. _ 6} 5.. n = 33 Rijesiti date jednacine: 5. J4..n~16. .95. n~ J2 6 14 b) a.~ 2' n~ 36.107.~--·.S.80.~208 b) al=-15. S.106.= -5.~48.. a = -·. d ~ I..~- 11 2 ' d~- 1 n=40. d~ 2.7.76.74.1(oliko clanova niza -10. aka je dato: 5. n n n n ..S"=13. 3x+l..=30} 3a 7 -·2a..:..:rtn.~22..= _.6.a) 5.=598 b) a._. 5.~44I... s" = 4 b) a. dokazati da je aritrnotickL 5.=0.-6a2 ~-58) ( Izracunati an in.. b) a..d~2. 0. 5.~ 30.IOOea) VV. -5.=-I.~bir J 5000 ? ~kO su brojevi x+l.93. +x~280 x-I x-2 x-3 I 5. odrediti x j sumu prvih 10 clanova.+ . a.. n = 19 b) a. d = 3 .97.=12.. d ~ 2. d ~ -I .+x~465 b) (x+1)+(x+4)+ .+.a) a.n~28.+ ..~:'lt) a. +-=3.ill. Koliko clanova niza 2. ako je dato: /~\ a.~ 4... n=I4 b)a.a) 5.S"~-'lla c.~-2. .90. aka je data: a"~ 50.a) a 2 + a6 : 24} b) b) Q 3 ~-a5-~ ~-~-2 + a3 :...S.=3. treba sabrati da bi se dobio .S"~'8.= 60.84. aka je data: a. n ~ 18 b) a.. 5.a) 1+4+7+10+13+16+.. 10. S. 4x-l. Odrediti niz.~ 49 3 -2' d~-2' n ~ 22 Izracunati al i n aritrneticke pt:. 10.S"~23J 47 525 5J!Nli)a. a"= I. odrediti x i napisi prva tri clana niza.=-l.87. a. n ~ 25 a.S"~132 5.' .a) a.a.a) a..= 40. n ~ 50 b) a"~ 53.108. S" ~ 171. .a) d=5.. d = 5 b) a. treba sabrati da bi se dobio '.+ . ako je dato: h) a..= -5. n 586a) a= .+ . -58. d = -1. +(x+28)~155 Napisati prva tri ciana aritmetickog niza za koji vrijedi: 5.89.+ .. .../ \Xk!I In 2 b) a"=-lS.d=-2. ~ ....... n a= •• 1 I 2 2 .4.~esjje.~ l.7.S. treba sabrati da bi so dobio zhir 1520? 5.7()'. S.d~-..~-8. a. d = 3. d ~ -3 Izra6unati d i Sn aritmetickog niza. n~ 11.9... n-I 11-2 11-3 I 5. Odrediti sumu aritmetickog niza: .a) .~ 261 5. Suma prvih pet clanovaje 3 puta manja od sume posijednjih pet clanova.S'~-2Izracunati an i Sn. a.82.S..= 2. S"~ 550 1 2 b) d = -8.~459 b) a.= 22. = -1008.a) 1+7+13+ . tri uzastopna ciana aritmetickog niza. aka je data: (b) a.~ 5."\ 1 299 2 \ . Sumancanovantza dataJclormuorn S 11 = . - ::::: 3} :(!» a3 + as + a 7 = -6 a 1 + a 4 + a 13 = b)_ GIS -all + a 2 -11 33} 51 50 .+ .d=-4.a) 5.. 5. d = 3.94.. n ~ 16.a . zbir 3528 ? 51fJt7. S"~ -150 Izracunati a1 i Sn aritmeti6ke progresije . d~ -3.:.=-78... Izracunati a1 1 3n aritmeti6kog niz.~172 b) d=-. aka je data: 5.S. 5..

x +a2 +a3 3 3 99r =-1 8) 5.1+2+3. .111. * Odnos Sllma prvih 13 i posljednjih 13 clanova aritrnetickog nizaje bude aritmeticki.._n:. . 5. Duzine stranica jednog cetverougla su clanovi aritmetickog niza.* Nekaje (all) aritmetiCki niz i Sk zbir knjegovih Clanova. Njihov zbir je 2. aritmeticki niz.. a njihov . Naci te brojeve. da . Odrediti niz. a zbir njihovih kubovaje 4. i 16.1+2+3+4.. Peti clan aritmetickog nizaje 18. 5.120.113. 52 53 . * Dokazati:Ako .'l. + .136. if! je ~ .* Neka su ~ b i c pozitivni brojevi i l. log(2'+3) kolicnikje tg 2 ~.* Neka su Sib S2n i S31b redom. * Odrediti sumu 1": 22 + 3 2 _ 4 2 + <>. s pozitivnirn 6lanovirna i razlikom d. O~rediti te clanove. S m' am 2m-l n )vaZl -1!!. a posljednji 31. .2 + 3 . ~. Odrediti braj clanova niza.. dokazati da kvadratna jednacina ax2+ 2bx+c. +---=--.. L ra: ra: ".117. 2n i 3n clanova aritmetickog niz. Izmedu brojeva 11 i 22 umetnuti 10 brojeva tako da oni s datim brojevima obrazuju aritmetic.130..114. ala] ala} a}a4 'l 5..Ja.. 5. aim za aritmeticki niz vrijedi Sm = Su. Odrediti Om i 0.O.* Odrediti SUffiU 1.140. . mza. Odrediti obim i povrliinu trougla. ima jednakih clanova. .l32.121. ••• . +. tadaje suma prvih p Clanovajednaka p3. 2 2 5. I -~. Odrediti sumu svih parnih dvocifrenih brojeva.133. 5.J .137.* Neka su a p a2 . Za koju vrijednost varijable x su brojevi log2.135.::.x . 5.• a n -~--~ 1 ~ + /. 5. c aritmeticki. Dokazati da vrijedi jednakost: S3n = 3(S2n-Sn)' 5. Odrediti opei clan niza. all .. Proizvod prvog i treceg ciana aritrnetickog nizaje sinLa.110*.31. dokazati da su i brojevi Jb I Fc ' Fc J Fa ' Fa 1 Jb b+ c c+ a a+ b clanovi aritmetickog niz. Za aritmeticki niz poznato je a"'+11 = x i G". Izmeau brojeva 3 i 17 umetnuti sest brojeva tako da oni s datim brojevirna obrazuju aritmeticki niz.._-- .119" Odrediti prirodan braj n kojijejednak sumi svih prirodnih brajeva koji su od njega manji.? ' d0 k azatl. Izmcau brojeva 4 i 22 umetnuti 5 brojeva tako da oni s datim brojevima obrazuju aritmeticki niz.* Aka su pozitivni brojevi a.a) aj +02 +a3 =12l al a2 a. suma prvih k clanova k2p. lzmedu brojeva -3 i 31 umetnuti aritmeticki niz Ciji je prvi clan -3.J a l + 5.112.21. lzmeau brojeva 2 i 20 umetnuti osarn brajeva tako da oni s datim brojevima obrazuju aritmeticki niz.134.143.127. tadaje 8m n = o.123..138.l)"-l nl .. 5... b. Odrediti vrijednost od <p taka daje niz i+x + 2 1.ki niz. 5. b roJevl.. * Tri broja su uzastopni clanovi aritmetickog niza. Odrediti niz. * Odrediti cetiri uzastopna neflarna broja ako je poznato da je zbir njihovih kvadrata za 48 veti ad zbira kvadrata parnih brojeva koji se nalaze izrnedu njih.fa.115. + (. Naci zbir prvih J 00 takvih clanova. 5. 5. zbir njihovih kvadrataje ~. a suma n clanovajednakajc cetvrtini sume od 2n clanova. .139. Dokazati daje za sve n. Ako za nek 0 m . tako daje suma svih clanova niza 252. Odrediti sumu svih neparnih dvocifrenih brojeva.a.124. a odnos suma svih clanova osim prva tri i svih osim posljednja 2 ---+-~+---+ 1 ) . "'.Ie u aritmetickom nizu suma prvih n cianovajednaka n 2p. 5.. Dokazati.25. = . + (-It·ln. al+a2+a3=~ 1 5. 5. I = -_.26._I + . Y . 5.:: 2 : 1 [ J n-J + G. sume prvih n..5. J 22. Datje niz: 1.a) b) 3 G1 5. 2 5 142. 1 b+c .* Neka su uzastopni clanovi aritmetickog niza. + 5. U aritmetickim nizovima 17.1 09.. J --~-~-.126.125. clanovi aritmetickog niza? 5." 5.21.116. * Zbif tri uzastopna Clana nekog rastuceg aritmetickog nizaje 3.. + .141.fa... 5. 5.13 L Ako je niz a. Ako je a!.a" uzastopni clanovi aritmetickog niza s pozitivnim clanovima. Ira: + r. Ie SrI n~ ~ all 2n ~ 1 5. Ispitati da Ii se u taj cetverougao moze upisati kruznica. dokazati da vrijedi 1 ! . Dokazati da vdied! : a l . b i c clanovi aritmetickog niza.G2 ' . jednakost: a2) 33. D 0 k -azatt d a su . a 9 5.128.c a+c a+b aritmetickog niza. c chmovi aritmetickog . n ( In ! if fa': +.129. = 28 I b) al +a3 +a5 G2 G<ja6 = 01 = 192 J 5. 2 x + 2. <p . 5..~ ~ . an_Ian ala 1 n-[ 3 5. 5. b ..1+2.fa. . Stranice pravouglog trougla su clanovi aritmetickog niza cUa je razlika d=3..118..29.4 + .. + ra."O ima jedno rjesenje x = -1. log(2' -I). '1 + + . 5..Ja"~1 -/~~ d 5.. -1"1anOVl.

Nacl pet! i osmi clan geometrijskog niza.169. J' e __ Odrediti broi clanoy. ako muje drugj clanjednak a) al1=~. aq2. dokazati da vrijedi: (14 + a.. Data su dva susjedna clana geometrijskc progresije.I... Ako su am.= 160 5. S. osrni 384. q < 2 . 5. c) ai1~ =(~lt·3 5. 5.=? 5. q'O -1 b) =16. k-ti. Kakva veza izmedu pozitivnih brojeva a. a2.8.. Dokazati daje broj -128 jedan od clanova geomctrijskog niza oiji je prvi clan a l = ~ I.1$~=I. a7= 64 bLa6~ 64.154. q ~i 5):(5.q~4.163. Odrediti naznaceni clan geometrijskog niza ako je data: b) a. redom. . .q=Jc. q='-c" a. Odredi kolicnik progresijc: c) as=80.._2. ako je: 7" 2" 5. =-2. 5.157.. nVI-l) ~c. b i c postoji.lzmedu brajcva 3 i 243 umetnuti 3 braja tako da sa datim cinejedau Data su dva susjedna {lana geometrUske progresije..a. Dat je opsti clan geometrijskog niza.170.' I SvojstV() cJanova geometrijskog niza: a/ = an_k'an+k.] 65 Tzmeoll brojeva 1 i 64 umetnuti 5 brojeva tako da sa datim cine jedan geometrijski niz. as clanov! iste geometrijskc progresije i ako jc m+n=k+s . U(j= 21 5.146. Dokazati d~ je prolzvod n 6lanova geometrijskog niza a. -j prethodnog sta]an broj {q). Napisati prvih nekoliko clano\'<l tog niza.12 c) 10.0)2=5 4 ] til) L/ I oR='3' Gq =15 2 -. _. Ako su x.171.. 6 b) 4.0) 3. an geometrUski niz. -I. aq.a) a. 0 11 ="5. Posl]' eduJ'i clim niza -3. Odredi prva cetiri njena clana: 5. Odrediti pry! clan i kolicnik ovog niza. a7= 128 5).5..". a sestijeJ54. q e 2 b) G. = 4.3) a6= 32.167.166. dokazati da vrijedi : tllll·an= 3k'3s .=32. n-ti i p-ti clan istog gcometrijskog niza ? 5. 3' 6561 .4. lzracunati zbir prvih 20 clanova datog niza: 1 I 1 I 0) -]00.a.+a. :::. a koHcnik q=2.s[~jijla9~131(]72.) Sn=422. 4 0) ~ Data su prva dva cIana geornetrijske progrcslje. 10 a) ~'-2 '3'''' 222 ·l-n !zracllnati zbir prvih sest clanova datog niza: 239 41025 5.&... Izracunati zbir prvih 15 clanova datog niza: bJ 1..aseS'l06 ' f 5 =\6' 5' 10' 40'''' b) 7' 7' 7'''' 55 54 . Opci chm geometrijskog niza: SUIDa n cHmova geomettijskog niza: 1_. ako je al=162 . q=? lTrtnTreci clan geometrijskog nizajeJi.10.a. Ako je aj. a:" . . ako su to. dokazati da vrijedi jednakost: x p-k ozll-r = 1 ..-8. b) 2' 3 ! 2 c) 5' 2 5 1 5. Odredi prvi Clan a ako jc: 5.. a) 1.=3.1 44. y i z) redom.+a')('7+a8+a9)' 5. 2 b) a. 5.~.a.3. 4 2 1 I JC a" =2560' .. 5. niza.aj=64 b) G]=8.153. ~5'5'-5'10)'" 3 Deftnicija: -Niz u'koihe je prvi clan tlj-:it:O i kod kogaje kolicriik svakog c1a11a.. " q=4 a.a) \\ a.-4 b) 5..:.q=-. 5.172.Ie: 5.16. Dokazatl da je u geometrijskom nizu proizvod clanova jednako udaljenih od kr~ieva nizajednak proizvodu krajnjih clanova niza. .148. pocev od drogog. ako .15La} a4=16.o=? / Datje pry! clan i kolicnik gcometrijskog niza.2.I.168. Odrediti indeks tog ciana? 5. .11 . 5 b)al1 =(--I). + 00)2 ~ (a. I.~? b) a5=-I.q=-3. n-ti) p-ti i k-ti clan istc geometrtjske pragresije. 1 Od d't'l re 11 )raJ . 5.=? 3 aqn jednak 0'1. 5. 1 1 .164.4.naziva se geometrijski niz (geometrijska progr~ija). alJj 3k. Odrediti cetvrd ~/ clan niza..152. =6. . 5.'1) a. k < n.156.158.162.-2.a) 1..=10..a'1=32 c) llj= 7.a) geometrijski niz. '6. Odrediti broj 61anova n geometrijskog niza.a12=I.147.a6~? 5..=-5.-10 c) -2.q=2.a) 1':3 I . q = _.149. ako rnu 5e drugi clan jednak 6.100 5. a...16.8. I Geometrijski niz (geometrijska progresija) ~aCi kolicnik geornetrijskog niza. (). PosIJ'ednJ'i clan uiza clanova niza.

Dokazati da vrijedijednakost: (a'+b'+c') (b2 +c2 +d 2) ~ (ab+bc+cd)2 .=-63 b) a~ 10. .J.=81 b) a=3.180.a) Odrediti q i n geometrijskog niza aka je dato: a~2.~4 b) a1 +aZ +a3 2. /63 2' 2'''' b) 1. Kod geometrijske progrcsije je poznato q. Dokazati daje svaki clan geometrijske progresije. Dokazati da vrijedi: Spar = q.a.192.204.n~6.~4096..a.S 6561' n =..1:.191. Suma krajnjih clanova jednakaje ---49.n~5.182.a) Odrediti q i Sn geometrijskog niza aka je date: a~1.q=-2.'=90J 2 I b) G. q~- 1 2' S"~- 75 2 aJ q~3.:. a Snep suma neparnih clanova geometrijskog niza. Odrediti prvi clan niza.a.q~-1 ..a) ~+~+~= b) a) +a2 +a3 . 8 i Sn.183.a) Odrediti n i Sn geometrijskog niza aka je datu: 5.u.q~3.a.a) a 1 +a2 <ii:.S. Kolicnik geometrijskog nizaje q~2 i S7~635. Odrediti niz.l.a) 1.206. 8 8 =6560 b) Q=2'S.2.189.~~_} al b) q~2 .199..184.195. q =.a) a=1.20}. a.~·729 1 ~ 5.5. c i d Sil susjedni clanovi geometrijskog niza. 11t al~·a1=24r al+a2+a3=131L 5.a"~16 5. 5. =6i b) Q2- a !=sl 5. 0) q ~ -2" 1 3 a" = -128' s" J023 ~ 128 a 4 -a 3 =300J 5. geometrijska sredina svojih susjednih clanova.S.\) al = 1. 5. a" = 4 b) a=-81. q=3.=384 5.lanova te progresije koji su od njegajednako udaljeni..=--.-. 32 .q=-2.q~-2.0~lO.202.201. Odrediti n ako je: S _.'a3 ~1 J =J 1 b) a~ 16.n~8.q=2' 1 I b) a= 1000.a) q = 2" 1 1 2047 a.!.198.-a. pacey od drugog. Cetiri broja su clanovi geometrijskog niza.185..a) q~5 . 5.a) a e.a) q=2.q~IO 5. (~..a) 391 L a +a.I. Odrediti prvih 5 clanova niza.188. Nekaje Spar suma parnih cianova.3 = Ql"a 4 5.n~6.S.a"~81.18!.193.S"=120 5.3) b) a 1 +a 2 5.a"~8 b) q~-- 1 5 1 1 n~8 a"~-2 ' ..175. Odrediti surnu prvih deset clanova ovog niza.a) al = 8.196.a) a~3..194. 6561 b) a~32 a~~ S~341 ' 11 8' n 8 Odrediti an i Sn geometrijskog niza aka je dato: 5..186. j{.~5461 b) q=-5.I:.2+ a /=lOJ 5. Odrediti deseti Clan niza.a"=512 b) a~-3..187.. Dokazati daje svaki clan geometrijske progresije geometrijska sredina c.n~6. a surna srednjihje 14.a) a~4.=30J -' " a 2 +a. " I 5.a) b) 101 ::::9J =18l 7' =-l 5. a proizvod ovih clanovaje 144.174.200.a) Kod geometrijskog niza odrediti a] in. b.S"~215 5. 5.~-96 3 5..S. 5. i n geometrljskog niza ako je dato: 5. S"=3280 b' a } 1 ~1 .177.1023 2'" /I ..q=2. ako je data: q=4.178.S"~65I04 5.n 8.a.Snep" 5. ~'''' I 1023 Odrediti a. Kolicnik geometrijskog nizaje q=2 i Sto~3069. a 8]' n ~-.=32. 4' 0 "" _ 32 - 341 b) al=.a.Q=-±. q=.a) a~8.~8 b) a~5. Cetiri broja a..q~2'.. Odrediti prvi clan at geometrijskog niza ako je dato: 5.176.='64 Odrediti a' i Sn geometrijskog niza aka je dato: 5. 5.a) F.a. Zbir prvih pet clanova geometrijskog niza je 1820.. S" 129 8 a2 +a=30 )1 3 a.24. 56 57 .n=6.n=6..197. Suma drugog i cetvrtog ciana geometrijskog nizaje 30.=62 b) a~3. a kolicnikje q~3.a) a~2.~ ~ 1024' S" ~ 1'024 .205..512 Odrediti geometrijske nizove za koje vrijedi: 5.~78125.a"~ 625 1 1 5..

7 ±l.2.. Tzmcdu svaka ova clan a gcometrijske progresije 1. Aka je 3-2x..207. 2 2 2 5. +(I1+I)x" '] 4 n+1 b) S " ~1+~+--'-+ •. 50235. Izmedu broj'eva 64 i ~~ intcrpoiirati cetiri braja tako da oni s clatlrn 16 " +0(. odreditl x i naplsati ovaj ni2:. DEN.231. Ako je x+2.216.213.* Sn . 8. 5. a zbir njihovih reciprocnih vrijcdnosti jc 5.. ~ \)2 -+. a zbir prvog 1 trecegje 26. 5. 2x+3. H""? b) S" = 63 J 5. 11 20 i 22 23 2"--1 ' 1 + 11 + III + JJ11 + 11111 + . 5. Odrediti am 1 an.21 L Suma prva tri ciana geometrijskog nizaje 13..223.+07 ""68~.. 2n j 3n pnrih clanova geometrijskog niza.215. 5. 5. Zbir prva cetiri claIla geometrUskog niza je 30.* 5. Odrediti geometrUski niz ako je poznato: O2 5. + . Dokazati da vdjed.22(L Odrediti sumu kubova geometrijskog niza ciji je pry! clan a i kO!lcnik q*1. 5.nEN. Svakih poJa sata se vrsi dioba bakterije. Odrcditi ove cianove.239.*a) 2 + 5 +1! + .228. Raze cetiri logaritma istog broja su uzastopni clanovi geometrijskog niza tiji . 5. odrediti x i napisati ovaj niz. 16 interpoliraj dva nova ciana tako da cijela progresija bude geometrijska. 5. Odrediti ove clanovc.S2n) = (8 211 .1 x) " Ji. Zbir trl prva clana geometrijskog nizajednak je 31.221..233. 12 Odreditj Dve brojcvc.. + (fi +a n-1b +a "-'b - I 2 3 4 n S =-+-+-+-+ .125 interpoliraj tri nova clana tako da cijela progresUa bude geometrijska. 5.Ie koHcnikjednak tom broju.ine geometrijsku progresiju.232....222. ~.227*a) Sn~1+3q+5q'+ . 5.• + 2"5. +(211+1)q" b) S. 5. 5. Prvi cian geometrijskog nizaje a. Xl) x 'f::.226* Nekaje S" zbir prvih n clanova geometrijskog niza.230.208.n-tJ= y..209.238* 5. NapiSi dobivenu progrcsiju. Ako su 81).. Koliko bakterija nastane od jedne za 5 sati nesmetanog razmnozavanja? Koliko bakterija se razvije od jedne zajedan dan? Cine geometrijsku progresiju. 5.n.2 I 9. 5._~2 \. Odrediti ove logaritrne ako je suma prva dvajednaka sumi preostala dva iogaritma. • +.+b II' ).~.225._2 ftmkcija od kolicnika q posmatranog geometrijskog niza.. 5.5. a posljednji (n-ti)je b. Odreditl sumu kvadrata geometrijskog niza ciji je prvi clan a 1 kolicnik q*l..229. b i c su susjedni clanovi geometrijskog niza..218.. NapiSi dobivenu progresiju. 5.~J+2x+3x2+ . 1 nj<Jd.236. 3+x gcometrijski niz. Zbir ovih brojevajc 21. Odrediti niz. 5. +(3 2"-] -1) 19 '''.210.224. 3·"x.s1li. -'8" SIl-8. a zbir kubova ovih clanova je 584. Dokazati da vrijedi: Sn(S3n.5. Izracunati zbirove u funkciji od prirodnog broja n: 5. Izmedu 3 i 96 interpolirati geometrijski niz tako cia zbir cjelokupnog niza (zajedno sa 3 i 96) bude 189.. sume n.. a zbir njihovih kvadrataje 340.341 a) 0:. redom..3 + \. Cetiri broja a. 5.=13.217.cG ~ 58 59 . ledna vrsta bakterija se razmnoZava diobom na dva dijela.2 i 4. Tri broja a.. c i d su susjedni Clanovi geometrijskog niza. 7+x geometrijski niz. Dokazati da vdjedi jednakost: (a+b+c) (a-b+c)= a 2+b'+c2 • 5. Zhif prva tfi clana gcometrijskog nizaje 62. *a) 21 2 J 2.-+(XII + X +y. U geometrijskom nizu dato je a m+n= x j a.. +--.12 + ( Xl +. 5.+2 11+ 1 5 b) '-+5+-+18+ . / 2 + ( x. -+D a ( a+ I))+(a 2 +ah" 2) + . 5.. a zbir njihovih logaritamaje 3< Odrediti niz.25. 5. Izmedu brojeva] i 27 interpolirati 2 broja tako da oni s datim (.237. a njihov proizvodje 27.. Tri brqja fonniraju geometrijski niz. b...4. Odreditl sumu datog izraza: 5. S. Kod geometrijskog niza s pozitivnim clanovima vrijedi: S2=4.211. jednakost: (a_c)2 + (b-cJ' + (b_d)2= (a-d)'.. + 111 . Tzmcdu svaka dva clana geometrijske progresije 1. Odrediti Ss. S2n i 8 3n. ..* ( X+ =. Odrcditi surnu n prvih clanova. Izmedu brojcva 2 i 4096 intcrpolirati (umctnuti) deset brojcva taka da oni sa datim cine gcometrijsku progresiju. Proizvod tri prva clana geomctrijskog nizajednakje 64.234. Dokazati da je izraz S. Odrediti n!z.

b i c u isto vrijeme peti. !. a suma srednjihje 24.rgent..:.253. Odrediti ove brojeve.'ecfuOSf 1l.. a sum a srednjihje 18. Ako tfeci broj umanjimo za 4. redom) dodamo brojevc 1. Ako tim brojevima. 5. Odrediti ove brojeve.256. dobiju se tri clana geometrijskog niza.. b i c pozilivni brojevi (i razliCili od I) clanovi geometrijskog niza i N ma koji pozitivan broj razli6it od 1. S Ako je 0 granicna vrijcdnost niza opCim _clanom all> tada pisemo: lim 0. broJ E. Odrediti ove brojevc.a. dobije se novi geometrijski niz.248. vrijedi: lim (aJ1'±b J= lim' an ± lim bn =a±b-. dobiju se tri uzastopna Clana geomctrijskog niza.. a suma devel prvih clanova je 369.252. to su prvi.ickog niza.250. cetvrti i dvadcsel peti clan aritmetickog niza. Odrediti ave brojeve. Odrediti ove brojeve. Odrediti sedmi clan geometrijskog ni7. dadamo brojeve 1.251. Aka treci broj umanjimo za 3. Suma krajujih brojevaje 21.'+0:) i za niz kazemo da je llul_a-lliz iii beskonacno mala velicina. bn '* 0 "i. 5. 5255. Trj pozitivna broja "iji je zbir 300. a najmanji za 10. Odrediti Dve brojeve. Treci od njihjednakje 12. a x.242.. prvi i deveti clan geometrijskog jednaki su prvom j devetom clanu aritmetickog niza.zan>N(E). odnosno. Ako su niiovi' a!i i. Tri broja cijije zbir 114 su clanovi gcometrijskog niza. b.i. 19. koji su uzastopni clanovi geomelrijskog niza. redom. dobiju se tfi clana geometrijskog niza. _ lim an=a . Ako je a granicna. postoJlpnrodan broJ N(e). Zbir tri broja. 5. Ako drugom broju dodamo 8. 5. 5.. Odrediti ove brojeve. y i z geometrijski niz. N 5. Tri broja su clanovi geometrijskog niza. --"""-. loga N' 10g b N' log. Ako sada drugi i tfeci clan dobivenog aritmetickog niza umanjimo za 1.6. Od cetiri broja. 60 61 . Tri pozitivna broja su clanovi geometrijskog niza. Aritmeticki i geometrijski niz-kombinovani zadaci 5.-aca-b = I . Ako a. a treci za 2 .je 18.itivni ! la.:0 /1-. aka su a. dokazati 1 I 1 '1 "k ' cia su ----. 5. 5.3. Tri broja su Clanovi geometrijskog niza.243. Odrediti ave brojcve. dobiju se Iri clana geometrijskog niza.240.c anOVl" antmetIc og mza.daje ko~ i~a ~ranicnu v. Od cetid broja. dokazati da vrijedi jednakost: xb-cyc-a zu-b "'" 1 . Aka sada trecem clanu aritmetickog niza dodamo 64. 5246..J. prva tri su clanovi geometrijskog. 5247.l konvergentni i ako je lim an 11--++«:) = a.r.ikO za svaki poz. i da. dobiju se tri 6lana aritmetickog niza. clanovi su aritmetickog niza. b. Granicna vrijednost niza za au . b i c formiraju aritmeticki niz.245. Aka tim brojevima. Tri broja cijije zbir 26. b i c cine aritmeticki.2540 Doka7. dobiju se tri clana aritmetickog niza. tada vrijedi: a b-cb. 2 2 5. . Odrediti ove brojeve. Ako najveci broj povecamo za 310. 5. Ako umjesto broja 12 uzmemo 9) dobiju se tri clana aritmetickog niza. Aka prvi broj povecamo za 1. Tri broja cijije zbir 21. dobije se novi geometrijski niz. 5.je 21. clanovi su geometrijskog niza.vrijednost niza s_opCim clanom atl' tada pisemo:. clanovi su aritmetickog niza.k~~m~. Odrediti ove brojevc. Tri broja su clanovi geomctrijskog niza. c i 2b-a rOfmiraju geometrijski niz.5. Odrediti Dve brojeve.ve. takoda Vrljedl: ~iz . 5.-.-·al<£ 11-++0:) . 11-++«> lln-=::.4.• n. sedamnaesti i tridesetsedmi clan aritmetickog i geometrijskog niza. tada b. Prvi clan arilmelickog niza jednak je I. 11-++'" I I I I Il-++'" n-++'i'? 11-++"" lim (an ·bn )= lim all' lim hI! =a·~ l!-++<C 11-++00 I Teorema: Svald_monoton i ograoicen nizje konvergentan. dobiju se tri clana aritmetickog niza. Suma krajnjih brojevaje 32. 5.249. dobiju se tri clana aritmet. dobiju se tri uzastopna ciana aritmetickog niza. a posljednja trl aritmetickog niza.24L Zbir tri broja. tada-su Um ! i I konvergentni i nizovi an ± bu. an : On.5. Dokazati: aka ab. Aka drugi braj uvecamo za 2.. a posljednja tri aritmetickog niza. prva tri su Cianovi geometrijskog. Ako sada treei clan dobivcnog aritmetickog niza uve6amo za 9. Odrediti ave brojeve.244. 5.ati. Ako su a. au' bu.. koji su uzaslopni clanovi arilmeticog niza.

... Hf b) rl m .-Hoc 2"+2 +5"+2 2" +5" b) lim " . 7n-8 7 c) lllTI--=9n 9 r1m ..''''''_ ..= 5n'+2 5 7 c) 2 +I H". a.. = .a) lim Koristeci definiciju granicne vrijednosti niza dokazati da vrijedi: n+3 ".a) 2n+3 b) n-''''·l-n lim.268..a) ('i~/.a) I'l m ..i-~ + 5n + 1 b) . .3n'> J !7--1-".. koliko clanova niza s opeim clanom a " nalazi u intervalu (1-8.(n V.}n' . --.=-.a=O..... cos--· 2 1 n c) lim (5+ n·->-+<-' !Q) n ~'H_ if /1' + 5n -I b) b) hm -'----I.r.. 2 n+5 2n-l 2 rllTI--= 0 n+2 11 . 10 2n + 3 · C528~~0 .5.. OciCLl' ( b) lim n-'l-<lJ3n +211--4 n' 3 5..3n+2 1J .. +«.. Za koje vrijednosti prirodnog broja n vrijedi nejednakost: 211 a) 12n-I_2i<~ b) 12n~I_21<_I_ c) 1 .2 Il--l-ro r 3n--2 3 c) 'V~~ ---... 5n'-1 n~f."" 1 W 4 n +n +n·'-7 ' b) _ rI l l ...~<X) :.-0--- b) · ...+n+ 1 = 0... d d't'i I' Gil I ogramcen lore 1 1m ' n n+1 n a= 1../ 02'/) Hm(n+I)' lim o-n 3 5..a) IlID 2] 4 .--./H~ (n + 2)2 + (n-I) -I): ..261.a) lim ----::-.267.-1 +4"+1 3" +4" 5.~~~ --.. II .260..Cn-+9 0 11-'1-"'11 r b) b) . " .....1...a) 4n 2 -16n+20 lim x-too 2n2 + 511 -70 5n +3n+l 2 2 J!. (-1)" hm .28]a)\ 17 lim lim ... HE)7 Ako je 8 G.= n 2 +1 1-._ .i<>: '![.."-" KoristeCi definiciju granicne vrijednosti niza odl-editi: 5. d" a...'~ 3 _ 2..:.277..x-t<Xl n-ll vv 2-~ 5.273...0001: a) 1 a""".y.r = . b) 211 1.270. = n+l .280.· 3n 3 1J .3 II .257.1.·'" n 2 +2 b) lim " .) II-~·"'" 3-Jn + [.284. Dokazati da je niz vrijednost 4.. koliko clanova datog niza sc nalazi U E-okolini 1 n 5.n+l n+2 c) = G...2 .[.: . n +2.~~ ~ = "4 lim 3n .se n 1 n+5 5..::. ~ \ )....a) 5.. Akoje 8=0. +'" 12-3n+n· +n· +n n+1 +3n' 5.276.01.a=3 ? 3n+l n+5 Odrediti granicne vrijednasti datih nizova: 5.a) a" =2+-.[.259.J.-~~~-- 2n+5 3n·' . ( I)' b) 11m -iI-H''>:' 2 c) 11--1-+'" .monoton .1 _ 21<_1_ n I 10 n 100 n 1000 11 2 a" =5+·····. a" =--. = 4n k onvergentan I dalma gramcnu -n+ 1 VJ I1-'1-ClJ I· 112 lrn-- 4 +-.­ 4n n. 1l~.s. ~~'.. 1 (3 I) 11 . 1+(-1)" hm .269.. Dokazati da Sll navedeni nizovi beskonacno male veliCine: a) 1 ".2n + 7 @\ OJ b) IHN· lIm ----.-~ b) a" = n2 +2 c) a...n-n 1>-+K< 5n + 3 2 c) l i m . D0 ka zatl. ~5 5 5.. . Dokazati da su navedeni nizovl nula-nizovi (beskonacno male velicine): b) 5. ~ VJ ·'2'~7'~)'j I' a 1m tI-H".<1' Aka je c = 0. b} (-1)" all =--.Il-t+oo n hm-11-'1-+'" n + T 2n2-n+15 .:+:.279.JJ ".--1 5-2n+3n · 3-2n-4n 2 "75 511+33 5.a) lim 11·7+'" n +lSn+l 2 b) rl m ." c) rl r n .211+3 n1Z datog broja a : 5. -. -+<>0 ---~-.. "" r n2+n 1 . a=5..263.. "" (n~l~ 1)2 /5.a) 5. 11-'1-'" 2 b) b) a = .=--.1-11+5 3n+2 _2112 +11+1 · 2114 5 ·283 .:::2. n . all ..258... . 5n5 +n3 +4n 2 -n+l lIm 3 5 1+11+411 +2n ' lim ( ."~411+1 2" 5. Pocev od kojeg ciana su svi clanovi datag niza manji ad 0.-2+ . "" 2n+3 2n+l 5.- b)" a =1.001..a) lim _n_ 11_).. +4 I ...·. kolika clanava datag niza se nalazi izvan e-okoiine datog broja a: 5.le 11+1 a" ::. 3.. a= 2.262.271.a=O ? n+ 1 • 11 ( 1)" 5· 272 . +'" 7n +n+44 n .\2n+3 3n +1 62 63 .-o n b 1 c) a" =~..a) lim 5n ..a) lim ~(n + I)' . hm~-ll-)H..- 11>-->+<>.. .278Ia" lim------2 11-'><£ 3n + 2n + 1 lim 2n+3 =2.

\ 2n +7n-5 (3n -5n+11)' 2 b) lim 2n3+lln-9 )' n 3 _5n 2 +6n-4 5.. 1(0'"( .. + ... ._~.."".......a) 5. ._ +_ _ n 3 lim(I+~)" n lim @ lim(l+~)" n b) r 0) limll+4n II .'"\ JI-+w~ lim ( 1+5+9+ .307.304.J3) Koristeci granicnu vrijednost hm 1+ n... 9._I~. 2' 3 . 5..n) ..a) Inn 2 n·">w 1+5+5 + . (10)2"+1 (5..In' -2n+3 -n) 5.--->~ J 3 n+8) n-3 b) JI~(Iogz 16n+3) r n+55 b) Hmln 26n-55 rHoc 13n + 11 2n -66 50~' +n) 3n 2n2 +n~l · I IOn+5 5. + 2n · 1+2+22 + . ". b) lim (VI+n +\/1-n) Jl-~+a) bJ li01(-I-+ 11--}CQ n 2 +1 ...( 2n+l) 11->«> o. l 11--""'. +(4n-3) -n 2(n+l) I 2 bl )' "~1.a) lim 2 n I1~OO 2 _11+5 b) lim 3 H~ n3+ 2n + lim44n2-2~:.oOO..a) fI-'W) ....I1EN.n---7d:} (n + l)!-n! 11+3 2n+l n2+31l~ vJ n-H-oc'(n+l) +(n-l) 5.a) hm .+ _+_+ n 2 1~~~ll+~J n n"'-+«J (.\1+n b) 11_.299..J' /1"-*'" ..In+3 "~- -.'" (1...a) .a) lim 4 4 · nl 5.2_7..298. 1m ._~w 10 !O2 10 10 1O~ 10' /I...In) b) .2 2·3 3·4 n n n 3 uJ~+_l_+.') lim 1. +_l_i n·(n+l») <' A.3 + 1 +--.3 3. (n+2)" lin ....+ ."C<J ( 1)5" 1+. 211+1 + 3JJ+1 211 +3!1 nm(.. 11-7+'" 5...~~v />.302.a) hm .."' I)" )M' '''''' 12 f 7 29 133 5"+2") ...... 64-Jn + 1 hm' I"--.· (n+I)' -(n-I)' 5.292.+ . n+l ~l' 2n-l .. @ n.+(2n+l) .. -n) 2 + .)" n 5. (5n-4)" -0) hm .Jn' +3n -n) 5.3n+4 n-4+"" 7n+lO 64 65 .1 n"""'" n+5 ( )' 5.. lim(I-~)" n (--..301*a) n-H«J lim ( n \" 3n+1 --j b) n-'>+-<:<J lim ( 2 n + l ) n .297."". ( 1)" :::: e ...294.. ~".211 + 1 b) b) hm-"-~~ n---+OO . .3 .a) 5.::...i~(~7~~~~: :~J ( IHOO c) n-I .290.-w..289.303.. *a) iim(n+!'h -n') "... hmj(1+3+5+...:-H • b) !.... +--.-.ore d n d" ttl: ~a\' .. (4 10 1+3"J 5..n .313.305...312)a) lim 1+~ n--".. 3n+(n-l)! I1m n--7<>:J J1~CO (n -l)!+ n! 5.!1...a) lim (. n( N-:../3 3 ...287...=+ .306.iJ-W' n+lOO 2 +3 c) limln--Il-t"" Jn (n+ 1) + (n + 2) + .308.286... 3'" (1)2 I) +-'2.-II--'PL- lim (... 1 !i. '-.. ro n-2 8n +50 c) fn-3 JI--->+'" b) lim(Vl+n' "-He<:.i b) l' --) 1m 10" .285.a) lim 2 !I-I b) b) lim 25 11 + 44 2n 3 -311+4 C) lim 100 .-) n+2 . + +2 n.!.!!..+6 5.">oo( + ..-+ctJ ..a) I.+ I 5..-+w\n-l lim(_nI )n" n + 2n-I"" 0) l i m .293... _ 7 5.a) lim 2 Mi-n c) b) lim' 27n+11 II-W: lim 3 -::1'~s. l'l 2n2 -5n+25 og-~ b) r 54n +lOn+8 "~V2n3-3n2+n+125 cJ lim(IOg.:H:. Odrediti zbir: ..a) lim 5."" n ' lim ( 7).I~ "--¥YO( C 1m 3n 4 ) @._. VI+n-\/J-n if. + 1·2·3 2·3·4 Odreditl granicne vrijednosti: 5.2:511 +55 1 c) .288.29~} ..'" @ t~~ n.00 n.a) lIm 18n 2 +n+36 5.....:. 2"-1 II m . b) !1m /j-»C<J ~=!..29L*a) }........a) I1m ~4n+n .:J .. )...a) jiml--+-+-+'''+---j b) lim ~+-" + .a) I1m o g .a) '0 I I ! n(n+l)(n+2) .-~.. .J_+ ... +2" 5. +5" r:: r:: I b) lim .

. 1 2-....CQSX + cos2x . Iql <l. Odrediti zbir beskonacnog geometrijskog redaje S aka je prvi clan +..ki'.332. 5.a) . Suma beskonacnog opadajuceg geometrijskog redaje 2]...fi 2 02 b) 1:2. .fi Odrediti P!"i clan a reda .. . .336.32Ka) ..a) -+-+~+-+ 1 2 1 I 8 2 125 2 I 1 8 1 1 3 4 6 9 24 45 9 16 .. /' 1:2 .tg x + ..16..'l+.a) 1+2+3+4+5+. 2 b) 1 . b) 1.. . +.. . -+I+---+--"+·-~I·~~·-+ ..: ' . ~ -.329. 3 2 9 4 27 8 5. . . jxl* kn.6.314.335.I.318. 5. _..320.~+. Beskonacni geometrijski red Za beskona.... .. 2 4 8 16 32 bJ ~+.4:+2+ . b) (a2_b2)+(a+b)+~_+ .a) 1 + x+ x2 + x3 + .a) 3+5''3+ 1 5 'l'3 '4+ b) l+~+Lt!+.kEZ.a) 1 +sinx+sin'x+sin x+ ...330.5. 3' 9' 27""" 5..>-.. .. /'1:2+1 1 I --+~~+ .. . +~+. a + aq + aq'+ aq3+ ..4.a) 5)2:1.. 2 3 4 5 6 (2)' +3'l(I)' 4 1 4 16 625 2 +.343. r::-' -~-e+ v2~ 2... Odrediti kolicnik q ovog reda. Odrediti kolicnik reda.._ i +1:2-J+ 1:2-1 1:2+1 . .342... 2 3a+a1:2 +%a+ ..cos 3x + cos4x .337.317.a) 3+3"2+33'+37+35 +]6+'" 5... 1 ~ tgx + tg x .recl VTiJ. b) b) 5.. _:.. Kada kazemo da je red konvergentan? Sta je suma konvergentnog reda? 5. a prvi clan a~· I. ' b) ~Zbir beskonacnog geometrijskog redaje S =-~..334.L+.• '1xl<4' i n b ..338.a. 5. Zbir beskonacnog geometrijskog redaje S =4.. Ixl < 1 3 13+1 13-1 313-5 Ji-I+ 13+1+313+5+···· a + a3+ a' + a 7 + .-!'-.." .je a=35.a) 52525 5.k E Z.. a-b>1 a+b Napisati niz parcijalnih suma datog reda: 5. I 3+2v2 66 67 .333.340. .321..:. ..a) ~- HJ~: + + . .. a kolicnik q=.319. b) a-b 1+-+-+-+-+-+ .3) \ 532 '7 . Za koje vrijednosti varijable xje izraz Q-X a +x + a--x +(~)3 +(~)S a>O.. 96 225 I I 1 1 1 1 b) 2+---+-+-+---+ .315. Ispitaj konvergenciju geometrijskog reda: 2 " 4 a+aq+aq +aq'+aq + ." n r/ n b) -+-+--+ . .. a kolicnikjc ~.a) 5._a+aJi+a+ .8.316.>edi. Ixl*(Zk+l):"..cni geometrijs.. l-q 5.331. 5. 2 3 5.2"+ .:'J. < 1 lal [ ' . Ixl <~. 3 5 6 1 2 J 1 4 i J Odrediti beskonacne zbirove: 23 5. a+x la+x a+x beskonacni opadaju6i geometrijski red. 5... 2 5.2. .. J 8 64 o...339.. :.. .a) 1 + t!lX + tg2x+ tg3x +•.a) 5. .j" . . Napisite beskonacne redove koji pripadaju beskonacnim nizovima: 1 1 1 1 a) 1. Koji red se naziva geometrijski red? 5.2".. 5...:1+. 5. 5.326. a= 10. 18+10+6 +5 +2+-+-+-+-+-·L. Odrediti sumu ovog reda. 2 3 498 5. b) (15 -2) ··(7 -415) +(1715 -Z2). 2 5 4 25 5. a prvi clan .:_..

!... Suma prvog i tre6eg cIana geometrijskog redaje 20. 5... Duz AC je tackom D podijeljena na jednake dijelova. .. 11-+00 lim(I-.366.. a razlika prvog i drugog olanaje 24. Suma beskonacnog geometrijskog redaje 9.358* Dut AB cijaje duzina 4 em podijeljenaje tackom C na dvajednaka dijela..) n 1 2 1 4 b) lim(_I_+_I_+ . '2 . 3HX .348.J3hJ3.. ~2)2V2NJ2 .36I. =1+-+-+ .Napisati beskonacni geometrijski red cijaje suma S: 5. '1 It Je --.a) 0. f~3V3NJ3 . 2 a) 1+log2stnx+log2-smx+log2 smx+"'=3 5350. a kolicnik je q =. Suma beskonacnog opadajuceg geometrijskog reduje 96.. .344..a) S= x+1 b) S= 4x+2 • x. Odrediti red. 2 Odrediti ovaj red. 2 3 9 27 Odrediti aritmeticki niz.51 c) 2.345. Odrediti rastojanje krajnje diabene tacke od tacke A.355. Suma beskonacnog opadajuceg geometrijskog redaje 3. Dokazali da vrijede jednakosti: ~ 3--+---+ .3726 e) 0.•) 5.367.9 treeeg..a) / 5.a) 5. 5. a smna drugog i pelog clana je 9.43 e) 0.a) 5.356. < ~2)2J2~2JL: ~3f.asumaredaje..!.43374 Odrediti granicne vrijednosti: 5-:. 5.1542 b) 0.365.59 b) b) 0.a) S=_5_ 5.435 e) 0. 11 1 7 49 - +---) 7 2 (-I" I I b) lim ( 1--+-. zatim je duz CD tackorn E podijeljena na dva jednaka dijela i tako dalje. +.35 L Suma prvih pet clanova beskonacnog opadajuceg geometrijskog reda . +_·)-...a) 3. +.!. 1023 .!...8371 e) c) 14. 68 69 .364.6472 10.. a suma prvog i cetvrtog clanaje .15542 5.).21635 b) -5. 5..349. b) Broj prosjecno utrosenih metaka do pogotka cilja. Odrediti kolicnik ovog reda. Odrediti granicnu vrijednost datih izraza: ~a) 5..23 +x 3.. * Vjerovamoea pogadanja cilja jednog strijelca je ~.X1-.359. .. a svaki clan je 3 puta veti od sume svih slijedecih clanova.370 . Prv! clan beskonacnog opadajuceg geometrijskog redaje a=l. 8 5.37261 7.25 b) b) 0. 2 puta veca od sume drugog i 0. Odrediti kolicnik beskonacnog opadaju6eg geometrijskog reda kod koga je svaki clan 4 puta veci ad sume svih slijedecih clanova.352.3 r. Primjenom beskonacnog geometrijskog reda slijede6e periodicne decimalne brojeve pretvorite U obicne razlomke: 5.354. Odrediti : a) Raspodjelu vjerovamoea promjenljive x. 5. 5.357.372.. Odrediti red.26128 od sume cijelog recla. pet prvih clanova aritmetickog nizajednakaje !jesenju jednacine 25 x 1 .. Odrediti peti clan reda. 32 5.. ') • 3 ... ::::: 13 5363..1H n-+o:J~ 3 9 3 "-"J l124 ' ··k es bkonacnog geometrljs og reda -+-+-+~+ . 3 gada u cilj dok ga ne pogodi. Odrediti sumu reda. ad red··I druglcanreda.325 5.41435 2.:= 5. 5. 5353.a) 5. Suma S.368. Suma prva cetiri clana beskonacnog opadajuceg geometrijskog reda je IS..371. .3 ' a posljednji clan asJcdnakje sumi 5.2 3x-1 Suma beskonacnog opadajueeg geometrijskog reda je 243..!.J 4 9 3 2 3 4 3 8 '\ rl-. Nekaje slucajna promjenljiva X braj utrosenih metaka do pogotka cilja._I_) /I-H>' 1·2 2·3 n(n+l) 5.a) 0.362. Odrediti sumo reda.346.. a suma kubova svih clanova ovog redaje 108 Odrediti ovaj red...a) IHOO\ ( 1 I (-1)"-'! Iimi 1--+--. c) b) b) b) ~3)3J3bh.a) 0.a) 5.._.. Suma prvih 6 clanova beskonacnog geometrijskog redajednakaje 7. Rijesiti date jednacine: .3 0.369..h . Ovaj strijelac b) b) S=_8_ 2-x S=_Il+x 4+x S=_6_ 3-2x o 5. ~2)3J2~3. a suma kvadrata ovog reda je ll..

387. 5 'I n n n 3 -r-). tezisnice ovog trougla odreduju l10vi trougao i tako dalje do beskonacnostL Odrediti sumu povrsina svih na opisani nacifl.. U ovaj krug llPisanje novi kvadrat. lim ( ~+--+--+ . 10 10 2 10"' 10 4 1]3 5. 5. U ovaj kvadrat upisanje novi.'-+~+3+"'+ 3 (n . +----I. do beskonacnosti. u njega je takoder upisan kvadrat i tako redom. Odrcditi sumu povrsina svih krugova. u njegaje oa isti nacio upisan trougao i tako dalje do beskonacnosti. 5. 5. U loptn radijus.. nas1:al1h kvadrata.389. Odrediti sumn povrsina svih tronglova. njegova stranicaje dijagonaia slijedeceg i tako dalje. r upisan....379. ./3 + 9.. 5. Dat je beskonacni geometrijski red: 1 1 _]_ +_ .392. + (n+1)a"+ .393..377.-_ _ _ + 2" + J (2' + 1)2 .3 81. 5. + ). u krug kvadrat i tako dalje. n '\ 5. 5. U jednakostranicni trougao stranice a upisanje krug. . U jednakostranicni trougao stranice a=9 ern spajanjem sredista stranica upisanje trougao. Tezisniee ovog trougla odreduju drugi trougao. za < lal <1 19 1 1 1 I 1 1 5. Datje beskonacni geometrijski red: logx+log'x+log3 x +log4x+ .. do beskonacnostL Odrediti sumu povrsina svih. n--t<x>]+5+5 +5 + . 5.. .380. U kvadrat stranice a upisanje drugi kvadrat (ciji su vrhovi sredista stranica datog kvadrata). 10) Odredit! x tako da suma reda bude S = 3.384.. 5. 5. Odrediti Sllmu povrsina svih kocki i SUlllU povrsina svih lopti.378. na opisani nacin. u njega krug. Drjagonala kvadrataje d...l ... Datjejednakostranicni trougao straniee a.\)2 . (2+4+6+8+ .. U ovu kocknje up!sana lopla. (1' !/_). 5. do beskonacnostL Odrediti sumu povrsina svih kocki i sumu povrsina svih lopti. .. U ovu loptu je upisana kocka.. U kockujc upisana nova lopta i tako daljc..XEC~. (7 29 133 641 5" +2"\ lIm -+~+~" +~+...376. b) ---+---~+ Odrediti SUlTIU S datog beskonacnog reda : S ~ 1 + 2a + 3a'+4a3+ 5a'+ . .390. 5. Odrediti x tako da sum. treci.. Stranica a ovog kvadrataje dijagonala novog kvadratn. I 2 3 4 n S:::O-+2"+3+4+"'+-..m 11--t""'lnJ IIln ---.+ . U kvadrat stranice a upisanje krug.375. .3 ~ + 3. Odrediti sumu povrsina svih krugova. U kocku ivke a upisana je lopta... n 1 2 3 4 n s=-+-+-+-+ . Icc Icc ~-- 5.1J ovaj krug upisan je jednakostranicni trougao. u krug trougao i tako daije do beskonacnosti.5.. H~\1·2 2·3 3·4 n'(11+1)) 1 I 1 1 5.383. kvadrat. 70 71 ...+'" S 2 2 2 2 1 2 3 4 +)2+ 2 0::: 3 33+)4 + .386. u njega krug. 18 5 25 125 8 64 512 5. Odrediti sumu povrsina svih kvadrata.385.388. +211 n +1 22 3 2 2n+ 2 1) 11--'' ' '\ ..3 + .je kocka.-nastaIih trouglova. + 3~) .374. ·+-+··· 5 5' 53 5' 5" Odrediti granicne vrijednosti: 5. +5 H~\ lim 1+3+3 2 +3 + .. (2' + I)' . . reda bude S ~ 16. .391. 5. U loptu je upisana nova kocka i tako dalje.382. + y. = l--+--~+ .. +3 3 11 -2 3 n lim ( 13 + hm ..

I I I . 6._Skup. z~vemo d~mena (iIi oblast . tabelol11 .Do k azat!'d' j .{t -+ B. da Ii su jednake date funkcije: f(x). vrijedi:" . (x)= x' + 1 .. = [spitat. fe-x} = f(x) . kaicmo daje.14. x:::: 67' 0 ata Je .za sVako xE. pri cerriuje za sva. f(x). kai:cmo daje parna. tada postoji [UJlkc'ija ri: B --> A za kojuvrijedi fC\f(x)) = x.~vih elemenata ii. f(lJ). grat!cki. Za flmkciju y "'" [ex).(:.9. FUNKCIJA 6. 3x ~ Xl 73 72 .. XEA.f(x) . 1 y= +4 Xl + x+ 1 6. 6.a) f(x) ~ 6. ako vrijedi 6. aka je x racionalan i < 1.a) y = . xEA. odgovarajuCI elemenaty =.' x-I 4 i funkCije. ~ k" f() X .. Akojef(x)=3x+ll. xEA. Ogranicenost: Za funkciju -y .-x--6 6 . 's~up. f(a+h)-f(a-h) . ako vrii. f(lJ). f(6). fe-x) =. xEA.riodicn9st: ZaJunkciju' y = f(x).e y=Vx-z. Ako je f pravilo kojim se elementima iz A pridru. Za funkciju.pcriod x-3 b) y = x+5 oj c) x 2 _4 x+2 y~-'-2X2 Illverzll. po nekom pravilu. Data je funkcija I(x) = X4 5x' + 1 .odrediti f(b)-f(a) . za xl> X2EA. odrediti frO).1. ~ ~l ~1} . Ako je f(x) ~ J4x + 1 . b-a 2h 6. Oblast vrijednosti (kodomena). XiEA. 2I + ---.P~. b) y= -'-4x x 2x+5 -lOx b) y= x 2 -9 -5x+6 c) c) y~ x+6 x'- 6.Jx' -4 _. Oblast definisanosti (domena). y ! MOllotonost.4.2.·j? .ko xEA.1. fen). kazerno da imamo funkciju sa skupa A u_skup'B..t. za SVakOXEA. aka je x racionalan i l -x Odrediti 2 . . Ogranicenost. xEA. I zracunatI: x 2+x 2 a) f(2) b) f(-I) e) f(a) d) fCa +1) 6.A i B _ podskupovi skupa realnih brojeva R). aka je x iracionalan i !xl:.I 0.a) y~\/x+l b) frO) c) b) b) y=V2x-5 y~.-'-x..5. Periodicnost._ ••• . x x = f() x.a) y~Jx-3 0) J1. f(20).16. I f(~} 1(3).: ) r Parnost Zi:funkciju y:"" [(x).a) f(X) H x 3 g(x) = x. 6.. odrediti f(x).odrediti f(2). pridruzimo tacna jedflll eIemenat skupa B. f(~} f( -±) 6. Parnost (neparnost). . f(lOI). koju zovemo inverzna funkcija I funkcije f.6.:iko' vrijedi _. Funkcijaflx) zadanaje na slijede61 nacin: 2x + 1. kazemo da je ogranicena ako postoji pozitivan broj M za koji vrijedi If(x)l:5 M za svako xEA. periodicna. kazemo daje n-eparna. Akojef(x)=x'.. (ovdje su.8. f(2).B koji su pndruzclll e1ementnna skupa A naZlva se kodomena (Ill skup vruednosti) funkcije. 1_ Odrediti oblast definisanosti (domenu) za slijede"e funkeije: 6. Inverzna funkcija date fUl1kcije Defini"cije: Aka svakom eJementu skupa A. NajmanJi pozitivan broj P za koji vrijedi prethodnajednakost naziva se osnovni. Ixl.---c = b) I(x)=-- rx::l f(x + p) ~ f(x). Kako zadajemo funkciju ? 6.18. g(x)="x.a) y= -. . x+l f(-7) 6. r 0 J f(x)=1 2 ' I x + J.12. funkcija sc maze zadati analitiCkim izrazcim (fonllulotn). kazemo dajc_Inonotono rastuca.13.edi. Znak i nule fnnkcije.. Osobine funkcije. ako postoji braj p*Q za koji. Kako defillisemo fUllkciju f: A -+ B? 6. (Vx E A). b) f(x) = logx' x-I g(x) = 2logx.) J(:) .A.. katemo cia monotono opada.:::: 1.f(X)EB. aka je x Ix! iracionalan i Ixl < 1.zuju elementi u B..(). ' 1 el]a aJe 6 . Akoje f(x)=5-2Iog(x-I). za svako xEA. Xl < X2 => f(Kj) < f(Xl) .:: I. Xl < X2 _:=> [(x) > f(Xl) . tada se koriste ozmlke f ':_'.Data]efun k" .17. odrediti: a) f(l) 6.3.11'* Ako je f(~) + 31.6.definisanosti) fu*:c~je. Za'fimkciju y = [(x).lun CIJa - 2-x ' .::·:+:} t x+1 \ x ) 2x.--za'xl. I'uukcija: Ako je f: A --> B bijektivna funkcija. xEA. g(x)=x.a~ovrijedi . Dokazati daje f(.

.:!~) y = 2 = x y=log-- y= log(x+l) Y= log(I-2x) x.--~ b) f(x) ~l~~ J2X2 -7x+3 Ispitati ogranicenost datih funkcija u datom intervalu skupa R: I 6._J(x -9) 6.30. (x' . 6.a) 6.: arccos x b) Y=4arcco{x-±) c) x-5 +4 --r x I-x b) Y= .(x-I)(x-2)(x+5) r--'.a) date funkcije monotono rastucc.24.(0.a) l(x)=log.27.55.26.x+2 y.46*a) 6A7.+ 12-x x+l Vx+2 6..a) y=~­ 2 v4-3x-x 2 1 6.a) y=sinx b) y=cosx 6.a) 6.50.43. log(cosx) <--'.a) x y = logQ .a) x -J y c..52.-- 18 x2-4x-"5 y= c) X. sl1jedeCih funkcija: 6.6.cosx b) V"" arcsin3x sin x 15+2x-x 2 (x_I)' .2) b) V = ~.40.(7 -.1.(-1 1).4S.3) Y = x 2+3 . x +1 9x+8)+Jx'-4x-32 b) b) ' y= t~3 . odnosno.36.Jx+~ Odrediti oblast vrijednosti sIijedecih funkcija: 6.37.= cosx c) f(x) = tgx 74 75 .41.a) 6..a) y=5x'-8x+10 X6AS.a) y x -4x+3 21 ..3sinx) b) y = log(S + 2cos6x) b) b) b) y II > b) b) y ::.x) 6.a) 3 y= 2-cos2x = c) y=3+2sinx c) y 10 b) 6.20.23.54.35. = x c) y l+x sinx + cosx -]8·2' +32) I(x) y =1I1i" + 1) x-I Odrediti intervale u kojima 111onotono opadajuce: 6.3) b) y = .a) y=3 6.39.56.42.a) 6. y=ctgarcsinx J'=--'" 2 6.1 3 x y =sin 2x y=- y=log.25) -11 Ispitati parnost.a) (x) = arcsin(x --1) + .jx2-lOx+25 y = log (1.. (-1.S1.COS4xl "4 6.:::. odnosno neparnost.53.58.~ ~ x' -4x-5 x+2 Xl -2x~3 b) b) 6 y= 5+sin3x 5+4cosx 2-5x 6.lj 6.4).a) y=iog(2 6.rl.a) f(x) = x'-5 b) y. _3x 2 -5x--3 0) c) y=~-.\-\ JX 6. b) b) b) b) ).J16 .a) y 6sinx + 8cosx x+2 y = Ssinx + 12 cosx x+5 y=x-2 .a) 6.8) I) b) y:o:arcsin c) y=Jsinx )' x +1 = arcsm x y=-x+! 10 b) y = 2arcsin(x+ 1) X+l 6. 3+X2 b) y=cosx-3 Stl 3 Y=--...a) 6.3x) b) I(x) a[ccos( 5 .10g_..a) 6.a) G.: 2 + Slog(4 .a) y = Jlog(x + 3) 6.a) 2 .28.a) 632.19.38.tgx) x 1 y=arccos-2 y=--.21:11) y~ I x Vx+1 6x 2 -8x+l 1».(3-3.a) 4x 2 +4x-3 y~ 6x' + I Ix . 1 .x 2 log.(1.a) y = sinx+5 x b) v = ..a) b) y=x'+2x+7 b) x+3 c) y~2x-3-X2 y=~- y~/-x2+x+2 x+ J y = log(sin x) 1e>g(>:-.I 1 y=x-3 b) c) 6.-~sin3x\) 2 -' Y=log.29.:1) V= x-l +?Jx-5+Jx2-10x+25 .a) r"" \:J 6.34.59.33.J y=iog-- 6.a) y~J-x2+IOxc) y=J16+6x-x' y=Jx'+2x+I+Jx 2 -2x+i b) ~=Jx'-6x+9-..a) y=log(x' 6.44.25.2 -" x + arcsin---4 lspitati ogranicenost datih funkcija na skupu R: r:-6.. c) c) x-s (x) =~­ cos2x b) 0) 3x 2 +11x y= 2x + 5 y = -log2x + 3 b) Y = -x + 3 x-Jx' -4 2 b) y=2):. b) y = . II ! 6.a) y tg(x-2) 3sinx y= 1+sin2x 3 ) 6. - x 2 -1 ' 3x +5 ...57.49*a) 6.22. flog..31.a) y= -8 6.a) y~ Jx' -5x+6 b) y ~ JX2 -x-6 cj' y ~ h +6x-x' y=~+ff-9 y= y~. '") Y.

a) 6.+tgx . .78.»: b) x~2t-l.a) xdl+7.90. y~sinx+2 Date su fitnkcije f(x) 6.70.a) (fog)oh Odrediti [(x) ako je dato: 6.93.(6.a) y~2' b) Y~ 3' 6.:.a) y ~ logx b) y ~ log(x-2) 6.4 6.2 b) cJ y ~ log. a' .a) y~2x r'cx) i u +3 0) Y~ -3x + 8 b) f(x)~x' +5 2x+5 x*3 c) x-3 b) y::::: 31'+2 0) 0) oj f(x)~ Y~-- x+3 Odrediti aule i znak datih funkcija: x 2 +4x~21 x-2 6.75.a) Y= +3x-4 b) Y= 1+x2 6.a) Y ~ 2x-6 6. b) x~e4+2.102.10e -. sin2x+cosx V>/ Funkcije date u implicitnom.x.97.66.89.11 ~ 0 b) 3x + 2xy . (x -1) 6.~/ \'''' .I01.88.6~ja) y+I-3 b) f(x)~x3-3x b).68.1 ~ 0 6. ekspIicitnom obliku: 6.a) y = sinx b) y= sin2x Date su tlll1kcije x = get) i y 6.82.72.a) y~ -x + 2 b) Y ~ -2x .74.a) 3x + 4y .* Odrediti sve funkcije f: Z --+ R za koje vrijedi: jX+YI 3) f(x)+f(y) 2 b) Y= b) y ~ x+5 -3 log(x+5) c) 0) x 2 --7x+12 -25 y~(x+4)·5'-2 Dataje funkcija y ~ f(x).a) y~x2 .a) f(x) ~ sin6x + tg4x 6.a) f(x)~3x2 . 2 4 2 6.a) 3 sinx + 2xy·+ x-y +8 = 0 b) x2 + 3xy-y+8x+2 ~ 0 Skicirati grafik date funkcije: 6. y=(x+l)2_3.a) y~x+sinx b) y~cosx2 cJ ttx)~sinx2 Odrediti nule date funkcijc: 6.a) Y=X2 b) y ~ x 2 _ 4 6.83. 5x 4x 5x 6.4y . hex) ~~.a) y "'" sinx r(. Odrediti slozenu funkciju y ~ 1'(g(1.99.98.4x-2 6.94.85.a) f(x) ~ x 3 6.76.a) y ~ sin 21tx 6.67. Odrediti: I-x b) !Log b) X-I c) c) hoh foh gof b) i ~ sine ax + b) b) [(x) a.+ cos -.71.a) x~t2+1. y~lnx-I Dokazati da su slijede6e funkcije periodicnc i odrediti njihove osnovne periode: 3x 6.60.87.a) y=rx~3· b) y~-2±J4-x 0) y -1±JI+4x 2 76 77 .92.77.3x-4 b) y ~ x' .91. g(x)~ _1_.a) 6.~}6X+3 . x x 6._.a) f(x+l) ~ x-2 6.96.a) b) fo(goh) cj fo(hoh) Dokazati cia sIijedece funkcije nisu periodicne: 6.a) Y~lxl b) Y~lx-ll 6.a) f(x ~smx+sm') b) f (x) = Slll.y~2x-·5 6.a) fix) ~ X4_ 8x' + II ~f(x)~x3-5x+3 '.2 J \ b) 1'(2x) ~ 4x.k b)J v=x+sin~ -. 1 ~) f(x)~J4-x' b) f(x)~Jx+x' Ct>:§)l) Y~V(x-I)"+V(x+l)' 6.69.1 b) ( x-I\ f -3-)~8x+2 cJ [(x') ~ 9x cJ / x+11_3 x x 'l r 6.'-3 =j{x).84. O'.g0.a) y:. bE R ~ ~ 2 sin 2x + cos.79.a) Y~(X2 --5x+6)e~ f(x)~2x+5 2x+5 f(x) ~ 2-' c) y~ I-x' y ~ Vr(x-+-3-)~2(-x---I) x+3 6.95.:-5sinx "'() J X ~ 3"IXI.' c) c) c) c) f(x)~sinx f(x) fix) ~ ~ 8xsinxv.73. napisati u.tg3x + cos4x c) y~x-4 c) Y ~ -3x + 5 c) y ~lx+31 c) Y ~ x' + I c) y ~ _x2 +2x +8 cJ y=2"-1 c) y ~ 10g(x +2) c) y = COSX 6.a) 6.a) f(x) = sin2x + sin3x . Odrediti njenu inverznu funkciju Y~' koordinatnom sistemu skicirati njihove grafike: 6.. 2 X b) f(x)~--.:'C + tg 3x 4 b) f(x)~-3s1116--2cos3+ctg7 c) y ~ sin 4 x tg3x + cos4x . y~5sin'x .a) fof fog ~ Y~lxl-2x2 f(x) ~ a --.V.a) f(x) 3 3 ~ I-x.a) aX + a-x Y ~ ----2 f(x) ~ x+tgx @ b) b) b) f(x)~log- @)f(x)~logx2 x-5 x+5 f(xJ~--~- a -a x -x 2 fix) . ~ 4-x'.a) y~x+3 b) y ~ 2x + 1 6.81.6.100.x E R\ {I}.a) f(x) = sin5x b) f(x) ~ cos6x 0) f(x) ~ tg4 b) f(x) ~ cos3x + cos4x c) [(x) = sin2x+cos5x 6. x .86.

.. tako da vrijedi If(x)-A!<E.c) hm---):---J.a) O'Jo..D\-!~ \-.a) x 2 +5x+6 )"-..! Ill11--' !.~ cos 2 X _}.1 I 8. x2-2x+21 hm-----X-}Q x2+2x+7 lim 8+~-~) r.!(\.\"-->-2 4x + 7 Hl 2X2 -11 2 x .104. 2x c) x-}-o lim (sinx . ako je x > a i x---+ a . "-f:::' cos x b) lim sinx:-sina .x 2 ~'-+3 x-3 3 X-----J.71828 .._ --_11""".ct)x 4 _3x 2 +1 x +x (~.X--">O sin'.cosa b) lim~!lX-lga x"-)-a x-a c) r. x'-6x nm-.!---j.a + 0 ( "x tezi ka a sa desne stram:") Brojevi f(a~O) lim lex) i f(a+O) = lim f(x) nazivaju se.ie M rna koji pozitivan broj.'0 ~~~~f(x) = A.1 3x-3 78 79 .. tada koristimo oznaku X--j.Il·I{) vrijednost funkcije y = t~x) u tacki x = a. X->(I x+2 6.22x-3 . r-+-<l r-----J...109.8 x -61 6.}S-x--JS+x r-+II-0 x-----J.a Neke va7.115.x 0) c) rnn3 x40 X Da bi u tacki x a postojala granicna vrijednost. I 08.. tada pisemo '0(Vi c) c) · !) • XX-c 6.n. -16 ~ x-)--42x + 8x . x + 2 lim/ex) = +00 i za fnnkciju Y'-"f(x) kazemo daje beskonacl1o veiika velicina kada x-+ a.. X 11m-~--­ .~->o+o 3 ..3 x----'>o+o lim log2 x c) .+:-'.a)l lim X X ~ "-" x--).. najcesce. c) GOl11ju nejednakost. Ako je 1imf(x). redom. x . za Ix - 0\ < (} . tada vrijedi: e~ x 2 _0 -3x 2 J) lim[f(x) ± g(x)l= liml(x) ± limg(x) .2.a) Izracunati granicne vrijednosti datih funkcija: rl m . sx Il m .2 lim'x " x .\"4a cosx . za Ix-al<8· >:""'T " b) 1im >:-).o lim( x -3x+1 +1) x-4 lim cosx b) rl l l5x+ 1 lx---Jo3 2x + 2 sillx x-5 (~) rl m2. - 6. y -)a )'-40 @7® lim x2-2x+l x -x hI fiit) lim x'.: x.-.x ( 4 \ Ako jc >.. zapisujemo ovako: Ako je "-.. 8>0 .: < a i x-+ a .\' x----l-+«: lim 2 (Ir lim 2" lim log] x "4+"."ne granicne vrijednosti: 6.!:::2:-"--..a) ' l-co.~-)-{J 2) 3) iim[r(x).a) y'"log(x+5)-2 2 Y=--.. Broj A nazivamo granicna vrijednost funkcije y = rex) kada x---+ a. x r:------ <-. ~} " 2x2_4x+2 I1m >:-. b) " 3x .o.2-tfi x· .gdje. tada koristimo oznaku x-+ a -.2cosx) sm 6. Xl -J r 3x+5 b) 1 m ...a) a) c) Hm >:-+0 sinx x =1 I b) d) · In(i+x) 1 Il m . 2 lim lim ---X) ti 4 cos2x 6.o.. Ako funkcije y = f(x) i y = g(x) imaju granicne vrijednosti karla x---+ a. 6.4 b) ..113.QJD lim x(x+4) <~ -3 5(x' -16) x-HI iim~--=. 0 za funkciju y=f(x) kaicmo daje beskonacno mahi velicina kada x-+ a x-+" . l+x~ 2x ~ ~~ 6.. l-sinx Il m .akoJe x--)-(/ (x) Iim((x) . postoji hroj D(S) > 0... rna kako maleno. g(x)]= limf(x)·lim g(x).a) 1:-')+00 pm logJx lim >:-..-3 x+3 3 3 2 --'--..".Ai > M. b) lim x -3x+2 (x_I)2 x-}--2 -2x-6 3 ..a .114. ) e) aX -1 lim--=Ina r-40 6. H() 2 b) lim . lijeva i desna granicna 00-.-x->ox--2x X-----J.= r40 (e=2.12 ....a) .·--... r-c .1 12. cosx-2 J2 jfCx) .a) lim 2-' O\..a) iim-. r-+a-O X-HI+U 6.~o lim(l + x)" =e 16.107.0 ( "x teli ka a sa lijeve straneH) .4x+3 .a) y=x 2 --16 b) y:::=3X2 +x-4 eX: +e--X: b) y==--- c) c) y:::::x2-3x-~ 6.119.103. I 20.a) I1m arcsm _..6. mora vrijediti jednakost: lim I(x) = lim I(x)..l\ rlm X_)_H~' -3 x-+ 0·-0 X b) b) b) rlIn . g(x) lim g(x) limg(x)FO.\ x 2 .. Granicna vrijednost funkcije Defirticija gran'iene vrijednosti funkcije: Neka je funkCija y = f(x) definisana U okolini tacke a (pri' cemu u samoj tacki x = a ne mora biti definis8na)... ako Za proizvoljno.

s:.198...... a!cojc lim [J(x)-(kx+n)]=O ._..:: 1. Asimptote fuukcije 6.. cos ~ 2 4 8 2" cosx·cos2x-cos3x· .199*a) lirn 8'-1 e _l 1"-...a) f(x) ~ tgx b) f(x)~x.J"I_--. x----+O+O I L-. ·cosnx-I lim <:C Pri kakvoj promjeni varijable x slijedece funkcije ce biti beskonacno male vchctn .. 4-5' "-.:c= eX -1 X X b) b) X'"+e<\ lim( xarCSin-"--) x+l 7" -1 lim--x_·}(j c) lim (2x + 3)/g':: x-+c.--)0 . (x+ 1 '\2x+l VERTIKALNA ASIMPTOTA: Gratik funkcve y = [(x) ima akoje lim f(x).2 .Q+ Inx) X lim sin2x In(l + x) l.o ". .a) f(x)~x-2 b) f(x)~x'-9 c) f(x)~x-3x+2 6.."..oo x'~x~l) Y I x .c.)" '---~ X-'>-oo 3x tl3D '--Y b) X--4-oJ lim(I--"--)' 4x 0 c) lirnll+x--+oo X ( If I-x 1--) X J" 6. .:.2cosx lim . iim(l + "-)' X c) lim ( x-..)'. llOR1ZONTALNA ASIMPTOTA: Prava y b lie horizontalna a.a!coje X--++«J x--).O 6.:x. Horizontalna asimptota 6..3.20S.•) f(x)=x+3 b) f(x) = x' ..20 I *a) I nn x--+"\X (.. n = lim [t(x)-kx)..cosx b) f(x) ~ sinx + casx c) 11X) ~ log.s"."-) l-sin~b) liI1l ----.j.-.:. il KOSA ASIMPTOTA: Prava \ y .. 10" _7 x luu-.a) lim(l+x)' X--J> 0 lim(1 + 2x)' x"-) c) lim (1.in".202*a) 6.-+."W\ 2x +! j x--).r-.a) f(x) ~ 2' 6. 2 6.'/'-...kx + n je kosa asimptota grafika funkcije Y ~ [(:X) .3..------'-----'~b'-----:-_~ 85 I limx" limx".X3)c/g1 x b) b) lim(l+sin1tx{.:.::in... 2 l<r I~ " >=-.J . b) lim--HOin(l +xt) x +x 1 c) x .c I " x k = lim fe ).--->0 lim(l -1....)X .3+ 6.= +lY) iii lim f(x) = -00.0 6..197*a) l .~">".a) x-. 6. x--+ ±"" x x----+ ±co y=b -3x+5 b} .~simpIQtll ~' l = aje laCka prekl b) lim(2X+3 V+2 x-.a) f(x) ~ 1.' e' X-'J.209. n-x c) .206 .ik-.Sin(x ..-">0 X e-2r -1 5.. 'a) lim .. .gm c) x----+! lim (J+tg2.208.x_-...n 6.!(J +~r *** b) . (X'+X+1 11m 2 ~-'....-.' ~ .siI1lptota grafi].25 cJ f(x) = -x'+3x .193.203*. 0 lim"--=-x ' 6.odnosno.200.188.19La)!~.. cos ~ . ako 50 lim f(x) = b iIi lim fex) ~ b ..~ 4)' X.4x) HD x b)J~!(l + x\ y I I C):~!lx_2j c) c) x->O .207.o lim(l + -"-3x) Y' funkcije II vrstc...-oo ! x----+±w sin3x-sinx 6.a) f(x)~-x~4 x 2 +8 ..ro G41) lim (1 +. I = to) lim !n.--->0 In(1 + x) ' lm==.-I-..ll x -1 b) f(x) ~4-' b) f(x) ~ ctgx x 2 -1 c) f(x)=-x 2 ~16 c) f(x) ~2' +3"' c) f(x) = log(x-2) I 6.--+0 6.ux x---+ 0 c) lim (Inx)" x-~+"" 84 .189*a) b) x--+ lim cos::'· cos:: .£ x--.: IlffiX 6.a) x-+O lim'-- x c) c) ..a) c ) Inn . U ovom slncaju (acka x x--+ a x--+ {J ---====r' ver.204. *a) 3 H.(I 7 X 6..:a funkcije y=l(x)..190..(x-2) Pri kakvoj promjeni varijable x slijedece funkcije ce biti beskonacn o velike velicine: 6.....

- 2x+3 x +1 I-x + 4arcrg-~ l+. ~ X..-~ x+3 y=- b) b) y=---.. 4x~ x J Y =2 . Ll.a) 6.225.5. Definicija 3: Za funkciju y = f(x) kazemo daje neprekidna u intervaJu (a.x ~ 0.i argumenta i prirastaj funkcije Zn.. 2 6. Odrediti M(x).f(x)..226.212.a) y -3x+4 x-3 2x2 +9x-5 y 2x4+x3+ 1 x 6.227. 6. I Definicija 2: Za funkciju y = f(x) kUZemo da je neprekidna u tacki x=a.232.. za x ~ 5 i ..228..a) lex) ~..".P povrsine kvadrata straniee a ~ 10 em.a) y ~ 3x + 2 b) f(x) ~ sinx c) f(x) = tgx 6. Dataje funkeija lex) ~.a) y~-- x 2x2 _g y x _x_l x Odrediti prirastaj L\y = L\f(x) date funkei]e u opoem slucaju: b) y=x2+1 c) y=2X2_X+5 6. 6. zax~ 1.y~ 4 x· ® b) x +1 x 2 @ @ 3 y~- x+7 y=-2x x' x+l Odrediti prira'taj ..a) x-2 bl x y~-­ x-I y~-- y::::I---:.. = f(xl) i Y2 = f(x:. ako je lim ly(x) = O.x: 6. ako je graniCim L vrijednost limf(x) jednaka vrijednosti funkcije za x=a. .219.233. y~Fx. Dataje funkeija l(x) ~?.220...jx' x' -1 I-lnx Y=--· 1+ Inx Y= -.229.6.221.!lx. Odrediti prirastaj . oznacava sa ~'iy iIi .r 6... naziva se I pnrasblJ argumenta I oznacava sai1x. ful:kc!ju y f(x) r~zJika dvije vrUednosti argumenta xli X2 iz njene domenc.222.. fIX ·-~o I 'II I Ako je u tacki x=a naJ11sen uslov neprekidnosti. to znaci daje X2 . f(x) ~ x 2 -2x +2.fi. f:ii"i::'1!'L ..a) y~..21 ) ~ y~- I e") 6.a) y= 4-x -9 x5x+6 b) x 2 +x+ 1 -2x+ 1 b) x 6.2. vrijedi: 6.223 .5.a) 1 lex) =..Odrediti asimptote sIijedecih funkcija: 6.j b) b) b) y y~ xl-5x+4 x-1 v= ---- x+l x-J b) y= "_j~ 2x+1 " c) y~log-- 3x x+l 6.217.!. ako je 11 toj tacki definisana i ako beskonacno rnalom prirastaju argumenta odgovara beskonacno mali pri'rastaj funkcije. 6. lex) y 2x (x-3)(x-7) x+5 3 2.a) 6. za L\a ~ 2 em..215~~ / Y""--2x+6 Y""'-Xl x-5 x' +1 -~!"' ' 3 b) b) .Xl "~.. na Xl '= 2.T-)'/ Prirasta.a) f(x) ~ 3' 6. y ~ 3x za x ~ 2 i .a) y x l +6x_5 x _..25..224.y ~ . b) ako jc ana neprekidna u svakoj tacki log intervala.216.. x 6.213.f(x) funkeije aka je data x i . Newekidnost funkcije rnefinicij~'d: Za furtkciju y = f(x) kazemo da-je neprekidna u tacki X'''"a. ako je x ~ 1 i. ako je limf(x)""" f(a).X ~ 1 . tj. aka je x ~ I i @14~ 6. Odrediti M(x). Razlika dviju vrijednosti funkcije YI ~j.. L\y x-6 x+5 y= c) 0) lex) (x -l)(x + 3) x 2 -3x +6x+9 Y1 ~.. .44 i '.X ~ 2.) naziva sc prirastaj funkcije i Odrediti tacke prekida date funkcije: .231.- x +4 2 6. . kaiemo da funkcija u toj tacki ima prckid.2.230.. tj. Odrediti prira'taj funkeije y ~ x + X +1 pri promjeni argumenta sa Xl = 2. 6.'--><1 .x~0.2HLa) 6.x ~ 0. 6.#x -I) x 2 -8x+ 15 (2x-5)(x+ 10)(3 -2x) 86 87 .

-.. 14o.jx-b-.-x/ x -16 ·(2 b)I1m --+ x+2 2 -24\ -) 3 x +8 6.JX2 +x+4 H43--J2x+l lim .j3x-3 .. (x-4)(x-2) I1m x--)m 4x2+x+2 b) lim 2x'+x+6 Hoo(x-l)(x+12) 6.:. 80 81 .134~) !~'i( J .~ x--)...154. b) lim b) l-cos4x """'01-cos8x l-Ji+x ) !~~( ~ -.(X+Jx2 +54X) 6.--'-'-4> • ) .a) 6.129..a) lim----X-l-2 .11+003.+oo l-..Ix -.!l)) · x-I 1 Im-..a) @lim ~"I 2 X-JoO c) hm----X-l>j ..j2x-2 x.'----.x'-4II_x b) lim b) lim x+1 x--~-! 2-. (2x 2 .a) I1m 1"--)-1 .124@ 6.j6-x \!:!J} tbJ" lim ~ :.. -.ja+5x -. .li.Jx' +2 -x) r x2_9 lITl~ 6.Ix x E-1 b) rI n 1 . -1 .. x2-7x+IO H5X- !G\ l' -9x+20 H-~ 1m 3x 2 _x_6 1- .152. -.128.. sinx b) b) b) ~'-->'" 4x -5x+6 x+lO .X+I -J x2+x+l 2 .Ix) 6..a) 6..Ix .J2) X--)+"" lim sin2x -cos2x -1 x-:..a) lim (x+.J3~ lim(.:2:::x_--_. x'-.Jx'+5xl ) b) x~~:. COsx--smx rm~ (sinx ) --..Ix) . cJ cJ H' lim .133..148.1+2x -I b) r Im~-- x-J".~::_ lim 1+2cosx cos 2x -+ 1 .--_1 __ x+l 3x+3 lim HI x+2.146.cHo.a) I1m .4x-I x--'> ~ 2...)~8) I x2-2x+4 X---"7-2 .149.11 hm-'-~' 2 .2 .136.( ~-.':'::""::":' 2 ~-->-4\ 6.a) lim ( .ja-b 6.(1 .X2 .)3-x 6.132.j3+x r1m .127.-" lim X-l-5 Xl <.jx+7 -4 x 2 -81 x -121 .138.a) b) b) lim :\:-.3_+.-.l)..3) lIm =.~ 6.Jx-l . } ...'(--)+0:0\ .l i l l . Ilin (2+llX+3.-4x-24 6. lOx-.a) 6.fu'v < 6.. lim X-}1t+O ..jx-2 fx-s 6.122. hm (5X' -3x -8 4x -3) <-- ~. 6x + lOx+4 6.J3_.ja-5x 2x b) b) b) c) 1'-}!2 lim 6.Ix oj lim 0) H'I-. +4 3x .x--)Ix~-l 61 "3 ) .131@ .~( Jx+Jx+..3 x----'-' G .a) [. H" x-a lim '~'4-.a) 6.----. ..*a) b) 6...a I"1m.<---)1 x-I x 2 _1 2_) 4-x !~"lC~2 .JX+12) ..a).+=2 6.rpJ .--tg 'x X--'>~ . E'!'.._I_x-3 't.. _.139.1x -3 x-sf.Jx+7 ~.a) X--->-OO / vJ 1.137.-.~ sinx+ Jsin 1 x+cosx .144. Im. x r.131.a) lim ~6 X-lob x+3-3 2 b) 3.Jx+4-4 x-12 x-2 6.~( x -~) 6.153. cos X lim(x-.Ix 6.143.Jx' -7x I .Ix -Jx-3-J3 b) lim ..a) I· .VX--)'3 6_ 9 .147.a) lim 6J50.~ lim(_1_ _ _ .a) cos x x_.I\.!.125.a) lim (Jl+x' X4H<l\ -xl ) ® x~!( ~1+x2 -x) b) b) }i'!'A.Jx' -9 H3 x~.151.[.Jx +a_..a) .a) b) hm--:':':""""':":" ._·2 X.155.j"'xc.~"..Jx+ / .Jx' -11 3x jx 6.126.a) 6.1 b) I ' 6. / -8x+15 -25 b) !.a) 6.6.

168.a) I 1m )(-}o ' coSX-COS5 . sm-x-smu \1m 2 2 X---+Ct: • 2 x-(x ' a E ~. ? .~->o Ho.175.162_ *3) lim v.*a) lim _'1_ HI 6.185.. () x + 2tgx 3Ci 2. x X h) x-'()Vl+x -I .172. l-cos2x c) llln X-40 xsin x H' 6."~ cos:! x . 6.~ x .'3 X".169.- c) .164..-..cos2x .a) II I n . _ tgnx Iun . tg5x b) nm-·X--40 X x~~ 0 tgax A Inn -:-~d---' · 6. I-cosx 6.cosx I1m x-~:.< x--+O~_J (.'lim '--.160*a) hm.+l 6. tgx .oVx+l-1 c) c) sin xcosx .. sin(x+h)-sin(x-h) hm h-+O h lim x--+O " .156_a) lim . ~-l x-.0 lim(nSin'n:') : b) lim Igx-sinx x-w x3 c) lim(rctg2x) \'--+0 6..*a) lim of.177.a) 11 ... x 2 -x-2 hm 3 x--+··-l X +1 2 c) x x-.... (x. 0 x 2 c) ' sin 5x + sin 3x II m .'''.. _ ..'°l_~ b) lim sin4x X--+()3-J2x+9 c) I1m x.171.-1x+2 ...::.-->0 xsin xcosx 6. + ctgx x-+~ ..3) I.. 6.174.. b) -~-. Ii " sin 5x sin 2x ...)(->0 X x-sinx 6. sinx mx ' x+1 · b) 1I m .a) lim~~~2x+(g2x x--+O xsinx X'--){) 1+ xsinx .°I-Jl+sinx c) lim sinx-cosx x. sinx X --2- b) .-..-.a) l i m .a) lim -r~~. fgx-l .a) I 1m 6... m. x 2 _4 c) lim sin3x X-Ht sin 2x 6.) lim ( x -I ) f g X----1. sinmx c) Il1n--.. .:-I y-. cos2x-cos2a b) I1m x--}a _ x-a sm-·· c) 1 1m tg 2x .a) I1m .173. .- 82 83 ..a) b) ' sinx .....186.. 1+sin x .167.).1 llTIX 6. vW-I v23+x-3 r-} 0 c) iim~-l . ___}~1t -4x .. J 80..1t --2x .*a) H~\ Ijm( x -'::"Itgx 2.1(2 6...·m sin~x :--. .157..r=-..:-""'-'. 0 x2 tgx c) 6.m-:tO X-)..• -} a x-a .a) " sin 2 x-sin 2 a II m . *a) H" (x-I)' . sinx -sin a 6.sin~) 2-" c) lim I-cos] x ..179./x-Fa' .a) lim l-cosx HO b) lim \-cos5x X00 x 2 ' arcsin x JIm--x . .-1 b) b) Ilm·--y--}O X lim-.J1+-'. . . x(tgx -l} cosh x 6.184.y ..Jx+2-fi b) b) b) . *3) 11m X----1-T< .j Vx-l '!Jx-l ..x-. J 87.6. ...r:+ I XA_'_-= v x 6.COsx 6.-ry. .a) lim 5111_:::' Y-Ht sin 2 ~ b) lim--2 " ..tg~J 2 2a. SIn x h) lim_· __x __ r-.163. .ff0 6.-. 1-5x cos--' X --1t .2x 2 x 2 \ c. 11: ...a R . sin x b) 1 1m x-t~ .-1 I1 D 1 . X x b) lim arctg8x X-0-0 4x ' sin4x c) II f f i .Xl sinx x-. i/(..a) lim sin3x x->°'VS-x -\l8+x b) b) hm '~O\h+x -V3x+2 hm .a a-ox TIX 1 lim ( sin.O 2 c) lim cos.._ x-.!2 .~.a) lim('!'tg :::)\ . '3 b) lim 5111 x x---).HlI sin(x .tg 2 a X-HI tg(x-a) .*a) lim .r.a) hm--··----HOx(~x+1 -I) 6.181.nE N x-. x x sm-cos(b)....>::' .) '.~)'\ lim 4x+8 ~~H-2 6... sin 3x .:-- ...J78.182*.161*a) X-JoO \. x. x-4 6. x~} --I .176.c XA4 ..ctgx * cos 2x c) lim sinx x-J./x-aFa I ml a> 0 .::0 -+ I 6.0 " - 1. n(x+l) c) hm cos ~--x---)--l V-.:--­ )(->0 +xsinx-cosx · VS-x-l I Irn---_-'~4J5=x -1 2 b) lim :<--+0 fx+i6-4 sin5x c) limx+arcsinx ..x--+-I IT cos~-x r--''''-''''\ Sln- ~~) 6.~ I -1 sin x 6.*a) lim sinx-cosx x--+:: 1t -4x 4 b) lim cosx x.183..r--+".a) Iim _ _ 3 X-)O .3 n) sm f3x 0 x---->-~ 3 I-2eosx b) hm--X----1-2 1t cos_ox 4 b) lim~-2 x--+n.O .--->0 X 2 b) Iim(2' X---> oc- ._~~ 6.'°'!J2x+l-1 lim 6.>.x-..170.. I' co52x oj I m .x) I b) 1 f f i .159_a) lim +8 x .1 2 sm 1tX · sin(l.

a) y = x'.a) y = x 2 (clgx) =--. x:S.-. I = x' 36 = --- c' = 0 .2 ~--.238. odnos prirastaja Ay funkcije i prirastaja argumenta. za x < 0.248. x·.a-:f::-l).(a>O.a) y = 2' u tacki F3.. Da lije ova funkcija neprekidna? 6. Srednja i trenutna brzina I 2x b) y= cos2x b) y=-- c) y=N~2 c) y = 2 .a) y = logx x -3 Za funkciju y =: f(x).6.235.4 "k' 2 'x f() =--~utaC·IX=-.:2: 3.a*l) xIna' (slax) ~ cosx: . x~. 6. Dokazati daje data funkcija neprekidna u datoj tacki: 6. U svim tackama.240.1 v 1.a) f(x)=~'_-9.f( x) = ~ x-4 x-6 ima prekid. 2 .' /--)-10 ir--)-/I 12 ~tl 88 89 . taka da se dobijc neprekidna funkcija: 6. f(x) f(x) .x = O.247. _ ..set). .)-S(lI) v(t o ) = 11m vsr::::' hm . 6.• ) f(x) = cosx b) fIx) = In" c) f(x) = e' 6.249. ! x .a) f(x) = x'o2x+ I u tacki x = I.~ .' x +4 2X2 6.L . cosx x' . (a>O. x < 3.a) 6. (2X--1. DIFERENCIJALNI RACUN Tablica izvooa elementarnih funkcija.236. 1 ' ! + x' . 4-x. Dokazali da za x "37 6 .( c . ac '1 x= 4 (tgx) . . x> 1 u tacki x=] (arccos x) Dokazati daje data funkcija neprekidna u rna kojoj tacki iz domene: 6.245.Jl+x-~ 4x . Tada se srcdnja brzina tacke u imervalu od tl do t2 nalazi po formuIi: v" ~ s(I. I I I I_ se srednja promjena funkcije. Srednja promjena fnnkcije.2x+l.. . 1ma prek'd .x=3. (eX)' = c' >' =a x u ' 1 .244 . x-3 f(x). a) lex) = J' = I + Xl 3x U tTl . (0: E R).239.a) y=3x-5 b) y=2x+ I c) y=x'-5 6.. za x =0 b) b) f(x)·= sin" u tacki "3 .+4x-2. 6. Neka se tacka krece po zakonu s =. vx"' -1-2 2-~ sin2x x=O. . d a za x = 1 -x. . C E R b) [(x) = x c) [(x) = sinx 6. 1 .a) 6.x ( fly x+5 I I l&) naziva Dodefinisati datu funkciju u datoj tacki.242. cos 2 X t .24 I. (arelg x) - sm x -1+x2 .a) 2 x +4 f(x) = . . za x. x-3 b) b) b) f(x)=~:+:.243.konstanta). za O~x<l. I (lnx) =-.1.] x+l f(x) = ---. Funkcija f(x) zadanaje na slijedeci naCin: f(x) = °· x. 7. (arcsin x) b) b) f(x)= l+cos2x utackix="-. za 1:::.a) f(x) = c.-. 7. .6.--. D 0I"azatl. U kojima su odgovarajuce funkcije definisane vaii: 4 funkcUa f(x) 6' ~ k" fun 'CIJa . (cosx) =-sinx. x~3. (x" (aX)' =axlna. > (arcclgx) = .234. sinx x = O.o x" -4 b) 3 f(x)=cosx 6. .)-s(t.) t2 -t l Trenutna brzina tacke u trenutku to> nalazi se po formuli: 8(I.246.

Odrediti srednju brzinu u inteTvalu 0 s: t ::.") y~5x 7.adacima dokazana.4. u prcthodnim z.3) b) y=v u c) y=u ll .9. nEZ DCfinkija--prvog izvoda (derivacije): Za funkciju y = fex) definlsc se prvi izvod iii prva derivacija y' = rex) na slijedeCi naCin: y'O" lim lIy ~ lim f(x+ffi).t2x2 + 23 c) b) y = _8x -I.13.5.12x +200] 6 3 Po dcfiniciji. Tijelo so krece po zakonu set) ~ 2t 3 .lx y~(x-3)(2x+15) iO .a) 7. +O.: - .1 .31'+ 5. Jt fig diferencijabilne funkcije u tacki x i C-konstanta.k-kon~tanl'a 7. 7.26:hr..x~3. ~ 3 do x..f(x).: 3 i trenutnu brzinn u trenutku t = to.1. Odrcditi srednju brzinu kretanja tacke koja se krecc po zakonu set) = 12_31 u vrcmcnskom razmaku od tJ = 1 do t2 = 4. (Pravila deriviranja) Za izvode vrijede slijedeca pravila: C' "'" 0 (lzvod rna koje konstante jednak je nulL) Xl = 1 .19.:if fCx) Y= 7.~a-) y = 6x_x 2 = .3. pravila deriviranja. orA" b) b) b) b) b) b) }' = x" +X2 +x y~- y = " =x 3 -5 3x 2 + 2x + 1 ) 7."-l-O ill: Koristeci.a) b) y ~ (x2-3x+8)(x'+4x2-6) 90 . nER.: a) y~3x-2. Odrediti srednju prornjenu funkcije y = 3x2-5 pri prorujeni argurnenta x od XI= 2 do X2= 2.28. ( Izvod argurnentajednakjejedinici. XI =- Jt do x 2 =-.lx' y = -. 8. Osnovna pravila za izvode.~)' )' = x' .16.2.a) 7.11.a) '-::-~ y=!c x y=x 5 a x c) y 0) x" . 8. 'Z.2r'.<\.24:3) y=4x 3 +~X2 +44 2 7. Opel metod odredivanja izvoda (derivadje) '-1 Date su dvije neprekidne funkcije y = u(x) i Y = vex).jx' V y= x c) c) b) 2 --Jx J'~ FV y ~ 5 ''17 + 77V645 . x~-2 2 x (f(x) ± g(x)/ = ['(x) ± g'(x)..20. 7.3. g(x). y=E + ) ."-+0 L 7.7.5. 7.y=6'. b) y =3Vt +lJI-~ lfi 91 729.18.7.a) FE 6~ b) y=3E+5x 0) \7.25':cca 727. odrcditi prv) izvod (derivaciju) date funkcije: }' = ) ( b) y=2x+5 c) y=3x-l y= to) y~ 7.22. odred1ti prv! izvod datih flll1kcija: b) y= llx+17 0) y~2x' 7. -- . a s u rnetrima). 11 prirodan broj.a) y~ sin x 7. Koristeci definkiju izvoda (derivacUc)" odrcditi izvod (dcrivacUu) 51ijedecih funkcija: 7.2. tada yazi: b) y~-.8.12/~) y=x]+2 7.6.f(x) :i(x) (l(x) \ 19(x) .6 + TR 1 . ~ ['(x) [g(x)]' • (g(x)" 0).10. Tacka se krece po zakonu set) ~ t' + 21:'-10 (tje u sekundama.8) y ~ cos x c) c) c) y=J2x-5 = 3sin2x y= a cos2x. Odrediti srednju promjenu funkcije y = sinx pri promjeni argumenta x od 6 2 7. f'rvi izvod (prva derivacija) fllnkcije. ~ 4.+1 y= y y = 3ax!1+1 + 5bx 3.a) I & . 7. (l(x)· g(x»' 7. Ako Sli od X.a) y= +3x b) y=x2-2x b) 7 + 3 -4x' -98 b) b) y=4x 2 +6x -8x.~) +3 c) c) y~ y~ -5 +4x + 6 I '7.n y=--x n+l +-'X n-j 3 11-1 15~ y~E y=£-3 y = 2 sinx y= cos3x 7.) (Xli)' = nxll. Odrediti brzinu promjene date funkcije u datoj tack. '7.Ix' + 3x + J I c) c) 3 ' y=-x" -8x-J6 0 y = 5x-4 _3x. Odrediti srednju brzinu tacke za vrijeme 2:£ t ~ 4. ~ {'(x)· g(x) + [(x)· g'(x). y ~ 6 . Odrediti srednju prornjenu funkcije y = 2x2+5x pri promjeni argumenta x 7.14.17.a) y=u+v b) y=u~v c) y=ku.

48.52.a) 7." .X ) +6x+6) y=in-.+ 1 y:::: aYe" e" y:=exlnx c) 92 93 . Ji+ x' ) 0) y=in x~ +-V X 6 _a 6 ) (3 j.3x t+ 3X2 I difercncijabilna u tacki x i .S8. a*.a) Odrediti izvod (derivaciju) date funkcije: y =.a) Y = .a) 7.a * 1.a) y_-_I__ '-(I_x')4 b) y=)3.a) y:= Inx 4 b) y=(lnx)4 7..S1.j(2+3x)' y = (xv .x.tadajeSIOZenafUnkCijaz~g(f(X)=(gof)(X) I 1 I I-Inx bJ y = .a) y =!ogax..a) y=. xIna (a> O.~. x =1 b) y=-5x]+2x-5._.eS. .a) 7. a>O. x+l c) 0) y =x 2 1nx-2x 7.38. x=-1.+e7.a) y = a6 :<+4 7. x = 0. = fh _ 1_ ./2x-1 Fk X b) b) b) y = ./ <1.a) 7.>O.34.42 . 5 7.a) 7. x =1.1 .y:::: logNl 7 eh + e--2-~ ~ 7. I (lnx) =-.a.(x' -x) b) y = IOg( x + rx) y=log(2+3x') 7. c) Y = xln3x c) y = log(X2_2x+3) 0) cJ y=ln(lnx) y=lnx .37. i -.39.+4 e:" _e-X c) y=10 21'+3 Y~·--.a) y = e (2x'-IY y=(e 5X .:.x=2~ y = X4 . x' Izvod (derivacija) iogaritamske funkcije ' Qog" _ .4x' 7.57 .aX.4("'- y = (2x' _3)(2x 3 -I) b) Y=( 2X 3 +rx) (~ -17) ' V=-- 7.a) I 2 +e y:::=n-2-e-" y=e-"(x' x b) b) b) b) cJ cJ cJ y = iog x 10 y ~ In(xe.S9.ex c) + 5 y:::: e 2 y 1' b) y:::: e h cJ = e-2X+11 e-" -e--' y=(x+I)'..S5.47.< I).73:i.. a [unkclja z = g(y) diferencijabilna LL i Ako lC' [u~lkcija tacki I y~ [(X). x x 2 -3 Odrediti vrijednost prvog izvoda date funkcUe u datoj tacki: 7. 7. c) y=Iog .4x' -x. a > 0. y ~ 2x' -2x' + 66.•) y ~ log.a) y=ln(3x-IS) b) y = In (4x'-3x-ll) 7. >..~) Y=--- x+5 x-I y~-- 2x+t 3x-5 x 2 +1 x) ~_l_".a) y=3x 2 +S .31:a) Y=x b) b) I x' c) c) y= x+i y~-- . Odrediti izvod (derivaciju) datih slozenih funkcija: tj.3S.a) (Xl=V...41.a) y = In (5x) b) y = In (x-3) 7.-llx' + 88).x y=-- 7.2 Y=-2 cJ c) e'" +e-.-.a) y = In( x .53.a) y = . 1 7. I + lux 7.5.fIn x 7.50.a) y ~ iog. Izvod (derivadja) slozene funkdje 7.X + e.49.a) y=In 2 x 2 b) y=12+ln2 x b) y = In (3 + Inx) b) y=lnx. J 7.44.6.r.a) 7. b) b) Odrediti derivaciju (izvod) datih funkcija: 7. I(x) ~ 3x(x 5 .36. z>z>y'.4S.40.xlogx y = f(x) diferencijabilna u tacki x..vrijcdi: I (gon (x)=g'(Y2J(:~~g'(f(X))f'(x).a) 7..•• 1 7.' x.a) ".33.4. b) y~4!i~'2x-X2 b) cJ y~J(x--l)(5-2x) 0) 7.S4..46. b) y:= eX y =.j3x 2x-l b) b) e'.a) 7..43. lzvod (derivacija) eksponencijalne funkcije 7.56.J5x y=.a) y~(Sx+3)] b) y=(x' _7)5 c) y=(3x' +5x-19)' y~..1 1)3 y:::: 12&X 2 -1\ y=---2 y = 44J --J..

a) y=arcsmx 7.::: In cos 4x c) c) y = arccos(l-2x) y= tgIn x b) b 7.: xeX(sin x ..B c R) uzajamno inverzne'i neprekidne . *aJ V = Jcos-.68.3) y = arc tg x 7.a) y b) y~e'[. x:?:O 94 95 .a) 7.a) 7.g6 x y:.1 7.a) y:::::x 1nxcosx 2 b) b) y:::.) cJ oj cJ y=x~tgx y == xl.~--.a) 7.( I .72.3) Y~COs(2X -~) y clg( 4x + I) b) y=-'-----8 b) y = arcctg3x3 x y.::: 55in 3 2x y=4sin x 0) .73.a) 7.a) y = arc sin3x 7.(>2.:.' .. tadaje i funkcija r' diferencijabilna u tacki Yo i va.\) 7.::..74.76*. sm x Izvod (derivacija) inverzne funkcije..71.arccos[. 1 (elgx) ~---.81.4sin3x 7.a) y =.. y=lntg3x c) c) Y = ::.a) 7._1 ' Odrcditi izvod (derivaciju) datih funkcija: b) y = ctg x 7.•( y = e"'tp:: 765:. arcsin- b) b) y = arcsin3ax y=arcctg~ 4 = xsin 3x +cos 3x .78.--- I Xo i /'(x o) y = = I( xo) E B . .:i: .a) 7..7.67.sx).SII1X 4rI·: 4· bJ Y= x 3 ctgx 7.L : B 4 A..: eX Sill X y = e-~ctgx cos5x 3 1 +51n x 1. 1+ sin x b) Y=---l··m 2 x v=arcfg.86.60.64 .79.85. 2 vI-x -J (lxl<l) 7.1+X2 · y=e'• +e Xsmx y=xe x +sinx {66~) y = sin3x y=sin x 2 y = c) c) y ~ b) b) b) b) y~::'COS2X y = .84.Jx x--l 1 -) _ b) y=-cos-} x (3 cos 2 x-) cJ y = !ncos--~· x+l 15 sin x ..?. .7.-.77. a) br 0) tg2x 763a) )1= 2cosx l'f Ili b) y~-- cos x l-sinx .x' 1 ~. Ako je funkcija f diferencijabilna u c. b b) / i+x y=arctg-l-x y=arctg 2x y~~ y = x .a) 7.83. xl<1) (arccosx)' .t 0. 1 gx v=-cos ~ 8 2 Odrediti izvod (derivaciju) date funkcije 7.[.3) y = arc sin6x' U ohlastima u kqjima su definisanc: b) y=arccosx b) y = arcctg x b) y = arccos5x b) y = arccos(x-2)' b) y y = sin x + 3 cos x y = x .---( )' J ------J .cosx 1 + cosx tg7x (arctg x)' 1 +X2 (arccig x) - .sin x cos x c) y=tg'x-3x = 3tgx .87*a) y = x sinx arctgx 7.a) y = arctg5x2 y= aretg] 2x 7..sin 3x y:. _ COSX l-cosx Y=--y~--- 1 (arcsin x) =~. b) y -- x arcsin x 7. (A.]1.82.:.-.80..70_a) y'::.arctgx b) y=xarecos3 x cJ c) c) arcsmx e' cos x cosx 7. 7.69.a) 7. (tgx) ~-2~.a) Y = 2'"'' = arc sin(3x) y~arcsin.a) Y = x"COSx _~__________~________________~j~X~O~________________ (f ) (Yo) = -. lzvod funkcija koje su inverzne trigoDometrijskim funkcijam a 1 ~(SiflX)'~COSX. cos x ----'. Izvod (derivacija) trigonometrijskih funkcija (co.. odnosno Yo I.~---. tg x v = x + sinx y = x.. Y=S111 x-cos x .") 7.2ctg x y ~ 2x .cosx) + eX cosx' y:= 3 1gr .------~ • 1 ~-Sinx---~ I Neka su funkcije f: A --7 B i u tacki Xo E A .SS.8..

:.. .105. (x-2) 1.109.3 Odrediti lzvod date funkcijc II datoj tack.a) fIx) = e" Inx'.114.a) f(x) = = 0 ako je dato: b) b) b) b) b) [(x) = x3 _6)(2+ 12x.J..97.107.103.f'(3)=? b) f(x)=x 2 -x.'+I.118.94. f'(0)='1 b) f(x)=x 3 +8x. f'(~)=? y=(4-·2x-x 3 )' 7. c) y = cosln 2 3x 7 -119 ..r. f(x)= 7. f(x) =sin (cos 2 (tgJx» b) b) 14 1 21_2 y=-lg x+-tg x+-sm 3x 423 y = (sin x)'gX bJ =x y=VI+x.f'j-I)=? I(x)=4x -3x+78..1 -+ x Xl b) y = y X1~ afCS "'" eJ c) y=(x + 1)'" Y= xlnx f(x) = In(e" + I) + 2arctge 3.a) 7.a) 7.: arctg r-:--:. /.a) f(x) = (x + IJlrclge.93. /.115.a) 7.a) 7.108..a) 7.120.(1) = 7 7.a) f(x)=12x +18x'.-n)=? 3 x b) fIx) /'(f3) =? 1-Jx2+i"' x f(x) = (x' .-+! b) b) b) E2 -2x2 + 1 7.113.102.j x' .96.a) 7.x" rx)..a) f(x)=x'-ll.a) f(x)=(x 2 -2).JI+x' +1 x I} y=intg-+cosx+-cos x 2 3 y=~--ln-r~-" y=ln N+2x x+1 b) arctgx ./'(-2)=? b) 7.100.a) y=3·S 2X +3e 4x b) b) +1)' Y= (a+x)" -a-x y=w Y = In'(2x+3) I( x) =arCSIn--.99.a) y = 1.. = [.Jl+sin 2 x I .h..Jl+x'-1 Y= n .a) y"".a) f(x)=x +3x2+3x+30 3 7. 7.104.x.1 12. l'(J3)=? 7.(0)='1 J2.90..106.r.a) f() x =-sm~ x-stnx-lO ..j'.92.¢ih funkcija: f(x)=sin2x.110.a) 7.n'3" cos 2 3x y = In( sin b) b) b) smx Y= l+cosx ( J x Akoje funkcijay f( x ) pozitivna i diterencijabilna u tacki x.ll1. /'(0) = 7 23 b) f( x ) =cus .a) y=. x-I .91. /'(1)=7 b) 7.:.r. .ln 2 x.cosx)·-sin 2 x-x I Y = arcctgx-y:::.a) 7.2~3x f(x)=£- b) y=~ .+ 4 arcstn.a) f(x)=4x+3...3 f(x)=(x' _3)-4 b) fex)=.95. Fx I+x I"~ x b) y=arctgl-X 96 97 .a) 7. 7. x+1 /.7x+3 7.(x) .89.98.116.8x+7 f(x)=3x-x' x+2 f(x)=cosx-2sin'x+5 c) y=lnx·e 2x _2e" 1'. pri cemu je [lnf(x»).a) 7. 2 y=lgln£ y=e x[ b) 2x y = InctgV:Z.6x + 7)3 y = (x' + 6).a) f(x)~.: 7.a) Mjesoviti zadad y=(3-2x)5 0 izvodll (derivaciji) funkcija b) 7. Jro(o .117.a) '\fl~e +arcsme x • x b) b) y = x] arccos x -Jl-xl y=v4x-x~ 7.a) 7.a) 7. 15 [(x)=2x3 +x2. f(x) Odrediti izvod date funkeije: 7.a) 7.1 0 La) 7.111. tgj'.(-1)=7 2 Odrediti prvi izvod slijed(:.. -. Logaritamski izvod (derivacija) funkcije ~ 7.9.a) f(x)=3cosx+4sinx-3x 2 f(x)=J2(sinx-.Jx'+3+~.e.a) 7.f'(5)=? e) y:::::: 2 x "-2!ux Rijesiti jednacinu f'(K) 3 7. tada je i slo zena funkcija z ~ in f(x) diferencijabiina u toj tacki x. y = arcsin sinx __ .7.

144. (n E N).a rex) .'+xy+4y'= 16 Xl +y'-8xy=O c'lJ'+! _x 3 b) b) b) b) b) b) b) 5x-12v+14=O y'-6x':O x2 +4/=8 4y'-5x=O e'~X 7.a) l' I-cos3x Irn---:Hoi-cos5x _~.(x) .. 3 I . 139.Koristeei L'HospitaJ-ovo pravilo. odrediti granicne vrijednosti: 7.12.* X4 _6x 2/ 7.a) 7.a) 7.a) 7.a) 7.124. I". 0 x b) b) _HO lim(-I-.132.a) y = cos2x 7.127.125..138.-w) w r .. x-+ 0 lim(xctgnx) X-}Q b) x-+"'~ lim ( 5\' 1+-) X e) lim(tg2x)Sill2x X---40 0 7.'1) 'I lnx %izjednaCine x'siny .a) 0) b) 98 y=-x+ 1 x-I Y=-x 2 -4 99 .13. otire'duje se-tako 'StOBe deriviraju obje stninejednacine i tako se dobije novajednacina s rtepoznatom y'.easy + cos2y = O.cine odredi se y'.145.~o In(x+ I) Inx lim x->01+3Iosinx r eX_e-l' c) c) c) c) e) e) e) r1m sin 6x -HO x Jed~aciria F(x. occ -e r1m "4«> lox X4 l' 'IT 1m - 2arctgx Odrediti prvi izvod (y\J implicitno zadanih funkc~ja: if.-.a) 7.2y + 16 = 0 b) x siny + y sinx = 2 7.a) 7.''''g(x) = lim Xc-h' rex) .-..137..a) 7. .'" ..a) 7. 3 }. eX-l X 0 .a) 7.* 7.126.a) H_ lim(3X+ 2' 7.-"a i ako postoji lim x_. rIme" 2 limx-"'''' el" x . .Y Odrediti drugi izvod date funkcije: -8Rx-444 = l'tmg(x =00 1akopOStOjl l'Im-'-.. 149.148.O limx" 7.. na ovaJ naCitl. f() l"~>O L 7.. arcsin x) x-+o )clgx 7. Xl -y+2xy=O 2 lim(n -x)lg= x--tn lirnxlnx -l:::::o +9y4 -5x' + 15y' -20 = 0 ~+L=I a2 b 2 v' lim (sin x) x HO lim (tgX)3COSX x-+ -- ..130. Izvod (derivacija) impiicitno zadane funkcije 7. .a) 7. f"'"')(x) = (/"l) .taaavrl]ed'1: . x-.a) lim (n: H- ..141. g!(x) y=--x +335x+2000 4 y= sm x y=sm"x .""..zadane funk. 136.a) lim HO 5x 4 ~4X2 -x x 3 +lnx-1 e'~ b) b) b) b) b) b) b) Im--. y=-x -7x +667 5 y = cos x y=ln 2 x y=3e h x 6* Guillaume Franyois Antoine de i'HospitaJ (1661 -1704. 0 x' +e Y +xy=O rIm---x"""x+e" lim Xl lnx HO x« .a) 7... x-to x----'>a b) b) b) b) y:= 2x 5 +llxl -2000 g!{X) I lim l(x) x'. .11.-. L'Hospital '-ovo pravilo za odredivanje vrijednosti izraza oblika ro i Q (kao i ~o.*a) xY_yX =0 7. Izvod (derivacija) viseg reda Ako jelirn (x) x->" " =lim g(x) = 0 x.a) 7. lim (ctgx .) ~ francuski matematicar 7. . 7.----'------'---- lim f(x) = lim F(.142.-~ xsin x x 2 ) lim(l-e 2X i c) c) jim H!lX-l.143.. Prvi iz~od. roo.123.129.--).x-sinx 1 Xl . H a g(x) l'-to g!(x) . x AkoJc l'1m.+"" X4 hm--H' ctgnx I-cosx lim HO ... tada vrijedi: g'(x) ..2+/=25 x 2 _4/= 16 .140.t).. "_ 2x) cosx b) ->"-+0 limX~(cos2x)3 cJ lim x H' J - x x 2 siny + / cos x .:-1 7.128.a) 2x+3y+7=O y2= lOx .e-1) --. I Definicija izvoda viSeg reda: rex) = (f'/ (x). 2 l .121.133.3) . f'(x) ' .~.cije.135. In(x-·I) Y-> hm-0 sin 2x I' 0 1 .a) 7.. Ii ave jedna.a) 7..J31..y(x). limI . y}:= 'O'i?dreduJe funkpiju y .134.a) f· 1 'hmll.*a) x y ' +y'lnx-4=O .147..) .a) 7.122.146. Odrediti y' za x = 0 7.3x.

a) arcsinO..a) 7. I I I .a) = arctgx 2x x-I y=Jx 2 +5 b) x 2 +2.a) 7.... a a(t.ax~2.l52.160.154.. a zatim izracunati pribliznu vrijednost 6. y = cos2x y = e 2x y = (3x. Napisatijednacinu tangente i nonnale.a) y 7.y pri promjeni vrijednosti varijable x od 3 do 3..A'C.01..) .7.155.a) y=x'-x..177> U kojoj iacki tangenta l1a parabolu f(x) = x -4x+3 s x-osom gradi ugao od 45'? 3 7.a) 2x-3y+ 1../ = 8 b) y = arcsinx b) y::":. In(sinx) x 2 _6y2= 12 y = arccosx x 2 -1 Y=-x y~-- b) y=-- x+3 2x .4x2 + 60 odrediti dy..a) Odrcditi diferencijai date funkcije y=2x. dilerencijal funkcije Ily ~ y = rex) u tacki x je dy CB.a) 7.a) 7.03 b) arooosO...x.2).166.15..178. Yo) ima oblik. Odrediti pribliznu vrijednost dale fimkcijc ako je: 7. y Difen. 7.! 56.1S9.161.r. Za funkciju y ~ x' odrediti dy i i\y U opcem siuc'\iu.rzina tijela..153..02.)~V'(t.162....14.3 y = 15x . Ilko je s ~ set) zakon puta. x '(2Inx -3) 4 b) 1 " 2 y=---xStn. J 72.8 arctg 1.a) y = e 7.174. Odrediti jednacine tangenata na krivu y = x . Tangellta i nOl'maia na grafik ftmkcije.)x--cos 3X 9 27 7.. f'(xrJ \: ~ s'(t) b.167.173.4x povucenih u tackama njenog presjeka s x-osom 100 101 .a) 7.. U kojoj tacki grafika funkcije t~X)=X2 -2x ima tangentu paralelnu s x-osom? 7.(Xo) * 0... za x= 1.6. oy .175.-+7 b) y = sinx 5 b) y=a. 7.a) Odrcditi n-ti izvod date funkcije: y = cosX .165. tada je yet) __ -.. 7.4 u tack! s apscisom x = 3.170.J "_Yo~ _ _l_{x-x) f'. Y .164.158..OI b) y=x3 _x'_I. 0) y = cosx c) c) oj 0) c) cJ c) c) y =... 2 1) _' s"(Q.. Odrediti ugao nagiba tangentc na grafik funkcije f(x) = x 2-2x+5 u tacki s apscisom x= 1... 7..J5r5 c) 0) Vi5.163.169. Primjena prvog izvoda geornetriji i fizici 1~ o il\ Dikrencijal funkcijey = f(x): !R by .na grafik funkcije f(x) = x 2+5x+3 u tacki s apscisom x = -2..a) y=(x -2x+5)' 7. Napisati jednacinu tangente na grafik funkcije f(x) = x .5 7. I ~ovo ubrzanje. JednaCina normale na krivu y = [(x) u tacki M(xo..98 7..157. Geometrijsko znacelije 7.. b) Y = tg'x )x-I b) y=a b) y = (6x + J)4 y::::: e 5x y = In(2x·5) Y = (5_6x)3 2 7.a) 7.yo~ f'(xo)(x-xu).51 b) 7. y-~ :_dy dx' x I r JednaCina tangente na krivu y .=0 7... a zatim odrediti njihove vrijcdnosti pri prornjeni vrijednosti varijable x od 2 do 1.. Yo) ima obUk: __ _ I Vrljedi: I Geometrijski. ISLa) 7..x dy=y'dx..150.a. 7..a) 1 2 1 x~5 y=2X5~4x3 b) b) b) b) y=_xG +5x2 y ~ cos5x y = In(x+ I) y= 3~ 10 x+5 y=x(lnx-3) oj y =arctge h " y=_!n x 2 7.17La) tg46° 7..mdjal flllikcije. 2 7.168.c.9K 7. Geometrijsko znacenje pl'vog izvoda.a) y ~ J:.. 9 x+. y = sin2x 2X 7. a prirastaj je Ily =' CD. . Za funkciju y = x 3.v = 5" + 5'~X b) b) y= aX y =ekr .176.a) y = sin 5x 3 y~-In-· b) b) y 1+cos2x sin2x c) y~ln~16-x' Odrediti treci izvod date funkcije: 7.[(x) u tacki M(Xo.

2 • 1[ J.188.ij i jo koeficijent pravea k=8.207.202.\. 7. J 93. Dokazati dajednacina tangente u tacki T(Xt. 7. + Kojom brzinol11 se OVO tijelo . 7. Odrediti kinelickn energiju tijela (mv'l2) nakon 5 sekundi od pocetka kretanja. Odrediti jednacinu tangente i nonnale na krivu odredenu jednacinom x'+2xy'+3y' =6 u tackiM(I.5 u njen~j tacki s apscisom x=2. Na kruzniei x' +y' = 25 odrediti tacke u kojima su tangente paralelne s pravom 3x + 4y .iela za t=1. Poslije koliko vremenaje ubrzanje tijelajednako nuli? 7. Tijelo mase 20 kg krece se pravolinijski po zakonn set) = 3t'+t+4. Rastojanje tijela koje se krece po x-osi. 9 .J2). Pod kojim uglom (kutom) k nva y ~ x-2 preslJeca: a) x-osu . 7.186. Odrediti jednacine tangenata na grafike datih funkcija u njihovaj presjecnoj tacki i ugao izmedu njih. .180. 7. t-vrijeme u sekundama). 7.198. udaljava od tacke A(O. 7. y.bola y = & . 7.201.182.206. T IJe I0 se kr' pravo l' . 7. Odrediti jednacine tangenata na . Tijdo se krece po x-osi po zakonu x(t) = 1._[2. Tijelo kojeje baceno vertikalno uvis krece se po zakonu set) = Yo! _ ~. Odrediti brzinu i ubrzanje tacke u momentu t = 4.x + y. Odrediti brzinu tijeJa u trenutku t. 7.190. Odrediti maksimalnu povrsinu ovog cetverougla. a zatirn izracunati visinu na koju se podiglo tijelo od pocetka penjanja.179. Date su funkcijc y = 2 grafike datih funkcija u njihovim presjecnim tackama. 7. 4 3 2 Odrediti vrijeme nakon kojegje brzina tijelajednaka nuli. . k' po zakonu set) = ece mIJS 'I 15 +.IS\' Odrediti jednacinu Gednadzbu) tangente na krivu y = 2x' + x . Pod kojim uglom (kutom) se sljeku parabolay=fx i hiperbola y = 7. Odrediti visinu trapeza tako da njegova povrsina bude najveca. Odrediti tacku na grafiku funkcije y=lnx u kojoj je tangenta paralelna s pravom y = x. Obim pravouglog trapeza je 4( 1 +.185.189. Odreditijednacine tangenata na datu krivu (krivulju): y = x + x 2 u tackama 3 Xl:::: ·· 7 . ugao 45°. a astr.192. Tacka se krece pravolinijski po zakonu set) = lOr' +41' + 51.195. Date su timkeije y = x' i y = 2x + 4.y = 1 a2 b2 • 7.204. Pod kojim uglovima date krive presijecaju X-asU: a) y = sin x na mjestima Xu :::: 0 i Xl =1t ima oblik x. Pod kojirn uglom se sijeku linije odredencjednaCinama x 2 +y =25 i x2 _. 7.? =77 2 Odrediti ugao izmedu par. c) pravu y = x+5 I 7.200 .4 = O. Odrediti jednacinu tangente na grafik funkeije y = x' + x' c.203. 2 (4 8 ___ [3 -1 i X z = O. b) Y = cosx na lTIJestu x =-'. od tacke A( O~ 1)~ mijcnja se po zakonu s(l) = t + 2.205. y>O) elipse x' + 4y2 . Odrediti brzi~u i ubrzanje tacke nakon dvije sekunde.]91. y<O). Odrediti jednacinu tangente j normaJe paraboie = 2px u njem~j ta6ki T(xl. I) u Irenulku 1=_1 ? 2 7.208.199.8 = 0 odrediti jednacinu tangente i normaie.196.18t' + 11.put u metrima.1 momentu t = 3 s.7. e. b) y~osu .183.197.iski po zakonu set) = 3t' .. Odrediti ubrzanje tacke 1. gdje je va pocetna brzina. ? x U tacki M( -2. Tijelo se krece pravolini. Odrediti brzinu li. l l 7. ako je Vo= 90 m/s. Odrediti jednacinu tangente i normale na h'perbolu M(-9. Tacka se krece pravolinijski po zakonu set) = 4t'+ t'-3 (s. x+5 . 7.194. Dijagonale konveksnog cetverougla s~jeku se pod pravim uglom i imaju sumu duzina jednaku 10.187. y. 7.x i y = Xl 2 Odrediti ugao izmedu krivih x + = 5 i y2 = 4x. 7.184. 7.-I). Brzina v ta6ke koja se krece pravolinijski dataje izrazom vet) = e+5t-2.). 7. 7.'g = I x? v2 u tacki 7. 7. a g ubrzanje Zemljine teze. Odrediti jednaCine tangente i normale krive y = e' u presjecnoj tacki s y-OSOtn.j2.. i y= ~ . 7.) elipse 102 103 .

' + 20x-IS y~ 70213oa) 72140a) 72150a) Y = r. ~lli U ouim intervalima u kojimaje y' > 0 funkcijaje rastuca.24. Tacke u kojimaje prvi izvod nula.~)/ y~x+J4-x . 2) Za svaku lacleu U kojoj je prvi izvod nula (stacionama tacka) ispitamo: da Ii pri "prolazu" kroz tacku pry! izvod mijenja znak ili ne mijenja.a) 7. Napomena: U lJ tackama u kojimaje prYi izvod fbnkcijejednak null f'(xo}%'O. b]). bJ. x 2 -4 x 2 -16 x 7. ako je f'(xo) > 0.a) 7.2!nx y=sinx-~o xJ2 Odrediti ckstrcmc (ndnimum i maksimum) datih funkcija: b) b) b) b) b) 2 y = cos2x-x ~(x-3)eX 702160a) y~e -. 1) 2) 3) 4) Definicija: Za funkciju y = f(x) definisanu u intervalu [a. onda funkcija y=f(x) za X=Xo hna minimum.2. 6x + 11 y ~ x 4 32x y ~ ·4x' +3x' + 36x + 5 0 7.. za svako x iz intervala [a. a zatim odrediti tacke U kojimaje prvi izvod I jednak nuli.1. odnosno.mkcije y=f(x). pomocll izvoda odi-edujemo na slijedeCi nacin: i) Odredimo tackc u kojimaje prvi izvodjednak nuli (rijesimo jednaCinu f'(x) = 0).x 3 +5x2 . pa na osnoYU toga zakljuCiti da Ii jc u toj tacki niinimum ill maksi~.I2x + 45 3 72090a) y~2x2-12x+ 11 702100") y . onda funkcija y=flx) za X=Xo ima maksinrum.a) y=x4+4x-56 b) y=2x 3 -15x2 +36x+91 1 3 . a u intervalima u kojimaje y' < 0. Ako prethodnu definiciju ogranicimo na okolinu tacke Xc iz intervala [a. Ispitivanje funkcija primjenom izvoda Odreilivanje intervala monotonostifunkcije Postupak rjesavanja svih zadataka ovog tipa je slijedeci: Odrediti definiciono podrucje (domenu) date funkcije 7 Odrediti prvi izvod date funkcije. tada kazerno da se radi 0 relativnom maksirnllmu. au dmgom slucaju u toj tacki nije ekstremna vrijednost tunkcije. tada ftmkcija II toj tacki dostize maksimul11.' 702200a) 722La) Y 7.3x + 5) y=--y=SI11X-COSX-X J'""xe x =xlnx +1 }!:::-. za svako x iz intervala [a.-. f(xo). kazemo da u tacki Xo ima maksimum (minimum) ako vrijedi: ftx)::. Odreilivanje ekstrema funkcije 7. u prolivnolll slucaju funkcija u toj tacki ima minimum. ([(x). odnosno minimum funkcije u intervalu [a.a) 702190a) " '1 Y~Xll+vx ) Xl y ~ In(x2 .:. 2x'· 2x' y::::(x···-4)e x .i Be mogu ispitati i pomocu drugog izvoda oa slijedeCi nacin: aka je f"(xo) < 0...a{ 702260 a) 7227oa) / y •• (2x + 1) 4(-::. b].218.' y ~ 6x Y ~ x'o + 3x y ~ x' .211.222. b].num (ili nije oi jedno ad toga). 1 /1» ~~ y = o~ lnx 2x y ~ cos( 2X+~) J. funkcijaje opadaju6a.16. ekstrem.88 721208) b) Y"" 3x<4 + 8x . b]. Ekstreme (minimum i maksimum) li. 2) Ako funkcija nema (prvi) izvocl u nekoj tack!. Ako pri prolasku kroz stacionarnu tackll prvi izvod mijenja znak i prelazi iz pozitivnog u negativni...-~~.. potrebno je ispitati znak prvog I' izvoda u lijeyoj i dcsnoj okolini te tacke. odnosno relativnom minimumu. 7.16.2 b) b) b) ~} Y ~ 3i' . Potrebno je odrediti znak prvog izvoda u svakom od tih intervala.2) Y= .2~~§1 / /<'" . U prvom slucaju lJ toj iacld funkcija y=irx) ima ekstremnu vrUednost. .c f(xo).J I I Odrediti intervale monotonosti datih funkcija: b) y~-4x'+ 16x-45 b) y ~ 30x'· 45x +22 7. ___ ~ __ ~_.217.1~4~~'2· y~- b) b) y= V x I I I I I 0 J +3x 2 -4 2 x y=4X2 -.16.7.. Navedena definic~ia se odnosi na apsolutni maksimum. domenu funkcije Sli podijelile u intervale.V= 3x 1 +4x+4 +x+i x-2 c) c) y=-'<--x' 4 5~2x ~ V=-'--~ 2 +X2 7* Domenu funkcije treba odrediti na pocetku ma kakvog ispitivanja !unkcijc 104 .J!2:5.

50 7. 7.2-x I +8 7.16.244. 7. U svakom od tih intervala treba odrediti znak od f"(x).3) 7.231.264. tacka funkcije.267.a) 7. [(x) =e2x~xl y~.242. 2 3 bY' y b) b) = x'. 7. .a) y ~ 5x -)/· / b y=.-x .236.--- x 2 ~x~6 x-2 4 y=x-- .a) 7. Xl -4 y=----- x' y=x-3 .230.266.7.3.263 .239. Crtanje grafikafunkcije y=x 3 y=x4 ~3X2 3 Ispitati date funkcije i skicirati njihov grafik: 7.245.257.a)y = x . 7.Intervale u kojimaje funkcija y ~ f(x) konveksna iii konkavna odredujemo na slijedeci nacin: 1) -RijeSitijednacinu f" (x) = 0 2) RjesenjajednaCine f"(x)=O domenu funkcije su podijeliia na intervale./ 7.6x' + 6 3 2 y=x'-2x -12x +24x+8 b) y=x' +6x'+2x-6 2 Y = x' + 5x .x x-2 7. lex) =E'rx .+ 3x. r - \xJ~ In .' lex) ='. lex) = (x' .6 b) y = x Inx y=xe• h) Y=c) x 7. 7. funkcija y=f(x)je konveksna. 7.253.Jx y=4x -3x y 2 ~ .233.x3 -3x' 3 .5.a) 7.254.240.6 3 _bY' y=X -2x' +IOx b)- . 3r::-. Tamo gdje je f'\x) < 0. 7. = x. 7. 7. .2.a) 7. V=-'- y=--. l(x) = lex) " J:3 V-"x-1 x} f(x)=2x-3i[. :} . Odreilivanje intervala konveksnosti (konkavnosti) funkcije 1. U prvom slucaju ta tacka je prevojna tacka funkcije y=f(x).249. Odretlivanje prevojnih tai'akafunkcije ~:~vojne tacke funkcije y "'~ f(x) pomocu izvoda odrcdujemo na slijedeci nacin: J) Odredimo tacke u kojimaje drugi jzvod nula (rijesirnojednacinu f"(x)= 0) 2} Za svaku tacku u kojoj je drugi izvod nula ispitamo: da Ii pri "prolazu" kroz tacku drugi izvod mijenja znak ili ne mijenja. 7.228.255. )I=-In- x I 2 2 7.'!. 8x3 + 24x' x ="--:-9 x + y=if(. .4. y=~x4+2x2+3 7.5x .246. a u drugom siucaju u to) tacki nije prevojna 7.9 7. l(x) = (x-3).238.Jx 7.258.260. 106 107 . 7.229.'1)' --.256.251.241.a) Odrediti intervale konveksnosti (konkavnosti) date funkcije ako je: Y=X2 b) y=_x2 +5 c) y=x'+4x-5 • 3 2 ' 2 y=x -9x b) y=-x'+12x y = x' -27x' + 42x b) y = x 3 .265..247.26l.262.Jx 7. . 7. y=2x _3x -13x+l1 ~4X3--t.11) f(x)=1I+~inx +8x-12 7. y= x (x+ 1)(x-3) y=-Xl ~ 1 x x 2 +1 x' y=-Xl --9 y=x+ 2 Xl 2x +2 .a) 7. 7.248. Y = X4 ~8X2 + 8 7.16.32.~ x 2 y=--.250_ 7252.':'s)5 -34 'y=e~x +3 y=xe -2. Odrediti prcvojne tacke date funkcije: . y=2x +X2 ~13x+6 3 +2 2 7.243.4x + 3)e' 7.+ l(x)=sin1x-x uintervalu (0.. 7. 7. y=x 3 -9x'+23x-15 7.16.12x + 54x .237. a gdje je f"(x) > 0.259.1. funkcija y ~ f(x) je konkavna.. < 7.

sno~/na sVOjstVil neodredenog int~~ia: f1) Neodredeni integral difcrei1Cijala neke funkcije jednak ~je-t-oJC"7''CC'1'-cjC'i!:------fm .7.=_x_+ C .1 " x 108 109 .a) 8.r J ?r' 2x x' dx X. .:=sinx+C. m<l koja kOHstal:.a) jex' ··3x)dx b) b) b) X fk f(x)dx 0:.[.2Y)dr c) ~x. -~ ~. +a Xl 8. x ' (_I +~.6..~ r··'-----~·-··-·-····--·-- ~. ~ JSinxd'(=~cosx+C.a) 8.8.) ~ f(x). flex) ax . 'j'.4.f.15.a) 8._ __ J3dr Jx'dr fx dr t5 c) cJ 8.\ J(5X\/x.xdr x +a+C.VIII f~=lgx+C. dF(x) = f(x)dx. ..J fdx~x+C. Tabllca oSll. Neposredllo illtegrirallje I Za fllnkciju y ~ F(x) kazemo daje primitivna funkcija flmkcije y ~ f(x) u intervalu . fh(X)dt .hex)]dx = ff(x)dr+ Jg(x)dx .cija.11... 2 OSlIovlle !ormllie illtegrirallja.1 + xl+ C 1 J4' d< b) b) JUdr f(4a' + I)dx r~ 2 1-x S.(n*-l). cosx 2 4 f.-.3.} x +.x+X) pdr J dr c) j4G t.a) 8.i I I 8.--+C In a ' fcos xcb.Jx +.b: ISx"dr I6dr x' I 1 Ix"dr 3 SUe x ) + g(x).13. m i fdr. I I i 8.14.g::1 +C .a) 8. 2 COS XIII XIV X J~ =lnlx+N +«I+c.= = = .lX c) c) c) ] "x + \Ix'leix Fx \ "IlX x /. Konstantni faktor podintcgralnogizraza moze se iZVllCi ispred znaka r- f~ 5dx Xii b) r c) c) d 7< x fdr Xl4 14) I t ~leodredenog intcgrala.ovnih integrala: .u.a) 8.a 2 Ncposredno izracunati date neodredene integra Ie: I I_J~gJ.5)dx J'::'~_+4X-l dx x' c) c) l(x' +x-I)dx 2 dx f2x3-~+1O dx X' fE'dr fI(l!) du ~ P(u) +c .5.10.. tadil vrijedi u=l~(x)makojad'iierencijabilna I I i I 1 r75 r 2 Je2x3 + x .e je C 8.~lnixl+C.: kJf(x)ciX.a) 8.'. I NT E G R AL NI Neodredeni integrali RAe U N IX f~=-Clgx+C .}x dr_ ~ X b) b) vx c) JVxdr f'''dr x' r. x.Fx + . . - 8. 2 s. La) Jd< b) b) fl(x)dr=F(X)+c.o. --=Inlg -+fdr IC<n)1I+c. vrijedi: I Xl J dr JI-x' dr arcsin +C = . f· dx. f sm x f dr SIll X = Inl.. d ff(X) dt = f(x)dx. -arccosx+C' { x XV XVI 'l'i"x' ako u svakoj tacki tog intervala vrijedi F'(. l~x = ~ 1.a) lsx'dr J7dr fx 5dr 'Bdr IX J2x dr 7 plus ma koja konstanta: relf(x) d\: = I(x) + C .a) ___ . 1 JXdr {xli dr J4xw:: jx'-\-[Y b) b) 0) b) c) c) 0) 8. dx faxd'(=~..f: x2 vx b) (x .9.12. Skup svih primitivnih funkcija funkcije y=f(x) naziva sc neodredeni integta! i oznacava sa ==l r arelg +C -arcctg+C .c + J ) l J( x.a) I 2) DifertllCijal neodrellenog integrala jednakje podinlegralnom izrazu: Neodredeni integral afgebarske sume iunkcijajednakje aIgebarskoj ) SlUl1i neodredenih integrala tih funkcija: f 4x-' . 11 + 1 v VI XlI fe"ax=e '.41dr "Vx 5'-2 ) 4.a) 8.-' d J x ) / f.a) 8. bl.ta:: [(x) podintegralna funkcija i f(x)dx podintegralni i.a) j2e'd< IX+ d x -.. odnosno. Prerna navcdcnom.1. 5) Akoje lfC0)dx=:F(x)+C i I ! I ' funk.2. 11+1 lV II J [x"J>..'~".z~az. la.

4 COS}x dx cos 2 x J-J3sinx-l cosxdr J cosxdx J2-sinx Jctgxdx xeDSX 8.42.~ 1.3) J JVX~4 dx.a) 8.jf:.23.8)dx I(Sx -7x" + 3)dx b) S(x' + 2x -I)dx c) c) c) 0) f(3x' +4cosx)dx 8.27.~ ~OS2 x Jsin cos2x Jctg xdx 2 sin 2 x b) fcos xsin xdx Vi fsin 3x dY + 2x 3 ' 7 2 xcosxd'( dy 0) 0) 0) f4 + C~g2X dx b) fSin 3 xcosxdx b) j:JI-cosxsinxdx b) it&' cb: b) Jcrg7Xdx .' -~l.2.37.a) 8.45.kZ !! 8.a) 8.a) j(2+x)x l.33.29. Integracija metodom zamjene promjenljive Akojeje y f(x) i x· x(u).f(x)cb: ~ ff(u)x'CU)du ~ fF(u)dU.40.a) 8.3) f f~in 2.3 -cosx)dx 8.17.a) 8.a) 8..35.38.a) f z dz 2 t r 3x-5 ft. +3)'dx r \ Je ~.36. L~~. \/(2-3x)' b) c) N(3x+I)'dx c) c) X2 2X )2 3 dx x 2 fX'~5X' + J cb: JSin xcosxdx J7cos6xdx- b) Jx' J(x 5 _1)3 dx 4 J fx +5 dx x2 + 1 fSin2 b) b) b) dx b) Jx 2 +lO dx Xl + 1 2 c) 2 jSin x+ 6 dx 5 8.18. a) 8. a) 8.19.x' - 2 b) p+cos x·dx 1+cos2x f3 -Sees] x dx cos x 2 f 4xd J J3+cos Jcos px ncb: f sinedt tg 2 c) r x Jtg 3' cb: sin2xdx 2 b) b) x J cb: ¥ cos 2 2x c) J3sin5xdx c) c) dl r ncb: sin 2 px sin 4 t fx 2 sin3x J d'C 2+3cosl 2 b) feast dt 8.a) 8.48.26.a) f(7-3x)'dx 8.a) 8. 510 8.'( + ~!. tada vrijedi: f(2sinx-5)dx b) b) f(4sinx + cosx}tr c) c) c) c) f3C~2 f~1_x2 cb: 2 X b) 8.S1l1 "2+ x ) ' cb: c) r+.1.3 cb: 8. .a) fcost(l + sin t) dr b) f sin/cost ~1+sjn2t c) J cost dt (2 .a) J(5e" +4sinx)dx b) n J cb: cos2x + sin 2 x J4xsin2 x+3 sin 2 x ~ 8.39.+ . d(5x) 1+ 25x 2 Uvodenjem zamjene promjenljive. X J f jsin2X dx 2cosx -3cb: 4cos 2 x • ~1 J.a) fee" + 2")dx f4sinxdx b) b) ](5' ..a) J(2 + 3x)' dx b) f(7 + 3z)'dz c) N(4x+I)'dx c) J\/(2x 3 +I)'x'dx c) c) c) f> d (3X) _ ~1-9x' 3 b) IC5x-2)3dx b) cos~· x 4 sin 2 x b) I( 4x + + 3x' ..2x . X+2 -----d>c r X 2 5 b) r+3~+x3 2 : 3 ) dx b) ' S(X .46.44.lx-4 cb: N(x-a)3 dx f2\142 . x 2 z3 +4 b) b) f y'dy 5 y 3 +3 x dx dx 2 fs· e' dx f.a) J 3 si nx dx cosx -r x cos "2 .25.dY 8. tg'2 X dx ..30.sin fJI +oost dt I)' 110 III . izracunati date integrale: 8..3I.47./!..~~os x.a) 8.a) f6X2 .d x 1 5) 1\ ~u' b) J2S~1 J~l-x' I_ -3cb:.a) JCx+2)' dx 8.a) 8. .e:+.a) 8.3e" + I)dx f3cosxdx c) c) fe"" d(2x + 3) f(.a) 8.a) 8.d x r x 8.1xdx 2 b) cb: f2Vx ~ 3x' cb: 2 Jx (~ -I c) 0) • X x [ . 2--X~1 ( 'I e - .a) 8.a) J~.16..34..a) 8.49.x ----:J.J dt dx 3z 2 dz 1(2_z 3 )' f(x' +~3 +x' _x 7 ) dxb) J3 2: -".2l.a) 8.43.20.22.28.32.a) 8. c) fcos? xsinxdx c) c) xeDs x J cos x 3 .4 I..24.a) 8.a) J.

+ 1 [+ b) Jcos'(1-2x) fctg(-3n--2xlcoS4_Wb: 4 ) 2dx c) b) 8.a) 8.66.a) 8.x 0 2 b) jxsin(x' -I)dz b) 0) 0) Cl .1x Je:~ e F dz Jxe-x'dx c) Jte Pdt fe· cosxdx i "" Izracunati date integrale: 8.J5 __ 7x 2 Jx.3.78 .a) f~L~lnt dt b) c) cosxdx ""II-sinx j21-3 dl I' .53..11 +~lX' r dz b) b) f.56.a) 8.a) I b) .a) f5_~xi dx -2)(x+3) J9 .a) 8.a) 8.71.a) 0) L+e rx 2 e'"dx 2X 3dz 25 +X2 J JX2~4 dl 4+(2 J JX2~36 lOdl (' + 100 g.54.73.a) f""'jf'~ b) J1+ x' .• ) 8.----dl .~_ 5n) -r cos 21 XJdX .---ax r fX2+~_2 ~ JX2_~~2· dx ~ Xl JX2+~+10 r Xl dz -8x+20 -lOx+9 8.a) J~~ .80.a) J f ~a2 x2 B.31 .57.f[. .a) 8.-dz .h-Indz.a) fSin 1 t dl 8.a) 8.77. 2 2 b) J "cos4x+l dx Jctgx -'lgx --. dx fJ4~X' JJ4-~5X2 J. ax 1--. b) b) b) b) fh· c) c) J2~~ fece: I dz J2.~ Slil~.a) b) ..S8.-lJ-5x 8./9~X' f.76.GO. .61.4 J.a) 8.67.a) 8.14+5x':' 4x' cos(2x . 16-25x' b) v'dz 3-x' b) g.2" )ctgl x - 112 113 . l ~ .1x' +~X+5 fJ6X~X' J. x -~a- fl+~x2 l_x 2 fX2~5 oj c) 8.79 .70.a) 8. Integralioblika: t'~a" J~. b) b) .a) JI + 2z tin x dz J~ v t 3dz b) f2Z~ J +z- c) c) f _4x dz fJa'~x' 2 '3 gX x x f~~l r'dz 4+x 6 8.a) J..a) b) b) fcos 2 i dt c) JCOS2t dt 1+sin2t c) J2-3~inx dx cos x f3COS (z + 2)dz "2 \ ~5cosf-Sin3Zf bH f6e" dz b) J18e-o.S5.72.SO. 62.M.74.1.a) fSi:.a) Jr== '/1 + x 2 .a) 8..14~X' c) c) 0) c) c) J-~J9-x' fJ81-16x' dz J.51.•) J!-:--:-::- b) stn--smXSll1- x.52.59. dz c) c) Jer\dx 8.(1) 8.4x' dx .GS.63. dl 1(1+ Inl) 8. e"dx r xdY 0) dz J I +X6 f--.)4+dz25x' __ J.69. f sinxdx xdy JJX2=.75.68.a) 8. J3+ 1 hJx e 3x c) x r 2x+3 . fxInx dz 8. lIx dv • 8.a) B.S.a) S. dz + cos 2 X J1+ e 1x JJt dl l+t SFx dz l+x f:~~l dx "~ J4 -·-dz b) 0) b) b) b) b) J IOdz r dx L2~9 lOO_x1 cJ c) 0) 0) 0) f1-9x 2dz r r Jx2~6 JX2~25 2 &.

4.a) .J 727.1. tj.96.njemacki filazof.83. Brloina pravolinijskog kretanja tacke mijenja se po zakonu v ~ 41:'-3t+1. 0) J Jc.a) 8.x " 8.a) I I Odredeni integral u intervalu fa. Odredeni integral Ponekiid je moguce' racunanje jednog integrala svestj na racunanje drugog.94. b) Zakon promjene puta s.) -.englcskl fizlcar i matematicar. .a) 8. + e')dx c) . Ubrzanje pravolinijskog kretanja lacke je a = -4t+1 6 (m/s').99.8I.J 716.1+x3 j1~-.1.88. Metoda parcijalne integracije 8. 8.3) 8.a) 8.2. 3)' dx 1 b) JC2x + I)' dx ~I 0) )(1. fxexdx Jarcsinxdx b) b) f1nlxl dx farccosxdx fxcosxdx c) c) c) c) f1n'lxldx Osnovne osobine odrcocno lute rala: Jarctgxdx fxsinxdx fxarctgx dx b) b) b) f(x + 2)sinxdx JXlnxdx 1) if(x)dx=.5. Dataje funkcija f(x) = cos x. U momentu t=1 brzina tacke je v = 16 mis. Dataje fimkcija f(x) = x. 8. Odrediti: a) Zakon promjene brzine v.90.f(cosx+sinx)dx o 5 8.a) 8. Odrediti zakon kretanja s ako tacka za vrijeme t = 2 s prede put od 100 rn. Leibniz Gottfried Wilhelm (1646. o JC5X+X2)dx Jfa' ~x2dx b) fJa +x dY 2 2 b) J(2x-x')dx o 8. fizicar. cda. . matematicar. 114 115 .2)dx C) C) f~ .93.) . d) Odrediti vrijcmc t u kojem je brzina kretanja tacke najveca. b fJ(x)dx = F(x)L = F(b) ~ F(a) 8'.84. 8. 3 Ixdx f(3x .91.8. . brzinu i predcni put tacke u rnomentu t = 4 s.2.86. b) }il1(X+~)dx 6 fCO{X+~)dx -. c) Ubrzanje.a) b) 'dx o rex) tin 2 c) X prolazi tackom M( ~.100. Odrediti primitivnu funkciju F(x) ciji grafik ima tangentu y = x-I.10J. 8* Nuvcdcna formula je poznata pod nazivom Newton-Leibniz-ova formula Isaac Newton (1643 . pravnik.a) .a) 8.J/(x)dx a h b " b Ii b 2) 4) .a) Neposretino izraCllnavanje otireilenog integrala .a) 8. Odrediti primitivnu funkciju ciji grafik " 2 8.87. 8.82. Odrediti loakon kretanja. jednostavnijeg.n 2 xdy 2 J~x2d~ fW'::-.b h 51/(x)+ g(x)}ir =' ff(X)dx + fg(x)dx /J c b fx cosxd\': fe sin xdx x 2 3) flifNdx =k ff(X)dX fJ(x)dx = JJ(x)dx + f/(x)dY. C'.b] Jx e dY 2 x c) fsin 2 xdx b) b) Jcos x 2 xd. 8.97.a) ffx _.3) S S(x' ~ 2x + 3)dx o G b) o\.2x)' d. historicar. 4 8. 2 8.95. b) Ix'dx 2 1 IBiD In x th: fSinFxdx farCfgJ2x~ ldx 8.~ ).98.89.a) 8.cosxdx t xdx sin 2 x f.a) 8. C) ~5 fSin I X d. a predeni putje s = 25 m.1.dx V JH+a fx e dx 5 x1 d\ b) b) c) c) c) dx cos 2 x sarcsin x dx x' 8.85.. bJ neprekidne funkcije y = f(x) nazivamo prirastaj F(b)-F(a) rna kqje primitivne ful1keije y = F(x) od-date funkcije. U tu svrhu kofisti'se formula: JudV:::: UV~ jvdU. Brzina pravolinijskog kretanja tacke mUcnja se po zakonu v = 3t2 +2.. Neke primjene neodredellog integrala 8.92.

x=2.5.112.) 05. y=x. 8. ~ _________________~~~a____________~_______ .110. ~ 2 2 2 Odrediti povrsinu clipse b x + a'y' = a b-.a) . _. IilIJama y-= x I Y = X .126. y~ose.a) lzracunavanje otireilenog integrala metotiom zamjene 3 fC3x-I)' dy . Izracunati povrsinu figure koja je omeuena iinijom y = (x . Y--:-. . Metoda pa1'c{jlline integradje U oareilenom integralu 8. Primjena oareilellog integra/a na izracunavllnje za. 8.i trapez.102. 8. 8. x= b. njegova zapremina se dobljc po formult: V =TC H'I'(V)l' a:V 8. . '" 8.2. 3 Y ~x2 i }!=~x2 +2 2 8. " . 8.' ' 1· llJan)· y ~ [ex)..2.107. Odrediti zapreminu obrtnog t~jeia koje nastaje rotacijom figure odredene linijama y = x? . Izracunaj1e povrsinu figure ome<ienc krivom (krivuljom) y:::.Y = 0 i y = 4 t oka y-osc. 8. ll6 l!7 . = d Y.a) gJ4-2x f~ JSinxc!x 4 :) cos X c) .1. y=o.1 G3. y~2x. lit . "~ll!" krivom y=sinx i x-osom u intervalu [0. ako X-Ose.2. ? k I · .a) 6 J far-ergx dx V=n. -1 ! I I . 8. oko x-ose. 2)2 i koordinatnim osama . C. . y=X + I Y=2x~+2 8. x~3. fSin2xdx b) .. ~g = x2 i njenim tangentanla <Ix > 8. Odrediti zapreminu obrtnog tijela kaje nastaje rotacijom figure odreoene linijama y:::. . Izracunajte povrsinu figure omedenu linijama: y:::.. .117. fcos~ch: c) " I JCOSl3X~~ J d" .125.:2 + 2x i x-osom.123.! 11.-------------~-~----~~--~~~ i Ako se krivolinljSk.a) . Odrediti zanrcminu obrtnog tijela koje nastajc' rolacijom figure Ollran['~.y= 2 6 x' y = 2x_x2.- obrc~l ~J I . cJ fXlnxdx b) J fxarcfgx dx ogran!~en li~ijama. ') 8.116.2. y:=4_x i y=O 81)5 . x=l.124. 1 b) f(5X~ 2)3 ~ 4 6 Kolikaje Dovrs. Y ~ x 2· Y 2 = 8x.121.1\3.' C) J!J4x -ldx .cp(y). Jxcosxdx o .3.je : 2 5' I. fCOS3xd'C b) . b) 8. 8. -4). Odrediti zapreminu obrtnog tijela kojc nastaje rotacijom figure odredene ) . n}. " . 2 • 8. Y = -x 2+2x+3. Odrediti povrsinu kruga radijusa!.118..d (d> C).""mitu oar/nog lijeio Zanremma obrtnog tijc1a koje nastajc obrtanjem krivolinijskog trapeza ogranitenog. ~ 8. x == a. x = 0 . Primjena otlredenog integrala na izracunal'anje povrsine ravnih figura !Lj08.l27..119. (b > a) okc x-ese. 106._. x . 6 ( 6 rr sinl4x-2 ) dx 8.' 8.122.. f[f(x)]'dx.104. Odrediti povrsinu figure omeoenu parabolom y koje pro)aze tackom A(O. " tangentorn parabole u tackt (1 3\ Tl'2'4)' 6 4 ~2' .109. 2x . (x _1)2.. I 8.. x.a) farcSinxdx b) " Jarccosxdx 1 1 h c) . ako y-ose.na figure koju zatvaraju date lin.2. x .114.120. 8. y = 2 i y:= 5 .0 '0 x-ose. lzracunati povrsinu figure koja je omedena lillijama y::::: Xl y "'. x " cJ J( . 8. Odrediti zapreminu obrtnog tijela kaje nastaje rotacijom krivolinijskog trapeza ogranicenog linijama xy=2. y:::. dobtJe se po formu 1: it 1 8. pravom 8. Odrediti povrsinu figure omedenu parabolom 8. y~--. J"P' C . smx 8.4.8.. Izracunajle povrsinu tigure omcdenu iinijama: y:= X T ]. J3m"2 cb: [.

Za sabijanje opruge za 0.7. J28. povrgina nastaJe obrtne povrsi izracunava so po fommli: . Koliki rad je izvrsila ova slla? 8.139. -.08 m. Odrediti povrsinu lopte radijusa r .130.134. . Odrediti predeni put za prvih J 0 seknndi.astegne oprugu za 0.* ~d:. Odrediti zapreminu obrtnog·tijela koje nastaje rotaeijom figure odredene . 8.edltj zapremin~ obrtllo~ tijela kQje nastaje rotacij?fl1 figure omedene lmlJama y = 4x-x .141. :.'b). rotira aka x-ose. 8. Brzina padanja tijela je \=9. Odrediti predeni put u drug()i seknndi i predoni put u petoj sekundi. Brzina kretanja tacke mUcnja se po zakonu v = 24t . do x = 5 oko x-osc (omotac kupe).2 cm. Odrediti predeni put nakon 10 sekondi od pocetka kretanja. islegli oprngu za 3 em potrebno je izvrsiti rad od J 6 J.. 41 (m!g).136. I 43. 2 8. d:t. Brzina kretanja tacke mijenja se po zakonu v ~ 61 .oko x-Gse. Primjena odredenog integrala Ita izracullavanje rada slie lAko s~-s-ila. y = 0 1 X = 2 .2. Brzina kretanja tacke mtjenja se po zakonu v = 3t2 -2t+5 (m/s). x2 • xJ lmlJama Y=2 I Y=g. Odrediti povrsinu elipsoida koji nastaju rotacijom dipse 4x 2 + y2 == 4 oko x-ose~ a zatim oko y-ose .oko x-ese. 8. llS 119 . Odrediti velicinu obrtne povrsine koja nastaje rotacijom !inije y ~.~ "--'. tada se predeni put u Ltefvaluvremena od t.2.137. Da koiiko ce se istegnuti posmatrana opruga ako se izvrsi rad od 144 J? 8.129. 8.6t2 (m/s).· 8.2. Odrediti veiicinu obrtne povrsine kQja nastaje rotacijom linije y = x~ oka x-ose 2 8.3x 8.142.4= Jf(i)dx.144. Odrediti zapremine eJipsoida kQji nastaju rotacijom elipse 4x 2 + = 4 oko x-ose.138.-:''-- I 8.6. Koliki ~ad·je potrebno izvrsiti da bi istu oprugu sabili za 0.1 m? bi od x = 2 do x = 6 oko x-ase (omotac krnje kupe).. a zatim aka y-ose. facuna po iOfmuii: s ~ Jf(r)dl. Odredit1 fad koji je potrebno izvrsiti pri rastezanju opruge za 3 em} ako jc za rastezanje ove opruge za 6 em potrebna sila od 30 N. Odrediti izvrsen rad ove sileo g. i pomjera'tac~ l ad x -. Odrediti predeni put od pocetka kretal~a do zaustavljanja. 8.. Sila F = ] 0 N rastegne oprugu za 1.8.XI dox Xz-. a zahm oko y-ose. Primjena odredenog integrala na izracunavanje ohrtne povriiine Ako bkkrlve y = f{x).133. < od x = 0 do x =! 8.8. Odrediti ve1icinu obrtne povriiine koja nastaje rotacijom linije y "" x od x=O. (a"::. ~ 21l fyjl + (y')' dx 8< 131. Prin!ie/la odrei/e/log i/ltegra/a /lO izracunavaltje preael10g pula I Ako jo brzinakretanja tackedata zakonom v ~ tIt). x :S. P.8t (m!s). Za R..nlij~~ja po ~konu y ~ ~:(x). I 8.J40. 8. 8. tada se Tad I I Itesilera~unapofo~uli: ' - .'_ '_ '. Sila F ~ 6 N .-.135.05 m potrebno je izvrsiti rad od 25 J. 132.

.-=1)!~n --n·(n-·2)1 (n+l)·(n--l)1 1 155 n! 155 n·(n-l)! 155 I 1 n-·l ----""-.9.a) 3n! -5n! 3·51(n-·4)1 6·5! (n-2)(n-3) -2nl 3·51(11-4)! 411(n ··1).3.a) 51 + 61 b) 7! ..11.a) 9! ~ 9..= ...a) c) 1 n' (n+I)! n+l-l (11+1)1 (n+I)! n I l 1'1+3+1 n+4 b) --+--=----~--.8. (n+3)! (n+3)! (n+3)! (11+3)! 5 ! ... = .Jn-I)!~(n_l)1 (n-1)! c) (n-3)1 n (11+I)n(n-I)I.12-1)~1!.a) 41~4·3·2·1~24 b) 5! ~5A·3·2·1~5-4!~120 c) 5040 c) 6 d) 40320 d) 132 1.- 1.REZULTATI 1.---..a) b) 8 (n + I)! n! 8 (n + 1)· 11! n! n' n! b) (n-l)!"1'. Matematicka indukcija !.7!~72 b) 21 7t 71 ~5! l..4.51 ~ 42·51 .7·(..2.-:)!(n-5)! 3(n~~)!4!]= 6! ---(11-2)(n-3) -12n! 3(n. -4nl -4n(n-I)(n--2)! --.- n+l~l (n+l)! (n+l)! n -c--:c---:---:-c . (n-2)' (11-2)1 ...51 0) ~ + 6·5! = 7·5! =7·120 ~ 840 7·6·5! .(n+l)·n·(n-l)1 1.~~55~l!l 1.a) 1. n(n+1) 3!(n-l)1 l1(n-I)! 12(n-4)!3!f 1 ~ (n2~:n-3)[5!(I.J!..l...UPUTE..=-2X~_3) 1 (n+I)! ·Lln+I)(n-4)· 5!(n-5)1 r 5·4·3! .. MATEMATICKA INDUKCIJA..1 O.~~()I(7+1) =6! ---~ '= ... (11+1)! 11(11+1) 3!(n-1)1 61 I. BINOMNA FORMULA 1. (2n+])(2n ..2)(n-3)(n-4)! l.a) (n -I)! 0) n-'~!'..5! = 41·51 b) (n-I)! b) (211+1)! (2n-I)! 121+11!-I01~12·11·IO!+II·IO!-I01~(l2·11+!1-1)I01=142..~ 1l!(13. (11-2)! (n-2)1 7!+I5." RJESENJA.8. (n-I)! n! n(n-I)·(n-2)! . .a) (n + 5)! n! (n+5)(n +4)(n + 3)(n+ 2)(n+ I)n! ~(n+ 5)(n +4Xn+ 3)(n+ 2)(11+ 1) n! 121 .._(n+I)/_.1.= .a) n (11+1)1 L5. I)I~2n+1 (211 ])1 _n_!_=n(n-l)(n-2)! --n(n-I)..6..(11+1)n(n-I)I~20. "'" b) n+I /1-J J3!-I..·IO! 1.

a n = kLl..2) n-2 4! lI(n --1)(11 .::-(x+l)! 6 a to je tvraenje Pen). neka vrijedi: '" x'+x-42=O => x=6.1S.5 ~ 411(11-1)(11--2) -----:::::. tj. jednakost vrijed! i za n = k+ 1: 1+3+6+ . + k("+I) k(k+I)(k+2) ¢. nE{l1.' n-2 (n+IL_. x = 5 . za n ~ k+ I..5 + 7 . 4! <:=:> = k(2k :9k+I)+[(k+l)'+2(k+I)_ k(2k'+9k+l)+6(k'+4k+2) k(2k':9k+l)+(k'+4k+2)= n-2 ~---~·-=-.. 5}.5}. Pretpostavimo dajednakost vrijedi z.:l)' +9(k+ 1)+ I] 6 6 .... . uvjeravamo se dajednakost vrijedi.a) b) 1..(Sni'I_=-_12(n .. 1.a) (n-=3~<12 <d (11-2)(0-3) < 12 '" '" w 0'-311-18<0 !l-5n-6<O n -n .:. (k+l)k+2) lednakost vrijedi i za n = k+ 1. L19.. neka je I 6. 5 2 + 7 + 17 + . b) x=3 1+3+6+ . Posto smo provjerili daje P(I) taeno.n) ~-'-. ! = ~~ ~ = (kt 1)[ 2ee + 2"+ 1)+'9k+ lOt i~_~2. .. I. + (_·1)' (2k -I) =(-1)' k Uz gornju pretpostavku dokazimo tacnostjednakosti za n = k+L Zaistaje: -1 +3 --5 + 7 .20.(x -I)! . + (k' + 2k -1) + [(k + I)' + 2(k + I) -I} 2 l.. I.> 2() ¢> n(n-I»2() (n .a) Ako uzmemo da je n = 1. metodom matematicke indukcije smo dokazali daje P(n) tacno za sve prirodne brojeve.14..(n-3) (n + 2)1 1 (n-3)(n-4)(n-5)1 (n-5)! _ _ _ _ 00_ =(n-3)(n-4) sto mozemo Disati U obliku (n--5)1 .hCl::. --'c_ . 14..0=-_1)-' < 2() '" (n-I )(n-2) < 20 b) (n. Z ' anlJenom n = 1. prvo. =(x + I)x(x-I)I 6 x'-5x+6 = 0 -~~ 2 6 6 k(k+l)(k+2) + (k+I)(k+2) ~ '" => x-I (x + I)x Dokazimo da. 6 b) Ako je n= 1 jed11akost vrijedi... b) 18.. l1(n-I)! 11+1 (n-3)'4' 12(11-3)(n-4)!21) 10>5 Dakie.. L. + + k+l 2 ) 1.2k -1) '" (-I)'(-k -1) = (-1)'+'(k+ I). +k(k+1) + (k+I)(k+2) 2 2 6 2 (k+I)(k+2)(k+3) x= 2. Neka jednakost vruedi za n I1E{3. IS I(aza P(I) .. x = 6. 8. = (-I)'k+(-I)'+1[2(k+I)-I]~ = = (_I)k (k (-I)'k+(-l)'+'[2k+2-1]= --"-'. +11 =~' n EN.{_l)k (2k --1)4"" (_1/"+1 [2(k + 1) 1]= => => nE{4. pa vrijedi za svaki prirodan broj n. c) . 6 6 21e' + 15k' + 25k + 12 6 6 . nE(6. }. x =3..15.a) )( = 9.4)! 17.. (x-I)(x-I)1 . 7. '" (n-3)(n-4)=20 '" (x+l)x=42 n' -7n-8=0 => n = 8. Prov]erimo. + • . ..' ~-~ x(x+!)= 6(x-l) x 12x il) -(x-4)! (x-2)! (11-3)' '" '" '" 1. --=I=·l"-"-.. Pretpostavirno daje jednakost istinita za n = k. uvjeravamo se dajed11akost vrijedi. 2 Odavde slijedi daje 1+2+ .2) \) 0.2)! H)' Ie + H)'+1(2k + I) =(-1)' [k + (-I)(2k + 1)] = .. 12. tacno.. 2' k ( )_ (k+I)Kk+I)+lJ 1+ + . = = k(k+I)(k+2)+3(k-I-I)(k+2) 6 (x-2)(x-3) = ! 2 '" x'-5x-6 ~> 0 => x= 6. jednakost vrijedi i za n = k+ 1. 4. oew: led no. 20<O 2 -1 +3 . + k(k + 2) 122 2 2 2 6 123 . neka je tacna jednakost: 1+2+ . +k+(k+I)~ k(k+1) +(k+l) = k(k+l)+2(~+I) _.naI ' aZlIno . = k. tj. 1. . ~_= 20nl (n-5)! (n-3)! (x + 1)1 = 42 (x--I)I b) x = 5 x!.2k-l) ..f..+i " k(2k'+9k+l) . " ' . '" ~c:> W ~='! 1 (5(n+I)I1(n-I)(11 2)(11-3)' n--2" (11+1)(11-·3)!4! 11(11-1)(11-2)(n-3)'\ '<5 (11-3)!4!)- '~7 '7 + . uz gornju pretpostavku.. pa vrijedi za svako prirodno n. ~i. a ) ....a) = 110 n! '" (n+2)(n+I)=110 '" n'+311-108=0 => n=9.1(1 2 I) ) sto . 13.- - 6 Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1. neka vrijedi: k(k + 1)(2k + 7) I· 3 + 2·4 + 3·5 + . 9.12.5 31 l1(n--l)_ ¢:> n 2-n-JO:$O = 2k3+ 9k 2+k+6k2+24k+12 .b) Ako uzmemo daje n~l.le. + k ~ k(k +2.. Dokazali smo daje za svaki prirodan broj Ie istinita implikacija P(k) "'" P(k + I). Pretpostavimo sada da je P(n) tacno za proizvoljan prirodan broj k :?: 1..21. tacnost => n(n+l) x = 4.(k' +.1ednakost vrijedi ?-a n= 1. }.13. tj.. Pretpostavimo da jednakost vrijedi za n = k:?: 1.a) Nekaje Pen) : 1 +2+ ..~"-:::.

4 2 + .-1) .~di za n = k>-l. Neka. 1. +(k-Ilk' DokaZimo istinitost jednakosti za n le(k' -1)(3k + 2) 12 2 6 . 124 125 . '+3·4~+ . to jest neka vrijedi 1+ 2 + 22 + ..+ I) [2k(k + 2) + 3(k + 2)] (k + l)kk+ 1) + 1][2(" + 1).. pa vrijedi za svaki prirodan broj n. jednakost vrijedi za sve prirodne brujcvc. Koristeci oVU pretpostavku dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1 : 1+2+21 + .a) Neposrednom provjerom utvrdujclllo da jednakost vrijedi za n = J. nekaje: 1. 6) l'e . +(k+1J-= .. +(2k)' ~ 2e(k + I)'.le(k + 1)(2k + 1)(3k' +3k -I) + (k + 1)'30 k(lk + 7) k ) ] 1) k(2k + 7) + 6(k-!' 3) 6 +( +3 =(k+ 6 = + 1) 2k' + 13k + 18 6 (k+l)(2k+9)(h2) = (k+l)(k+2)[2(k+I)+7] 6 6 ~ - k(k + 1)(2k + 1)(3k' +3k -1) + 30(k + I)' 30 (k+l) [k(2k+ 1)(3k' +3k-l)+30(k+l)~1 ~ Dakie) posrnatranajednakostje lstinita i za n = k+l. ")(' --k(k +J)(k + 2)(k +3) + (k +)1(+. Neposrednim uvrstavanjem Dve vrijednosti za n dobiva se: 30 _ (k + l)[Ck + 1) + 1)][ 2(k + I) + 1)] [3(k+ I)' +3(k+ 1)-1] . +k-+(k+l) =.. +(k-l)'c+k(k+1) 0 . dakle. 12 = Ie(k' . Dokazimo da uz prestpostavku dajectnakost vrijedi za n = k~l.. DakJe. (k + 1)[k(2" + 1) + 6(k + 1)] (Ic + 1)(2k2+k +6k-!' 6) 6 6 6 (Ic + 1)(21<'+4" + 3" . Vidllno dajednakost vrijedi i za n = k+ 1 sto znaci da vrijedi za svaki prtrodan broj. = 1(1 + 1)2 <::> 4:. Neka.. 1· 4 J.. tj.12 .1(+ 3)4 = k(k + I)(k + l)(k + 3) + 4(k + l)(k + 2)(k + 3) (Ic + I)(k + 2)(k + 3)(~+ 4) 4 4 Vidimo dajednakost vrUedi i za n = k+ 1. paje istinita za svaki prirodan broj.::2.22.:: 4 . tj. prctpostavkaje da vrijedi: l' + 2' + 3' + .. 1. = k+l.2 ' +2·3' +3. Vidimo daje sa nasorn pretpDstavkorn dajednakost vrijedi za n=k. k(k -1)(3k+2l " +Ie(k+l) 12 12 k(k+l)(3k' +11k+lO) = 2 ·2-+2·3 .. jednakost istinita i za n = k+l. paje istinita za svaki prirodan braj n. c) Provjerimo da Ii jednakost vrijedi za n = 1..1 +2K =2k _1+2k =2. 2 3 +4 3 + 6 3 L... c) Neposrcdnom provjerom utvrdujemo dajednakost vrijedi za n=l.+ k(k + I)(k -I 2) 4 Dokazimo da jednakost vrijedi Z3 n = k+ 1. 1] Ic(k + 1)(2k-!' 1) + 6(k + 1)' ~ = k+ 1: _. = (k + I)' [2k2 + 8(k + 2(k + 1)'(k' + 4k + 4) ~ 2(k + I)'(k + 2)' ..jl " Dokazirno sada istinitostjednakosti za n = k+ j..+k(k+ I)(k + 2)+(k + !)(k +2)(k +3) = Dokazimo tacnost jednakosti za n = k+ 1. + k' + (k +1 )' ... Uvrstavanjem vrijednosti n=l u datu relaciju dobije se istinitajcdnakost.. +k(3k + I) +(k + I) [3(k + 1)+ I]=k(k + I)' +(k + I) [1(k + 1)+ I] = = k(ie + I)' + (k + 1)(3k + 4) = (k+ I) [k(l( + 1)+ (3k + 4)]= (k + I)(k' + k + 3k + 4) = = (k+l)(k'+4k+4)=(k+I)(k+2)'. + 2H = 2k -I. Pretpostavimo dajednakosL vrijedi za n = k.. + k'. Onda vrijedi: 4 1" + 2' +3 + . vrijcdi: 1·4+2·7 +3·10+. jednakost vrijedi i za n = k+ 1.'} 1-+2-+3 + .. Prctpostavimo da je jednakost tacna za 11 = k:2: j. Pretpostavimo daje jednakost istinita za n = 1<2:1.. 1·2·3 +2·3 ·4+..+k(3k+ I) =k(k + 1)'. ~ "-(k+I)()k' -3~ +2k-2+12k+12) 12 12 IJ} IcCk + l)(k + 2)(3" + 5) _ (lc+ I)(k' + k)(3k + 5) _ (k+ I) [(Ie + l)2 -1][3(k+ 1)+ 2] 12 12 ...2 ' 2 C *) o JO(.2 k _1=2k+1 -1.+ (2k)3 + [2(k + i)]' ~ 2k'(k + I)' + [2(k + I)].25. +2 k -.. 1. vrijedi i za n = k+1. + k(k + 2) + (k + l)(k + 3) =(k+l) [ k(k + 1)(2k + 7) 6 (k + (k + 1)(k + 3) ~ '~ d) Jednakost vrijedi za n = 1. Dakle. 1. vrijedi: k(k + 1)(k + 2)(k + 3) I· 2·3 +2·3·4 L. Dakle.2.1)(3" + 2) + 12k(k + 1)' k(k + I)[(k -1)(3k+ 2) + 12(k + I)L 6 6 6 Stu znacl dajednakost vrijcdi i za n = k+ 1.. I· 3 + 2·4 + 3·5 L . . Dokazimo istinitostjednakosti za n.24..k(k+l)(2k+1) ~ 6 Koris!ec! (*).. Vidimo dajednakost vrijedi i za n = k+ 1. Pretpostavimo da jednakost vr(jedi za n = k.. Znaci dajcdnakost vrijedi za n = Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k?:l. dakle... Pretpostavimo dajednakost vrijl.: k(k + J)(2k .. pa vrijedi za svako prirodno fl. 1·4+2· 7 +3 ·10+ . ncka vrijedi: 2' +43 + 63 + . pa vrijedi za svaki prirodan broj n..3. dalje vrijed. Neposrednom provjerom utvrClujemo dajednakost vrijedi za n=l i 72 n=2. lednakost vrijedi za n= 1.

-. pa vrijedi za svaki prirodan braj n. Neka tvrdnja vrijedi za 11 = k2: I. + 2·3 3·4 k'(k+l) +- (k+I)·(k+2) =..(k+l) (k+I)(k+2) 2k'+7k·I·5 2k'+2k+5k+5 (k+1)l2u. 1._----. (Provjeri!). +(-.+ (Ie + 2)(2k 1+ 3k) + 2k2 + 6k + 5 k(k+2)+1 (k+l)2 k+1 k+1 =--= (I<+I)·(k+2) (k+l)'(k+2) k+2 (k+])+1 Kako tvrdnja vr!jedi 1 za n = k+ 1..Ie tacna za svaki prirodan broj n. 2 1 -+ a+ a + . neka vrijedi: V' +5k+4 (k+l)(k+4) k+1 k(k+5)+4 .31. jednakost vrijedi i za = k+ 1. tj.-k+I (k+I)·(k+2) (k+1)(k+2) =--_.:' 3k' +4k+ I (3k + 1)(3k + 4) 3k + 3k + k 2 +I 3k(k+ I)+(k + I) (3k + 1)(3k + 4) (3k + 1)(3k + 4) = (_I)k-I k(k+ I) 2 . odnosno neka vrijedi: 1 I I I k .. 2k' + 2k + 1 2(k + 1)' + 2(k + I) + ~ ~ T - 1. + ''+ 1·3 3·5 5·7 (2k-I)(2k+l) (2k+l)·(2k+3) 127 . Dokazimo 1stin1tost jednakosti za n = k+ 1. +-_.t:l..29.12+31 11. pa vrijedi za svaki prirodan broj n. Pretpos1. 1.-IJ =H)'(k+ 1) ri + + IJ... . Jednakost vrijedi za n=l.a) Neposrednom provjerom utvrdujemo da tvrdnja vrijedi za n=l._---4(k + 4)(k + 5) 4(k + 4)(k+5) 4(k +4)(k + 5) = 4[(k~ I) +4]' Jednakost vr~lcdj j za n = k+l._--_.+ . 4 4·7 7· 10 (3k -. Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k2: I. + a = .+ -:-:---::--::-.+ .. < ""j"' k(k+l) + --'---:-c'--=c'--c::-'(k+l)(k+2) k+l (k+ 1)(k+2) 3 .:"I)+7k(k+1)+5(k+1) (k + 1)(k + 2) 1.+ -_.-----+ (k+l)(k+2) 2k~+6k+5 2k'+4k+2+2k+2+J~ - - 1·2 + ....= . 12 _ 22 +3' = 4' + .. pa vrUedi za svaki prirodan broj.-'4-) i 1.I)k-! k2 k(3k+4)+1 (3k + 1)(3k + 4) :. pa vrijedi za svaki prirodan broj (k+l)+1 --L_+~ 1·4' 4·7 7·10 . = (-·I)k-I(k + 1) 1-". L k +1 ..27..a) Neposrednom provjerom vidimo da tvrdnja vrijedi za n = 1.+ . Dokazuno sada 0-1 da jednakost vrijcdi i za n = k+ 1 : k n = k:2:1.I:. I I I 1 I k 1·2 2·3 + . Jednakost vrijcdi za n=1.+a a--I ak+I -1 k+l = .a) Provjerom za n=l uvjeravamo se daje jcdnakost tacna.. 1.avimo da je jednakost istinlta za n = k:2:].emo pisati: 12 2' 32 k' (1<+1)2 . ]·2 2·3 k(I<+I) k+1 Uz navedenu pretpostavku.- a k +1 -1 + a k + 2 _ a k + i a-I 11 ""'--'--. Neka jednakost vrijedi za n = k2: I: 12 _22 + 3 2 _4 2 + .= 2k +9~2 + 12k + 5 _ (k+1)(1<+2) (k+I)(k+2) 2k' +2k' +71<' +7k+5k+5 (In 1)(k + 2) 2k'(k.+ . jednakost vrijedi i za n = k+ 1.30... Neka jednakost vrijedi za n ~ k2:1: 1 1 I I k . to Dna vrijedi 7....--~---. -+ -----4·5 5·6 6·7 (k+3)(k+4) 4(k+4) (3k + 1)(k + I) DokaZimo istinitost jednakosti za n = k+l: 1 1 ] I ..++ -.+ . +---.·4) (k+4)(k+5) 1 k +-----~ 1 4(k+4) (k+4)(k·.. 2) (3k + I) 3k + 1 Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ I : I I I 1 I _____ __ + + + _= 0 ~ (2k'+7k+5).26.Ai sve prirodnc brojevc._-. k+2 Vidimo dajednakost vrijedi i za n = (k+l)+1 k+ 1.+ . c) Neposrednom provjcrom utvrdujemo dajednakost vrijedi za n=1.k+l _3(k+I)+1 (3k + 1)(3k + 4) 3k+4 DakJe. a-I a k + 2 -1 Dakle.1 . Ocito je da jedl1akost vrijedi za n= I. (Provjeri!) Pretpostavimo dajednakost vrijedi za k a +1 -1. Dokazimo istinitost tvrdnje za n = k+ 1. a-I a k+ l ~ 1 + a k+ 1(a_1) --~= -- ~. ~j neka vrijedi: 13 2k' + 2k + 1 k(2k + 3) 5 . Ako pretpostavimo da tvrdl1ja vrijedi za 11'= k?l. + (-1)'-1 k' +(-I)'(k + 1)2 = (-_I)k-: k(k+ 1) + (-I)' (k + 1)2= 2 Hf-I(k + 1) [~+ (-I)(k +] = lJ (_I)k-l(k + 1) k [~- ir-I] = 1) L 2 2 Vidimo dajednakost vrijedi i za n = k+ I. paje tacna za svaki prirodan broj n. a -.+ . _ + .---+-+~--+ .13 .+:.._--+ 4·5 5·6 6·7 (k+3)("·...- _ k(2k+3) k+l 2k 2 +3k + 2(k+1)'+2(k+I)+1 _ k(2k+3) . tada moz. a:. (3k-2)(3k+l) l3(k+I)-2]13(k+1)+I] 126 = k 1 k 1 3" + 1 + [3(k+ 1)-2H1(k + 1)+ I t 3" + + (3k + 1-) .2 --....S) 1..28.Vidimo dajednakost vrijedi i za n = k+l. +---. dokazimo da jednakost vrijedi i za n = k+-1 : 5 ... ~------ k+1 (k+l)(k+2) 2k 3 +3e + 4"" +6k+ 2k" + ~"~~.-(3-k..+ . pa .-+ •....

3 2.--.-k-l =2.-+k~=2_k+2 2 22 22 2k 2k+1 2K k+~=2 + 2hl . 2 2 +1 2 - +1 22 -1 Dokazimo da je pqsmatrana jednakost tacna i za n = k+ 1. Neposrednom provjerom utvrdujemo dajednakost vrijedi L'1 n=l. Dokazimo da jcdnakost vrijcdi i za n = k+ 1: ! .1 2k+l +i+ 2 2k +1 2k +11 2kit Zk'i +1 =2. neka vrijedi: 2 --+ 2+1 22 Dakle.2. ~+~+2+" +-. ~j.( k - ~= 2k+J(22k+l)_2k+I(22k_l)_ . Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k>-l: I 2 3 k =2 __ 1-2 k 2+ + 22 + .3 3.3._1~ -lJ ~ ___l _ _ l 2(k + 2)(k+3) -2L2 (k+2)(k+3)j' Dakle. pa vrijedi za svaki prirodan brqj 11. + 2L 1 1 1 --+--+. b) Jednakost vrijedi za o=L Pretpostavimo da tvrdnja vrijedi za n = k2:1.(k + 1)(2k + 1)(k + 51c' +9k + 6) ~ (Ie + l)(k + 2)(k' + 3k+ 3) = Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k?l._1_+ ___·_. Neposrednim uvrstavanjem n=1 utvrdujemo dajednakost vrijedi za n= 1. pa je istinita za svaki prirodan broj LJ5.4 36 144 k 2 (k+l)2 (k+l)' ' Dokazimo istinitostjcdnakosti za n = k+ 1.2L2 . 1.3 3.3 2. +-----._+. +-. (2k + 3) (k + 1)(2k' + 5k + 2) 2(2k + I). pa je istinita za svaki prirodan broj n.2(2k+3) ("+I)(k+2) (k+I)Kk+I)+I] " "' '"'' 2(2k+ 1)+ I ' sto znae.a) Ako n =1 uvrstimo u dati izraz vidimo da se dobije tacnajednakost 1 1 6 6 1 k(k+l)(k+2) . 2 22 22 23 24 Zk 2+1 +_ +1 +2k+l +1 + .4 + 2.2 + _..:c-_ 4(k+ 1)(k+ 2) (k+l)(k + 2)(k +3) k' + 3k lednakostje istinita Z.4. 129 .. tj.5 1 k(k+I)(k+2) +---~- (k+I)(k+2)(k+3) i dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1.. neka vrijedi: ~ 2 (k+2)' -[2(k+l)+ It2 Ie' +4k+4-2k-3 =2 (k+ I)'(k + 2)' (k + 1)2(k + 2)' = 2 k' +2k+1 (k + 1)'(k + 2)' 128 I =2------(k+J)'(k+2)' ~k+l)+I]" (k+I)2 1 J I 1.2---. 6(2k + 1) 2 +1 23 2k 2k+l +""'. (k+ 1)(k +2) .... neka vrijedi: 6(2k + .3.-.2k+". ij.-+"'+ 1..-1.. ____:--'::--"-=--:-(k+l)' (lk + I)..+~L...4.5 (2k-l)(2k+l) [2(k+l)-1][2(k+I)+I] k(k + 1)(k + Ie + 1) _.4 3-4-5 ~(k + l)(k + 2) [~+ 1)' + (Ie -I 1) + 1. + + .+ _ _ _. tvrdnJa vflJedll za n = k+L Vidimo da posmatrana jednakost vrijedi i za n = k+ 1. 134.. (2k + 3) (k+ I)(k + 2)(2k+ I) = 2(2k + I).. tvrdnja vrijedi za svc prirodne brojeve..-:=. + 2 2k .+k+ I) J. d.+ 1.(Ie + I)(k + 2i J+ (Ie + 1)(k + 2)(k + 3) 2(k+2)--k-1 2k+1 2k+1 • _ 111 1 l . 2) Pretpostavirno dajednakost vrijedi za n = ~l..22..+ k(k +1)(k+2)(k +3) Dokazimo sada da jednakost vrijedi i za n=k+ 1: '3 1[1 6 1 ] (k+I)(k+2)(k+3) . tj.+ 22"+1.1)(2k + 3) 6(2k + 3) . 1+~+2.k+3 2k+l 1 (k+l)(k+2)(k+3) .2--.-+ .. neka vrijedi: 14 24 k4 ' _+_+"'+. +_2(k+J2~~2 ___ 1_+ 2(k+I)+1 4 36 144 k (k+!)' (k+l)2(k+2)' (k+l)2 (k+I)2(k+2)' k +6k'+9k+4 4(k k3+6k'+llk+6-2k-2 4(k + I)(k + 2)(k +3) + I)(k + 2)(k + 3) e +6k' +11"+6 4(k + I)(k + 2)(k + 3) 4 2k+2 4(k + 1)(k + 2)(k + 3) = __ ~_2(k+JL __ = 4 4(k + J)(k+ 2)(k + 3) ~ ~ __ .--"-c-"c' 2(2k+ 1) k(k+1) +.5 +".2 2" -1 +. paje istinita i za svaki prirodan broj Il.--.-+ 2' -1 = =2-----+1 k (2' _1)(22 +1) 2 B..32. jednakost vrijedi i za n = k+ 1.. = 1. Il = k+ 1.. Jcdnakost vrijedi za n=l. _1_+. (2k + 3) ~. tj._.. neka vrijedi: 3 5 7 21e + 1 1 1 + -+ -.5 (2k -1)(2k + 1) 6(2k + 1) Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1. (2k + 1)(2k + 3) 6(2" + 1)(2k + 3) (Ie + 1)4 ~ (k+l)f k(2k + 3)(k' +k -+~l)+~k +lil (k' 6(2k + 1)(2k + 3) 3 1) [21e' + Ilk' +23k' + 21k+61 6(2k + 1)(2k + 3) Vidimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1.2. __ k(k + 1)(2k + 3)( k' + k + 1) + 6(k + I)' _ . 14 2' k' (k+l)4 --+--+ .3..+ ~+ . ____. 4(k+ 1)(k+2) 3 = 2._. Pretpostavimo da jednakost vrijedi za n = 1<21.3.:1'---_ _ ._ k(k +I)(k.33.2. (Ie + I)(k + 2) . b) 1) Neposrednom provjerom utvrdujemo da jednakost vrijedi za n~ I.4 3.= 2 .1 6 [2(k+l)+1] 111 2L2 1 lj. Pretpostavimo daje jcdnakost tacna za n = k?:l.-.

pa je tacna za sve prirodne brojeve. + k· k'+(k + I)· (Ie + I)!= (k + I) !-I +(k + 1)-(k + I)!= = (Ie + I)!{k + I +1)-1 = (k + 1)!(k+2)-1 =(k+2)!-1 sto znaci da je tada tVrdnja tacna i za n = k+ 1. t) Neposrednom provjerom utvrdujemo da je izraz n] -n djeljiv sa 3 za n~ 1. izraz 7'"-1 -I je djeljiv sa 48 i za n = k+ 1. pa je djeljiv :.. tj. 2k 2k = 1 1 2 k-<] 2k + ( =r k +2k"". 1.."" 2 1+ k2k+1 Dakle. tj. 2k 2k 7'(k+!r 1 = 72k+2-' -1 = 7272k-'_1 = 49·7 -'_ 49+48 = 49(7 -' -I )+48 = -I = 48m+48 = 48(m+ 1). 1. paje istinita za syaki prirodan broj Il.+2Q.38_ Jednakost vrijedi za n = 1.. 1 (k+ 2)(k+3)(k +4) ]~. neka vrijedi: 7n _1 = 6m.l~~_ Vidimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1. + (a+k-l)(a+k) '---~---- a(a+k) I Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1: ----+ a(a+l) ~ ~ (a+l)(a+2) .. +2k. +--=2 !-. 7'+1_1 ~ 7·7k_1 = 7(7k_1) + 6 ~ 7·6m+6 = 6(7m+1). mEZ.k 2hl_l I ] (k+l+I)(k+I+2)(k+l+3) . 1+a * Dokazimo da jednakost vrijedi i za n = k+ I: ~-+--+--+--+. + (a+k-l)(a+k) -+--.. qEZ. jednakost vrijedi j za n = k+ 1.~---+ I 1·2·3·4 2·3·4·5 + . Tadaje 1·1!+2· 2!+ ..a) Ako uzmemo daje n=l. Pretpostavimo dajednakost vrUedi za n=k. ~ 4 8 ')hl . '+~k-' +--. pa vrijedi za svaki prirodan br~j n..o::l.. 2) Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = k::::].-1)+--.37. 4 2 +---+~-+ +--~--+--~-:-C 1-- I 2 4 8 l+a 1+0 l+a l""!""J 2k 2kLJ 1 +--+--=I+a 2! 2k + i 1- 2hl +-~= lednakost vrijedi i za n = k+l.!.i ~ 1+-+-+-+ . + (a+2)(a+3) + . 1.!. paje djeljiv za svaki prirodan broj. Dokazimo da je izmz 711_1 djeljiv sa 6 i 7._l Ik n=::::1: k 3 7 15 2' . l-'-a 2"1 a~l 1+a 2 k+1 Dokazimo daje izraz 72n-!_1 djeJjiv sa 48 za n=k+l. Pretpostavimo daje n3 _n djeljivo sa 3 za n=k:?: 1.. pa vrijedi za svaki prirodan broj n.6(k + 4) + 181 = 3 6(k + 1)(k + 2)(k + 3)(k + 4) 6(k+4)-18 ] J -36.3 3 za svaki prirodan bro. neka vrijedi: k'-k ~ 3q. Pretpostavimo dajc izraz Tl_l djeljiy sa 6 za n=k~ 1. VicHrt:1O da jc izraz 11' -11 djeljiv sa 3 ! za 11 = k+ 1..1 = (k'_k) +3k +3k ~ 2 2 = 3q + 3(k +k) ~ 3(g+ k +k) . Pretpostavimo daje tvrdnja tacna za neki pflfodan broj n = k ::::1. c) Za 11 = 1 vrijednost iZf3za jc 48 sto jc djeljivo s 48. mEZ. Za n=l irnamo j·I!:=: 2!-1. paje dje\jiv sa 48 za svaki prirodan broj n. Kako je 7m+ I mEZ_ to je izraz 7"-1 djeljiv sa 6 i za n = Ie+ 1.36.39.!. Pretpostavimo dajednakost vrijedi za 3 6(k + 1)(k + 2)(k + 3) (k + 1)(k + 2)(k + 3)(k + 4) ~ . 1.a 11=k~l.!..nekavrijedi: 7 2k"i_l = 48rn. r 2 1 2 + k2 k +1 __ ')k+1 + 2k + 1 -1 +2k-2+----=·.-= 2 = 2 1.tj.6 _1[1 2 4 8 2'-' Dokazimo istinitost jednakosti za n = k+ 1._ 3 6 l+-+~+-+ . tj. Dakle. + k(k+l)(f+2)(k+3) +._ 3.i·-(k+I'+2(k-l+l). neka vrijedi: 1 ~--+ 2 4 4 8 H 2k 2 I a"-l 2k-!-1 l+a 1+ 1+a l+a ••.lr (k + 1)(k + 2)(k + 3)(k + 4) . 2 (k+ 1)' _ (k+ I) = k ' +3k 2 +3k+ 1 -k.6(k+ 1)(k+2)(k+3)(k +4) ~ ~~I.(k+I)(k~2)(k+3)]+ (k+l)(k+2)~k+3)(k+4) ~ 1 (k+l)(k+2)(k+3)-6 +cc-~-c--.::. ---+ a(a+l) I 1 1 (a+I)(a+2) 1 + 1 1 k (a+2)(a+3) 1 + .6(k+I)(k+2)(k+3)(k+4) ~3 6. +k·k!=(k+I)!-I..2 n=k+ 1.- (k+l)(k+2)(k+3)(k+4)- - ~ H~. pa vrijedi za svaki prirodan br~j n. tj. Dokazimo daje izraz 11 3 _11 djeljiv sa 3 i za n = k+ 1. 130 131 .. odnosno 1=1. dobije se 7'-1~6 stoje djeljivo sa 6.1 n. Pretpostavimo da je izraz in-1_l djeljivsa48z._+_ a(a+k) (a+k)(a+k+l) k(a+k+l)+a a(a+k)(a+k+l) ak+k(k+l)+a..-=2.. neka je tacno: 1-1!+2·2!+ .I) . a(a+k)(a+k+l) a(k+I)+k(k+l) (a + k)(k+ I) = __ ~_ a(a+k)(a+k+l) a(a+k)(a+k+l) a(a+k+l) Vidimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1.--"--- (a+k)(o+k+l) _k:.a) Jednakost vrijedi za n = 1.[. b) 1) Provjerom za n=1 utvrdujemo dajednakost vrijedi.6(k+l)(k+2)(k+3)(k+4) ~ _III 6(k+4-3) ] ]rll 6(k+l) ] -3L6. 3715 2k_1 Zk''.

Sk+3 + 1(' .7.:. Pretpostavimo daje dati izraz djcljiv sa 57 za n=k::::l. Zaistaje: 7k + I+ 1 + 82(k+I)+! ::.S2k-l+2 3·2 3k+ 1= 25(7 . 0 J1 =57(7m+S2k+I). CJEZ.n istinita za n=l. l1eka vrijedL Sk+3 +11 3k +1 =17m.<l:c":: ~ 5/(")-3 2'+' =3(5111_2"').k)+5k(k3+2k'+2k+ I) =. qEZ.11". to je dati izraz djeljiv sa 17 i za n=k+ 1. toje izraz 7·S 2n·!+2311+! djeljiv sa 17 i za n=k+l.5 2 ·5" + 12·6·6' = 25(7· 5k + 12. b) Neposrednom provjerom utvrdujemo daje relacija 30lns . Posmatrajmo broj f(k+ 1): f(k+l)=Sk+J +2 k +1-. 7 . Kako. Ako je n=l vrijednost datog izrazaje 64. to jc dati izraz djeljiv sa 57 i za n=k+ 1.J)+2. Kakoje q_2 3k-+! cijeli broj.6 k ) = 25 ·19m -19 ·12· 6 = 19(25m -12· 6 k k ). Pretpostavimo da je dati izraz djeljiv sa 19 za n=k?: I. 7 2no1 N e"aJClzraz· 5 + 2"rr"! d' I" k . qEZ. Daklc cijeli izrazje djeljiv sa 6.S2(k+!)-!+23(k. tj.=5. neka vrijedi: . 6k + 1 = 7 .g 2k+l 1. tj. nekaje: 7·S 2k +12·6 k =19m. dakie f(O) je djeljivo s 3. nekaje k +llk = 6q. To znaci daje A(n) djeljlvo sa 6 za svaki prirodan broj n.+ 1.. paje djeljiv sa tim brojem za svaki pdrodan braj.-I)+ 1326-! 1·'1 I '1i c) Provjera: A(l) = 6. Dokazimo istinitost relacije za n:::.:1h2 + g2k+1 .l+ 23k+l) .imo daje dati izraz djcljiv sa 17 i za n=1<. Dokazimo da relacija vrijedi i za n = k+ L (k+ 1)"+ 11 (k+ I) = k 3 +3k'+3k+ 1+ Ilk+ II = (k3+ II k)+3k(k+ 1)+ 12 = = 6q+3k(k+I)+12. mEZ.. Dokazimo istinitost Illlplikacije A(k) A(k+l) => 2 005. pajc relacija istinita i za n = k+L . nekaje f(k) = 3m.4 La) Oznacimo fen) = 5" + 2 -!-i • Treba dokazali daje za svaki prorodan broj n. (11) N CK.tJ.~lacija vrijedi i za n = k+ 1. to je posmatrani izraz djeijiv sa 64 i za n=k+l. 1 ' + = 17. Pretpostavka: Nekaje izraz A(n) djeijiv sa 6 za n=k.q-17·2 3k . 10je i cijdl izraz djeljiv sa 30.78.to znaci da su svi brojevij(n) djeljivi s J.8 2 = 7. tj. Pretpostavimo daje l{n) djeijiv s 3 za n = k:?. tj. Z .+1 =57·m. Pretpostavimo daje posmatrani izraz djeljiv sa 17 za n=k::::::l.. qEZ. Zaistaje: S/. qEZ. C) Kako je 7m +. pa vrijedi za svaki prirodan broj.l} 2 -8(k + 1) . odnosno sa 6. Pretpostavimo da ova relacija vrijedi za n = k::2:1.2 k . mEZ.. DobiE smo sumu od tri sabirka u kojoj je treci sabirak 6. §to znaci daje posmatrani izraz djcljiv sa 17 za n=l. 0 = 9(3"+2 _ 8k - 9) + 64(k + I) = 9 64q+64(k + I) = 64(9q +k + I) 0 0 Kako je 9q+k+ 1 cijeli broj.d)d:::o5 . c) Uvrstavanjem vrijednosti n=1 u dati izraz. a drugi sabirak je proizvod broja 3 i dva uzastopna cijela broja.. DokaZimo daje dati izrazdjeljiv sa 57 i za n=k+1.40. tj. Kako . sto zna6 daje djeljiv sa 57. Dokaiimo istinitost tvrdnje za n=k+ 1.J)+1 1. to je i cijeli izraz djeljiv sa 6. neka vdjedi: 3 2k ·) -8k-9=64q.11 31:+1 = S(Skt3 + 11 3k . Za n=O imamo daje itO) =5° +2').a) Rclacija v .Ie proizvod k(k+ I )(k'+k+ I) za svako k djeljiv sa 6.52-'+2 3 "=35+16=51= 17·3.O.ie od dva uzastopna cijela brojajedan sigurno djeljiv sa 2. mEZ.tadaje: 7. (k+1)'-(k+l) = k5 +5k'+IOk3 +IOk'+5k+l_k_l = = (k5 . pa je djeljiv sa 57 za svaki prirodan broj n..9 = (9·3"" --12k -81)+64k+ 64 = Vidimo clajc i f(k+1) djeljiv sa 3. to jc i drugi sabirak djeijiv sa 3·2. 30q+5k(k+ 1)(k2+k+ 1).ijed! za n = 1 jer je 12 djeljivo sa 6. pa tvrdnja vrijedi za n=l.. U.S2. . neka vrijedi: 7 k + 2 +8 21.:l vrijednost datog izraza je 7 3 + 8 = 343 + 512 = 855 = 15·57.gUll E Z . to je tvrdnja tacna za n= 1.: =3. paje djeljiv sa 19 za svaki prirodan broj. qEZ. ij. 3 b) Za n. Neka relacija vrijedi 3 za n = k21. mEZ" Dokaz. Dokazimo djeljivost izraza sa 19 za n==k+ 1: 7.5 2 (". = 7 . izrazje dje1jiv sa 19 i za n~k+l. 1.1 =I70(q_2 3k+ I). gEZ.1 =17(5m+78"11 3k + I ). llekaje A(k)=6m.S7m+S7. (7k+2 + 82k+!) + 57·821:+1 = = 7'.:lJe A" = rr' 5 n. iZfaz f{n) djeijiv s brojem 3.17·23kH = __ 22&·6' = Dakle.nekavrijedi: 7·5"·1+2 3k+ 1= 17'q. Pretpostavimo tacnost tvrdnjc za n = k?l. tj. k+ 1. mEZ. . Dokazimo da n.·dd + 113(i. Kako je 5 m + 78·1 IJk-f! E A(k+ I) .5 11 +2·2 hl =5(/t k j_··2 k ·.a) Za n= I vrijednost datog izraza je S4 + 1 t4 = 625 + l4641 = 15266 == 17·898. b) Akojen=l. dobijamo 247.. paje izraz djeJjiv sa 6 za n=l.1 .S2k. JeJlvsal 7 za n= k :2:1. 3'(k. a kako je 247=19·13. paje djeljiv sa tim brojem za svaki prirodan broj.17111+17. = (k+1)' +5(k + l)=k' +3k +3k+ 1 +5k+5 = =(k' +5k) + 3k(k + 1)+6 = 61r1 + 3k(k + 1)+ 6. Kako je svaki od tri dobUena sabirka djeljiv sa sest. relacija vrijedi i za n = k+ 1. Prvi sabirakje djeljiv s 6 po pretpostavci.. Dakle. pa je djeijiv sa 64 za ml! koji prirodan broj no 133 132 . Sm-2'+! EZ.5_k = 30'1.42.) + 12.

a) Ako je n =1 izrazje djeljiv sa 9. Sk ·3 k + 2 = = 32.. Vidimo da je posmatrani izraz dje\jiv sa 25 j za n = k+. Dokaiimo djeljivost datog izraza sa 25 i za n:. Kako .u.Ie n= J.c k. Za k =1 dobijamo broj -I 87.4 djeljiv sa 25 za n=k:? 1. Otu.ji izraz djeljiv sa II.48. pa reiacija vrijedi za svaki prirodan broj n. 3 3k 2 + ·2 2k :::-: 225· 3 2k 2 + . Pretpostavimo da . Dokazimo istinitost tvrdnje za n ~ k+ 1. tvrdnja ovog zal1atkaje dokazana za sve priroone brojeve n. 22k + J 17 .1.17m-17.jerje k(k-l) pr01~v~d d. +. odnosno.2 . 3 Jk <-2 . 1.18·12' -II· 2 4' + 29 =1 I (30q-2·4')+ 29 -I 8. 32(k+!)r2 .""-1 = 19' .: _3 3k + 2 ·2 2k ::. paje djeljiv sa tim brojem za svaki prirodan broj n.. Neka je izraz djeljiv sa II za n = leI..17 ·19' +2·2 k. Neka je 1zmz 2"-+l . neka vrijedi: 2k+1 3 k +5k . iZTaz ~ 32.2. Vidimo daje posmatrani izraz djeljiv sa 1053 i za n = k+l.1 .Ie (19 +. dokazimo daje izraz a" -b" djeljiv sa a-b i za n=k+l.+1 =29-18·1212' =29-18.:: L tj. neka vr\jedi: 25k +J +S k ·3k+2 =17m.\' +19.a) Za n=l tvrdnja je tacna.JCIjIV sa 54 J za n=k+ 1.aa.2'+1).. n~ka vrijedi: 3 2h2 .. odakle so vidi daje djeljiv sa 17. 21k = = 225 134 3 2k -'-2.(1+11)12'+1 = -3 = =(29-18 ·12k+1)-11·18 ·12 k Kako jc prvi.a) Ako je n~ i. to jest. Neka je a" -h" djeljivo sa a-b za n = k?J.I) =4·9q + 3( 4· 4' -I). Za a~1 vrijednost izrazaje 0 sto je djeljivo sa 30. 2k+l) E Z .a) Za n= 1 vrijednost datog izraza je 34 .46.Ie tvrdnja" tacna za n . Neka je izraz djeljiv sa 17 za n = k2> 1.zastop?a. qEZ.' _2'+1)_1 =30 ·30' + 4· 4'( 3 ·3' -2. nekaje k·4'" -(k+I). tj. 17q.'~2 .12' . 25k + 3 + 15.2 k + 1 =:. posmatrani Izraz je djeljiv sa 17 i za n = k+ 1.22k ). S2k -108 . Neka relacija vrijedi za n~ leI. b) Ako . pajc djeljiv za svaki prirodan broj.5' ·3"+2 =17(32m-5' ·3 k + 2 ).(3"+. Treba dokazati daje izraz 29-18·12 k djeljiv sa II za svaki prirodan broj. sto je djeljivo sa 1053.(19' +2.45.2") +117·9·33k·2"~ = 225·I053m+I053·3" ·2" =I053.. b) Uputa: Koristi matematicku indukciju j cinjenicu "broj je djeljiv sa 3 ako je zbir njegovih cifara djeljiv sa 3".: 6·2 + ·3 +-5k +1::= 6 ·2k+1 ·3" +30k -24. pa je djeljiv sa 54 za svaki prirodan brc~J n.sabjrak djdjiv sa 11 po pretpostavci. nck. Dakle.1}-1 :.25. ('' . pajejedan ad njih sigurno panm ((ljeUlv sa 2).le clJeh 1zraz c1. ako je djeljiv za k: 29-18·12.4'3' ~-22·4'2k +29~ =30· I lq . k+ 1: k 1 k 2(k-l}. 32/.5 2 1.:. c!jeUiv sa 17 j za n = k+ 1. vrijednost izraza je 391 ~ 17·23 . Dokalimo da je izraz 29 -18 "12' djeljiv sa 11 za k+ 1.5 2 . 1. to . 2 5k +} + 32 . odnosno.4k +4+4·4k~I_4k+1 = ~O' +4'(3' -2 k )-1}18.4' +1=9q.4.1 --36e + 12k-S + 27k2 _ 27k = = 6·(2k+1· 3' +5k-4)-25(k-I)=6·25q-25(k':I). tada je (a-1)a(a+l) proizvod tri uzastopna cijela broja ad kojihje barjedan djeljiv s 2 i 135 1.J(/ _). Ako a nije nula.: '-36·2k~I-·17·19k +34. vrijednost datog izraza je 51... ~ 4· (22k+1 -9k' +3k -2)+ 27k(k -1) 4~ 54m+ 27·2'1 . paje djeljiv sa 17 za svaki prirodan broj 11. mE Z. Dakle.1. I A7.1)-4 -:. Dokazimo istinitost tvrdnje za 11 = k+-!. vrijednost izraza je 25 (paje djeijiv sa 25).b) Uvrstavanjem n~1 u dati izmz dobijamo 33 sto je djeljivo sa II.25k+25= < . 3(k+J)+2 = 32.a) Neposredno sc vidl da je izraz djeljiv sa a-b za n=1. (*) Dokazimo djeljivost izraza sa I I za n = k+ 1.:'. neka vrijedi: 22k+1 -ge +3k-2 ::. 1053. lj.5" __ 3"+2. q EZ.+1):0: 9.3 H'".2') -I = =30· (') ~ 225. to je posijedl. mE Z.mEZ. 3k+ 2 = 36 ~ (6 2k . loje a" -b" djeljiv sa a-b j za n = k+ I. to je posmatrani izraz djeJjiv sa 9 i za n=k+ 1.:54m.::36. (2 5k + 3 + Sk .a) Ako uzmemo daje n~ I. Pretpostavimo da je dati izraz djeUiv sa 1053 za n = k? 1.'.1 )=36.:'a . 52(k->·1} _ Y(HI). Sk ·3 k + 2 -17· Sk 3k + 1 < = 32 .35 .2.2 2 =:. 1. stoje -17·1 I.6 2.4 = 25q. 3k + 2 ) -17 5". Pod ov~m pretpostavkom dokazimo istinitost tvrdqjc"zo n=k+l )2(k+1 H 9(k 1 2k I +1)'+3(k+1)-2~4·2 ~+ -9(k'+2k+li+3k+i= 4(k· 4k+1 -(Ie + 1)· 4k + 1)+ 3·4'+1 -3 ~ 4·9q + 3( 4k+1 .Ie posmatrani pa je djeljiv sa 17 za svuki prirodan broj n.')k-+I= Dokazimo djeljivost izraza sa 17 i za n = k+ 1: 25(k+l)+3 +. vr(jedi: 6 2k +. paje djeljiv za sve prirodnc brojeve. q E Z .::: 1053m. b) Za n=1 dati izraz ima oblik v a'-a = a(a'-l) = a(a'_1)(a2+1) = a(a-1)(a+I)(a2+1). tj.44.= 4 22k+l -ge -i8k --9+3k+ I =4·2 2k .q E Z . 22k = . Kakoje a"'-b'+1 =(a-b)(a' +a'-lb+a'-2b' + . yk-<-2 . +b'). 3" + 51'1 . Kako je 4k+l_1 uvijek djeijivo sa 3 (Dokazi!).49. k = 36·621: +36·J91. 5 2k _ 27. 6 2 (k+l)+19 k -tI_2(1i. 1. 30k+1 + 4k+1(3'.~ije1a br~ja. qEL Dokaiimo da relacija djeljivosti vrijedi i za n ~ k+ 1: (k+ 1)·4(k+l)-d -(k + 1+ 1)·4k+l + 1:::: 4k ·4k+1 +4k+2 -4(k +1)·4 k _4 k+1+1 =: = 4k·4k+1 -4(k+J).43. neka vrijedi: 30' +4'(3' -2')-I=llq.Sk+!.L "k+I) . 5 2k _ 225.19 k _. pa je djeljiv sa 17 Pretpostavimo daje dati izraz djeljiv sa 17 za n= le I.(225m+3" .17q--17.2 2(1.3#11 + 5(k +..

112 n j 1 I 1 7+7'+7'+7'+ . Dakazirno istinitos! tvrdnje za n = 2(k+ 1). (2k+3)12 -(2k+3)8 -(2k+3)' +1= = (2k + 3)'«(2k + 3)' -1)-«2k +3)' -I) = ((2k +3)' --I)«(2k +3)' -1)- . 11 11111 j 1_ -n-+-2 +-n-+-3'+ .S3. pa je djeljiv s 30 za svaki prirodan broj n.. paje ovaj proizvod djeljiv sa 6. 1 +~+_I_+_-l-+ __ I_+-l_c. c) Za k=J vrijcJi: 7 + 7 2 + 7 3 + 7''1 . 2800 0-"'-1 00. 3k 3k+1 3k+2 3k+3 3k+4 (1 1 1 I 1 1 \ __ .~=1+ I >. pa Je tvr l1Ja acna.:. izrazje djeIjiv s 30 i za n=k+ I. 1 I 1. tj.52.an 23412 .<! . qEZ.2+1 -v2 r:: '-? 136 137 . Nekaje n=2k+1.-+-. m E Z. I . DokELzimo da je izraz djeljiv sa 512 za n = 2(k+ l)+ 1. Tad8.a) i b) Sabiranjem donjih tacnih nejednakosti I ' -<l-~ 4 2 9 2 3 1 I 1 -<---16 3 4 -<'--~' J 1 1 I 2 -<--- 1 1 1 =(2k + 2)(2" -I 4) [(2k + 3/ + 1]c2k+ 2) [2k +4J[(2k + 3)' + 1][(lk +3)' + 1]= -2(k + 1)2(k + 2) E2k + 3)' . to jc posljcdnji izraz djeIjiv sa 16·4·8 = 512. -k+2 +1:+3 '/.). .:+l).7 4k ).. +--+--> 1. . gdje je k2:1 : dobije se'.. qEN.-.- Provjerimo tacnost nejednakosti za n=2: A(?)' _1 +_1 lOOq + 7 4k + 1 + 7 4k +2 + 7 4k + 3 + 74k+4 = lOOq + 74k(7 + 7 2 + 7 3 + 74)= = IOOq+7'" ·2800=IOO(Q+28. Kako je proizvod (1-::+ J)(k+-2)(k+ 1)(k+2) uvijck djcljiv sa 4.f1 12 =12+1>I+l=~=. Neka nejednakost vrijedi za n=k...11+12+ fj+«'+7n>-VIJ.1_a=a4(a4k+l_a)+a5 -a=30m+30q=30(m+q). pa vrijedi za svaki prirodan braj n.2 + 7 4k +3 + 741:+4 = = l.J2. pa vrijedi za svak! prirodan broj k._~+_1__ +_1_+_1_> =l'k-:. + 7'1k + 74k+1 + 7 4h.... ti.. pa je zbir 48q + 24[k(k+l}+-2] djeijiy S3 48. -.Fi 12 12 12 => ~>-.Daklc.-1 - odnosno za n =' 4k.'+4 +. Pretpostavimo da tvrdnja vrijedi 7.((2k + 3)2 -1)«2k +3)2 + 1)(2k + 3)' -1)«2k +3)4 + 1)= . 1----+--+--. Ovo znaci dajc posnatrani izraz djcijiv sa 48 i za n = 2(k+l).28. oeka vrijedi: (2k)' +20·2k = 8k(k'+5) =48q. Dakaza!i daje dati izmzdjeljiv s 30 i za n= k+L _a=a4a4k'. qEZ.-+-2- Dalde.. to je 1zraz k(k+ I )+2 djeljiv sa 2. pa tvrdnja vrijedi za n=2..paran bro] koji je veci od 2. LSO. 1.. Pretpostavimo da tvrdnja vrijedi za 11 = 4k.(2k + I)' -(2k + I)' + I = 512q.a) NckajeA(n): .[(2k + 3) -IIe2k + 3) + 1)((2k + 3)' + I) [(2k+ 3)2 -I ][c2k+ 3)2 + I ]ce2k + 3)' + I)' ---. To maci da vrijedi a 5_a = 30 q..(2k+2)=8(1c'+3k'+3k+I+5k+5) 3 = ~ 8 (k + Sk) + 8(3ir' + 3k + 6) = 48q + 24(k' + k + 2) = 48q + 24[k(k + 1) + Kaka je proizvod k(k+ 1) uvijek paran braj.. tvrdnja vrijedi i 7-'1 n = 4(k+I). tj. paje cijeli izraz djeljiv s 6·5~30..j+/c+2+-/<+3+k+4+"'+-3k+3k+rJ k+t 3k+2 3k+3 3k+4 1 (2k + I)" . k+1 3k+2 3k+3 3k+4 3(k-lIl\3k+2)(3k+4) Vidimo da nejednakost vrijedi i za n=k+].2. b) Izrazje djeljiv sa 512 akoje n::=1.+!+2.: . 1 1 1 1 (2k+2)3+20. 4 9 16 .> .a a n 3 4 2 . . a svaki od prcostala tri fal(tora jc paran broj.. neka vrijedi: a 4k+l a 4(I. Pretpostavimo daje tvrdnja tacna za prirodan broj nz2 i dokazimo da va:h I za n+ 1: a = 30 111. nekaje: . 111. Dokazimo istinitost tvrdnjc za n = 4(k+ 1): 7 + 72 + 73 + 74 + .+ .. d't' -I ) Z ~ 0 imamo .< l·~. n = 2k.=~> 1.+ 2n +-2-n-+-1 +-2n-+-2 >2--n-+-1 +-2-11-+-1 +-2. 1 n2 ~n-l n i ~-+-+-+ + . l}(k + 1)2(k + 2) [lk +3)' + 1][2k + 3)' + 1]= -16(k + IJ(k + 2)«(2k + 3)' + I)(k + I)(k + 2)«2" +3}' + 1)«2k + 3)' + 1). k + 1 Ie + 2 Ie + 3 3k 3k + 1 Dokazimo istinitosl nejednakosti za n = k+ 1: 1 I. pa je djcljiv sa tim brojem za svaki parni prirodni broj 11. qc:Z. 1 1 1 1 =-+------>2 2n+l 2n+2 2 c) Z. Pretpostavimo daje dati izrazdjeljiv s 30 za n = k:?:l.a) Aka je n=2 vrijednost datog izrazaje 48. = 1 J'c 2. Faktor a'+ 1 je za svaka cijela a* I djeljiv s 5. (mamo: 21 _' _+ __ + __ + . jedan djeljiv s 3. +7" =lOO'q.

71l 11..Jk. + ~ > Jk v2 v3 1 Dokazimo istinitost implikacije: vk A ( k) => A(k + 1) 1 Mnozenjem nejednakosti (0) i (H) dobije se: 2'+1 > (Ic + 1)3 . Tadaje: > 2 . (I+X)k+' = (l+x)(1 +x{ > (1 "'"xl(! +kx) ~ H kx+x+kx' ~ 1+(k+ l)x + kx' Kakoje kx 2 > 0. neka vrijedi: a k ? b k Dokazimo istinitost nejednakosti za n=k+ l.-I) Daklc. Tada vrijedi: (k+l)!=(k+l)k! >(l+l)k! =2·k! >2·2 >2k+l J . + . u cije!oj Euror! -Jic-' -k_:!_ 2> (k+l)' k 3 ("") 138 139 . tj.a) Nejednakost je istinita za n =O.57. (0) Dokazimo lstinitost nejednakosti za n=k+ 1.1 n = 3. nejednakost 211 > n vrijedi i za n=k+ I. nejednakostje istinita. . Neka tvrdnja "rijed! za 11 = k?:4. Pretl)Ostavimo da .fk+l. =::. 2(k+ 1) 2k+ 1 <k' + 2 =(k' +2k+ 1)+(1-2k) =(k+I)' +(1-2k)«k+ I)'.. 2 (k+l~~ 2 2 > k!. Vidimo da nejednakost vrijedi i za n=k+ 1) pa je istinit!l za svaki prirodan braj n. ncjednakost oeito vrijedi.. tj. nc sarno mill"cmiltike. . tojc (l+x)H > 1+(k+l)x. Dak1c.:::2.a) Nejednakost vrijedi za n=3. neka je: ~>~ . pa vrijedi za svaki prirodan broj.. pa vrUedi za sve prirodne brojeve i nulu.2 2k' +k +k)+(k+I)I-(k' -k::. . Dokazimo da nejednakost vrijedi i za n = k+ I: 2k+ 1 = 2·2' > 2·k = k+k . Pretpostavimo da nejednakost vrUedi za 11 k~O. Jl+ J'i+ . Jk+I+ 1 Jk+I> k+] . k+l.>i2-~1 \ k+1/ \ k+1/ \. Prctpostavirno da nejednakosl vrijedi za n = k?2.a n+ J.. Pretpostavimo daje 2" >)12. nelen je I 2 ~ ~ I > k . k) i" ( 1 I( 11 = k+ 1. Ii tri gcncracije ovc pnrodicc hiio jc OSilm istaknU1ih mal'cmaticma Koji su svojim rado\'ima doprinijc1j i uticali n<1 n1zvoj nilUKc. . b) Ako je n = 3.l)' sto znaci da nejednakost vrijedi i za n = k+ 1.] e.56. kQ<"-1) 2k kl/. Dakle.i:O. tj. \ k) ( Ii' Dokazimo istinitost ncjcdnakosti za 12--\ k+1 ( I )'" ( b) Za 11=5 irnamo 2 5 > 52 .a n=l\+ 1. ~j. Neka nejednakost vrijedi za n=k:2:1. odnosno. Prctpostavimo da nejednakost vrijedi za n=k.a) k sto znaci dajc tvrdnja tacna za svaki prirodan braj n.iednakostvrijedi i za n~:. n 2 = n 2 + 112 > n 2 + 2n + 1 = (n + 1) 2 . paje istinita za svaki prirodan broj 1122. neka vrijed!: 2k < Dokazimo da posmatrana nejednakost vdjedi i za n = k+ J. nejednakost vrijedi za svc prirodnc brojevc vete od 1.Jk+ Jk+l~ II! ~ Jk. PosmatraJlno kollCl11k k 3 ' ! stepenuJmo bmom u broJl1Iku: 211+1 11 ""r2---1i2-~..jerje 2°=1>0.a) Za n=1.¥. tj. 1. pa vrijedi za svaki prirodan broj n. Dokazimo istinitost nejednakosti za n=k+ 1 2k~' = 2 ·2' > 2 ·(Ir +3) = 2k+6 = (Ir +1)+ 3 +k +2 > (k + 1)+3_ Daklc. pa nejednakostvrijedi za n=10 .Ji+ Jk+i·>.!. 2 1. b) Ncposrcdnom prO\~jero111 utvrdujemo da nejcdnakost vrijcdi za n =2 . Dokazimo is1initost neiednakosti 73 n = k+ 1. nejednakost vrijedl i 7. Jk+1 Jk+ 1 Kako je implikacija istinita.jerjc i' = 8 > () = 3! k(k.a) Za n=10je 2'0 =1024 > 1000 =10'. r. sto je taeno.55. neka vrijedi 2k > k. . tj. tada vrijedi (J +x/=l +~Y+-Y'.12=k+l + Ie' >1c-I-l_ Ie+l Ie-II 1e+1" Jcr Je lzraz ](2_k_1>0 za k.59. Pretpostavimo da nejednakost vrijedi za 11 = k:::::3.: k+ 1 . to je navedena nejednakost dokazana za svaku vrijednost prirodnog broja 11 (> 1)_ 1... Ako je X:. Pretpos1(IViJ1l0 da ncjednakost vrijedi za n = k:':::3. Njcmackc dosclila u Svicarsku. nt. paje nejednakost istinita i za n=k+I. 32> 25.jer je 24>l6..'ihjc if.1].:: 10. tad a jc x > 0. pa vrijedi za svaki prirodan broj n:2: 10. tj.je nc]' ednakost istinita za n = k::::2. + . b) Zadatak se Jjesava analogno kao pod a). Ako lC n=2. nekaje k!> 2k . neka vrijedi: 2k > k + 3. Pretpostavimo da nejednakost vrijedi za n = k2::3. a> b =>' a k > b k => ak+ 1 > ab k > bbk = bk+: . ~j. b) Neposrednom provjerom vidimo da tvrdnja vrijedi za n=4.. ncjednakost vr~jedi za svaki prirodan broj n. pa zakljucujcmo da vrijedi za svaki prirodan broj (veci od 4).58. . Daklc. =2- ~'(k-~:D 2 ')---i-+~ =2~-2k>2k·k!>(k-1·1)k!=(k+J)t.. ncjcdnakost vrijedi j z. neka je (l+x)k=l+kx. paje' (l+X)2> 1+2x-.imo istinitos1 d(ltc ncjednakosti za n = k+]..:::5. Dakle. (Dokazana nejednakost nazi-va se liernoullli 9_ je\'3 nejcdnakost). 9* Porodica BernouJli-jc. \ K1)3 . Nejcdnakost vrijedi 7-. Vidimo da nejednakost vrijedi i za l1=k+ 1. I \k 2k + 2 -I k+1 >k 2k ~ 1 k+l =2.54. Ncka vrijedi: A(k): vI ~+ ~ + ~ + . nekajc 2 Dokaz. < (..

:: k+ 1" (coso: + isina."'--2(k+l) 2(k+l) 2k + 3 _ 2(k + I) + 1 __ 2k-l(a k +b k ) > (a+b)k. ( Pokusajte. pa vrijedi za svaki prirodan broj. 3 \ 3) (k+])' k+1 <3. Prctpostavimo da nejednakast vrijedi za 11 = K:?:2. I " > k! > 1"-). pa vrijedi za svaki prirodan broj 11. "--":~ > 21e' k 2k 2)). ) (coscx. 3.60. 1. neka je k!:2. Neka je n =1. ((Ic+])!)"• 4 ..3 ( • k (casu + isinO'.--. T a d~lje: k+l (k!)' dokazati ovu nejednakostl ) Dokazimo..f11 .l+ t := n>l. tj. tj.--_. n:::. 1 Neka tvrdnJa vflJe d' za n (Ie + 2)(2(k + 1)! 4k"'(Ck+l)!)' = k ' nek' '22. Neka je n . > 1 . tJ.< --'-. neka vrijedi: 4k (2k)1 (2k )!(2k + 1) .< ~-+ vrijedi i za n=k+ 1. / = = (cosa +isina)(cosna + isin 11a. tj..: k+ I. ) '} .> (k!)' k+l)k+' =(k+IJ'(k+lj ( 3 I.. za n = k+ 1. sada. pa vrijedi za svald prirodatl broj n. jednakost vrijedi i za n = k+]./ ::. sto znuci da 4°'«(lc+I)!)' ((kd)!)' (k+I)+! ncjednakost --~.. L62. Dokazimo istinitost jednakosti za n =-. + I)(k + I)' = J(k + 1)'+' . .:.---"'-----" pa (.'" k+l 3k 3 3k 3 < k!- = (. Pretpostavirno da jednakost vrijedi za_ n=k~ 1. +isino~. pa vrijedi za svo prirodne brojeve n>L i. .jer je .2. 4 >' . utvrduiemo daje ncjednakosl tacna. sto znaci da vrijedi Zil svaki prirodan braj . (2k' + 4k + 2) + k = I + ____ _ > 1 . + isina. Pretpostavimo da je nejednakost istinita za n:::.) = = Dokazimo istinitost nejcdnakosti za l1=k+ 1. i'>H (a kd +b k"') = 2.' lCk+])! ' posmatrana nejeunakost vrijcdi i za n~:.-. drugu nejednakost..-'" k?6.::k--i-l. 2k+1 (k!)' 4 (k!) Dokazimo istinitost nejcdnakosti za 'n=k+ L (2(k + ]»!(2(k + I) + I)". (2(k + I»)! 4(h') (2(k+I»!(2(k+J)+1) to Je .2)(2(k + 1)! > 1 slijed! (2(k + 1»)1 > _.." 2(k+J)+~1__ =1+ ] >1. 11 = ( Iz (k:.(k+l»(k+l)k!=(k+l)!. DakJe.. i za n=k+ I.-:--':'T---'- 4k+'(k+I)2 2k' + Sk + 2 2k' +4k+2 .a) Neposrednom provjerom vidimo da tvrdnja vrijedi za n=2.-)k k+l< 3 1 (I< + 2)(2k + 2)(2k + I) 4' >. vrijedi b) Nejednakost vrijedi za n = 1. n+ 1 (n!)' 4" (211)' y' (% ) " > nt > ( %).~ -.. "---4:4'(k+l)2(k!)'''---- ~~(k+l)(k+l)k' <: <: Ju.coska +isinka. za n = k+l. neka vrijedi: -----_. Pretpostavimo da je nejednakost i5t111ita za n = k2: 1. sinna) + i(sinu cosna + cosa sin na) = (l k + 1\k+' = 2 ) k + Ii' (I:.~ 2. 3 4 = -T. 2. za vjezbu k' .. Dokazimo istinitost nejednakosti za n :. nejednakosl vrijed.16 24 1.6La) Za n=6 ncjcdnakosti su tacnejer je 729 > 720 > 64. T ada vrijedi (coset + isina)1 : . (2k + 2)1(2k + 3) _ (2k + 2)(2k + 1)(2k )!(2k-i 3) _.. tj. 4 Vidimo da nejednakost vrijedi i za n = le+ 1.:(02+1/)+(a 2 +6 2) >(a 2 +b L) +2ab=(a+b)2. k 2 >1. :. tj. Uvrstavanjem u datu nejednakost dobije se 2(/+b 2 ) :::.. Pretpostavimo da nejednakosti vrijede za n.< .odnosno.. 2 2" +I= 2 = cos(n + 1)<:< + i sin(n + 1)<:< .. aJe 4k (2k)! .. k> 1..... 2 Ovdje je koristena nejednakost (k + 1)' > 2k' • k> 1. + 1) 2(k + 1) 2(i< + 1) Kako . 2(1... 2k"( a'" +1/") > 2 k-' (a" + bk )(a+ b»(a+ b)k (a +b) =(a+ b)k. 4 k "'(k+I)' k+! = (I< + 2)(2k + 1) 2(k+I)2 k~l 1 =Vr+l)k!=(k+l)l. . Ovim smo dokazali da za svako 11?6. i22. Dokazimo istinitost nejednakosti (k+I)!=(k+l)k! <: (k+I)Jki' ~J(k+])2k' 0) Neposrednim lIvrstavanjem vryednosti lF2. (cosa cosna -sinO'..63.. 0'+')«k+])!)' '4'4 k (k+l)k!).) + . neka vrijcdi 1"\. (k + 2)(2k + 2)(2k + 1)(2k)! 4 k +'(k+l)'(k!)' (k + 2)(2k + 2)(2k + 1) (2k)! -~7":-. coset + i sinO'...":~) = (Ie +!L. sio je istinita jednakost. 4 k (k!)' __ (2k)!(2k + 1) (2k + 2)(2k + 3) 4(k+l)' > (Ie + 1)(2k + 3) 2(k+l)' :::: . 1:::: Dukle. pa nejednakost vrijedi za n=2. 1.. neka je (cosO'. k 2k2 + 4k + 2 2k2 + 4k + 2 k Dokazi U ovom dijelu koristenu nejednakost (k + l)k < 3 kk .< . 141 140 .

l)x = -." --. IE Z .• (1. (n+i)a s m .:-'-(n 2 ..x 2 2 2 . (n+1Ja .. na sm .._2 1. na sm ._-. Za n=l tvrdnja je tacna. a 8m- 2 T ada je . (k+ 1)a _ _-. a 2 2 sm . smsin a +sin 2a + . Jednakost vrijedi za n= I.. s~'b smx + sm3x + sm5x + ..~.. (n+2)a. + 5111 . a 2 2 2 .~-.---.-~ --~'----'=- + ? sm ~ . Neka jednakost vrijedi za n = kd.. to je ona istinita za svaki prirodan broj n. :0. sm-.66.. __ .a 2 sm --. (n .--. 2 Dokaiimo da jednakost vrijedi i za n = k+ J : . (. 5m- 2 J 2 2sin~ 2cos-2-~5in-2---..+ 8m ...-: 7' ~..smx 2sinx 142 2sin'(k+ l)x ----2sinx sin'(k + l)x sin x . + lJa sm -~-.. tj. neka vriiedi (k + 1Ja .3 n = k?:-l...67. neka vrijedi: 143 .-2~ 2 2sinx sin\k + J)x +sin'(k ~l. (3a + ._...2 2 2 sin 2 lex + sin(2k + 1)xsin x sin' b+ ~[cos(2b)-cos(2b + 2xJ] L 3a +ka+·-· -+ka-a 3a a 2sin~2 2 COS---SlO--- 2a+ka . Pretpostavimo dajedllakost vrijedi za n = k<ol. ka . (n + lJa sm ---2" . +sin(n+ 1)x 2 ~-. ..( .. .a ~ 2 2 2 sm2 5m- .a cos -_. + sm(2k. cos(k + I). • 2 b sinx + sin3x + sin5x + . [.< • sm~sma 1. a+ka smx sin x 2 sm--2 2 . . " . smx Dokazimo istinitost jednakosti za n=k+ 1. pa je istinita za svaki prirodan broj n.. a ItU. ri (n + lJa) --~'--_ sm--+2sm-cos ' :::: . Pretpostavimo da jednakost vrijedi 8m .'c--:=:.a Sln-2 2 + cos(k + 1)0: ~ (k + l)a . + coska + cos(k + 1)a = (k + 1)0: ·510- .64. n0. a '* cos cos a + cos2a + .+sin(n+ l)ct = tvrdnja tacna za prirodan broj n. ka cos 'sm-cosu + cos 2a + .\ . + sin(2k-l)x + sin(2k+ l)x = ~ + sin(2k+ l)x smx Sill ---- . Pretpostavimo da je . 1.-~ -.."' sm --"... 7. Ako je ll=l neposrednim uvrstavanjem dobije se tacna iedllakost. Vidimo da jednakost vrijedi i za n= k+ I. +sin nO'. a 21n.~"--..: Sll1-~ . ..c .. tj.. a 2 Kako jednak05t vrijedi i za n=k+ 1. Jednakostje istinita za 11=l.65. + cos ka 2 2 . jer je sin a = --=--. neka vrijedi: . ) _. (n + l)a + lJa cos "'--. a cos . ti. ka . sm~ (k+2)a . no..

4sina cosa·cos2a cos· a ). x smxcos--2' sin2(:.: cos -".05. 2sinu cos(k+lja~inka+sjn(k((-I-2a)-sinkaLk cos(k+ljasin(ka+2a) = ~+ k sin lea' cos(k + I) ((. 2sina --.) 'I 2.69.70.cosx + cos2x + cos3x + . + cos KU = -. cos-' cos-2 22 23 24 2k 2k + 1 x x x X X cos-cos-cos-cos. Vidimo dajednakost vrijedi i za n=k+l.. cos a .. x x x x x x cos-cos --cos.. sm -- x :._--2 2 2sinu 2 2 2sin(( k+l sin(2k+3)a-sina k+! 2sin(k+!)acos(k+2)(( +----4si~~~---= "-2-+"4sina 2 _ k + I sin(A + l)a cos(1e + 2)a cosx cos2x ctgx-ctg2x=-. 2' sin Dakle..::'-. Uvrstavanjem vrijednosti n=l uvjeravamo se dajednakost vrijedi. lac ) ...--. + ___ =ctgx_ctg2.. nekaje: . tj. k+l =ctgx-ctg2 x+. _ sin2x sin4x sin8x sinZkx DokaZimo istinitost jednakosti za n=k+ 1.£L + .g. Nekajednakost vrijc'ili za n = 121.2smx = sin2kx Dokazimo istinitost jednakosti za n=k+ L cosx + cos2x + cos3x -+ '" + cos(2k-l)+cos(2k+l)=·--.-+. Pretpostavimo dajejednakost istinita za n=lG::l. sio znaci da jednakost vrijedi za n= 1. " + cos~ '" i...7L Provjerirno da Jijednakost vrijedi za n=1.--+-. neka vrijedi: I _1 + _J_ + _J_ + . Nekaje n=1. 2 2sino:. vrijedi za 0=1.-. + . tv jest. 2 2sina ' Vidimo da jcdnakost vrijedi i za n = k+ 1.-'-"-+cos'(k+l)a= 2 Lsma k sinku'cos(k+l):x ') Nekajednakost vrijedi za n=k.sin x k 1 2 2sin(2:+' k ):0:(2:+') 2+ 2:. . = 2 Dokazimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1..= -_. 1. sin x 2 sin x cos ~ 2 2 " . +-.. dokazimo da jednakost vrijedi i za n=k+ 1. smx sm2x 2cos 2 x-cos 2 x+sin 2 x 2cosxcosx-cos2x 2sinxcosx cos 2 x+sin2 x 2cos x-(cos x-sin x) sin2x = = -----..--+-..+ cos(2k + l)x 2smx sin 2kx sin 2kx + 2 sin x cos(2k + l)x 2 sin x sin2kx + sin 2(k + l)x . ". pa vrijedi za svaki prirodan broj n.sin 2kx sin 2kx + 2'~ ~in(2k + 2)x +sine -2kx)] 2 = 2sin x sin2(k + l)x 2k sin ~ 2 Pod navedenom pretpostavkom. to jest. 2 2 2 = --{---+ _ k+l ~ ~in(2k+3ja +sinaJ-sina _ cos(k + lja sinC ko_ .jednakost vrijedi i za n=k+ 1.+~') smxcos~- .. dakle.--+ _. cos3 2 2' 2 2' 2' sinx 2sinx 2sinx i] smxcos-~ .. 1 1 1 1 1 k --.-+ k __ k 2 2sina = !5.+ 2 = 2sina 1..._. cos 2a 2 sin 2rt cos 'kt sin 4a 2sina Jednakost..68. 2' 2 2 -. x 2 Sin -~ . x .. k sinka·cos(k+lJa cos a +. ._- sin2x sin2x sin2x Vidimo dajednakost vrijedi za n=l. .]= 2 . paje istinita za svaki prirodan broj n.' sin 4 sin a. Tada imamo: 2 sin a . + cos(2k ~ l)x = --. neka vrijedi: sinZk+la cosa·cos2a. + COS key.. + 2sina cos'(k + I) a 2k +! sina. ·cos2ka = .. -+ ~_~~k -+ l)a&in lea + 2sina cos(k + l)a. Ako je 0=1 uvrstavanjem u desnu starnujednakosti dobije se: . Dokazimo istinitost jednukosti z. r x .. tj. (.+ ' ..--+ .--+- . 1. x L.=----.cos4a·cos8a· .a n = k·+ 1. 1. -+ < 2 " 2 COS· (k + 1) ('I = -+---.: ..x.cos-' . pa vrijcdi za svaki prirodan broj n.. k+l sm2x sm4x sm8x 5m2 x sm2 x sm2 x = ctgx----+ sin2kx sin2k+!x Pretpostavimo dajednakost vrijedi za n = kLl.. x. neka vrijedi: cos2'x 1 cos2'x ctgx----+ sin2kx 1 sin2(2 k x) = 145 144 .

]'·-··----x . 1 = ct g 2(.. nekaje: lxlxlx Ixl x Igx +2 1g 2 +'4tg"4+iilgii+"'+ytgy = yctg y -2ctg 2x.o. x 2 tgx+ -tg.+ --tg-. + . Ixlxix i . AIm je n = 0.-2ctg2x = Z.+-/u_+_lg_+ . x . kilx)]+Hcos(~-a-kx)-eo{~+a+"')] =( sm. tj. x SUl-2 .. neka vrijedi jednakost: sm~sm ==: ctgx 2eos'(2' x).cos 2 X + sin 2 x sin xcosx 2sinxcosx sin 2 x sin x .. pa vrijedi za svaki prirodan broj o.--2cIg2x= or clg-.-.jednakost vrijedi za n=O. -kx-x . Pretpostavimo da jednakost vrijedi za n = k. pa je istinita za svaki prirodan broj n. -. uvrstavanjem u izraz na desnoj strani date jednakosti dobije se: 2 Dokazimo istlnitost jednakosti i za n = k+ 1. /ex . ona vrijedi i za n = k+ 1. k-J) sm---·sm ( a+--x --"--"'---=--' + sinea + /ex) 2 2 . sina +sin(a + x) + sin(a + 2x)+ .sin '( Z' x) sin2(2 x) k .t g . Sill-sm( a+--x +sm~sm(a+kx) 2 2 2 ..:.cos'(2' xl -sin'(2 kx) eos'(2' x) .O. ( a+--xl k-J '\ sina +sin(a +x)+sin(a + 2x)+ . 2a+kx -SJn-·--sm--· 2 2 ..= 2 2 4b 4 8 8 2k 2k 2k+t 2 k+ 1 Ixl x x 2sin- = 2k ctg 2k -2ctg2x+ 2k+l tg 2k+l 1 x I x l( x x) ==: 2 2k+1 2ctg 2k +tg 2"+1 -2ctg2x= 2sin~ 2 = 2k+1 I \ x ) 1 1 2k+l _ 2k+l 2clg"\2'+1 +--x......73..-----. Pretposlavimo dajejednakost istinita za n = k. . +sint< +(k-l)x] 2 2 ~ o SIn-- x _ c052(2' x) cOS(2'+1 x) .~ + 1 . Dokazimo istinitost jednakosti za n=k+ 1.- 21<:+1 ) I 2Cfg2(-"--}lg . /ex) sm----sm ( «+2 2 . Ij.. J ednakos! vrijedi za n = I .ctgxctgx . 1. (k+l)x .-. k 2 +! x Vidimo da pod pretpostavkom da jednakost vrijedi za n=k.2ctg2x . x sm2 sm2x smx cos 2 x . x sm2 Sada vidimo da posmatrana jednakost vrijedi i za n =: k+ 1. +sin~ +(k-l)x}sin(a +/ex)= ctgx _ 2ctg2x = c~sx _ 2 c~s2x stnX = c~sx 2( cos x.H ~-a -yx)-co{~+a:. sm xcosx cosx x sm2 DakIe. pa vrijedi za svaki prirodan broj n. /ex . x sm-"" 2 2Cfg2x .. k-t ==:ctgx-ctg(2k+1 X )_ k sin2(2 x) sm(2 + xl Vidimo da jednakost vrijedi i za n = k+]. 146 147 . cig -_. k-l) .= ctgx----+ cos2 k X sin2k x 1 2sin(2 kxl eos(2k xl sin 2(2' xl =ctgx 2cos2kxcos2kx-l 2sin(Z' x) eos(2 k x) ctgx I . /ex .I) 2k~ X '\ .sin I x) 2 .72.------~-sin 2 2 2 . 2sin': 2 cto-b 2k+l ______~2~ a-=-a-kx-= a--::+a+kt+= -sin-2-.- 21e+! x ctg-" 2 k +1 2ctg2x = - I 2k+l . =--=/gx.

(k+n)a b + \3 a b + .80a'+32)i. b+3ab' 1.. (a+i)7 = (a (a+2i)' = (a'.a) b) =(~}2bO +(~}Jb' +G}Ob' =a' + +b' . nekaje: 1. (I 3 D (i·31' = (~}. +(:}" = (l-iJ'=8i =( k+ll o k+l) ..y +(!)' _(~} +(:) = n 1= m lm) m-l) (n+ I).74. )a...a) b) 0) (~H~}+(~}' +(~y{:}4 +(:}.:. pa vrijedi za svaki prirodan broj n. '+ + (k+ 1'\lab~ (k + I)h1. DokaZimo istinitost jednakosti za n=k+ 1.< b) (1::=)' =41+29v2. (x'+2a)' = x J'+12axJO+60a'x'+160a3x'+240a'x'+192a'x2+64a' (a' .8 La) b) + (:} H)' +G}-3)5 = 12+316i. [(~ +[(~)+ (k ~ I)]ab +l:}k.+' = =(~}k+' + )+(~)}'b+[(~ )+(~)]a"'b' +[(. 1. l c) Pretposlavimo dajednakost vrijedi za n=lel.)+ (~) }"'b +q. + (k+II" .+.. tada vrijedi (a+b)'=(~}' + (:}l-lb = a+b.+ k-I a b '=(0 + 2 k. +(. Ij.b) (a+b)' (a-b)' =(~}3bO +(~}2bJ +(~}Jb2 +(~}Ob3 =«' + 3a'b+3ab2+b3. ++ (k~ I) b +(~}' ]= H I.+ 1120-2240i·1792+1024i+256 = ·527-784. =(~}3bO _(~}'bJ +(~}b2 _(!}Ob' =«'-3a2 _b3. k ) k+l H. ~a' +Sa' +240' +320+16 =(~}5 +G}'3 +(~}33' +(~}'33 +(~}2' + [!). _(~}. Binomna formula 1./3') (1+. r. c) (l+x)7= = GH~}+G}' +Gr +(:}' +G}' +G}' +G}7~ 1-+-7x+21x2+35x3+35x4+21x5+7x6+x7. (J3.6a'b JO +b 12 149 .4 =a 4 2 4 1 +4a +6+.l= 3 k c) (2+x).40a3+80a)+(1Oa'.79.2)' =(~}.a) (a. . +(~}.1)' = 8 ( 26-15. ~ a' _(.2i)' =1-16i·112+448. (l.2.b')'= a l2 ·6a JOb'+ 15a8 b'-20a'b'+ 15a'b8.77.:. = (~}6+(~}5X+G}4X7+(:}JXJ+(:}JX'+(:}~+(:}6 = 64+192x+240x'+160x +60x'+12x'+x'. +G}' +(~y +G). . 3 1. (n \ ( _60' +15a' -20a' +15a2 -60+1.78. 1+\/2 ·8. =(~}.+. 7.}'2+(~}222 +(~} 2+(:}..75 .2I a5+35a3·7a)+( 7a'-35a'+2Ia'-I).+(~} +GJ= = (a+b)' =(~}k +(~)ak"b+(~)a'-'b' +q+(k~Ja b'" +(~}k. = = x 5 + 15x4 + 90x3 + 270x' + 80x + 32 = +lk )b /k'] k H + b) (x+3)' +b[(~)a' +(: )a"'b +(~ }Hb' + ~ I} b +l:}k] = "'+(k =(~)a'+1 +(: )akb +(~ )a"'b2 +"'+(k~ l}'b'" +l: }b' + 3 +l~ )akb + (~)a"'b' +G )oHb + q'+lk ~ I} b' +(~ }.a) la+-.80..• ) (a+b)' 1. Ako je n = I. (Dokazite ovu reiaciju!) (a+b)k+1 =(a+b)(a+b)' =. 3 b) [(~)ak +(~}k"b +(~ )o'-'b r(kl (k\ (k) (k ) = al~ 0l' +ll jak"b+ \2 a"'b' +q. 2ab 148 c) 1.) 0) ( 1. U dokazu cerna koristiti osobinu zbira binomnih koeficijenata a 5 +5a 4 +10a 3 +10a 2 +5a+1.a) (a+l) . b) (a· I) 6 = (~}. +G}4(-3)+(~}3(-3)2 +G}'c-3 )3 + Vidimo da binomna formula vrijedi i za n = k+ 1.76. la + 1) 2 '.)' = 1..

+126xy·R + 84xy2 +36y2·Vx2y +9yZ. = ~ 1-1.."2 + 84x y + 126xy. \ ~ 4 (N-=!+1)4 a'+4(a 2 -I)Ja'-1+6(a'--I)+4fa'_I= 7a2+4a2~_6" 1.3 1000000+ 4)10'-'" 1-12·0.=(100)!(_ )!()() =3)00 a .024 = ~ 1+0.0 -. 41 4 I .97.000000000064 +. (Va + Vb)7 ~ + (if:t)' +l~}if:t)'Vb +G}if:t)5(Vb)' +G}if:t)4(Vb)3 + + + + 2 b) TI9=(::}.0225-220·0. 100 'l O. '" 0.0004 ~ (1+0. 1. ( 0) i 4 --J \12 = r -l-+~ ~ 1_+_4_+_ 6 +~_+_1_ . 1. c) 1. i ) 10000 +lz iQ8+l3 10" +.01+15·0.84.0015 c) 1.485-0.000112640+ .01'-10·0..92.12 J2 '" 17-12·1. 1.061520 15060 1.a) lV."".000032+0. '" 1..Iab + ifi1 3 b5 5b 4 lOab' 10a'b + if:! + v. 30Ja0230 _-2311 130 r~ ll2a s J2 14 .= (50\ 1 )Ix 49 ~ SOx 49 1'1- '1/2.5=500.83.0..0001312 + 0.0004)41~ ( 1+ 10000 )'" ~ ~ 41\ (411 4 (41) 16 .00050625 -.I -100'\210000.01 6 ~(1+0. a 14 150 151 .Vx y + 2 1.24_JI2i 512 + .0.01'+20.(-h)=-35 2"a 34 b T" = (:~}5XIO ~ 5 ( 35 }3 7~ \i / 30 1.37 1 0' .02+6. 14 a _(23 \ J ~ (23J a 9 -14 = (23J a-5 . LOOS 12 ~ (I +0008)"= 1+ 1000 1.a) (3a2_2y)' ~729a12-2916aJOy+4860a&y' -4320a'y'+.00100005-0.0. 2 x + 9x ·Vx2y + 36x 3 2 2 .j3:)\2a)35 (100') -99.01 5+0.V.0.02'+4'0.0005"". 130-- 1.r. 1+ 0.8 J2 + 4 = 17 .01 '+5..008 + 66.0601+0. (41) 64 ( 0)+ .4 J2 + 12 . 1(2a)" .21bVa 2 b 2 + 7b'Va = b' Vb .b+ bVa b . T.)14 .89.7425+0.024 ~ (l+0.0105-. c..01+ 10·0.0500 I 00001 ~0.]a' _b + 15(a + b)(a _b)2 +6(a _b)2 JCa + b)(o .000064+ 1000 l2 10' l3) 10' + 220·0.096+0. 0.00000016 = 1.0. ~ 1+12.01'+ + 15. c) 1.15) ..023 +1'0.05+0. 0) T.a) .SS.02)'~1 +4..0004 + S2()·0.0.1.029 . b) 0.08243216...90.c) L82..86.001 3 12 12_ b) 0) (fa+Fa+b)4 ~ a +4aJa(a+b)+6a(a+h)+4(a+b)Ja(a+b)+(a+b)2 2 (12) i12) 15 (12 ) 225 (12) 3375 (12115 1.0003 1. T" ~ (~) a J2 l T 31 --(.003375+495·0. 15 20 15 1.a) (501 50 50 TI='l Ix = x .. 1 + 41·0.99' ~ (1-0.. T27~G:}7b)" z7"b26 a'Va + 7a'l[i.01)6 ~ 1+6·0.b) +(a - ~ r---6 ')1') W. 1.000000 16 + 10660·0.01 6 ~I .Va Vb) aVa aVb Va'b 2 bVa bVb J '\" _ 1 I __ 5 ~l·12\(l12\)_8_/12J.. + bifi1 ') 50' a5 (va+b +va-b)'~(a+b)' +6(a+b)-"a. '" 1. 1 2 • (I b) lVa . 0 3003a 5 x 'O • 1.a) I ..001·0.25059-0. 88 .85 ~(1-0..000000000 1 ~ = 1.8+1.0024+0. (.9509900499.9L 0. + 21aVa b' + 35ablJa 35abVb + 21bVa'b b) ( Va Vb)' ~ a lJa -7a'ljb 21aVa b' -35abif:t + ~ + 2 o· + 7b Va +h2l[b .a' -~ffh aVail --.0 I )5~1_5·0.00000005-0.15+66·0.1.~ \ I /3a) c) l ~235a35 T2~ r 1.143 b) 1. (b a + Vb) i ~ ai. _ 1'.. • .Vxy2 +yJ.95.w T..5 a 23_14(.4142".(a-h)+ 2 2 + 20 (0 ·-b' ).0000 I +0.2160a4y'-576a'y5+64y' .. = [17 3 262440x' b) T..0.a) 1039.)' =(EI)4~(4)J4\J2+l~4)2_(4)\J2+(414= 0 ~I) 2 ~3 4) = 1.017 1.-b' +15(a+h).Fab + b -c 2 6. + 2 0) ( Vx + ifYy % + 35abVb .a) ~ _f 29J a·2 '9 ~30a·2 29 .bi.0]'+6.399a99 T. ~1+0.0 14 _0.004224+0.94.96.87.0164 + 0.00000068224 + .f.Vb) .! + l.0.1.oz(::}O(-l)I9 Z 1 (:}Va)l(Vbl' G}Va)2(Vb)' (:)Va (Vb)' 2 [~}Vb)' ~ 2 c) T26~G:)c2a)I'(7h)25 ~52·725ab25..08+0.(-I)"ZI9X.000000512 + .0 I' ~ 1-0.

.99..)(a.15-3k . _ IO _ 3-l 52 3'a 51 _(103)" 9 8 8 \.". (IS}'3" (15) d ...l06.(131" 6 7 j2187a"a-j..Vb' n = 12.. Tsredllj .108. k = 5. aka i sarno ako je 15 . T.. [ T'''4'"'~16=C50nnrx)' =8064x.. ¢O 1.= 152~ (103)a" (f3 )51 ..a) cJ !.(a)' = (17) "2 a" 8 '2 8 9 '2 _ _ 7 _(IS) a b' _ 8 4) 8 "4' b) T.= (9)a' bVb = 126a' bVb . clan ne sadrzi x. T''''"j'= T.".'"j'~ T1G=G~}Ja Srednji clan je sedmi i vrijedi: T. T.9 23 . tj.)=66a 4 l.".c) T".. = (1:]( a l.-T9 - _ _(171j29(a)' = (17) ·2a .-1.""..re.-·T. . 3 6 -I ....I~)6.3k = 0..=T5=(:}b'Vb' =35ab'.1S = Xi 2k IS . k=IJ.T..= 126a' bfa. 152 153 .(b1 = (15)a'b 4 _ _6 c) T. k= 14.... c) X 13 => 2k= 28 => 30 _3 14 • l. ') -'f c l'sred"j.. X 2k ..= Ti= 14784a .a) 1""'"j.a) b) c) !..-1 _(15) a ..(15) a .1 07.a) UOl.100.=T4= G}ib' - = 35ab'Va.=T8=. lz datog uvjeta dobije sc: n = 12..5 b) T"". lSI 8 8 T"".ax-~ J ~ 924 x~ .ra)'[a-~r =C.ix aJ T3= (I~)(arar[a-{r =66a '4 c) 18= C.a) 1.""ji-T = (17)2.a) Opsti clan II razvoju datog binoma irna oblik T = 4+1 "k (15)xl5-Jl~L x2 ) (15)XI5-'-" (15) k k = x ..~ 6- 29568' 1013 a -Va"'.(13) a (3 a )= (13\) ·729a .J03.T 5.ll1..."""j. Iz datog uvjeta dobije se: U02.7 '4" T.' 914 6 3 17 1.(b)' . = x3 => 2k-15=3 => 2k-15 = 7 => 2k-15 = => 2k = 18 => 2k=22 => ~> k= 9.\09.= X 13 llJ ..""'"j. Prema tome. Tk" a) b) =c:nr' X 2k IS - Ox)' -C:}l5k x"-15 3' . .a) T'COd"j'~T'=C86}'X-4 \2) (n! = 66 n'-n-12 = 0 => T.a) T"""" = 1..llO.

/ =i k-3)'b I ._ 46 ¢:.) 112+11-306=0 0 ~> --=0 \1=17. a to Je peti clan.117.= II k ) l ¢. k (-4 =H)k(~2)( rx) Tk+l k-12 Xk =(_l)k(~}3k. Kakojc T".. ~ X 5 1. (_I)k k Hl'x' 1. "1.115. ~ __ (15\ 10 10 Rezultatn=l).126. Kako je T k+ 1 = T.12j Q l'I3) =( n-12 \).'~C~)+k 3 k 5 Trazeni clan je trinaesti i vrijedi: T 13 = 6188. (8) ·17 .113.'!!"-c lk lX'j l-X') 3 i ll) ..)4 =( .118. IH k 2 2 b . (n\ . T k+ l = X 6 =1 IX \k) (111 => 2(n-kJ k 6 => k~12. .114. . . 2 2 Trazeni Cianje peti i vrijedi T 5 = 70·81 = 5670. Kakoje.) n(n-I):n=II:2 2 154 155 . sesti clan b) Cetvrti clan.toJ'e 1I 11 4 11=]5. 1: 8 .124. 'I . 2 '0 17' =19a'.. T. \7/ to se. a} ~ 20-2k 2k => -3--" -. ("l)j. . koristeCi dati llvjet. 'l O)~.2 .> n '+n-90 = 0 => n=9. Znaci osmi clan sadrii x 7 i vrijedi .2 =439296x 7 7 . 10) 1.127. x. 1.Dakle.III 1. T6= 252. n-16 = (n) x 0 ) paJe -3.12 k 1.x . cJ Tk+l =(~2)( J: r To = en => ne sadrii x . 3k -12 V I'd'trno da u s I" ucaJu kad a Je . JucuJcmo da vrlJe d' .x. .. 1. zakl' .= . 2()--2k 2k => 264-12k-3k = 84 => k=12.116..-k "" 0 w k = 4. C:lx. Trazenf clanje trinaesti i vrUedi: TJJ~I ~12 ) 1. dobije k = 11. lz datog uvjeta dobije se: 1.= 0..'_11_210 = 0 n-12=3 ~> ~> n = 15. Kako je T'+I= k ( 141 J x 14 -' ·2' .k ·a k= 1.= 0. 1. TH = (19J.-r.1(22-1< 5 ~b l-"'4 ~> 3(22-k)--~21 3k 4 T7= 5005. n=16.X 4 • 1.> 2 = 46 ¢. 2(18-k) +~=IO 3 3 => 36-2k+k = 30 => k=6.(.:(~): [. \1::.-. . . Prema datom uslovu Vrijed. _8_-="_ 2 (.4_4 ~(:)x "~I~. ll) (l1iJnJ' =153 2 ~(n) . ne sadrZl x lma obhk 1.7. 1+ (n\)1 + I') (n\) .) . => Ie = 5. 2 pa je trazeni clan razvoja dvanaesti clan i vriJ'edi T .120." 1 :)x~i~ . 7 ~(:}~)"-4 ..= i141. Tk41 .1) = II: 2 ¢. k/ \.123. (19) T. k (18) = . (18) (18)( n18-k(l!' =lk x .125. 3 .1 I.)~ 105 ¢.lll=l 13 =3003·3 ..k datog uVJeta. J (8\ 8-k_~ 2 2. k' \...128.to. ( 1 __ .~[:)x .naosnOVll . to iz datog uvjeta mora biti 14-k = 7 .~\k ·1-3b 21 \.122. lk 1+n+ n(n--l) Clan koji pa je k . 9-k (22) =lk (J 2(22-'1/. c an ne sadrzi.:k) . . odnosno. => 2-"4=0 => k=6..fj.3 = 0 (22\ 'I Ib-.

)+(~)=79 ~ ~ 2n +n(n-1) 156 = n= 12. 1. mora biti -3 3 15 3-{!2-k)_ 28k 28k =0 15 ' adakle so dobije k = 5.131.:: 1 X 8+-~-Slogx log x 4 8+---51ogx = 156 log x ° ::::x o ~ 51og'x ..133. T.8logx . k+1 = 10) a '(10-') (_I)' a _~ (k 3 2 => 4(l0-k) k 3 2 6 => k= 4. => x= ~ x= ViO.10· x x 8 4 log.a 2 _a 3 +1 [~)+(. 1 +n+ n(n-i) = 79 2 n' + n -156 = 0 => ( a+l 2 . 12·11·10·9 a ------'.138. ( 11) n (n-d + n \ +[ n n-2) =79 => log x 3 !ogx+2 :00: I log 10 => (31ogx+2) logx = I => 31og 2 x+2Iogx_l= 0 => logx = -1.450 - (~H..\ a' I a''J" = 12)a 4(P-k) (k --6~· l-\k~ clan ne sadrZi u. 10 ' x = -1. 1. 8 (10).:::.-'. ::::: 2100'" .134.--=- n-l 11 2 2 ~ n = 12.2 . = 495a 4 X.2 = 450 8+-~---SIOg.{ X logx . * Rezultat: T. 1.139.Ix) k Traz:eni clan je T 9 = 495.0 ' +I r a~ +-1--. ~ 450x 8+-'--510g x 10.. * Uputa: 211 +240 = 2~n Tk + t ~ _(12) => -(12-') .)=35 ~ n -n-2=0 2 => n=IO.60 X (.136.135.130.. 28' a 15 . 1.. x ReZllltat: T.4 =0 157 . -I _(12) -(IH)+% X \k => 12+k+"-=O 2 1. = 35a . n2 _ 7n . Prema datorn uslovuje: I \. logx = ~ 1. 1. Dakle sesti clan ne saddi a i vrijedi 1.. = 0 => n=12 => k=8. 4·3·2·] .::..< X510gr .

T =(7)(10IOg'!x)4(_I_)3 =35·I0 4l0g . deseti clan sadri. (2n')2~(H)2'(H)+(4ni)2iH)r'("')=135. 3 2logx= 5+-logx 21og2x .Iogx.* Prema datim uvjetimaje: (n)+( n--l)+(n-2)-22 .=> 0 2 Iogx = -. 1.(z! _.9 ' 2"+4=0.144." (35) -"b'-6545 '''b' 32J 3 a a a 158 159 .2 6 => lo a2 x . n2 • 3n ..dobijese: TraZeni clanje -(12-k)--=O 4 8 5k k=8.1. = -l~5) b-' .(15-'fr.)2. _7" 5 6 15x 2 =_ ¢:> x7 =3 6• Rezultat:x=37 9 1. .150.'-(I2-k}-'" g . 0 +0_156 = 0 => n = 12. 2)X-. . ~ 1 T8= C.3k = 72 = Nepoznate varijable dobijemo rjesavanjem sljedeecg sistema: k=32..3 = 0 '1' x=1000 II X= => logx=3 iii logx= -.l45.:coge. Uvodenjem srnjene 2 Y = t 2-2 2·'+2'=9·2x ~ 2. [n)ti=187 3 \.1120 = =4 ~ x=2 15·2 +·2 4-~ 4--~4-./iOi) 1.:)('--lo-"'g_x_-~4) .1) =240 0 => n = 35. . 2 => 1 Fo' .5-4~=k-30 6 6 ~ 2<+1+2'<+'=9 . Za date clanove vrijedi: koriste6i dati uvjet.:. . x=_l_ ..= 100000 ] J3 =3500000 3 = k (12) X4 ~(I2'k)(-I)x -'" = k 8 (12) (. ~ => J0 2 !ogx =I05 10 1ogx Koriste6idatizahtiev.7logx + 6 = 0 (. a .. k3k 4 4 8------~4 x 4-x ~ x'-4x+4 = 0 => x = 2. 4 -8(35-k) . l.2 . (z) 3 x~. lO\oP => => lOllog . => x"= J 0'. " -. l·35ih.. . clan]eT" = .(I _ . dobije se: 2 k -·-(35-k)+-=6 (")x·. ' ''[12 a .!X ..0 =8.1 40 .510gx .=1. 7 7 t2= ~.. y) 3 Traten. v • v < T". i rjesavanjern kvadratne jednacine po t.·2' ~ ¢'> 15-4k=k-30 ¢'> 5k=45 ¢'> k=9. In n n (n\)+( n-1 )+(\n-2 )~22 n n In lz prvog uvjeta so dobije: ~ 15·2H1 +15·r x Uvrstavanjem dobijene vrUednosti za n u drugi dati uv:jet. 1 -.-I)'x4 k 5 ..:x'----'2"-)('-I<--')g'-:x:---_3c. ::::: 10 5+-~ 3 log .146. dobije se: (~}'T~')+(~}'2'("')=135 ~ ==> +. K ak 0 ]'e T k+l 35 _2(35_k) -4 -'-35 = ( k) b] b a '= k J b . pa za odredivanje vrijednosti varijable x imama clvije eksponencijaine jednacine ito: 2 x L149.. ( _ \__ 4 3 1 10gFo __ \ IOtog X c=> I l02!ogx ..}-1)7 =-(J. T ~l 2 1. 1. =135 . (7) l3/ 5 ~ s =300 . b na isti eksponent i vrijedi: 1. Iogx =-5 -> - x=IOO.(2.)=_792.Y -==6. J.-..147·1("):("1=14:3 ~ 11'·5n-50=0 . Rezultat: lrazemclanJcT4 = . dobije se t!=4 i Dakle.148.4 2) => n=10.

. 6.156.> n --log2 = -Slog} 2·log3 2 (10) 1 ~) ." (12) + (12)2-3=1+396= 397 . l' (9) 2 _X3 )'+ . Premadatomuslovuje n2-3n-88=0 => n=l1.y "" 6x..155.ios~~:m::t dobije so n = 9. I0 5! ~ 252 = ~242 .z=3.151.}0-3 y =1080.dobije se: ( I T4= (11) -= 163 • l3 12x'(z-2)y=6x 3 J x' =8 => 2z(z -l)y' = 3x'r 2(z-2)y=x 1 => x' =8 +x' +2. Peti clanje T5 = 1. 0 l2 [91 . 2.dobije se: 1. x' =8 - I 1 I Z(Z-1)=6(Z-2)'f 2(z·-2)v=x I . Ts = (:}f:l)4 =630.= k lxyX 3(lI-k) z(z . +J. 10 -- 10·9·8·7·6 .2)x·-3 y3 x' =8 8z(z -l)y' = 12x' 8z(z -1)(z 3 =6 ) 6x' z(z-1)(z-2)x'y3 =6x 3 l (11) . y' ) ~ 12 x' =8 1 J z(z-I)x'y' =12x' ( Kakoje Tk+.. 240x. 'I . 4.)2> U konacnom razlaganju trinorna 2 \.> !'.5 (lOj . 3(~)+(:)=252+!26=378. 1. C)ll-k( 3(II-k)..a) Opci (k+l)-i clan binomnog razvojaje Tk +.)' +(12Xx' +2. 7.y= l. T ' .. Rjesavanjem posljednjeg sistema dobije se: x 1. to mora biti (II) 4k = 0. daUe se dobija: x~ zy:. ::a:a:o~i. 8} i da postoji pet "Ianova u razvoju datog binoma kOji su Jeu.anu: . Z = ¢:> (91 1 2 l (!+X'-X )9=lo)\Jj(X'-x)+ 2jCx . 'Nra'va . "ed' Dakle. 160 161 .> I)y = 2z(z -l)y' 1 f . x: zy ::::. Y = 3.. 3x = 2y . !'-= log3 .x')' + (I:}x_ x5 _(ISO}x_ X5)5 + .> n=lO.4k x -')k = k x . . +J. Da bi clan bio =210. . J 1. = a Oil 5. eksponent 8-k mora da bude paran. yz:::: 6x + y. n -51ogJ~ (l_x+x5)10=~_(x-x5)r 2 log2 ¢. x' =8 = 3x' ¢. c k < sredivanja.)cX_X5)' _(130)(x .x' =8 z(z _1)xo-.:.. kE {O.. .' . i T7 = (!}f:l)' =84 =G}f:iJ' (!}f:i)O T9 = =756. odnosno.> -~'= (~)-'"'" 3 3 2'=3 3 =(l~J _(\O}x_ x5+C. yz . Traieni clanje sedmi ¢.~r (~)=(~)+44 =(~}f:l)8-". binoma u cetvrtom (91 -X")' + 3 (x'-x)'+ 4 (x (9). J Iz gornjeg razlaganja trinoma vidimo da se x ne pojavljttie u dva sabirka ito: eiJ \ 0 i (\2XX2 + 32. 1. . ' ¢.. [. bfOJevL _razem c anOVl su: 7.. odakle se dobije k = 3. 2 'I . X 5z' -23z+24=Or 2(z-2)y=x => => x=2.158. = I 10 ¢.istem: l~}"y=240. Transformacijama II jednacinama sistema.f jlI2)+(12)(x. Z2 y 2 . C:) (V2J(. l~}o-'y2 =720. . 240x. Ianu 1 k'0d stcpenovanJ3 b'moma u petom clanu. cetvrtl.koeficijentuzx'je: Li57.3 zy 2 + 2y2 = 27x 2 .153. -5-3 iog) 2 8 Anaiizirajuci gornje Clanove zakljucujemo da ce se x pojavltl pnlikoru kuh.1+(12)(x. =(~}f:l)8 =81.10 2 10 log2 !'. Koriste6i binomnu forrnulu.:.152. Koeficijent uz x 5 je: 2 = log3 g..: . . I)(z . xsenecepoJavltluc. Prema binomnoj formuli.. To znaci da za prirodan broj k vrj' . 3 = 2.. U puta: lz datih uvjeta dobije se . c an ne sad'" x I vqJ 1 rZl .> cijeli broj..154. cDel. log2 10 log2 log3 ¢. =1. ) )' 1z navedenog razvoja vidimo cia ce se x 5 pojaviti u drugom i sestom clanu.)' + 0 1 2 x 3 \ x Xl) X) 2 ". = log3 .

36.)(F)' +.. u razvoju datog binoma same je petnaesti clan racionaJan 1 VrlJCdl Tj24\13"2'=36f24)\ T. '" k l jS 2G-k 3 .to l' =9 (13\f+5) 2 • i T 13 =[13}.)21. (21)(. mora da bude djeljiv sa 6. +(-1)"(:} ~2 162 )" T.3600. 12 Tk+I~(~)(V3r( F)' =(~)/t2i Da bi 61an razvoja bio racionalan. 6. 'I ..a) Kako je 1k+. Da Kako ce se navedenim zbrajanjem svi clanovi sa iracionalnim brojevima ponistiti. 3 =l k 3 k 1 • razvoju datog bjnoma je Tk --. Trazeni cianovi su: . T jll)5'3 =55·125·3=20625.. 2. 1 lz navcdenog (20\ b) Kako je 1.k ) c) Ie. = )3... Primjenom binomne formule dobUe se: (I+EJ 1: 0+1 ~lI4)'5-S-3i = 'H 6 6 (14\)5'3] 6" = 405405.1 63.~r51J. k =(I:}13-k(VS)k =(I:}2'H .159.) (sJ3)2H (if2Y = r k ) . 164 . • ~ 5 bi clan bio cijeli broj. Oba uvjeta su zadovoljcna ako Je k ~ 2: .4 (10)3)2) 108(10\).. 1'.'}/2 +(.+. a razlika 20-k sa trio To znaCi da za k vrijedi: kE{5. = ( 181 l8-k . 12.=(:~})=32 T. 3.2=60.9 =(lI8)2 =8..42000.. da bi clan razvoja bio cijeli broj. Oba uvjela su zadovolJena ako . da bi clan bio cijeii broj. 1~=(~})2J=72C:J. b) Opci clan u razvoju binoma T k.160.84. T. k mora biti djeljivo sa 12.161. ida postoji pet clanova u razvoju datog binoma koji su cijeii brojevi. Odredi te clanove! 1. b) Kako]e 7'k+1 = I I (17)5 \k (11' T.«(-I) k(<:J/)k ~ (21)(-I)kx 21~k _~ k ~x (\Ix k = X.3=150 \2 (IlJ5. To znaoi da za k vrijedi: kE (0. 10) i da postoji sest cijeiih clanova u razvoju datog binoma.2 5 . ) '4 T =(13)2'0'5 ' T =(13)2)5) 3 6 7 Tk+l .60.b) Opci (k+I)-i clan binomnog razvojaje T +. = 4 = .71.a) 60 b) 36C.. I (V3 + if2124 je ) 2413 24~k 2~ .. 12. To znaoi da za k vrijedi: kE{0.)" je +(~)-(~)J2+(~}-(.. k \. Trazeni clanovi su: !.24.56250. c) 0' pClcanJc '[.e kJO I". =(1810" =3'.3 ) 0 PCI c an u razvoJu b'1110 rna 0 (Vx _'1[. prirodan broj k (k~5) ~10ra biti paran i izraz 5-k treba da bude djeljiv sa 3. ~l bude djeljiv sa 5. Trazeni clanov! su: 12) 1. Trazeni clanovi su: r = = T.5~. 18) ida posloje cetiri cijeJa 6iana u razvoju datog binoma. .5+. u razvoju datog binoma same je tre6i clan racionalan 1vrlJedl 5\ T. prirodan braj k 4 iracionaini. 9. 1. +(I-J2)" ~[~)+(. k .) Opci 61an u l2 l14 T. Dakle..32 .96) ida posloji devet clanova u razvoju datog binoma koji su cijeli brQjevi. 18 J " ll4 ] .=1 j5 ·3'=165·5·81=66825.2'.)(F)' + .. 4. To znaci da za k vrijedi: kE{O.:. odnosno. to je navedeni zbir cijeli broj.162. 1'+=[1:}2'=4f:) i r. \0. To znaoi da za k vrijedi: kE{O. da bi clan bio cijeli br'lj. prirodan broj k mora da " izraza vidi sc da clan nije iracionalan ako jc k paran broj i l1-k djeljivo sa 3. To znacl da postoje same d~a clana koji nisu iracionalni i to Sli treCi i deveti clan. prirodan broj k mora da bude djeljiv sa 3.13 ~ 3 . .) =36(18] 12 i 1. prirodan broj k Da bi clan razvoja biD raciona!an. 6. ~8 17_=~ 6 127 k ' to su svi clanovi u binomnog razvoja c) Kako je Tk+1 ~ (100\J''''''' ·2'. "' c) 3125. \ 0) 6 7:. prirod.k+1- -l kJ' ( \ (14' !±:I£ ~!" g . = 2 ·2 = (1013) 3" (10)3+ 7290.L. 163 .' .105000.I.+(:)(F)" + 1.48. ' Racionalan clan J'e sedml clan fazvoJa mora da bude djeUiv sa 3 i sa 4.6. Dakle. =162(18).2 c) OpCi clan binomnog razvoja je = k (10]3"'" ·2 ' 2 Da bi clan bio cijeli brqi.n braj k (ks24) mora biti djelji~ sa 7 i izraz 24-k treba da bude djeljiv sa 5. 2 .. 20} ida postoje sarno dva ciana u razvqju datog binoma koji su cijeli brojevi.* a) Opci clan u razvoju binoma (!J3'+h ) je T I =(13\" =2') 0 I .5. Jl24. 8.a) . prirodan broj k mora cta bude paran. 'I .}+(.+.

1: lio = (~I} _1)9 x'x = _(~I) x 3 • ( rIOO)fltf3) IOO(l/41)" .3"4" ' ~ 12 ' 24 ' l 36) .3'"4" ( I001. Ovo znaci dajemE{1.Ie : ~..48 '60 = 325 (IOOj'. *a) Kako je Tk+l= ( 100-A: 7 . [-I' '\.x 100\ 165. (1<--1)!(50-k+1)! . 167. Najveci clanje. k +l.36}.7:::..-\. 6 Da bi clan razvoja bio racionalan (xje racionalan broj)..fi . ld ..k!(. pEN). . i 73.. ) · ' · I · · 1: ..." (100)'3. Dalje se dobijc: lOO-3p=4m ¢. b) au+ a1+ a2+ a3+' . . .169. 1.3'4" [10°)'3'4. (k.Ie . Rezultat: (l+2)6= 3'1. . 19. Tada vrijedi >Tk _l .3104'" l.Kakojek=100-4m. Oba uvjeta su zadovoljena ako je k=9.(~ (77) )'H Hl(\ix) =("7) H)kx 27-1e x9 .tovrijedi kE (0.Tk >Tk +!. mS:25}..170. Kakoje .22. b roJCVI.16. prirodan broj k (k:S.. 1e)2 2 3 4 .k.-"k najveci clan. b) U razvoju binol1la ima 26 racionalnih clanova.168.36. Dakle.+. + alS+aI6= (4+2)16= 6 16 c) ao+ a\+ a2+ a3+ . n n! n! lktlk-l{ k!(n-k)! + (k-I)!(n-k+1)! I =(11+ 1) k 164 165 .If2. 7.. ~9=\1: 4' 1) 6 . 12.a) b) ~ (11).fi k!(50-k)! >lk-1l.9/ \.> 50!..a) Kako je 7:+1 = l k 3 kE{X \ x=4m..9 -)4 x k«51-k). \~ 4 1.. 7.(k-I)!(II-k+I)! lk -. 'I'() znac.3D4() (1001).> l00-4m~3p 100 . Oba uvjeta su zadovoljena ako k=9. .a) Nekaje Tk '~72 (100). Clan je racionalni ako je k djcljiv sa 4.60. Otuda jc J3 k> IOl.10.40.fetiu prirodnim brojevima izmedu 0 i 124 postoje 32 bruja koji su djdjivi sa 4. fi 22 k~ 45. ..-k) Clanovi razvoja su raclonalni pod uvjetom da su eksponenti 1... .1 \ PJ. u razvoju datog binoma sarno je deseti clan racionalan i vrijedi Iz poslj~dnje jednacine zakljucujemo da izraz 25-rn mora biti djeljiv sa 3. 0 . C lormu I ·naJvec! · VflJe d' T30= (50)( ''11'2 1 b) Uputa: Analogno kao u zadatku pod a) dobije se k < I02fi co 45.pnro d UI. pa postoji 26 racionalnih Clanova u razvoju datog binoma.·.toJ02 (In.4'" '84 '~96 Tk 7. .4. ..2) 50' >---. c) U razvoju datog binoma poslOjc samo dva racion<llna c1ana..l3~Jx5< . 0 r::: v2 +1 Sada nije teSko zakljuCiti da je k = 29. tJ razvoju dUlog binol113 samo je deseti clan rae ion alan i vrijedi (77\ (77\ 7'0 = 1-1) =x .k-1 . \' l~lOOll·4r.3 -J3 '" 44.)1 ·v5. da mora b"It! 100 . Daklc.. .a) Nekaje (2x+ 1)7:::: aox7+ ajx6+ a2x5+ a3x4+ U4X3+ a5x2+ a6x+ a7 Ako uzmemo daje x = 1. odnosno. (50)(f2)k >( k + 1 ) 50 )( 50 )(12"l \k \) lk RijeSimo pnru nejednacinu sistema. 2893 I'JcsavanJcm d ruge nCJcd nacme db"IJC se k> sofi -1 >:.--k)l. ..48. Racionalnih clanova u razvoju naseg binoma ima 9 i oni s1. T46 ~ (10 I)(5)"(f21" ~ (10 Ii 3"2 45 / 45) ...) racionalna clana u razvoju datog binoma.2 ) (501( (50)( r. k .72. 25}.!2 + }". .j.24.1 71.iOO-k( J~4 )1 ~II(IOO\I 3 Opei clan razvojaje I .+ a20+a21 = (1_3)21 = (-2i l = _221. b) OpCi clan u razvoju binoma l Vx -~) . = ". 3"4' (1001). b) Postoji 6 racionalnih clanova u razvoju datog binorna. prirodan broj k (k~21) mora biti djeljiv sa 9 i izraz 21-k treba da bude djeljiv sa 6. 84. ~24-k ~.II! _ n!(n-k+l) (nl ( (n ) n-k+1 ~k-I ' . lllEZ.fi c) RezulLat: kE{O) 18.25) mora biti djeljiv sa 9 i izraz 27-k treba da bude djeljiv sa 6. pa jc toliko racionalnih clanova II razvoju datog binoma.1 = 4 m ( 4(25-01) 3p .96}.k n!(n-k+ 1)+11!k k!(n+l-k)! 4 5 k = 3p.85 + fi l29 2 54.1 -::. c) Postoje samo dva (17. Ik-I ¢. 27 je k (100). pa je trideseti clan u razvoju datog binoma /4)' i:. (50)(f2)' >(k .Da bi clan razvoja bio racionalan (xje racionalan broj). . 2 n~2 2) 1~9900 ¢'k n--n-9900~O =>l1~IOO. dobije sc: ao+ aj+ a2+ aj+ a4+ as+ a6+a7 = (2+ 1)7=3 7.")29 ( po b· momnoJ. vidimo da jc clan racionalan za (124) 166..o.13. (n')'= ( n) .::!.

) . y~- a iz ove jednakosti sl1jedi b) ("1+(. + (-1)" 2 (n-l)(n-2) . +(:=:)] ~n. . l( ~ n I-(n f1 n(n -1)(n . to je svaki od njihjednak polovini od 211 .l. b) 166 [ ~ n[( n. 1 4(")+ . ~ (")\ +(n)+lf 5 .)+.n = 2n(n) 2 ~ 2" + )+ 2(.. n)/ln n)+ .a) b) ~ n11+(n-1)+ (n-l)~n-2) +.. +(-1) "J 1)+ 2 11 ~ ~ IHn _. .177. +2"(:)~3" (~)+{~)+3t)+ .2) .. fn 1.178. + (-1)"(:)..-1 n(:) ~ -. +(-1)"(: =:)] ~ n(1-1)" . (") _ o -~l(n) + ~(n) 2 I 3 2 n+1 (n) = n ~ I_-. + (_1).-+n(n-l) n(n-l)(n-2) + +(_1)"_1_= ..a) i b) Aka u razvoju binoma U73. 6 1 2.172. 2 11 .a) Aka u razvoju binoma (x + yf stavimo x = y = 1. ~ n _ n(n _ I) + ~ J .J ...+n(:)~11+n(I1-1)+ n(n-I.0) 1 3 Kako je zbir brqjeva koji stoje na lijevoj i desnoj strani posljednje jednakosti jednak 211 . odnosno..179.~ n· 0 O.J+. 1+ " = l/ n)+( n) + (n \) + "'/l"1+ 2(/) + o \1 \) 11. + (-I)" __ ~ __ 2 167 . dobijamo 2" ~(l+I)" ~(~)+(~} ..a) 1. . (nOJ 3(/1 + 5l 2)+ 7(~jJ .. (1+2)" ~(~)+2(~)+22(~)+ . ..a) Ncposrednim koristenjem binomne formule dobije se: b) USO.)++ n(:)] ~ 2" + 2.2 4. +lJ~ .2"-I. dobijemo o~ (1-1)" ~(~)-(~ )+(~) -(... + (211 + I)(n) ~ 1+ I.)+ .. +3t)~(1+3)" ~4" (~J -2( ~) + 3(. 1.. (x+ y)" stavimo x ~ I.181.(11-2) + +n~ . . ~ n[(n~I)+(n~I)+(n~I)+ ...1. . 1.(f1 + 2[(. ~ 24 n+ 1 GJ+2G}3[.-1 ~ 2" +11 2" ~.. 1.. + .176.' 211 1)2".. +(:J..

t.1= ..?+ .. + ..••• 3! 4! + (-I)"·' n +1 ~-~-- _ . n( \5 nt I = 11+(n-1)+(n-2)+ . .(n) __3I[n2)I+. + 211+l = 2! 3! n+1 -I 3 - _ 11 2 - ~. Kaleo je .. +(_I)"J~.IS7.!.(n + 11+ 22(n+ n +.) =lo)+ (11\ ("J . ... +(n+2{n+2)]+ (n+I)(n+2) 1 "C 2 \... +r\11-dYJI \)' ~3) n n1 11 n(n--I)(n'-2) n(I1··1)(I1--2)(11-3)(11-4) "_ + .185.-". 2 3 1 (~) [..(O-I)=~I~..l) n_! k 11k k!(n-k)! n' k! n to vrijedi : <-'-.-._ .I)+(n.+ ~~-.. (11+1)(11+2) 1.(ni +.n+2 =- n~I[I-(n. +1.:. +(_1)"..) {.-. + 21 3! J 1 (Il + 1)11(11 -1) + (11 + [) 11 (11 -1)(11 ..-......( n {_I)'" ("1= 1-+ 2 \1 4(3) n+l 11) l 186 in] "i..-+~-~(11-1) n 11 l1(n-l) n(n-l)(11-2) n + ... - n(n--I). +2""( 11+ li-l' n+ 111]= 11+ll 0 l I) l 2) 3 ) \..= _ _ _ .+-n-.= J 'I = = 1 (n + 1)(11 + 2) 1 (11+1)(n+2) frn + 2)2 J1 n +! _ 2/10-2 + t] = 1 n21H! + 1 . . +2'' /l" + 1)"1 = n+l .. lO)' 2 3' (n I l' 1~ -:> +~=2+ 2"-\/ n <0.. +_I_fln) 2lo) 3 I 4 2 11+2 n (n+ (n+l)(n+2)l 2 I 2)+~ (n+l)(n+2)~ ___( 2 n +2t 3 ) Kakoje (n) .+. +(n+11_(n+l)]=~ n+l 2 3 n+l) \ 0 n+l =-~ Cn+l)+-~~+ + .I. 2 3 (n+l)n(n-l) 11+1 +~I_= n+l 1 [(n+2\)+in+2)+i/+2\)+ . +~-= 3!(11-3)! 5!(n-5)! (n-l)! (11-1)! - U84.) (n+ll] 0 1 = .. n+1 11+1 1 1 1 1 !. 221'1 n+ I + 2 n(n-l) + .J...+ . I + ._--+ + ...I]= n+l n+l = (11+1)(n+2lL"C I ror +i j'_( n 2 n+ 2)+3(" 2)\ -l/11 21 \ 2 3 3 + + )+ .n+ILl n+1 \ 0) = _ 1 Ir(n+l) (11+11 1'11+11 2 -( 3 ) \ 4 1 2 3 r+1) 1l+1Jr \ 4 .. l!+...2) 3! 4! . +.10 mozemo pisati: k+2 k) (n+l)(n+2)\k+2 I (n \ 2 2 ( 1\" 1. k! t68 169 ..... 3 \n+2 + (11+ 1)~n+2) [-(n~2J_(n... (~r (. +(11 +2111 + 21)_(n +2)lJ = '\..0. +2+1= ····(n+l) n(I1+1) k+ (11 1. _ + 11+1 (n+21= _ _L_[(l/+2)+2(/+2)+ .. n+l =.n+ 1 -(n+l)+ (n+l)n 2 (/1+I)n(/1-I) 6 + (n+l)n(n-I)(n-2) 24 .'l'H(n'l+rn+ .(n+lIl _ 11+1 ! I \ / " 2 3 n+l .11+1) 0 ) 1 '-l(l-I)..lt..2"" = 2"·'._ .) {.l)f..n+2 11+2 = _~I~[(1-1r' -1J=-~I~.I..188.2)]= (n+l)(11+2)\11+2) (11+1)(11+2) 2 3 \..=LI1(I1-1)(n-2). +CI1+I)(I+.+l2)I1'+ 3 -. .Cn-k. _ ..). n+1 r (/+1\)+.) = (~) T+C-:-I) =-... + US2. (nl+ 1..+ .'(/+ 1)_lf'n+ 11)+(n+ 11]= o· I) _1_r("+ 1)+ in +11+2.. ". n(:) + (.!-[2l(n +II -+ 22(n +1)+ 2/l n+1)+ .. -_.I.l(n. =I+l+ 211' +.= = J.183.I..+ (:) l r (n+l)n 0) 1) =1+':+ n(n-I) + .(/)+ .. I..---.. > 1+1=2 (11\ I 1 I (/) I I 2) .I)_+(-I)"(:::}.nt 3!n! 5!n! n! =-'-.l = =_I [(n+ It(n+ 1)+(/+ 1) __ (n+ 1\)/"+ 1\)_ . .(nj\.2)_··_(::~Hn~2)]= [r11+2)2''+'-(1 +1)"+2 +1] = n+lL 2 3 =~1 [(n+11+(n+ll+(n+l)' +(n+l)+ .....2)-("... n(n-1)(11-2) T . 2" \f) + 2] 2) .. 1 [ 11"+"1 1 n n+i ] 3JHI _l = ~(3"+'··I)=-.O-··I+(n+l) = .- = ~1_[(n + I)n 11+1 2! = ~-l2(n+I)+-11 + 1 = -~ 1 I 2-(11+1)n 2 (11+1)n(n-l) 2""'1+ + ._' -...

3n) cos~+ism2 2 2 4 4 => ..4.zl =5 ' (D=-..6..!c$2+~+~+ . +. arg~=3n I -1-.> 'n/ < II V!+!J nlHl ~ vn-j-l<vn. Prema prethodnom zadatku je (n + 1Y < n 11-1 . Prema prethodnom zadalku je (1 + nejednakost ( 1 (n + 1)/1 ----<n nil Izl =2.a) c) Izl=2v'2. =2+L_-.'1'=" b) cJ Izl=3.2'-c"·_1 2! 3! n! 2 2' 2"" 2 1-~ 2 I 2. < n . 170 171 .1 2 11 .1 1.+'''+l'n)~ n lo I n 2 n 3 n n nil < H1 < 1-~ +.arg z=4 Izl=4.5.) II" 2. 1 "r n Argz ='1' =--. . amz= 2n 3 IT ~ (n + 1)11 < n ll + 1 <:.. .3 .Js =2' 'P = arelg 2' 5 5 c) 2. _ 2 '1 . z=4+3i.( l+~)" ~(n)+(n)~+(n)J. 4i 2+i 4 5 .= coS(-JIC)+iSin(-'::'-') izj=J " T 4' m=_~ 4 4 4 4" 7n II =1.q>=O c) Izi =3 '1'= I ' 1 =2+1 ___=3 __1 <3. pa vrijedi: n(lI~ V(11 + IY VH 1V----:- c) 2. odnosno.. 2.!c+.!c+ . jz[ = -5-' Igq> 4. ~ \ 3 3 / => J2 z II =2.=-3i=3 i i" n b) Izl = 1.a) TRIGONOMETRIJSKI I EKSPONENCIJALNI OBLIK KOMPLEKSNOG BROJA Izl =1. b) W i z= (n+1Y<nl1+1 l ¢) nl1+I>(n+lr_ 1- I+i = ~Q+i)= n(ca..a) 2. 21t1 1.q>=-~ 2 1~11=3.a) 3 3i ~= H ( 3 " .189. 2 z=-=-.'1'=0 ~ J JIC 2 < 3. q> =8 z.':+iSin") => 2 ( 2n . 3 3 Ig'p =-.+(n)J. +_1_.'1'=0 Izl = I.a) b) Izl=5.2. pa za n?J vrijedi 2. I 90.) b) z=-2+2h/}=4Icos~+lsm'-J .1. 4 4 Z= sin'::-icos2:.. 'I' =arclg-. q> = ~ I. 2 z=-=-+21.

14.. c) TraZeni skup tacakaje pray! ugao sa kracima y = x) x. kE"Z b) c) arg(1 -I-i J3-) = ~ +2!ot:. Trazeni skup unutrasnjih tacaka kruga radijusa 1'=} cijije centar tacka (0.8.1 L Trazeni skup tacakaje kruznica sa centrom u tacki (3. 4) i radijusom 5. o. 0. 2. 2.d) To jeskup taeaka prvog kvadranta bez taoaka kruga K(O.9..2). 2. ~ c) z = 5(cos-· -rlsm 1t ) 2 2 d) z~ "( cos. b) Krug k(O.20. 3) Y. x::. x 2. 2.2 La) z ~ 3(cosO+isinO) ~5 0< argz<6 Trazeni skup tacakaje krumica radijusa r s centrom u ta6ki (-3. 2.+" 3".17. 3" lSln-) .16. Trazeni skup tacakajc sImp svih tacaka ravni izuzev tacaka kruga radijusa r = 5 ciji je tentar tacka (0.10. 2. 0..10. Trazeni simp tacakaje kruznic. Trazeni skup tacakaje dio a) oznacen na slici 1. Trazeni skup tacaka je kruznica radijusa r = 4 ciji je centar tacka (0. x. 0. 2) ~d{~~~)~t{%~(~~)]~t&{% ~~+~J~tg(~+~) 2.a) b) c) y 2. 2. 4. kEZ. 3) c) Kruzni prsten kao na slici. 2.a) Trazeniskuptacakajepoluprava y=x\ Y b) Trazeni skup tacakaje poluprava y = 0.0).'1) Trazeni skup tacakajejedinicni krug s centrom u koordinatnom po~ctku. 2.a) arg(~3) ~ 2 => ® 11: ) x n+2krr. radijusa 1""4 cijije centar tacka (2. Ugao b) Ugao c) y 2. b) z = 2(cos11:+isin11:) -I x .?:O i Y = -x.13. n. b) k(O.::.19.15. Ovu kruznicu ozemo oznaciti ovako k(3. 5). Trazcni skup tacakaje krug radijusa r = 3 tijije ccntar tacka (U.12.o. 3.a) . j S.a) k(2. 2 2 I 172 173 .0). 2). 6 2. 0)..0).O).

a) Z=6+6i=612[COs"'-+isin"'-]..4. ( n)J = "30) Z . 1t.• IT I COS~-t'Ism-) \ 4 4/ n . Izl=2. 2.= a .a) Arg(2-2i) = b) -~ . c) z = I +cos40o + isin400 = 1+cos 220o .a) b) z.25.. z =12 -i12 =lcos(-"'-)+isinl 4 L 4 .+ICOS 21t . n [. 1t) . L 4 4 Z = i' +~.a) Arg(3+3i) = "'-. -"'-I]. .].fi[COS -'" + isin -". oJ (IT a) ..lzl=2 z=--fi-i:2[cos(_sntisin(_STI)1 j" 175 174 ..a) r::: ( IT .sm-+lcos~J:::::::2sm-lcosl-'-. 4 4 4 Arg( 12 -i12) = -"'-.n .z=-J+i=12[cos3.fi .24.2. --+ (X ex ex a = J +cos-·_·-sm 2 Ci 2"ISI11-cos-=2cos 2 -+2isil1-C05-~ 2 2 2 2 2.28.casa + .a) c) c) cos ~ -isin ~ = Jcos' ~ +sin' ~ -(cos ~ +isin ~ )=cos~ +isin 7. Ci . +isin 3. 3 2.' ex a 2 2 2 ex.sin2200 + iS1n400 = = 2cos'200 + 21 sln20"cos200 = 2 cos200(cos200+1 sln20"). +Stn~ z=-2sm-+2lcoS-=2 8mi 2n .Izl~ 212. k 22 222 222 22J j" _ . l~ =-6"'IZ=1'Z=2-21=cos-6" +Ism--ti. ( " 'I 2 2·2 2. Izl = 3. z = 3+3i = 3. 1 S· = 2COS~[COS~+isin~J.M . 2. Z ~ 2-2i :2J"2[CO{ -~ )+isin( _~_)]. I b) z= j4+i3+ i 2+i+l = l-i-l+i+j =3=3(cosOo+isinOo). CX ~a.3I.. ..12 12 \ 12 12 = cos .a) Arg(-I+i)= .( l .27.+islI1 ~_~ .22. = -2 = 2(cos1800 + i5InI800). a'1 ..23. a [. 6' 6) 6 b) Arg(-13-i): _Sn ..3 I " 2 l (n -2sm -.t-.l b) (13 J ·' Argl2-"2i/1 1 13 1.]+co"'O\! +' "ma .26.)LI 2 2.:: a _ " a .lzl=12.+21sm-cos---2sm. _ . ( 1r i -3JcISIn ·3} n). n\ c) z= 2( cos-+islll-1 3 3) Z=-. sma = l-cos 2 a .I . ( n) c) z=·3+4i = 5(cosI26DS2'+isinI260S2').a) b) c) 2. ~ -+2Ism-cos.

38.'I' 2" (j) ~+Slll -+ lsm~cos"-2 2 2(1.] ~ 9~ -~i 3 3 k) u z::::. argz =(p = arcsin .43.z x+ yi (x + iy)(x-iy) x' + y2 I 1 1.sin':.+ I sm3 3 2 ---l-~ 1 + yZ = 1 .13 2 13 2 ---/- 113 2 1 3 -+- 2 2n .':)-\4 4/J 2 L 2.21 cOS-----+lsm\ 4 4_ . 2211.fi)~2.J2]= llJ2 +.iy i r 1r ] lcos(-<p)+isin(-<p) .a) Z~10[COs(-~)+iS+~)]~1O[~.]~II[J2 +.-1--- cos~3+lsm-3 1t ..+ I arcsll1 SIn 17). z h) '-' ='. 6 2 '17 IZ =-·-2----' .. 1< L+--l.-+ 2" 'p 2 2 2 sin ~+icos.. 1+ 1 --=---=-+1= 1+2i 1 2 2 2. = 3n) {cos( - ~) +.] 2 2 ~9[CO{ -~)+is+~)] =9[ ~ _~. 2 4 4 I-coscp +isin<p 'I' 1 _-cos 2'1'· .13. " ISln.eos<p) 2 2 ~ 'I' . odnosno. 2 2 ' 2 2 2.c~--=··---·--= 2+i l-i ~ - Fsr 2._ 1 cos<p-isincp .)~12(_~+~.P. 4) 2 2 235. 1 =( . ---I . .. I I 0l arcs1I1 £0" + .. hrr TIl.Sin~) ~ 8 (0 + i) ~ 8i.12 +i. +2i)j ---i)= 3 --I. 177 r(cos(p +isinq») r (costp +isinqJ)(cos<p -isin(j) .fi(-1-i)._os\ ----. Dalje vrijedi: x-iy x-iy x-iy . z ~~r(cos'l' -isin(p)~r[cos(-<p)+isin(-<p)l _ =_ 176 I _ . 22 22 2 . 4 4 2 2 2 2 z _J2I. .0. 2.34.a) b) Z~ll[COs':.37. . = 1. 1 .) Z~.. -2. Z= 2 +lSIn-= .'1' 2sin~ ~-+-lctg- ..' n ) ' . Xl Izl ~ Jx' + y' ( --.coscp + isin<p 2.1112.'I' lSIn-COS--2 sm. 2.a) b) z~J2(cos21t +iSin2n.a) z = (1.J5 15) 2 'II Z=4(COS 3Tt 4 +isin3rrl~ 4(.' .a) b) z~2(cosrr +isimr) ~2(-I+O)~-2 z ~ 5 (c052rt + isin 21t)= 5(1 +0) ~ 5.' .(~OS~+ism~) 2 l \ 4 4) {COS~+iSi. I .I+/::o ~-~ I . (2+i)(l+i) (l-i)(l +i) 2+i+i--1 cos arcsm -.39. .36.-( J17r/ . 2n cos ---. 2. . 2AO.12.~ i]~5-5i13.J17 17 b) z~3[eos3Tt +isin3rr]=3(O-i)~-3i.]= -7i. 710)' sm 1 2.+.' argz=C(J =arCSI11--. r cos 2 <p +sin2<p cos<p-isin<p r 1 = x. _ ____ ~~. arcsin .\ arcsin 17.-----: cos-+ . Nekaje z ~ x+iy...sin( -~)]= 7[0 .41. 2 2 z z z . + l sin arCSIn - .a) z ~{cOS~+. J17 I 31[ .-.42.:::::. Tadaje .L izl = -JIG.ml(:lit rr'l'I_J2f..33. . ' ~10 ~. l-z I-(eos'l' +isin'l') l-cos'l' -isin'l' (l-cos'l')2 -(isin'l')2 1 ---~~-::::X-ly~Z.)~_ 12 +. 1 r cos<p +isintp cos<p -isin'l' 2.a) b) ~4(COS~+ iSin~) ~4( ~ +i ~)~ 2+ 2. i-I ':'. J17 .

. 12 b) b) Z l Z2 =COS-+lStn-.61.n(15°+25°»=1 8(cos400+i sin400). :z.a) 2.fi(1 + i)..S7.a) Z.5) ]= 10[eos8 + isin( -2) ] .Z2 =18(cos(33°+12°) + i sin(33°+12°»=18(eos45°+i s. +isin 2:. 2.-). 2.). :Z2 =4(cos300 +. Z.a) cj Z.44. .•) Z'. sin 1911: 35 ) I 2.a) 6 (cos 90° +isin900) 2.n 60°) =20(}+ i ~) = 10(1 + h/:.a) z=34 z=J3 z=15 z=19 ZI (c05300 +isin300) =3{ ~ +}i)=17( J3 +i)' z.z2=5(cos7+isin7). = 4(cos(400-800) + i sin(40° .a) b) c) Z2 = 20(cos(1 0' +20°) + i sin(lO° +20°» = 20(cos30° + i s.S6.. b) 12rCOS~+isin~).59.:z2=2(cos7+isin7) b) (COS 120° +isin1200) =J3(-}+ ~ } 2. Z2 = 21(cos(35° +55°) + i sin(35° +55°» =21(cos90° + i sin900).5S.80°) = 4(cos40° + i sio(-400» Zl : Z2 = 4( cos50° + i sin500) 178 179 .58.)=12(-1+0.54.z.a) (cos1500 +isin1S00) =1s[- ~ +}} ~ z.53.45. 0) z.i)=-12 .a) b) c) 2.49.b) 2.sin300) = 20 (cos 60° + is.z. =18(cos(15°+25°) + i s. z. cos( -90°) + i sine -90°) 2.a) b) Z=COS~-iSin~=I[CO{-~)+iS+~)l z = 14(cos45° + is.a) z.(cos 3n tisin 3n)= 12(cos" +isio. =28(cos(11°+19°) + i sin(II°+19°)=28(cos300+i 5in300).fi (coSlt. :z.n45°) =7.si0600) 2..2) 2. = 44(cos22 + isin22) 4. -l}iSif. :z. :z. 'IZ. Z c) z.. Z.+ 31! /1 = 2.60. =4(cos8° + ising") 2.a) z.+isin ~ I) . b) =6(CO{-~)+iSi+~)) =~(cos600 3 +.) b) z.ZJ .a) +Os~+isin~Hcos~+isinl)=3{co{~+~ )+isin(~+~)]= = 3{COsl+isinl)=30(0+i)=30i . n . 3 8 8 8 8!J 2 2 Z.47. =2(oos1O° + isin 10°).46.a) 2. 2.Z2 =4·2(cos(400+200) + i sin(400+200»=8(cos60° + i sin600) z.n(2" + "-)] = 5 7 5 7 18(CO~ 1911: 35 +.a) b) 10 (cos 45° +isin4So) z. = 10 [cos(3 +5) + isin(3 . 2. c) z.n45°). b) (cos21O° +isin2100) =19(- -}J 3 \ 2.[2(cosOo +isinOo) z.: z. =2(00s44° +isin44°) c) ZI :Z. Z2 = b) 24[co/l~ + 311: \)+ iSin(". = 2( . b) z.a) z.48.2 cos +isin .4 4 4 4 2. = 10(COS ~+ isin 12 b) 2:.5I.n 6 6 c) zh = 6(cosl 8+ isin18).a) b) ZI : b) . 22 22 = 18 [cos( 211: + "-) + i s. -l))=3(COS~+isin~). :Z2 = {cof.: Z2 = 2( cos c) 2:.52 .n300).

~ 4 o(.3 n..(cos 21t +lsm 211: ) d) -25(cm~+lsm~.a) (1+2iSin~)\-2-2ifl) = 8l( ~+i5in~)[-~-iJ3l~ 3 2 3 22) b) 2(COs2:. (3" ")] ( 1< ._ 4 4) 4 4J 1t.· = L 2l COS -5 + /sillS 2.isin300) = [COS(-300)+..-HSIll'(")1"_" r::12[ .sin200) =.66 .J ---I) I .69. .)(cos20" +../2 [cos( _115°) + isin( -II SO ) 2.•) (00s400 +isin40o)(3+3ifl) = = (c08400 + isin 40°) 6r! + i . 2In \I I + = 125 '(cosn +isinn).../3 +OS~+iSin~) 2(COS~+iSin~) ~(cosll' +isinlI0)]' =3'(cos55° +isin55').) 12 12) z../2 [cos(_135° + 20°) + isin( -13So + 20 0)1= ."--lr::r~1 1.• ) n .a) . .68..• ) (1+i)(cosI50+isinI50) = d) [2(cosI5° + isin 15°)]' =16(cos600 +isln600) (I+i)1O =J2 (cos45° + isin 4So) (cos ISo + isin 15°) = J2 (cos 60° + isi11600) b) (-I-.. 181 100 '11" =3. b) 2. 4n . rr )]' ( =2 . 4) = 6 [cos( 40° + 60°) + isin( 40° + 60") 1= 6(cosl00o + isin I00 0 ).a) 31t 3 = 16[COS " +isln 2. n.' = r cos 5" isin Sn )]4 = 256(COS 20n +isin 2On)= 4l' 9 • L 9 9 9 1 ' ( 'J' 16 (cos 00 +isinOO)=16(]+O)~16. ])' =3(cOS 3 +iSIll3)=3 (~) . 4= 4 \.v2 .'I 3 3) l 27fl .3( ... b) cos 60° + isin 60° .. 4n ': c) -_.3 7n)J = 8( cos -s.65. = ++ -~)+iS+' -~)J = 10(c08500 +isiI1S00) 2. - c) H+i)8=[ J2( -COs~+isin~)J 7n . " II ( Cos-+lsm.0 ( cos-+ism-) IJ 100) 2 2 n 180 . ") +181ll 4-4 ~5 cos 2 +"10 2 . (cos4° + iSin4o) 15 = cos(15. .+ is in it . slll-s-f 21n .a) ~ [J2(*+ = 4 Jdr =[J2(COs~+isin~)r= 4 \ 2 2 J 32(COS~ + isln ~)'O = 32( cos 5" + isin 5" ) = 32(0 + i) = 321.11: < 11: •• n \ ( 1f. \ J2 J2.) 47 64 3 3 I' 3 L 2lcos-+/sm-L 24 24 1t . +iSIn 9 -2+'2 [(COS 9 .62 ./2[coS(-135°)+isin(-1350)]ccos20" +isin200 = .+ .)]=64(-1 +0)=-64 r· .63 .n I c) b) c) !( COS-+lsm-- 1t .a) [5( cos~ + isin ~) ~ 5\c05n +isimt) J b) r = s( COS~+isln H z. (? 2. 2n 1 I .~ ~iJ = 10(cos500 + isin 500)(00s30" .. c) [4(coSl00 +isinIOO)]' = 64(cos300 +isin300) 2. = --I 64lco{ _1~n )+iSinl-l~n 1= 64[cos(-31<) + isin(-3.. 2.67.) .64.• [z(cos% + isin %)J= 256(cosn + isinn) ~ -256.11" =(v2) cos(").~ +O{~)+iSin(~)]~3(COS~+iSin~) b) d) . 4) 0 + isin(15· 4) 0 = 5 cos [ (31< 4-4 ") .sinSOo)(Sfl -5i) = (cos 500 + isin 50°)1 EJ = =: 6(C05400 + isin 40° )(cos60o + isin 60°) = b) (1-... 1 2n.6 ~ cos-+lsm-]=64 cos-+ism. .sin200)..2 2 b) (cos 50° +.sil1(-3~o)1= 10(cos200 +.

dobije se: ( cosx + i sinx)2 = cos 2x +2j sinx cosx . z=--+-/ 2 2 b) Z= 1 ( -+~ I-I ')100( cos~+isin~. a oni su jednav: samo onda kada imaju jednake realne dijelove i imaginarne dijelove. )= \ 4 4 _ .n n ( . \. Prirnjenom binomne formule na lijevu stranu formule. ' 1t '\ (cos () +lsm O)l( cos~+lsm-I 4 4) = 2.I z=~COS-+1SJl1-.70.! J .4cosx sin 3x)i.! + Ji)i)" =rv~/Ji \ 2222 11: = [(cos-cos---sm-sm--lsm-cos-+COS_Sin_)i)]" J2 1t l 12222. ' lin) COS-+1SlIl\ 10 10 33n .I.6464 11: 1[ .a) z=3 b) z=-5 2. \ 4 4 . Kako su lijeve strane dviju posljednjih jednakosti jednake. KakoJe .2 1t.sin x) = cos3x + j sin3x ~ (cos'x .4cosx sin x = 4sinxcosx(cos2 x .6cos2x sin2x .78.sin 2x.3cosx sin x ~ j sin x = cos3x + i sin3x 2 3 2 3 ~ (cos x .sin 2x. 2. 2.8cos2x + 1.6cos2x sin 2x + sin4x) + (4cosJx sinx . Upum: Koristiti Moivre-ovu i binomnu formulu i postupak kao u prethodnom zadatku.sin x) :.fi --(1+1). 3 3 1 +z+z 2 = l+Cos-+lsm- 211 . 'IT 15·11n 10 .n IT 1t Dak!e.toJe \6464.n..'3 cos3x = cos'X . Otudaje: cos2x = cos2 x .J[ 3 182 183 .74.6cos2x sm 2x + sm4 ) + (4 cos·1SIllX . imamo: ( cosx + i sinx )2 = cos2x +i sin2x.a) i b) KoristeCi binomnu fonnulu.)OOS3 XSinx-(~)cos2 xsin2x-{..= (cos 5~ +lsm5On) [' cos-+isin-)= VI~ 2 2.I COSl-+.21t 3 -COS--lsm-= 11 .sin 2 x) = 2 2 2 = 2 sin2x( 1-sin x . . 2 = + . pa vrijedi: cos2x +i sin2x = cos2x +2i sinx cosx .3cosx (I-cos'x »+ i(3(1-sin'x )sinx.6 1 (I -cos2x) + (I -cos-x2 = )COS-X 2 4 4 4 = cos x . x 3 sin4x = 4cos3x sinx . = (cos·x .+lsml -+\ 4 4 \4 4 ( nn ) ())'"'( . to vrijedi: ' . 3 n 3 .11n 10 =(~)OOS4 X+{. x X · b) z= . a prema binomnoj formuli imamo (cosx+isinx)' _ ( lln . Z =-COS---lSIll. n .n. _smx._cosx sm"x. _ 1t " 1t 1'''"( n " 1t) " 7t 7t I .6cos-x sm 2x + SIn4x:::: COS4X .4i COSX sin 3x + sin4x 4 . 2. vrijedi slijedeca jednakost kompleksnih brojeva: ' cos4x+isin4x:.sm 2.76.a) b) Prema Moivre-ovoj formulije (cosx + isinx)3= cos3x + isin3x.4cosx sm"1x).0.3co~x sin x)+ i(3cos x sinx .of++ 15 cos-+isin4 4 1t 1t =: .3cosx)+ i(3sinx . Kako su dva kompleksna broja jednaka ako su im jednaki realni i imaginarni dijelovi. .75. ' 33n =COS---+Ism---= 1 t .' . takve moraju biti desne.a) z=Ji+i b) 3 3.J2 _(~ fi fiJi)]" + Ji 1t ." r::: ( l+iJi) = ( (l+iv3)(i+I) J20 =ll+i-J3+/J3 \20 1 [ '-1} (i-l)(i+I) -1-1) =1( Ji -.o}HSin(n + ~)r 2. Posljednja jednakost predstavlja jednakost dva kompleksna broja. 2 2 = cos 4x + 4i cos3x sinx .n .- [ 1" -" [cos("6+4) -ISm("6+4)J =2 cos( 12)-isin(I2)J = 11: to 5n 5rr n 3 3 .77.0 -isin - . Dalje se dobije: ~. sm x = 3' ' 4 ' ) x.. dobije se: 2 3 cos 3x + 3i cos 2x sinx .)cosxsin3 x+(:}in4x =: = cOS----+lSln-- 2 2 = cos-+islI1-=O+i.79.. .2222 L \ fi _L.6cos 2x + 6cos x+ 1-2cos x+cos x = 8cos4 .::: 2 sin2x( 1-2sin x). 'ITn COS-+iSm-J= 4 4 1t.4sin 3x) = cos3x + i sin3x.a) Z+C03. 15.10 =. 4 4) = " 7t . .sin 3x) = cos3x + i sin3x ~ (4cos 3x . .::: (cos4x . .a) i b) Prema Moivre-ovoj fommli je (cosx+isinx)4=cos4x+isin4x.sin 2x i sin2x = 2 sinx cosx.2.(cos-+lsm-I i COS-+ISl11.. Ako primijenimo Moivre-ovu formulu. ') cos4x = cos4x .

4(k+llrr +lsm----·+CQS +IS1O--':-= 3 3 3 " 2(3m + 2) 1t 4(3m + 2) rr . Tada vrijedi: 1+z k .m.. mEN. 4n: 3 +!sm 3 =-cos 11:..2n Y' 2nn . 2n 1(.TI =-z = -COS--Ism-=COS-~lsm-. 21m 41m 41m +z =cos--+lsm--+cos--+isin--= Na analogan naCin dokazuje se da tvrdnja vrijedi i u slucaju kada je k+ 1 = 3 m+ 1. mEN..) + cos(4mn+ ~ ) + i Sin(4mn+ 4..isin tnt =2cos!!2.4n 1 1( . a a Ie 33' 11: .• 11: 11: . odnosno 3 3 3' . 3 2 + cos! 4n + 4~ + i sin( 4n + 4n 1= 3 3 \ oj \ 3) 21t . 28 7)P osmatraJtno komp Ik .. 2.2 1'T'Z . mEN.: 3 3 3 3 = cos( 2mn+ 2.2krr = z " = c053+ls~n3 . odnosno.. Tada postoje civije mogucnosti ito: k=3m+l iii k=3m+2. . 2"Td' + 1 sm . 3 3 3 3 ... 3 1+0+ 1+0 = 2...... 2n)" =cOS-T+1sm-3- 41m... n n . mEN.-+~2).+ 1 SIn -"'=--. mEN.' 4(3m + 1) 1t + 1 SIll .+ cos .= COS-+lsm-+COS-+1Slll-= -COS-+1SID--Cos--ism-= 21[. b) Primjenorn Moivre-ove formule dobije se:k+1 2k+2 2(k + I)n .) I Nekaje k djeljivo sa 3. .. 2n)' =cos~3~+ism-3- 21m . 41m 33333333 n 1 = 1-2cos-=!-2·-=!-I~O. nrr.. ' 4("..41t 1t . to se uporcdivanjem realnih dijelova dolazi do jednakosti pod a) i uporedivanjem imaginarnih dijelova dolazi do jednakosti pod b).jm+ 1.. f2n . 2 =1+cos2mn +isin2nm +cos4mn +isin4mn = = 1+1+0+1+0=3. nekaje k+l = 3m. . mEN. ' 6mn 12n. . Uzmimo da k nije djeljivo sa 3. 3 2 Na analogan nacin dokazuje se da tvrdnja vrijedi i u slucaju kada je k = 3m+2. Tada vrijedi: = cos 2mn = 333 + i sin 2mn + cos 4mn + i sin 4mn:' z ::.. 2n 411: .-k_+_I-'. 2n 41t . .. = ( ( cosT+lsmT 2n 2n .a e'san b ' rOJ Z = cos -2n = COS-~+lsm--+COS-+Ism-= 6mn . mEN. Tada vrijedi: Prema Moivre-ovoj formuli je 2n . odnosno.81. 1 +Z2k.n 1" (*) = cosnn'+isin mt 3 n +cos!!1( -.3 3 0 3. rr l+cos-+lsm-+cOS-+lsm-= -COS-+1Slll--COS--ISln-= 3:::. 184 2 +(1+z)' +(1+2')" =2" +2cos3 1 " 185 . _. 3 3 3 3 n 1 + z=. Tada postoje dvije rnogucnosti ito: k+l =3m+l iii k+[ =3m+2.:cos 2 4n.3:c. Posmatrajrno drugi slucaj kadaje k+ 1 = 3m+2. 2nn Cos-+lsm-) =COS--+iSID--.-n-.a) Primjenom Moivre-ove formule dobije se: Z = 1 + cos 2(3m + 2) 1t 3 . " 211 r 3 n .cos __ 2(3m + l)rr . .-· + I SIll + cos +lsm~ 3 3 3 3 = I + COS(21t + 2n ') + i Sin(2n + .1r1 '" ( 1( . mEN. 41m 3 3 . Posmatrajmo prvi sillcaj kadaje k:=:. pavrlJe d' J l +Z+Z2 = 0. odakle slijedi: 3 3 ' 2n .)T'_' =cos +lsm + cos +lStn--1+z +z 3 3 3 3 Ne