Brojni sistemi

1. Vrste brojnih sistema
Definicija: Način predstavljanja brojeva skupom simbola koji se nazivaju cifre Svi poznati brojni sistemi mogu se podeliti u dve osnovne grupe:

Pozicioni Nepozicioni Nepozicioni brojni sistemi
Cifre ovakvih sistema iskazuju uvek istu vrednost, bez obzira na kom mestu se nalaze u broju. Tipičan primer ovakvog sistema je nama svima poznati rimski brojni sistem: I, V, X, L, C, D, M i imaju dekadne vrednosti: 1, 5, 10, 50, 100, 500 i 1000.

Pravila za pisanje i čitanje brojeva, sastavljenih od rimskih cifara, mogu se iskazati na sledeći način: Niz istih cifara u broju predstavlja vrednost jednaku njihovom zbiru, na primer: II ima vrednost 2 Dve cifre od kojih se manja nalazi levo od veće, predstavljaju vrednost jednaku razlici veće i manje, na primer: IV ima vrednost 4 Dve cifre od kojih se manja nalazi desno od veće, predstavljaju vrednost jednaku zbiru veće i manje, na primer: VII ima vrednost 7 Jasno je da bi bilo naporno izvođenje aritmetičkih operacija sa rimskim brojevima, kao i zapisivanje velikih brojeva. Iz tog razloga se ovaj sistem nije ni razvio u tom smeru već je tu ulogu preuzeo pozicioni brojni sistem.

Pozicioni brojni sistemi
Sastoje se od skupa cifara koji čini njihovu azbuku A = {a1, a2, a3,..., aN}. 1B716

Broj N cifara azbuke zovemo osnovom sistema. Primer: 43910 1101101112

Cifre pozicionih brojnih sistema u broju daju vrednost u zavisnosti od mesta (pozicije) na kome se nalaze (levo od decimalnog zareza pozicije su 0, 1, 2, ... a desno su —1, —2, ... ).
2 10

439 10 = ⋅ 0 +3 10+ 1 1= ⋅0 0 + 4 + ⋅ = 10 9 1 439 41 2⋅ ⋅ 9 ⋅ 100 3

10

D=13. E=14. Novi broj se dobija od ostataka deljenja počevši od zadnjeg ostatka. 4. 8. C. 6. 3. 1. C=12. 5. 1. 9. B. F=15) 2. 7 0. D. F (A=10. 9 0. 4. 8 ili 16). 8. 4. 7. 3. Prevođenje brojeva iz jednog u drugi brojni sistem Pretvaranje iz dekadnog u ostale brojne sisteme Pretvaranje iz dekadnog brojnog sistema u ostale izvodi se deljenjem s osnovicom željenog sistema (deljenjem sa 2. 7. A. 1. Deli se sve dok celobrojni rezultat deljenja ne postane 0. 6. 2. 3. E. 5.BROJNI SISTEM BINARNI OKTALNI DEKADNI HEKSADECIMALNI OSNOVA 2 8 10 16 CIFRE 0. 6. B=11. 2. 5. 2. 439 :2 21 1 9 10 1 9 54 1 27 0 13 1 6 1 3 0 1 1 0 1 439 :8 54 7 6 6 0 6 439 :16   27 7 11= 1 B 0 1  43910 = 110110111 2 43910 = 6678 43910 = 1 16 B7 . 1 0.

43910 = 4 ⋅ 102 + 3⋅ 101 + 9⋅ 100 = 4⋅ 100+ 3⋅ 10+ 9⋅ 1= 43910 2 1 0 1101101112 8 7 6 5 4 3 2 10 = 1⋅ 28 + 1⋅ 27 + 0 ⋅ 26 + 1⋅ 25 + 1⋅ 24 + 0 ⋅ 23 + 1⋅ 22 + 1⋅ 21 + 1⋅ 20 = 1⋅ 256 + 1⋅ 128 + 0 ⋅ 64 + 1⋅ 32 + 1⋅ 16 + 0 ⋅ 8 + 1⋅ 4 + 1⋅ 2 + 1⋅ 1 = 256 + 128 + 32 + 16 + 4 + 2 + 1 = 43910 2 1 667 8 = ⋅8 + 6⋅ 8 + 7 8=0 ⋅6 + ⋅64 ⋅ 78 6 ⋅ 6 + = 2 10 +1 + 48 7 4 384 = 3910 3910 2 1 16 = ⋅ B7 1 16 +11 16+1 7 16 0 1 + 256 ⋅ = ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ 11 + 7 +256+ 176 7 4 16 1 = 21 0 .335:2 167 1 83 1 41 1 20 1 10 0 5 0 2 1 1 0 0 1 335:8 41 7 5 1 0 5  335:16 20 15=F 1 4 0 1   33510 = 1010011112 33510 = 5178 33510 = 14F16 Pretvaranje u dekadni brojni sistem Pretvaranje iz binarnog. oktalnog i heksadecimalnog brojnog sistema u dekadni izvodi se množenjem.

TE Težina pojedinog mesta zavisno od brojnog sistema MESTO 0 1 2 8 SISTEM 2 4 64 3 8 512 4 16 4096 5 6 7 8 9 10 1 2 1 8 32 64 128 256 512 1024 10 1 10 100 1000 16 1 16 256 4096 Pretvaranje iz binarnog u oktalni i heksadecimalni brojni sistem Iz poznatog izraza 23=81 možemo zaključiti kako svaki binarni broj od 3 cifre ima tačno 1 odgovarajući oktalni broj. • Ako ukupan broj bitova nije deljiv sa tri. • Pretvaranje iz binarnog u oktalni brojni sistem vrši se grupisanjem vrednosti u binarnom prikazu broja u trojke s desna na levo. onda se dopisuje potreban broj vodećih nula. . Takođe iz izraza 24=161 možemo zaključiti kako svaki binarni broj od 4 cifre ima tačno 1 odgovarajući heksadecimalni broj.

• • Pretvaranje iz binarnog u heksadecimalni brojni sistem obavlja se grupisanjem vrednosti u binarnom prikazu broja u četvorke s desna na levo. • Pretvaranje iz oktalnog u heksadecimalni brojni sistem i obratno se obavlja preko binarnog brojnog sistema. Ako broj bitova nije deljiv sa četiri. 2035 8 = 10000011 = 1000001 = 0 101 2 1101 6 16 = 0 1110 E9 110 1001 11 101 = = 2 011 001 41 16 2 D 33518 2 . onda se dopisuje potreban broj vodećih nula.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful