Navoji Dosjedanje navoja Pritezanje vijaka Materijali za izradu vijaka i matica Tvrdoća – vlačna čvrstoća Mehaničke osobine Površinska

zaštita Primjeri označavanja vijaka

P – korak. obli. ◦ Uobičajeni su desni navoji.NAVOJI Navoji kao nezaobilazni dijelovi pojedinih elemenata strojeva općenito služe za pretvorbu rotacionog gibanja u pravocrtno.. Valjanjem se dobiva najfinija površina obrade. dok kod Whitworthovih i cijevnih 55 . colni (normalni-UNC. U masovnoj proizvodnji vanjski se navoj isključivo izrađuje valjanjem jer je takva proizvodnja u usporedbi sa bilo kojom tehnologijom rezanja višestruko produktivnija. ne prekidaju se silnice materijala pa je i sam navoj čvršći. vanjski promjer navoja.unutarnji promjer. Tako razlikujemo: metrički (normalni i fini). cijevni. zbog vibracija i rotacije vratila došlo bi do odvrtanja matice i do kvara na stroju.4mm. već 33. Whitworthov. Slijedeća značajna podjela navoja odnosi se na geometrijske karakteristike uvjetovane najčešće zahtjevima konstrukcije.4mm). α – bočni kut navoja. dok se kod colnih izražava brojem navoja na duljini jednog cola. D1 – nazivni. Takvo vratilo s jedne strane ima desni. narezivanjem. rastavljivi spoj. Običnim promatranjem navojnog para vijak – matica uočavamo i prvu podjelu navoja na vanjski i unutarnji. Vanjski navoji se najčešće izrađuju valjanjem. a s druge lijevi navoj.25mm. ali treba pripaziti jer kod ovih navoja jedan col ne iznosi 25.. Nazivna mjera cijevnih navoja izražava se u colima. Ukoliko se ne bi poštovalo ovo pravilo. Važno je još spomenuti da korak navoja određuje i tzv. Lijevi navoji se koriste u iznimnim slučajevima. Kod metričkih navoja izražava se u milimetrima. inča (25. dok se unutarnji gotovo isključivo izrađuju urezivanjem a rjeđe tokarenjem i uvaljivanjem. Postoje i druge tehnologije izrade navoja ali se koriste vrlo rijetko i u iznimnim slučajevima. tj. finiUNF). Na slici su prikazane osnovne mjerne veličine po kojima se pojedine spomenute vrste navoja razlikuju.. D2 – srednji promjer. finoću navoja. trapezni navoj itd. tokarenjem. D3 . kosi. Bočni kut kod metričkih i colnih navoja iznosi 60◦. tankostjene cijevi ili za navoje za podešavanje. koji se pritežu okretanjem u desno. povećava se i vlačna čvrstoća uslijed hladne deformacija materijala. Ovo je svojstvo iskorišteno da bi se parom vijak – matica spojilo dva ili više dijelova i time ostvario tzv. Fini navoji u usporedbi sa normalnim imaju manju dubinu i manji korak pa se pretežno koriste za kratke vijke. . na primjer kod vratila pritegnutih maticama preko kugličnih ležajeva smjer navoja odabire se tako da se vratilo svojom rotacijom samo priteže.

4 3 7 4 7 .2 5 1 . Čvrsti dosjed – Tolerancijska polja H/m.9 2 0 9 9 .6 8 2 1 5 .3 2 4 6 .7 2 3 2 .8 3 8 4 .1 6 4 2 0 .9 7 2 9 .1 1 8 3 8 . U upotrebi je kod svornih vijaka.5 5 5 5 .4 6 2 3 3 .3 9 7 4 7 .1 1 8 3 6 .5 0 3 1 4 .7 4 7 6 . ili sa tankim galvanskim presvlakama.2 1 2 6 .5 5 9 6 0 .3 3 4 1 8 .5 5 9 7 5 .6 2 3 1 9 .0 2 3 6 4 .7 3 2 1 1 .9 7 4 6 .5 5 9 6 4 .Dosjedanje navoja Dosjedanje navoja podrazumijeva međusobni odnos tolerancijskih polja vijka i matice.2 7 1 2 3 .5 5 9 7 7 .9 5 8 1 9 .0 2 3 7 6 .4 3 1 5 2 .9 4 7 3 2 .8 0 3 2 7 .4 3 1 4 8 .9 3 7 4 4 .5 4 4 4 .4 1 6 4 1 .3 2 0 8 4 .8 2 9 1 2 .3 2 0 8 9 . U općoj primjeni razlikujemo tri vrste dosjeda.5 2 .0 8 8 5 9 .5 0 8 1 3 .6 8 1 5 2 .5 5 . U ovu grupu ulazi i dosjed za navoje prije toplog cinčanja koji podrazumijeva da će nakon toplog cinčanja vijak biti u polju tolerancije 8g.1 7 7 5 3 .8 6 2 1 0 .0 2 3 8 6 .1 1 9 3 .0 3 3 3 6 .4 3 7 4 4 .0 8 8 5 6 . Vijak => tolerancijsko polje – 6g (normalni navoj) n a zivn e m je re n a vo j M3 M4 M5 M6 M7 M8 M 10 M 12 M 14 M 16 M 18 M 20 M 22 M 24 M 27 M 30 M 33 M 36 M 39 M 42 M 45 M 48 M 52 M 56 M 60 M 64 M 68 M 72 M 76 M 80 M 85 M 90 M 95 M 100 k o ra k 0 .5 4 .0 3 3 3 4 .9 2 0 s re d n ji p ro m je r D2 m in m ax 2580 3 .7 4 3 7 5 .0 2 3 8 1 .8 8 2 7 2 .9 5 8 2 1 .3 6 5 6 3 .7 4 3 8 5 .9 5 2 2 6 .3 4 2 3 6 .3 2 0 2 . ili alatom bez.6 6 3 1 4 .7 4 7 5 . Dosjed u najširoj upotrebi.0 2 3 7 2 .0 1 4 4 2 .9 6 6 1 3 .5 ve lik i p ro m je r D1 m in m ax 2 .1 7 7 5 6 .5 1 . Moguće je uvrtanje rukom.3 3 4 2 0 .4 6 2 3 0 .3 9 9 5 5 .1 6 4 2 1 .5 7 7 2 6 .8 1 9 1 1 .3 2 0 9 4 .5 5 9 9 2 .7 4 3 9 0 .7 5 2 2 2 .9 7 6 5 .7 2 3 9 5 .9 6 8 1 1 .1 6 4 1 8 .5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 .6 5 5 3 .4 6 5 4 1 .3 4 2 3 9 .7 4 3 6 7 .8 9 1 2 0 .6 7 9 1 2 .8 7 4 3 .0 0 3 2 5 .3 2 0 7 5 . ili alatom.5 7 7 2 9 .6 5 3 3 1 .8 0 3 2 4 . Sa.7 9 4 6 .9 4 7 3 5 .9 9 4 1 0 .5 5 9 3 .7 6 0 9 .5 5 9 8 2 .8 1 1 1 .7 0 1 1 3 .9 2 0 7 9 .9 5 2 2 9 .5 0 3 1 6 .3 5 3 6 0 .6 2 3 2 3 .3 6 7 3 .9 2 0 6 7 .8 9 1 1 8 .3 2 0 9 9 .3 2 0 7 1 .9 2 0 8 4 .6 8 1 4 8 .5 2 2 3 2 .9 6 2 1 5 .7 9 5 4 5 .1 6 0 8 .6 2 3 2 1 .4 5 6 5 .3 2 0 6 7 .2 7 1 2 5 .5 3 3 3 .4 3 3 4 .3 6 1 5 . Najčešća upotreba je u finoj mehanici.9 4 0 4 1 .6 7 4 3 3 .9 2 9 5 5 .0 2 3 9 1 .0 2 3 9 6 .0 4 2 8 . Ovakav dosjed sa preklopom dozvoljava uvrtanje jedino korištenjem zakretnog momenta.6 5 3 2 8 .5 0 8 1 4 .9 8 0 3 .9 7 8 4 .9 2 0 9 4 .9 4 0 3 8 .7 9 5 4 9 .7 9 4 7 .3 3 4 2 2 .5 5 9 8 7 .9 7 4 7 .7 4 3 7 1 .9 5 8 2 3 .0 0 3 2 7 .9 2 5 5 9 .9 2 0 8 9 .1 2 8 9 .2 1 2 7 .0 2 3 6 8 .5 2 2 3 5 .0 2 3 m a li p ro m je r D3 m ax 2 .7 7 8 4 4 .7 7 8 4 1 .7 4 3 6 4 .9 2 0 7 1 .3 2 0 7 9 .3 5 3 5 6 .5 2 3 4 .3 9 9 5 1 .8 2 6 5 .3 6 5 5 9 .7 4 3 8 0 .9 9 5 4 .6 7 4 3 0 . ili bez galvanske presvlake omogućeno je lako uvrtanje rukom.5 2 .9 2 9 5 1 .9 2 5 6 3 .8 9 1 1 6 .6 6 3 1 6 .0 1 4 4 4 .4 3 8 8 .4 1 6 3 9 . Dosjed bez zazora – Tolerancijska polja H/h. Dosjed sa zazorom – Tolerancijska polja H/g. H/h.6 8 2 1 7 .9 6 2 1 7 .9 2 0 7 5 .4 6 5 3 8 .5 0 .3 2 4 7 .7 0 .

212 9.968 32.75 vanjski promjer D1 min max 2.844 22.577 32.682 29.994 13.794 9.508 25.551 3.962 23.5 2 3 .994 18.994 34.128 33.508 20.794 23.994 15.5 2 1 1.580 5.854 20.732 17.391 6.952 srednji promjer D2 min max 2.682 29.206 11.058 10.874 5.994 166.493 33.838 6.508 28.844 31.75 1 1.732 15.747 25.682 32.732 23.972 11.391 9.732 35.206 20.687 3.324 22.5 2 1 1.570 5.663 31.747 10.803 2.493 29.803 31.803 34.577 2.747 12.324 14.271 31.663 23.128 27.5 1 1.128 16.682 21.003 31.784 5.974 9.75 0.493 26.978 9.994 31.962 29.324 12.491 7.747 18.968 26.508 22.663 21.206 12.663 28.994 17.968 35.580 4.508 32.981 3.385 11.75 1 1.747 22.663 34.491 7.794 13.128 12.747 14.128 17.980 5.974 19.682 19.508 18.391 7.968 29.978 6.854 16.206 14.508 29.682 23.003 34.854 15.655 5.952 35.324 9.324 11.974 23.128 30.844 28.5 2 3 1.962 29.978 7.058 8.980 4.5 0.367 5.663 26.732 19.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) nazivne mjere navoj M3 M4 M5 M6 M7 M8 M10 korak 0.058 7.003 mali promjer D3 max 2.747 8.491 6.747 20.199 22.844 25.503 21.367 5.747 16.794 9.974 15.747 28.058 6.978 11.25 1.324 28.367 4.324 18.844 34.631 19.794 21.994 20.5 2 1 1.794 29.974 17.794 26.438 11.493 27.974 21.503 23.974 13.760 11.655 4.994 25.5 2 1 1.75 0.968 21.128 21.854 17.838 7.794 15.5 1 1.199 25.042 11.206 18.968 15.324 9.25 0.854 13.732 21.5 0.128 19.974 26.271 1 0.838 7.968 13.978 7.212 9.324 20.391 7.968 17.508 26.128 24.732 29.35 0.028 10.438 10.962 21.972 11.974 11.493 30.682 26.128 15.962 19.962 35.5 1 1.577 35.838 11.160 11.058 6.874 4.128 14.655 5.491 11.962 26.491 9.732 32.234 25.160 10.980 5.854 18.732 26.732 17.503 19.968 17.754 3.747 9.994 28.794 19.760 11.968 23.974 29.968 19.5 0.794 17.794 11.952 32.199 28.962 32.838 9.974 9.5 2 1 1.994 22.663 29.206 16.324 16.271 34.732 13.5 2 3 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 M33 M36 1.682 35.896 3.

962 89.033 65.118 43.106 78.952 51.342 46.508 96.577 41.791 82.483 65.962 44.493 42.962 41.791 57.968 47.342 58.732 47.994 54.508 52.508 41.271 80.952 71.682 41.003 97.994 50.663 37.128 57.940 47.271 59.682 55.791 61.5 2 3 4 1.952 41.033 73.003 82.962 38.663 66.465 79.5 2 3 1.940 51.952 99.577 59.490 99.508 72.682 99.342 66.5 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 M68 M72 M76 M80 M85 M90 M95 M100 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 .508 76.033 54.940 44.033 M39 M42 M45 M48 M52 M56 M60 M64 1.465 99.663 62.732 51.682 71.483 57.508 68.791 49.779 97.465 55.732 59.682 84.003 53.779 92.271 85.834 58.003 69.663 50.508 44.663 78.663 74.508 86.732 41.577 99.033 69.577 71.342 mali promjer D3 min 37.682 79.483 69.663 40.962 63.940 89.663 46.5 2 3 4 1.465 47.003 48.884 43.106 70.577 51.465 94.962 55.968 41.271 47.577 44.732 38.968 55.003 40.483 82.003 87.342 83.834 46.968 38.577 67.342 43.682 59.271 67.682 51.128 42.465 44.003 92.577 75.952 84.834 50.465 51.508 81.940 63.577 47.844 37.952 47.663 93.483 45.033 61.003 73.682 67.342 74.803 40.483 61.508 64.803 42.994 58.483 53.243 93.663 88.577 84.940 84.952 63.342 70.962 71.732 55.342 54.952 67.465 89.033 87.940 94.682 75.342 98.271 63.952 75.791 53.342 50.732 44.682 94.465 84.940 srednji promjer D2 min max 37.106 66.940 55.465 63.962 51.271 95.033 65.952 41.577 89.473 92.791 69.952 89.128 39.033 82.952 94.106 83.342 88.682 89.791 73.508 91.663 54.940 79.508 60.663 58.682 47.003 45.682 63.791 65.962 59.994 40.465 67.952 44.663 83.968 44.106 93.493 36.962 94.003 61.106 74.033 58.465 71.994 37.128 45.493 39.003 77.508 35.271 90.940 59.106 88.682 44.791 87.994 46.106 58.003 43.128 53.003 57.271 51.834 54.483 49.118 46.940 67.791 45.033 92.465 75.271 40.5 2 3 4 1.577 94.092 98.271 43.033 77.952 79.092 37.5 2 3 4 vanjski promjer D1 min max 38.271 40.271 75.968 59.128 49.106 62.663 98.106 50.003 39.473 97.465 59.033 50.033 46.508 38.5 2 3 4 1.962 79.791 77.663 70.952 55.968 51.493 87.962 75.577 41.106 54.128 36.663 43.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) NASTAVAK nazivne mjere navoj korak 1.465 38.508 48.844 40.483 77.342 78.003 42.803 39.033 97.483 73.994 43.271 55.342 62.577 55.940 71.940 75.962 99.577 63.508 56.271 71.962 47.271 37.962 67.952 59.577 79.682 38.962 84.

84 5.5 1.98 81.91 36.65 539.72 451.34 13.80 .39 372.91 147.5 3 3 3.39 205.5 4.96 4.16 88.97 343.11 598.30 156.67 1471.6 1.5 1.13 86.34 132.66 912.55 348.5 2. od minimuma do nule ili od nule do maksimuma. Sile mogu biti vlačne.5 1. uvojne.7 0.30 397.81 207.73 1569.90 264.00 1961.21 764. Na vijak može djelovati jedna od spomenutih sila ili kombinacija više sila.10 245.23 451.32 56.33 181.75 2 2 2.90 9.8 8.37 755.37 moment pritezanja M (Nm) 5.45 51.30 135.39 122.21 16. Preporučeni momenti pritezanja nazivne mjere navoj korak M4 M5 M6 M7 M8 M10 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 fini navoj M8 M10 M12 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 1 1.06 37.25 1.Pritezanje vijaka Prilikom projektiranja neke konstrukcije. Sve nam je to potrebno da bismo odredili potreban broj vijaka.80 1765.02 1176. prilikom maksimalnog opterećenja može doći do loma.58 205.88 94.27 539.37 696.20 225.94 284.91 451.29 34.62 230.33 289.92 1127.11 627.90 86.06 2206.81 24.81 16.30 19.26 3.49 431.14 475.27 1029.68 186.30 2647.37 1078.21 81.52 48.47 26.65 441.18 2.81 19.17 568.94 308. Iz ovoga je vidljivo da ukoliko vijak stegnemo prejako.25 1.17 372.88 84.40 107.67 117. njihov nazivni promjer i razred čvrstoće.50 44. ili dinamično.46 279.5 2.27 71.5 2 2 2 0.26 147.33 12. savojne.34 122.49 598.30 715.82 56.34 59.70 1274.34 55.94 284. itd.67 40. a to su sila od pritezanja i sila od opterećenja.9 4.79 764.8 1 1 1. Ako ga pak stegnemo preslabo u radnim uvjetima može doći do odvrtanja.07 539.39 402.37 15.71 6.63 843.20 2353.73 34.00 93.11 1029.87 1912.65 318.9 1.10 220.92 980. U donjoj tablici nalaze se preporučeni momenti pritezanja dobiveni proračunom. koja je spojena vijcima.5 1.87 33.70 1421.32 51.63 882.59 132.60 10. Nikad ne smijemo smetnuti s uma da na svaki vijak uvijek djeluju najmanje dvije sile. moramo voditi računa o silama koje na te vijke djeluju.5 1.89 990.82 9.14 142. Opterećenje može bit statično.40 142.69 33.8 10.2 676.88 9.05 84. odrezne.11 627.87 161.02 8.60 2.58 171.5 1.25 1.32 67.78 392.96 4.61 34.20 205. Može varirati od minimuma do maksimuma.42 254.77 1569. tlačne.

W. Uobičajeno je da se prilikom naručivanja vijčane robe od proizvođača postavi zahtjev na klasu kvalitete. 19MnB4 (bez termičke) 19MnB4.4571) 22 CrMo 4 4.8 5.8 6.2. drvo. u najširoj primjeni su vijci i matice od čelika. VRSTE MATERIJALA QST32. C45 23MnB4.Materijali za izradu vijaka i matica Vijci i matice se danas ovisno o namjeni proizvode od različitih materijala kao što su plastične mase. 30MnB4. širokog raspona tehničkih karakteristika koje se mogu postići te povoljne cijene. dok se odabir materijala obzirom na tehnologiju proizvodnje prepušta proizvođaču. 23MnB4.4301) A4 (AISI 316. Vijci i matice – odnos materijala i klase kvalitete KLASA KVALITETE 4. 42CrMo4 41Cr4. W.8 10. ST52-3 QST38-3. čelik. Kod vijaka prvi broj (lijevo od točke) predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće (Rm). QST 38. Kod matica brojčana oznaka predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće. 24 CrMoV 5 5 . Prema zahtijevanoj vlačnoj čvrstoći koja se kod vijaka i matica naziva kvaliteta te prema ostalim uvjetima kojima će vijčani elementi biti izloženi ovisit će i vrsta materijala od kojih će biti izrađeni.8 8. Kvaliteta (klasa čvrstoće) se kod vijaka označava sa dvije brojčane oznake odijeljene točkom.9 POSEBNI UVIJETI OTPORNOST NA KOROZIJU OTPORNOST NA POVIŠENE TEMP. 30CrNiMo8 A2 (AISI 304.3. 1.9 12.3. a drugi omjer između granice tečenja (Rp02) i vlačne čvrstoće (Rm). ST37-2 QST 36. CQ15.nr. 1. D9-2. 42CrMo4. CQ15.nr. Zbog svoje raznolike obradivosti. dok se kod matica označava jednom brojčanom oznakom. 34Cr4.

8.18 19MnB4 30 .8 i 10.3 .6 .9 23MnB4 -0 -0 -1 -1 Druga tablica pokazuje odnose između maksimalnih istezanja prije nego što dođe do loma.26 .30 19MnB4 .Tvornica vijaka DIV prvenstveno koristi borove čelike zbog bolje prokaljivosti. Time je postignuta homogenija struktura koja se odražava na mehaničke osobine vijka kao i na pouzdanost u eksploataciji.9 23MnB4 29 . padovi tvrdoća su izraženi u HRC 8.35 42CrMo4 15 . povećane otpornosti na dinamička opterećenja te bolje žilavosti i izduženja na povišenim i niskim temperaturama. Na prvoj tablici je prikaz opadanja tvrdoće mjereno na udaljenostima od površine čelika iz čega je vidljivo da borovi čelici imaju konstantniju tvrdoću po cijelom presjeku vijka.9 te vrsta čelika kojima se te čvrstoće postižu.8 DUBINA (mm) 2 4 6 8 CK45 . ta prednost se iskazuje u prosječno dvostruko većoj otpornosti na istezanje te su zbog toga vijci značajno otporniji na promjenjiva i dinamička opterećenja.0 .21 10.8 CK45 Istezanje (%) 10 .16 .36 . Na donjim tablicama nalaze se usporedbe nekih važnih mehaničkih svojstava čelika obzirom na klase kvalitete vijaka 8. Ovdje se također može vidjeti kako čelici legirani borom imaju značajnu prednost pred čelicima od kojih su se do sada standardno proizvodili vijci viših kvaliteta čvrstoće. Naime.9 -14 42CrMo4 -0 -1 -1 -2 10.

Ni 370 380 390 390 400 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 540 550 560 580 590 610 620 640 650 TVRDOĆA HB 197 201 207 212 217 223 229 235 241 248 255 262 269 277 285 293 302 311 321 330 341 352 363 375 400 417 434 HRC 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 28 29 30 31 32 22 34 35 36 37 38 40 41 42 44 ČVRSTOĆA ČEL. TVRDOĆA HB 109 111 114 116 118 121 123 126 128 131 133 137 140 143 146 149 152 156 159 163 167 170 174 179 183 187 192 HRC ČVRSTOĆA ČEL. Matice se još ispituju opterećivanjem zadanom silom pri kojoj navoj matice ne smije popustiti do zadane sile. podloški.Ni 670 680 700 720 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 990 1030 1060 1090 1130 1160 1200 1240 1280 1320 1360 1410 14 . O tome ovisi vrsta materijala. pa i pojedinih vijaka zbog specifičnosti forme nije moguće izraditi epruvetu za kidanje. C 390 400 410 420 430 440 440 450 460 470 480 490 500 520 530 540 550 560 570 590 600 610 630 640 660 670 690 Cr 380 390 400 410 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 550 560 570 580 600 610 630 640 660 670 Cr . Zato se kod takvih dijelova ispituje samo tvrdoća dok se vlačna čvrstoća očitava iz tablice. C 710 720 750 760 780 800 820 850 870 890 920 940 970 1000 1030 1040 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1350 1400 1440 1490 Cr 690 700 730 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 1000 1020 1060 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1360 1400 1450 Cr . Vlačna čvrstoća se kod većine vijaka određuje na kidalici.Tvrdoća – vlačna čvrstoća Prilikom izrade spojnih elemenata treba poštovati zadani parametar razreda čvrstoće koji je vezan uz potrebnu vlačnu čvrstoću. Ali kod matica. tehnologija izrade i termička obrada.

Red.94 0.8 10.6 Klase čvrstoće 5. E Maksimalna dubina potpunog razugljičenja.91 0.Mehaničke osobine U slijedećoj tablici nalaze se odnosi pojedinih mehaničkih svojstava prema klasama čvrstoće.91 0.88 10 9 8 225 310 280 380 440 580 600 650 830 970 Svi vijci (osim svornih) moraju imati min.91 0.8 8.3 max nazivna Granica razvlačenja 2 ReL (N/mm ) min nazivna Granica min Rp 0.2 Isplatno 2 (N/mm ) naprezanje Sp Izduženje.91 22 14 20 10 8 12 12 37 39 44 380 402 454 720 900 1080 720 940 1100 0. HV 0. F >/= 98N Tvrdoća po Brinelu HB.91 0.8 6.2 (N/mm2) Sp/ReL ili Rp 0.94 0.91 0. broj 1i2 3 4 Mehanička svojstva Vlačna čvrstoća 2 Rm (N/mm ) Tvrdoća po Vikersu HV. Rm datim pod rednim brojem 2 u ovoj tablici.8 < 9.5 32 34 320 356 240 320 300 400 480 240 340 300 420 480 640 640 640 660 0.6 4.8 5.88 0. G (mm) /2 H1 2 /3H1 /4H1 3 0. A5 (%) min 4. 30 30 25 20 15 25 bez prijeloma 1 Čvrstoća vijka na kosom osloncu Udarna žilavost (J) min Otpornost glave na savijanje Minimalna visina nerazugljičene zone navoja.015 .9 12. F = 30 D2 nazivna min min max min max HRB min HRC Tvrdoća po Rockwelu HRB max HRC Površinska tvrdoća.9 900 900 280 360 266 342 28 1000 1040 310 382 295 363 32 1200 1220 372 434 353 412 39 /=M16 >M16 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 500 600 800 800 400 400 420 500 520 600 800 830 120 130 155 160 190 230 255 220 250 300 336 114 124 147 152 181 219 242 209 238 285 319 67 71 79 82 89 22 23 99.

Fosfatiranje . što zajedno dodatno poboljšava zaštitu od korozije. 10.vijci se nakon odmašćivanja i dekapiranja u kupkama prevlače sa srednje ili finozrnatim fosfatnim slojem.9 nakon poboljšavanja imaju istu antikorozivnu zaštitu kao i tanko fosfatirani i nauljeni proizvodi sa debljinama fosfatnog sloja od 3 do 6 µm. tj. fosfatni slojevi su dobra podloga za boje i druge premaze. sjajna i stoga estetski vrlo prihvatljiva. Poboljšani vijci u klasama čvrstoće 8.postupak kojim se na čeliku stvara zaštitna prevlaka željeznog oksiduloksida i na taj način se površina štiti vlastitim oksidom od atmosferskih utjecaja. Zbog toga se fosfatirani spojevi mogu češće popuštati i ponovno pritezati bez da se koeficijenti trenja bitnije izmijene.1 µm) koji u nauljenom stanju stvara nepropusni površinski film. Ovako tanke prevlake uz dobru zaštitu od korozije pogodne su za zaštitu sitnih dijelova i dijelova kod kojih je važno da prevlaka ne utječe bitno na dimenzije. Dodatno poboljšanje zaštite od korozije postiže se pasivizacijom koja može biti bijela (plava). crna. Debljine slojeva preko 10µm se ne preporučaju jer se pojavljuje opasnost od ljuštenja prevlake. sam fosfat ne osigurava zaštitu protiv korozije.2 µm suviše su tanki.9 i 12. Pod utjecajem električne struje u elektrolitu na površini metalnog predmeta talože se čestice Cinka.8. prevlake. žuta ili maslinasta . Čisti željezno-fosfatni slojevi sa debljinama 0. Galvansko prevlačenje – Cink – najšire korištena metoda površinske zaštite metalnih predmeta. Na te osobine tijekom vremena značajan utjecaj u negativnom smislu ima korozija. Površina je glatka. Mana im je što su nepostojani kod viših temperatura. radi čega se češće primjenjuju cinkovi i manganovi ili miješani fosfatni slojevi sa uobičajenim debljinama od 4 do 10 µm. Njihovim ohlađivanjem u specijalnoj uljnoj emulziji na površini se stvara tanki oksidni sloj (do 0. Nagorjele pocrnjele površine nemaju popratna djelovanja na mehanička svojstva vijčanih proizvoda. tako da se primjena ne preporuča iznad 70 °C. Vijek trajnosti pouzdanosti spojnog elementa može se uvelike poboljšati pravilnim odabirom površinske zaštite. Vijci se najprije zagrijavaju na 400 °C.Površinska zaštita Mehaničke osobine spojnih elemenata predstavljaju važnu stavku u projektiranju metalnih konstrukcija ili strojnih sklopova. Tek nakon nauljivanja postiže se dobra antikorozivna zaštita koja je postojana i kod većih tlačnih opterećenja. Budući da struktura nije nepropusna. Uobičajena debljina sloja kreće se od 4 do 8µm. Bruniranje . Osim za ulje.

a najbolje bi bilo odmah nakon galvanizacije. Kadmiranje je metoda koja pruža višestruko bolju zaštitu od klasičnog Galvanskog cinčanja za istu debljinu sloja. U donjoj tablici nalaze se usporedni rezultati testa u solnoj kupelji dijelova prevučenih Cinkom i Cink-Niklom obzirom na različite pasivacije. Naši proizvodi su uglavnom standardno svi presvučeni tom dodatnom prevlakom bez posebne napomene u narudžbi. Trajanje zaštite od korozije je u prosjeku deset puta dulje od standardnog Galvanskog cinčanja i tri puta od Kadmiranja. Time se poveća zaštita od korozije još cca 60%. ovisno o njegovoj površini presjeka. već je i višestruko premašuje. prevlačenja vijaka dodatnim slojem laka koji se nanosi nakon pasivacije. Prevlaka zadržava karakteristike zaštite od korozije i do 120 °C. Postoje dvije vrste kupki za Cink-Nikal galvanizaciju: alkalna i kiselinska. Udio Nikla u leguri s Cinkom iznosi 4-10%. Kao referentna točka uzima se vrijeme za koje 5% površine baznog materijala biva zahvaćeno korozijom. U donjoj tablici nalaze se vrijednosti testa u solnoj kupelji galvanski pocinčanih prevlaka debljine ~8µm obzirom na vrstu pasivacije. U slučaju oštećenja ili napuknuća čestice prevlake se sele na oštećeno mjesto i nastavljaju štititi materijal. Debljina sloja je ~8µm.Tijekom galvanizacije u površinu baznog materijala upija se Vodik koji kod poboljšanih čelika iznad 1000 N/mm2 može izazvati krtost. U vijčanoj industriji najčešće se koristi alkalna kupka jer osigurava ravnomjernu debljinu sloja. Da bi se to spriječilo provodi se postupak dehidrogenizacije. Cink-Nikal prevlaka ne samo da je zamijenila Kadmijevu. na temperaturi od 200 do 400 °C 2 i više sati. Radi ispitivanja trajnosti zaštite od korozije predmeti se podvrgavaju testu u solnoj kupelji. Postupak je lakše kontrolirati i postižu se veće debljine sloja nego kiselinskom otopinom. Postupak se mora započeti u roku 4 sata. ali je neprihvatljiva u smislu zaštite okoliša. te ravnomjernu raspodjelu Cinka i Nikla presjekom prevlake. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINKA (H) 4 24 72 KOROZIJA BAZE (H) 100 130 180 Galvansko prevlačenje – Cink-Nikal – ova prevlaka je razvijena kao zamjena za prevlačenje Kadmijem. . PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINK (H) 100 130 180 KOROZIJA CINK-NIKAL (H) 900 1500+ 1500+ U tvornici vijaka DIV imamo mogućnost. Postupak se sastoji u držanju predmeta.

debljina prevučenog sloja D2' .postupak uranjanja proizvoda u Cink rastaljen na 450 do 480 °C pri kojem se na površini stvara prevlaka debljine 0. Na donjoj ilustraciji prikazano je kako debljina sloja prevlake povećava srednji promjer navoja vijka (D2). Cink-Nikal i Vruće cinčanih prevlaka. . Važno je još napomenuti da metoda solne kupelji u slučaju Vrućeg cinčanja ne daje realnu sliku o trajanju zaštite. D2 = D2' + 2b = D2' + 2 (a /sin 30°) = D2' + 4a D2 .smanjeni srednji promjer vijka b . Vrijeme je izraženo u godinama do 5% prekrivenosti korozijom. Zbog veće debljine prevlake trajnost zaštite od korozije znatno je veća od galvanskog cinčanja.debljina prevučenog sloja okomito na os vijka Iz ovoga je vidljivo da je srednji promjer vijka d2 potrebno izraditi za 2b manji od željene tolerancije da bi nakon prevlačenja konačni d2 bio unutar tolerancijskog polja.043 do 0. ali se smanjuje zazor između navoja vijka i matice pa vruće pocinčavanje nije preporučljivo za navoje ispod M12. pa je i rezultat nerealan. Na donjoj tablici nalaze se usporedne prosječne vrijednosti trajanja zaštite od korozije između Galvanski cinčanih.Vruće pocinčavanje . Debljine slojeva su ~10µm. te vrućeg cinka 43-100 µm. Razlog je tome što u normalnim uvjetima sporim djelovanjem atmosfere Cink na površini razvija zaštitni sloj cinkovih karbida.srednji promjer vijka a . OKOLIŠ Unutrašnji prostor Ruralno područje Manji gradovi Veći gradovi Primorje Manja industrija Srednja industrija Teška industrija CINK 50 8 5 2 5 4 2 1 CINK-NIKAL 72 45 18 45 36 18 9 VRUĆI CINK 40 28 11 28 20 11 5 Dodatni sloj laka na Cink i Cink-Nikal prevlaci povećava otpornost prema koroziji za još 60%. Ubrzano djelovanje solne kupelji ne dopušta stvaranje cinkovih karbida i do korozije dolazi mnogo ranije.1 mm.

Označavanje površinske zaštite – prema DIN 267/9 Primjer: vijak DIN 931 M12X65 8. C ili D Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Polu svijetla Svijetla Ovisno Mat Polu svijetla Svijetla .8 A2L (primjeri označavanja vijaka nalaze se na slijedećoj stranici) A 2 L SIMBOL A B C D E F G H J K L N S SIMBOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SIMBOL A B C D E F G H J K L M P R S T PREVLAKA Cink Kadmij Bakar Bronca Nikal Krom-Nikal Bakar-Nikal Krom-Bakar-Nikal Kositar Bakar-Kositar Srebro Bakar-Srebro Cink-Željezo DEBLJINA PRVLAKE 1 sloj 2 sloja 3 5 2+3 8 3+5 12 4+8 15 5+10 20 8+12 25 10+15 30 12+18 10 4+6 POVRŠINA Mat PASIVACIJA Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Kao B.

tj. uskočnik. ZnŽ. DIN 125 DIN 127 DIN 94 DIV5160 DIV5000 M8 M10 5x50 1/2"x73 8x70 4 8 4 5.8 10. za nestandardne ali često Standardno izrađivane proizvode u DIV-u smo uveli vlastiti standard Oznake DIV + numerički broj npr.11 DIN 934 DIN 6915 Dimenziju podloške u tvornici vijaka DIV označavamo nazivnim promjerom vijka za koji je podloška predviđena. HRN MB1.. tj.8.vijak... Br. TZn. PODLOŠKA PODLOŠKA RASCJEPKA VIJAK SKELE HANGAR V. STANDARD .DIN 931. 5. A to je klasa kvalitete 5. . 14 POVRŠ. korak navoja.8. podloška. 14. tirfon vijak. ZnNi. KVALITETE ZAŠTITA 8.6.8 8 10 Zn TZn Fe TZn Br Zn DIN 931 DIN 7990 DIN 6914 nacrt br. promjer. 12. UNI 5587… (br. 5.. 5 ili niža.9. tj. 6. Kod vijaka korak je potrebno upisivati samo ako spada u grupu finih navoja.9. Standardni korak za dotični navoj se podrazumijeva. 8.9.promjer navoja. KLASA KVALITETE -4. 8.8. duljina. 12.Primjeri označavanja vijaka Radi lakšeg sporazumijevanja i izbjegavanja mogućih pogrešnih narudžbi. Dc. 10. matica.15.051. crteža. ako nije niti jedno od toga podrazumijeva se tako zvana "obična kvaliteta".8.8 5. ISO 7380.8 5. 4. NAZIV .8.8 Zn Br Zn ZnŽ Fe Ako klasa kvalitete nije navedena to znači da je određena navedenim standardom ili crtežom. rascjepka.. isporuka. 10.9 8.POVRŠ. Osnovna zamisao je da karakteristike artikla budu u potpunosti i nedvosmisleno iznesene. Ni Primjeri: NAZIV VIJAK VIJAK VIJAK VIJAK MATICA MATICA STANDARD DIMENZIJA M10x1. Fe (bez zaštite). 6.25x50 M12x45 M16x150 M20x65 M14 M12 KLASA .35. DIV 5135.10. duljina. sa time da se brojevi DIV standarda i DIN standarda na podudaraju radi lakšeg snalaženja) DIMENZIJA . primjenjuje se opće prihvaćeni način označavanja vijčane robe..6. ZAŠTITA – Zn (plavo). 5.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful