Navoji Dosjedanje navoja Pritezanje vijaka Materijali za izradu vijaka i matica Tvrdoća – vlačna čvrstoća Mehaničke osobine Površinska

zaštita Primjeri označavanja vijaka

Na slici su prikazane osnovne mjerne veličine po kojima se pojedine spomenute vrste navoja razlikuju. na primjer kod vratila pritegnutih maticama preko kugličnih ležajeva smjer navoja odabire se tako da se vratilo svojom rotacijom samo priteže. a s druge lijevi navoj. α – bočni kut navoja. inča (25. Važno je još spomenuti da korak navoja određuje i tzv. dok se kod colnih izražava brojem navoja na duljini jednog cola. . dok kod Whitworthovih i cijevnih 55 . D1 – nazivni. ne prekidaju se silnice materijala pa je i sam navoj čvršći. koji se pritežu okretanjem u desno. ◦ Uobičajeni su desni navoji. već 33. trapezni navoj itd. Postoje i druge tehnologije izrade navoja ali se koriste vrlo rijetko i u iznimnim slučajevima.4mm. Bočni kut kod metričkih i colnih navoja iznosi 60◦. kosi. Takvo vratilo s jedne strane ima desni.. cijevni. Nazivna mjera cijevnih navoja izražava se u colima. ali treba pripaziti jer kod ovih navoja jedan col ne iznosi 25.NAVOJI Navoji kao nezaobilazni dijelovi pojedinih elemenata strojeva općenito služe za pretvorbu rotacionog gibanja u pravocrtno. colni (normalni-UNC. D3 .. finoću navoja. Vanjski navoji se najčešće izrađuju valjanjem. tj.. vanjski promjer navoja. Tako razlikujemo: metrički (normalni i fini). Kod metričkih navoja izražava se u milimetrima.25mm.unutarnji promjer. dok se unutarnji gotovo isključivo izrađuju urezivanjem a rjeđe tokarenjem i uvaljivanjem. D2 – srednji promjer. povećava se i vlačna čvrstoća uslijed hladne deformacija materijala. P – korak. zbog vibracija i rotacije vratila došlo bi do odvrtanja matice i do kvara na stroju. Slijedeća značajna podjela navoja odnosi se na geometrijske karakteristike uvjetovane najčešće zahtjevima konstrukcije. Fini navoji u usporedbi sa normalnim imaju manju dubinu i manji korak pa se pretežno koriste za kratke vijke.4mm). finiUNF). Ukoliko se ne bi poštovalo ovo pravilo. Ovo je svojstvo iskorišteno da bi se parom vijak – matica spojilo dva ili više dijelova i time ostvario tzv. U masovnoj proizvodnji vanjski se navoj isključivo izrađuje valjanjem jer je takva proizvodnja u usporedbi sa bilo kojom tehnologijom rezanja višestruko produktivnija. Običnim promatranjem navojnog para vijak – matica uočavamo i prvu podjelu navoja na vanjski i unutarnji. rastavljivi spoj. narezivanjem. Lijevi navoji se koriste u iznimnim slučajevima. obli. tankostjene cijevi ili za navoje za podešavanje. Whitworthov. tokarenjem. Valjanjem se dobiva najfinija površina obrade.

0 2 3 6 4 .3 9 9 5 1 . U ovu grupu ulazi i dosjed za navoje prije toplog cinčanja koji podrazumijeva da će nakon toplog cinčanja vijak biti u polju tolerancije 8g.7 4 7 6 .9 3 7 4 4 .3 5 3 5 6 .4 6 2 3 0 .4 3 7 4 4 .9 6 2 1 5 .4 6 5 3 8 .8 1 9 1 1 .0 2 3 7 6 .0 2 3 9 6 .0 0 3 2 7 .6 8 2 1 7 . Vijak => tolerancijsko polje – 6g (normalni navoj) n a zivn e m je re n a vo j M3 M4 M5 M6 M7 M8 M 10 M 12 M 14 M 16 M 18 M 20 M 22 M 24 M 27 M 30 M 33 M 36 M 39 M 42 M 45 M 48 M 52 M 56 M 60 M 64 M 68 M 72 M 76 M 80 M 85 M 90 M 95 M 100 k o ra k 0 .5 0 .3 2 0 7 5 .9 4 7 3 2 .7 2 3 2 .3 2 4 7 .9 8 0 3 .0 3 3 3 4 .3 6 5 5 9 .6 2 3 2 1 .5 5 .7 0 .9 2 0 6 7 . U općoj primjeni razlikujemo tri vrste dosjeda.8 2 9 1 2 .6 7 4 3 0 .8 7 4 3 . Dosjed sa zazorom – Tolerancijska polja H/g.3 3 4 2 0 . H/h.0 8 8 5 6 .2 5 1 .0 2 3 m a li p ro m je r D3 m ax 2 .5 7 7 2 6 .9 2 0 7 1 .5 ve lik i p ro m je r D1 m in m ax 2 .7 9 4 6 .6 2 3 2 3 .5 4 4 4 .0 8 8 5 9 .3 5 3 6 0 .6 8 1 5 2 .9 5 8 1 9 .3 6 7 3 .7 4 3 7 5 .7 9 4 7 .9 7 4 6 .8 2 6 5 .7 7 8 4 1 .3 2 0 9 9 .0 2 3 7 2 .6 5 3 2 8 .5 6 6 6 6 6 6 6 6 6 .5 0 3 1 6 .9 6 2 1 7 . Najčešća upotreba je u finoj mehanici.6 2 3 1 9 .4 3 1 5 2 .4 3 8 8 .5 2 .4 3 7 4 7 .7 4 3 6 7 .8 9 1 2 0 .9 9 5 4 .6 8 1 4 8 .7 2 3 9 5 .7 6 0 9 .1 7 7 5 3 .5 2 .7 4 3 7 1 . ili sa tankim galvanskim presvlakama.8 8 2 7 2 .3 9 9 5 5 .6 5 5 3 .3 2 0 9 4 .5 2 3 4 .7 3 2 1 1 .4 5 6 5 .5 7 7 2 9 .3 6 5 6 3 .7 7 8 4 4 .6 7 9 1 2 .9 2 5 6 3 .5 0 3 1 4 .0 2 3 9 1 .5 5 9 3 .5 0 8 1 4 .5 5 9 6 0 .1 1 8 3 8 .1 6 0 8 .9 2 5 5 9 .9 2 9 5 1 .6 5 3 3 1 .4 3 1 4 8 .5 5 9 8 7 .5 0 8 1 3 .9 7 2 9 . Ovakav dosjed sa preklopom dozvoljava uvrtanje jedino korištenjem zakretnog momenta.1 6 4 1 8 .5 5 9 7 7 .3 4 2 3 6 .4 6 5 4 1 .3 2 0 8 4 .9 2 0 7 9 .9 2 0 8 4 . U upotrebi je kod svornih vijaka.3 2 0 7 1 .9 9 4 1 0 .5 4 .1 6 4 2 0 . Dosjed bez zazora – Tolerancijska polja H/h. ili alatom bez. Čvrsti dosjed – Tolerancijska polja H/m.9 5 2 2 9 .4 1 6 4 1 .6 8 2 1 5 .7 9 5 4 9 .9 5 2 2 6 .9 2 0 7 5 .3 2 0 7 9 .0 1 4 4 2 .9 2 0 8 9 .5 5 9 6 4 .7 0 1 1 3 .9 5 8 2 3 .7 4 3 6 4 .7 4 3 8 5 .9 4 7 3 5 .3 2 0 2 .7 4 7 5 .0 0 3 2 5 .9 6 6 1 3 .1 7 7 5 6 .3 4 2 3 9 .8 3 8 4 .3 3 4 2 2 .0 2 3 8 6 .2 7 1 2 3 .5 2 2 3 2 .5 1 .8 0 3 2 4 .9 4 0 3 8 .9 5 8 2 1 .9 6 8 1 1 .3 9 7 4 7 .5 2 2 3 5 .3 3 4 1 8 .9 7 4 7 .8 0 3 2 7 .2 1 2 6 .6 6 3 1 6 .0 2 3 6 8 .4 1 6 3 9 .9 2 0 9 4 .8 6 2 1 0 .9 7 6 5 .5 5 9 9 2 .2 1 2 7 .3 2 4 6 .Dosjedanje navoja Dosjedanje navoja podrazumijeva međusobni odnos tolerancijskih polja vijka i matice. ili bez galvanske presvlake omogućeno je lako uvrtanje rukom.8 9 1 1 8 .5 5 9 8 2 .9 2 0 s re d n ji p ro m je r D2 m in m ax 2580 3 . Dosjed u najširoj upotrebi.5 3 3 3 .0 2 3 8 1 .7 4 3 9 0 .4 3 3 4 .0 4 2 8 .8 1 1 1 .0 1 4 4 4 .9 7 8 4 .3 6 1 5 .9 2 9 5 5 .7 5 2 2 2 .0 3 3 3 6 .9 2 0 9 9 .1 1 9 3 .2 7 1 2 5 .7 4 3 8 0 .8 9 1 1 6 . Moguće je uvrtanje rukom.5 5 5 5 .5 5 9 7 5 .1 2 8 9 .3 2 0 6 7 .4 6 2 3 3 .1 6 4 2 1 . Sa.6 7 4 3 3 .6 6 3 1 4 .3 2 0 8 9 .7 9 5 4 5 .9 4 0 4 1 . ili alatom.1 1 8 3 6 .

160 10.391 7.577 32.503 19.968 15.844 25.128 30.747 20.844 34.838 11.732 19.5 2 1 1.838 7.128 14.5 2 3 .5 2 1 1.968 19.994 31.5 0.5 0.896 3.874 5.994 20.747 22.974 9.732 29.732 21.324 22.003 34.974 26.128 16.663 23.324 9.994 17.732 17.128 27.438 10.058 8.682 26.682 23.028 10.854 16.974 17.854 17.663 26.682 29.212 9.978 7.854 13.324 18.854 18.747 16.508 28.962 29.324 20.25 0.324 28.968 17.324 16.75 0.952 32.732 23.747 8.732 35.974 19.35 0.655 4.367 5.784 5.199 28.972 11.747 18.199 22.493 30.058 10.508 22.491 11.747 9.978 7.994 22.682 35.655 5.663 34.058 7.206 12.663 29.206 18.968 13.5 1 1.75 1 1.128 33.968 23.732 32.968 17.206 14.003 mali promjer D3 max 2.747 25.994 25.367 4.570 5.747 14.962 29.962 32.760 11.994 15.206 16.5 0.747 28.974 13.493 27.128 21.128 12.391 7.974 9.491 7.271 34.980 5.844 28.324 14.978 11.994 34.577 2.760 11.978 9.732 13.391 9.994 28.794 21.794 23.493 33.978 6.682 19.981 3.968 26.367 5.438 11.794 17.663 31.838 9.974 15.508 25.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) nazivne mjere navoj M3 M4 M5 M6 M7 M8 M10 korak 0.493 29.5 2 1 1.663 28.206 20.058 6.794 19.732 15.874 4.5 2 1 1.491 7.980 5.508 26.503 23.271 31.794 9.962 19.952 srednji promjer D2 min max 2.974 21.160 11.794 13.747 10.974 23.794 15.391 6.994 18.844 31.128 17.952 35.493 26.631 19.551 3.75 vanjski promjer D1 min max 2.732 17.844 22.508 20.324 9.968 32.271 1 0.503 21.324 12.972 11.980 4.682 32.962 21.838 7.803 2.491 9.5 2 3 1.994 166.234 25.580 5.128 15.854 20.75 0.5 2 1 1.747 12.508 29.962 23.580 4.663 21.854 15.962 26.968 21.75 1 1.508 18.794 29.838 6.5 1 1.491 6.794 9.803 31.682 29.974 29.058 6.212 9.5 2 3 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 M33 M36 1.974 11.5 1 1.25 1.655 5.508 32.128 19.794 11.128 24.042 11.994 13.682 21.803 34.577 35.968 29.324 11.206 11.794 26.385 11.003 31.968 35.732 26.687 3.199 25.962 35.754 3.

118 46.663 98.791 49.952 41.962 94.508 64.508 81.271 90.003 57.271 95.577 84.962 71.844 40.483 53.968 44.106 74.342 88.342 43.106 78.508 38.128 49.128 57.577 89.952 94.732 59.465 67.577 44.577 94.508 91.128 45.577 71.342 98.577 47.577 41.791 53.940 63.003 39.5 2 3 4 1.952 67.493 39.003 48.5 2 3 4 vanjski promjer D1 min max 38.940 srednji promjer D2 min max 37.508 76.342 70.465 63.994 58.577 75.682 84.106 93.508 41.962 67.465 94.033 M39 M42 M45 M48 M52 M56 M60 M64 1.271 67.940 59.968 55.682 71.663 37.577 59.271 43.508 86.779 97.952 63.243 93.342 62.834 58.106 50.962 55.577 99.473 92.682 44.465 84.962 75.952 89.994 54.271 63.663 88.003 69.577 79.465 44.003 40.465 79.106 83.483 61.791 61.940 79.342 74.994 43.663 40.962 47.465 71.483 82.033 61.508 72.952 99.791 77.682 94.791 73.968 41.508 68.106 62.5 2 3 4 1.5 2 3 1.577 51.803 42.092 98.834 50.493 42.003 97.962 79.732 51.483 49.952 55.271 75.663 46.5 2 3 4 1.962 89.033 65.342 50.940 67.465 59.106 66.465 55.106 58.508 44.994 46.342 58.483 65.940 89.003 77.952 51.271 55.003 87.803 39.342 83.940 75.663 83.791 87.940 84.508 60.682 38.952 59.682 63.033 54.682 59.952 71.118 43.465 75.508 48.994 37.508 52.663 62.968 59.682 75.128 53.732 47.962 59.940 44.271 40.682 67.994 50.271 85.483 73.994 40.271 59.940 47.803 40.003 53.493 36.791 57.033 58.508 96.962 41.663 78.342 66.508 56.342 54.682 51.342 46.663 43.962 99.003 92.663 50.465 38.465 47.844 37.682 55.033 65.128 36.834 46.465 99.003 82.940 55.033 69.577 41.483 45.884 43.003 73.952 47.033 46.791 65.342 mali promjer D3 min 37.663 93.490 99.791 45.033 73.033 87.663 66.033 77.003 45.940 71.682 99.962 63.033 50.033 92.663 58.033 82.952 41.962 51.Vijak => tolerancijsko polje – 6g (fini navoj) NASTAVAK nazivne mjere navoj korak 1.682 47.732 44.092 37.940 51.473 97.968 47.663 70.271 71.732 41.791 82.732 38.952 84.577 55.682 89.577 63.508 35.663 54.271 47.465 89.732 55.834 54.952 75.003 43.106 54.271 80.940 94.271 37.962 44.779 92.003 61.106 70.682 79.968 51.003 42.968 38.962 84.952 79.962 38.483 69.493 87.465 51.271 51.952 44.577 67.033 97.128 39.5 2 3 4 1.483 77.271 40.791 69.682 41.106 88.342 78.5 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 M68 M72 M76 M80 M85 M90 M95 M100 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 2 3 4 .483 57.663 74.128 42.

30 19.5 2.61 34.13 86.96 4.75 2 2 2.02 1176.5 4.80 1765.5 1.11 627.23 451. Sve nam je to potrebno da bismo odredili potreban broj vijaka.65 441.8 1 1 1.5 1.32 51.98 81.27 539.81 207.60 2.60 10.37 15.33 289.5 1.73 34.68 186. prilikom maksimalnog opterećenja može doći do loma.34 132.52 48.97 343. itd.65 318.70 1421.18 2.33 181.14 475.42 254. uvojne.90 86.30 156.30 2647.8 10.06 37. Preporučeni momenti pritezanja nazivne mjere navoj korak M4 M5 M6 M7 M8 M10 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 fini navoj M8 M10 M12 M12 M14 M16 M18 M20 M22 M24 M27 M30 1 1.89 990.11 627.91 451.90 264.5 1.80 . U donjoj tablici nalaze se preporučeni momenti pritezanja dobiveni proračunom.34 55.25 1.9 1.91 36.34 13.88 84. ili dinamično.11 598.87 161.16 88.50 44.81 16.17 372. Na vijak može djelovati jedna od spomenutih sila ili kombinacija više sila.40 107.5 2 2 2 0.34 59.27 71. koja je spojena vijcima.17 568.63 882.77 1569.2 676.67 117.58 171.63 843.06 2206.37 1078.5 3 3 3.27 1029.8 8.9 4.49 598.30 397.02 8.46 279.00 1961.14 142.10 245.37 moment pritezanja M (Nm) 5.37 696.81 24.91 147. Nikad ne smijemo smetnuti s uma da na svaki vijak uvijek djeluju najmanje dvije sile.00 93.84 5.05 84.49 431.25 1.26 147.40 142.30 135.6 1.45 51. od minimuma do nule ili od nule do maksimuma. moramo voditi računa o silama koje na te vijke djeluju.67 40.20 225.39 402. odrezne.81 19.82 56.92 980.30 715.70 1274.5 1.87 1912. Ako ga pak stegnemo preslabo u radnim uvjetima može doći do odvrtanja. njihov nazivni promjer i razred čvrstoće.88 94.26 3. Može varirati od minimuma do maksimuma.55 348.67 1471. Opterećenje može bit statično.39 205.94 308.94 284.47 26. Sile mogu biti vlačne. a to su sila od pritezanja i sila od opterećenja.88 9.96 4.5 2.59 132.32 56.21 16.20 2353. tlačne.Pritezanje vijaka Prilikom projektiranja neke konstrukcije.7 0.32 67.78 392.90 9.21 764. savojne.25 1.79 764.39 122.69 33. Iz ovoga je vidljivo da ukoliko vijak stegnemo prejako.29 34.20 205.94 284.11 1029.33 12.21 81.71 6.07 539.34 122.72 451.73 1569.10 220.65 539.92 1127.66 912.62 230.5 1.82 9.39 372.87 33.58 205.37 755.

4301) A4 (AISI 316. 34Cr4. C45 23MnB4. 42CrMo4 41Cr4.9 12.4571) 22 CrMo 4 4. W. čelik.Materijali za izradu vijaka i matica Vijci i matice se danas ovisno o namjeni proizvode od različitih materijala kao što su plastične mase. CQ15. drvo. Kod vijaka prvi broj (lijevo od točke) predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće (Rm).8 10. širokog raspona tehničkih karakteristika koje se mogu postići te povoljne cijene. 30CrNiMo8 A2 (AISI 304. Kod matica brojčana oznaka predstavlja stoti dio deklarirane minimalne vlačne čvrstoće. Vijci i matice – odnos materijala i klase kvalitete KLASA KVALITETE 4. dok se odabir materijala obzirom na tehnologiju proizvodnje prepušta proizvođaču. 1. Zbog svoje raznolike obradivosti.3.nr. 23MnB4.nr. u najširoj primjeni su vijci i matice od čelika. 1. 42CrMo4.8 5.8 8. VRSTE MATERIJALA QST32. 24 CrMoV 5 5 .8 6. Uobičajeno je da se prilikom naručivanja vijčane robe od proizvođača postavi zahtjev na klasu kvalitete. ST37-2 QST 36. D9-2. a drugi omjer između granice tečenja (Rp02) i vlačne čvrstoće (Rm). Kvaliteta (klasa čvrstoće) se kod vijaka označava sa dvije brojčane oznake odijeljene točkom. CQ15. 30MnB4. ST52-3 QST38-3. dok se kod matica označava jednom brojčanom oznakom. Prema zahtijevanoj vlačnoj čvrstoći koja se kod vijaka i matica naziva kvaliteta te prema ostalim uvjetima kojima će vijčani elementi biti izloženi ovisit će i vrsta materijala od kojih će biti izrađeni.9 POSEBNI UVIJETI OTPORNOST NA KOROZIJU OTPORNOST NA POVIŠENE TEMP. W.2. 19MnB4 (bez termičke) 19MnB4.3. QST 38.

9 te vrsta čelika kojima se te čvrstoće postižu.18 19MnB4 30 . Na prvoj tablici je prikaz opadanja tvrdoće mjereno na udaljenostima od površine čelika iz čega je vidljivo da borovi čelici imaju konstantniju tvrdoću po cijelom presjeku vijka.36 .3 .35 42CrMo4 15 .9 23MnB4 29 .0 .9 23MnB4 -0 -0 -1 -1 Druga tablica pokazuje odnose između maksimalnih istezanja prije nego što dođe do loma.16 .8 CK45 Istezanje (%) 10 .8 DUBINA (mm) 2 4 6 8 CK45 .26 .21 10.8 i 10. ta prednost se iskazuje u prosječno dvostruko većoj otpornosti na istezanje te su zbog toga vijci značajno otporniji na promjenjiva i dinamička opterećenja. 8. Time je postignuta homogenija struktura koja se odražava na mehaničke osobine vijka kao i na pouzdanost u eksploataciji. Ovdje se također može vidjeti kako čelici legirani borom imaju značajnu prednost pred čelicima od kojih su se do sada standardno proizvodili vijci viših kvaliteta čvrstoće.Tvornica vijaka DIV prvenstveno koristi borove čelike zbog bolje prokaljivosti. Na donjim tablicama nalaze se usporedbe nekih važnih mehaničkih svojstava čelika obzirom na klase kvalitete vijaka 8.9 -14 42CrMo4 -0 -1 -1 -2 10.6 . Naime. povećane otpornosti na dinamička opterećenja te bolje žilavosti i izduženja na povišenim i niskim temperaturama. padovi tvrdoća su izraženi u HRC 8.30 19MnB4 .

Tvrdoća – vlačna čvrstoća Prilikom izrade spojnih elemenata treba poštovati zadani parametar razreda čvrstoće koji je vezan uz potrebnu vlačnu čvrstoću. Zato se kod takvih dijelova ispituje samo tvrdoća dok se vlačna čvrstoća očitava iz tablice. pa i pojedinih vijaka zbog specifičnosti forme nije moguće izraditi epruvetu za kidanje.Ni 370 380 390 390 400 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 540 550 560 580 590 610 620 640 650 TVRDOĆA HB 197 201 207 212 217 223 229 235 241 248 255 262 269 277 285 293 302 311 321 330 341 352 363 375 400 417 434 HRC 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 28 29 30 31 32 22 34 35 36 37 38 40 41 42 44 ČVRSTOĆA ČEL. Ali kod matica. C 710 720 750 760 780 800 820 850 870 890 920 940 970 1000 1030 1040 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1350 1400 1440 1490 Cr 690 700 730 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 1000 1020 1060 1090 1120 1160 1190 1220 1270 1310 1360 1400 1450 Cr . Vlačna čvrstoća se kod većine vijaka određuje na kidalici. tehnologija izrade i termička obrada. O tome ovisi vrsta materijala. TVRDOĆA HB 109 111 114 116 118 121 123 126 128 131 133 137 140 143 146 149 152 156 159 163 167 170 174 179 183 187 192 HRC ČVRSTOĆA ČEL.Ni 670 680 700 720 740 760 780 800 820 840 870 890 920 940 970 990 1030 1060 1090 1130 1160 1200 1240 1280 1320 1360 1410 14 . Matice se još ispituju opterećivanjem zadanom silom pri kojoj navoj matice ne smije popustiti do zadane sile. podloški. C 390 400 410 420 430 440 440 450 460 470 480 490 500 520 530 540 550 560 570 590 600 610 630 640 660 670 690 Cr 380 390 400 410 410 420 430 440 450 460 470 480 490 500 510 520 530 550 560 570 580 600 610 630 640 660 670 Cr .

88 0.015 .Mehaničke osobine U slijedećoj tablici nalaze se odnosi pojedinih mehaničkih svojstava prema klasama čvrstoće.9 900 900 280 360 266 342 28 1000 1040 310 382 295 363 32 1200 1220 372 434 353 412 39 /=M16 >M16 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 500 600 800 800 400 400 420 500 520 600 800 830 120 130 155 160 190 230 255 220 250 300 336 114 124 147 152 181 219 242 209 238 285 319 67 71 79 82 89 22 23 99.88 10 9 8 225 310 280 380 440 580 600 650 830 970 Svi vijci (osim svornih) moraju imati min. broj 1i2 3 4 Mehanička svojstva Vlačna čvrstoća 2 Rm (N/mm ) Tvrdoća po Vikersu HV.6 Klase čvrstoće 5.2 Isplatno 2 (N/mm ) naprezanje Sp Izduženje. A5 (%) min 4.2 (N/mm2) Sp/ReL ili Rp 0.94 0.6 4.91 0.91 0.8 < 9. HV 0.5 32 34 320 356 240 320 300 400 480 240 340 300 420 480 640 640 640 660 0. 30 30 25 20 15 25 bez prijeloma 1 Čvrstoća vijka na kosom osloncu Udarna žilavost (J) min Otpornost glave na savijanje Minimalna visina nerazugljičene zone navoja.94 0. E Maksimalna dubina potpunog razugljičenja. F = 30 D2 nazivna min min max min max HRB min HRC Tvrdoća po Rockwelu HRB max HRC Površinska tvrdoća.91 0.8 10.8 5.9 12. Rm datim pod rednim brojem 2 u ovoj tablici.91 0. Red.8 6. F >/= 98N Tvrdoća po Brinelu HB.8 8.91 0.91 22 14 20 10 8 12 12 37 39 44 380 402 454 720 900 1080 720 940 1100 0.3 max nazivna Granica razvlačenja 2 ReL (N/mm ) min nazivna Granica min Rp 0. G (mm) /2 H1 2 /3H1 /4H1 3 0.

žuta ili maslinasta . 10. Mana im je što su nepostojani kod viših temperatura. Vijek trajnosti pouzdanosti spojnog elementa može se uvelike poboljšati pravilnim odabirom površinske zaštite. Pod utjecajem električne struje u elektrolitu na površini metalnog predmeta talože se čestice Cinka. Površina je glatka. Njihovim ohlađivanjem u specijalnoj uljnoj emulziji na površini se stvara tanki oksidni sloj (do 0.9 i 12. sam fosfat ne osigurava zaštitu protiv korozije. Ovako tanke prevlake uz dobru zaštitu od korozije pogodne su za zaštitu sitnih dijelova i dijelova kod kojih je važno da prevlaka ne utječe bitno na dimenzije. Debljine slojeva preko 10µm se ne preporučaju jer se pojavljuje opasnost od ljuštenja prevlake. sjajna i stoga estetski vrlo prihvatljiva.vijci se nakon odmašćivanja i dekapiranja u kupkama prevlače sa srednje ili finozrnatim fosfatnim slojem. Bruniranje . Na te osobine tijekom vremena značajan utjecaj u negativnom smislu ima korozija. Vijci se najprije zagrijavaju na 400 °C.postupak kojim se na čeliku stvara zaštitna prevlaka željeznog oksiduloksida i na taj način se površina štiti vlastitim oksidom od atmosferskih utjecaja. Galvansko prevlačenje – Cink – najšire korištena metoda površinske zaštite metalnih predmeta.8. crna. Fosfatiranje . Zbog toga se fosfatirani spojevi mogu češće popuštati i ponovno pritezati bez da se koeficijenti trenja bitnije izmijene. Dodatno poboljšanje zaštite od korozije postiže se pasivizacijom koja može biti bijela (plava). Čisti željezno-fosfatni slojevi sa debljinama 0. Poboljšani vijci u klasama čvrstoće 8. prevlake. Tek nakon nauljivanja postiže se dobra antikorozivna zaštita koja je postojana i kod većih tlačnih opterećenja. Osim za ulje.9 nakon poboljšavanja imaju istu antikorozivnu zaštitu kao i tanko fosfatirani i nauljeni proizvodi sa debljinama fosfatnog sloja od 3 do 6 µm. radi čega se češće primjenjuju cinkovi i manganovi ili miješani fosfatni slojevi sa uobičajenim debljinama od 4 do 10 µm.1 µm) koji u nauljenom stanju stvara nepropusni površinski film. fosfatni slojevi su dobra podloga za boje i druge premaze. tako da se primjena ne preporuča iznad 70 °C.Površinska zaštita Mehaničke osobine spojnih elemenata predstavljaju važnu stavku u projektiranju metalnih konstrukcija ili strojnih sklopova.2 µm suviše su tanki. tj. što zajedno dodatno poboljšava zaštitu od korozije. Budući da struktura nije nepropusna. Uobičajena debljina sloja kreće se od 4 do 8µm. Nagorjele pocrnjele površine nemaju popratna djelovanja na mehanička svojstva vijčanih proizvoda.

Radi ispitivanja trajnosti zaštite od korozije predmeti se podvrgavaju testu u solnoj kupelji. U vijčanoj industriji najčešće se koristi alkalna kupka jer osigurava ravnomjernu debljinu sloja. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINKA (H) 4 24 72 KOROZIJA BAZE (H) 100 130 180 Galvansko prevlačenje – Cink-Nikal – ova prevlaka je razvijena kao zamjena za prevlačenje Kadmijem. Postupak se mora započeti u roku 4 sata. Kadmiranje je metoda koja pruža višestruko bolju zaštitu od klasičnog Galvanskog cinčanja za istu debljinu sloja. U donjoj tablici nalaze se usporedni rezultati testa u solnoj kupelji dijelova prevučenih Cinkom i Cink-Niklom obzirom na različite pasivacije. U slučaju oštećenja ili napuknuća čestice prevlake se sele na oštećeno mjesto i nastavljaju štititi materijal. Postoje dvije vrste kupki za Cink-Nikal galvanizaciju: alkalna i kiselinska. već je i višestruko premašuje. Debljina sloja je ~8µm. . Cink-Nikal prevlaka ne samo da je zamijenila Kadmijevu. U donjoj tablici nalaze se vrijednosti testa u solnoj kupelji galvanski pocinčanih prevlaka debljine ~8µm obzirom na vrstu pasivacije. na temperaturi od 200 do 400 °C 2 i više sati. Trajanje zaštite od korozije je u prosjeku deset puta dulje od standardnog Galvanskog cinčanja i tri puta od Kadmiranja. ovisno o njegovoj površini presjeka. Kao referentna točka uzima se vrijeme za koje 5% površine baznog materijala biva zahvaćeno korozijom. Udio Nikla u leguri s Cinkom iznosi 4-10%. Naši proizvodi su uglavnom standardno svi presvučeni tom dodatnom prevlakom bez posebne napomene u narudžbi. Postupak se sastoji u držanju predmeta. a najbolje bi bilo odmah nakon galvanizacije. ali je neprihvatljiva u smislu zaštite okoliša. Time se poveća zaštita od korozije još cca 60%.Tijekom galvanizacije u površinu baznog materijala upija se Vodik koji kod poboljšanih čelika iznad 1000 N/mm2 može izazvati krtost. prevlačenja vijaka dodatnim slojem laka koji se nanosi nakon pasivacije. Da bi se to spriječilo provodi se postupak dehidrogenizacije. te ravnomjernu raspodjelu Cinka i Nikla presjekom prevlake. Prevlaka zadržava karakteristike zaštite od korozije i do 120 °C. PASIVACIJA Bijela (Plava) Crna Žuta KOROZIJA CINK (H) 100 130 180 KOROZIJA CINK-NIKAL (H) 900 1500+ 1500+ U tvornici vijaka DIV imamo mogućnost. Postupak je lakše kontrolirati i postižu se veće debljine sloja nego kiselinskom otopinom.

postupak uranjanja proizvoda u Cink rastaljen na 450 do 480 °C pri kojem se na površini stvara prevlaka debljine 0. Zbog veće debljine prevlake trajnost zaštite od korozije znatno je veća od galvanskog cinčanja.debljina prevučenog sloja D2' . Vrijeme je izraženo u godinama do 5% prekrivenosti korozijom. Cink-Nikal i Vruće cinčanih prevlaka. Na donjoj tablici nalaze se usporedne prosječne vrijednosti trajanja zaštite od korozije između Galvanski cinčanih.srednji promjer vijka a . Na donjoj ilustraciji prikazano je kako debljina sloja prevlake povećava srednji promjer navoja vijka (D2). pa je i rezultat nerealan. OKOLIŠ Unutrašnji prostor Ruralno područje Manji gradovi Veći gradovi Primorje Manja industrija Srednja industrija Teška industrija CINK 50 8 5 2 5 4 2 1 CINK-NIKAL 72 45 18 45 36 18 9 VRUĆI CINK 40 28 11 28 20 11 5 Dodatni sloj laka na Cink i Cink-Nikal prevlaci povećava otpornost prema koroziji za još 60%.debljina prevučenog sloja okomito na os vijka Iz ovoga je vidljivo da je srednji promjer vijka d2 potrebno izraditi za 2b manji od željene tolerancije da bi nakon prevlačenja konačni d2 bio unutar tolerancijskog polja.1 mm. te vrućeg cinka 43-100 µm. ali se smanjuje zazor između navoja vijka i matice pa vruće pocinčavanje nije preporučljivo za navoje ispod M12. Važno je još napomenuti da metoda solne kupelji u slučaju Vrućeg cinčanja ne daje realnu sliku o trajanju zaštite.smanjeni srednji promjer vijka b .043 do 0. .Vruće pocinčavanje . D2 = D2' + 2b = D2' + 2 (a /sin 30°) = D2' + 4a D2 . Razlog je tome što u normalnim uvjetima sporim djelovanjem atmosfere Cink na površini razvija zaštitni sloj cinkovih karbida. Debljine slojeva su ~10µm. Ubrzano djelovanje solne kupelji ne dopušta stvaranje cinkovih karbida i do korozije dolazi mnogo ranije.

Označavanje površinske zaštite – prema DIN 267/9 Primjer: vijak DIN 931 M12X65 8. C ili D Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Crno-Smeđe do Crno Polu svijetla Svijetla Ovisno Mat Polu svijetla Svijetla .8 A2L (primjeri označavanja vijaka nalaze se na slijedećoj stranici) A 2 L SIMBOL A B C D E F G H J K L N S SIMBOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 SIMBOL A B C D E F G H J K L M P R S T PREVLAKA Cink Kadmij Bakar Bronca Nikal Krom-Nikal Bakar-Nikal Krom-Bakar-Nikal Kositar Bakar-Kositar Srebro Bakar-Srebro Cink-Željezo DEBLJINA PRVLAKE 1 sloj 2 sloja 3 5 2+3 8 3+5 12 4+8 15 5+10 20 8+12 25 10+15 30 12+18 10 4+6 POVRŠINA Mat PASIVACIJA Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Bez boje Plavo (metalno) Žuto Maslinasto Kao B.

12. HRN MB1.. 10.9.. duljina.9 8. KLASA KVALITETE -4. tj.promjer navoja.10. DIN 125 DIN 127 DIN 94 DIV5160 DIV5000 M8 M10 5x50 1/2"x73 8x70 4 8 4 5. promjer. 5.9.25x50 M12x45 M16x150 M20x65 M14 M12 KLASA . tirfon vijak. rascjepka.8. .Primjeri označavanja vijaka Radi lakšeg sporazumijevanja i izbjegavanja mogućih pogrešnih narudžbi. 8. 6. tj.POVRŠ. ako nije niti jedno od toga podrazumijeva se tako zvana "obična kvaliteta".8. crteža. Ni Primjeri: NAZIV VIJAK VIJAK VIJAK VIJAK MATICA MATICA STANDARD DIMENZIJA M10x1. Dc. Standardni korak za dotični navoj se podrazumijeva.35. uskočnik. primjenjuje se opće prihvaćeni način označavanja vijčane robe...051. 5. isporuka. 14 POVRŠ. duljina.11 DIN 934 DIN 6915 Dimenziju podloške u tvornici vijaka DIV označavamo nazivnim promjerom vijka za koji je podloška predviđena. DIV 5135.8 10. TZn.. Br. ISO 7380. 6.15. 12.6.8 8 10 Zn TZn Fe TZn Br Zn DIN 931 DIN 7990 DIN 6914 nacrt br. 5. ZnŽ.8 5. PODLOŠKA PODLOŠKA RASCJEPKA VIJAK SKELE HANGAR V. Kod vijaka korak je potrebno upisivati samo ako spada u grupu finih navoja. ZnNi. ZAŠTITA – Zn (plavo). korak navoja.8.DIN 931. tj. 5 ili niža. matica. A to je klasa kvalitete 5.8 5.8. NAZIV .8 Zn Br Zn ZnŽ Fe Ako klasa kvalitete nije navedena to znači da je određena navedenim standardom ili crtežom.vijak. Fe (bez zaštite). 4. podloška. 8. UNI 5587… (br. 14. 10.9. STANDARD . za nestandardne ali često Standardno izrađivane proizvode u DIV-u smo uveli vlastiti standard Oznake DIV + numerički broj npr. KVALITETE ZAŠTITA 8. sa time da se brojevi DIV standarda i DIN standarda na podudaraju radi lakšeg snalaženja) DIMENZIJA .6.8.. Osnovna zamisao je da karakteristike artikla budu u potpunosti i nedvosmisleno iznesene.