P. 1
JUS vo DIN celici

JUS vo DIN celici

|Views: 2,968|Likes:
Published by pecevel3749

More info:

Published by: pecevel3749 on Mar 04, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/24/2013

pdf

text

original

AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA

1

TRANSPORT I LOGISTIKA 2006/2007

Predavanje br. 2

ČELIK - MATERIJAL ZA NOSEĆE KONSTRUKCIJE
Među brojnim materijalima za različite konstrukcije, čelične konstrukcije imaju baznu primenu u konstruktivnom mašinstvu. Naziv čelične konstrukcije potiče iz klasifikacije konstrukcija prema materijalima od kojih su izradjene. Metalne konstrukcije formiraju osnovni gabarit mašina, vozila, procesne opreme. Pri tome one prenose osnovne statičke i radne uticaje (težine, radne sile, spoljašnju pobudu). Zato se istovremeno ovakve konstrukcije svrstavaju u noseće konstrukcije. Obzirom na važnost i funkcionalnost nosećih struktura mašina i opreme, često se nazivaju i odgovorne konstrukcije. Čelik je legura gvožđa dobijen iz ruda magnetit (Fe3O4), hematit (Fe2O3), ili limonit. Početak industrijske proizvodnje se vezuje za pronalazak tehnologije topljenja rude pomoću koksa 1735. Osobina da su odlivci masivni, uticala je da se traže lakše konstrukcije. 1855. englez Bessemer je razvio tehnologiju masovne proizvodnje neumirenog čelika topljenjem. Tako dobijeni topljeni čelici u Americi su zbog ruda sa manje fosfora bili bolji od evropskih čelika pa su zato u Evropi razvijene tehnologije topljenja, poznate kao Simens-Martinov postupak 1865. i Tompsonov postupak 1880. Proizvodnja čelika u konvertorima odvija se produvavanjem vrelog vazduha kroz tečno sirovo gvoždje usled čega sagorevaju ugljenik i fosfor. Ova tehnologija zadržava fosfor (0.10 %) i azot (0.012 %) što povećava krtost čelika. Zato su razvijene savršenije konvertorske tehnologije uduvavanja obogaćenog vazduha kiseonikom ili čistog kiseonika u sirovo gvoždje (Linz-Donawitz - LD postupak). Dobija se kvalitet čelika sa manje od 0.010 % azota, fosfora ispod 0.06 % i sumpora ispod 0.05 %, što je blisko kvalitetu Simens-Martinovog čelika. Danas se čelik dobija iz sivog sirovog gvožđa koje je dobijeno topljenjem rude u visokim pećima na oko 1600 °C. Gvožđe se zbog velikog sadržaja ugljenika i drugih nečistoća odlikuje krtošću. Etapa prerade gvožđa u čelik obavlja se u konvertorima ili u plamenim pećima u kojima se oslobadja od ugljenika i drugih nečistoća a dodaju se potrebni legirajući hemijski elementi. Poslednjih pedesetak godina se primenjuje konvertorski LD postupak za proizvodnju kvalitetnih umirenih čelika pogodnih za zavarivanje. Proizvodnja visokokvalitetnih legiranih čelika se odvija u električnim pećima. Tehnološki dalje, čelik se izliva u manje livačke forme, mase 2÷10 t (ingoti) ili u velike forme, mase veće od 25 t (brame). Ingoti i brame su polazni materijal valjaonica limova i valjaonica profila gde se ponovnim zagrevanjem dovode u testasto stanje i valjaju u finalne polu-proizvode. Posebna grupa čelika dobijena valjanjem, namenjena nosećim strukturama su konstrukcioni čelici. Niskougljenični čelik JUS C.B0.500 iz 1970 i 1972. i najnoviji JUS C.B0.500, iz 1989. definiše više kategorija opštih konstrukcionih čelika:
Č0130, Č0361, Č0362, Č0363, Č0370, Č0371, Č0451, Č0452, Č0453, Č0561, Č0562, Č0563, Č0545, Č0645, Č0745.

Mehaničke i tehnološke karakteristike čelika definisane su navedenim JUS-om. Tako Č0361 (grupa I-opšte konstruktivne namene) ima zateznu čvrstoću Rm =34÷47 kN/cm2 (debljine 3÷100 mm), čvrstoću na granici plastičnosti ReH=23.5÷19.5 kN/cm2, najmanje izduženje posle prekida u procentima A≥ 22% (lo=5⋅do) i sadržaj ugljenika C ≤0.20 %. Čelici za posebne namene (grupa II), su veće čvrstoće. Čelik Č0561 ima maksimalnu zateznu čvrstoću Rm =49÷63 kN/cm2 (debljine 3÷100 mm), ReH=35.5÷30.5 kN/cm2, A≥ 20% (lo=5⋅do), ugljenik C ≤0.23 %. Postoje i jači konstrukcioni čelici koji pripadaju kategoriji finozrnih konstrukcionih čelika, JUS C.B0.502, 1979. To su čelici pogodni za zavarivanje koji se koriste za sudove pod pritiskom, elemente drumskih vozila, mostove, različite zavarene noseće čelične konstrukcije, posebne namene. Umirenog su sastava. Imaju poseban sistem označavanja. Mogu biti kvalitetni i plemeniti: Kvalitetni FINOZRNI čelici čine tri grupe: • • • Osnovni čelici (Č RO250, Č RO280, Č RO310, Č RO350), Čelici za upotrebu na povišenim temperaturama (Č RV 250, Č RV280, Č RV310, Č RV350), Čelici pogodni za upotrebu na niskim temp. garantovane otpornosti prema starenju (Č RN250, Č RN280, Č RN310, Č RN350). Plemeniti FINOZRNI čelici svrstani su prema nameni u tri grupe: • • • Osnovni čelici (Č RO380, Č RO420, Č RO460, Č RO500), Čelici za upotrebu na povišenim temperaturama (Č RV 380, Č RV420, Č RV460, Č RV500), Čelici pogodni za upotrebu na niskim temp. garantovane otpornosti prema starenju (Č RN380, Č RN420, Č RN480, Č RN500). Osnovne mehaničke karakteristike ovih čelika su: Č RO250 Č RO350 Č RO380 Č RO500 Rm=36÷48 kN/cm2, Re=24-25 kN/cm2, A=25 %, (kategorija kvalitetnih čelika), Rm=49÷63 kN/cm2, Re=34-35 kN/cm2, A=22 %, (kategorija kvalitetnih čelika), Rm=50÷65 kN/cm2, Re=36-38 kN/cm2, A=20 %, (kategorija plemenitih čelika), Rm=61÷77 kN/cm2, Re=47-50 kN/cm2, A=16 %, (kategorija plemenitih čelika),

Savremena proizvodnja čelika najviših mehaničkih osobina daje granicu razvlačenja σ02=75÷80 kN/cm2, maksimalno σ02=350 kN/cm2, [Debeljković,M., ČELIČNE KONSTRUKCIJE U INDUSTRIJSKIM OBJEKTIMA, Gradjevinska knjiga Beograd, 1995.].

Druga grupa su čelici sa utvrdjenim mehaničkim osobinama i hemijskim sastavom.. legirani čelici i mikrolegirani čelici. .3 W 0. za W je 7. čine čelici sa utvrdjenim hemijskim sastavom i utvrdjenim mehaničkim osobinama. ( . Kod jednostruko legiranih čelika simbol na drugom mestu je 1.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 2 OZNAČAVANJE I OSOBINE ČELIKA Označavanje čelika i čeličnog liva je izvedeno standardom JUS C. To su po hemijskom sastavu ugljenični i legirani čelici.05 Cu 0. Mikrolegirani čelici se označavaju po istom načinu kao i ugljenični čelici. Simbol na prvom mestu u osnovnoj oznaci definiše najuticajniji hemijski element. Recimo 0.40 Al 0. Ugljenik kod ugljeničnih čelika ima odlučujući uticaj na mehaničke osobine. Grupa simbola na drugom mestu . Za ugljenične čelike to je simbol 1. Simboli na trećem. Takodje delimično ograničen sadržaj C.44 101 . Pojam uticajnosti ne podrazumeva najveće procentualno učešće u hemijskom sastavu već specifičnu uticajnost hemijskog elementa (za Si je 1.08 V 0.Si. Kod legiranih čelika simbol na drugom mestu se odredjuje prema prisustvu drugog uticajnog legirajućeg elementa. za Cr je 4. Mikrolegirani čelici sadrže neke dodatne hemijske elemente kao niobijum (Nb).Mn i dodatkom legirajućih el..8 Cr 0.449 45 .Mn Podgrupa čelika sa ograničenim sadržajem P i S.01 Co 0.1 Mo 0. Oznaka na drugom mestu je osnovna oznaka. dva ili više brojčanih ili slovnih simbola. imaju značenje prema nameni. Prva grupa čelika .čelici sa utvrdjenim mehaničkim osobinama imaju na prvom mestu simbol 0.799 80 .79 451 . kojim su definisana pravila za označavanje stanja i osobina čelika.Si. Sastoji se od 4 odnosno 5 brojčanih simbola i definiše vrstu čelika.) Simbol na prvom mestu označava materijal.( . dakle čelik. za Co 20. Oznake čelika po ovom standardu koriste se u svim domaćim standardima koji se odnose na čelik i proizvode od čelika. četvrtom i petom mestu definisani su prema tabeli: Tabela II-3 Simbol 00 . kojima se dobijaju bolje mehaničke osobine. titan (Ti). dva ili više brojčanih simbola koji označavaju po potrebi namenu odnosno stanje čelika. vanadijum (V). Oznaka na trećem mestu ima jedan.10 Prisustva hemijskih elemenata u čelicima preko ovih granica definišu legirane čelike. za legirane čelike to je simbol prema tabeli II-4. Prva grupa su čelici sa utvrdjenim mehaničkim osobinama.25% C u čeliku ima oznaku 3..999 7 690 – 780 8 790 880 9 890 i više Podgrupa čelika Podgrupa ugljeničnih čelika bez utvrdjenog sadržaja P i S Slobodno Podgrupa čelika sa ograničenim sadržajem P i S. za Ti je 30) pomnoženu procentualnim sadržajem u čeliku.B0.6 M n 0. Tabela II-4 Simbol na prvom mestu Legirajući element 1 C 2 Si 3 Mn 4 Cr 5 Ni 6 W 7 Mo 8 V 9 ostali Simbol na drugom mestu označava kod ugljeničnih čelika desetostruku vrednost ugljenika zaokruženu na desetine. za Mo 14. Simbol na drugom mestu simbolički definiše minimalnu zateznu čvrstoću utvrdjenu u toplo-oblikovanom (normalizovanom) stanju prema tabeli: Tabela II-2 Simbol 0 1 2 3 4 5 6 na drugom 490 590 390 360 330 Nazivna do zatezna 480 580 680 380 350 čvrstoća 320 N/mm2 Grupa simbola na trećem. Shodno tome postoje ugljenični (nelegirani) čelici.. Osnovna klasifikacija čelika izvedena je prema hemijskom sadržaju elemenata. Pri tome su prisustva ostalih hemijskih elemenata ograničena i kreću se do vrednosti datih narednom tabelom: Tabela II-1 Hemijski element Sadržaj u % maksimalno Si 0. delimično ograničenim sadržajem C. Oznaka na četvrtom mestu je dopunska oznaka čelika koja se definiše sa jednim.99 801 .3 Ni 0.10 Ti 0. četvrtom i petom mestu oznake.osnovna oznaka definiše dve osnovne grupe čelika.). Čelik se označava oznakom koja ima najviše 4 dela: Č ( ). Drugu grupu čelika po osobinama.002/1986.

Konstrukcioni čelici se ispituju i na utrošenu energiju udara prema JUS EN 10045-11 iz 1993. Č 0545. Opšti konstrukcioni čelici su pogodni za zavarivanje.S. širokopljosnatog čelika. godine. otkovaka i drugih formi poluproizvoda od konstrukcionih čelika.A4. Ispitivanje na savijanje vrši se prema JUS C.H. Nula označava čelike bez odredjene termičke obrade a 1 definiše normalizovano stanje. pljosnatog. Osnovne mehaničke osobine konstrukcionih čelika date su tabelom II-8 prema JUS C.500 Č 0130 Č 0370 Č 0371 Č 0361 Č 0362 Č 0363 Č 0451 Č 0452 Č 0453 Č 0561 Č 0562 Č 0563 Č 0545 Č 0645 Č 0745 ISO 630 Fe 310-0 Fe 360-A Fe 360-A Fe 360-A Fe 360-C Fe 360-D Fe 430-A Fe 430-B Fe 430-C Fe 430-D Fe 510-B Fe 510-C Fe 510-D Oznaka vrste čelika ISO 1052 EURONORM 25 Fe 310-0 Fe 360-BFU Fe 360-BFN Fe 360-C Fe 360-D Fe 430-A Fe 430-B Fe 430-C Fe 430-D Fe 510-B Fe 510-C Fe 510-D Fe 490 Fe 490-2 Fe 590 Fe 590-2 Fe 690 Fe 690-2 DIN 17100 St 33 St 33-2 USt 37-2 Rst 37-2 St 37-3 U St 37-3 N St 44-2 St 44-3 U St 44-3 N St 52-3 U St 52-3 N St 50-2 St 60-2 St 70-2 Tabela II-8 VRSTA ČELIKA Č 0130 Č 0370 Č 0371 Č 0361 Č 0362 Č 0363 Č 0451 Č 0452 Č 0453 Č 0561 Č 0562 Č 0563 Č 0545 Č 0645 Č 0745 Rm (N/mm ) Debljine 3 ÷100 mm 290 ÷ 510 < 16 185 135 340 ÷ 470 2 Za debljine materijala (mm) 16 ÷ 40 40 ÷ 63 63 ÷ 80 175 205 225 215 215 235 245 315 325 265 305 335 ReH (N/mm ) 80 ÷ 100 195 215 225 235 305 315 255 295 325 2 235 275 275 410 ÷ 540 490 ÷ 630 470 ÷ 610 570 ÷ 710 670 ÷ 830 265 255 355 295 335 365 345 285 325 355 335 275 315 345 1 Predlog ovog evropskog standarda pripremio je Tehnički komitet ECISS/TC po ovlašćenju sekretarijata francuske Asocijacije za standardizaciju AFNOR. . Za gasno i elektrolučno zavarivanje su nepogodni čelici Č 0130. S-hladno presavijanje. Č 0745.B0. Č 0645. profila. godine. Oblik i mere proizvoda od ovog čelika definisane su standardima: JUS C. šipkastog.500: Tabela II-7 JUS C. Osim osnovne oznake (recimo Č 0361) uz oznaku može da ide i dopunska oznaka: 0 ili 1. Opšti konstrukcioni čelici nisu predvidjeni za termičku obradu osim za normalizaciju i žarenje sa ciljem otklanjanja unutrašnjih napona.B2.021 do JUS C. Standard je usvojio CEN novembra 1989.250. 1972. V-vučenje i Z izrada zavarenih cevi). Č 0645.B0. Standard utvrdjuje uslove za izradu.V. Slovna oznaka na kraju (K. kvadratnih i pravougaonih cevi.B0. Primarno svojstvo opšteg konstrukcionog čelika je zatezna čvrstoća i granica razvlačenja. limova.500/1989 kome su predhodile verzije iz 1970. Mehaničko ispitivanje zatezanjem se vrši na proporcionalnim epruvetama prema JUS EN 10002-1 iz 1996. Standard EN 10045 izrađen je prema ISO 83 i ISO 148 i odnosi se na ispitivanje čelika udarom po metodi Sharpy (epruvete sa U i V zarezom).B5.005. Konstrukcioni čelici se primenjuju za izradu zavarenih konstrukcija.Z) označava čelike namenjene za dalju preradu (K-vruće kovanje ili presovanje. okruglih. i ISO 1052 iz 1982. Čelici Č 0545. konstrukcija za spajanje zakivcima i zavrtnjima. H-hladno oblikovanje valjanjem. Č 0745 se posle zavarivanja termički obradjuju. Čelici posebno pogodni za zavarivanje su označeni brojem 3 na zadnjem mestu u osnovnoj oznaci (Č 0363).AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 3 Opšte konstrukcione čelike definiše JUS C. isporuku žice. Uporedne oznake vrsta čelika sa medjunarodnim i nacionalnim standardima daje tabela II-7. Standard je delimično uskladjen sa ISO 630 iz 1980. i on je zamenio evropske standarde EU 7-55 i EU 45-63.

dužina 3 ÷ 15 m. Oznaka pri zahtevu za isporuku je: Šestougaoni čelik ( s x lT ) mm .024 Č xxxx Ravnokraki ugaonici sa zaobljenim ivicama izradjeni su po JUS C. Ovi čelici se isporučuju u dužinama l = 3 ÷ 4 m.B3. Profili do dimenzija od 80 mm se nazivaju štapovi a preko 80 mm “profili”.JUS C. profilisani nosači i limovi. Oznaka pri zahtevu za isporuku navodi se: Kvadratni čelik ( b x b x lT ) mm .B3.B3.JUS C.B3. sklona ubrzanom starenju i koncentraciji fosfora u pojedinim zonama profilisanih poluproizvoda.025 Č xxxx –(b x d x lT) mm JUS C. ugaonici.B3. Označava se za nabavku: Okrugli čelik ø (d x lT ) mm . Osnovna dimenzija preseka je S-otvor ključa odnosno prečnik upisanog kruga u šestougaonik. Označava se za nabavku: Pljosnati čelik (b x d x lT ) mm .030 Č xxxx – (b x d x lT ) mm . sklona izdvajanju ugljenika (segregacija). Poprečni presek je kvadratnog oblika sa zaobljenim ivicama.030 Č xxxx Okrugli čelici valjaju se u opsegu d = 6 ÷ 120 (300) mm. Tolerancija izrade je T= ± 5÷100 mm.JUS C.021 Č xxxx ø (d x lT ) mm . Oni sprečavaju pojavu gasnih mehurića vezivanjem kiseonika. OBLICI ČELIČNIH POLUFABRIKATA Noseće konstrukcije izradjuju se od valjanih elemenata kao što su štapovi.101 Č ×××× .021 Č xxxx a b b d d s b b Slika I1-2 Oblici šipkastih polufabrikata Šestougaoni čelici su izradjeni po JUS C.B3. Ovako dobijeni čelici odlikuju se homogenim rasporedom uključaka i elemenata pa se nazivaju umirenim čelicima. Označava se za nabavku: Široki pljosnati čelik (b x d x lT ) mm .B3. dobija se šupljikava struktura sa gasnim mehurima. na zahtev do 8 m. Štapove čine pljošti čelik.101 Č xxxx ( d x lT ) mm . Takav čelik naziva se neumiren čelik. kalcijum. Opravdano se primenjuju za konstrukcije koje su izuzetno opterećenje pri čemu je važno smanjenje ukupne težine.B3.JUS C. T i Z profili kao i mali I i U profili visine do 80 mm. Šipke su dužina 3 ÷ 15 m sa tolerancijom izrade T= ± 5÷100 mm.B3.025 Č xxxx Univerzalni (široki) pljosnati čelik definisan je JUS C. ŠTAPOVI Pljosnati čelici izradjuje se valjanjem u debljinama 3÷100 mm.20 %.B3.024. Posle izlivanja čelika. Dezoksidacija je proces u proizvodnji čelika kojim se sirovom gvoždju dodaju hemijski elementi afini prema kiseoniku.B3.026. Ovi čelici se isporučuju sa dimenzijama d= 8÷125 mm.B3. i širine 8÷150 mm. kvadratni i šestougaoni čelik. univerzalni (široki pljošti) čelik.JUS C. aluminijum.026 Č xxxx Kvadratni čelici su izradjeni po JUS C.B3. Valjane štapove karakterišu male dimenzije preseka u odnosu na dužinu valjanja.JUS C. To su čelici kvaliteta ReH > 36 kN/cm2 sa Rm > 52 kN/cm2 . Debljine je od 5 ÷ 40 mm i širine 150 ÷ 640 (1100) mm.101 Č xxxx L (b × b × lT ) mm . Ravnokraki ugaonici su debljina 3÷18 mm pri čemu se valjaju za središnu kategoriju u familiji. okrugli.JUS C. silicijum.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 4 Osim ugljeničnih čelika koriste se u konstrukcijama i nisko-legirani čelici. Označavaju se: Ravnokraki ugaonik (b × b × lT ) mm . Primera radi.JUS C.B3.JUS C.101 u granicama 20×20 ÷ 200×200 mm.B3. Rast dimenzija profila ide od 20÷80 mm sa priraštajem od po 5 mm a preko 80 mm priraštaj je po 10 mm.JUS C. Isporuka može biti i u koturovima za prečnike manje od 16 mm.030. Karakteriše ga izduženi poprečni presek. koncentracija fosfora se može i tri puta uvećati na mestu segregacije i dostići koncentraciju od 0. Posebnu grupu čine mikrolegirani (finolegirani) čelici koje karakteriše finija mikrostruktura čija je posledica kompaktniji materijal i veća čvrstoća.B3. dužinama l = 3÷15 m.026 Č xxxx ( s x lT ) mm .JUS C. i tolerancijom T= ± 5÷100 mm. To je titan. Ravnokraki ugaonici se isporučuju u dužinama 3÷15 m sa tolerancijom T==±5÷100 mm. Geometriju ovog profila definiše JUS C. Dimenzije za izradu su S=10÷80 mm.025.B3.

111 Č xxxx L ( h x b x d x lT ) mm .AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 5 Slika 1I-3 Oblici profilisanih polufabrikata Raznokraki ugaonici sa zaobljenim ivicama izradjuju se prema JUS C. t = R = 7. vozila itd.6 mm Isporuka: l = 4 ÷ 15 m.21.5÷16. t = 5. dužina je 3÷10 m. mm. d = 4 ÷ 10 mm.4 mm.B3. U nosač je geometrije koja je zadata u opsegu: h x b = (65 x 42) mm ¸(300 x 100) mm.JUS C.5 ÷ 16.9 . i debljina t = 4. d = 5.5÷ 10. Nabavlja se oznakom: Z ( h x lT ) mm . Dimenzije nosača su u granicama: h x b = 80 x 42 mm ÷ 400 x 155 mm.14. Raznokraki ugaonici se takodje isporučuju u dužinama 3 ÷ 15 m sa tolerancijama T= ± 5 ÷100 mm.JUS C.0 mm. Njegova najveća dimenzija H x B = 1000 x 300 mm. Isporučuje se u dužinama l=3÷12 m. mm R1 = 4 ÷ 8 mm Isporuka: l = 4 ÷ 15 m.B3.8.ugaonici izradjuju se prema DIN 1027. Dimenzije profila su: hxb = 30×38 ÷ 200×80 mm.3 .9 .B3.B3. Konstrukciju valjanog I profila uveo je francuski inženjer Zores 1845. Izradjuje se dimenzija: b×h=60×30 ÷ 200×100 mm i debljinom d=t=5. bageri.111 Č xxxx Z . T = ± 5 ÷ 100 mm Slika 1I-4 Geometrija valjanog I profila I nosač se označava za narudžbinu navodom: I nosač (h cm x l T mm ) . T = ± (5 ¸100) mm Slika 1I-5 Geometrija valjanog U profila . I nosač je u čestoj upotrebi za konstrukcije.DIN 1024 Č ×××× PROFILISANI NOSAČI Nosači (visina većih od geometrija štapova) predstavljaju osnovni konstruktivni element velikih mašina kao što su dizalice.111.JUS C.131 Č xxxx Potreba za nosačima većih nosivosti dovela je do pojave I profila sa širokom paralelnom nožicom pod nazivom Peiner-ov profil.6 ± 13 mm. Dimenzije ugaonika se kreću u granicama: h x b = 30 x 20 ÷ 200 x 100 i debljine ivica: d = 3 ÷ 14 mm.6 mm R=d R1 = 2. godine. U tehničkoj dokumentaciji i za porudžbinu navode se: Raznokraki ugaonik ( h x b x d x lT ) mm .DIN 1027 Č xxxx T profil sa širokim nožicama definisan je standardom DIN 1024 i karakterišu ga 2 puta šire nožice od visine h profila. U tehničkoj dokumentaciji se označava: T ( h × b ) cm × lT mm . d = 3.

4 (0. mm.5 ÷ 4. 8.Površina lima bez kovarine sa neznatnom hrapavošću Srednji čelični limovi izradjuju se u dimenzijama: b x l = 1000 x 2000. Slika 1-3.0 ÷ 30. U tehničkoj dokumentaciji srednji limovi se navode: Čelični lim (d x b x l ) mm . P2 .75 mm mogu biti dimenzija: b × l = 1200 ÷ 1700 × 5000 ÷7000 mm.0.0 ÷10. i većom hrapavošću usled otpale kovarine.114 iz 1974. Dimenzije limova u isporuci su: b= 400 ÷ 700 mm. 3. platforme stepeništa.0 mm se isporučuju u širini b = 800 ÷1250 (1350) mm.75 mm. prolazi. Limovi debljine d = 5. 7.5 mm. pokazuje rebraste limove sa površinskim rebrima u obliku romba i suze. l × b = 3000 x 1200 mm U tehničkoj dokumentaciji tanki limovi se navode: Tanki lim (d × b × l ) mm . Rebrasti limovi (JUS C.B4. ∆b=50 mm.0 ÷ 4.B4.75 mm. mm. P3 . U tehničkoj dokumentaciji debeli limovi se navode: Čelični lim (d x b x l ) mm . 6.Površina sa čvrsto prionulom kovarinom (ljuskom). rebraste i talasaste.0. 9.JUS C. 4. III/3 Debeli čelični limovi debljina 5. 5. Visine rebara iznad površine su 1 ÷ 2.0.141 Č xxxx LIMOVI Treću grupu finalnih valjaoničkih proizvoda predstavljaju tri vrste limova: III/1 Tanki čelični limovi debljina 0.B4. III/2 Srednji čelični limovi debljina 3.B4.B3.5 mm mogu biti dimenzija: b × l = 1200 ÷ 1700 × 4000 ÷ 6000 mm.Površina sa labavo prionulom kovarinom (ljuskom).112 Č xxxx Gde Px označava vrstu površine lima: P1 .5 i 4. Ostala geometrija rebrastih limova određena je sledećim podacima: Rebrasti limovi su debljina (osnove) od 2. 10 mm. U konstrukcijama su u najširoj upotrebi glatki limovi.Površina lima bez kovarine. Dužine ovih limova su l = 2000.0.0. Površine talasastih limova su u obliku parabole sa talasom koraka b>2h (h visina).JUS C.0.JUS C. b = 60 ÷150.JUS C. Rebro može biti u obliku romba i suze. 4.0. odnosno: Na zahtev naručioca za debljine d = 4. Slika 1I-6 Forma valjanih površina rebrastih limova . Limovi obuhvaćeni ovim standardom imaju u isporuci pravougaoni oblik obrezanih stranica i geometrije l x b = 2000 x 1000 mm.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 6 U nosač se označava za narudžbinu navodom: U nosač (h cm × l T mm ) . godine) se koriste za sklopove kod kojih se zahteva otpor trenja bilo u sklopu sa nekim drugim elementima ili posebnu funkciju. P4 . Dužine toplovaljanih rebrastih limova su l = 2000 do 10000 mm sa korakom 500 mm. Tanki čelični limovi izradjeni su po JUS C.110 Č xxxx Px Limovi se prema obliku obrade površina dele na: glatke.B4.2) ÷ 2.112. Na zahtev se mogu isporučiti i u drugim geometrijama: l × b = 1500 × 550 mm. (i više) mm.5. Za b>700 mm.0 mm se isporučuju u širini b = 1000 ÷1400 mm. sa priračtajem ∆b = 20 mm. Limovi debljine d = 2. Konstrukcije: gazišta.111 Č xxxx Px Px Debeli čelični limovi su debljina od 5 ÷ 30 (60) mm. mm Na zahtev naručioca za debljine d = 3 ÷ 3. Talasasti limovi se uglavnom koriste kao materijal za krovne i zidne površine čeličnih konstrukcija.

040.) definiše mehaničko ispitivanje zatezanjem. gravimetrijsko određivanje silicijuma. Ispitni presek S0 je površina nazivnog prečnika epruvete. JUS C. Izgled epruveta za ispitivanje na utrošenu energiju udara prema metodi Sharpy-ja date su na slici II-10. Epruvete mogu biti sa “U” zarezom dubine 5 mm i “V” zarezom dubine 2 mm. Ovo znači da je standardna V epruveta utrošila 120 J za prelom Sharpy-jevim klatnom nazivne energije udara klatna 300 J. godine. obeleženo i predviđeno da se njime prati deformacija pri kidanju. To su proporcionalna okrugla i prizmatična epruveta. definiše ispitivanje metala udarom po Sharpy-ju.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 7 ISPITIVANJE MATERIJALA ČELIČNIH KONSTRUKCIJA Standardom JUS C. gornji i donji napon tečenja ReH i ReL. fosfora. fotometrijsko određivanje nikla i hroma. bakra. Proporcionalnost se odnosi na odnos površine poprečnog preseka epruvete i početne merne dužine epruvete. procentualno suženje poprečnog preseka Z.65) izrađenih prema JUS EN 10002-1 za ispitivanje zatezanjem. na primer KV 120. Na crtežima su to dimenzije 55 i 75 mm. To je rastojanje na glatkom delu epruvete.005 definiše ispitivanje metala savijanjem. fotometrijsko određivanje mangana. II-9 pokazuju geometriju proporcionalnih epruveta (k=5. Ova dužina je na narednim slikama označena dimenzijama 50 i 62 mm. Knoop). maksimalnu silu Fm. Rezultat ovih ispitivanja definiše utrošenu energiju udara za prelom epruvete. Naredne slike pokazuje procese ispitivanja: Slika 1I-7 Skice osnovnih mehaničkih ispitivanja čelika Slike II-8. Ispitivanje tvrdoće vrši se različitim metodama (Brinel. Pojedinačne metode za ispitivanja su: gasno volumetrijsko određivanje grafitnog ugljenika. Standard JUS EN 10002-1 (1996. procentualno izduženje A. JUS ISO 8491-8496 definiše ispitivanje cevi. Rastojanje između zaobljenja leve i desne strane tela epruvete predstavlja ispitnu dužinu epruvete. definisane su metode za ispitivanje hemijskog sastava gvožđa i čelika. Rokvel. Ovaj standard definiše postupke merenja zatezne čvrstoće Rm. volumetrijsko određivanje mangana po Volhardt-u. Ispitivanje tvrdoće po Rokvel-u definisano je standardom JUS ISO 6508 (1994). Iza ove oznake stoji brojčana oznaka jačine materijala na utrošenu energiju u džulima (J). po Vikers-u standardom JUS ISO 6507-3 (1995). Ispitivanje tvrdoće po Knoop-u definisano je standardom JUS ISO 10250 iz 1996. Tretman uzoraka može biti vrlo složen. Oznaka jačine na udar definiše se simbolom KU ili KV zavisno od primenjene kategorije zareza. Slika II-8 Geometrija proporcionalno-okrugle epruvete za ispitivanja čelika kidanjem Slika II-9 Geometrija proporcionalno-prizmatične epruvete za ispitivanje kidanjem Slika II-10 Geometrija epruveea za ispitivanje udarom po metodi Sharpy . Proporcionalnost se iskazuje relacijom L 0 = k ⋅ S 0 .A4. L0 je početna merna dužina.A1. Nazivni prečnik i početna merna dužina su tolerisane mere epruvete. Ispitivanje definiše standard JUS EN 10045-1(1993). potenciometrijsko određivanje hroma i vanadijuma. JUS EN 10045-1 (1993).

Čelici se štite od korozije prekrivanjem premazima. on sadrži. prisustvo hemijskih sastojaka značajnih za otpornost na oksidaciju.T. Kosa crta (/) je znak razdvajanja.T. Poslednja i opšte prihvaćena teorija je elektro-hemijska teorija. Osnovni premaz štiti od korozije. koji se obrazuju prema postupcima navedenim u tabeli II-10: Tabela II-10 Postupak obrazovanja prevlake: Anodna oksidacija. olovni minijum najmanje 33 %. Toplotni postupak Oznaka-Simbol A D G H K M T Shodno JUS C. Galvanotehnički postupak. punioce maksimalno 10 %. Sve površine se ne premazuju zaštitnim sredstvima. U primeni alkidnog minijuma (I-premaz JUS C. klasifikuju i propisuju vrste prevlaka na elementima za spajanje.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 8 ZAŠTITA ČELIČNIH KONSTRUKCIJA OD KOROZIJE Čelična konstrukcija je podložna oksidaciji i smatra se da značajan procenat mase objekata i mašina u svetu. vezivnog sredstva (lanenog ulja).326 -1979). firnis lanenog ulja 11÷16 % a ostatak su dodaci i rastvarači. Hemijski postupak.Calvert-ova teorija postavljena je 1871. Priprema površina ostvaruje se čišćenjem koje se izvodi mehaničkim postupcima čišćenja.) koji omogućava klasifikaciju u 10 (Re0-Re9) stepena.T.327-1979) on sadrži 18÷23 % alkidne smole. nestaje godišnje.375. Dodirne površine nosećih spojeva se premazuju frikcionim materijalima.361 -1968). Difuzni postupak. NNN je debljina prevlake u mikronima. Suve površine u zagrejanim prostorijama traju 30 godina. Konverzioni postupak.328 -1979).T. Zaštita od korozije regulisana je propisima JUS C. Posebno su koroziji izloženie konstrukcije pod dejstvom atmosferskih uticaja. oksid gvožđa maksimalno 12 %. Standardi definišu debljine prevlaka (masu po jedinici površine). Sredstva . koristi se za ocenu stepena razvoja korozije JUS C. Kao premaz za čelične konstrukcije koristi se i alkidna lak boja. Ostatak su dodaci i rastvarači. Najefikasnije nanošenje je premazivanjem. brzinu suženja. Posebno su razdvojeni prvi I i drugi premaz II. označava galvansku dvoslojnu prevlaku hroma na gvožđu ili čeliku čija je debljina prvog sloja (ML-mlečnog hroma) 20 µm. Površine izložene atmosferskim uticajima premazuju se na 10 godina. osnovnom materijalu nosećih struktura mašina.T.) definisan prema ISO 2081 iz 1985. grafita i aluminijuma.T. Primera radi Fe/G Cr20MLCr50T. definiše metalne prevlake cinka na gvožđu i čeliku.111 (1991. Iza toga sledi oznaka sjajnosti prevlake. vibracijama. premazna sredstva sa bitumenom (JUS C. Kod tretmana površina metanih struktura. temperaturom.7. Premazi se izvode u više slojeva. Prevlake se dele na nemetalne i prevlake sa metalima. . Metalizacioni postupak. Treći simbol po redu (A) je simbol tehnološkog postupka nanošenja prevlake.T7. Pokrivene površine u spoljašnjoj atmosferi štite se na 20 godina. i čija je debljina drugog (T-tvrdog) sloja od hroma 50 µm. zatim oznaka broja slojeva prevlake (n) i na kraju (AA) dopunski simbol prevlake za dodatnu obradu.7. a on može biti oksidacioni. Premazi su ograničenog trajanja. sa visokom vlažnošću.7.7. dodatni štite osnovni premaz od mehaničkog oštećenja. Kada se nanosi drugi premaz. Prva teorija o koroziji . Četvrti simbol po redu (Aa) je hemijski simbol metala prevlake.100 . prskanjem i umakanjem.premazi se sastoje od suvog pigmenta (siva boja). Ovi propisi daju obilje podataka: Definicije.7. Bojenje se izvodi pri dovoljnim klimatskim uslovima. često korišćenog za zaštitu čeličnih konstrukcija.302 (1977. Osnovni premaz od olovnog minijuma nanosi se u dva sloja.T. Zaštitni premazi imaju trajanje. peskarenjem ili gasnim plamenom. olovni minijum 65 % a ostatak su dodaci i rastvarači. od alkidnog minijuma (JUS C. koristi se 13÷18 % alkidna smola. Kada se koristi uljani minijum (JUS C. olovni minijum najmanje 78 %. Izbor sredstva i njegovo trajanje zavisi i od radnog ambijenta.7. Korozija je po njoj posledica hemijskih ili elektrohemijskih reakcija izazvanih reakcijom sa okolinom. dodaci za zgrušavanje i dodaci za ubrzanje sušenja. zauljenost i druge osobine.7. JUS C.100 prevlake se označavaju prema sledećoj šemi: Aa / A (Aa NNN AA) n AA Simbol na prvom mestu (Aa) je hemijska oznaka metala na koji se nanosi prevlaka. Nanošenje prevlaka se vrši premazivanjem. Zaštita prskanjem se izvodi kada se štite velike površine i nepristupačni prostori. Zaštitni sloj je od olovnog ili cinkovog belila. način ispitivanja. stepene razvoja korozije na metalnim konstrukcijama.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->