P. 1
Upravljacki informacioni sistemi

Upravljacki informacioni sistemi

5.0

|Views: 2,831|Likes:
Published by Kristijan Omicevic

More info:

Published by: Kristijan Omicevic on Feb 21, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/01/2014

pdf

text

original

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

UVOD
Svijet u kojem danas živimo karakteriše brz naučno-tehnički i tehnološki razvoj, koji permanentno mijenja tempo privrednog i društvenog života. To vrijeme označavamo kao vrijeme tzv. "informacijskog društva". Informaciona tehnologija, informacioni sistemi i njihova primjena u okviru poslovnih sistema poslednjih decenija doživljavaju snažan razvoj. Elektronski računari pretvaraju se od uređaja za masovnu obradu podataka u uređaje za informacije. To je ključni momenat koji mijenja samu suštinu informacionog sistema, a posebno mjesto i ulogu informacionih sistema u poslovnim sistemima. Naročito u ekonomskoj sferi postaje sve značajnije raspolaganje informacijama, posjedovanje i korištenje informacione tehnologije. Dinamika razvoja informacionih sistema i "informacione industrije" postaje pokretačka snaga privrednog i društvenog napretka. Svakako je teško reći da li je informaciona tehnologija presudno uticala na društvene odnose ili je bilo obrnuto. U svakom slučaju može se reći da postoje veoma intenzivni interaktivni odnosi. Složene relacije između ekonomske i informatičke sfere mogu se sagledati sa dva aspekta. Prvi aspekt je značaj i oblik uticaja informacione tehnologije na obavljanje ekonomske djelatnosti. Svakako da je ekonomija upućena na korištenje informacione tehnologije jer bilo da se radi o pojedinom preduzeću ili o cjelokupnoj nacionalnoj ekonomiji svakodnevna aktivnost je korištenje velikog broja podataka, i na osnovu njihove analize donošenje poslovnih odluka. Dinamičan razvoj privredne aktivnosti neprekidno prozvodi nove informacije koje treba da budu sakupljene, obrađene i sačuvane. S druge strane ekonomski sistem da bi funkcionisao mora da koristi određene podatke i informacije u cilju donošenja racionalnih odluka. Sve ove zahtjeve, njihovo usklađivanje i optimizaciju kroz povezivanje ulaznih i izlaznih tokova podataka, na najbolji način može da ostvari samo dobro planiran i realizovan informacioni sistem. Pored kvantitativnih prednosti koje pruža informaciona tehnoogija kroz efikasnu i brzu obradu podataka, ona iz osnova mijenja i kvalitet poslovanja mijenjanjem starih i stvaranjem novih metoda poslovnog upravljanja i odlučivanja. Na primjer, ako proces upravljanja podijelimo na aktivnosti planiranja, organizovanja, rukovođenja i kontrole svakako da nema te aktivnosti u kojoj se informatika ne primjenjuje. Informacioni sistem utiče na menadžment organizacije realizacijom jedne od osnovnih funkcija informacionog sistema, a to je da osoblju i menadžerima, snadbijevajući ih potrebnim informacijama, omogući efikasno istraživanje procesa i uvid u ponašanje organizacije, tako da mogu 1

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

efikasnije i efektivnije da se koriste svojim umijećem izvršenja zadataka, planiranja, organizovanja, vođenja i kontrolisanja, kako bi postigli poželjan razvoj, rast i prosperitet organizacije. Od informacionog sistema se očekuje da pomogne efektivno i efikasno funkcionisanje organizacije obezbijeđujući da prava informacija u pravi čas, u pravom obliku i u pravoj količini prispije pravoj osobi – korisniku, odnosno menadžeru u organizaciji. Informacioni sistem, budući da pomaže u snabdijevanju i distribuciji informacija, pretpostavlja usvajanje posve različitog menadžerskog stila u procesu poslovnog odlučivanja, koji bi više bio zasnovan na analitici, a manje na provizornim procjenama i nagađanjima. Iz tog razloga, menadžeri sve više traže rješavanje problema na temelju novih analitičkih i integrišućih znanja i vještina, te informacionog sistema, a sve manje na osnovu intuicije. Uspješno upravljanje preduzećem i uspješno vođenje biznisa je nemoguće organizovati bez pouzdanih podataka odnosno informacija. Upotreba informacione tehnologije je bila različita od perioda do perioda. U početku, krajem pedesetih, i početkom šezdesetih godina ovog vijeka, primjena informatike svodila se isključivo na korištenje sistema za obradu transakcija (Transaction Procesing System). Taj koncept najčešće se naziva "automatska obrada podataka" (Data Processing). Tokom šezdesetih godina dolazi do značajnih tehničkih inovacija u oblasti telekomunikacija. Prenos podataka i informacija na velike udaljenosti postaje ostvariv u tzv. "realnom vremenu". Time se stvaraju preduslovi da se informaciona tehnologija ne koristi samo za obradu podataka već i za prenos i plasiranje informacija (Information Reporting System). U situaciji kada je dostupno obilje često kontradiktornih informacija tradicionalne metode intuitivnog odlučivanja pokazale su se nemogućim. Zbog toga dolazi do promjene ne samo objekata odlučivanja već i do promjena u načinu i tehnologiji donošenja najvažnijih poslovnih odluka. Informativnu osnovu obezbjeđuju tzv. sistemi za podršku odlučivanju (Decision Support System). U periodu od poslednjih trideset godina razvoj računarske tehnike bio je veoma dinamičan. U oblasti računarske opreme značajan napredak ostvaren je u pogledu brzine obavljanja operacija, memorijskih kapaciteta, snage mikroprocesora i raznovrsnosti i kvaliteta periferne opreme. Primjena informacione tehnologije u poslovnim sistemima zahtjeva veoma sveobuhvatan i kompleksan pristup. Prije svega treba definisati pojmove informacioni sistem i informaciona tehnologija. Neophodno je sagledati svaki poslovni sistem ponaosob a za to su potrebna i odgovarajuća znanja iz teorije sistema. 2

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

Informacioni sistemi se primjenjuju u različitim djelatnostima koje imaju svoje specifičnosti. Te specifičnosti imaju uticaja na karakteristike informacionog sistema koje poslovni sistem mora da posjeduje. Za postizanje ciljeva uspostavljanja informacionog sistema neophodno je da on bude efikasan. Organizacija podataka treba da bude zasnovana na jedinstvenoj bazi podataka podržanoj odgovarajućim programskim rješenjem, odnosno sistemskim i aplikativnim softverom. Posebnu pažnju treba posvetiti projektovanju informacionog sistema za poslovni sistem. Pod projektovanjem se podrazumjeva utvrđivanje faza izgradnje, specifikacija metoda, tehnika i sredstava projektovanja, kao i uvođenje, praćenje i ocjena projektovanog informacionog sistema. Iz teorije organizacije poznati su brojni interni i eksterni faktori, koji determinišu organizaciju, pa prema tome i projektovanje informacionog sistema. Bez razumijevanja prirode, strukture i dinamike organizacije, njenih unutrašnjih procesa, ponašanja, kao i njene interakcije sa okruženjem, nezamislivo je izgrađivanje informacionog sistema date organizacije. Posebnu ulogu informaciona tehnologija ima u upravljanju poslovnim sistemom. Informacioni sistem neće ispuniti cilj zbog kojeg je stvoren ako se svede samo na obradu podataka. Zbog toga su stvoreni tzv. upravljački informacioni sistemi" (MIS – Management Information Systems) čiji su produkt unaprijed definisane informacije za potrebe rukovođenja. Za rukovodioce na nižim i srednjim nivoima te su informacije detaljne, dok su za više rukovodioce to uglavnom uopštene informacije. Viši nivo podrazumjeva sistem za podršku u odlučivanju koji treba da omogući rješavanje problema koji nisu struktuirani već su veoma specifični. Na najvišem nivou su "ekspertni sistemi" (Expert Systems) koji se zasnivaju na bazama znanja projektovanim od strane eksperata i koji imaju mogućnost samoučenja.

3

Zbog toga i cilj informacionog sistema mora da bude usklađen sa opštim poslovnim ciljevima. Informacioni sistem se može definisati kao set međusobno povezanih komponenti koje funkcionišu zajedno u procesu izbora. koristiti informacionom tehnologijom". pohranjuje. skladištenja i slanja informacija. POJAM INFORMACIONE TEHNOLOGIJE I INFORMACIONIH SISTEMA U literauri se sreće mnogo različitih definicija informacionih sistema. tj. Cilj informacionog sistema je pribavljanje potrebnih informacija za vođenje poslovnog procesa i upravljanje organizacijom. INFORMACIONI SISTEMI 1. Osnovni cilj svakog informacionog sistema je da omogući prikupljanje podataka i prikazivanje dobijenih informacija na najbolji način. informacioni sistem svojim funkcionisanjem mora da poboljša funkcionisanje cijelog poslovnog sistema kako bi se postigli što bolji rezultati poslovanja. Jedna od najopštijih je da se pod informacionim sistemom podrazumjeva skup metoda. Zbog toga svrha informacionog sistema jeste da upravljačkoj strukturi osigura tačne i pravovremene informacije potrebne za donošenje odluka. Informacioni sistem bilo kog ekonomskog subjekta jedan je od njegovih podsistema. Svaki poslovni sistem. odnosno organizacija mora da ima svoj informacioni (pod)sistem koji prikuplja. obrađuje i isporučuje informacije. pohranjuje. čuva. uključujući poslovodstvo . zaposlene i ostale._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi I. klijente. obrađuje isporučuje informacije važne za organizaciju i društvo. postupaka i resursa oblikovanih tako da bi se potpomoglo postizanje nekog cilja. a u cilju pomoći donošenju odluka. tako da budu dostupne i upotrebljive za svakog ko se želi njima koristiti. koordiniranju i kontroli u organizaciji. Razvojem računara došlo je do mnogo intenzivnjije upotrebe informacija i do povećanog povjerenja u donošenje upravljačkih odluka na bazi informacija. čuva. ali ne mora. Internacionalna federacija za obradu informacija (Internacional Federation for Information Prosessing IFIP) definiše informacioni sistem na sljedeći način: "Informacioni sistem je sistem je sistem koji prikuplja. 4 . prerade. Pored toga postoji i ekonomski zahtjev da se ovi zadaci obave uz što niže troškove. Informacioni sistem aktivni je društveni sistem koji se može.

a kompleksnost se odnosi i na strukturu elemenata i na strukturu veza kako u okviru sistema tako i sa okruženjem. koja podrazumijeva da "izlaz" odlazi do određenih članova organizacije koji će ih vrijednovati ili napraviti ispravke u fazi ulaza. 2. U nekim organizacijama te postupke obavljaju ljudi. 3. analizu problema. Na osnovu svega navedenog. Takođe. a koje treba da transformišu resurse podataka u informacione podatke". mjestima i elementima u oprganizaciji. Informacioni sistem djelujući u okviru neke organizacije. Informacioni sistem obuhvata sve informacione djelatnosti . Iz toga proizlazi da informacioni sistem može biti manuelan ili podržan informacionom tehnologijom. 5 . ali i njenom okruženju. što znači da se ne može poistovijetiti sa jednom. a u drugim se koriste moderna informaciona tehnologija. kontrolu operacija. omogućava joj da komunicira unutar sebe i sa svojim okruženjem. razvijanju (kreiranju) novih proizvoda. Na osnovu navedenog bitno je uočiti sljedeće: 1. pojedinačnom od tih djelatnosti. što upućuje na zaključak da informacioni sistem postoji i onda kada nema računarske podrške. memorisanja i kontrole. Informacioni sistem je kompleksan organizacioni sistem. IS sadrže informacije o značajnim ljudima. Prema tome. IS služe kao pomoć menadžerima i zaposlenima u analiziranju problema. korisnije oblike) i izlaz (odnosi se na transfer podataka ljudima ili aktivnostima kojima su potrebni)._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Odnosno "Informacioni sistem je sistem koji koristi hardverske resurse (mašine i medije). kreiranje novih proizvoda i usluga. Pojam informacionog sistema znatno je širi u odnosu na računar i računarsku obradu podataka. može se zaključiti – da bi postala konkurentan učesnik na internacionalnom tržištu. uslov opstanka bilo koje organizacije je da raspolaže adekvatnim informacionim sistemom. To znači da informacioni sistem obuhvata i kompjuterizovani i nekompjuterizovani dio informacionih djelatnosti. IS pomoću tri aktivnosti proizvode informacije koje su potrebne organizaciji za donošenje odluka. u kojem su razrađeni postupci informacionih aktivnosti. izlaza. obrade. Ove aktivnosti su: ulaz (podrazumijeva sakupljanje neobrađenih podataka iz organizacije i okruženja). procesiranje (prerada prikupljenih podataka iz organizacije i okruženja u razumljivije. IS zahtjevaju i povratnu informaciju. organizaciji su potrebni moćni informacioni i komunikacijski sistemi. odnosno kompjuterizovan. softver(programi i procedure) i ljudske resurse (korisničke i specijaliste) radi sprovođenja aktivnosti ulaza.

Funkcionisanje Informacionog sistema u okruženju itu c ij A kc io n a ri _ i~k a R adn . 6 s F in a n ijs k e_ i n st AP i UN T J E Slika 1. društvena uloga. ljudi. Svakako treba imati na umu činjenicu da se organizacije međusobno razlikuje po nizu obilježja kao što su ciljevi. koja slijedi. P O d n ic a Z a je K S O e R G A L N n A p a v O V P o tro {a~ iR T N O m A e L O A n t O K R nc M P S O P I a T c i o r a v r { n d N n ` ije a n c ij u re nk Ko ge e_ a V lad in R n V f E o r m U I z i s l j a ~ i i n k f i s o i t e r m i n m i : f o r m a c i o n a i c i o s i E k I e N P UP TR O C EO S U I u` udr en ja RT Do bav lja ~ o n o L j u d N o v P r o s O p r E n e I n f o k r ig a r ne si zu aR r cs o i i R r o c e s i : a c F i z i ~ k a d U t o r M a r k e t i nD e m a F i n a n s i j eI r g i j a K a d r o v i O r m a cD i j r a u g i p r m i Os p u i i b e i s s t lr u i b g u e p r i n g o n f o r m s t a l i o c e s i o : ob en s c a e o l u g e : i j a s i c i j e f e k t i Ciljevi informacionog sistema proističu iz ciljeva organizacije._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Na slici 1.. To drugim riječima znači da je svaka organizacija relativno jedinstvena kombinacija strukture. kao što su kupci. ciljeva i okruženja. akcionari i regulatorne agencije. IS sistem sadrži informacije o organizaciji i njenom okruženju. Međutim. djelatnosti i menadžmenta. čiji je on podsistem i sa njima moraju biti usklađeni. Što je u konkretnom slučaju optimalno zavisi od čitavog niza okolnosti. konkurenti. Opšti cilj je da stvori neophodne preduslove za bolje funkcionisanje organizacije i ostvarivanje boljih rezultata poslovanja. prikazano je funkcionisanje IS. interaguju sa organizacijom i njenim IS. Postoje tri osnovne aktivnosti IS – ulaz. dobavljači. procesiranje i izlaz. ne postoji jedan uopšten model informacionog sistema koji je adekvatan i optimalan za svaku organizaciju. menadžmenta. Faktori okruženja.

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

Upravo zato informacioni sistem projektovan za jednu organizaciju ne može direktno biti preslikan u druge organizacije. Postojanje i razvoj bilo kojeg poslovnog sistema nemoguće je zamisliti bez aktivnosti prikupljanja, obrade ili razmjene informacija. Sve ove aktivnosti obavlja informacioni sistem koji neminovno predstavlja objektivno postojeći konstitutivni dio svake savremene organizacije, odnosno njen podsistem. Isto se odnosi i na proces upravljanja i odlučivanja (menadžmenta), koji su po svojoj suštini prevashodno informacioni procesi. Upravo iz tog razloga je potrebno da savremeni menadžeri posjeduju neophodna informatička znanja u korištenju informacione tehnologije, budući da su oni ti koji donošenje odluka treba da zasnivaju na informaciji i znanju, a ne na intuiciji i psihološkim faktorima. Informacioni sistemi se mogu objasniti i na sledeći način – predstavljaju rješenje za organizaciju i mendažment, bazirano na informacionoj tehnologiji, na izazove koje postavlja okruženje. Da bi u potpunosti razumjeo IS, menadžer mora poznavati organizacione, menadžment i tehnološke dimenzije sistema, kao i njihovu moć da obezbijede rješenja za izazove i probleme iz poslovnog okruženja. IS je više nego kompjuter. Efektivno korištenje IS zahtjeva razumijevanje organizacije, menadžmenta i informacione tehnologije koje utiču na sistem i čine sistem. Svi informacioni sistemi mogu biti opisani kao organizaciona i menadžment rješenja na izazove koje nameće okruženje.

Slika 2. Odnos IS sa organizacijom, tehnologijom i menadžmentom

7

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

Kako je glavni cilj informacionog sistema da omogući prikupljanje podataka i prikazivanje dobijenih informacija na najbolji način, postavlja se kao prvi zadatak izbor mašinske i programske opreme i donošenje odluke o tipu organizacije podataka. U poslovnim informacionim sistemima koriste se dva tipa organizacije podataka u obliku: datoteka baza podataka.

Datoteka je kolekcija povezanih slogova iste strukture koji su smješteni na sekundarnim memorijskim medijumima. Informacioni sistem koji ima ovakvu organizaciju podataka je osposobljen da prihvata i čuva podatke i da prikazuje rezultate speifične primjene na bazi odgovarajućih ulaza. Organizacija podataka u baze podataka predstavlja savremeni trend u oblasti poslovnih informacionih sistema. Baza podataka je skup podataka koji su povezani preko određenih relacija. Ove relacije formira ili održava jedan ili više programa koji se nazivaju upravljački sistem baze podataka (Data Base Managament System – DBMS).

8

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi

2. FUNKCIJE INFORMACIONOG SISTEMA
Funkcije informacionog sistema su brojne i raznovrsne ali se ipak mogu svesti na dvije: funkcija dokumentacije funkcija upravljanja.

Funkcija dokumentacije omogućava subjektima poslovnog sistema ostvarivanje kontrole i ocjenu preduzetih akcija. Funkcija upravljanja kao osnovna funkcija informacionog sistema omogućava da svi subjekti jednog poslovnog sistema imaju na raspolaganju relevantne informacije kako bi bili u mogućnosti da donose odgovarajuće poslovne odluke. Savremena poslovna organizacija teško se može predočiti na uobičajen način, putem organizacionih šema, tj. "hijerarhije" kvadratića povezanih linijama. Danas je korisnije organizaciju posmatrati kao kompleks sistema za rješavanje različitih poslovnih problema koji izviru iz različitih promjena sa kojima se organizacija susreće, a čije se strukture mogu opisati informacionim tokovima. Informacioni sistem predstavlja "krvotok" tako shvaćene savremene organizacije, jer pruža "hranu" donosiocima odluka u rješavanju problemskih situacija. Informacioni sistem djeluje unutar nekog poslovnog sistema omogućavajući mu da komunicira unutar sebe i sa svojim okruženjem. Samim tim i funkcije informacionog sistema poslovnog sistema nastaju, traju tokom postojanja i prestaju kada nestaje poslovni sistem. Budući da u poslovni sistem ulaze i izlaze materijali, energetski i informacioni tokovi, zadatak informacionog sistema je da preuzima informacije, obrađuje ih i prerađene prezentuje poslovnom sistemu i okruženju. Poslovni sistem dobija informacije iz raznih izvora, spoljnih i unutrašnjih, a informacioni sistem ih obrađuje u nove, korisne informacije. Cilj informacionog sitema je da poslovni sistem snabdije potrebnim informacijama, kako pri izvođenju poslovnog procesa, tako i pri upravljanju poslovnim sistemom. Kada se govori o poslovnom procesu, misli se na osnovnu djelatnost posmatranog poslovnog sistema. Iako svaka organizacija ima svoj specifičan poslovni proces, informaciona tehnologija je pronašla svoju primjenu gotovo svugdje i doprinijela podizanju efikasnosti odvijanjanja poslovnog procesa. U mnogim poslovnim procesima nemoguće je konkurentno obavljati posao bez primjene informacione

9

razvoj i prosperitet organizacije. odnosno informacije se dostavljaju relavantnim korisnicima i oni služe kao podloga za donošenje odluka. snabdjevajući ih potrebnim informacijama.organizovanja. omogući efikasno istraživanje procesa i uvid u ponašanje organizacije tako da mogu efektivnije i efikasnije da se koriste svojim umijećem izvršenja zadataka planiranja. političkim. sintetizuje i prezentira informacije o marketingu. Uopšteno govoreći. kako bi postigli poželjan rast. 10 . radnom osoblju. pa i o samome sebi. a takođe o ekonomskim. Samim tim je i automatizacija poslovnog procesa jedan od važnih zadataka informacionog sistema zasnovanog na informacionoj tehnologiji. da bi omogućio njeno uspješno funkcionisanje. Jedna od osnovnih funkcija informacionog sistema jeste da osoblju menadžerima. socijalnim.  memorisanje i arhiviranje podataka i informacija – kada se podaci obrade._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi tehnologije. Od informacionog sistema se očekuje da pomogne efikasno i efektivno funkcionisanje organizacije obezbjeđujući da prave informacije u pravi čas. oni se radi daljeg korištenja memorišu i arhiviraju i  distribucija podataka i informacija korisnicima – na kraju. proizvodnji.  prenos i obrada podataka – obrada podataka je proces pretvaranje podataka u informacije. u pravom obliku i u pravoj količini prispiju pravoj osobi. vođenja i kontrolisanja. informacioni sistem poslovnog sistema. obrađeni podaci. Iz naprijed navedenog evidentno je da se djelatnost informacionog sistema može dekomponovati na sljedeće aktivnosti:  prikupljanje i evidentiranje podataka – aktivnosti obuhvatanja podataka na mjestima njihovog nastanka. upravlja tokovima podataka i informacija od njihovog izvora do korisnika koji ih koristi u procesu odlučivanja. tehnološkim. odnosno korisniku u organizaciji. Informacioni sistem neke organizacije prikuplja. kodira. skladišti. pravnim i drugim važnim aspektima okruženja organizacije.

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Slika 3. koji bi omogućavao prikupljanje. Aktivnosti poslovnog informacionog sistema Odlučivanje u organizaciji predstavlja proces transformacije informacija u odluku. obradu. čuvanje i pristup informacijama kada je to potrebno. ključne funkcije informacionog sistema u organizaciji. Int . od informacionog sistema se očekuje da adekvatnim. kao i sa okruženjem uopšte. pravovremenim i pouzdanim podacima i informacijama obezbijedi ekonomičnu realizaciju poslovnih procesa. Da pravovremeno i u potpunosti odgovori na sve informacione zahtjeve korisnika poslovnih funkcija. Da obezbijedi kompletnu dokumentacionu osnovu za praćenje poslovnih događaja između 1. poslovnih funkcija i odlučivanja. Ovu funkciju karakterišu i određeni specifični ciljevi koji se postavljaju pred informacioni sistem: 1. 11 2. a to je da doprinese uspješnom poslovanju organizacije. Potreba za izgradnjom efikasnog informacionog sistema. Polazeći od osnovne funkcije informacionog sistema. Pri tome se ne smije zaboraviti da se savremeni informacioni sistemi ne mogu projektovati bez adekvatne računarske podrške. kao i podršku pri donošenju poslovnih odluka. Može se reći da su računarsko pokrivanje poslovnih transakcija i osiguranje potrebnih informacija menadžerima u odgovarajućem vremenu i upotrebljivom formatu. nameće se kao imperativ.

ekstraneta i interneta mogu predstavljati ishodište. brzog i jednostavnog pristupa svim korisnicima Obezbjeđivanje brzog i jeftinog pristupa ogromnim količinama informacija širom svijeta Mogućnost komunikacije i saradnje bilo gdje i u bilo koje vrijeme Porast efikasnosti i efektivnosti ljudi koji rade u grpama na jednom mjestu ili na nekoliko lokacija 12 . zahtijeva i novu ulogu informacionog sistema. kako bi kao posebna cijelina unaprijedio uspješnost rada cijele organizacije. skupove podataka koji su relavantni za saglasnost stanja organizacije. koncepcija Data Warehouse i sl. kako za povezivanje organizacije sa užim i širim okruženjem. razvoj telekomunikacija. precizne i jeftine komunikacije unutar i između organizacija Memorisanje na što je moguće manjem prostoru ogromne količine informacija i obezbjeđenje. otkriva probleme i pomaže u njihovom rješavanju._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Da bi informacioni sistem mogao da realizuje osnovne funkcije. Povezivanje organizacije sa okruženjem putem računarskih mreža. Organizacija koja nema razvijen informacioni sistem nema potrebne preduslove za uspješno funkcionisanje i takmičenje sa konkurencijom. podržava planiranje. Samo uspješan informacioni sistem olakšava bolje razumijevanje same organizacije i njenih funkcija. tj. To će postići ukoliko sadrži samo one činjenice. poboljšava komunikacije u organizaciji. tako i za predstavljanje organizacije okruženju i to na globalnom nivou. Glavne koristi od informacionog sistema: • • • • • • Izvršavanje radnji velikom brzinom. Savremene informacione tehnologije. za razliku od organizacije sa razvijenim informacionim sistemom koja koristi sve raspoložive mogućnosti savremene informacione tehnologije.Od informacionog sistema organizacije se ne očekuje samo da prikuplja i obrađuje informacije o promjenama iz okruženja. usmjeravanje. kao i mjerenje rezultata organizacije. on mora da posjeduje određeni kvalitet. ukoliko obezbijedi prikupljanje onih podataka na osnovu kojih će se kreirati kvalitetna informaciona podloga neophodna za uspješno odlučivanje. elektronskog poslovanja. obrada velike količine podatka i računskih operacija Obezbjeđivanje brze. lokalizaciju slabosti i prednosti organizacije. pristup eksternim bazama podataka. već i da predstavlja organizaciju okruženju. poput Internet servisa. poput intraneta. elktronske razmjene podataka i sl. koordinisanje aktivnosti i kontrolisanje.

odnosno informacija. bilo kao profesionalni informatičari.organizaciona podrška – obuhvata organizacione postupke. opremu i uređaje.tehnička oprema ili materijalno tehnička komponenta – ovu komponentu čine mašine. KOMPONENTE INFORMACIONOG SISTEMA Sa aspekta sistemskog pristupa strukturu informacionog sistema čine sljedeće komponente: Slika 4. metode i načine kojima se usklađuje tj. Software .kadrovska podrška ili ljudska komponenta – ovu komponentu čine svi ljudi koji u bilo kojoj funkciji učestvuju u radu sa informacionom tehnologijom. bilo kao korisnici rezultata obrade podataka.programska podrška ili nematerijalna komponenta – predstavlja skup ljudskog znanja ugrađenog u mašine. Lifeware . kako bi one činile skladnu i funkcionalnu cijelinu. Orgware . uređaji i sredstva namjenjeni procesiranju (obradi) i prenosu podataka. koordinira rad svih komponenata informacionog sistema. 13 ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 3. Struktura informacionog sistema Hardware . koji diktiraju način način obrade podataka. odnosno informacija.

upravljački i informacioni podsistem.podaci i informacije – ovu komponentu čine podaci (koji predstavljaju predmet obrade). informacije i znanje. obezbjeđivanje informacija o prošlim poslovnim zbivanjima. Poslovni informacioni sistem ima četiri osnovne funkcije: 1. 14 . Kvalitetu poslovnog odlučivanja doprinosi informacioni podsistem. Izvođački podsistem usmjeren je ka ostvarivanju konkretnog cilja poslovnog sistema.prenosna (mrežna) komponenta – predstavlja projektovanje i povezivanje računara radi razmjene podataka i međusobne komunikacije fizički udaljenih računara. kao funkcionalna cjelina. 4. 2. Poslovni informacioni sistem povezuje upravljačke i izvršne funkcije tako što formirane informacije na osnovu poslovnih podataka stavlja na raspolaganje upravljačkom podsistemu. Netware . obezbjeđivanje kontrolnih informacija i 4. Poslovni informacioni sistem je svako uspješno uređivanje ljudi. 3. postupka. INFORMACIONI SISTEMI I POSLOVNI SISTEMI Svaki poslovni sistem pod kojim se podrazimijeva bilo koji ekonomski subjekt može se posmatrati kao sastva tri dijela ili podsistema. odnosno poslovni informacioni sistem (BIS – Business Information System). shvaćeni kao informacioni resursi koji postaju izuzetno vrijedna imovina svake organizacije. te ukoliko su one međusobno usklađene. Stvaranje i prezentacija poslovnih informacija ima svoj smisao samo kada su ljudi u upravljačkom podsistemu sposobni i spremni da odaberu i koriste poslovne informacije. obezbjeđivanje analitičkih informacija. uređaja i tehnologije organizovanih u svrhu pružanja blagovremene i pouzdane informacije potebne za rukovođenje preduzećem radi ostvarivanja dobiti._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Data base . obezbjeđivanje informacija o budućim poslovnim zbivanjima. Cilj upravljačkog podsistema je realizacija upravljačkih funkcija. odnosno telekomunikaciona sredstva i veze u sistemu. To su izvođački (izvršni). Sve komponente su međusobno usko povezane a najveća efikasnost informacionog sistema se može postići samo ukoliko se podjednako razvijaju sve komponente.

15 . bavi se prvenstveno računovodstveni podsistem u okviru jednog poslovnog sistema. da omogućava iskazivanje obrađenih informacija u vrlo kratkim vremenskim intervalima. Postojanje opšteg informacionog sistema ima za cilj da rukovodstvu poslovnog sistema pruži potrebne podatke na svim nivoima. Na primjer. odnosno da pruži podršku za donošenje poslovnih odluka i preduzimanje konkretnih akcija u tekućem poslovanju. tj. teži da stvori informacije koje su namijenjene i razumljive svakom rukovodiocu u okviru poslovnog sistema. da je pouzdan. da je jednostavan u prezentiranju datih informacija. To je sistem koji analizira podatke o proteklim i sadašnjim poslovnim događajima ali koji omogućava projektovanje poslova u budućnosti._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Sadržaj poslovnih podataka i informacija u poslovnom informacionom sistemu može da bude različit pa su zbog toga različite i metode njihovog prikupljanja i sređivanja. finansijskim informacijama. Pored toga poslovni informacioni sistem mora da bude postavljen tako da govori jezikom menadžera.

OBRADA I KORIŠTENJE INFORMACIJA U POSLOVNOM INFORMACIONOM SISTEMU Obrada podataka je proces pretvaranja podataka u informacije._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. tehnološkim zakonitostima obrađuju da bi se dobila slika o stanju poslovnog procesa i potrebi preduzimanja ili nepreduzimanja određenih aktivnosti. Upravljački model poslovnog informacionog sistema Podaci i informacije se u skladu sa određenim tehničkim. Slika 5. 16 . Odlučivanje. u okviru poslovnog sistema. pripremu podataka za obradu – najčešće se ovaj dio izvršava u procesu prikupljanja podataka jer su podaci po strukturi već spremni za obradu. je proces pretvaranja informacija u odluke.1. PRIKUPLJANJE. Obrada podataka u najširem smislu obuhvata:   prikupljanje podataka. pri korištenju računara ovaj postupak podrazumijeva i sam unos podataka u računar.

 17 ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi  obradu podataka u užem smislu – prikupljeni podaci namijenjeni su analizama čija je struktura i složenost veoma različita od jednostavnih pretraživanja pohjedinih baza podataka do vrlo složenih proračuna i prezentaciju rezultata obrade – ovaj dio obrade podataka podrazumijeva iskazivanje rezultata korišćenjem različitih tehničkih sredstava.

2. izvještajima koje podnose pojedina funkcionalna područja. subjektivni faktori koji ove podsisteme definišu i postavljaju itd. nivo organizovanosti poslovnog sistema. izgradnji i projektovanju autonomnih sistema informacija koji su usmjereni prema različitim nivoima upravljanja u okviru pojedinih dijelova procesa rada. Danas se uglavnom u oblikovanju informacionog sistema primjenjuje integramlni pristup. Parcijalni pristup pri oblikovanju informacionog sistema se danas smatra prevaziđenim i gotovo je potpuno odbačen pri projektovanju novih informacionih sistema. jer ne omogućava ni kvalitetnu bradu podataka koji su poslovnom sistemu potrebni a naročito ne ostvaruje neophodnu povezanost pojedinih funkcija unutar poslovnog sistema i povezanost poslovnog sistema sa okruženjem. Osnovno obilježje ovog pristupa jeste da se poslovni subjekat posmatra kao povezan i zavisan skup više podsistema. a informacioni sistem se oblikuje. raspoloživa računarska tehnologija. izgrađuje i projektuje kao jedinstvena cjelina. Cilj ovakvog pristupa je da informacioni sistem formira široku informacionu osnovu koju treba da koriste svi nivoi upravljanja i svi procesi rada u kojem se donose odluke koje utiču na definisanje ciljeva. Kod parcijalnog pristupa radi se o oblikovanju. Veoma bitne karakteristike ovog pristupa su razvijenost komunikacija između korisnika informacija i mogućnost vertikalnog i horizontalnog komuniciranja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. odnosno pojedinih funkcionalnih područja. ostvarivanje rezultata i uspješno rješavanje rješavanje problema u poslovnom procesu. OBLIKOVANJE POSLOVNIH INFORMACIONIH SISTEMA Koji će se pristup pri oblikovanju poslovnih informacionih sistema prihvatiti zavisi od kompleksnih faktora kao što su: • • • • društveni i ekonomski uslovi u kojima se poslovni informacioni sistem oblikuje i izgrađuje. Osnovno obilježje parcijalnog pristupa je da se razmjena informacija obavlja samo na višim nivoima upravljanja. 18 .

 sistemu procesa obrade podataka koji se primjenjuje.3. Klasifikacija informacionih sistema može se izvršiti prema:  usmjerenosti.  međusobnoj povezanosti dijelova iz kojih se sastoje. Prema povezanosti dijelova iz kojih se sastoji informacioni sistem može da bude integrisan ili neintegrisan. svaki poslovni sistem utvrđuje svoju organizacionu strukturu i prema njoj projektuje i izgrađuje svoj informacioni sistem.  dijelovima procesa rada koji obuhvataju.  tehničkoj osnovi na kojoj su razvijeni._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. Neintegrisani informacioni sistem čini skup više nepovezanih pojedinačnih informacionih sistema. koji funkcionišu prema određenoj strukturi konkretnog poslovnog sistema. Prema poslovnim funkcijama koje se realizuju ili prema dijelovima procesa rada koje obuhvataju u okviru poslovnog informacionog sistema obično može da se izdvoji više podsistema. informacione sisteme za taktičke odluke. Integrisani informacioni sistem čine više međusobno povezanih podsistema. dijeleći ga na specifične podsisteme. s obzirom na sistem poslovanja i definisane poslovne politike. VRSTE POSLOVNIH INFORMACIONIH SISTEMA Postoji mnogo pristupa klasifikovanju informacionih sistema. i ja ću u ovom radu prikazati tri različita pristupa. informacione sisteme za strategijske odluke. Prema nivou odlučivanja kojem služe informacioni sistemi mogu se podijeliti na: informacione sisteme za operativne odluke. Prvu grupu čine informacioni sistemi za obradu podataka (Data Processing). Dakle. dok osobine druge grupe imaju upravljački informacioni sistemi. 19 . Prema usmjerenosti postoje informacioni sistemi usmjereni pretežno na prošle događaje i informacioni sistemi usmjereni kako prema prošlim tako i prema sadašnjim i budućim događajima.  nivoima odlučivanja.

informacione sisteme zasnovane na automatizovanoj obradi podataka. ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Prema tehničkoj osnovi na kojoj su zasnovani informacioni sistemi se dijele na: inforamcione sisteme zasnovane na pretežno neautomatizovanoj obradi podataka. Takođe. Brojni su faktori koji su uticali na taj proces – od čisto tehničkih do eknoomskih. dr.informacioni sistemi za obradu podataka (Data Processing). Slika 6. serijskoj obradi (Batch Processing) "off-line" obradi.ekspertni sistemi (Expert Systems). . Rade Stankić 20 . 1 Prema sistemu procesa obrade koji se primjenjuje razlikuju se informacioni sistemi zasnovani na: Prema prvom pristupu istorijski razvoj informacionih sistema može da bude podijeljen na četiri perioda. 1 prof. "on-line" obradi. na osnovu vrste informacionih sistema uvedenim u tom periodu. Danas je uglavnom prihvaćena sledeća podjela na periode koje karakterišu: .upravljački informacioni sistemi (MIS – Management Information Systems).informacioni sistemi za podršku odlučivanju (DSS – Decision Support Systems). postoje različiti kriterijumi klasifikacije etapa u razvoju informacionih sistema. .

. period informacionih sistema za podršku odlučivanju nastupa iza perioda upravljačkih informacionih sistema. ove četiri vrste informacionih sistema treba shvatiti kao istorijski sukcesivne faze u razvoju informacionih sistema ali i kao konstitutivne elemente informacionih sistema koji već funkcionišu. donošenje taktičkih odluka i strateško upravljanje. Ž. ali i da ovi informacioni sistemi sadrže kroz svoje funkcije sve kvalitete ne samo upravljačkih informacionih sistema. N. Istovremeno. Ristić._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Ovu klasifikaciju ne treba miješati sa generacijama računara koji se nalaze u upotrebi jer je ona vezana za organizaciona i softverska rješenja koja se primjenjuju. Sa aspekta problema upravljanja ova klasifikacija ističe i različite osnovne namjene informacionih sistema a to su: analiza poslovanja. na primjer. 21 . Prema drugom pristupu2 savremeni informacioni sistemi organizacije bazirani na i podržavani informatičkim tehnologijama mogu se podijeliti na: operativne informacione sisteme i sisteme za podršku menadžmenta (menadžerski informacioni sistemi). operativne odluke. nego i informacione sisteme koji su služili isključivo za obradu podataka. To znači da. OPERATIVNI INFORMACIONI SISTEMI 2 Balaban.

kontrola tehnoloških procesa. Krajnji korisnici ovih sistema su. OLTP sistemi (On Line Transaction Procesing System) su sistemi koji trenutno obrađuju podatke nastale u poslovnim transakcijama. kontrola zaliha. pre svega. zapravo. sistemi podrške odlučivanju DSS (Decision Support Systems). pretpostaviti i praktično je neostvariva zamisao razvoja upravljačkih informacionih sistema. osnova i sredstvo za razvoj sistema koji podržavaju odlučivanje u menadžmentu. Teško je. administrativno i tehničko osoblje organizacije. ovi: obrada porudžbenica. prodaja robe u trgovinskim objektima. takođe. aktivnosti. Uloga ovih sistema je podrška unapređenju i efikasnom izvršavanju poslovnih transakcija. operativni menadžeri._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Operativni informacioni sistemi su informacioni sistemi namijenjeni za obradu podataka nastalih u poslovnim i tehnološkim procesima i koji obezbeđuju podatke i informacije za poslovne operacije. podrška komunikaciji i saradnji u organizaciji. Tipični poslovni procesi su. distribuciji i korištenju znanja. Dakle. OLTP omogućavaju automatizaciju odvijanja poslovnih procesa. na primer. a da organizacija nije prethodno razvila i implementirala OLTP. koji su najčešće zasnovani na informacionim arhitekturama kao što su Data Warehouse (DW) i sistemi zasnovani na znanju KBS (Knowledge Based Systems) 22 . stručnjaci različitih profilacija. Data Warehouse-a. obrada zaliha. fakturisanje. izvršni informacioni sistemi ESS (Executive Support Systems). U toku dana se obrade milioni različitih poslovnih transakcija i automatski izvrši ažuriranje velikih baza podataka. podrška u kreiranju. sistema poslovne inteligencije i drugih. formiranje i održavanje integralne baze podataka organizacije. Oni su. SISTEMI ZA PODRŠKU MENADŽMENTA Sistemi za podršku menadžmentu mogu biti: upravljački informacioni sistemi MIS (Management Information Systems). Ovi sistemi su bazirani na relacionoj tehnologiji i koriste najsavremenije tehnike računarstva. radnih zadataka i operacija. poslova. automatizacija poslova u kancelarijama. obrada transakcija u bankarskom poslovanju i slično.

Izvršni informacioni sistemi  HS (Hybrid Systems) – Hibridni sistemi  DSS (Decision Support Systems) – Sistemi za podršku odlučivanju  DB (Data Base) – Baza podataka  KBS (Knowledge Based Systems) .Sistemi zasnovani na znanju 3 Prof.Ekspertni sistemi  DW (Data Warehouse) – Skladište podataka  ESS (Executive Support Systems) . dr. Milanović 23 . Dragan D.Upravljački informacioni sistemi uključuje sledeće vrste informacionih sistema:  NIS – Neautomatizovani informacioni sistemi  ES (Expert Systems) ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Prema trećem pristupu3 akronim MIS (Management Information Systems) .

UPRAVLJAČKI INFORMACIONI SISTEMI (MIS) Upravljački informacioni sistem je mreža zasnovana na računarima a koja pruža odgovarjuće podatke rukovodstvu u svrhu donošenja odluka. baze podataka. takođe._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. prije svega. postignuća njegovog odjeljenja u domenu prodaje različitih proizvoda. kao posljedica razvoja softvera (savršeniji operativni sistemi. nivoima upravljanja. na svojoj radnoj stanici. odnosno.proces donošenja rutinskih odluka na nekim. . uglavnom nižim. Oni obezbjeđuju za menadžere i druge korisnike informacije.3. za donošenje operativnih i taktičkih odluka. programski jezici i sl. terminalskom mrežom. Postoje različiti tipovi upravljačkih informacionih sistema koji se koriste za veoma raznovrsne oblike poslovnog odlučivanja. informacije o prodaji pojedinih proizvoda različitim kupcima. Oni. Ovi sistemi pretražuju informacije o internim operacijama iz baza podataka i kontinuirano ih ažuriraju OLTP sistemima. Na primjer.način obuhvata podataka. Ovi sistemi javljaju se kao druga faza razvoja informacionih sistema i to kao posljedica. kvartalnim ili drugim analitičkim izvještajima koji omogućavaju ocjenjivanje rezultata prodaje. na različitim tržišnim segmentima. tamo gdje nastaju. s jedne strane. potrebe poslovnih sistema da prikupljene i obrađene informacije iskoriste u svrhu upravljanja i s druge strane.procese izvještavanja (osim pisanog izvještaja uvodi se i ekranski tip izvještaja putem terminala koji se nalazi kod korisnika). menadžer prodaje može: a) koristiti web brauser da bi primio neposredno i u realnom vremenu vizuelne prikaze. mjesečnim. Ovaj period u razvoju informacionih sistema zadržava sve pozitivne osobine informacionih sistema za obradu podataka ali i uvodi savremeniji pristup u : . različitim kupcima. a takođe sadrži neophodne mehanizme za uvođenje promjena koje rukovodstvo vrši prilikom donošenja odluka. Svi upravljački informacioni sistemi uglavnom omogućavaju: 24 . koje su im neophodne u svakodnevnom donošenju menadžerskih odluka. koji dolaze iz eksternih izvora. . obezbjeđuju mnogo korisnih podataka i informacija o relavantnom okruženju organizacije.1. Proizvode veoma mnogo različitih izvještaja koje su menadžeri na osnovu istraživanja njihovih informacionih potreba unaprijed definisali. b) pristupiti nedjeljnim.) Javljaju se kao odraz potrebe da se menadžmentu na adekvatan način obezbijede neophodne informacije za odlučivanje i upravljanje.

Obrada podataka vezana je za izvršavanje osnovnih funkcija organizacije. veliki broj radnika se bavi prikupljanjem i djelimičnom obradom podataka.analizu cijena pri upoređivanju različitih alternativa. Sistemska analiza u okviru ovih sistema nije samo opisna već se zasniva na toku podataka a poslovi su uglavnom polustrukturisani. Čitav upravljački informacioni sistem. kao što su knjiženje.analizu tržišta.rješavanje problema ekonomičnosti. u mnogim poslovnim sistemima danas postoje mnogo kompleksniji oblici informacione podrške upravljanja koji se klasifikuju kao potpuno nova faza u razvoju informacionih sistema. fakturisanje. 3. popunjavajući razne obrasce i izvještaje u okviru svojih redovnih operativnih poslova. .3. postoje kategorije radnika kojima je to jedina djelatnost i radna mjesta gdje se jedino vrši obrada podataka. a izlazi su hijerarhijski diferencirani i dati u mreži. Informacione aktivnosti vezane za izvršenje funkcija mogu se predstaviti kao na slici: 25 . računovodstva.1. Međutim. upravljački informacioni sistemi su orjentisani ka informacijama. kao i poslovni sistem kojem daje podršku. Za razliku od informacionih sistema za obradu podataka koji su zasnovani na podacima. 2. Na primjer. Osim ručnih i stonih kalkulatora koriste se mehanografska sredstva za izvršavanje specifičnih poslova. . oblikovan je kao originalna struktura podsistema koji su međusobno povezani i čine cjelinu u ekonomskom i informaionom smislu. NEAUTOMATIZOVANI INFORMACIONI SISTEMI U neautomatizovanim informacionim sistemima primjenjuje se ili ručna ili mehanografska obrada podataka. izdavanje naloga i sl. pri vođenju knjigovodstva. upoređivanje alternativa. personalne evidencije i sl. Softvesrka rješenja urađena su korištenjem viših programskih jezika._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi . Mehanografskim sredstvima se automatizuje izvršavanje srodnih računskih operacija afministrativnog i rutinskog rada. priprema modela i obrada altenativa. Istina. određivanje alternative. Sve ove aktivnosti obično se grupišu u tri cjeline: 1. Pošto obrada nije objedinjena.1. 4.

Na njima su podaci upisani tako da se mogu čuvati i prenositi. da je obrada spora. biblioteke. U neautomatizovanim informacionim sistemima obično dolazi do dupliranja rada na obradi podataka (vodi se više sličnih kartoteka i sl. Na osnovu ulaznih podataka u toku izvršavanja radnog procesa dopunjava se. što dovodi do kašnjenja informacija. 26 . pogrešno upisanih rezultata i pogrešnog računanja. podaci nisu formatizovani i strogo strukturirani. kada je potrebno obrađivati velike količine podataka. da se prave greške koje mogu nastati zbog: nepridržavanja ili nepostojanja strogih upustava za obradu. naročito pri izradi pojedinačnih (kvartalnih i godišnjih) izvještaja. mogu razmjenjivati formalno (pomoću izvještaja) i neformalno (usmeno i opservacijom). Informacije se. Oni su promjenjivi i nepostojani. Subjektivni činioci mogu znatno da utiču na tok obrade podataka i dobijanja rezultata. a zadaci koji se rješavaju često nisu do kraja definisani._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Nosioci podataka su dokumenti. U neautomatizovanim informacionim sistemima značajni su i usmeni informacioni tokovi. Za neautomatizovanu obradu podataka svojstveno je: • • • da pravila za obradu podataka nisu strogo definisana već su dobrim dijelom iskustvena. odnosno ažurira informaciona baza koja može poslužiti pri donošenju operativnih odluka. skupovi zapisnika.). To mogu biti kartoteke. službenih listova itd. Informaciona baza je skladište dokumenata koji se u njoj čuvaju. dakle. pogrešno prispjelih podataka. Obrada nije jedinstvena i ponekad se ne obavlja uvijek na isti način.

Da bi se izgradio ekspertni sistem u poslovnom okruženju potrebno je definisati prihvatljivo problemsko područje. Oni su povezani sa nastankom vještačke inteligencije i razvijaju se kao jedan njen dio. U izradi ekspertnog sistema učestvuje veći broj eksperata za oblast rješavanja problema i za softver. ali sve češće preuzimaju funkcije upravljačkih sistema.2. moguća rješenja i moguće ishode._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. prije svega korištenje vještačke inteligencije. Kao rezultat. Poslovanje privrednih subjekata je djelatnost u koju su uključene brojne veličine koje su često nepredvidive. kao ljudski ekspert u dobro definisanom specifičnom zadatku. rj. svuda gdje se ne smije dozvoliti donošenje pogrešne odluke iz razloga nemogućnosti saniranja posljedica. znatno je olakšan rad na onim mjestima odlučivanja gdje se donose veoma složene ili veoma značajne odluke. ali samo ako je imao ideju vodilju za tip izvještaja ili korišćenje nekog modela. Vještačka inteligencija je termin koji je istorijski dodijeljen nizu oblasti istraživanja koja se bave rastućom sposobnošću računara da izvršavaju zadatke kako to čovjek radi. na bazi Izgled konferencijske 4 Liebowitz Jay. Za ekspertne sisteme se kaže da predstavljaju informatički izazov. gdje je korisnik bio u situaciji da dobije pomoć od sistema. funkcionalno zavisne i promjenjive.1. Oni su u osnovi dijagnostički sistemi.4 Ekspertni sistemi (Expert Systems) su najnovija rješenja u razvoju informacione tehnologije koja se još ne nalaze u široj komercijalnoj upotrebi. odgovor kako bi drugi eksperti riješili sličan problem.3. EKSPERTNI SISTEMI "Ekspertni sistem je računarski program koji djeluje znanja". odrediti kriterijume. Pojavom ekspertnih sistema. Za razliku od informacionih sistema za podršku odlučivanju. ekspertni sistem nudi alternativu. 1992 27 . koji traže nove tehnologije rada. očekuje se da ovakvi sistemi dostignu nivo performansi koji je uporediv sa nivoom eksperata za datu oblast problema.

• na efikasnost rješavanja utiče i primjenjivost i tačnost znanja. vrši implementacija i formulišu pravila za prikazivanje znanja. uspjeh je nalaženje dovoljno dobrog odgovora korištenjem raspoloživih sredstava. povećanje brzine računara. brzo elominisanje redundatnih operacija. uvjerenja i heuristika. Zbog toga za ekspertne sisteme za potrebe poslovnih sistema treba posebno detaljno razraditi sve faze projektovanja. Zatim se dizajnira struktura za organizaciju znanja. Ekspertni sistemi uključuju osnovne ideje inteligentnog rješavanja problema kao što su: • • • • znanje je skup činjenica. ekspertni sistemi se ne zasnivaju na bazi podataka već na bazi znanja. efikasnost pretraživanja baza podataka i baza znanja direktno utiče na uspjehe. Takođe. Od uključivanja ovih elemenata do konstruisanja ekspertnog sistem za potrebe određene vrste poslovanja. moguća su dva pristupa pri izgradnji ekspertnih sistema: 28 ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Ekspertni sistemi su samoučeći tako da pamte dobra rješenja korisnika koja mogu da budu od interesa za obogaćivanje baze znanja sistema. a ne kao nepromjenjiv kod programa. ekspertne sisteme mogli bismo da definišemo kao "sisteme bazirane na znanju". ekspertni sistemi koriste prirodan jezik – uglavnom engleski – i na taj način je još manje formalizovano njihovo korištenje. Rezultat razmišljanja prikazuju na jasan i razumljiv način. Baza znanja odvojena je od baze odlučivanja. Kako je vrijeme primjene vještačke inteligencije još uvijek pred nama. višestruki izvori znanja i rezonovanje na različitim nivoima apstrakcije. dinamične promjene podataka. sadrže bazu znanja organizovanu za korištenje kao kolekciju pravila. veoma je dug put. Ekspertni sistemi pokrivaju specifičan domen ekspertize. broj mogućnosti koje treba uzeti u obzir i kompleksne procedure za eliminisanje mogućnosti. koje danas već možemo da nazovemo konvencionalnim sistemima. Prvo treba izvršiti identifikaciju problema i odrediti koncept za prikazivanje znanja. na povećanje kompleksnosti problema značajno utiču greške u podacima i znanju. Zadnja faza je testiranje sistema i ustanovljavanje validnosti pravila koja predstavljaju znanje. Što se softversko dijela ekspertnog sistema tiče. Mogu da se skokovito razvijaju i pružaju savjete umjesto tabela i grafikona. Za razliku od svih prethodnih perioda u razvoju informacionih sistema.

gdje nove ideje treba da stvara sam računar. Sljedeća faza predstavlja dalju evoluciju ekspertnih sistema u formu koja se naziva "kreativna inteligencija" (CREATIVE INTELIGENCE). zasnivaju se na teoriji vjerovatnoće. Cilj ekspertnog sistema:  Formalni načini predstavljanja znanja  Metodi logičkog zaključivanja  Davanje ekspertnog saveta 29 . izvršnog prototipa. performanse poslovnog sistema. ili u slučaju determinističkih mišljenja – zaključci. Sadržaj prototipa ekspertnog sistema za donošenje strateških odluka u poslovanju jednog poslovnog sistema mogao bi da obuhvati: analizu stanja. razvijanje programa na bazi specijalizovanih programskih jezika za manipulaciju simbolima (LISP. faktore uspjeha itd. radnog prototipa. komercijalnog prototipa. Trenutno na tržištu nema ni jednog ekspertnog sistema koji je u stanju da formuliše sva pravila. Ekspertni sistemi su prirodna faza u evoluciji računara. istraživačkog prototipa. Ta mišljenja. teoriji modeliranja i simulacije sistema ili nekom drugom odgovarajućem konceptu. izgradnja prototipova Kod izgradnje prototipova sistem bira pravila koje je ustanovio ekspert ili korisnik i sa dobijenim rezultatima ih vraća u bazu znanja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 1. 2. Izgradnja ekspertnog sistema na osnovu prototipova podrazumijeva postojanje: prototipa za prezentaciju. tržišne uslove. PROLOG i drugi). analizu konkurentnosti. uči na osnovu grešaka ili dodaje pravila u svoju bazu znanja. što čini osnovu samoučenja sistema čime se on približava vještačkoj inteligenciji. Informacije u bazi znanja su definisane kao različita mišljenja.

prepoznavanje i poređenje formi Teži se ka stvaranju takve softverske podrške koja će omogućiti simuliranje ponašanja čoveka eksperta u datoj problemskoj situaciji. Ponašanje čoveka eksperta podrazumeva:  Dijagnosticiranje problema  Mehanizme i logiku zaključivanja  Transfer znanja  Manipulisanje znanjem  Vrednovanje alternativa 30 . rasuđivanje._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi  Iznošenje mišljenja za koje je korisnik zainteresovan  Treba da obezbedi odgovore na pitanja  Rezonovanje.

Svrhe aplikacije:  Korisnik traži odgovor na zadati problem  Korisnik ekspert dodaje znanje u ES  Korisnik uči od ES. mogućnosti adekvatne primene analogije._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi U izgradnji ekspertnih sistema javljaju se dodatne poteškoće zbog činjenica da preuzimanje znanja od eksperata uvek sa sobom nosi i neka pretežno lična pravila. rezonovanja i zaključivanja. povećava svoje znanje 31 . učenje na bazi ranijih iskustava.

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Rezultati ES prikazani u grafičkom obliku: Grafički prikazani rezultati glasanja. Osnovne razlike izm ATRIBUTI Namena 32 Orjentacija DS Pomo ć č odlu Odlu č . Najviše glasova ima predlog preseljenja u novu poslovnu zgradu a zatim predlog smanjiti operativne troškove u budžetu za 25% kako bi se povećao profit preduzeća u narednoj fiskalnoj godini.

modeliranje. kategorije. formulisanje kolektivnih planova Strukturu ES čine: • • • • Podsistemi uzimanja i predstavljanja znanja eksperta u bazi znanja Baze znanja Mehanizmi zaključivanja i obrazlaganja zaključaka Korisnički interfejsi Naziv tipičnih ES DENDRAL PUFF VM MZCIN DART BDS TALIB SPEX MOLGEN PTRANS I&m XCON MOLGEN PALADIO ZES MIN vm Funkcionalne. Kategorija zadataka Interpretacija Proces izgradnje baze znanja može se razložiti u nekoliko koraka:  Identifikacija problema  Predlog koncepcije baze znanja 33 . zadaci i nazivi tipičnih ES. Predviđanje Oblikovanje Projektovanje Zaključivanje o verovatnim posledicama Konfigurisanje objekata i rešenja uz data ograničenja Kontrolisanje Kontrola ponašanja sistema._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Zadaci ES se odlikuju time što: • • • • Kompleksne i složene zadatke rešavaju na nivou eksperta Primenjuju strategije rešavanja iz specifičnih oblasti Samosaznanjem rezonuju u procesu zaključivanja i pružanju obrazloženja zaključaka Rešavaju probleme koji pripadaju širokoj skali funkcionalnih kategorija u sledećoj tabeli Suština zadataka Zaključivanje o datoj situaciji. uključivanje opisa problema Dijagnostika odlučivanja i stanja sistema Postavljanje dijagnoze i zaključivanje o greškama na Planiranje osnovu podataka i pokazatelja Oblikovanje akcija.

atribut . kako bi se iz njih iscrpjele informacije potrebne za odlučivanje u upravljanju procesima u nekoj organizaciji i upravljanju tom organizacijom. prilagodljivo. 4. integrisano. 34 . jedinstveno. za svrhu podržavanja procesa odlučivanja u upravljanju organizacijom i njenim procesima.vrednost Mehanizmi zaključivanja i obrazlaganja zaključka čine podsistemi ekspertnog sistema koji je najčešće veoma bitan za korisnika jer omogućava uvid u način rešavanja problema i razloge zbog kojih ekspertni sistem predlaže određene zaključke u vezi njegovog rešavanja. konzistentnih podataka. Skladište podataka (Data Warehouse-DW) je: subjektivno orjentisana integrisana nevolatilna vremenski promjenjiva kolekcija podataka za podršku menadžerskom procesu odlučivanja. postojane.3. multivarijantne skupove relevantnih. Organizacije pribjegavaju gradnji Data Warehouse zbog toga što raspoloživi podaci u obliku u kojem su uskladišteni ne mogu efektivno i efikasno da budu analizirani. veliko.1. integrisane. elastično i bezbijedno spremište podataka koje obezbjeđuje infrastrukturalnu osnovu informacionih softverskih aplikacija u organizaciji._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi  Izbor načina prikazivanja znanja  Implementacija baze znanja  Podešavanje baze znanja Najpoznatiji metodi predstavljanja znanja su:  Produkciona pravila  Semantičke mreže  Frejmovi (ramovi) znanja  Trojke objekat . DATA WAREHOUSE (DW) Data Warehouse (DW) je prema shvatanju Inmona. lako dostupnih i podložnih analiziranju i manipulisanju.3. i koje sadrže ka korisniku usmjerene.

4. Uobičajeno je da je skladište podataka smješteno na mainframe serverima u preduzeću. mahom da bi zadovoljavali strategijske informacione potrebe. odnosno vrhovnom menadžmentu organizacije. pa i takvih koje će omogućiti nove uvide u procese kojima se upravlja. analiziraju raznovrsnim analitičkim postupcima i vrše njihovu vizuelizaciju prema zahtjevima menadžera. nastaju dodatne promjene u organizaciji : s jedne strane. Data Warehouse sadrži veliki skup detaljnih podataka. Mnogi ih smatraju podskupom DSS. komparairaju. Tokom građenja Data Warehouse. "Mart podataka" se odnosi na bazu podataka za podršku odlučivanju izgrađenu da se njome koristi neka organizaciona jedinica ili grupa ljudi u oragnizaciji ili neki poslovni proces. IZVRŠNI INFORMACIONI SISTEMI (ESS) ESS su kategorija informacionih sistema. Data Warehouse sačinjava unija svih pripadajućih martova podataka. a martovi podataka sadrže sumarne podatke saobražene posebnim potrebama korisnika. ESS (Executive Support System) su informacioni sistemi za podršku odlučivanju.1. uvode se neki sasvim novi procesi i procedure neophodni za građenje Data Warehouse. Uzimaju podatke iz mnogih izvora.4. neizbježno. Mart podataka je logički podskup Data Warehouse. dok se s druge strane. namijenjena za podršku odlučivanju izvršnim menadžerima. Na sledećoj slici dat je grub prikaz skladišta podataka. neki procesi u organizaciji mijenjaju usljed novih mogućnosti koje Data Warehouse priređuje. kao i njihovu podložnost odovarajućem manipulisanju i analiziranju s ciljem sticanja potrebnih relevantnih novih informacija.3. kao i interakcije sa okruženjem organizacije._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Gradnjom Data Warehouse organizacija sakuplja svoje podatke i smješta ih u jedno skladište. Obezbjeđuju selektivno. IBM za Data Warehouse (DW) ponekad koristi termin "informaciono skladište". brzo i lako razumljive informacije o ključnim faktorima koji su kritični za postizanje strategijskih ciljeva organizacije. Izgleda da se opravdano može postaviti pitanje da li takva unija martova obezbjeđuje cjelovitost i uključuje relacije i interakcije između organizaciponih jedinica ili između poslovnih procesa. organizujući ih na način koji obezbjeđuje laku i brzu dostupnost podataka. Osobine su: Baza znanja Komunikaciona okruženja 35 . agregiraju ih.

Oni sadrže nove mogućnosti pripreme izvještaja. korištenjem kvalitetne 36 . EIS predstavlja razvojnu fazu DSS-a. odnosno kreiranja informacija na bazi podataka iz informacionog sistema koji se ostvarju neposredno od strane korisnika. a zbog niza svojih prednosti ali i nedovoljne razvijenosti ekspertnih sistema veoma se mnogo koristi. jednostavnim izborom tipa izvještaja. ESS je prvenstveno usmeren na SADAŠNJOST a potom na budućnost za razliku od DSS-a._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi - Minimalno računarsko predznanje Minimum vremena za obuku Brzo prikazuju podatke Za rad se koristi miš ili touchpad Dobro dizajniran ESS predstavlja moćan alat za :  strateško odlučivanje  istraživanje konkurencije  finansijske analize  analize trendova  interno izveštavanje  i druge zadatke izvršnih rukovodioca ESS reorganizuje podatke u sirove podatke i liferuje informacije u prihvatljivom obliku. Koristi i “Goal-seeking” i “What-if “ analize i informacije iz eksternih baza podataka. Poznatiji ESS paketi su: Command Center EIS Commander EIS EIS Toolkit Executive Edge Incite RediMaster Resolve Jedan od oblika u kojem se DSS često u praksi realizuju su i izvršni informacioni sistemi (EIS – Executive Information System).

Ovi sistemi. korištenja grafičkih i drugih izlaznih mogućnosti. eliminacije većeg dijela papirne dokumentacije na ulazu. Korištenje informacija je veoma fleksibilno. Informacioni sistem za podršku odlučivanju okrenut je problemima najvišeg rukovodstva u firmi. generatora aplikacija. vremenski sinhronizovan i interdiscipliniran.5. već je dovoljno da korisnik izabere tip izvještaja. Sistem uvijek nudi više altenativa a korisnik sam donosi odluku. pa kao takav mora da bude interaktivan.1. To su sistemi koji pomažu rukovodstvu da rješava probleme koji nisu strukturirani odnosno koji nisu rutinske prirode već su jako specifični. u vidu: raznovrsnijeg izvještavanja. Svakako da kreatori ovog sistema moraju da budu sami njegovi korisnici koji koriste određene podatke koji su već sadržani u postojećim bazama podataka u firmi ili izvan nje. koriste mogućnosti izbora slikom ili razne opcije u vidu windows programa. već se miodel realizuje korištenjem "banke modela". Kod EIS-a nema potrebe za aktivnim učešćem korisnika u programiranju i za detaljnim poznavanjem modela. prema potrebi preuređuju u zavisnosti od specifičnih potreba i zahtjeva a zatim analiziraju korištenjem statističkih tehnika za 37 . umjesto unošenja tekstualnih poruka. a softver automatski koristi cijelu proceduru. Osnovna karakteristika ovih informacionih sistema je da korisnik donosi poslovne odluke u interakciji sa izlaznim informacijama iz informacionog sistema i da pružaju mnoge važne prednosti u odnosu na prethodne vrste informacionih sistema. modele ponašanja i pripremanja odluka. smanjivanje obima štampanih dokumenata. 4. Osnovna predenost je da se za pripremu ovih alternativa ne daje nikakav poseban zahtjev za programiranje. uvođenja elektronske pošte itd. Ove se informacije. SISTEMI PODRŠKE ODLUČIVANJU (DSS) Informacioni sistemi za podršku odlučivanja (DSS – Decision Support Systems) počinju da se razvijaju nastankom programskih jezika četvrte generacije i tzv. Ovaj softver uglavnom je veoma kvalitetan i sadrži mnoge matematičke i statiswtičke funkcije._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi softverske podrške i izborom aplikacije sa ekrana.3.

a u nekim slučajevima i tehnika simulacije. treba da podrži i različite stilove odlučivanja. U odnosu na klasičnu obradu DSS se koristi na aktivan način jer korisnici imaju mogućnost direktnog pristupa podacima._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi optimizaciju. kojima bi trebalo da pomognu u procesu donošenja efektivnih upravljačkih odluka. Karakteristike kvalitetnog informacionog sistema za podršku u odlučivanju bile bi: jednostavnost korištenja. Danas postoji veliki broj softverskih paketa za korištenje podataka za potrebe upravljanja na bazi programskih jezika četvrte generacije. simulacije mogućih alternativa. DSS se. 38 . Ovi sistemi mogu da budu pouzdan oslonac za strateško odlučivanje. od MIS. Njihov osnovni cilj je efikasnost a način rada je mnogo fleksibilniji. Cijeli sistem dizajnira se u obliku prototipova. s jedne strane. razlikuju od sistema transakcione obrade podataka.međusektorske odluke. dok DSS omogućavaju menadžerima analitičko modelovanje. Izlazi iz sistema su relacioni pregledi a softverska osnova su generatori programa. Vremenski okvir koji pokrivaju odnosi se na sadašnje i buduće događaje. Pod sistemima podrške odlučivanju (DSS) se podrazumijevaju interaktivni. kontrola čovjeka nad mašinom. na računarima zasnovani. .uzastopne odluke i . programa za izradu i analizu tabela i raznih paketa za dizajniranje koji su kreirani za potrebe raznih korisnika. Centralno mjesto u njima ne zauzimaju ni podaci ni informacije već odluke.odluke koje se donose na svim menadžerskim nivoima. fleksibilnost. modelima odlučivanja i specijalizovanim bazama podataka sa svrhom podržavanja procesa menadžerskog odlučivanja. . koji su usredsređeni na obezbjeđivanje unaprijed specifikovanih informacija. koji su usredsređeni na obradu podataka generisanih poslovnim transakcijama i operacijama. Informacioni sistemi za podršku odlučivanju baziraju se na skupovima procedura koji pak koriste modele za obradu podataka i odluka.izvještaja za menadžere. evolutivan način korištenja.strukturirane ili djelimično strukturirane. . informacioni sistemi koji se koriste sofisticiranim modelima analize podataka. Odluke koje DSS podržava su: . Sistem analiza vrši se u obliku prototipova a opis poslova je polustrukturiran. a s druge strane.odluke namjenjene grupama i pojedincima. DSS takođe.

3. Simon). Marvin Minski (M. prema definiciji podrazumijeva multidisciplinirana oblast koja uključuje filozofiju. Pod vještačkom inteligencijom se. Ekspertni sistemi su karakteristični po: 39 . Među prve istraživače i osnivače oblasti vještačke inteligencije spadaju Džon Makarti (J. psihologiju. jer se koriste mnoštvom sofisticiranih modela analize i mogu sažimati ogromne količine podataka u formu koju donosioci odluka mogu lako mogu lako tumačiti i razumjeti. Mccarthy). lingvistiku. fiziologiju centralno nervnog sistema. neuronske mreže._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Sistemi podrške odlučivanju imaju veću analitičku moć od drugih sistema.korisnik može mijenjati pretpostavke. uključivati nove podatke. Alen Njuel (A. Sistemi podrške odlučivanju se koriste u interaktivnom načinu i na ad hoc osnovi. mašinsko učenje. Značenje izraza vještačka inteligencija je teško odredivo. "vještačka inteligencija je proučavanje mentalnih moći kroz upotrebu modela kompjuterizacije. automatsko zaključivanje. a na jezgro toga značenja ukazuju neke iz mnoštva definicija: "Vještačka inteligencija je nauka koja čini da mašine obavljaju stvari koje bi zahtijevale inteligenciju kada bi ih obavljao čovjek". Prd ekspertnim sistemom se podrazumijeva računarski program koji se koristi znanjima radi oponašanja čovjeka – eksperta. Newell) i Herbert Sajmon (H. a softver je izrazito "user-friendli" . SISTEM ZASNOVAN NA ZNANJU (KBS) Na pomjeranju granica informacionih sistema znatan uticaj su imala dostignuća u oblasti vještačke inteligencije (AI). Osnovne oblasti vještačke inteligencije su: razumijevanje i obrada prirodnog jezika. a bavi se reprodukovanjem načina i rezultata aktivnosti mozga i ljudskog rezonovanja. nauku o računarstvu.6. robotika. 4.1. U osnove vještačke inteligencije utkana je i pretpostavka da se čovjeklovo mišljenje može dobro razumjeti posredstvom reprezentacionih struktura i kompjuterizovanih procedura kojima se operiše na ovim strukturama. računarsko viđenje. Minsky). Pri tome je fundamentalna radna pretpostavka da "Ono što mozak čini može biti zamišljeno na nekom nivou kao vrsta kompjuterizacije". sistemi zasnovani na znanju – ekspertni sistemi (ES). postavljati nova pitanja. Ovi sistemi su tako oblikovani da se donosioci odluka njima mogu neposredno koristiti. spadaju ekspertni sistemi (ES). automatsko programiranje. Među veoma praktične aplikacije vještačke inteligencije u klasi sistema zasnovanih na znaju (KBS).

4. Osnovn eosobine informacionih sistema za obradu podataka su: . Osnovna uloga ovakvih informacionih sistema bila je prihvatanje i obarda poslovnih transakcija tako da se njihova najčešća primjena sastojala u zamjeni ručne obrade mašinskom u smislu tzv.konzistentnost u načinu rada. Čitav sistem oblikovan je na bazi opisa poslovnih tokova i obrade podataka. Podaci i informacije zbog svoje brojnosti moraju da se klasifikuju i grupišu kako bi dalje mogli da budu obrađeni tako da služe određenoj svrsi. mehanografske obarde. 40 . Da bi određeni podataka postao bilo kakav predmet odlučivanja mora prethodno da bude na odgovarajući način obuhvaćen i sačuvan.3.mehanička efikasnost u obavljanju posla. Softverska rješenja baziraju se na klasičnim programskim jezicima (COBOL i drugi). .korisnici su isključivo zaposleni u posebnom organizacionom dijelu za elektronsku obradu podataka (ERC – elektronski računarski centar). Sistemska analiza vrši se isključivo opisno a svi poslovi su detaljno struktuirani. povećao brzinu i tačnost obrade a takođe i kvalitet i obim obrađenih informacija čime je ispunjen osnovni cilj da se omogući prihvat velikog broja podataka.1. DATA BASE (DB) Korištenje računara u poslovnim sistemima započelo je prije više od trideset godina i to prije svega u funkciji prikupljanja podataka. Pojava informacionih sistema za obradu podataka predstavlja prvi korak ka današnjim razgranatim funkcijama koje razni sistemi za obradu podataka vrše. .7.pasivan način korištenja. U središtu pažnje kod DP sistema su podaci. Osnovni izlazi iz sistema su štampani izvještaji._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi - raspolaganju znanjem eksperata o nekom uskom domenu. . proširavanju opsega svojih mogučnosti i moć da se usavršavaju. Ovakav način obrade je. rješavanju teških problema u uslovima neizvjesnosti. rješavanju zadataka simboličke prirode. u odnosu na klasičnu ručnu obardu. obrazlaganju svog ponašanja i svojih zaključaka.zasnovanost na analizi prošlih događaja. .

ulaz u ekspertni sistem je izlaz iz SPO. 5. HIBRIDNI SISTEMI Hibridni sistemi nastaju integracijom dva ili više kompjuterskih informacionih sistema.  Ekspertni sistem kao posebna komponenta SPO – gdje je takođe moguće definisati podvarijante: 1. 4. Integracija ekspertnih sistema i sistema za podršku odlučivanju može se izvesti na dva osnovna načina i to:  ekspertni sistem integrisan kao SPO komponenta gdje je moguće identifikovati pet različitih slučajeva: 1.8. 41 . često se naziva i sistem za obradu transakcija (Transaction Processing System). Osnovni cilj DP u poslovnom sistemu je efikasno funkcionisanje organizacije uz što niže troškove automatizovanjem poslova koji se obavljaju svakodnevno. Oblici integracije dva ili više kompjuterska informaciona sistema međusobno se razlikuju po arhitekturnim rješenjima spajanja sistema. 2. Do danas razvijeno je više klasa hibridnih sistema. ekspertni sistem kao komponenta u SPO sa namjenom da se poboljšaju karakteristike korisničkog interfejsa. ali među osnovne ubrajaju se: integracija sistema za podršku odlučivanju i ekspertnih sistema. ekspertnih sistema i neuronskih mreža._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi DP sistem. kao i aspekti globalne integracije više informacionih sistema. sastoji se od radnih postupaka koji su praćeni velikom količinom papira i koji se obavljaju od strane pojedinaca ili grupa zaposlenih. ekspertni sistem kao inteligentna komponenta uz bazu podataka u SPO. ekspertni sistem kao inteligentna komponenta uz bazu modela u njeno upravljanje u SPO.1. ekspertni sistem kao komponenta u SPO koja pruža korisniku razne konsultativne usluge. a tiču se rutinskih poslova.3. 3. 4. ekspertni sistem kao komponenta za pomoć u izgradnji SPO.

1. Vrlo je čest slučaj da se neuronska mreža ugrađuje u ekspertni sistem i pri tom koristi njegovu bazu znanja. Sistemi komuniciraju preko ulaznih i izlaznih uređaja i preko datoteka._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 2.  Paralelni – gdje ekspertni sistem i neuronska mreža rade zajedno.  Parcijalno preklopljeni – gdje sistem posjeduje karakteristike i ekspertnog sistema i neuronske mreže ali ova dva sistema u ovom slučaju komuniciraju preko kompjuterske memorije ili neke spoljašnje baze podataka. a potom izlaz iz SPO se vraća kao ulaz u ES (SPO koristi izlaz iz ES za analizu. u zavisnosti od želje korisnika.4. U ovom slučaju korisnik vidi samo jedan sistem (domaćina).  Sekvencijalni – gdje je izlaz iz jednog od komponentnih sistema (ekspertnog sistema ili neuronske mreže)  Povezani ili ugrađeni – gdje je ekspertni sistem ugrađen u neuronsku mrežu ili neuronska mreža u ekspertni sistem (tzv. INFORMACIONI SISTEMI I STRUKTURA INFORMACIJA SA ASPEKTA NIVOA ODLUČIVANJA 5 Stoiljković. a dobijeni rezultat analize se vraća u ES kako bi korišćenjem baze znanja izdvojilo konačno rješenje). ili kao ekspertni sistem ili kao neuronska mreža. Pomoću uređaja za konverziju sistem može da se prikaže. Milosavljević (1995) 42 . gost i domaćin). paralelno i ne dijele svoje unutrašnje promjenjive niti strukturu podataka. ulaz u SPO je izlaz iz ES. zasnovan je i na znanju i na neuronskoj mreži. 4. Povratni rad – izlaz iz ekspertnog sistema predstavlja ulaz u SPO. Moguće su sledeće varijante hibridnih ekspertnih sistema5:  Kompletno preklopljeni – gdje sistem ima dualnu prirodu. tj.

Ove vrste informacija zasnivaju se. 4. Složenost informacionih sistema i složenost koordinacije i kontrole među elementima sistema dovodi do toga da se aktivnosti bilo koje vrste prenose kroz sistem na dinamičan način što utiče na obim operacija i usložnjava proces planiranja. 43 . informacije o očekivanom ponašanju poslovnog sistema._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Bez obzira na razlike između informaconih sistema svaki od njih posjeduje određenu strukturu informacija. informacije o devijacijama u funkcionisanju poslovnog sistema. organizacije i kontrole resursa i rezultata svih komponenti informaciong sistema. Za donošenje odluka koje imaju strategijski karakter najveću vrijednost imaju informacije o uslovima i ograničenjima funkcionisanja poslovnog sistema u budućnosti kao i očekivanog ponašanja poslovnog sistema. po pravilu. Savremeni poslovni informacioni sistemi upravo se i razlikuju od klasičnih informacionih sistema po strukturi informacija koja nije orjentisana na prikupljanje i obradu podataka već na donošenje poslovnih odluka. a različiti su i podaci na osnovu informacije nastaju. Strukturu upravljanja informacionim sistemom sačinjava skup podsticaja unutar sistema ali i komunikacija sa drugim dijelovima poslovnog sistema.1.5. informacije o rezultatima funkcionisanja poslovnog sistema. na internim podacima. Zboga toga je stuktura informacija poslovnog informacionog sistema veoma razvijena i heterogena i sastoji se od više vrsta informacija kao što su: informacije o uslovima i ograničenjima u funkcionisanju poslovnog sistema u budućnosti. a posebno sa centralnim upravljanjem. Pojedini od ovih grupa informacija imaju različit značaj i različitu ulogu u procesu odlučivanja. UPRAVLJANJE INFORMACIONIM SISTEMIMA Razvoj informacione tehnologije i informacionih sistema tokom posljednje tri decenije nametnuo je potrebu za razradom i implementacijom principa i metoda upravljanja informacionim sistemom. Ove informacije formiraju se uglavnom na osnovu podataka koji potiču iz okruženja. Za tekuće odluke posebno su značajne informacije o rezultatima funkcionisanja poslovnog sistema. ali i informacije o devijacijama u funkcionisanju poslovnog sistema.

Ako se ravnoteža poremeti sistem će oscilirati i tražiti dodatne informacije. Što se tiče troškova tu nema posebnih problema jer se troškovi lako identifikuju i iskazuju. održavanje softvera i slično. U praksi se primjenjuj dva modela upravljanja informacionim sistemima. Kod hardvera kao troškovi javljaju se kupovina. razvoj softvera ili održavanje hardvera znači trošak informacionog sistema i problem se svodi na njegovo minimiziranje. Kod softvera u troškove spadaju izrada ili kupovina. Kao rezultat rada informacionog sistema. mogao bi se uzeti stepen realizacije težnji poslovnog sistema da ostvari što efikasnije. Ovaj kriterijum. iako iskazuje uspješnost funkcionisanja informacionih sistema veoma je teško primjeniti u praksi jer. Kod primjene bilo kog modela neophodno je održavati ravnotežu između primljenih informacija i dobijenih rezultata na osnovu tih ionformacija. Izlazi iz informacionog sistema su informacione usluge koje se pružaju upravljačkim strukturama ali i operativnom osoblju. mjerenje i korekcija troškova i prihoda informacionih resursa. Prvi je centralizovan mode. a to znači i dodatne troškove._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Glavni cilj upravljanja informacionim sistemom jeste identifikacija. Na primjer. a mogu da budu i opšteg tipa kao što su opšte informacije. maksimum resursa i rezultata i gdje centralni upavljač donosi sve odluke. 44 . korisnici informacione tehnologije često subjektivno procjenjuju vrijednost informacija koje dobijaju i koriste pri donošenju upravljačkih odluka. gdje se centralizovano određuje obim operacija. Kod prihoda stvar je daleko složenija. instaliranje i održavanje opreme i procjena gubitka zbog zastarijevanja opreme. Profitna funkcija podrazumijeva utvršivanje veličine svakog informaciong resursa i svakog proizvedenog izlaza kao i njihovu međusobnu koordinaciju i kontrolu. Ove usluge mogu da budu posebnog karaktera kao što su posebni izvještaji. Metodološka osnova za procjenu performansi upravljanja informacionim sistemom čini profitna funkcija informacionog sistema. Kod drugog modela struktura modela je decentralizovana i vrši se dekomponovanjem upravljanja po pojedinim dijelovima informaciong sistema uz postojanje obaveznih veza prema centralnom upravljanju. tačnije i kvalitetnije obavljanje svojih funkcija korištenjem odabrane informacione tehnologije.

zatim u sledećem vremenskom intervalu drugom programu itd. jednom programu. multiprogramiranje (Multiprogramming). . U ovom slučaju računar ne izvršava cijeli program odjednom. tek kada se jedan program izvrši do kraja. NAČINI OBRADE PODATAKA U koncepcijskom smislu._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 4. može da počne sa izvršavanjem sledeći program. uopšte. Programi koji treba da se izvrše unaprijed se pripremaju i učitavaju u računar onim redom kojim želimo 45 . Ovaj koncept organizacije obrade podataka karakterističan je za treću generaciju računarskih sistema. Serijsko izvršavanje programa je ono kod kojega se programi u glavnoj memoriji računara izvršavaju jedan za drugim. kažemo da je riječ o paralelnom izvršavanju programa.centarlizovana obrada podataka. postoje dva osnovna načina organizacije obrade podataka: .6. Korisnici mogu da obavljaju svoje poslove na računarskom sistemu namjenjenom za njihovu upotrebu. najednostavniji je način obrade. u zavisnosti od potreba korisnika. razlikujemo serijsko i paralelno izvršavanje programa.1. već dodjeljuje svoje resurse u određenom vremenskom intervalu. Kada se u memoriji računara istovremeno nalazi i izvšava više programa. ali koji je povezan direktno (on-line) komunikacijskim mrežama sa ostalim dijelovima sistema. rad u raspoređenom vremenu (Time Sharing).distribuirana obrada podataka. odnosno. Centralizovana obrada podataka obavlja se na jednom mjestu – centralnom računarskom sistemu. Na osnovu rada računarskog sistema postoje sledeći načini obrade: serijska obrada (Batch Processing). sa stanovišta računarstva. Distribuirana obrada podataka obavlja se pomoću dvije ili više sistemskih komponenata unutar jednog sistema. rad u realnom vremenu (Real Time). Korisnici pristupaju računaru preko terminala povezanih direktno za centralni računarski sistem ili preko računarske mreže. Kod obrade programa. Serijska obrada (Batch Processing).

Razlika je u odnosu na rad u podijeljenom vremenu jeste u načinu prekidanja izvršenja programa.). postoji mogućnost promjene redoslijeda izvršavanja. Na primjer. Na ovaj način su mnogo racionalnije iskorišteni računarski resursi. odgovore. Na primjer. računar za to vrijeme obrađuje programe drugih korisnika. a na izlazu mogu da se izdaju rezultati iz trećeg programa. Programi koji rade u realnom vremenu moraju biti svo vrijeme u glavnoj memoriji. dok u toku interaktivne konverzacije sa računarom neki od korisnika priprema sledeći korak (pitanja. ulazna jedinica može da čita podatke ili neki drugi program. Priprema podataka i programa može da se organizuje i preko nekih udaljenih terminala._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi da budu izvršeni. uglavnom dolazi kada treba obaviti neke spore ulazne ili izlazne operacije. Računarsko vrijeme se racionalno koristi. odnosno davaja prioriteta nekom programu. spadaju u programe sa najvišim prioritetom i mogu da prekinu izvršavanje drugih programa. Dobra strana rada u podijeljenom vremenu jeste što korisnik nečeka na početak obrade. putem komunikacionih linija. Kako su ovi vremenski intervali veoma kratki. upustva itd. Multiprogramiranje (Multiprogramming) je način rada računara kod kojeg je moguća istovremena obrada više programa koristeći mogućnost preklapanja operacija. a brzina iztvršavanja operacija na računaru veoma velika. zatim u drugom vremenskom intervalu program drugog korisnika itd. jer se svakom korisniku dodjeljuje određeni vremenski interval rada na računaru. 46 . Ovakav način obrade obezbjeđuje efikasnije korištenje računarskog sistema. dok se u centralnom procesoru izvršava neki program. Računar jedan kratak interval izvršava program jednog korisnika. kod multiprogramiranja do prekida. Time je omogućen interaktivan način komuniciranja na relaciji korisnik – računar. svaki od korisnika ima utisak da se izvršava samo njegov program. u aktuelnom vremenskom trenutku. Ovakav način rada računara podrazumijeva veoma složen sistem prekidanja kao sastvani dio operativnog sistema. Rad u realnom vremenu (Real Time) predstavlja način rada računarskog sistema koji omogućava korisniku neposredan pristup potrebnim računarskim resursima. Nedostatak ovakvog načina rada je duže vrijeme obrade programa nego kada se programi obrađuju serijski. Takav način obrade naziva se daljinska serijska obrada podataka (Remote Access Batch Processing). Međutim. Na taj način je omogućen prividan istovremeni rad više međusobno nezavisnih korisnika. Dok kod rada u podijeljenom vremenu do prekida dolazi kada istekne unaprijed određeno vrijeme. i poslije učitavanja u računar. Računar je svakom korisniku praktično odmah na raspolaganju. Rad u podijeljenom vremenu (Time Sharing) je tehnika obrade kod koje više korisnika imaju mogućnost da istovremeno raspodjeljuju računarske resurse.

otvoren sistem – omogućava razmjenu podataka i informacija sa sistemima u okruženju i na taj način obezbjeđuje povezivanje svih učesnika u razvoju poslovnog sistema. Obrada kod koje se zaista paralelno izvršava više programa. poslovnih funkcija i poslovnog odlučivanja. 47 . naziva se simultana obrada (Multiprocessing). odnosno elementa. hijerarhijski sistem – sastoji se od niza nadređenih i podređenih informacionih podsistema. Zato informacioni sistem mora da bude: realan sistem – nastaje kao rezultat čovjekove aktivnosti. dinamički sistem – informacioni sistem mora da omogući da se svi tokovi i aktivnosti unutar njega mijenjaju u funkciji vremena.1. kao i sa određenim sistemima u okruženju i sa okruženjem uopšte. snažnije upravljačke jedinice i snažnije upravljačke linije. već je pod uticajem neplaniranih promjena i poremećaja koji u određenim situacijama narušavaju njegovo funkcionisanje. KARAKTERISTIKE INFORMACIONIH SISTEMA Osnovni zadatak informacionog sistema je da doprinese uspješnom poslovanju poslovnog sistema. kompleksan sistem – mora da sadrži sve različite elemente i veze sa svom njihovom složenošću. Ovaj zadatak ima sledeće specifične ciljeve: da u potpunosti i pravovremeno odgovori na sve informacione zahtjeve poslovnog sistema.7. Od informacionog sistem se očekuje da odgovarajućim pravovremenim i pouzdanim podacima i informacijama obezbijedi ekonomičnu realizaciju poslovnih procesa. da obezbijedi potpunu dokumentacionu osnovu za pračenje poslovnih događaja između određenih poslovnih funkcija. kod računarskih sistema koji imaju više aritmetičko-logičkih jedinica._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Obrade kod kojih se koriste telekomunikacione linije nazivaju se daljinske obrade (Teleprocessing). 4. stohastički sistem – kao posljedica složenosti informacioni sistem ne može da ima striktno određeno i determinisano ponašanje. Da bi ove zadatke i ciljeve ispunio informacioni sistem mora svojim osobinama da održava osobine poslovnog sistema čije funkcionisanje podržava.

To su sledeće karakteristike: usklađenost ciljeva postojanja i razvoja informacionog sistema i poslovnog sistema. obezbjeđivanje razvoja i nadgradnje informacionog sistema u okviru poslovnog sistema sa stanovišta svih osnovnih elemenata koji su osnovni u razvoju informacionog sistema (hardver. odnosno sposobnost za samostalnu reorganizaciju radi prilagođavanja nastalim promjenama kako u poslovnom sistemu tako i njegovom okruženju. mora da bude efikasan. karakteristika. softver. ekonomičnost._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Pored toga što informacioni sistem mora da bude prilagođen poslovnom sistemu čiji je dio. radi njihovog brzog i efikasnog informisanja odnosno ovladavanja sistemom informacija proizvedenim funkcionisanjem informacionog sistema. odnosno skupove podataka koji su relevantni za sagledavanje stanja poslovnog sistema i da obezbijedi prikupljanje podataka na osnovu kojih će se kreirati informacije neophodne za funkciju upravljanja. sigurnost u podršci funkcije odlučivanja kao osnovnom pokazatelju efikasnosti informacionog sistema. angažovanja novčanih resursa i vremena realizacije poslova i obezbjeđivanja pravovremenih relevantnih i pouzdanih informacija za potrebe planiranja. 48 . Informacioni sistem treba da ima sve pobrojane karakteristike i treba da sadrži samo one činjenice. informacioni sistem treba da bude izgrađen i realizovan kao integralna baza podataka podržana odgovarajućim programskim rješenjima. intergralnost tj. kontrole i odlučivanja. samoorganizovanost. poštujući osnovne ekonomske principe – produktivnot. jedinstvenost i pristupačnost za sve korisnike informacionog sistema. a to znači da bude jedinstven i kompletno računarski podržan. Kako bi informacioni sistem mogao da odgovori postavljenim zahtjevima i ciljevima. postojanje jedinstvene koncepcije oblikovanja i izgradnje informacionog sistema sa aspekta zahtjeva. ekonomičnost sa stanovišta ulaganja tj. organizacija i kadrovi). Sa gledišta organizacije podataka. on mora da sarži određene kvalitete da bi kao posebna cjelina unaprijedio uspješnost rada cijelog poslovnog sistema. odnosno sistemskim i aplikativnim softverom. ciljeva i principa funkcionisanja informacionog sistema kao cjeline. rentabilnost.

INTERAKCIJA MENADŽMENTA I INFORMACIONOG SISTEMA 1. ULOGA INFORMACIONE TEHNOLOGIJE U POSLOVNOM ODLUČIVANJU 49 ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi I.

pravnim i drugim značajnim aspektima. Uopšteno govoreći. Da bi informacija mogla da posluži kao podloga u procesu poslovnog odlučivanja. Upravljanje bilo kojom organizacijom uključuje poslovno odlučivanje i rješavanje problema. Njezina je vrijednost tada najveća i ona nelinearno opada. Drugo karakteristično područje je područje realnog vremena u kojem se informacija dobija. kada se odgovarajuća informacija dobija i prije nego što je potrebno donijeti odluku. Srednji nivo menadžmenta zahtjeva nešto veću količinu djelimično agregiranih informacija. političkim. koje nastupa kada se 50 . Obično se pri tome koriste određene statističke metode ocjene ili procjene. kvantitet i vrijednost u vremenu. koje će omogućiti dobijanje dobrog opšteg uvida u problem. Najviši nivo menadžmenta pri odlučivanju treba srazmjerno malo informacija. a time i odlučivanje po svim organizacionim nivoima u bilo koje vrijeme. kodira. od nivoa menadžmenta na kojem se odluka donosi. već se poređenje kvaliteta informacija može vršiti samo u okvirima istog nivoa odlučivanja. Informacioni sistem prikuplja. Informacioni sistemi omogućavaju trenutno dobijanje informacija. Zahtijevani kvalitet informacija zavisi najprije od tipa odluke. ona mora da posjeduje određene karakteristike koje se odnose na kvalitet. Kvalitet informacije je njena sposobnost zadovoljavanja informacionih potreba menadžera. Nije korektno tvrditi kako su informacije za potrebe odlučivanja na najvišem nivou menadžmenta kvalitetnije od ostalih. odnosno njenog vremenskog horizonta. socijalnim. količina informacija neophodna za donošenje odluke raste od najvišeg prema nižim nivoima menadžmenta. sintetizuje i prezentuje informacije o svim funkcionalnim oblastima organizacije. Kvalitet informacija ne može se direktno mjeriti. a operativni nivo menadžmenta mnogo analitičkih informacija koje se odnose na pojedinosti vođenja poslovnog procesa. Osnovno pravilo je da informacijama treba podržavati donošenje korisnih odluka. odnosno nastaje upravo onda kada treba donijeti odluku. ali i o njenom okruženju u ekonomskim. Funkcija vrijednosti informacija u vremenu ima tri karakteristična područja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Najveći doprinos informacione tehnologije na području menadžmenta reflektuje se u stvaranju podloga za brzo poslovno odlučivanje na svim nivoima menadžmenta. tj. a za tu svrhu neophodni su adekvatni podaci i informacije. Prvo je područje prognoziranja. na bilo kojem mjestu. Vrijednost informacije je konstantna sve do područja zastarijevanja. odnosno stvaranje uslova u kojima menadžer može donijeti adekvatnu odluku koja će mu donijeti određene koristi. tehnološkim. već se može posredno ocijeniti preko predviđenih ili ostvarenih posljedica donesenih odluka. o samoj organizaciji. Informacioni sistem obezbjeđuje neophodne unutrašnje i spoljne podatke i informacije za svrhe odlučivanja i upravljanja.

međusobno povezanih funkcija u koje se ubrajaju: planiranje organizovanje usmjeravanje i kontrola. Zato se u praktičnim uslovima obično postavlja zahtjev za posjedovanje informacija iz područja realnog vremena. čini skup upravljačkih. b) definisanje ciljeva i razvoj planova sa vremenskim horizontom od 6 mjeseci do 2 godine. INFORMACIONI SISTEM I FUNKCIJE MENADŽMENTA Menadžment. jer nauka još uvijek ne poznaje sigurne metode prognoziranja. taktičke i operativne. kao proces usmjeravanja i koordinacije oraganizacionih resursa radi postizaja definisanih ciljeva. Savremeni menadžment zahtjeva raspoloživost informacija u području prognoziranja. Da bi se raspoložive informacije mogle kvalietetno i u potpunosti iskoristiti. Planiranje obuhvata: . odnosno različita pravila i postupci koji omogućavaju racionalno iskorištavanje informacija za rješavanje odgovarajućih zadataka. 2. Iz toga proizilazi da kao i sve druge odluke. odnosno u području realnog vremena. planske odluke mogu da budu strateške. koje će omogućiti menadžerima blagovremeno donošenje adekvatnih odluka. što je u nadležnosti srednjeg nivoa menadžmenta i c) definisanje kratkoročnih ciljeva i planova sa vremenskim horizontom od jedne sedmice do 6 mjeseci što je u domenu operativnog menadžmenta. Pri donošenju odluke na bazi informacija iz područja prognoziranja potrebna je određena doza opreza._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi informacija dobija prekasno i kada odluka nije više potrebna. potrebno je znanje. Budući da planiranje ostvaruje povoljan uticaj. budući da nije relevantna za dalji tok događaja. kako na individualni i grupni učinak tako i 51 Planiranje je aktivnost kojom organizacija određuje budući tok svojih akcija. kada njezina vrijednost nadmašuje ili je uravnotežena sa težinom odluke koju treba donijeti. a) definisanje dugoročnih ciljeva i razvoj strateških planova od strane top menadžmenta. U tome području vrijednost informacije eksponencijalno pada.

koji je planske odluke donosio centralizovano. funkcija planiranja se odvija decentralizovano uz uključivanje svih organizacionih jedinica i zaposlenih uz adekvatnu podršku menadžmenta. informaciona tehnologija kao što je internet se koristi da bi obuhvatio i uključio što veći broj ljudi u proces planiranja. Planiranje ne nameće informacionom sistemu nikakve posebne zahtjeve u pogledu prikupljanja podataka. jer se podaci unose u toku obavljanja svakodnevnih poslovnih aktivnosti i u neizmjenjenom obliku se koriste u procesu planiranja. što podrazumijeva preciziranje. dok je u savremenim uslovima omogućeno samoorganizovanje projektnih timova. te njihovo struktuiranje u poslove i radne jedinice u organizaciji. U tradicionalnom menadžmentu. Informacioni sistem može da doprinese da se funkcija planiranja obavlja kvalitetnije putem prikupljanja i sređivanja podataka neophodnih za planiranje. ko donosi odluke. Svemu tome prethodi modeliranje sistema. ova funkcija menadžmenta uključuje i donošenje odluka o tome koliko se odgovornosti i autoriteta dodjeljuje pojedincima u odlučivanju i upravljanju. ko ih inicira. znanja i odluke za njihovo obavljanje. koristi podatke u prošlosti. postojanja tačnih i blagovremenih informacija. Osim toga. Korištenje mreža olakšava formiranje i rad timova. već i da svaku pojedinu grupu veže za određene nivoe odlučivanja. Organizovanje obuhvata identifikaciju aktivnosti koje će se u organizaciji odvijati. U savremenim uslovima. ko priprema odluke i koje informacije prethode donošenju odluka. koje mora da odgovara strukturi potreba učesnika u procesu odlučivanja. U takvim novonastalim uslovima. kao i probleme koordinacije. neophodno je što preciznije definisati pojedinačna funkcionalna područja odlučivanja. Zadatak informacionog sistema nije samo da pruži operativne. ovom funkcijom menadžemnta se postiže sinergetski efekat napora u organizaciji. taktičke i strateške informacije. menadžment definiše radne divizije. Prije izgradnje integralnog informacionog sistema. Nakon toga se za utvrđene poslove vrši izbor i raspoređivanje ljudi koji posjeduju potrebne sposobnosti. Planiranje. Funkcija planiranja u tradiicionalnom menadžentu je bila u nadležnosti top menadžmenta. nakon čega informacioni sistem efikasno rješava probleme centralizacije i decentralizacije odlučivanja. kao segment upravljanja. Organizovanjem se definiše ko šta treba da čini i ko je kome odgovoran. kao i korištenjem savremenih metoda statističke analize koje koriste modele sa velikim brojem promjenjivih i serije podataka iz dužih vremenskih perioda. 52 . sadašnjosti i budućnosti._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi na učinak organizacije kao cjeline.

Informaciona tehnologija se koristi za razvoje kontrole i organizacije u realnom vremenu (Real Time). dok se u savremenim uslovima. Jedna od osnovnih funkcija informacionih sistema je da menadžerima omogući efektivno i efikasno planiranje. kao i nadgledanje njihovog rada. Mrežna infrastruktura omogućava zaposlenim da održavaju kontakt sa podređenim i nadređenim u njihovom poslu. Ukoliko se ustanovi odstupanje između planiranih i ostvarenih rezultata. uz adekvatnu podršku informacionog sistema. Da bi menadžment bio uspješan potrebno je da sve funkcije menadžmenta budu skladno objedinjene. komparaciju učinaka i postignuća sa definisanim standardima i planovima te preduzimanje korektivnih akcija kako bi se postigli postavljeni ciljevi. omogući homogenizaciju informacija za sve nivoe menadžmenta. vođenje i kontrolisanje. Budući da kontrola predviđa utvrđivanje standarda. odnosno odvijanje svih funkcija menadžmenta. omogućava sistem podrške odlučivanju (DSS) zasnovana na Data Warehouse (DW). Kontrola obuhvata postavljanje standarda za postignuća. U tradicionalnom menadžmentu menadžeri upravljaju izvršavanjem radnih zadataka radnika. kontrola prepušta projektnim timovima. prilikom procesa kontrole. koje vrše ravnopravnu kontrolu. sa kompjuterski baziranim informacionim sistemima. mjerenje realizcije u skladu sa njima. grupnih i učinaka cijele organizacije. fokusirajući se na globalni postignuti rezultat. U tradicionalnom menadžmentu bio je razvijen precizan mikromenadžent kontrolni sistem. čemu uveliko može doprinijeti informacioni sistem. ne mogu se postići postavljeni ciljevi organizacije. u tome značajnu podršku može da rpuži informacioni sistem. distribuciju i kombionovanje informacija. Ova menadžment funkcija uključuje motivisanje i podsticanje pojedinaca i grupa na realizaciju zajedničkih ciljeva organizacije. jer ostvaruju globalne mehanizme kontrole dok niži nivoi menadžmenta zahtjevaju detaljne informacije. top menadžment zahtjeva agregirane pokazatelje. U savremenim uslovima stvorene su pretpostvake da zaposleni sami obavljaju svoje poslove kako najbolje znaju i umiju i u takvim uslovima svi zaposleni upravljaju. procjenu i mjerenje individualnih. 53 . uz podršku savremenih operativnih sistema. organizovanje. jer bez koordiniranog korištenja organizacionih resursa i mogućnosti koje pruža savremena informaciona tehnologija. Ovakvo podvajanje. kao i korekcije odstupanja od definisanih planova i programa. neophodno je promijeniti nešto u funkcijama organizovanja i vođenja ili u funkciji planiranja._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Usmjeravanje zahtjeva uspješne komunikacije i vješto vođenje. Naime.

a kao posljedica ovakvog stava. blagovremenosti i relevantnosti. KLASE MIS ESS Ako se posmatraju informacioni sistemi naspram hijerarhijskog nivoa organizacije. organizovanja. Takav odnos iziskuje prilagođavanje konceptualne strukture informacionog sistema konceptualnoj strukturi menadžmenta._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi snadbijevajući ih potrebnim informacijama. INFORMACIONI SISTEM I NIVOI MENADŽMENTA Informacioni sistem organizacije mora biti u funkciji menadžmenta. odnosno upravljanja organizacijom radi realizacije određenih poslovnih rezultata. Za sve navedene funkcije menadžmenta zajedničke su informacije . Koja vrsta informacionog sistema će se koristiti u cilju planiranja. 3. usmjeravanja i kontrolisanja prevashodno zavisi od menadžment nivoa na kojem se odvija proces menadžmenta. U ranijim fazama informatike vladala su shvatanja. u DSS 54 . moguće je generalizovati tri nivoa informacionih sistema koji korespondiraju nivoima menadžmenta. konceptualna struktura informacionog sistema mora preslikavati konceptualnu strukturu menadžmenta. takva shvatanja demantovala iz jednostavnog razloga što informaciona tehnologija nije i ne smije biti sama sebi svrha. Empirija je. prema kome se koncept menadžmenta morao prilagođavati stepenu razvoja informacione tehnologije i mogućnostima što ih nudi. što znači da informatika mora biti servis menadžmenta. međutim. čija upotrebljivost zavisi od njihove tačnosti.

savremene informacione tehnologije i metode osiguravaju dovoljno alata pomoću kojih će se podražati aktivnosti top menadžmenta. To znači da se zadaci ovog nivoa menadžmenta ne mogu programirati. Expert Systems. Ove informacione sisteme treba projektovati i izgraditi tako da obezbjeđuju sve vrste informacija potrebne vrhovnom menadžmentu i njihovim štabovima radi izvršenja zadataka u domenu strateškog upravljanja i planiranja. pa samim tim i kompjuterizovati. Za DW. dalekosežni i okrenuti budućnosti. Sistemi ovog nivoa imaju za cilja dati odgovore na pitanje tipa :"šta učiniti?". DSS. Zato za taj nivo menadžmenta treba imati dovoljno iskustva. izbora i implementacije strategije i obezbjeđivanja resursa za postizanje postavljenih ciljeva. 55 . bilo mijenjajući stručne ljude. odnosno savjetnike. programa i politike. ali i kvalitetnu informacionu podlogu. Data Warehouse. Odluke koje donosi Top menadžment je teško formulisati. a to su: informacioni sistem za podršku strateškom menadžmentu. KBS. Radi se o informacionim sistemima koji potpomažu donošenje strateških odluka. kao preduslov razvoja fleksibilnih DSS za podršku top menadžmentu se vjeruje da će uspješno podržavati buduće generacije OLTP. Top management donosi strateške odluke koje imaju dugoročne posljedice. Problemi o kojima odlučuje Top menadžment u načelu su nepredvidivi. Zbog toga ovi informacioni sistemi pružaju podršku vrhovnim menadžerima u specifičnim zahtjevima za dobijanje informacija koje su više orjentisane na spoljne informacije._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi organizaciji. Za razliku od menadžera na ostalim nivoima. a tiču se procesa postavljanja i mijenjanja ciljeva organizacije. informacioni sistem za podršku taktičkom menadžmentu i informacioni sistemi za podršku aktivnosti operativnog nivoa menadžmenta. Top Management (Strateški menadžment) je odgovoran za strategiju i cjelokupnu politiku organizacije. Taj nivo obezbjeđuje sledeće informacione tehnologije: DSS za strateško upravljanje. top menadžeri moraju imati pristup specifičnim informacijama zbog permanentnog donošenja odluka koje će pomoći prilagođavanju organizacije na stalne promjene u okruženju. Osim što određuje opšte usmjerenje organizacije. ali se bave i unutrašnjim informacijama koje uzimaju iz MIS i DSS. bilo zbog pomoći menadžerima u identifikaciji prijetnji i šansi iz okruženja. Naročito su značajni u brzo mijenjajućoj okolini. EIS. odgovoran je i za interakciju između organizacije i njenog okruženja. strategije. Strateškom nivou korespondira onaj nivo konceptualne strukture informacionog sistema na kojem postoji najveća koncentracija konceptualnih znanja o načinu vođenja poslova. planova. dobre sposobnosti procjene i dalekovidnosti.

organizuje. većina autora smatra da će se zbog uvođenja kompjutera smanjiti potreba za menadžerima srednjeg nivoa. Gotovo su uvijek orjentisani na interne događaje i prvenstveno služe funkcijama planiranja. odnosno poslovnih odluka koje se ponavljaju. usmjerava i kontroliše srednji nivo menadžmenta. Ovi sistemi obezbjeđuju menadžerima izvještaje i omogućavaju in online pristup bazama podataka o tekućem poslovanju organizacije i podacima iz prošlih perioda. Srednji menadžment je veza između najnižeg i najvišeg nivoa menadžmenta. tada on omogućava sledeće: a) identifikovanje i rješavanje problema. Srednji menadžment koristi kontrolne i upravljačke informacije koje se protežu na relativno kratak vremenski period. specifičnih strateških planova i programa za organizacione i strateške poslovne jedinice. pa je njihov posao veoma složen. Srednjem nivou menadžmenta su potrebne informacije u obliku sažetih pregleda. te različita funkcionalna područja. uz generisanje periodičnih izvještaja o stanju i procesima u organizaciji. U tim je sistemima koncentrisano metodološko znanje o načinu vođenja poslova. Osnovno svojstvo MIS-a je podrška procesu donošenja poznatih. smanjuje se vrijeme potrebno srednjem nivou menadžmenta za pretragu potrebnih informacija. dobijenim iz transakcionog dijela informacionog sistema i nešto manje iz pretraživanja okruženja organizacije. a takav karakter ima većina odluka koje se donose na srednjem nivou menadžmenta. manje struktuiran i više promjenjiv. 56 . Kompjuterizacijom i informacionim obuhvatanjem poslovnih zadataka. Cilj informacionih sistema ovog nivoa je dati odgovor na pitanje tipa "Kako nešto učiniti?" Srednjem nivou menadžmenta organizacije korespondira Management Information Systems (MIS) i DSS za upravljačku kontrolu. kontrole i donošenja odluka._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Middle management sačinjavaju menadžeri odjeljenja ili pogona koji su obično odgovorni za administraciju i kontrolu. pa za njih informacioni sistem mora osigurati periodične izvještaje. Iz tog razloga. izvještaje prema potrebi ili izvještaje na zahtjev. MIS snadbijeva srednji nivo menadžmenta djelimično agregiranim i kategiriziranim informacijama. obično do jedne godine. Kada se implementira DSS za upravljačku kontrolu u procese koje planira. manje rutinski. Upravljačku kontrolu sačinjavaju procesi kojima srednji nivo menadžmenta obezbjeđuje da se organizacioni resursi angažuju i efikasno i efektivno koriste kako bi se realizovali postavljeni ciljevi organizacije. Većina informacija značajna ovom nivou menadžmenta uglavnom je dostupna i najvoišoj upravi. Njihova je funkcija podrška strateškog koncepta upravljanja. ukoliko organizacija raspolaže sveobuhvatnim i adekvatnim informacionim sistemom.

Zato je upotreba kompjutera na ovom nivou rasprostranjena. odnosno podizanje efikasnosti njihovog rada na najviši nivo. već prevashodno o odgovarajućim mogućnostima kombinovanje različitih klasa da bi se zadovoljile razlličite potrebe 57 . OLTP uključuje bilježenje svih poslovnih transakcija. Ključna pitanja što se na ovom nivou informacionih sistema postavljaju su pitanja tipa "Pomoću čega nešto ostvariti?". te njima upravljati. Operativni menadžment nadgleda radnike koji izvršavaju osnovne aktivnosti organizacije. Zbog brojnosti transakcija i srazmjerne jednostavnosti postupka upravljanja na ovom nivou. Operativni menadžment treba od informacionog sistema najkonkretnije detalje i izvještaje. radi se o sistemima u kojima se preduzimajući odgovarajuće transakcije (aritmetičko-logičke operacije) nad podacima. nastoji uspostaviti kontrola nad pojedinačnim poslovnim procesima i aktivnostima. kao na primjer kontrola zaliha. motivaciju zaposlenih i kontrolu tokova organizovanja aktivnosti sa implementiranim računarskim aplikacijama. materijalno i finansijsko praćenje pojedinih elemenata. Sa aspekta menadžmenta i osnovnih upravljačkih nivoa može se reći da iako su navedeni informacioni sistemi dominantno vezani za određeni upravlčjački nivo. Konceptualno strukturu informacionih sistema u odnosu na konceptualnu strukturu menadžmenta ne treba shvatiti striktno. kreativno korištenje DSS u otkrivanju i rješavanju novih problema. Riječ je o kompjuterskoj podršci donošenja odluka koje su učestale i rutinske. poslovnim procesima i poslovnim operacijama. DSS za operativno planiranje i kontrolu obezbjeđuje informacije potrebne operativnom menadžmentu u cilju pomaganja operativnog planiranja i kontrole. Budući da je njihov posao donošenje odluka koje se temelje na jasnim temeljima i postupcima. Riječ je o aktivnostima koje su obično operativne i koje se mogu lako programirati. terminiranje porudžbina i slično. osnovna je karakteristika OLTP koncentracija činjeničnih znanja o poslovanju. Najnižem nivou menadžmenta odgovaraće OLTP i DSS za operativnoplaniranje i kontrolu. sadrži poslovne procedure. c) komuniciranje sa radnim timovima._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi b) otkrivanje novih problema i njihovo uspješno rješavanje poslovnim i matematičko statističkim modelima. pomaganje u donošenju upravljačkih odluka. ne može se govoriti o isključivoj vezi jedne vrste informacionog sisstemasa jednim upravljačkim nivoom. mogu se kompjuterizovati bez većih poteškoća. Iako OLTP nisu informacioni sistemi čija je osnovna namjena podrška poslovnog odlučivanja. Operational Management (Operativni menadžment) donosi odluke koje su konkretne i odnose se na redovno poslovanje. generiše dokumente potrebne u poslovanju – dakle automatizuje više poslova i omogućava vremensko.

svi informacioni sistemi najvišeg nivoa mogu pronaći svoju primjenu i na taktičnom nivou. ali i zahtjevno. dok menadžment informacioni sistemi mogu da se koriste kako na srednjem. već i teoriji i praksi menadzmenta i organizacije. značajno je. organizacija u kojoj se adekvatno upravlja informacionim sistemom. MENADŽMENT INFORMACIONOG SISTEMA S obzirom da infornacioni sistem olakšava bolje razumjevanje funkcija organizacije. te samim tim ne stvara potrebne preduslove za uspješno funkcionisanje i nadmetanje organizacije sa konkurencijom. odnosno primjenom informacione tehnologije. koje su rezultat ne samo promjena u informacionoj tehnologiji. efikasno upravljati informacionim sistemom organizacije. koje najavljuju velike šane u kontekstu globalizacije polovanja. Sa druge strane. kao i način njene primjene veoma brzo razvijaju. razvoju i saznanjima teorije informacionih sistema. tako i na operativnom nivou menadžmenta. Međuti. efikasno upravljati informacionim sistemom. što posebno važi u slučaju kada organizacija koristi elektronsku poštu. tada neophodnost adekvatnog menadzmenta informacionog sistema postaje još izraženija. pruža velike konkurentne prednosti. 4. Izostanak efikasnog menadzmenta informacionog sistema. Kao što savremeni menadzment ne može biti uspješan bez adekvatne podrške 58 . koncepciji Data Warehouse i i slične mogućnosti novih informacionih tehnologija. pojmovno i stvarno. Ukoliko se još tome dadju nagovještene tehnološke mogućnosti sofisticiranih sistema telekomunikacija._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi menadžmenta datog nivoa. 5. Potreba za korištenjem jedne vrste informacionog sistema ne isključuje potrebu korištenja i drugih vrsta. UTICAJ MENADZMENTA ORGANIZACIJE NA RAZVOJ INFORMACIONOG SISTEMA Uobičajeno je informacionu tehnologiju posmatrati kroz brži tempo razvoja i drastično poboljšanje performansi. same organizacije i njenog okruženja. značajne je ali i zahtjevno. već prema potrebi.čine informacioni sistem nerazvijenim i neuspješnimu vršenju svojih funkcija. Tako npr. mnogo rjeđe se analizira promjena sa aspekta uticaja na razvoj informacionih sistema. Budući da se informaciona tehnologija. pristup eksternim bazama podataka.

To podrazumjeva da se uporedo sa strateškim planom organizacije. sa aspekta Top Managementa. Strateški plan informacionog sistema može se izraditi na više načina: da se plan informacionog sistema izvodi iz strateškog plana čitave organizacije. Uticaj menadžmenta na razvoj informacionih sistema se odvija na svim nivoima menadžmenta. definišu i dugoročni ciljevi. što ih je učinilo privlačnim za vrhovne menadžere i razvoja novih klasa informacionih sistema u funkciji odlučivanja i podršku vrhovnom menadžmentu. dok je u drugim organizacijama strateški važan za njeno funkcionisanje. a najveći upliv se ostvaruje na strateškom i tehničkom nivou. Dok je u ranijim periodima planiranje informacionog sistema bilo zaduženje jedne organizacione jedinice. koji će od menadžmenta dobiti "punu podršku" u njihovom radu. Čini se kao da se još uvijek ne shvata da je informacioni sistem sredstvo za upravljanje organizacijom i svim njenim aktivnostima. telekomunikacija. ograničenja. Razvoj informacionih sistema i primjena informacione tehnologije prestaje biti samo posao informatičara. značaj informacionih sistema se povećao usled: brzog razvoja informacione tehnologije u djelu hardvera. U nekim organizacijama informacioni sistem samo podržava obavljanje poslovnog procesa. kao i diverzifikacija njegovih planova po nivoima menadžmenta. smatrajući da je to isključivi problem informatičara. stiče se utisak da menadžeri nerado bave planiranjem razvoja informacionog sistema. struktura. Usprkos tome. već postaje i bitan problem za top menadžmenta organizacije. gdje se na najvišem nivou definišu misije. Informaciono planiranje stiče strateški značaj. tako ni informacioni sistem ne može pružiti podršku menadzmentu ukoliko se adekvatno ne upravlja njegovim razvojem. resursi i planovi informacionog sistema. Upravljanje razvojem informacionih sistema se ne može prepustiti samo informatičkim ekspertima. dugoročni ciljevi i strategija organizacije. 59 . razvoj PC tehnologije i "user. Na strateškom nivou. već je neminovno angažovati top menadžment organizacije u rješavnju strateškog razvoja i kontrole informacionih sistema. drugi je način utvrđivanja uloge informacionog sistema u organizaciji. savremeni pristup planiranju informacionog sistema postaje dio strateškog planiranja organizacije. softvera.friendly" koncepta njihovog korištenja ._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi informacionog sistema. iz čega proističe da je to posao iz kojeg se top menadžment ne smije i ne može isključiti.

Kod nas bi najbolje odgovaro termin "Upravni odbor informacionog sistema". zatim se zadatak prenosi i na korisnike informacionog sistema po funkcionalnim oblastima organizacije. a njega predstavljaju top menadžeri iz iz različitih funkcionalnih oblasti organizacije koji nisu zaduženi za operativni razvoj informacionog sistema. Definisanje strateške mreže. 4. različiti autori različito nazivaju. Definisanje strategije i politike upravljanja informacionim resursima – prestavlja definisanje informacione politike organizacije. 5. Organizacioni oblik angažovanja top menadžmenta u strateškom razvoju informacionog sistema. što u suštini znači da se na bazi definisanih ciljeva organizacije uspostavlja optimalno upravljanje i kontrola nad izvorima i tokovima podataka. softver i kadrovi. podataka i znanja kao informacionih resursa. a to su hardver. gdje se kao korisnik informacionog sistema javlja organizacija kao cjelina. 3. odnosno konceptualnih opredeljenja. U tehničkom dijelu. Podrška definisanju informacionih zahtjeva korisnika – pitanje izbora strategije identifikacije informacionih zahtjeva je nadležnost upravnog odbora informacionog sistema. Usvajanje planova razvoja informacionog sistema – postoji nosporna interakcija između strateškog plana razvoja organizacije i strateškog plana razvoja informacionog sistema.U užem smislu pod informacionom politikom se podrazumjeva shvatanje i tretiranje informacija. generalni odnos prema informacionim resursima._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi - analiza kritički faktora uspjeha koja se temelji na analizi aktivnosti koje su kritične za uspjeh organizacije. 2. Djelokrug nadležnosti upravnog odbora informacionog sistema sastoji se u sledećem: 1. što je neosporni zadatak top menadžmenta organizacije. njihovom korištenju i upravljanju. Top 60 . dok u širm smislu obuhvata i značenje resursa koji proizvode informacije. Uspostavljanje efikasne administracije podataka – odnosi se na konceptualne. organizacione i upravljačke aspekte funkcije. matrice aplikacija – nakon usvajanja strateškog plana razvoja. a nakon toga se može izgraditi stabilan informacioni sistem na bazi utvrđene strukture poslova. a informacioni sistem treba svojim funkcijama treba podržati te aktivnosti i planiranje poslovnog sistema primjer strateškog planiranja kojim se želi prepoznati stabilna struktura poslova koji se rade u organizaciji. Upravni odbor informacionog sistema je neophodan upravljački odbor za pitanja strateškog razvoja informacionog sistema. upravni odbor informacionog sistema treba pristupiti ovom zadatku. uloga top menadžmenta organizacije ne bi trebala da prevazilazi nivo definisanja koncepcije baze podataka.

Procjena rizika projekta informacionih sistema – top menadžment mora uzeti učešće u odlučivanju o riziku koji se javlja u datim okolnostima. Željeno stanje informacionog sistema korisnik povezuje sa vlastitim informacionim potrebama. pa zahtjevaju znatno angažovanje informacionih resursa u širem smislu. grane i djelatnosti same organizacije. Izgradnja ovakvih sistema zahtjeva angažovanje znatnih informacionih. pa čak neke klase zahtjevaju i nadgradnju postojećih znanja sa znanjima top menadžera konkretne organizacije. Podrška razvoju viših klasa informacionih sistema – uloga top menadžmenta je nezaobilazna u podršci razvoja DSS. Ujedno. on zavisi od veličine. što podrazumjeva visok stepen kooperativnosti na relaciji menadžmenta specijalista. 61 i informatičkih . DW i drugih klasa informacionih sistema koji su u direktnoj funkciji boljeg odlučivanja menadžere svih nivoa.top menadžment organizacije odlučuje o uspostavljanju organizacije funkcije informaciong sistema. Definisnje prioriteta faktora razvoja – top menadžment je nezaobilazan u ocjeni faktora razvoja informacionog sistema i pri tome treba uzeti u obzir i ocjenu korisnika koji podrazumjeva njihovo viđenje razlike sadašnjeg i željenog stanja informacionog sistema. 7. a potom i implementaciji. pošto se toj organizacionoj jedinici povjerava operativno upravljanje informacionim resursima. Vrhovni menadžeri moraju uzeti u obzir i tzv. kao i niza drugih faktora. Organizacija i budžet informacionog sistema . Naime. ciljevima i zadacima. 6. kadrovskih i finansijskih resursa . Prije nego se pristupi izradi ovih projekata. projekti informacionih sistema su složeni i kompleksni. top menadžment je zadužen za definisanje potrebe i stimulacije informatičkog obrazovanja korisnika. Informatičko obrazovanje i razvoj informacione kulture – ovo je posebno aktuelno u dijelu menadžmenta kadra na svim nivoima koji moraju imati barem minimum informatičke pismenosti za adekvatno korištenje PS tehnologije. Što se tiče pitanja godišnjeg budžete informacionog sistema. neophodno je procjeniti rizik koji nose. ES._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi menadžment definisanjem vlastitih informacionih potreba može da utiče na druge menadžere u stvaranu pozitivne klime za realizaciju ovog zadatka. 9. kumulativne rizike koji se mogu pojaviti u odnosu na jedan projekt sa više aspekata i na više projekata kojima se istovremeno pristupa i 10. 8.

savremeni informacioni sistemi koji direktno utiču na način menadžment odlučivanja kao i na izbor proizvodnog programa i sl. pa je on na zapadu visoko rangiran i dobro plaćen. On može biti veoma uticajan na svim područjima primjene informacione tehnologije. centar za obradu podataka. a naročito u organizacijama u kojima se informaciona tehnologija smatra strateškim oružjem. Oni se odnose ne samo na sisteme koji podržavaju više nivoe menadžmenta. otvaraju nova tržišta itd. Rast strateškog značaja informacionih sistema – informacioni sistemi igraju stratešku ulogu u opstanku i razvoju organizacije. Na čelu odjeljenja info-rmacionog sistema je glavni informacioni menadžer.. da li može biti produktivnije. Informacioni menadžeri moraju voditi računa o upravljanju informacionom tehnologijom od strane zaposlenih u toku radnog vremena. računarski centar) i njihov menadžment. jer bez nje nema ni efektivnog menadžmenta. već i na sisteme koji kreiraju nove proizvode i usluge. Međutim. upravljanje razvojem informacionog sistema podrazumjeva niz aktivnosti kojim se optimizira korištenje informacionih resursa i obezbjeđuje realizacija strategije definisane od strane upravnog odbora informacionog sistema. Posebnu pažnju informacioni menadžeri moraju posvetiti sledećim činjenicama: 1._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Samo objedinjeno poznavanje informacionih sistema i razumjevanje organizacije može oblikovati adekvatnu informacionu arhitekturu organizacije. kako krajnji korisnici mogu sami da dođu do adekvatnih rješenja i sl. U ranim fazama razvoja informacioni sistema. Moraju provjeravati da li je korištenje kompijutera produktivno. odnosno direktor koji je odgovoran za informacione aktivnosti u organizaciji. brine o aspektima zaštite informacionog sistema i prati razvoj informacione tehnologije itd. kad su menadžeri bili usmjereni na mnoga operativno–tehnička pitanja. Posao glavnog informacionog menadžera je veoma zahtjevan i odgovoran. Ovdje se u prvom redu misli na odjeljenje za informacioni sistem ( koji se još zove informacioni centar. Na taktičkom nivou. ne mogu se prepustiti samo tehničkom osoblju 62 . da li postoji usko grlo. jednom rječju povećavaju konkurentsku prednost organizacije. Njegovi zadaci su da : aktivno učestvuje u planiranju i oživotvorenju strategije informacionog sistema kao dijela strategije organizacije. kako se mogu izmjeriti koristi od investicija u informacionu tehnologiju. gdje se može dobiti profesionalna pomoć. brigu o njima mogli su prepustiti tehničkom osoblju.

zatvorenost organizacija ustupa mjesto otvorenosti i organizacijama bez granica.sve organizacije se nalaze pred izazovom – kako se uklopiti u nove tokove? 63 . država i kontinenata. regija. Z A K LJ U Č A K U vremenu smo brzih promjena i visoke tehnologije. pa iz toga proizilazi porast složenosti sistemskih projekata i aplikacija. rizik i nesigurnost zamjenjuju sigurnost u poslovanjau. uz podršku top menadžmenta i 3. Menadžeri mogu da budu ključni u oblikovanju infornacione arhitekture ukoliko su dovoljno interdisciplinarno obrazovani._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 2. kada znanje i informacije postaju ključniji resurs za uspjeh poslovanja. Informaciona tehnologija i razvoj telekomunikacija uklanjaju granice između konkurentskih organizacija. Dinamičnost i promjenljivost zamjenjuju stabilnost i statičnost. Oni moraju dobro da poznaju sisteme za obradu podataka. telekomunikacije i kancelarijske tehnologije. U takvim novim izmijenjenim uslovima poslovanja. te na taj način dovode do globalizacije poslovanja. Izmjenjen karakter aplikacija – izgradnja savremenih informacionih sistema ukljucuje znatno veći dio organizacije. Tako gdje su se nekada gradili masivni sistemi za pružanje generičkih informacija sada je poželjno graditi posebne specijalizovane aplikacije koje pružaju blisku interakciju između tehnološkog osoblja i menadžera kao korisnika sistema. nego u prošlosti. Potreba planiranja informacione arhitekture – za savremene menadžere nije dovoljno da budu samo informaciono pismeni.

značajnu stratešku prednost u analizi modela poslovanja. organizacije se orjentišu na svoj sržni (core ) program. DW kao integrisani skup podataka neke organizacije služi kao 64 . upravljanja i kontrole. neophodno je da raspolaže efikasnim sistemom planiranja. Data Warehous. Veoma su adaptibilne u odnosu na okruženje. a sve ostalo putem eksternalizacije aktivnosti (outsourcing) nabavljaju od drugih članica mreže. Da bi organizacija postala visok stepen integracije i snhronizacije u svim procesima. koji je skoncentrisan na podršku strateškog menadžmenta. koje ga koriste. koji vrše skladištenje i procesiranje transakcija. uče i razvijaju se unapređujući svoje sposobnosti. trendova preoblikovanja poslovnih procesa . te na taj način stiče neophodne uslove za realizaciju savremenih koncepata u strateškom upravljanju organizacijom. Menadžeri su sada u situaciji da elektronskim putem komuniciraju i da budu u stalnom kontaktu sa znatno većim brojem saradnika. S obzirom na intenzivan proces umrežavanja organizacija u novim poslovnim uslovima. Uslov za to je integracija svih procesa u organizaciji kao i optimizacija svih raspoloživih resursa. Suštinska filozofija DW i DSS za strateški menadžment se zasniva na konceptu sticanja prednodti. inovativne i fleksibilne organizacije. Temelj njihove uspješnosti u prilagođavanju novim uslovima je primena savremene informacione tehnologije. DW mijenja informatički trend i pruža organizacijama. Data Warehous (DW) je novi koncept i nova filozofija u razvoju DSS.OLTP). Transakcioni procesni sistemi. koje proističe iz integracije podataka. kao i sposobnost da se na njih odgovori kvalitetnim proizvodima i servisima u najkraćem mogućem roku._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi Danas se organizacija kreće u pravcu decentralizovane. ovi sistemi formiraju bogat fond podataka od kojih se grade integralna spremišta podataka. alternativa. koji mogu imati stratešku ulogu u povećanju konkurentskih prednosti organizacije. Istovremeno. sa manjim brojem nivoa menadžmenta. Ideja outsourcing-a je da svaka članica mreže proizvodi ono u čemu je bolja od konkurencije. ali istovremeno. uspješno implementaciju informacione tehnologije omogućavaju samo fleksibilne organizacije. Danas se razvijaju sistemi transakcione obrade podataka (OnLine Transaction Procsing . Ovakvi trendovi utiču da organizacione strukture postaju pliće i niže. omogućavaju organizacijama da svojim kupcima i ostalim partnerima pruže bolje i kvalitetnije usluge. Konkurentnost na globalnom nivou zahtjeva približavanje zahtjevima potrošsča. Mnoge organizacije se elektronski povezuju sa svojim kupcima i dobavljačima posredstvom Interneta i ekstraneta u realnom vremenu i kroz online transakciono procesiranje. kao i sa sve prisutnijom decentralizacijom u odlučivanju.

tj. ekspertni sistemi. One pomažu u efikasnom izvršavanju procesa. KBS)omogućavaju analizu podataka. proces i skladištenje podataka. Informacione tehnologije u svim organizacijama iamaju izuzetno značajnu ulogu na svim nivoima menadžmenta. kako bi se moglo što uspješnije podržati poslovanje organizacije i savremeni menadžment. samo objedinjeno. sistemi za podršku odlučivanju. razvijanje integrativnih sposobnosti. Data Warehouse. izvještavanje. menadžmenta i informacionih sistema će omogućiti osposobljavanje za rad u uslovima globalne ekonomije. ono je okruženje koje odvaja svijet operativne obrade od svijeta aplikacija za podršku odlučivanju. zavisi od menadžmenta organizacije. sakupljanje. ali menadžeri u organizacijama posmartaju kakvi su rezultati u odnosu na uložena sredstva. u cilju dobijanja odgovora na značajna pitanja i otkrivanja skrivenih trendova u velikim zbirkama podataka. poslova i zadataka. Neophodno je naglasiti da sistem poslovne inteligencije iako pomaže i olakšava organizaciji. Sistemi transakcione obrade podataka. tehnike i sredstva poslovne inteligencije. na bazi kojih menadžeri iz ogromne količine podataka sintetizuju vrijedne informacije. multidisciplinarno poznavanje i razumijevanje organizacije. Data Mining. odnosno analitičku obradu podataka kao i "rudarenje" podataka (Data Mining). nije u stanju da zamjeni inteligentno poslovanje. u uslovima kompjuterizacije i globalizacije granica organizacije. Sistemi poslovne inteligencije (MIS. DSS. a naročito u strateškom menadžmentu. Savremeno poslovanje sve više zavisi o informacionoj tehnologiji. kao i rad sa udaljenih lokacijama. danas čine dominantne informacione tehnologije koje su našle svoju primjenu u poslovanju i strateškom upravljanju organizacijama. što je naročito aktuelizirano evolucijom sistema poslovne inteligencije ka Web aplikacijama. postavljanje upita. Zato je neophodno periodično vršiti procjenjivanje kvaliteta i uspješnosti informacionog sistema organizacije. na taj način što omogućavaju generisanje. 65 poslovanja u . Na osnovu dobijenih informacija moguće je donsiti adekvatne poslovne odluke Sistemi poslovne inteligencije imaju za cilj da identifikuju i anticipiraju prednosti i nedostatke iz okruženja organizacije. Da li će organizacije biti spremne da inoviraju svoje informacione sisteme u skladu sa napretkom informacione tehnologije. Sa aspekta daljeg razvoja menadžmenta. EIS. Internet itd. metode._____________________________________________Upravljački informacioni sistemi infrastrukturna osnova na kojoj se grade softverske aplikacije organizacije. Danas se ove tehnologije smatraju osnovnim "vodičem" strategije organizacije i poslovnog reinžinjeringa. koji omogućavaju istraživanja posredstvom Interneta. Svrha ocjenjivanja informacionog sistema jeste njegovo usavršavanje i podizanje kvaliteta.

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi interdisciplinarno razmišljanje. 66 . sticanje sposobnosti motivisanja i sticanje sposobnosti prihvatanja i sprovođenja novih pristupa i strategija.

_____________________________________________Upravljački informacioni sistemi 67 .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->