Navoji Dosjedanje navoja Pritezanje vijaka Materijali za izradu vijaka i matica Tvrdoća – vlačna čvrstoća Mehaničke osobine Površinska

zaštita Primjeri označavanja vijaka

rastavljivi spoj. Ovo je svojstvo iskorišteno da bi se parom vijak – matica spojilo dva ili više dijelova i time ostvario tzv. već 33. Na slici su prikazane osnovne mjerne veličine po kojima se pojedine spomenute vrste navoja razlikuju. povećava se i vlačna čvrstoća uslijed hladne deformacija materijala. Nazivna mjera cijevnih navoja izražava se u colima. dok se unutarnji gotovo isključivo izrađuju urezivanjem a rjeđe tokarenjem i uvaljivanjem.NAVOJI Navoji kao nezaobilazni dijelovi pojedinih elemenata strojeva općenito služe za pretvorbu rotacionog gibanja u pravocrtno. ne prekidaju se silnice materijala pa je i sam navoj čvršći. Kod metričkih navoja izražava se u milimetrima. cijevni. finoću navoja. dok kod Whitworthovih i cijevnih 55 . Običnim promatranjem navojnog para vijak – matica uočavamo i prvu podjelu navoja na vanjski i unutarnji. Važno je još spomenuti da korak navoja određuje i tzv. P – korak. Tako razlikujemo: metrički (normalni i fini).4mm). Takvo vratilo s jedne strane ima desni. D3 . tj. D1 – nazivni. trapezni navoj itd.25mm. U masovnoj proizvodnji vanjski se navoj isključivo izrađuje valjanjem jer je takva proizvodnja u usporedbi sa bilo kojom tehnologijom rezanja višestruko produktivnija. Slijedeća značajna podjela navoja odnosi se na geometrijske karakteristike uvjetovane najčešće zahtjevima konstrukcije. colni (normalni-UNC. koji se pritežu okretanjem u desno..4mm. tokarenjem. a s druge lijevi navoj. Ukoliko se ne bi poštovalo ovo pravilo. . Valjanjem se dobiva najfinija površina obrade.. zbog vibracija i rotacije vratila došlo bi do odvrtanja matice i do kvara na stroju.. inča (25. finiUNF). Postoje i druge tehnologije izrade navoja ali se koriste vrlo rijetko i u iznimnim slučajevima. Lijevi navoji se koriste u iznimnim slučajevima. D2 – srednji promjer. obli. dok se kod colnih izražava brojem navoja na duljini jednog cola. ◦ Uobičajeni su desni navoji. narezivanjem. α – bočni kut navoja. ali treba pripaziti jer kod ovih navoja jedan col ne iznosi 25. kosi.unutarnji promjer. Fini navoji u usporedbi sa normalnim imaju manju dubinu i manji korak pa se pretežno koriste za kratke vijke. Vanjski navoji se najčešće izrađuju valjanjem. na primjer kod vratila pritegnutih maticama preko kugličnih ležajeva smjer navoja odabire se tako da se vratilo svojom rotacijom samo priteže. Bočni kut kod metričkih i colnih navoja iznosi 60◦. vanjski promjer navoja. Whitworthov. tankostjene cijevi ili za navoje za podešavanje.

5 7 7 2 6 .5 7 7 2 9 .6 6 3 1 6 .0 2 3 9 1 .7 9 5 4 9 .3 9 9 5 5 .9 2 0 9 4 .3 3 4 2 0 .5 0 3 1 4 .1 1 9 3 .1 6 4 2 0 .8 3 8 4 .9 2 0 8 9 .1 2 8 9 .5 2 3 4 .5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 .5 5 9 7 5 .5 2 2 3 5 .4 3 7 4 4 .5 2 .3 2 0 6 7 . ili sa tankim galvanskim presvlakama.6 5 5 3 .8 9 1 1 8 .4 3 1 4 8 .9 7 4 7 .1 1 8 3 6 .9 7 4 6 .9 2 0 6 7 .7 4 3 8 5 .9 4 7 3 5 .7 9 4 6 . Moguće je uvrtanje rukom.7 0 .9 2 0 7 1 .4 6 5 3 8 .1 7 7 5 6 .7 7 8 4 4 .8 2 6 5 .3 9 9 5 1 .7 4 3 9 0 .3 2 0 9 4 .2 1 2 6 .5 2 2 3 2 .8 0 3 2 4 .4 3 3 4 .5 0 .4 3 7 4 7 .3 2 0 7 9 . H/h.3 6 5 6 3 .1 6 4 1 8 . U općoj primjeni razlikujemo tri vrste dosjeda.9 5 2 2 9 .9 7 6 5 .5 4 .0 2 3 9 6 .6 8 1 4 8 .5 0 8 1 3 .7 2 3 2 .0 2 3 7 2 .3 2 0 8 4 . ili alatom bez.9 6 6 1 3 .0 8 8 5 6 .3 2 0 8 9 .5 5 9 9 2 .7 0 1 1 3 .5 0 3 1 6 .9 7 2 9 .2 7 1 2 3 . ili alatom. Najčešća upotreba je u finoj mehanici.3 5 3 6 0 .5 ve lik i p ro m je r D1 m in m ax 2 .5 2 . Čvrsti dosjed – Tolerancijska polja H/m.3 2 0 2 .8 6 2 1 0 .0 3 3 3 6 .3 9 7 4 7 .6 6 3 1 4 .1 6 0 8 .7 4 7 5 .3 2 0 7 5 .1 1 8 3 8 .9 8 0 3 .3 2 4 6 .5 5 9 6 0 .0 1 4 4 2 .9 5 8 2 1 . Dosjed bez zazora – Tolerancijska polja H/h.0 2 3 8 6 .9 4 7 3 2 .5 5 9 6 4 .5 3 3 3 .9 6 2 1 5 .6 2 3 2 3 .4 1 6 4 1 .7 4 3 6 4 .7 4 3 8 0 .7 5 2 2 2 .7 9 5 4 5 .6 8 2 1 7 .3 6 5 5 9 .9 2 9 5 5 .5 5 9 7 7 .9 4 0 4 1 .9 6 2 1 7 .2 5 1 .9 2 0 8 4 . Dosjed u najširoj upotrebi. U ovu grupu ulazi i dosjed za navoje prije toplog cinčanja koji podrazumijeva da će nakon toplog cinčanja vijak biti u polju tolerancije 8g.9 7 8 4 .6 7 4 3 0 .9 2 0 7 5 .3 4 2 3 6 .7 4 3 6 7 .5 0 8 1 4 .3 6 1 5 .6 7 4 3 3 .0 4 2 8 .3 6 7 3 .Dosjedanje navoja Dosjedanje navoja podrazumijeva međusobni odnos tolerancijskih polja vijka i matice. Ovakav dosjed sa preklopom dozvoljava uvrtanje jedino korištenjem zakretnog momenta. ili bez galvanske presvlake omogućeno je lako uvrtanje rukom.0 2 3 m a li p ro m je r D3 m ax 2 .6 5 3 2 8 .0 2 3 6 4 .9 5 8 2 3 .1 7 7 5 3 .7 2 3 9 5 .8 0 3 2 7 .9 5 2 2 6 .9 2 0 s re d n ji p ro m je r D2 m in m ax 2580 3 .9 2 0 7 9 .9 2 0 9 9 .4 6 2 3 3 .5 5 .9 6 8 1 1 .8 8 2 7 2 .3 2 4 7 .0 0 3 2 7 .5 5 9 3 .8 7 4 3 .0 2 3 6 8 .9 2 9 5 1 .6 8 1 5 2 .9 9 4 1 0 .8 9 1 1 6 .0 0 3 2 5 .9 9 5 4 .3 3 4 2 2 .5 5 9 8 2 .5 4 4 4 .5 1 .8 1 9 1 1 .4 6 5 4 1 .4 3 8 8 .6 8 2 1 5 .9 4 0 3 8 .8 2 9 1 2 . Vijak => tolerancijsko polje – 6g (normalni navoj) n a zivn e m je re n a vo j M3 M4 M5 M6 M7 M8 M 10 M 12 M 14 M 16 M 18 M 20 M 22 M 24 M 27 M 30 M 33 M 36 M 39 M 42 M 45 M 48 M 52 M 56 M 60 M 64 M 68 M 72 M 76 M 80 M 85 M 90 M 95 M 100 k o ra k 0 .9 2 5 6 3 .0 2 3 8 1 .3 3 4 1 8 .1 6 4 2 1 .7 6 0 9 .6 5 3 3 1 .6 7 9 1 2 .0 8 8 5 9 .3 5 3 5 6 .6 2 3 2 1 .0 3 3 3 4 .0 1 4 4 4 .7 9 4 7 .3 2 0 7 1 .8 9 1 2 0 .2 7 1 2 5 .2 1 2 7 .4 3 1 5 2 .7 4 7 6 .9 5 8 1 9 .4 5 6 5 .9 2 5 5 9 .7 4 3 7 5 .6 2 3 1 9 .7 4 3 7 1 .5 5 9 8 7 . Dosjed sa zazorom – Tolerancijska polja H/g.4 1 6 3 9 .7 7 8 4 1 .3 4 2 3 9 .9 3 7 4 4 .8 1 1 1 .4 6 2 3 0 .5 5 5 5 . U upotrebi je kod svornih vijaka.0 2 3 7 6 . Sa.7 3 2 1 1 .3 2 0 9 9 .

747 10.838 7.687 3.854 15.128 19.838 6.028 10.655 4.972 11.974 15.324 22.493 26.491 9.493 30.551 3.760 11.5 2 3 1.5 2 3 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 M33 M36 1.974 19.803 34.682 26.5 0.508 26.962 32.968 32.974 26.732 26.794 13.128 27.994 25.058 8.962 26.206 20.747 8.874 5.978 9.491 7.682 29.682 21.058 7.663 21.732 29.655 5.508 29.952 srednji promjer D2 min max 2.682 29.508 18.994 13.493 33.682 23.128 12.128 16.75 0.747 18.968 17.058 6.128 30.75 0.968 26.747 16.663 23.747 28.438 10.962 35.803 2.794 23.5 0.974 9.503 21.968 17.974 13.974 11.35 0.75 vanjski promjer D1 min max 2.994 20.994 15.994 166.952 35.968 13.508 22.974 29.324 28.508 20.663 34.5 2 1 1.199 25.854 13.491 11.803 31.367 4.874 4.234 25.128 17.271 31.760 11.5 2 3 .844 28.128 15.577 32.212 9.324 20.367 5.682 35.747 9.747 14.968 21.972 11.854 18.631 19.75 1 1.5 2 1 1.663 28.732 17.794 19.324 14.794 26.5 2 1 1.682 19.391 9.655 5.844 22.580 4.491 6.784 5.570 5.212 9.978 7.962 29.206 12.844 25.577 35.367 5.663 31.732 23.854 17.968 19.160 11.682 32.978 11.747 20.844 34.978 6.271 34.206 11.003 34.324 9.391 7.493 29.732 21.5 2 1 1.962 21.974 17.75 1 1.058 10.952 32.324 16.994 17.206 18.5 2 1 1.994 34.25 1.385 11.794 21.128 33.003 mali promjer D3 max 2.508 28.794 29.838 7.199 22.896 3.732 13.794 9.754 3.838 11.160 10.508 32.994 31.491 7.980 4.838 9.732 17.962 19.747 25.794 17.5 0.503 19.974 23.747 12.974 21.324 11.981 3.994 18.980 5.324 18.580 5.003 31.747 22.980 5.508 25.962 23.391 7.5 1 1.854 20.493 27.968 15.25 0.732 32.128 14.324 9.968 29.994 22.128 21.271 1 0.854 16.206 16.994 28.503 23.391 6.5 1 1.968 23.794 15.438 11.199 28.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) nazivne mjere navoj M3 M4 M5 M6 M7 M8 M10 korak 0.794 11.962 29.577 2.663 26.732 35.058 6.974 9.978 7.206 14.324 12.5 1 1.128 24.732 19.844 31.663 29.042 11.794 9.968 35.732 15.

962 63.577 67.003 97.940 63.952 41.663 98.106 88.940 67.483 45.483 57.682 41.342 70.940 75.271 75.682 59.508 52.271 40.465 59.465 89.508 86.962 44.994 37.682 44.732 38.271 71.968 55.271 40.033 69.663 78.128 57.128 42.003 53.003 45.033 77.791 45.940 59.994 40.962 59.271 85.803 42.342 62.128 36.465 47.5 2 3 4 vanjski promjer D1 min max 38.577 41.952 63.342 98.493 39.508 44.465 38.940 79.962 55.271 63.952 51.952 59.271 47.577 47.5 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 M68 M72 M76 M80 M85 M90 M95 M100 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 .033 97.682 99.003 87.342 74.5 2 3 1.803 39.342 46.834 54.508 38.968 47.663 74.033 65.791 87.003 57.779 97.663 62.682 94.106 70.663 93.952 99.106 74.994 54.243 93.003 73.682 63.663 43.791 77.342 66.834 58.092 98.508 41.940 44.663 58.033 50.508 72.508 35.682 67.940 47.271 59.682 84.952 75.962 38.952 94.663 83.508 81.577 99.940 55.483 53.033 61.483 49.663 70.732 55.732 47.952 47.508 76.508 56.962 84.508 60.577 63.465 55.682 75.483 77.106 83.994 46.577 79.033 82.962 94.791 73.118 43.791 65.682 51.465 79.490 99.106 66.493 42.106 62.271 95.940 89.483 61.577 84.952 84.940 84.791 49.003 40.962 41.033 73.663 37.271 67.508 96.791 57.342 58.033 65.791 61.791 53.003 82.952 79.663 40.493 87.732 59.465 99.128 49.465 75.940 srednji promjer D2 min max 37.106 50.663 88.682 89.465 63.003 43.663 66.483 73.952 41.493 36.118 46.5 2 3 4 1.483 82.577 51.342 78.682 55.271 37.033 M39 M42 M45 M48 M52 M56 M60 M64 1.003 39.952 44.962 99.962 51.952 89.465 51.834 46.577 55.483 69.968 44.508 64.342 54.465 44.271 80.128 39.732 44.271 55.779 92.003 42.962 79.508 48.844 37.952 71.962 67.128 45.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) NASTAVAK nazivne mjere navoj korak 1.962 71.577 75.732 51.342 mali promjer D3 min 37.940 51.577 59.834 50.663 54.033 92.128 53.033 87.577 41.5 2 3 4 1.791 69.962 75.465 94.508 68.682 71.271 51.940 94.962 89.5 2 3 4 1.940 71.884 43.663 46.106 54.952 55.003 77.342 88.577 89.577 44.994 50.994 58.092 37.033 54.465 67.473 97.682 79.003 92.682 38.682 47.342 83.342 43.791 82.465 84.003 61.106 93.271 90.952 67.577 94.033 46.473 92.106 78.271 43.962 47.803 40.968 59.003 69.508 91.663 50.106 58.033 58.577 71.968 41.465 71.483 65.003 48.5 2 3 4 1.994 43.968 51.342 50.732 41.968 38.844 40.

30 156.40 107.8 1 1 1.77 1569.02 8.11 1029.80 .65 318.17 372.8 8.81 207.90 86.81 24.49 431.37 1078.18 2.27 1029.81 16.2 676. od minimuma do nule ili od nule do maksimuma. ili dinamično.84 5.06 37.42 254.92 980. Nikad ne smijemo smetnuti s uma da na svaki vijak uvijek djeluju najmanje dvije sile. tlačne.33 12.65 539.88 84.55 348.58 171. Ako ga pak stegnemo preslabo u radnim uvjetima može doći do odvrtanja.37 696.27 539.30 2647.5 2.23 451.97 343.05 84.5 1.67 1471.87 33.13 86.73 1569.91 36.39 205.87 1912.82 56.60 2.37 moment pritezanja M (Nm) 5.11 627.87 161.34 122.5 1. Može varirati od minimuma do maksimuma. uvojne.32 51.32 56. itd.59 132.21 16.88 9.5 3 3 3.66 912.6 1.21 764.89 990.94 284.72 451.90 264.46 279.34 13. prilikom maksimalnog opterećenja može doći do loma. Opterećenje može bit statično.58 205.63 843.39 402.96 4.94 308.96 4.26 147.45 51.14 142.37 15.07 539.9 4.5 2.14 475. Na vijak može djelovati jedna od spomenutih sila ili kombinacija više sila.91 147.5 1.40 142.65 441.33 289.39 122.17 568.26 3.70 1274.61 34.81 19.79 764.30 397.39 372.33 181.37 755.25 1.98 81.5 1.8 10.60 10.75 2 2 2. savojne.78 392. njihov nazivni promjer i razred čvrstoće.10 245.67 40.47 26.30 715.20 2353.00 1961.94 284.5 1.34 132.88 94.25 1.27 71.30 19.62 230.73 34.Pritezanje vijaka Prilikom projektiranja neke konstrukcije.67 117.10 220.50 44.16 88. koja je spojena vijcima.71 6.49 598.9 1.92 1127.00 93.69 33. moramo voditi računa o silama koje na te vijke djeluju. odrezne.32 67.11 598.20 205.5 4. Sve nam je to potrebno da bismo odredili potreban broj vijaka. U donjoj tablici nalaze se preporučeni momenti pritezanja dobiveni proračunom.02 1176.91 451.5 2 2 2 0.06 2206.7 0. Preporučeni momenti pritezanja nazivne mjere navoj korak M4 M5 M6 M7 M8 M10 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 fini navoj M8 M10 M12 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 1 1.82 9.68 186. Sile mogu biti vlačne.80 1765.63 882. a to su sila od pritezanja i sila od opterećenja.20 225.11 627.90 9.25 1.34 55.29 34.21 81.30 135.5 1. Iz ovoga je vidljivo da ukoliko vijak stegnemo prejako.70 1421.34 59.52 48.

8 10.9 12. Kod matica brojčana oznaka predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće. 30CrNiMo8 A2 (AISI 304. D9-2. širokog raspona tehničkih karakteristika koje se mogu postići te povoljne cijene.9 POSEBNI UVIJETI OTPORNOST NA KOROZIJU OTPORNOST NA POVIŠENE TEMP. ST37-2 QST 36. 1.4301) A4 (AISI 316. 30MnB4. W. 24 CrMoV 5 5 . C45 23MnB4.8 6. W. ST52-3 QST38-3. dok se kod matica označava jednom brojčanom oznakom. Prema zahtijevanoj vlačnoj čvrstoći koja se kod vijaka i matica naziva kvaliteta te prema ostalim uvjetima kojima će vijčani elementi biti izloženi ovisit će i vrsta materijala od kojih će biti izrađeni. a drugi omjer između granice tečenja (Rp02) i vlačne čvrstoće (Rm).3.8 8. 42CrMo4. 34Cr4. Uobičajeno je da se prilikom naručivanja vijčane robe od proizvođača postavi zahtjev na klasu kvalitete. 1. Kod vijaka prvi broj (lijevo od točke) predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće (Rm). 23MnB4. čelik.3. CQ15.4571) 22 CrMo 4 4. Zbog svoje raznolike obradivosti. VRSTE MATERIJALA QST32. CQ15. Kvaliteta (klasa čvrstoće) se kod vijaka označava sa dvije brojčane oznake odijeljene točkom. drvo.nr. QST 38. Vijci i matice – odnos materijala i klase kvalitete KLASA KVALITETE 4.Materijali za izradu vijaka i matica Vijci i matice se danas ovisno o namjeni proizvode od različitih materijala kao što su plastične mase. dok se odabir materijala obzirom na tehnologiju proizvodnje prepušta proizvođaču.2.8 5. 19MnB4 (bez termičke) 19MnB4. 42CrMo4 41Cr4.nr. u najširoj primjeni su vijci i matice od čelika.

8.0 .18 19MnB4 30 . padovi tvrdoća su izraženi u HRC 8.8 i 10.8 DUBINA (mm) 2 4 6 8 CK45 .Tvornica vijaka DIV prvenstveno koristi borove čelike zbog bolje prokaljivosti.9 te vrsta čelika kojima se te čvrstoće postižu.26 . Naime.35 42CrMo4 15 . Na donjim tablicama nalaze se usporedbe nekih važnih mehaničkih svojstava čelika obzirom na klase kvalitete vijaka 8.8 CK45 Istezanje (%) 10 .21 10.9 23MnB4 -0 -0 -1 -1 Druga tablica pokazuje odnose između maksimalnih istezanja prije nego što dođe do loma.6 .9 -14 42CrMo4 -0 -1 -1 -2 10.30 19MnB4 .16 . ta prednost se iskazuje u prosječno dvostruko većoj otpornosti na istezanje te su zbog toga vijci značajno otporniji na promjenjiva i dinamička opterećenja.3 . povećane otpornosti na dinamička opterećenja te bolje žilavosti i izduženja na povišenim i niskim temperaturama.36 . Na prvoj tablici je prikaz opadanja tvrdoće mjereno na udaljenostima od površine čelika iz čega je vidljivo da borovi čelici imaju konstantniju tvrdoću po cijelom presjeku vijka. Time je postignuta homogenija struktura koja se odražava na mehaničke osobine vijka kao i na pouzdanost u eksploataciji.9 23MnB4 29 . Ovdje se također može vidjeti kako čelici legirani borom imaju značajnu prednost pred čelicima od kojih su se do sada standardno proizvodili vijci viših kvaliteta čvrstoće.

TVRDOĆA HB 109 111 114 116 118 121 123 126 128 131 133 137 140 143 146 149 152 156 159 163 167 170 174 179 183 187 192 HRC ČVRSTOĆA ČEL. O tome ovisi vrsta materijala.Ni 370 380 390 390 400 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 540 550 560 580 590 610 620 640 650 TVRDOĆA HB 197 201 207 212 217 223 229 235 241 248 255 262 269 277 285 293 302 311 321 330 341 352 363 375 400 417 434 HRC 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 28 29 30 31 32 22 34 35 36 37 38 40 41 42 44 ČVRSTOĆA ČEL. Zato se kod takvih dijelova ispituje samo tvrdoća dok se vlačna čvrstoća očitava iz tablice. podloški. pa i pojedinih vijaka zbog specifičnosti forme nije moguće izraditi epruvetu za kidanje. C 390 400 410 420 430 440 440 450 460 470 480 490 500 520 530 540 550 560 570 590 600 610 630 640 660 670 690 Cr 380 390 400 410 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 550 560 570 580 600 610 630 640 660 670 Cr .Ni 670 680 700 720 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 990 1030 1060 1090 1130 1160 1200 1240 1280 1320 1360 1410 14 . Ali kod matica. tehnologija izrade i termička obrada.Tvrdoća – vlačna čvrstoća Prilikom izrade spojnih elemenata treba poštovati zadani parametar razreda čvrstoće koji je vezan uz potrebnu vlačnu čvrstoću. C 710 720 750 760 780 800 820 850 870 890 920 940 970 1000 1030 1040 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1350 1400 1440 1490 Cr 690 700 730 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 1000 1020 1060 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1360 1400 1450 Cr . Vlačna čvrstoća se kod većine vijaka određuje na kidalici. Matice se još ispituju opterećivanjem zadanom silom pri kojoj navoj matice ne smije popustiti do zadane sile.

91 0.5 32 34 320 356 240 320 300 400 480 240 340 300 420 480 640 640 640 660 0.91 22 14 20 10 8 12 12 37 39 44 380 402 454 720 900 1080 720 940 1100 0. Rm datim pod rednim brojem 2 u ovoj tablici.8 6.91 0.8 10.94 0. broj 1i2 3 4 Mehanička svojstva Vlačna čvrstoća 2 Rm (N/mm ) Tvrdoća po Vikersu HV.91 0.8 8.94 0. F = 30 D2 nazivna min min max min max HRB min HRC Tvrdoća po Rockwelu HRB max HRC Površinska tvrdoća.88 10 9 8 225 310 280 380 440 580 600 650 830 970 Svi vijci (osim svornih) moraju imati min. E Maksimalna dubina potpunog razugljičenja. G (mm) /2 H1 2 /3H1 /4H1 3 0.3 max nazivna Granica razvlačenja 2 ReL (N/mm ) min nazivna Granica min Rp 0. 30 30 25 20 15 25 bez prijeloma 1 Čvrstoća vijka na kosom osloncu Udarna žilavost (J) min Otpornost glave na savijanje Minimalna visina nerazugljičene zone navoja.8 < 9. A5 (%) min 4. F >/= 98N Tvrdoća po Brinelu HB.88 0.2 Isplatno 2 (N/mm ) naprezanje Sp Izduženje.9 12.9 900 900 280 360 266 342 28 1000 1040 310 382 295 363 32 1200 1220 372 434 353 412 39 /=M16 >M16 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 500 600 800 800 400 400 420 500 520 600 800 830 120 130 155 160 190 230 255 220 250 300 336 114 124 147 152 181 219 242 209 238 285 319 67 71 79 82 89 22 23 99. Red.015 .6 Klase čvrstoće 5. HV 0.91 0.91 0.6 4.Mehaničke osobine U slijedećoj tablici nalaze se odnosi pojedinih mehaničkih svojstava prema klasama čvrstoće.8 5.2 (N/mm2) Sp/ReL ili Rp 0.

9 i 12. Pod utjecajem električne struje u elektrolitu na površini metalnog predmeta talože se čestice Cinka.2 µm suviše su tanki.vijci se nakon odmašćivanja i dekapiranja u kupkama prevlače sa srednje ili finozrnatim fosfatnim slojem. Fosfatiranje .1 µm) koji u nauljenom stanju stvara nepropusni površinski film. Galvansko prevlačenje – Cink – najšire korištena metoda površinske zaštite metalnih predmeta. tj. Tek nakon nauljivanja postiže se dobra antikorozivna zaštita koja je postojana i kod većih tlačnih opterećenja. Njihovim ohlađivanjem u specijalnoj uljnoj emulziji na površini se stvara tanki oksidni sloj (do 0. Zbog toga se fosfatirani spojevi mogu češće popuštati i ponovno pritezati bez da se koeficijenti trenja bitnije izmijene. Budući da struktura nije nepropusna. Mana im je što su nepostojani kod viših temperatura. prevlake. Uobičajena debljina sloja kreće se od 4 do 8µm. Poboljšani vijci u klasama čvrstoće 8.postupak kojim se na čeliku stvara zaštitna prevlaka željeznog oksiduloksida i na taj način se površina štiti vlastitim oksidom od atmosferskih utjecaja. Vijek trajnosti pouzdanosti spojnog elementa može se uvelike poboljšati pravilnim odabirom površinske zaštite. Debljine slojeva preko 10µm se ne preporučaju jer se pojavljuje opasnost od ljuštenja prevlake. 10.9 nakon poboljšavanja imaju istu antikorozivnu zaštitu kao i tanko fosfatirani i nauljeni proizvodi sa debljinama fosfatnog sloja od 3 do 6 µm.Površinska zaštita Mehaničke osobine spojnih elemenata predstavljaju važnu stavku u projektiranju metalnih konstrukcija ili strojnih sklopova. Dodatno poboljšanje zaštite od korozije postiže se pasivizacijom koja može biti bijela (plava). Vijci se najprije zagrijavaju na 400 °C. Nagorjele pocrnjele površine nemaju popratna djelovanja na mehanička svojstva vijčanih proizvoda. tako da se primjena ne preporuča iznad 70 °C. što zajedno dodatno poboljšava zaštitu od korozije. fosfatni slojevi su dobra podloga za boje i druge premaze. Bruniranje . žuta ili maslinasta . Osim za ulje. Na te osobine tijekom vremena značajan utjecaj u negativnom smislu ima korozija. Ovako tanke prevlake uz dobru zaštitu od korozije pogodne su za zaštitu sitnih dijelova i dijelova kod kojih je važno da prevlaka ne utječe bitno na dimenzije. radi čega se češće primjenjuju cinkovi i manganovi ili miješani fosfatni slojevi sa uobičajenim debljinama od 4 do 10 µm. Čisti željezno-fosfatni slojevi sa debljinama 0.8. Površina je glatka. sjajna i stoga estetski vrlo prihvatljiva. sam fosfat ne osigurava zaštitu protiv korozije. crna.

prevlačenja vijaka dodatnim slojem laka koji se nanosi nakon pasivacije. već je i višestruko premašuje. ovisno o njegovoj površini presjeka. Da bi se to spriječilo provodi se postupak dehidrogenizacije. Udio Nikla u leguri s Cinkom iznosi 4-10%. Postupak se mora započeti u roku 4 sata. . U slučaju oštećenja ili napuknuća čestice prevlake se sele na oštećeno mjesto i nastavljaju štititi materijal. te ravnomjernu raspodjelu Cinka i Nikla presjekom prevlake. Kao referentna točka uzima se vrijeme za koje 5% površine baznog materijala biva zahvaćeno korozijom. Cink-Nikal prevlaka ne samo da je zamijenila Kadmijevu. U donjoj tablici nalaze se vrijednosti testa u solnoj kupelji galvanski pocinčanih prevlaka debljine ~8µm obzirom na vrstu pasivacije.Tijekom galvanizacije u površinu baznog materijala upija se Vodik koji kod poboljšanih čelika iznad 1000 N/mm2 može izazvati krtost. Time se poveća zaštita od korozije još cca 60%. Postoje dvije vrste kupki za Cink-Nikal galvanizaciju: alkalna i kiselinska. U vijčanoj industriji najčešće se koristi alkalna kupka jer osigurava ravnomjernu debljinu sloja. Kadmiranje je metoda koja pruža višestruko bolju zaštitu od klasičnog Galvanskog cinčanja za istu debljinu sloja. Prevlaka zadržava karakteristike zaštite od korozije i do 120 °C. Naši proizvodi su uglavnom standardno svi presvučeni tom dodatnom prevlakom bez posebne napomene u narudžbi. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINK (H) 100 130 180 KOROZIJA CINK-NIKAL (H) 900 1500+ 1500+ U tvornici vijaka DIV imamo mogućnost. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINKA (H) 4 24 72 KOROZIJA BAZE (H) 100 130 180 Galvansko prevlačenje – Cink-Nikal – ova prevlaka je razvijena kao zamjena za prevlačenje Kadmijem. ali je neprihvatljiva u smislu zaštite okoliša. Trajanje zaštite od korozije je u prosjeku deset puta dulje od standardnog Galvanskog cinčanja i tri puta od Kadmiranja. na temperaturi od 200 do 400 °C 2 i više sati. Debljina sloja je ~8µm. U donjoj tablici nalaze se usporedni rezultati testa u solnoj kupelji dijelova prevučenih Cinkom i Cink-Niklom obzirom na različite pasivacije. Radi ispitivanja trajnosti zaštite od korozije predmeti se podvrgavaju testu u solnoj kupelji. Postupak je lakše kontrolirati i postižu se veće debljine sloja nego kiselinskom otopinom. a najbolje bi bilo odmah nakon galvanizacije. Postupak se sastoji u držanju predmeta.

srednji promjer vijka a . D2 = D2' + 2b = D2' + 2 (a /sin 30°) = D2' + 4a D2 .debljina prevučenog sloja okomito na os vijka Iz ovoga je vidljivo da je srednji promjer vijka d2 potrebno izraditi za 2b manji od željene tolerancije da bi nakon prevlačenja konačni d2 bio unutar tolerancijskog polja. Razlog je tome što u normalnim uvjetima sporim djelovanjem atmosfere Cink na površini razvija zaštitni sloj cinkovih karbida.043 do 0.Vruće pocinčavanje . pa je i rezultat nerealan.smanjeni srednji promjer vijka b . .debljina prevučenog sloja D2' . te vrućeg cinka 43-100 µm.postupak uranjanja proizvoda u Cink rastaljen na 450 do 480 °C pri kojem se na površini stvara prevlaka debljine 0. Na donjoj ilustraciji prikazano je kako debljina sloja prevlake povećava srednji promjer navoja vijka (D2).1 mm. Važno je još napomenuti da metoda solne kupelji u slučaju Vrućeg cinčanja ne daje realnu sliku o trajanju zaštite. Cink-Nikal i Vruće cinčanih prevlaka. Na donjoj tablici nalaze se usporedne prosječne vrijednosti trajanja zaštite od korozije između Galvanski cinčanih. Zbog veće debljine prevlake trajnost zaštite od korozije znatno je veća od galvanskog cinčanja. Ubrzano djelovanje solne kupelji ne dopušta stvaranje cinkovih karbida i do korozije dolazi mnogo ranije. Vrijeme je izraženo u godinama do 5% prekrivenosti korozijom. OKOLIŠ Unutrašnji prostor Ruralno područje Manji gradovi Veći gradovi Primorje Manja industrija Srednja industrija Teška industrija CINK 50 8 5 2 5 4 2 1 CINK-NIKAL 72 45 18 45 36 18 9 VRUĆI CINK 40 28 11 28 20 11 5 Dodatni sloj laka na Cink i Cink-Nikal prevlaci povećava otpornost prema koroziji za još 60%. Debljine slojeva su ~10µm. ali se smanjuje zazor između navoja vijka i matice pa vruće pocinčavanje nije preporučljivo za navoje ispod M12.

Označavanje površinske zaštite – prema DIN 267/9 Primjer: vijak DIN 931 M12X65 8.8 A2L (primjeri označavanja vijaka nalaze se na slijedećoj stranici) A 2 L SIMBOL A B C D E F G H J K L N S SIMBOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SIMBOL A B C D E F G H J K L M P R S T PREVLAKA Cink Kadmij Bakar Bronca Nikal Krom-Nikal Bakar-Nikal Krom-Bakar-Nikal Kositar Bakar-Kositar Srebro Bakar-Srebro Cink-Željezo DEBLJINA PRVLAKE 1 sloj 2 sloja 3 5 2+3 8 3+5 12 4+8 15 5+10 20 8+12 25 10+15 30 12+18 10 4+6 POVRŠINA Mat PASIVACIJA Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Kao B. C ili D Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Polu svijetla Svijetla Ovisno Mat Polu svijetla Svijetla .

10. DIN 125 DIN 127 DIN 94 DIV5160 DIV5000 M8 M10 5x50 1/2"x73 8x70 4 8 4 5. Fe (bez zaštite).11 DIN 934 DIN 6915 Dimenziju podloške u tvornici vijaka DIV označavamo nazivnim promjerom vijka za koji je podloška predviđena.. ZnŽ.promjer navoja. KLASA KVALITETE -4..8 5.15. sa time da se brojevi DIV standarda i DIN standarda na podudaraju radi lakšeg snalaženja) DIMENZIJA . za nestandardne ali često Standardno izrađivane proizvode u DIV-u smo uveli vlastiti standard Oznake DIV + numerički broj npr. TZn. 12.10.Primjeri označavanja vijaka Radi lakšeg sporazumijevanja i izbjegavanja mogućih pogrešnih narudžbi.8.8. DIV 5135.8. Br. ISO 7380. tj. uskočnik.. Dc. crteža. Standardni korak za dotični navoj se podrazumijeva. 8. matica. 4. 10. 5. duljina. Ni Primjeri: NAZIV VIJAK VIJAK VIJAK VIJAK MATICA MATICA STANDARD DIMENZIJA M10x1.8 Zn Br Zn ZnŽ Fe Ako klasa kvalitete nije navedena to znači da je određena navedenim standardom ili crtežom. . A to je klasa kvalitete 5..DIN 931.25x50 M12x45 M16x150 M20x65 M14 M12 KLASA . 12.9 8. STANDARD . ZAŠTITA – Zn (plavo). Osnovna zamisao je da karakteristike artikla budu u potpunosti i nedvosmisleno iznesene.8 5. korak navoja. 5. podloška.051.9. KVALITETE ZAŠTITA 8. 6.8 8 10 Zn TZn Fe TZn Br Zn DIN 931 DIN 7990 DIN 6914 nacrt br. isporuka. tj.. 5 ili niža. rascjepka. NAZIV . tirfon vijak.vijak. PODLOŠKA PODLOŠKA RASCJEPKA VIJAK SKELE HANGAR V. HRN MB1. Kod vijaka korak je potrebno upisivati samo ako spada u grupu finih navoja.8 10. 14. ako nije niti jedno od toga podrazumijeva se tako zvana "obična kvaliteta".6. 6.. promjer. duljina.9.POVRŠ.8. UNI 5587… (br.35. tj. primjenjuje se opće prihvaćeni način označavanja vijčane robe. 5. ZnNi.8.9. 8. 14 POVRŠ.6.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful