P. 1
TEHNICKI PRILOG

TEHNICKI PRILOG

5.0

|Views: 13,487|Likes:
Published by paladiner

More info:

Published by: paladiner on Mar 02, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/21/2013

pdf

text

original

Navoji Dosjedanje navoja Pritezanje vijaka Materijali za izradu vijaka i matica Tvrdoća – vlačna čvrstoća Mehaničke osobine Površinska

zaštita Primjeri označavanja vijaka

U masovnoj proizvodnji vanjski se navoj isključivo izrađuje valjanjem jer je takva proizvodnja u usporedbi sa bilo kojom tehnologijom rezanja višestruko produktivnija. Nazivna mjera cijevnih navoja izražava se u colima. dok kod Whitworthovih i cijevnih 55 . Na slici su prikazane osnovne mjerne veličine po kojima se pojedine spomenute vrste navoja razlikuju. ◦ Uobičajeni su desni navoji. D1 – nazivni. Postoje i druge tehnologije izrade navoja ali se koriste vrlo rijetko i u iznimnim slučajevima. α – bočni kut navoja. ne prekidaju se silnice materijala pa je i sam navoj čvršći. P – korak. Važno je još spomenuti da korak navoja određuje i tzv. Lijevi navoji se koriste u iznimnim slučajevima..4mm).. narezivanjem. ali treba pripaziti jer kod ovih navoja jedan col ne iznosi 25. cijevni.unutarnji promjer. na primjer kod vratila pritegnutih maticama preko kugličnih ležajeva smjer navoja odabire se tako da se vratilo svojom rotacijom samo priteže. inča (25. tankostjene cijevi ili za navoje za podešavanje. trapezni navoj itd. kosi. a s druge lijevi navoj. .. Tako razlikujemo: metrički (normalni i fini). D3 . Kod metričkih navoja izražava se u milimetrima. povećava se i vlačna čvrstoća uslijed hladne deformacija materijala. Vanjski navoji se najčešće izrađuju valjanjem. Ovo je svojstvo iskorišteno da bi se parom vijak – matica spojilo dva ili više dijelova i time ostvario tzv. finiUNF). Valjanjem se dobiva najfinija površina obrade. tj. Whitworthov.4mm. rastavljivi spoj. koji se pritežu okretanjem u desno. vanjski promjer navoja. tokarenjem. Takvo vratilo s jedne strane ima desni. colni (normalni-UNC. finoću navoja. dok se kod colnih izražava brojem navoja na duljini jednog cola. Bočni kut kod metričkih i colnih navoja iznosi 60◦. obli. Fini navoji u usporedbi sa normalnim imaju manju dubinu i manji korak pa se pretežno koriste za kratke vijke.25mm. već 33.NAVOJI Navoji kao nezaobilazni dijelovi pojedinih elemenata strojeva općenito služe za pretvorbu rotacionog gibanja u pravocrtno. zbog vibracija i rotacije vratila došlo bi do odvrtanja matice i do kvara na stroju. D2 – srednji promjer. Običnim promatranjem navojnog para vijak – matica uočavamo i prvu podjelu navoja na vanjski i unutarnji. Slijedeća značajna podjela navoja odnosi se na geometrijske karakteristike uvjetovane najčešće zahtjevima konstrukcije. Ukoliko se ne bi poštovalo ovo pravilo. dok se unutarnji gotovo isključivo izrađuju urezivanjem a rjeđe tokarenjem i uvaljivanjem.

4 6 2 3 0 .3 2 0 9 4 .3 5 3 5 6 .0 4 2 8 .9 9 4 1 0 .8 7 4 3 .9 9 5 4 . ili alatom bez.9 4 0 4 1 .0 2 3 9 6 .9 3 7 4 4 .5 1 .5 7 7 2 9 . Najčešća upotreba je u finoj mehanici.1 1 8 3 6 .7 4 3 7 5 .6 7 4 3 3 .7 4 7 5 . ili alatom. Dosjed u najširoj upotrebi.4 6 5 3 8 .3 2 0 7 9 .9 5 8 2 1 .9 2 0 8 4 . ili bez galvanske presvlake omogućeno je lako uvrtanje rukom.0 8 8 5 9 .6 8 1 5 2 .5 5 9 9 2 .0 2 3 8 6 .3 2 4 6 .3 3 4 2 2 .3 9 7 4 7 .5 7 7 2 6 .6 8 2 1 5 .4 3 3 4 .9 2 5 5 9 .7 4 7 6 .3 6 5 5 9 .3 2 0 6 7 .4 1 6 4 1 .9 5 2 2 6 . Ovakav dosjed sa preklopom dozvoljava uvrtanje jedino korištenjem zakretnog momenta.9 8 0 3 .1 1 8 3 8 .8 3 8 4 .9 7 4 6 .0 2 3 6 4 .1 1 9 3 .3 6 5 6 3 .3 9 9 5 1 .5 3 3 3 .6 2 3 2 1 .3 2 0 7 1 .6 2 3 1 9 .9 7 2 9 .0 1 4 4 2 .3 6 1 5 .7 4 3 9 0 .8 1 9 1 1 .2 5 1 .9 2 0 9 4 .7 3 2 1 1 .6 7 9 1 2 .8 9 1 2 0 .0 2 3 m a li p ro m je r D3 m ax 2 .0 3 3 3 4 .5 0 .8 9 1 1 8 .6 5 5 3 .1 6 0 8 .3 2 0 9 9 .5 4 .7 4 3 8 5 .0 8 8 5 6 .9 4 0 3 8 .6 5 3 3 1 .4 6 2 3 3 .3 6 7 3 .1 7 7 5 6 .8 9 1 1 6 .Dosjedanje navoja Dosjedanje navoja podrazumijeva međusobni odnos tolerancijskih polja vijka i matice. U općoj primjeni razlikujemo tri vrste dosjeda.5 5 9 8 2 .1 6 4 1 8 .2 7 1 2 3 .5 2 .7 7 8 4 4 .6 7 4 3 0 . H/h.1 6 4 2 1 . ili sa tankim galvanskim presvlakama.9 2 9 5 5 .0 2 3 9 1 .7 9 5 4 9 .9 2 9 5 1 .4 3 7 4 7 .6 2 3 2 3 .4 6 5 4 1 .9 6 8 1 1 .7 7 8 4 1 .5 2 3 4 .9 2 0 7 1 .9 2 0 7 5 .5 5 9 7 7 .6 8 2 1 7 .7 0 1 1 3 . U upotrebi je kod svornih vijaka.4 3 8 8 .9 2 0 9 9 .2 7 1 2 5 .7 4 3 6 4 .5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 . Moguće je uvrtanje rukom.1 7 7 5 3 .5 5 .8 8 2 7 2 .6 5 3 2 8 .7 4 3 7 1 .6 6 3 1 4 .9 5 2 2 9 .9 2 0 s re d n ji p ro m je r D2 m in m ax 2580 3 .7 6 0 9 .3 2 0 7 5 .4 1 6 3 9 . Čvrsti dosjed – Tolerancijska polja H/m.8 1 1 1 .3 2 0 8 9 .9 6 2 1 5 .3 2 0 8 4 .2 1 2 7 .4 5 6 5 .9 4 7 3 2 .5 5 9 6 4 .5 4 4 4 . U ovu grupu ulazi i dosjed za navoje prije toplog cinčanja koji podrazumijeva da će nakon toplog cinčanja vijak biti u polju tolerancije 8g.9 7 6 5 .9 6 6 1 3 .4 3 7 4 4 .7 2 3 9 5 .5 5 9 3 .9 2 0 6 7 .5 2 2 3 5 .5 2 2 3 2 .3 9 9 5 5 .7 5 2 2 2 .9 2 5 6 3 .2 1 2 6 .0 0 3 2 5 .9 7 4 7 .0 2 3 7 2 .5 5 9 8 7 .7 9 5 4 5 .1 2 8 9 .0 2 3 8 1 .1 6 4 2 0 .0 3 3 3 6 .4 3 1 4 8 .0 0 3 2 7 .3 2 4 7 . Vijak => tolerancijsko polje – 6g (normalni navoj) n a zivn e m je re n a vo j M3 M4 M5 M6 M7 M8 M 10 M 12 M 14 M 16 M 18 M 20 M 22 M 24 M 27 M 30 M 33 M 36 M 39 M 42 M 45 M 48 M 52 M 56 M 60 M 64 M 68 M 72 M 76 M 80 M 85 M 90 M 95 M 100 k o ra k 0 .9 7 8 4 .5 0 3 1 4 .0 2 3 6 8 .5 5 9 7 5 .3 4 2 3 6 .8 2 6 5 . Sa.4 3 1 5 2 .8 2 9 1 2 .5 0 8 1 3 .0 2 3 7 6 .5 ve lik i p ro m je r D1 m in m ax 2 .3 3 4 2 0 .5 0 8 1 4 .0 1 4 4 4 .9 5 8 1 9 .7 4 3 8 0 .5 5 5 5 .3 5 3 6 0 .6 6 3 1 6 .7 0 .5 5 9 6 0 .5 0 3 1 6 .9 2 0 7 9 .3 3 4 1 8 .3 4 2 3 9 .7 2 3 2 .7 9 4 6 .9 5 8 2 3 .7 9 4 7 .9 6 2 1 7 . Dosjed bez zazora – Tolerancijska polja H/h.8 0 3 2 7 .3 2 0 2 .6 8 1 4 8 .9 4 7 3 5 .9 2 0 8 9 . Dosjed sa zazorom – Tolerancijska polja H/g.7 4 3 6 7 .5 2 .8 0 3 2 4 .8 6 2 1 0 .

128 21.385 11.5 0.682 21.747 14.199 25.128 17.732 17.794 17.968 26.732 32.324 12.760 11.271 34.980 5.968 21.655 4.962 23.974 13.978 7.972 11.367 5.794 26.493 29.794 29.747 10.663 34.994 34.058 10.732 19.854 18.968 13.391 6.962 26.682 35.25 1.503 21.794 21.962 21.5 2 1 1.491 7.324 11.732 35.803 31.503 23.206 18.968 17.962 29.551 3.974 23.212 9.747 25.896 3.493 26.968 19.854 17.682 23.952 35.493 33.577 2.981 3.838 7.128 15.794 11.732 17.5 2 3 1.687 3.199 28.980 4.508 26.128 33.491 11.844 22.160 11.75 1 1.577 32.747 20.682 26.994 20.962 32.128 12.978 9.994 166.803 34.5 1 1.663 21.980 5.974 11.968 32.663 28.508 20.160 10.391 7.732 29.206 14.508 18.5 2 1 1.058 8.580 5.974 19.234 25.324 9.128 30.058 6.5 2 1 1.952 32.5 0.854 20.5 0.972 11.794 9.994 17.732 23.994 25.747 18.493 27.838 9.844 34.206 12.838 6.212 9.968 17.974 9.974 26.438 11.747 12.838 11.732 26.962 35.655 5.682 29.994 13.324 14.5 2 1 1.75 1 1.974 15.994 18.747 16.35 0.952 srednji promjer D2 min max 2.003 34.508 22.128 24.199 22.503 19.508 25.491 6.058 7.794 9.508 29.968 15.324 16.003 31.663 26.747 9.854 15.003 mali promjer D3 max 2.978 6.580 4.508 32.978 11.747 8.508 28.493 30.803 2.5 1 1.631 19.663 31.682 32.874 5.206 11.732 21.794 15.75 0.994 28.732 13.968 35.391 9.994 22.5 1 1.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) nazivne mjere navoj M3 M4 M5 M6 M7 M8 M10 korak 0.994 31.206 16.128 19.844 31.682 19.747 28.324 9.732 15.854 16.128 27.784 5.570 5.682 29.747 22.794 13.760 11.577 35.491 7.994 15.206 20.324 28.491 9.962 19.25 0.391 7.367 5.663 29.854 13.271 1 0.75 vanjski promjer D1 min max 2.838 7.962 29.324 22.438 10.5 2 3 .271 31.042 11.5 2 1 1.655 5.794 23.974 29.058 6.974 21.128 14.974 17.874 4.75 0.968 29.128 16.844 25.974 9.794 19.367 4.968 23.978 7.663 23.028 10.324 20.5 2 3 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 M33 M36 1.754 3.324 18.844 28.

663 98.5 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 M68 M72 M76 M80 M85 M90 M95 M100 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 .033 97.791 61.732 55.791 77.465 63.003 39.791 82.508 48.577 89.508 64.682 51.033 92.106 50.003 43.508 86.791 69.732 59.033 54.483 57.663 74.106 88.342 mali promjer D3 min 37.033 73.940 94.508 96.271 71.493 42.682 84.092 98.962 55.508 41.834 54.791 87.003 57.473 92.003 97.493 39.508 38.682 41.952 51.682 63.663 83.663 78.962 59.577 55.577 94.834 50.844 40.106 93.033 87.465 38.663 88.033 46.577 59.342 83.003 69.962 71.940 63.663 93.682 94.342 54.128 36.844 37.940 89.342 50.962 41.577 75.968 38.271 55.962 47.952 41.884 43.5 2 3 4 1.952 75.577 41.483 69.493 87.465 99.128 39.952 84.5 2 3 4 1.952 67.483 77.465 79.483 61.994 40.968 59.483 45.342 70.508 68.682 47.940 71.490 99.682 67.952 55.779 92.106 78.106 58.962 75.508 56.342 66.003 61.962 84.003 42.271 43.033 M39 M42 M45 M48 M52 M56 M60 M64 1.577 44.791 73.342 98.106 83.106 66.271 40.271 90.033 77.577 79.033 69.003 92.663 43.118 46.003 40.033 65.271 51.682 59.994 43.342 58.791 49.465 55.465 71.663 37.577 41.033 50.952 71.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) NASTAVAK nazivne mjere navoj korak 1.577 99.5 2 3 4 1.465 75.271 95.128 53.994 54.003 48.940 59.342 43.508 91.473 97.342 88.968 55.952 59.128 42.791 45.271 85.732 38.682 38.508 52.682 99.940 84.791 65.465 67.940 44.663 40.003 73.834 58.577 47.465 44.952 41.940 67.508 35.003 45.940 79.483 65.033 82.962 94.803 40.106 70.968 51.5 2 3 4 1.465 84.483 82.106 62.483 53.508 76.962 38.663 66.465 59.465 94.834 46.952 79.952 89.940 srednji promjer D2 min max 37.682 89.968 44.465 89.577 51.968 47.732 51.682 79.508 72.128 57.962 63.577 71.092 37.962 67.465 51.682 75.271 80.663 46.952 63.803 42.271 59.5 2 3 1.342 78.033 58.962 79.962 51.732 44.962 99.962 44.577 67.493 36.663 62.106 54.940 47.577 84.940 51.577 63.106 74.128 49.508 81.940 55.243 93.952 99.003 82.003 87.271 47.5 2 3 4 vanjski promjer D1 min max 38.033 61.663 50.791 57.994 37.508 60.033 65.003 53.342 46.994 58.663 58.962 89.940 75.663 70.483 49.483 73.952 44.994 50.508 44.342 74.994 46.803 39.732 47.952 94.732 41.968 41.682 44.342 62.271 67.128 45.465 47.682 71.682 55.663 54.952 47.003 77.271 40.271 37.271 63.118 43.271 75.791 53.779 97.

79 764.72 451.81 19.88 9.40 142. Sile mogu biti vlačne.30 715.11 627.34 55.81 16.39 122. ili dinamično.45 51.27 71.21 16.9 1. Ako ga pak stegnemo preslabo u radnim uvjetima može doći do odvrtanja. Opterećenje može bit statično.11 598.87 33.70 1421.91 147.20 225.18 2.07 539.11 1029.55 348.5 1. Iz ovoga je vidljivo da ukoliko vijak stegnemo prejako.67 40.40 107.21 764.94 284.25 1.5 4.92 980.2 676.60 10.52 48.37 15.5 3 3 3.90 9.20 205.32 67. odrezne.69 33.25 1.5 1.82 56.8 8.30 397.80 1765. njihov nazivni promjer i razred čvrstoće. Sve nam je to potrebno da bismo odredili potreban broj vijaka.62 230.8 1 1 1.68 186.98 81.06 2206.30 2647.91 36.25 1.71 6.5 2 2 2 0. uvojne.70 1274.9 4.6 1.81 207.33 12.32 56.63 882.65 441.11 627.84 5. moramo voditi računa o silama koje na te vijke djeluju.81 24.67 117.26 3.02 8.10 245.94 284.73 1569.34 59.97 343.65 539.21 81. Na vijak može djelovati jedna od spomenutih sila ili kombinacija više sila.33 289.16 88.73 34.87 1912.96 4.66 912.30 156. Može varirati od minimuma do maksimuma.34 122.30 135.33 181.90 264.05 84.14 142.37 696.5 1.27 539.88 94.17 372.67 1471.8 10.94 308. prilikom maksimalnog opterećenja može doći do loma.91 451.58 171. od minimuma do nule ili od nule do maksimuma. U donjoj tablici nalaze se preporučeni momenti pritezanja dobiveni proračunom. koja je spojena vijcima.5 1.77 1569.5 2. itd.49 431. Nikad ne smijemo smetnuti s uma da na svaki vijak uvijek djeluju najmanje dvije sile.60 2.89 990.14 475.02 1176.5 1.80 .82 9.87 161.29 34.39 205.00 93.23 451.26 147.00 1961.92 1127.42 254.Pritezanje vijaka Prilikom projektiranja neke konstrukcije.61 34.90 86.39 402.20 2353.06 37.75 2 2 2.34 13.47 26.37 1078. savojne.27 1029.39 372. Preporučeni momenti pritezanja nazivne mjere navoj korak M4 M5 M6 M7 M8 M10 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 fini navoj M8 M10 M12 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 1 1. tlačne.34 132.65 318.37 moment pritezanja M (Nm) 5.59 132.10 220.49 598.58 205.63 843. a to su sila od pritezanja i sila od opterećenja.5 1.7 0.32 51.50 44.96 4.5 2.88 84.78 392.13 86.17 568.46 279.37 755.30 19.

CQ15. 30CrNiMo8 A2 (AISI 304.4571) 22 CrMo 4 4. W. 42CrMo4 41Cr4. QST 38. 34Cr4.3. CQ15.8 10. Kod matica brojčana oznaka predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće.Materijali za izradu vijaka i matica Vijci i matice se danas ovisno o namjeni proizvode od različitih materijala kao što su plastične mase.8 5. Kvaliteta (klasa čvrstoće) se kod vijaka označava sa dvije brojčane oznake odijeljene točkom. 24 CrMoV 5 5 .nr. Uobičajeno je da se prilikom naručivanja vijčane robe od proizvođača postavi zahtjev na klasu kvalitete. u najširoj primjeni su vijci i matice od čelika. čelik.9 POSEBNI UVIJETI OTPORNOST NA KOROZIJU OTPORNOST NA POVIŠENE TEMP.8 6. D9-2.8 8. 42CrMo4.2. 1.4301) A4 (AISI 316. Vijci i matice – odnos materijala i klase kvalitete KLASA KVALITETE 4. VRSTE MATERIJALA QST32. 23MnB4. Prema zahtijevanoj vlačnoj čvrstoći koja se kod vijaka i matica naziva kvaliteta te prema ostalim uvjetima kojima će vijčani elementi biti izloženi ovisit će i vrsta materijala od kojih će biti izrađeni. 19MnB4 (bez termičke) 19MnB4.3.nr. W. Zbog svoje raznolike obradivosti. ST52-3 QST38-3. 1. 30MnB4. dok se kod matica označava jednom brojčanom oznakom. Kod vijaka prvi broj (lijevo od točke) predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće (Rm). ST37-2 QST 36.9 12. C45 23MnB4. širokog raspona tehničkih karakteristika koje se mogu postići te povoljne cijene. dok se odabir materijala obzirom na tehnologiju proizvodnje prepušta proizvođaču. drvo. a drugi omjer između granice tečenja (Rp02) i vlačne čvrstoće (Rm).

35 42CrMo4 15 .0 .Tvornica vijaka DIV prvenstveno koristi borove čelike zbog bolje prokaljivosti.8 i 10.8 CK45 Istezanje (%) 10 .6 . povećane otpornosti na dinamička opterećenja te bolje žilavosti i izduženja na povišenim i niskim temperaturama. Na donjim tablicama nalaze se usporedbe nekih važnih mehaničkih svojstava čelika obzirom na klase kvalitete vijaka 8.9 23MnB4 -0 -0 -1 -1 Druga tablica pokazuje odnose između maksimalnih istezanja prije nego što dođe do loma.8 DUBINA (mm) 2 4 6 8 CK45 .9 te vrsta čelika kojima se te čvrstoće postižu. Time je postignuta homogenija struktura koja se odražava na mehaničke osobine vijka kao i na pouzdanost u eksploataciji.18 19MnB4 30 .21 10.9 -14 42CrMo4 -0 -1 -1 -2 10.30 19MnB4 . Ovdje se također može vidjeti kako čelici legirani borom imaju značajnu prednost pred čelicima od kojih su se do sada standardno proizvodili vijci viših kvaliteta čvrstoće.36 . ta prednost se iskazuje u prosječno dvostruko većoj otpornosti na istezanje te su zbog toga vijci značajno otporniji na promjenjiva i dinamička opterećenja. Naime. Na prvoj tablici je prikaz opadanja tvrdoće mjereno na udaljenostima od površine čelika iz čega je vidljivo da borovi čelici imaju konstantniju tvrdoću po cijelom presjeku vijka. padovi tvrdoća su izraženi u HRC 8.9 23MnB4 29 .3 .16 .26 . 8.

Ni 370 380 390 390 400 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 540 550 560 580 590 610 620 640 650 TVRDOĆA HB 197 201 207 212 217 223 229 235 241 248 255 262 269 277 285 293 302 311 321 330 341 352 363 375 400 417 434 HRC 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 28 29 30 31 32 22 34 35 36 37 38 40 41 42 44 ČVRSTOĆA ČEL. pa i pojedinih vijaka zbog specifičnosti forme nije moguće izraditi epruvetu za kidanje. tehnologija izrade i termička obrada. Vlačna čvrstoća se kod većine vijaka određuje na kidalici.Tvrdoća – vlačna čvrstoća Prilikom izrade spojnih elemenata treba poštovati zadani parametar razreda čvrstoće koji je vezan uz potrebnu vlačnu čvrstoću. Matice se još ispituju opterećivanjem zadanom silom pri kojoj navoj matice ne smije popustiti do zadane sile.Ni 670 680 700 720 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 990 1030 1060 1090 1130 1160 1200 1240 1280 1320 1360 1410 14 . Ali kod matica. podloški. TVRDOĆA HB 109 111 114 116 118 121 123 126 128 131 133 137 140 143 146 149 152 156 159 163 167 170 174 179 183 187 192 HRC ČVRSTOĆA ČEL. O tome ovisi vrsta materijala. C 390 400 410 420 430 440 440 450 460 470 480 490 500 520 530 540 550 560 570 590 600 610 630 640 660 670 690 Cr 380 390 400 410 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 550 560 570 580 600 610 630 640 660 670 Cr . C 710 720 750 760 780 800 820 850 870 890 920 940 970 1000 1030 1040 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1350 1400 1440 1490 Cr 690 700 730 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 1000 1020 1060 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1360 1400 1450 Cr . Zato se kod takvih dijelova ispituje samo tvrdoća dok se vlačna čvrstoća očitava iz tablice.

91 0.91 0.91 0.015 .91 22 14 20 10 8 12 12 37 39 44 380 402 454 720 900 1080 720 940 1100 0. G (mm) /2 H1 2 /3H1 /4H1 3 0.8 5.8 10.8 6.3 max nazivna Granica razvlačenja 2 ReL (N/mm ) min nazivna Granica min Rp 0. E Maksimalna dubina potpunog razugljičenja.91 0. F = 30 D2 nazivna min min max min max HRB min HRC Tvrdoća po Rockwelu HRB max HRC Površinska tvrdoća.9 900 900 280 360 266 342 28 1000 1040 310 382 295 363 32 1200 1220 372 434 353 412 39 /=M16 >M16 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 500 600 800 800 400 400 420 500 520 600 800 830 120 130 155 160 190 230 255 220 250 300 336 114 124 147 152 181 219 242 209 238 285 319 67 71 79 82 89 22 23 99. broj 1i2 3 4 Mehanička svojstva Vlačna čvrstoća 2 Rm (N/mm ) Tvrdoća po Vikersu HV.2 (N/mm2) Sp/ReL ili Rp 0.Mehaničke osobine U slijedećoj tablici nalaze se odnosi pojedinih mehaničkih svojstava prema klasama čvrstoće.6 Klase čvrstoće 5.88 10 9 8 225 310 280 380 440 580 600 650 830 970 Svi vijci (osim svornih) moraju imati min. Rm datim pod rednim brojem 2 u ovoj tablici. A5 (%) min 4. 30 30 25 20 15 25 bez prijeloma 1 Čvrstoća vijka na kosom osloncu Udarna žilavost (J) min Otpornost glave na savijanje Minimalna visina nerazugljičene zone navoja.91 0.94 0.88 0. Red.94 0.2 Isplatno 2 (N/mm ) naprezanje Sp Izduženje.5 32 34 320 356 240 320 300 400 480 240 340 300 420 480 640 640 640 660 0. HV 0.8 8.6 4.9 12.8 < 9. F >/= 98N Tvrdoća po Brinelu HB.

9 i 12. Čisti željezno-fosfatni slojevi sa debljinama 0.9 nakon poboljšavanja imaju istu antikorozivnu zaštitu kao i tanko fosfatirani i nauljeni proizvodi sa debljinama fosfatnog sloja od 3 do 6 µm. Fosfatiranje . crna. Dodatno poboljšanje zaštite od korozije postiže se pasivizacijom koja može biti bijela (plava). žuta ili maslinasta . Površina je glatka. Tek nakon nauljivanja postiže se dobra antikorozivna zaštita koja je postojana i kod većih tlačnih opterećenja. Vijek trajnosti pouzdanosti spojnog elementa može se uvelike poboljšati pravilnim odabirom površinske zaštite. Uobičajena debljina sloja kreće se od 4 do 8µm. sjajna i stoga estetski vrlo prihvatljiva. što zajedno dodatno poboljšava zaštitu od korozije. Ovako tanke prevlake uz dobru zaštitu od korozije pogodne su za zaštitu sitnih dijelova i dijelova kod kojih je važno da prevlaka ne utječe bitno na dimenzije. Pod utjecajem električne struje u elektrolitu na površini metalnog predmeta talože se čestice Cinka. Bruniranje . radi čega se češće primjenjuju cinkovi i manganovi ili miješani fosfatni slojevi sa uobičajenim debljinama od 4 do 10 µm. Poboljšani vijci u klasama čvrstoće 8.1 µm) koji u nauljenom stanju stvara nepropusni površinski film.Površinska zaštita Mehaničke osobine spojnih elemenata predstavljaju važnu stavku u projektiranju metalnih konstrukcija ili strojnih sklopova.2 µm suviše su tanki. Njihovim ohlađivanjem u specijalnoj uljnoj emulziji na površini se stvara tanki oksidni sloj (do 0.8. Zbog toga se fosfatirani spojevi mogu češće popuštati i ponovno pritezati bez da se koeficijenti trenja bitnije izmijene. Osim za ulje.postupak kojim se na čeliku stvara zaštitna prevlaka željeznog oksiduloksida i na taj način se površina štiti vlastitim oksidom od atmosferskih utjecaja. tj. Budući da struktura nije nepropusna. tako da se primjena ne preporuča iznad 70 °C. fosfatni slojevi su dobra podloga za boje i druge premaze. sam fosfat ne osigurava zaštitu protiv korozije. Galvansko prevlačenje – Cink – najšire korištena metoda površinske zaštite metalnih predmeta. 10. Na te osobine tijekom vremena značajan utjecaj u negativnom smislu ima korozija. Debljine slojeva preko 10µm se ne preporučaju jer se pojavljuje opasnost od ljuštenja prevlake. Mana im je što su nepostojani kod viših temperatura. prevlake.vijci se nakon odmašćivanja i dekapiranja u kupkama prevlače sa srednje ili finozrnatim fosfatnim slojem. Nagorjele pocrnjele površine nemaju popratna djelovanja na mehanička svojstva vijčanih proizvoda. Vijci se najprije zagrijavaju na 400 °C.

Prevlaka zadržava karakteristike zaštite od korozije i do 120 °C. Postupak se sastoji u držanju predmeta. već je i višestruko premašuje. te ravnomjernu raspodjelu Cinka i Nikla presjekom prevlake.Tijekom galvanizacije u površinu baznog materijala upija se Vodik koji kod poboljšanih čelika iznad 1000 N/mm2 može izazvati krtost. U slučaju oštećenja ili napuknuća čestice prevlake se sele na oštećeno mjesto i nastavljaju štititi materijal. U donjoj tablici nalaze se vrijednosti testa u solnoj kupelji galvanski pocinčanih prevlaka debljine ~8µm obzirom na vrstu pasivacije. Time se poveća zaštita od korozije još cca 60%. . Da bi se to spriječilo provodi se postupak dehidrogenizacije. a najbolje bi bilo odmah nakon galvanizacije. Udio Nikla u leguri s Cinkom iznosi 4-10%. Postupak se mora započeti u roku 4 sata. Naši proizvodi su uglavnom standardno svi presvučeni tom dodatnom prevlakom bez posebne napomene u narudžbi. U donjoj tablici nalaze se usporedni rezultati testa u solnoj kupelji dijelova prevučenih Cinkom i Cink-Niklom obzirom na različite pasivacije. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINKA (H) 4 24 72 KOROZIJA BAZE (H) 100 130 180 Galvansko prevlačenje – Cink-Nikal – ova prevlaka je razvijena kao zamjena za prevlačenje Kadmijem. Trajanje zaštite od korozije je u prosjeku deset puta dulje od standardnog Galvanskog cinčanja i tri puta od Kadmiranja. Kao referentna točka uzima se vrijeme za koje 5% površine baznog materijala biva zahvaćeno korozijom. ali je neprihvatljiva u smislu zaštite okoliša. na temperaturi od 200 do 400 °C 2 i više sati. Postoje dvije vrste kupki za Cink-Nikal galvanizaciju: alkalna i kiselinska. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINK (H) 100 130 180 KOROZIJA CINK-NIKAL (H) 900 1500+ 1500+ U tvornici vijaka DIV imamo mogućnost. Cink-Nikal prevlaka ne samo da je zamijenila Kadmijevu. Kadmiranje je metoda koja pruža višestruko bolju zaštitu od klasičnog Galvanskog cinčanja za istu debljinu sloja. U vijčanoj industriji najčešće se koristi alkalna kupka jer osigurava ravnomjernu debljinu sloja. Debljina sloja je ~8µm. Radi ispitivanja trajnosti zaštite od korozije predmeti se podvrgavaju testu u solnoj kupelji. prevlačenja vijaka dodatnim slojem laka koji se nanosi nakon pasivacije. Postupak je lakše kontrolirati i postižu se veće debljine sloja nego kiselinskom otopinom. ovisno o njegovoj površini presjeka.

Zbog veće debljine prevlake trajnost zaštite od korozije znatno je veća od galvanskog cinčanja. OKOLIŠ Unutrašnji prostor Ruralno područje Manji gradovi Veći gradovi Primorje Manja industrija Srednja industrija Teška industrija CINK 50 8 5 2 5 4 2 1 CINK-NIKAL 72 45 18 45 36 18 9 VRUĆI CINK 40 28 11 28 20 11 5 Dodatni sloj laka na Cink i Cink-Nikal prevlaci povećava otpornost prema koroziji za još 60%. Cink-Nikal i Vruće cinčanih prevlaka.Vruće pocinčavanje . Debljine slojeva su ~10µm. Vrijeme je izraženo u godinama do 5% prekrivenosti korozijom. Na donjoj ilustraciji prikazano je kako debljina sloja prevlake povećava srednji promjer navoja vijka (D2). ali se smanjuje zazor između navoja vijka i matice pa vruće pocinčavanje nije preporučljivo za navoje ispod M12.1 mm. Na donjoj tablici nalaze se usporedne prosječne vrijednosti trajanja zaštite od korozije između Galvanski cinčanih. D2 = D2' + 2b = D2' + 2 (a /sin 30°) = D2' + 4a D2 .postupak uranjanja proizvoda u Cink rastaljen na 450 do 480 °C pri kojem se na površini stvara prevlaka debljine 0.srednji promjer vijka a .debljina prevučenog sloja D2' . pa je i rezultat nerealan. Razlog je tome što u normalnim uvjetima sporim djelovanjem atmosfere Cink na površini razvija zaštitni sloj cinkovih karbida. .debljina prevučenog sloja okomito na os vijka Iz ovoga je vidljivo da je srednji promjer vijka d2 potrebno izraditi za 2b manji od željene tolerancije da bi nakon prevlačenja konačni d2 bio unutar tolerancijskog polja.043 do 0. Ubrzano djelovanje solne kupelji ne dopušta stvaranje cinkovih karbida i do korozije dolazi mnogo ranije. te vrućeg cinka 43-100 µm. Važno je još napomenuti da metoda solne kupelji u slučaju Vrućeg cinčanja ne daje realnu sliku o trajanju zaštite.smanjeni srednji promjer vijka b .

Označavanje površinske zaštite – prema DIN 267/9 Primjer: vijak DIN 931 M12X65 8. C ili D Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Polu svijetla Svijetla Ovisno Mat Polu svijetla Svijetla .8 A2L (primjeri označavanja vijaka nalaze se na slijedećoj stranici) A 2 L SIMBOL A B C D E F G H J K L N S SIMBOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SIMBOL A B C D E F G H J K L M P R S T PREVLAKA Cink Kadmij Bakar Bronca Nikal Krom-Nikal Bakar-Nikal Krom-Bakar-Nikal Kositar Bakar-Kositar Srebro Bakar-Srebro Cink-Željezo DEBLJINA PRVLAKE 1 sloj 2 sloja 3 5 2+3 8 3+5 12 4+8 15 5+10 20 8+12 25 10+15 30 12+18 10 4+6 POVRŠINA Mat PASIVACIJA Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Kao B.

4. UNI 5587… (br. ISO 7380. ZAŠTITA – Zn (plavo). primjenjuje se opće prihvaćeni način označavanja vijčane robe.promjer navoja. tirfon vijak. 5 ili niža. 10. matica. 14 POVRŠ. duljina.8.vijak. TZn.6.9. 6. 8...8 10. ZnŽ. Br.6. Fe (bez zaštite). sa time da se brojevi DIV standarda i DIN standarda na podudaraju radi lakšeg snalaženja) DIMENZIJA . 5. 12.POVRŠ. ZnNi. korak navoja.25x50 M12x45 M16x150 M20x65 M14 M12 KLASA .8 8 10 Zn TZn Fe TZn Br Zn DIN 931 DIN 7990 DIN 6914 nacrt br. 6.15. PODLOŠKA PODLOŠKA RASCJEPKA VIJAK SKELE HANGAR V. . DIV 5135. NAZIV . Dc. STANDARD . KLASA KVALITETE -4. 12. Kod vijaka korak je potrebno upisivati samo ako spada u grupu finih navoja. podloška.9 8.DIN 931. za nestandardne ali često Standardno izrađivane proizvode u DIV-u smo uveli vlastiti standard Oznake DIV + numerički broj npr. Standardni korak za dotični navoj se podrazumijeva.9. 14. 8.35.9. KVALITETE ZAŠTITA 8. HRN MB1.. tj. rascjepka. DIN 125 DIN 127 DIN 94 DIV5160 DIV5000 M8 M10 5x50 1/2"x73 8x70 4 8 4 5. A to je klasa kvalitete 5. Ni Primjeri: NAZIV VIJAK VIJAK VIJAK VIJAK MATICA MATICA STANDARD DIMENZIJA M10x1. tj. isporuka.051.11 DIN 934 DIN 6915 Dimenziju podloške u tvornici vijaka DIV označavamo nazivnim promjerom vijka za koji je podloška predviđena. crteža. ako nije niti jedno od toga podrazumijeva se tako zvana "obična kvaliteta". Osnovna zamisao je da karakteristike artikla budu u potpunosti i nedvosmisleno iznesene. duljina.8. 5.8...8.. tj.8 5. uskočnik. 10.Primjeri označavanja vijaka Radi lakšeg sporazumijevanja i izbjegavanja mogućih pogrešnih narudžbi.8 5.8. promjer.10.8 Zn Br Zn ZnŽ Fe Ako klasa kvalitete nije navedena to znači da je određena navedenim standardom ili crtežom. 5.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->