Navoji Dosjedanje navoja Pritezanje vijaka Materijali za izradu vijaka i matica Tvrdoća – vlačna čvrstoća Mehaničke osobine Površinska

zaštita Primjeri označavanja vijaka

D3 .25mm. Važno je još spomenuti da korak navoja određuje i tzv. ne prekidaju se silnice materijala pa je i sam navoj čvršći. colni (normalni-UNC. tokarenjem.4mm). dok se unutarnji gotovo isključivo izrađuju urezivanjem a rjeđe tokarenjem i uvaljivanjem. α – bočni kut navoja. Vanjski navoji se najčešće izrađuju valjanjem.. povećava se i vlačna čvrstoća uslijed hladne deformacija materijala. P – korak. D2 – srednji promjer. Whitworthov. .unutarnji promjer.. Nazivna mjera cijevnih navoja izražava se u colima. koji se pritežu okretanjem u desno. Slijedeća značajna podjela navoja odnosi se na geometrijske karakteristike uvjetovane najčešće zahtjevima konstrukcije. Valjanjem se dobiva najfinija površina obrade. Ukoliko se ne bi poštovalo ovo pravilo. ali treba pripaziti jer kod ovih navoja jedan col ne iznosi 25. narezivanjem. cijevni.NAVOJI Navoji kao nezaobilazni dijelovi pojedinih elemenata strojeva općenito služe za pretvorbu rotacionog gibanja u pravocrtno. Tako razlikujemo: metrički (normalni i fini). Takvo vratilo s jedne strane ima desni. Lijevi navoji se koriste u iznimnim slučajevima. vanjski promjer navoja. U masovnoj proizvodnji vanjski se navoj isključivo izrađuje valjanjem jer je takva proizvodnja u usporedbi sa bilo kojom tehnologijom rezanja višestruko produktivnija. obli. a s druge lijevi navoj. Fini navoji u usporedbi sa normalnim imaju manju dubinu i manji korak pa se pretežno koriste za kratke vijke. D1 – nazivni. Bočni kut kod metričkih i colnih navoja iznosi 60◦. Na slici su prikazane osnovne mjerne veličine po kojima se pojedine spomenute vrste navoja razlikuju. Običnim promatranjem navojnog para vijak – matica uočavamo i prvu podjelu navoja na vanjski i unutarnji. Kod metričkih navoja izražava se u milimetrima.4mm. Postoje i druge tehnologije izrade navoja ali se koriste vrlo rijetko i u iznimnim slučajevima. tj. trapezni navoj itd. ◦ Uobičajeni su desni navoji. dok se kod colnih izražava brojem navoja na duljini jednog cola. na primjer kod vratila pritegnutih maticama preko kugličnih ležajeva smjer navoja odabire se tako da se vratilo svojom rotacijom samo priteže. rastavljivi spoj. tankostjene cijevi ili za navoje za podešavanje. već 33. finoću navoja.. Ovo je svojstvo iskorišteno da bi se parom vijak – matica spojilo dva ili više dijelova i time ostvario tzv. inča (25. dok kod Whitworthovih i cijevnih 55 . kosi. finiUNF). zbog vibracija i rotacije vratila došlo bi do odvrtanja matice i do kvara na stroju.

8 1 9 1 1 . ili alatom bez.9 9 5 4 .4 1 6 4 1 .Dosjedanje navoja Dosjedanje navoja podrazumijeva međusobni odnos tolerancijskih polja vijka i matice.0 3 3 3 4 .9 2 0 7 5 .6 8 2 1 5 .7 9 5 4 9 .1 6 4 2 0 .8 2 6 5 .0 1 4 4 2 .9 2 5 6 3 .5 0 3 1 6 .4 3 7 4 7 .1 6 4 1 8 .8 2 9 1 2 .5 7 7 2 9 .9 6 8 1 1 .0 2 3 8 1 .5 3 3 3 . Dosjed bez zazora – Tolerancijska polja H/h.9 4 0 4 1 .3 2 4 7 .6 6 3 1 6 .1 1 8 3 6 .5 0 3 1 4 .3 2 0 8 4 .0 2 3 7 2 .7 0 . Dosjed sa zazorom – Tolerancijska polja H/g.5 5 9 6 4 .8 8 2 7 2 .7 9 4 7 .8 0 3 2 4 .0 3 3 3 6 .3 3 4 2 0 . H/h.6 7 4 3 0 .5 5 9 8 2 .6 8 2 1 7 . Sa.7 2 3 2 .7 5 2 2 2 .4 1 6 3 9 .8 0 3 2 7 .7 4 7 5 .5 5 9 7 7 .6 5 3 3 1 .2 1 2 7 .8 7 4 3 .3 9 9 5 1 .5 ve lik i p ro m je r D1 m in m ax 2 .5 4 4 4 .9 3 7 4 4 .8 9 1 1 6 .3 2 0 8 9 . Čvrsti dosjed – Tolerancijska polja H/m.3 2 0 9 9 .7 6 0 9 .9 2 5 5 9 .3 2 4 6 .9 2 9 5 5 .9 7 4 7 .0 2 3 6 4 . U općoj primjeni razlikujemo tri vrste dosjeda.2 7 1 2 3 .5 2 3 4 .9 2 0 8 4 .3 5 3 6 0 . Ovakav dosjed sa preklopom dozvoljava uvrtanje jedino korištenjem zakretnog momenta.3 6 7 3 .7 4 3 7 5 .4 6 2 3 0 .6 7 9 1 2 .0 2 3 6 8 . ili bez galvanske presvlake omogućeno je lako uvrtanje rukom.5 2 .7 0 1 1 3 .5 5 9 8 7 .9 4 0 3 8 .5 5 9 7 5 .3 3 4 2 2 .6 2 3 2 3 .7 4 3 8 5 .6 2 3 2 1 .3 9 9 5 5 .2 1 2 6 .3 2 0 6 7 .9 6 2 1 7 .4 3 1 4 8 .5 5 9 3 .7 9 4 6 .8 9 1 1 8 .9 6 6 1 3 .5 0 8 1 4 .3 2 0 7 1 .5 5 9 9 2 .9 9 4 1 0 .9 7 8 4 .1 7 7 5 3 .5 0 8 1 3 .4 6 2 3 3 .5 2 .3 6 5 5 9 .3 6 5 6 3 .6 8 1 5 2 .9 6 2 1 5 .9 2 0 9 9 .7 7 8 4 4 .3 2 0 2 .8 9 1 2 0 . U ovu grupu ulazi i dosjed za navoje prije toplog cinčanja koji podrazumijeva da će nakon toplog cinčanja vijak biti u polju tolerancije 8g.5 0 .4 3 7 4 4 .5 5 5 5 .9 2 0 8 9 .8 1 1 1 .0 0 3 2 7 .3 3 4 1 8 .0 8 8 5 9 .9 4 7 3 2 .1 2 8 9 .9 2 0 7 1 . Vijak => tolerancijsko polje – 6g (normalni navoj) n a zivn e m je re n a vo j M3 M4 M5 M6 M7 M8 M 10 M 12 M 14 M 16 M 18 M 20 M 22 M 24 M 27 M 30 M 33 M 36 M 39 M 42 M 45 M 48 M 52 M 56 M 60 M 64 M 68 M 72 M 76 M 80 M 85 M 90 M 95 M 100 k o ra k 0 .9 4 7 3 5 .6 7 4 3 3 .5 7 7 2 6 . ili alatom.4 3 3 4 .5 5 9 6 0 .9 2 0 9 4 . U upotrebi je kod svornih vijaka.2 5 1 .5 5 .9 2 0 6 7 .7 4 3 6 7 .9 5 2 2 9 .7 4 3 6 4 . Dosjed u najširoj upotrebi.5 2 2 3 5 .2 7 1 2 5 .9 2 0 7 9 .6 6 3 1 4 .3 4 2 3 6 .1 6 0 8 .9 2 0 s re d n ji p ro m je r D2 m in m ax 2580 3 . Najčešća upotreba je u finoj mehanici.0 4 2 8 .3 9 7 4 7 .8 3 8 4 .9 5 8 2 1 .4 3 8 8 .0 2 3 7 6 .9 7 2 9 .0 2 3 9 6 .6 5 3 2 8 .7 7 8 4 1 .8 6 2 1 0 .3 2 0 9 4 . ili sa tankim galvanskim presvlakama.0 0 3 2 5 .0 2 3 9 1 .0 8 8 5 6 .7 4 3 7 1 .7 3 2 1 1 .9 2 9 5 1 .9 8 0 3 .9 5 8 1 9 .4 5 6 5 .0 2 3 8 6 .3 4 2 3 9 .4 6 5 4 1 .0 2 3 m a li p ro m je r D3 m ax 2 .6 8 1 4 8 .7 4 3 8 0 .5 1 .1 1 8 3 8 .7 4 7 6 . Moguće je uvrtanje rukom.7 4 3 9 0 .4 6 5 3 8 .6 5 5 3 .1 1 9 3 .3 6 1 5 .4 3 1 5 2 .0 1 4 4 4 .9 5 2 2 6 .9 7 4 6 .5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 .5 2 2 3 2 .7 2 3 9 5 .9 7 6 5 .3 2 0 7 9 .3 5 3 5 6 .6 2 3 1 9 .5 4 .3 2 0 7 5 .1 6 4 2 1 .9 5 8 2 3 .7 9 5 4 5 .1 7 7 5 6 .

438 11.493 26.206 12.747 25.962 26.974 21.324 11.493 30.655 4.212 9.491 11.212 9.508 18.003 34.508 29.732 15.128 19.974 13.794 29.663 34.844 31.978 7.35 0.760 11.128 27.003 mali promjer D3 max 2.128 15.128 14.747 18.682 21.854 18.747 12.844 28.324 28.491 6.5 1 1.844 25.5 2 1 1.747 22.391 9.577 2.760 11.234 25.994 34.5 2 1 1.803 34.058 6.5 0.994 22.75 vanjski promjer D1 min max 2.682 35.058 10.5 1 1.968 29.385 11.160 11.199 28.324 18.663 31.794 15.367 5.682 32.794 19.803 31.974 19.663 23.974 23.994 25.994 13.968 13.732 29.682 19.968 23.206 20.503 21.962 21.784 5.631 19.994 31.042 11.570 5.794 26.794 21.994 28.747 14.732 17.854 16.5 2 1 1.206 11.493 29.952 32.324 16.854 17.577 35.324 12.962 35.508 32.968 26.844 22.994 166.391 7.838 7.75 1 1.682 29.994 20.438 10.854 20.972 11.271 31.978 6.5 0.794 23.974 17.974 9.994 17.747 20.952 srednji promjer D2 min max 2.687 3.551 3.058 7.972 11.493 33.5 1 1.732 26.838 11.663 21.5 2 3 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 M33 M36 1.580 5.128 21.732 21.503 23.391 6.491 7.994 18.844 34.5 2 1 1.199 25.968 19.5 2 3 1.663 28.968 17.160 10.962 29.754 3.508 20.028 10.962 32.732 13.981 3.732 17.968 32.952 35.682 23.896 3.732 35.794 13.854 13.003 31.655 5.508 26.747 16.491 9.978 7.391 7.367 5.978 11.367 4.271 1 0.682 26.874 4.128 33.747 9.128 17.058 6.75 0.874 5.682 29.324 9.747 10.324 9.962 19.663 26.271 34.5 2 3 .794 9.974 9.794 11.580 4.978 9.5 2 1 1.324 14.974 29.968 21.854 15.794 17.732 19.508 25.324 22.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) nazivne mjere navoj M3 M4 M5 M6 M7 M8 M10 korak 0.128 30.962 23.199 22.968 17.732 32.974 15.508 28.732 23.128 12.994 15.962 29.508 22.663 29.803 2.128 16.838 9.968 35.75 1 1.980 4.25 0.491 7.747 8.75 0.577 32.206 16.5 0.206 14.980 5.493 27.974 26.747 28.838 7.794 9.974 11.058 8.503 19.25 1.128 24.980 5.324 20.206 18.838 6.968 15.655 5.

271 51.968 59.952 41.994 50.033 M39 M42 M45 M48 M52 M56 M60 M64 1.342 54.791 61.940 55.968 38.663 58.577 47.663 37.940 51.483 65.465 55.577 94.003 40.577 41.493 36.844 37.493 42.803 40.508 35.834 58.994 43.271 40.682 51.271 59.465 51.033 82.483 69.003 82.5 2 3 4 1.663 62.465 99.962 44.732 51.508 60.033 97.508 81.952 79.271 43.952 63.508 76.952 47.003 97.465 71.003 45.962 99.834 50.663 78.508 86.271 37.791 45.962 41.968 51.003 42.508 91.465 63.682 75.682 67.465 59.940 srednji promjer D2 min max 37.952 84.779 97.663 46.271 90.962 89.791 82.342 46.493 39.118 43.994 40.508 72.003 87.033 54.952 59.003 77.791 69.033 77.682 89.271 71.106 88.003 48.128 53.791 65.682 55.577 55.490 99.106 54.106 66.844 40.952 41.791 77.003 39.940 44.968 55.465 44.791 57.508 41.952 75.962 94.342 43.732 41.994 46.271 40.106 50.106 70.682 47.968 41.483 82.962 51.033 65.663 54.106 78.342 88.952 51.962 71.465 47.732 38.483 53.577 79.803 42.465 94.483 57.033 46.952 44.682 41.342 78.508 44.962 84.128 45.5 2 3 4 1.577 89.663 66.342 58.834 54.577 99.508 68.508 96.577 75.952 67.663 74.682 79.940 47.962 67.003 53.342 74.033 69.508 52.128 39.962 63.682 99.483 77.473 92.663 93.663 43.003 43.994 54.968 44.732 55.940 89.271 75.106 62.271 95.465 67.577 67.128 57.033 73.271 85.5 2 3 4 vanjski promjer D1 min max 38.271 67.271 55.940 79.465 79.243 93.033 61.952 94.106 58.493 87.682 71.508 64.791 87.682 84.940 71.940 94.5 2 3 4 1.952 89.106 83.962 38.342 83.033 65.663 88.577 51.962 59.483 73.577 44.732 59.508 38.033 87.5 2 3 4 1.033 92.663 70.577 71.732 47.465 84.577 84.791 73.106 74.952 55.092 37.003 61.940 75.003 57.508 56.465 75.128 36.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) NASTAVAK nazivne mjere navoj korak 1.465 38.968 47.342 50.682 59.577 41.5 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 M68 M72 M76 M80 M85 M90 M95 M100 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 .118 46.952 71.003 69.342 mali promjer D3 min 37.682 38.508 48.962 55.791 49.577 59.663 83.962 79.483 45.483 49.940 67.962 47.5 2 3 1.342 98.940 84.033 50.128 42.994 37.884 43.465 89.940 59.342 62.952 99.663 50.803 39.483 61.791 53.342 66.663 40.663 98.003 73.033 58.342 70.682 63.779 92.473 97.940 63.732 44.834 46.994 58.271 80.003 92.271 47.577 63.682 94.271 63.128 49.682 44.962 75.092 98.106 93.

27 539.72 451.49 431.5 3 3 3.90 86.13 86.39 372.59 132.14 475.14 142.5 2.26 147.49 598. odrezne.84 5.10 245.6 1. uvojne.21 81.00 1961.5 2 2 2 0.96 4.58 171.65 318.62 230.32 56.23 451.69 33.5 2.37 15. U donjoj tablici nalaze se preporučeni momenti pritezanja dobiveni proračunom.60 2.26 3.8 10.50 44.18 2.17 568.45 51.33 289.16 88.27 1029. njihov nazivni promjer i razred čvrstoće. koja je spojena vijcima. tlačne.98 81. Sile mogu biti vlačne.58 205. Iz ovoga je vidljivo da ukoliko vijak stegnemo prejako.70 1421. Na vijak može djelovati jedna od spomenutih sila ili kombinacija više sila.65 441.80 1765.2 676.87 1912.29 34.91 451.39 205.67 40.11 598.70 1274.46 279.71 6.20 2353.88 84.88 94.21 16. Nikad ne smijemo smetnuti s uma da na svaki vijak uvijek djeluju najmanje dvije sile.90 9.65 539.5 1. Može varirati od minimuma do maksimuma.25 1.30 715.06 37.34 122.07 539.32 51. itd.39 402. a to su sila od pritezanja i sila od opterećenja.Pritezanje vijaka Prilikom projektiranja neke konstrukcije.63 843.05 84.30 397.34 13.34 132.67 1471.32 67.40 107.30 19.30 2647. savojne.11 627.94 284.90 264.97 343.02 8.39 122.5 4.67 117.61 34.37 moment pritezanja M (Nm) 5.82 56.81 24.02 1176.9 1.20 225.73 34.66 912.11 1029.37 755.68 186.73 1569.81 207.52 48.94 284.30 135.81 19.79 764.94 308.5 1.47 26.7 0.30 156.55 348.33 12.92 980.10 220.92 1127.8 8. od minimuma do nule ili od nule do maksimuma.27 71. Opterećenje može bit statično.96 4.33 181.82 9.11 627.75 2 2 2.91 36.34 59.9 4.21 764.8 1 1 1.77 1569.00 93.87 161.25 1.87 33.20 205. ili dinamično.5 1. Sve nam je to potrebno da bismo odredili potreban broj vijaka.80 .37 696.5 1.60 10.17 372.5 1.63 882.89 990.25 1.78 392.42 254.5 1. Preporučeni momenti pritezanja nazivne mjere navoj korak M4 M5 M6 M7 M8 M10 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 fini navoj M8 M10 M12 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 1 1.88 9.91 147. moramo voditi računa o silama koje na te vijke djeluju. prilikom maksimalnog opterećenja može doći do loma.34 55.40 142.06 2206. Ako ga pak stegnemo preslabo u radnim uvjetima može doći do odvrtanja.37 1078.81 16.

1. širokog raspona tehničkih karakteristika koje se mogu postići te povoljne cijene.nr.9 POSEBNI UVIJETI OTPORNOST NA KOROZIJU OTPORNOST NA POVIŠENE TEMP. ST52-3 QST38-3.nr.8 8.8 10.9 12.8 6. Zbog svoje raznolike obradivosti. 19MnB4 (bez termičke) 19MnB4. Kod vijaka prvi broj (lijevo od točke) predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće (Rm). a drugi omjer između granice tečenja (Rp02) i vlačne čvrstoće (Rm). dok se odabir materijala obzirom na tehnologiju proizvodnje prepušta proizvođaču. W. 30CrNiMo8 A2 (AISI 304. čelik. u najširoj primjeni su vijci i matice od čelika. 42CrMo4 41Cr4. Kod matica brojčana oznaka predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće.4301) A4 (AISI 316. CQ15. dok se kod matica označava jednom brojčanom oznakom. ST37-2 QST 36.8 5. C45 23MnB4. VRSTE MATERIJALA QST32.4571) 22 CrMo 4 4. 23MnB4.3. W.3. Uobičajeno je da se prilikom naručivanja vijčane robe od proizvođača postavi zahtjev na klasu kvalitete. Vijci i matice – odnos materijala i klase kvalitete KLASA KVALITETE 4. 34Cr4. 1.2. Kvaliteta (klasa čvrstoće) se kod vijaka označava sa dvije brojčane oznake odijeljene točkom. QST 38. CQ15. 24 CrMoV 5 5 . D9-2. 30MnB4. drvo. 42CrMo4. Prema zahtijevanoj vlačnoj čvrstoći koja se kod vijaka i matica naziva kvaliteta te prema ostalim uvjetima kojima će vijčani elementi biti izloženi ovisit će i vrsta materijala od kojih će biti izrađeni.Materijali za izradu vijaka i matica Vijci i matice se danas ovisno o namjeni proizvode od različitih materijala kao što su plastične mase.

21 10.35 42CrMo4 15 . padovi tvrdoća su izraženi u HRC 8.30 19MnB4 .16 .3 .Tvornica vijaka DIV prvenstveno koristi borove čelike zbog bolje prokaljivosti. 8. ta prednost se iskazuje u prosječno dvostruko većoj otpornosti na istezanje te su zbog toga vijci značajno otporniji na promjenjiva i dinamička opterećenja. povećane otpornosti na dinamička opterećenja te bolje žilavosti i izduženja na povišenim i niskim temperaturama. Na prvoj tablici je prikaz opadanja tvrdoće mjereno na udaljenostima od površine čelika iz čega je vidljivo da borovi čelici imaju konstantniju tvrdoću po cijelom presjeku vijka.8 DUBINA (mm) 2 4 6 8 CK45 . Ovdje se također može vidjeti kako čelici legirani borom imaju značajnu prednost pred čelicima od kojih su se do sada standardno proizvodili vijci viših kvaliteta čvrstoće.9 23MnB4 29 . Naime. Na donjim tablicama nalaze se usporedbe nekih važnih mehaničkih svojstava čelika obzirom na klase kvalitete vijaka 8.8 CK45 Istezanje (%) 10 .9 23MnB4 -0 -0 -1 -1 Druga tablica pokazuje odnose između maksimalnih istezanja prije nego što dođe do loma.26 .6 .18 19MnB4 30 . Time je postignuta homogenija struktura koja se odražava na mehaničke osobine vijka kao i na pouzdanost u eksploataciji.0 .9 te vrsta čelika kojima se te čvrstoće postižu.8 i 10.9 -14 42CrMo4 -0 -1 -1 -2 10.36 .

Vlačna čvrstoća se kod većine vijaka određuje na kidalici. tehnologija izrade i termička obrada.Ni 370 380 390 390 400 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 540 550 560 580 590 610 620 640 650 TVRDOĆA HB 197 201 207 212 217 223 229 235 241 248 255 262 269 277 285 293 302 311 321 330 341 352 363 375 400 417 434 HRC 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 28 29 30 31 32 22 34 35 36 37 38 40 41 42 44 ČVRSTOĆA ČEL. TVRDOĆA HB 109 111 114 116 118 121 123 126 128 131 133 137 140 143 146 149 152 156 159 163 167 170 174 179 183 187 192 HRC ČVRSTOĆA ČEL.Tvrdoća – vlačna čvrstoća Prilikom izrade spojnih elemenata treba poštovati zadani parametar razreda čvrstoće koji je vezan uz potrebnu vlačnu čvrstoću.Ni 670 680 700 720 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 990 1030 1060 1090 1130 1160 1200 1240 1280 1320 1360 1410 14 . O tome ovisi vrsta materijala. Zato se kod takvih dijelova ispituje samo tvrdoća dok se vlačna čvrstoća očitava iz tablice. Ali kod matica. podloški. pa i pojedinih vijaka zbog specifičnosti forme nije moguće izraditi epruvetu za kidanje. C 390 400 410 420 430 440 440 450 460 470 480 490 500 520 530 540 550 560 570 590 600 610 630 640 660 670 690 Cr 380 390 400 410 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 550 560 570 580 600 610 630 640 660 670 Cr . C 710 720 750 760 780 800 820 850 870 890 920 940 970 1000 1030 1040 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1350 1400 1440 1490 Cr 690 700 730 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 1000 1020 1060 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1360 1400 1450 Cr . Matice se još ispituju opterećivanjem zadanom silom pri kojoj navoj matice ne smije popustiti do zadane sile.

6 Klase čvrstoće 5. A5 (%) min 4.94 0.91 0. F >/= 98N Tvrdoća po Brinelu HB. 30 30 25 20 15 25 bez prijeloma 1 Čvrstoća vijka na kosom osloncu Udarna žilavost (J) min Otpornost glave na savijanje Minimalna visina nerazugljičene zone navoja.88 0.8 10. Red.5 32 34 320 356 240 320 300 400 480 240 340 300 420 480 640 640 640 660 0.6 4.8 6.94 0.91 22 14 20 10 8 12 12 37 39 44 380 402 454 720 900 1080 720 940 1100 0.88 10 9 8 225 310 280 380 440 580 600 650 830 970 Svi vijci (osim svornih) moraju imati min.015 .9 12.91 0. HV 0.3 max nazivna Granica razvlačenja 2 ReL (N/mm ) min nazivna Granica min Rp 0.8 8.2 Isplatno 2 (N/mm ) naprezanje Sp Izduženje.91 0.8 < 9. broj 1i2 3 4 Mehanička svojstva Vlačna čvrstoća 2 Rm (N/mm ) Tvrdoća po Vikersu HV.91 0. F = 30 D2 nazivna min min max min max HRB min HRC Tvrdoća po Rockwelu HRB max HRC Površinska tvrdoća.8 5. E Maksimalna dubina potpunog razugljičenja.9 900 900 280 360 266 342 28 1000 1040 310 382 295 363 32 1200 1220 372 434 353 412 39 /=M16 >M16 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 500 600 800 800 400 400 420 500 520 600 800 830 120 130 155 160 190 230 255 220 250 300 336 114 124 147 152 181 219 242 209 238 285 319 67 71 79 82 89 22 23 99.91 0. Rm datim pod rednim brojem 2 u ovoj tablici. G (mm) /2 H1 2 /3H1 /4H1 3 0.Mehaničke osobine U slijedećoj tablici nalaze se odnosi pojedinih mehaničkih svojstava prema klasama čvrstoće.2 (N/mm2) Sp/ReL ili Rp 0.

9 nakon poboljšavanja imaju istu antikorozivnu zaštitu kao i tanko fosfatirani i nauljeni proizvodi sa debljinama fosfatnog sloja od 3 do 6 µm.8. Dodatno poboljšanje zaštite od korozije postiže se pasivizacijom koja može biti bijela (plava).9 i 12. tako da se primjena ne preporuča iznad 70 °C. sam fosfat ne osigurava zaštitu protiv korozije.vijci se nakon odmašćivanja i dekapiranja u kupkama prevlače sa srednje ili finozrnatim fosfatnim slojem. Uobičajena debljina sloja kreće se od 4 do 8µm. Na te osobine tijekom vremena značajan utjecaj u negativnom smislu ima korozija. tj. radi čega se češće primjenjuju cinkovi i manganovi ili miješani fosfatni slojevi sa uobičajenim debljinama od 4 do 10 µm. Poboljšani vijci u klasama čvrstoće 8. Njihovim ohlađivanjem u specijalnoj uljnoj emulziji na površini se stvara tanki oksidni sloj (do 0. Vijek trajnosti pouzdanosti spojnog elementa može se uvelike poboljšati pravilnim odabirom površinske zaštite. Budući da struktura nije nepropusna.Površinska zaštita Mehaničke osobine spojnih elemenata predstavljaju važnu stavku u projektiranju metalnih konstrukcija ili strojnih sklopova.postupak kojim se na čeliku stvara zaštitna prevlaka željeznog oksiduloksida i na taj način se površina štiti vlastitim oksidom od atmosferskih utjecaja. prevlake. Vijci se najprije zagrijavaju na 400 °C. Površina je glatka. Bruniranje . Osim za ulje. fosfatni slojevi su dobra podloga za boje i druge premaze. Nagorjele pocrnjele površine nemaju popratna djelovanja na mehanička svojstva vijčanih proizvoda. 10. sjajna i stoga estetski vrlo prihvatljiva. Ovako tanke prevlake uz dobru zaštitu od korozije pogodne su za zaštitu sitnih dijelova i dijelova kod kojih je važno da prevlaka ne utječe bitno na dimenzije. žuta ili maslinasta . Galvansko prevlačenje – Cink – najšire korištena metoda površinske zaštite metalnih predmeta. Fosfatiranje . Debljine slojeva preko 10µm se ne preporučaju jer se pojavljuje opasnost od ljuštenja prevlake. što zajedno dodatno poboljšava zaštitu od korozije. Tek nakon nauljivanja postiže se dobra antikorozivna zaštita koja je postojana i kod većih tlačnih opterećenja. Mana im je što su nepostojani kod viših temperatura. Zbog toga se fosfatirani spojevi mogu češće popuštati i ponovno pritezati bez da se koeficijenti trenja bitnije izmijene.2 µm suviše su tanki. Čisti željezno-fosfatni slojevi sa debljinama 0. Pod utjecajem električne struje u elektrolitu na površini metalnog predmeta talože se čestice Cinka.1 µm) koji u nauljenom stanju stvara nepropusni površinski film. crna.

Kadmiranje je metoda koja pruža višestruko bolju zaštitu od klasičnog Galvanskog cinčanja za istu debljinu sloja. Postupak se mora započeti u roku 4 sata. Trajanje zaštite od korozije je u prosjeku deset puta dulje od standardnog Galvanskog cinčanja i tri puta od Kadmiranja. na temperaturi od 200 do 400 °C 2 i više sati. Postupak je lakše kontrolirati i postižu se veće debljine sloja nego kiselinskom otopinom. U donjoj tablici nalaze se vrijednosti testa u solnoj kupelji galvanski pocinčanih prevlaka debljine ~8µm obzirom na vrstu pasivacije. te ravnomjernu raspodjelu Cinka i Nikla presjekom prevlake. Postupak se sastoji u držanju predmeta. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINK (H) 100 130 180 KOROZIJA CINK-NIKAL (H) 900 1500+ 1500+ U tvornici vijaka DIV imamo mogućnost. Radi ispitivanja trajnosti zaštite od korozije predmeti se podvrgavaju testu u solnoj kupelji. Time se poveća zaštita od korozije još cca 60%.Tijekom galvanizacije u površinu baznog materijala upija se Vodik koji kod poboljšanih čelika iznad 1000 N/mm2 može izazvati krtost. U donjoj tablici nalaze se usporedni rezultati testa u solnoj kupelji dijelova prevučenih Cinkom i Cink-Niklom obzirom na različite pasivacije. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINKA (H) 4 24 72 KOROZIJA BAZE (H) 100 130 180 Galvansko prevlačenje – Cink-Nikal – ova prevlaka je razvijena kao zamjena za prevlačenje Kadmijem. . Udio Nikla u leguri s Cinkom iznosi 4-10%. a najbolje bi bilo odmah nakon galvanizacije. već je i višestruko premašuje. Cink-Nikal prevlaka ne samo da je zamijenila Kadmijevu. Debljina sloja je ~8µm. Da bi se to spriječilo provodi se postupak dehidrogenizacije. Kao referentna točka uzima se vrijeme za koje 5% površine baznog materijala biva zahvaćeno korozijom. ali je neprihvatljiva u smislu zaštite okoliša. Prevlaka zadržava karakteristike zaštite od korozije i do 120 °C. prevlačenja vijaka dodatnim slojem laka koji se nanosi nakon pasivacije. Naši proizvodi su uglavnom standardno svi presvučeni tom dodatnom prevlakom bez posebne napomene u narudžbi. ovisno o njegovoj površini presjeka. U slučaju oštećenja ili napuknuća čestice prevlake se sele na oštećeno mjesto i nastavljaju štititi materijal. Postoje dvije vrste kupki za Cink-Nikal galvanizaciju: alkalna i kiselinska. U vijčanoj industriji najčešće se koristi alkalna kupka jer osigurava ravnomjernu debljinu sloja.

OKOLIŠ Unutrašnji prostor Ruralno područje Manji gradovi Veći gradovi Primorje Manja industrija Srednja industrija Teška industrija CINK 50 8 5 2 5 4 2 1 CINK-NIKAL 72 45 18 45 36 18 9 VRUĆI CINK 40 28 11 28 20 11 5 Dodatni sloj laka na Cink i Cink-Nikal prevlaci povećava otpornost prema koroziji za još 60%. . Na donjoj ilustraciji prikazano je kako debljina sloja prevlake povećava srednji promjer navoja vijka (D2).postupak uranjanja proizvoda u Cink rastaljen na 450 do 480 °C pri kojem se na površini stvara prevlaka debljine 0. te vrućeg cinka 43-100 µm.srednji promjer vijka a . Vrijeme je izraženo u godinama do 5% prekrivenosti korozijom. Debljine slojeva su ~10µm. pa je i rezultat nerealan.1 mm. Razlog je tome što u normalnim uvjetima sporim djelovanjem atmosfere Cink na površini razvija zaštitni sloj cinkovih karbida.Vruće pocinčavanje . Zbog veće debljine prevlake trajnost zaštite od korozije znatno je veća od galvanskog cinčanja.debljina prevučenog sloja D2' .smanjeni srednji promjer vijka b . D2 = D2' + 2b = D2' + 2 (a /sin 30°) = D2' + 4a D2 .043 do 0.debljina prevučenog sloja okomito na os vijka Iz ovoga je vidljivo da je srednji promjer vijka d2 potrebno izraditi za 2b manji od željene tolerancije da bi nakon prevlačenja konačni d2 bio unutar tolerancijskog polja. Ubrzano djelovanje solne kupelji ne dopušta stvaranje cinkovih karbida i do korozije dolazi mnogo ranije. Važno je još napomenuti da metoda solne kupelji u slučaju Vrućeg cinčanja ne daje realnu sliku o trajanju zaštite. ali se smanjuje zazor između navoja vijka i matice pa vruće pocinčavanje nije preporučljivo za navoje ispod M12. Na donjoj tablici nalaze se usporedne prosječne vrijednosti trajanja zaštite od korozije između Galvanski cinčanih. Cink-Nikal i Vruće cinčanih prevlaka.

C ili D Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Polu svijetla Svijetla Ovisno Mat Polu svijetla Svijetla .Označavanje površinske zaštite – prema DIN 267/9 Primjer: vijak DIN 931 M12X65 8.8 A2L (primjeri označavanja vijaka nalaze se na slijedećoj stranici) A 2 L SIMBOL A B C D E F G H J K L N S SIMBOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SIMBOL A B C D E F G H J K L M P R S T PREVLAKA Cink Kadmij Bakar Bronca Nikal Krom-Nikal Bakar-Nikal Krom-Bakar-Nikal Kositar Bakar-Kositar Srebro Bakar-Srebro Cink-Željezo DEBLJINA PRVLAKE 1 sloj 2 sloja 3 5 2+3 8 3+5 12 4+8 15 5+10 20 8+12 25 10+15 30 12+18 10 4+6 POVRŠINA Mat PASIVACIJA Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Kao B.

8. ako nije niti jedno od toga podrazumijeva se tako zvana "obična kvaliteta".8.9. duljina. 12.9.vijak. Osnovna zamisao je da karakteristike artikla budu u potpunosti i nedvosmisleno iznesene.8. Dc. ZnŽ.9. DIV 5135.35. 8.DIN 931. za nestandardne ali često Standardno izrađivane proizvode u DIV-u smo uveli vlastiti standard Oznake DIV + numerički broj npr. DIN 125 DIN 127 DIN 94 DIV5160 DIV5000 M8 M10 5x50 1/2"x73 8x70 4 8 4 5.. podloška. KVALITETE ZAŠTITA 8. rascjepka. 14 POVRŠ.8 10. 5. uskočnik. PODLOŠKA PODLOŠKA RASCJEPKA VIJAK SKELE HANGAR V. tj. tj. ISO 7380. . 8. HRN MB1. Standardni korak za dotični navoj se podrazumijeva. tirfon vijak..8. ZAŠTITA – Zn (plavo). 12. UNI 5587… (br.8 8 10 Zn TZn Fe TZn Br Zn DIN 931 DIN 7990 DIN 6914 nacrt br.promjer navoja. ZnNi.6. 10.9 8.8 5.11 DIN 934 DIN 6915 Dimenziju podloške u tvornici vijaka DIV označavamo nazivnim promjerom vijka za koji je podloška predviđena. promjer. STANDARD . isporuka. duljina.15. 10. 6. primjenjuje se opće prihvaćeni način označavanja vijčane robe.10. tj. 14.. Br. sa time da se brojevi DIV standarda i DIN standarda na podudaraju radi lakšeg snalaženja) DIMENZIJA . NAZIV . A to je klasa kvalitete 5.8 5.051. Kod vijaka korak je potrebno upisivati samo ako spada u grupu finih navoja. Fe (bez zaštite). 5 ili niža.8 Zn Br Zn ZnŽ Fe Ako klasa kvalitete nije navedena to znači da je određena navedenim standardom ili crtežom. korak navoja..8.25x50 M12x45 M16x150 M20x65 M14 M12 KLASA . 4. Ni Primjeri: NAZIV VIJAK VIJAK VIJAK VIJAK MATICA MATICA STANDARD DIMENZIJA M10x1... 6. KLASA KVALITETE -4.Primjeri označavanja vijaka Radi lakšeg sporazumijevanja i izbjegavanja mogućih pogrešnih narudžbi.POVRŠ.6. TZn. matica. 5. crteža. 5.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful