P. 1
Demografija

Demografija

|Views: 701|Likes:
Published by gyby

More info:

Published by: gyby on Mar 29, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/02/2013

pdf

text

original

Demografija *Demografija kako nauka Demografija je nauka o stanovnistvu ili nauka koja proucava stanovnistvo.

nastala od grckih rijeci demos sto znaci narod i graphein sto znaci opisivati.Predmet demografskih izucavanja obuhvata, prirodno (smrtnost, ra anje i fertilitet stanovnistva) i mehanicko (migracije) kretanje stanovnistva, kao i opisivanje nekih osnovnih stanja stanovnistva (polni i starosni sustav, struktura po bracnom stanju).Pod demografijom najopcenitije podrazumjevamo drustvenu znanost koj proucava a stanovnistvo, njegovu velicinu, sastav, razvoj i opca obiljezja posmatrana prije svega sa kvantitativnog aspekta, a tome treba dodati da ona tako er proucava i kvalitativnu stranu demografskih pojava , istrazuje sadrzaj demografskih procesa i njihovukauzalnu vezu sa ekonomskim, socijalnim, bioloskim i drugim faktorima.Demografija kao nauka tjesnije je povezana sa ostalim drustvenim naukama koje se bave problematikom covjeka i stanovnistva svih obiljezja koja su vezana za covjeka.Tu spadaju: Ekologija, Geografija stanovnistva, Bioloske nauke, Sociologija, Ekonomija, Psihologija. *Pojam stanovnistva Predmet demografije u najsirem smislu je ukupno stanovnistvo tj.Svi ljudi koji naseljavaju zemaljsku kuglu.Ipak je svako pojedino istrazivanje obicno ograniceno odre enom teritorijom.Njegovim objektom su ljudi koji naseljavaju pojedinu zemlju ili njen dio, pojedino naseljeno mjesto ili dapace njegov dio.Ljudi se sele iz mjesta u mjesto.Prisutno stanovnistvo sacinjavaju ljudi, koji se stvarno nalaze na odre enoj teritoriji.Stalno stanovnistvo svakog mjesta sastoji se od ljudi, koji imaju stalno mjesto boravka.Oni od njih koji u dati moment ne ulaze u prisutno stanovnistvo istoga mjesta nazivaju se privremeno odsutnim. *Teorija demografske tranzicije Jedna od dominirajucih savremenih teorija koja razvitak stanovnistva prikazuje kao proces etapnog razvoja koji je uvjetovan i koji se odvija u uskoj povezanosti uz etape drustveno-ekonomskog razvitka, jeste teorija demografske tranzicije.Teorija demografske tranzicije je izvedena na osnovu historijskog iskustva.Radi se o tome da kad proucavamo razvoj stanovnistva zemalja koje danas imaju vrlo niske stope nataliteta, mozemo zakljuciti da je to stanovnistvo proslo razlicite faze ili etape svog razvoja.Teorija demografske tranzicije se zasniva ne samo na objasnjavanju kretanja i razvoja stanovnistva, vec obuhvata i fertilitet i mortalitet, obje komponente prirdnog kretanja stanovnistva. *Karakteristike etape demografske tranzicije Etapa demografske tranzicije il druga historijska etapa razvitka stanovnistva situirana izme u predtranzicione i postranzicione etape, predstavljala je najznacajniji stadij u prilago avanju demografskog razvitka procesa industrijalizacije i urbanizacije u danasnjim visokorazvijenim zemljama, u oba prelaza feudalizma u kapitalizam.Etapa demografske tranzicije se cesto u literaturi naziva etapa demografskog preobrazaja, demografskog preokreta, demografsko prelazno razdoblje, etapa demografske revolucije.T a etapa predstavlja razdoblje u kojem je pod uticajem snaznog ekonomskog i kulturnog procesa poremecena ravnoteza izme u visokog nataliteta i mortaliteta iz predtranzicione etape, da bi se nakon relativno dugog procesa preobrazaja u sferi obje komponente prirasta ta ravnoteza ponovo uspostavila.

po smjeru i intezitetu i strukturi specificnog kretanja stanovnistva. primjenjivanje sredstava kontracepcije i zakonsko regulisanje abortusa. regrutovanje vojnika i o prirodnim bogatstvima BIH. uskla enog sa postojecim ekonomskim.Tako ono pozitivno djeluje na ukupno stanovnistvo.Kretanje stanovnistva u BIH iz vremena Kraljevine Jugoslavije su izvrsena dva popisa. politickim i drugim ciljevima.Ova pokretljivost je veoma znacajna jer se pokazalo da je veliki broj stanovnistva u pokretu i da ono ima velik uticaj na ukupan broj stanovnistva.Cilj kvalitativne populacione politike je usmjeravanje kvaliteta vlastitog stanovnistav i ona iskljucije rasnu ili nacionalnu politiku.Pod mehanickim kretanjem stnovnistva se podrazumevaju migraciona kretanja.Mjere kojima se provodi populaciona politika mogu biti: mjere socijalne politike.Na ukupno kretan je stanovnistva moze djelovati pozitivno i negativno.Na brojcani rast i srtukturu stanovnistva neke zemlje uticu autonomni ali i neautonomni faktori. na vjeroispovijest.000 stanovnika gustina naseljenosti je bila 37.Za sumarne popise se kaze da su to popisi gde je tadasnja vlada zelejela da do e do podataka za uvo enje poreza.godine je obavljen prema teritorijalnoj podjeli Austrougarske vladavine kad je BIH bila podjeljena u 6okruga u Bosni je zivjelo 1.6st/km2. pitanje sluzenja vojske. mjere koje olaksavaju funkciju materinstva.000 stanovnika a gustina naseljenosti je bila 45st/km2. polozaj pojedinih clanova u porodici.godine je ra en prema drugoj teritorijalnoj podjeli BIH prema banovinama u Bosni je zivjelo u to vrijeme 2. *Kretanje stanovnistva u BIH Ako se posmatraju podaci koji se odnose na kretanje stanovnistva u vrijeme Turske vladavine moze se zakljuciti da je BIH imala porast stanovnistva i da je se kretalo od milion do milion i 150hiljada stanovnika s tim da je ono bilo prostorno razlicito locirano.Prema nekim autorima migracije su prostorna pokretljivost stanovnistva sa jednog podrucija na drugo.Ako je saldo pozitivan to znaci da se vise stanovnistva doselilo nego je se iselilo pa je i porast stanovnistva vice.Popisi koji su ra eni u vrijeme Turske vladavine mogu se svrstati u 2grupe: sumarni i opisni popisi.Popis iz 1921.I jedni i drugi popisi su ra eni u onim slucajevima kada je tadasnja vlast zeljela uvesti novi porez ili kada se spremala u nove ratne pohode ili kada je dolazilo do smjene ne samo sultana nego i drugih visokih sluzbenika u Turskoj. socijalnim. zavisno da li je u pitanju pozitivan ili negativan saldo.Pod populacionom politikom iili politikom stanovnistva podrazumjevamo sistem mjera i akcija pomocu kojih se djeluje na demografske procese. mjere fiskalne politike. *Karakteristike popisa stanovnistva u BIH Do sada u BIH obavljeno je 17popisa. *Mehanicko kretanje stanovnistva Mehanicko kretanje stanovnistva je kretanje koje je vezano za covjeka.Popis iz 1931. posebno na prirodno i mehanicko kretanje stanovnistva.850.*Populaciona politika Populaciona politika predstavlja niz sistematskih zakonskih mjera i akcija drzave u usmjeravanje razvoja vlastitog stanovnistva.Prvi popisi su ra eni u vrijeme vladavine Turaka gde je bilo 4popisa. kao i na prirodno kretanje stanovnistva.323. . vlasnistvo na zemlju.Sto se tice opisnih popisa za njih se moze reci da su obuhvatali podatke iste kao sumarni popisi ali i podatke koji su se .Postoje unutrasnje i vanjske migracije.Savremena demografija razlikuje kvalitativne i kvantitativne tipove populacionih politika. radi postizanja odre enog.

mjesto zivljenja. *Prirodno kretanje stanovnistva Pod prirodnim kretanjem stanovnista podrazumjevamo natalitet. psiholoski faktori.Ona je u osnovi bioloska struktura. .Mortalitet se moze izraziti i u apsolutnim i u relativnim velicinama.Starosna struktura stanovnistva pok azuje broj stanovnika u pojedinim starosnim grupama. fertilitet (plodnost). Apsolutnog prirodnog prirastaja. soci-ekonomski.Na osnovu analiza doslo se do zakljucka da je natalite i mortalitet veci u seoskim podrucijimau odnosu na gradsko podrucije i da na ove djelove prirodnog kretanja stanovnistva utice starosna i polna struktura stanovnistva.Polna struktura stanovnistva pokazuje kvantitativan odnos zenskog i muskog stanovnistva u ukupnom stanovnistvu. mortalitet (umiranje). imigracije (useljavanje). Potrebe u broju predskolskih ustanova. a samim tim indicira i raznovrsne potrebe kao npr.Faktori koji uticu na mortalitet: nacin zivljenja. spolnoj strukturi.Ona se izracunava na osnovu prosecnog broja stanovnistva. odnosno putem tablica fertiliteta.Faktori koji uticu na fertilitet: bioloski faktori.Kod otvorenog tipa stanovnistva ona se formira upravo izme u ukupnog kretanja stanovnistva i promjena u njegovoj starosnoj. osnovnih skola te skola drugog i treceg stupnja.*Struktura stanovnista Struktura stanovnistva prema spolu starosti je u biti biolosko struktura.Na prirodni prirastaj jedne zemlje djeluje 5komponenti: natalitet (ra anje). kulturno-psiholoski. ekonomsko-socijalni faktori. ostali sociopsiholoski faktori.stopa prirodnog prirastaja. jer kod zatvorenog tipa stanovnistva ona je direktno uvjetovana prirodnim kretanjem stanovnistva. emigracije (iseljavanje). fertilitet i mortalitet.Da bi se doslo do jasne slike o prirodnom prirastaju koristi se tzv.Razlikom izme u broja zivoro enih i broja umrlih dolazi se do tzv. *Mortalitet Mortalitet je prirodni element koji djeluje negativno na kretanje stanovnista. *Natalitet Natalitet je prirodno kretanje stanovnistva koje pozitivno utice na ukupno stanovnistvo. ostali faktori. vrsta djelatnosti. *Fertilitet Fertilitet kao prirodna komponenta kretanja je vazan element i mnoge zemlje kretanje stopa fertiliteta kao i apsolutnih vrednosti ma neki nacin predstavljaju putem odre enih dijagrama.Faktori koji uticu na natalitet: bioloski. mortalitet kao fenomen vrlo rano poceo se proucavati i prva istrazivanja koja su bila vezana za kretanje stanovnistva jeste pracenje mortaliteta.Tablice fertiliteta su tablice koje su nastale ukrstavanjem odre enih podataka i one kao takve omogucavaju da jedna drzava u svakom momentu moze da utvr i stopu d fertiliteta i da na osnovu nje moze da projektuje buduca kretanja fertiliteta. sto ne znaci da se nalazi izvan utjecaja drustveno-ekonomskih cinilaca i promjena.

Oni su potrebni za izracunjavanje svih pokazatelja u kojima kao nazivnik sluzi broj stanovnika.Uspore ivanje rezultata dvaju popisa daje mogucnost analize o promjeni stanovnistva.Takav registar dozvoljava da se iz njega moze u svako doba ustanoviti stanje stanovnistva odre enog mjesta.Popisi u osnovi sluze kao osnovni izvori podataka. . prirodnom i mehanickom kretanju stanovnika. no podaci popisa potrebni su za rasu ivanje o kretanju stanovnistva.Registar se vodi samo za stalno stanovnistvo. ciji je cilj prikupljanje podataka o broju i sastavu stanovnistva.Neposredni cilj popisa jeste da se do e do podataka o broju i sastavu stanovnistva. u koji se upisuju osnovna obeljezja svakog stanovnika. sastavu. *Registri stanovnistva Registr stanovnistva je ustvari imenik stanovnika odre enog podrucja odnosno mjesta.*Karakteristicne osobine popisa stanovnistva Popisi stanovnistav su specijalno organizirane statisticke operacije.Tekuci registri stanovnistva sluze kao izvor podataka o broju.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->