Navoji Dosjedanje navoja Pritezanje vijaka Materijali za izradu vijaka i matica Tvrdoća – vlačna čvrstoća Mehaničke osobine Površinska

zaštita Primjeri označavanja vijaka

Postoje i druge tehnologije izrade navoja ali se koriste vrlo rijetko i u iznimnim slučajevima. . Bočni kut kod metričkih i colnih navoja iznosi 60◦. inča (25.. P – korak. U masovnoj proizvodnji vanjski se navoj isključivo izrađuje valjanjem jer je takva proizvodnja u usporedbi sa bilo kojom tehnologijom rezanja višestruko produktivnija. Valjanjem se dobiva najfinija površina obrade. D1 – nazivni. Whitworthov. Običnim promatranjem navojnog para vijak – matica uočavamo i prvu podjelu navoja na vanjski i unutarnji. dok se unutarnji gotovo isključivo izrađuju urezivanjem a rjeđe tokarenjem i uvaljivanjem. obli. cijevni. vanjski promjer navoja. Kod metričkih navoja izražava se u milimetrima. ne prekidaju se silnice materijala pa je i sam navoj čvršći. dok se kod colnih izražava brojem navoja na duljini jednog cola. zbog vibracija i rotacije vratila došlo bi do odvrtanja matice i do kvara na stroju.unutarnji promjer. ali treba pripaziti jer kod ovih navoja jedan col ne iznosi 25. dok kod Whitworthovih i cijevnih 55 . povećava se i vlačna čvrstoća uslijed hladne deformacija materijala. tokarenjem. već 33. Vanjski navoji se najčešće izrađuju valjanjem. Na slici su prikazane osnovne mjerne veličine po kojima se pojedine spomenute vrste navoja razlikuju.. tj. α – bočni kut navoja. a s druge lijevi navoj. Fini navoji u usporedbi sa normalnim imaju manju dubinu i manji korak pa se pretežno koriste za kratke vijke. Važno je još spomenuti da korak navoja određuje i tzv. finoću navoja. Ovo je svojstvo iskorišteno da bi se parom vijak – matica spojilo dva ili više dijelova i time ostvario tzv. tankostjene cijevi ili za navoje za podešavanje. ◦ Uobičajeni su desni navoji. Lijevi navoji se koriste u iznimnim slučajevima.4mm). koji se pritežu okretanjem u desno. narezivanjem.4mm. D3 . rastavljivi spoj. kosi..NAVOJI Navoji kao nezaobilazni dijelovi pojedinih elemenata strojeva općenito služe za pretvorbu rotacionog gibanja u pravocrtno. Tako razlikujemo: metrički (normalni i fini). Takvo vratilo s jedne strane ima desni. Slijedeća značajna podjela navoja odnosi se na geometrijske karakteristike uvjetovane najčešće zahtjevima konstrukcije. finiUNF). Ukoliko se ne bi poštovalo ovo pravilo.25mm. colni (normalni-UNC. Nazivna mjera cijevnih navoja izražava se u colima. trapezni navoj itd. na primjer kod vratila pritegnutih maticama preko kugličnih ležajeva smjer navoja odabire se tako da se vratilo svojom rotacijom samo priteže. D2 – srednji promjer.

9 6 8 1 1 . U upotrebi je kod svornih vijaka.6 2 3 2 1 .9 7 6 5 .5 0 8 1 4 . Dosjed bez zazora – Tolerancijska polja H/h.7 0 .6 2 3 2 3 . U ovu grupu ulazi i dosjed za navoje prije toplog cinčanja koji podrazumijeva da će nakon toplog cinčanja vijak biti u polju tolerancije 8g.5 0 3 1 4 . Dosjed sa zazorom – Tolerancijska polja H/g. ili sa tankim galvanskim presvlakama.0 3 3 3 4 . Vijak => tolerancijsko polje – 6g (normalni navoj) n a zivn e m je re n a vo j M3 M4 M5 M6 M7 M8 M 10 M 12 M 14 M 16 M 18 M 20 M 22 M 24 M 27 M 30 M 33 M 36 M 39 M 42 M 45 M 48 M 52 M 56 M 60 M 64 M 68 M 72 M 76 M 80 M 85 M 90 M 95 M 100 k o ra k 0 . Sa.8 2 9 1 2 .7 9 4 7 .3 2 0 2 .7 5 2 2 2 .8 1 9 1 1 .6 5 3 2 8 .9 2 0 8 4 .9 3 7 4 4 .0 8 8 5 6 .9 2 5 5 9 .Dosjedanje navoja Dosjedanje navoja podrazumijeva međusobni odnos tolerancijskih polja vijka i matice.5 5 .9 7 4 7 .8 9 1 2 0 .5 2 2 3 2 .9 5 8 2 3 .5 5 9 3 .9 2 9 5 5 .9 2 0 6 7 .5 7 7 2 6 .6 5 5 3 .0 2 3 8 1 .7 4 3 9 0 .0 2 3 7 2 .9 2 0 7 1 .1 6 4 2 0 .7 0 1 1 3 .9 6 2 1 5 .0 1 4 4 4 .2 7 1 2 5 .4 6 2 3 0 .4 3 7 4 7 .3 2 0 7 1 .4 3 7 4 4 .1 1 8 3 8 .3 3 4 2 2 .7 4 3 6 7 .7 7 8 4 4 .3 2 0 7 9 .9 7 4 6 .8 9 1 1 6 .0 2 3 9 6 .2 1 2 7 . H/h.9 2 0 8 9 .0 3 3 3 6 .3 2 0 9 4 .0 0 3 2 5 .9 6 6 1 3 .9 4 0 3 8 .5 5 9 6 0 .9 2 0 9 4 .1 1 8 3 6 .9 5 8 2 1 .0 0 3 2 7 .3 6 5 6 3 .0 1 4 4 2 .6 5 3 3 1 .5 5 9 7 7 . Najčešća upotreba je u finoj mehanici.6 6 3 1 6 .9 2 9 5 1 .5 2 2 3 5 .9 5 8 1 9 .3 2 0 8 9 .3 9 7 4 7 .4 1 6 3 9 .5 ve lik i p ro m je r D1 m in m ax 2 .5 5 9 8 2 .0 8 8 5 9 .4 3 1 4 8 .5 5 5 5 .3 6 5 5 9 .1 6 4 1 8 .0 2 3 6 4 .3 6 1 5 .3 2 0 9 9 .8 3 8 4 .3 5 3 6 0 .4 3 1 5 2 .8 7 4 3 .3 5 3 5 6 .7 9 5 4 9 .0 2 3 8 6 .9 7 2 9 .3 2 0 6 7 .9 2 0 7 5 .8 0 3 2 7 .7 4 7 5 .4 3 3 4 .1 7 7 5 6 .4 6 5 4 1 .4 3 8 8 .5 5 9 6 4 .4 1 6 4 1 .0 2 3 9 1 .7 2 3 9 5 .3 2 4 7 .3 9 9 5 1 .5 0 3 1 6 . ili bez galvanske presvlake omogućeno je lako uvrtanje rukom.3 4 2 3 6 .5 2 .7 9 5 4 5 .7 4 3 8 5 .1 7 7 5 3 .8 0 3 2 4 . Moguće je uvrtanje rukom.5 0 .6 8 1 4 8 .7 9 4 6 .5 2 3 4 .6 2 3 1 9 .8 1 1 1 .9 5 2 2 6 .5 5 9 9 2 .7 6 0 9 .9 2 5 6 3 .5 7 7 2 9 .1 1 9 3 .9 4 7 3 2 .9 2 0 9 9 .5 4 .0 2 3 7 6 .6 7 9 1 2 .5 5 9 8 7 .9 9 5 4 .7 4 3 7 5 .0 2 3 m a li p ro m je r D3 m ax 2 .9 4 7 3 5 .7 7 8 4 1 .5 4 4 4 . ili alatom bez.6 8 1 5 2 .4 6 2 3 3 .9 6 2 1 7 .5 0 8 1 3 .6 8 2 1 5 . ili alatom.3 2 4 6 . U općoj primjeni razlikujemo tri vrste dosjeda.8 2 6 5 .3 9 9 5 5 .5 2 .1 6 4 2 1 .8 8 2 7 2 .4 6 5 3 8 .0 2 3 6 8 .5 5 9 7 5 .2 7 1 2 3 .3 6 7 3 .3 2 0 7 5 .3 2 0 8 4 .9 4 0 4 1 .3 3 4 2 0 .9 7 8 4 .6 7 4 3 0 .5 3 3 3 .6 7 4 3 3 .7 4 3 8 0 .0 4 2 8 .1 2 8 9 .9 8 0 3 .9 2 0 s re d n ji p ro m je r D2 m in m ax 2580 3 .8 9 1 1 8 . Ovakav dosjed sa preklopom dozvoljava uvrtanje jedino korištenjem zakretnog momenta.9 9 4 1 0 .7 4 7 6 .6 8 2 1 7 .8 6 2 1 0 . Čvrsti dosjed – Tolerancijska polja H/m.5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 .3 3 4 1 8 .7 3 2 1 1 .7 2 3 2 . Dosjed u najširoj upotrebi.4 5 6 5 .1 6 0 8 .7 4 3 6 4 .2 5 1 .5 1 .9 2 0 7 9 .6 6 3 1 4 .2 1 2 6 .7 4 3 7 1 .9 5 2 2 9 .3 4 2 3 9 .

206 16.687 3.994 31.655 5.324 12.747 10.206 12.028 10.994 28.058 8.803 31.981 3.994 20.128 14.199 28.160 11.503 19.324 16.128 19.844 31.962 35.199 22.760 11.682 26.324 20.747 14.794 11.747 12.968 29.784 5.367 4.5 0.794 26.732 19.058 10.631 19.199 25.391 7.580 4.994 22.491 7.732 15.747 28.5 0.838 7.128 12.747 25.747 20.968 35.972 11.968 17.974 21.128 33.732 17.503 23.962 29.682 19.391 6.438 10.838 7.874 4.25 1.874 5.5 1 1.367 5.803 34.794 13.974 15.391 9.75 0.994 25.968 13.663 34.508 32.968 17.974 13.732 13.732 35.754 3.491 6.994 17.682 23.577 35.5 1 1.508 25.974 11.493 26.962 19.844 34.003 34.968 23.974 29.503 21.655 5.968 15.5 2 3 .324 18.5 1 1.234 25.854 20.994 13.682 35.854 13.962 23.896 3.794 15.493 30.493 27.271 1 0.493 29.980 5.491 7.324 28.794 21.058 7.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) nazivne mjere navoj M3 M4 M5 M6 M7 M8 M10 korak 0.5 2 1 1.952 35.508 29.75 1 1.974 23.324 14.75 1 1.974 26.682 21.75 vanjski promjer D1 min max 2.5 2 1 1.803 2.838 6.128 21.324 11.968 21.978 6.212 9.324 9.732 29.438 11.747 22.838 11.980 4.974 9.972 11.682 29.551 3.058 6.5 0.058 6.003 mali promjer D3 max 2.128 30.508 26.128 24.994 34.042 11.682 32.128 27.663 23.794 9.962 21.854 17.5 2 1 1.732 26.747 8.732 32.271 34.968 19.391 7.974 19.747 9.952 32.978 7.128 16.385 11.732 23.212 9.974 17.003 31.732 17.491 9.508 22.508 28.994 166.978 11.994 15.962 26.854 18.952 srednji promjer D2 min max 2.128 17.206 18.794 23.962 29.844 28.75 0.663 28.663 26.580 5.978 9.271 31.663 29.663 31.493 33.747 16.508 20.962 32.794 17.5 2 3 1.980 5.682 29.968 32.160 10.760 11.324 9.794 29.5 2 3 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 M33 M36 1.206 11.974 9.854 16.5 2 1 1.994 18.577 32.128 15.577 2.844 25.570 5.5 2 1 1.844 22.206 20.747 18.508 18.655 4.324 22.794 9.978 7.838 9.25 0.968 26.206 14.854 15.732 21.663 21.491 11.794 19.367 5.35 0.

128 57.940 71.106 88.682 59.033 97.663 78.682 38.791 77.962 47.092 98.483 82.003 82.962 41.682 75.682 55.508 81.994 58.342 66.271 80.940 55.493 39.033 82.493 36.663 74.493 42.033 73.003 61.791 69.473 97.663 40.465 99.994 46.342 88.994 37.577 51.682 63.106 62.940 84.682 94.834 54.128 39.465 44.033 92.106 66.952 55.962 84.962 38.003 57.732 47.663 43.508 68.5 2 3 4 1.5 2 3 4 1.003 87.834 46.465 59.803 40.940 63.342 62.968 44.271 43.092 37.465 71.271 67.940 67.271 40.803 39.952 47.465 47.968 55.968 41.106 74.682 79.003 69.003 48.033 50.033 58.490 99.271 55.940 srednji promjer D2 min max 37.791 61.994 43.663 58.508 91.118 46.5 2 3 4 vanjski promjer D1 min max 38.844 40.732 44.791 65.508 64.962 44.465 55.663 83.884 43.940 79.118 43.962 94.5 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 M68 M72 M76 M80 M85 M90 M95 M100 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 .962 67.952 67.940 51.682 71.033 65.663 62.508 41.465 79.952 63.003 40.663 66.271 71.483 77.342 74.952 79.791 82.003 45.033 65.994 50.483 45.128 36.952 71.271 51.952 84.682 44.106 83.342 83.342 78.968 47.106 54.508 44.994 54.483 61.271 85.682 67.5 2 3 4 1.940 89.732 59.033 54.962 75.952 94.732 41.271 40.577 41.577 89.465 75.577 75.962 59.577 55.732 51.465 94.271 75.791 49.271 63.342 58.791 45.952 41.968 38.834 58.577 44.508 72.465 89.483 65.577 79.483 53.473 92.962 63.779 97.465 84.577 41.106 58.663 98.577 59.803 42.952 51.968 59.952 75.508 35.577 47.577 94.003 53.968 51.732 55.508 86.342 43.940 75.271 95.342 50.682 41.663 50.128 45.952 41.033 69.663 46.508 48.682 84.962 79.5 2 3 1.106 78.342 46.033 46.682 47.508 76.962 99.508 38.483 49.844 37.106 70.962 89.508 52.271 47.465 51.940 47.962 71.003 77.663 70.962 51.483 73.465 63.465 67.732 38.577 99.663 54.003 42.128 49.682 89.483 69.940 44.465 38.271 37.033 61.003 92.128 53.577 71.791 73.663 37.342 98.003 39.577 67.952 89.106 93.003 97.779 92.962 55.577 84.271 90.493 87.791 87.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) NASTAVAK nazivne mjere navoj korak 1.663 93.952 59.508 60.106 50.003 73.271 59.033 M39 M42 M45 M48 M52 M56 M60 M64 1.994 40.682 99.033 77.834 50.663 88.483 57.508 56.033 87.342 54.003 43.940 94.791 57.5 2 3 4 1.682 51.342 70.128 42.791 53.243 93.952 99.940 59.577 63.508 96.952 44.342 mali promjer D3 min 37.

79 764.59 132.34 13. prilikom maksimalnog opterećenja može doći do loma.65 539.34 132. odrezne.66 912.90 9.8 1 1 1. savojne.70 1421.30 19.75 2 2 2.37 696.5 1.39 122.25 1.69 33.30 135.47 26.37 1078.87 161.46 279.27 1029.37 moment pritezanja M (Nm) 5.39 402.65 441.34 59.73 34.72 451.45 51.5 2.11 598.91 36. Na vijak može djelovati jedna od spomenutih sila ili kombinacija više sila. Nikad ne smijemo smetnuti s uma da na svaki vijak uvijek djeluju najmanje dvije sile.33 12.65 318. Ako ga pak stegnemo preslabo u radnim uvjetima može doći do odvrtanja.61 34.70 1274.07 539.81 16.20 2353.6 1.5 1.10 220.96 4.34 122.33 289.71 6. Preporučeni momenti pritezanja nazivne mjere navoj korak M4 M5 M6 M7 M8 M10 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 fini navoj M8 M10 M12 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 1 1.30 156.11 627.16 88. Može varirati od minimuma do maksimuma.23 451.39 205.67 1471. Sile mogu biti vlačne.7 0.82 56.5 1.94 308.94 284.98 81. Opterećenje može bit statično.5 4.40 107.88 9.63 843.37 755.80 .33 181.58 205.18 2.96 4.20 225. njihov nazivni promjer i razred čvrstoće.90 264.30 2647. od minimuma do nule ili od nule do maksimuma.17 372. koja je spojena vijcima.00 93.10 245.63 882.06 37.30 715.5 1.5 1.49 598.68 186.26 3.92 980.73 1569.67 40.88 84.8 10.06 2206.21 81.5 1.30 397.21 16.81 19.55 348. ili dinamično. Iz ovoga je vidljivo da ukoliko vijak stegnemo prejako.Pritezanje vijaka Prilikom projektiranja neke konstrukcije.52 48.89 990. tlačne.20 205. a to su sila od pritezanja i sila od opterećenja.27 539.39 372. moramo voditi računa o silama koje na te vijke djeluju.87 1912.11 1029.49 431.26 147.67 117.40 142.29 34.00 1961.90 86.77 1569.42 254.05 84.50 44.87 33.92 1127.37 15.32 67.32 51.91 451.88 94.9 4.14 475. uvojne.91 147.21 764.5 2.78 392.25 1.94 284.84 5.5 2 2 2 0.58 171. U donjoj tablici nalaze se preporučeni momenti pritezanja dobiveni proračunom.17 568. Sve nam je to potrebno da bismo odredili potreban broj vijaka.97 343.34 55.81 24.25 1.2 676.11 627. itd.13 86.02 8.82 9.9 1.80 1765.32 56.62 230.5 3 3 3.60 2.27 71.02 1176.81 207.8 8.60 10.14 142.

8 10. Kvaliteta (klasa čvrstoće) se kod vijaka označava sa dvije brojčane oznake odijeljene točkom. 1. u najširoj primjeni su vijci i matice od čelika. Prema zahtijevanoj vlačnoj čvrstoći koja se kod vijaka i matica naziva kvaliteta te prema ostalim uvjetima kojima će vijčani elementi biti izloženi ovisit će i vrsta materijala od kojih će biti izrađeni. širokog raspona tehničkih karakteristika koje se mogu postići te povoljne cijene. dok se kod matica označava jednom brojčanom oznakom.nr. 23MnB4. Kod vijaka prvi broj (lijevo od točke) predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće (Rm). Zbog svoje raznolike obradivosti. Kod matica brojčana oznaka predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće. a drugi omjer između granice tečenja (Rp02) i vlačne čvrstoće (Rm).4571) 22 CrMo 4 4. 42CrMo4 41Cr4. D9-2. ST37-2 QST 36. ST52-3 QST38-3. CQ15. CQ15. drvo. Vijci i matice – odnos materijala i klase kvalitete KLASA KVALITETE 4.nr. dok se odabir materijala obzirom na tehnologiju proizvodnje prepušta proizvođaču.8 5.9 12. VRSTE MATERIJALA QST32.4301) A4 (AISI 316.8 8. 19MnB4 (bez termičke) 19MnB4. 34Cr4.3. 30CrNiMo8 A2 (AISI 304.8 6. 42CrMo4. C45 23MnB4.9 POSEBNI UVIJETI OTPORNOST NA KOROZIJU OTPORNOST NA POVIŠENE TEMP.2. W. Uobičajeno je da se prilikom naručivanja vijčane robe od proizvođača postavi zahtjev na klasu kvalitete. 1. 24 CrMoV 5 5 .Materijali za izradu vijaka i matica Vijci i matice se danas ovisno o namjeni proizvode od različitih materijala kao što su plastične mase. W. čelik. 30MnB4.3. QST 38.

Na donjim tablicama nalaze se usporedbe nekih važnih mehaničkih svojstava čelika obzirom na klase kvalitete vijaka 8.9 te vrsta čelika kojima se te čvrstoće postižu.35 42CrMo4 15 .Tvornica vijaka DIV prvenstveno koristi borove čelike zbog bolje prokaljivosti.9 23MnB4 29 . povećane otpornosti na dinamička opterećenja te bolje žilavosti i izduženja na povišenim i niskim temperaturama.9 -14 42CrMo4 -0 -1 -1 -2 10. Naime. ta prednost se iskazuje u prosječno dvostruko većoj otpornosti na istezanje te su zbog toga vijci značajno otporniji na promjenjiva i dinamička opterećenja.21 10. Na prvoj tablici je prikaz opadanja tvrdoće mjereno na udaljenostima od površine čelika iz čega je vidljivo da borovi čelici imaju konstantniju tvrdoću po cijelom presjeku vijka. Time je postignuta homogenija struktura koja se odražava na mehaničke osobine vijka kao i na pouzdanost u eksploataciji.30 19MnB4 .18 19MnB4 30 . Ovdje se također može vidjeti kako čelici legirani borom imaju značajnu prednost pred čelicima od kojih su se do sada standardno proizvodili vijci viših kvaliteta čvrstoće. 8.8 i 10.0 .26 .8 DUBINA (mm) 2 4 6 8 CK45 .8 CK45 Istezanje (%) 10 .9 23MnB4 -0 -0 -1 -1 Druga tablica pokazuje odnose između maksimalnih istezanja prije nego što dođe do loma.3 .36 . padovi tvrdoća su izraženi u HRC 8.6 .16 .

Ni 670 680 700 720 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 990 1030 1060 1090 1130 1160 1200 1240 1280 1320 1360 1410 14 . podloški. O tome ovisi vrsta materijala. Vlačna čvrstoća se kod većine vijaka određuje na kidalici. TVRDOĆA HB 109 111 114 116 118 121 123 126 128 131 133 137 140 143 146 149 152 156 159 163 167 170 174 179 183 187 192 HRC ČVRSTOĆA ČEL. tehnologija izrade i termička obrada.Tvrdoća – vlačna čvrstoća Prilikom izrade spojnih elemenata treba poštovati zadani parametar razreda čvrstoće koji je vezan uz potrebnu vlačnu čvrstoću. Matice se još ispituju opterećivanjem zadanom silom pri kojoj navoj matice ne smije popustiti do zadane sile.Ni 370 380 390 390 400 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 540 550 560 580 590 610 620 640 650 TVRDOĆA HB 197 201 207 212 217 223 229 235 241 248 255 262 269 277 285 293 302 311 321 330 341 352 363 375 400 417 434 HRC 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 28 29 30 31 32 22 34 35 36 37 38 40 41 42 44 ČVRSTOĆA ČEL. pa i pojedinih vijaka zbog specifičnosti forme nije moguće izraditi epruvetu za kidanje. C 390 400 410 420 430 440 440 450 460 470 480 490 500 520 530 540 550 560 570 590 600 610 630 640 660 670 690 Cr 380 390 400 410 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 550 560 570 580 600 610 630 640 660 670 Cr . Ali kod matica. C 710 720 750 760 780 800 820 850 870 890 920 940 970 1000 1030 1040 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1350 1400 1440 1490 Cr 690 700 730 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 1000 1020 1060 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1360 1400 1450 Cr . Zato se kod takvih dijelova ispituje samo tvrdoća dok se vlačna čvrstoća očitava iz tablice.

Rm datim pod rednim brojem 2 u ovoj tablici. Red. F = 30 D2 nazivna min min max min max HRB min HRC Tvrdoća po Rockwelu HRB max HRC Površinska tvrdoća.6 4. HV 0. broj 1i2 3 4 Mehanička svojstva Vlačna čvrstoća 2 Rm (N/mm ) Tvrdoća po Vikersu HV.91 0. 30 30 25 20 15 25 bez prijeloma 1 Čvrstoća vijka na kosom osloncu Udarna žilavost (J) min Otpornost glave na savijanje Minimalna visina nerazugljičene zone navoja.91 0.8 < 9.8 8.8 10.2 (N/mm2) Sp/ReL ili Rp 0.91 0.91 22 14 20 10 8 12 12 37 39 44 380 402 454 720 900 1080 720 940 1100 0.015 .88 10 9 8 225 310 280 380 440 580 600 650 830 970 Svi vijci (osim svornih) moraju imati min. E Maksimalna dubina potpunog razugljičenja.3 max nazivna Granica razvlačenja 2 ReL (N/mm ) min nazivna Granica min Rp 0.Mehaničke osobine U slijedećoj tablici nalaze se odnosi pojedinih mehaničkih svojstava prema klasama čvrstoće.2 Isplatno 2 (N/mm ) naprezanje Sp Izduženje.94 0.8 6.94 0.9 12.88 0. F >/= 98N Tvrdoća po Brinelu HB. A5 (%) min 4.9 900 900 280 360 266 342 28 1000 1040 310 382 295 363 32 1200 1220 372 434 353 412 39 /=M16 >M16 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 500 600 800 800 400 400 420 500 520 600 800 830 120 130 155 160 190 230 255 220 250 300 336 114 124 147 152 181 219 242 209 238 285 319 67 71 79 82 89 22 23 99.5 32 34 320 356 240 320 300 400 480 240 340 300 420 480 640 640 640 660 0.6 Klase čvrstoće 5.91 0.8 5.91 0. G (mm) /2 H1 2 /3H1 /4H1 3 0.

sam fosfat ne osigurava zaštitu protiv korozije. Debljine slojeva preko 10µm se ne preporučaju jer se pojavljuje opasnost od ljuštenja prevlake. Njihovim ohlađivanjem u specijalnoj uljnoj emulziji na površini se stvara tanki oksidni sloj (do 0. Galvansko prevlačenje – Cink – najšire korištena metoda površinske zaštite metalnih predmeta.9 i 12. prevlake. Bruniranje .1 µm) koji u nauljenom stanju stvara nepropusni površinski film. Vijek trajnosti pouzdanosti spojnog elementa može se uvelike poboljšati pravilnim odabirom površinske zaštite. Osim za ulje. radi čega se češće primjenjuju cinkovi i manganovi ili miješani fosfatni slojevi sa uobičajenim debljinama od 4 do 10 µm. Dodatno poboljšanje zaštite od korozije postiže se pasivizacijom koja može biti bijela (plava).postupak kojim se na čeliku stvara zaštitna prevlaka željeznog oksiduloksida i na taj način se površina štiti vlastitim oksidom od atmosferskih utjecaja.vijci se nakon odmašćivanja i dekapiranja u kupkama prevlače sa srednje ili finozrnatim fosfatnim slojem.2 µm suviše su tanki.9 nakon poboljšavanja imaju istu antikorozivnu zaštitu kao i tanko fosfatirani i nauljeni proizvodi sa debljinama fosfatnog sloja od 3 do 6 µm.Površinska zaštita Mehaničke osobine spojnih elemenata predstavljaju važnu stavku u projektiranju metalnih konstrukcija ili strojnih sklopova. Budući da struktura nije nepropusna. što zajedno dodatno poboljšava zaštitu od korozije. Čisti željezno-fosfatni slojevi sa debljinama 0. Nagorjele pocrnjele površine nemaju popratna djelovanja na mehanička svojstva vijčanih proizvoda. žuta ili maslinasta . fosfatni slojevi su dobra podloga za boje i druge premaze. Površina je glatka. Uobičajena debljina sloja kreće se od 4 do 8µm. Poboljšani vijci u klasama čvrstoće 8. Fosfatiranje . tj. Zbog toga se fosfatirani spojevi mogu češće popuštati i ponovno pritezati bez da se koeficijenti trenja bitnije izmijene. Vijci se najprije zagrijavaju na 400 °C.8. Mana im je što su nepostojani kod viših temperatura. Tek nakon nauljivanja postiže se dobra antikorozivna zaštita koja je postojana i kod većih tlačnih opterećenja. 10. Na te osobine tijekom vremena značajan utjecaj u negativnom smislu ima korozija. crna. Pod utjecajem električne struje u elektrolitu na površini metalnog predmeta talože se čestice Cinka. tako da se primjena ne preporuča iznad 70 °C. Ovako tanke prevlake uz dobru zaštitu od korozije pogodne su za zaštitu sitnih dijelova i dijelova kod kojih je važno da prevlaka ne utječe bitno na dimenzije. sjajna i stoga estetski vrlo prihvatljiva.

Trajanje zaštite od korozije je u prosjeku deset puta dulje od standardnog Galvanskog cinčanja i tri puta od Kadmiranja.Tijekom galvanizacije u površinu baznog materijala upija se Vodik koji kod poboljšanih čelika iznad 1000 N/mm2 može izazvati krtost. U vijčanoj industriji najčešće se koristi alkalna kupka jer osigurava ravnomjernu debljinu sloja. Radi ispitivanja trajnosti zaštite od korozije predmeti se podvrgavaju testu u solnoj kupelji. U donjoj tablici nalaze se vrijednosti testa u solnoj kupelji galvanski pocinčanih prevlaka debljine ~8µm obzirom na vrstu pasivacije. Naši proizvodi su uglavnom standardno svi presvučeni tom dodatnom prevlakom bez posebne napomene u narudžbi. a najbolje bi bilo odmah nakon galvanizacije. Da bi se to spriječilo provodi se postupak dehidrogenizacije. Postupak se sastoji u držanju predmeta. Debljina sloja je ~8µm. ali je neprihvatljiva u smislu zaštite okoliša. U donjoj tablici nalaze se usporedni rezultati testa u solnoj kupelji dijelova prevučenih Cinkom i Cink-Niklom obzirom na različite pasivacije. Time se poveća zaštita od korozije još cca 60%. Postupak se mora započeti u roku 4 sata. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINK (H) 100 130 180 KOROZIJA CINK-NIKAL (H) 900 1500+ 1500+ U tvornici vijaka DIV imamo mogućnost. Kao referentna točka uzima se vrijeme za koje 5% površine baznog materijala biva zahvaćeno korozijom. . već je i višestruko premašuje. Postoje dvije vrste kupki za Cink-Nikal galvanizaciju: alkalna i kiselinska. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINKA (H) 4 24 72 KOROZIJA BAZE (H) 100 130 180 Galvansko prevlačenje – Cink-Nikal – ova prevlaka je razvijena kao zamjena za prevlačenje Kadmijem. na temperaturi od 200 do 400 °C 2 i više sati. Kadmiranje je metoda koja pruža višestruko bolju zaštitu od klasičnog Galvanskog cinčanja za istu debljinu sloja. Cink-Nikal prevlaka ne samo da je zamijenila Kadmijevu. te ravnomjernu raspodjelu Cinka i Nikla presjekom prevlake. Postupak je lakše kontrolirati i postižu se veće debljine sloja nego kiselinskom otopinom. Udio Nikla u leguri s Cinkom iznosi 4-10%. ovisno o njegovoj površini presjeka. Prevlaka zadržava karakteristike zaštite od korozije i do 120 °C. U slučaju oštećenja ili napuknuća čestice prevlake se sele na oštećeno mjesto i nastavljaju štititi materijal. prevlačenja vijaka dodatnim slojem laka koji se nanosi nakon pasivacije.

Vruće pocinčavanje .srednji promjer vijka a .postupak uranjanja proizvoda u Cink rastaljen na 450 do 480 °C pri kojem se na površini stvara prevlaka debljine 0. Ubrzano djelovanje solne kupelji ne dopušta stvaranje cinkovih karbida i do korozije dolazi mnogo ranije. pa je i rezultat nerealan. ali se smanjuje zazor između navoja vijka i matice pa vruće pocinčavanje nije preporučljivo za navoje ispod M12. Na donjoj ilustraciji prikazano je kako debljina sloja prevlake povećava srednji promjer navoja vijka (D2).043 do 0. Razlog je tome što u normalnim uvjetima sporim djelovanjem atmosfere Cink na površini razvija zaštitni sloj cinkovih karbida. te vrućeg cinka 43-100 µm. Zbog veće debljine prevlake trajnost zaštite od korozije znatno je veća od galvanskog cinčanja.debljina prevučenog sloja D2' . Na donjoj tablici nalaze se usporedne prosječne vrijednosti trajanja zaštite od korozije između Galvanski cinčanih. Cink-Nikal i Vruće cinčanih prevlaka. . Važno je još napomenuti da metoda solne kupelji u slučaju Vrućeg cinčanja ne daje realnu sliku o trajanju zaštite. Debljine slojeva su ~10µm. D2 = D2' + 2b = D2' + 2 (a /sin 30°) = D2' + 4a D2 . Vrijeme je izraženo u godinama do 5% prekrivenosti korozijom.smanjeni srednji promjer vijka b . OKOLIŠ Unutrašnji prostor Ruralno područje Manji gradovi Veći gradovi Primorje Manja industrija Srednja industrija Teška industrija CINK 50 8 5 2 5 4 2 1 CINK-NIKAL 72 45 18 45 36 18 9 VRUĆI CINK 40 28 11 28 20 11 5 Dodatni sloj laka na Cink i Cink-Nikal prevlaci povećava otpornost prema koroziji za još 60%.1 mm.debljina prevučenog sloja okomito na os vijka Iz ovoga je vidljivo da je srednji promjer vijka d2 potrebno izraditi za 2b manji od željene tolerancije da bi nakon prevlačenja konačni d2 bio unutar tolerancijskog polja.

Označavanje površinske zaštite – prema DIN 267/9 Primjer: vijak DIN 931 M12X65 8.8 A2L (primjeri označavanja vijaka nalaze se na slijedećoj stranici) A 2 L SIMBOL A B C D E F G H J K L N S SIMBOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SIMBOL A B C D E F G H J K L M P R S T PREVLAKA Cink Kadmij Bakar Bronca Nikal Krom-Nikal Bakar-Nikal Krom-Bakar-Nikal Kositar Bakar-Kositar Srebro Bakar-Srebro Cink-Željezo DEBLJINA PRVLAKE 1 sloj 2 sloja 3 5 2+3 8 3+5 12 4+8 15 5+10 20 8+12 25 10+15 30 12+18 10 4+6 POVRŠINA Mat PASIVACIJA Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Kao B. C ili D Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Polu svijetla Svijetla Ovisno Mat Polu svijetla Svijetla .

tirfon vijak..8. PODLOŠKA PODLOŠKA RASCJEPKA VIJAK SKELE HANGAR V. matica. promjer. Kod vijaka korak je potrebno upisivati samo ako spada u grupu finih navoja.8. HRN MB1. ZAŠTITA – Zn (plavo). 6. 10. A to je klasa kvalitete 5.11 DIN 934 DIN 6915 Dimenziju podloške u tvornici vijaka DIV označavamo nazivnim promjerom vijka za koji je podloška predviđena.051. ISO 7380. Ni Primjeri: NAZIV VIJAK VIJAK VIJAK VIJAK MATICA MATICA STANDARD DIMENZIJA M10x1.Primjeri označavanja vijaka Radi lakšeg sporazumijevanja i izbjegavanja mogućih pogrešnih narudžbi. 5.8 5. primjenjuje se opće prihvaćeni način označavanja vijčane robe. Br. isporuka.8 5. 10.8 8 10 Zn TZn Fe TZn Br Zn DIN 931 DIN 7990 DIN 6914 nacrt br. 5. 12. NAZIV .25x50 M12x45 M16x150 M20x65 M14 M12 KLASA .DIN 931... korak navoja.8.9 8.. sa time da se brojevi DIV standarda i DIN standarda na podudaraju radi lakšeg snalaženja) DIMENZIJA . KVALITETE ZAŠTITA 8. STANDARD . 5 ili niža. za nestandardne ali često Standardno izrađivane proizvode u DIV-u smo uveli vlastiti standard Oznake DIV + numerički broj npr. Standardni korak za dotični navoj se podrazumijeva.10. ZnNi.8. 6. 12. tj. tj.35.9. UNI 5587… (br. Osnovna zamisao je da karakteristike artikla budu u potpunosti i nedvosmisleno iznesene.8. KLASA KVALITETE -4. Fe (bez zaštite). DIV 5135..6. DIN 125 DIN 127 DIN 94 DIV5160 DIV5000 M8 M10 5x50 1/2"x73 8x70 4 8 4 5. .15.POVRŠ. 8. 14 POVRŠ. ako nije niti jedno od toga podrazumijeva se tako zvana "obična kvaliteta".8 Zn Br Zn ZnŽ Fe Ako klasa kvalitete nije navedena to znači da je određena navedenim standardom ili crtežom.. duljina.6. tj. 5. TZn. Dc. duljina. 14. 8. 4.vijak.promjer navoja.8 10.9. crteža. ZnŽ. uskočnik. rascjepka.9. podloška.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful