Brojni sistemi i kodovi

Digitalni računar pamti i računa sa brojevima u binarnom brojnom sistemu. Binarni brojni sistem je, kao i nama najbliži dekadni, jedan pozicioni brojni sistem s tim što za razliku od dekadnog sistema u kome je osnova deset, u binarnom sistemu osnova je dva. Pozicioni označava da vrednost neke cifre zavisi od njenog položaja u broju, na primer u decimalnom broju 572.65 prva petica vredi tri stotine, a druga pet stota dela. Naime 572.65 predstavlja u stvari skraćeni zapis sume

5 ⋅10 2 + 7 ⋅101 + 2 ⋅100 + 6 ⋅10 −1 + 5 ⋅10 −2
Prvo cifarsko mesto sleva (cifra 5) najviše vredi i nazvaćemo je najznačajnijom, a poslednja cifra (cifra 5) je najmanje značajna. Opšti oblik broja zapisanog u bilo kom brojnom sistemu osnove b je:

an−1an−2 ...a0 , a−1a−2 ...a−m , gde su
* n - broj cifara u celom delu broja, * m - broj cifara u razlomljenom delu broja, * ai - cifre broja zapisanog u brojnom sistemu sa osnovom b * i – indeks koji predstavlja poziciju cifre ai (cifra ai se nalazi na poziciji i) Ako je b osnova sistema, a ai cifre tog sistema, onda važi: za dekadni sistem: za binarni brojni sistem: za oktalni brojni sistem: za heksadecimalni brojni sistem: b=10, ai∈{0,1,2,3,4,5,6,7,8,9} b=2, b=8, ai∈{0,1} ai∈{0,1,2,3,4,5,6,7}

b=16, ai∈{0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,A,B,C,D,E,F}, gde slova A-F iz praktičnih razloga zamenjuju cifre: 10 - 15 Bazu brojnog sistema označavaćemo uz pomoć indeksa: Brojni sistem težina 145710 - dekadni broj cifre b = 10 b=2 b=8 b = 16 101.102 - binarni broj -3 0.001 0.125 0.001953125 126.578 - oktalni broj -2 0.01 0.25 0.015625 0.00390625 B12.C16 - heksadecimalni broj -1 0.1 0.5 0.125 0.0625

1. Kako prevesti neki broj iz nekog brojnog sistema u dekadni oblik?

N10 =
binarni u dekadni

i =− m

∑a ⋅b
i

n−1

i

0 1 2 3 4 5

1 10 100 1000 10000 100000

1 2 4 8 16 32

1 8 64 512 4096 32768

1 16 256 4096 65536

110011.0112 = 1⋅ 25 + 1⋅ 24 + 0 ⋅ 23 + 0 ⋅ 22 + 1⋅ 21 + 1⋅ 20 + 0 ⋅ 2−1 + 1⋅ 2−2 + 1⋅ 2−3 = 32+16+2+1+0.25+0.125 = 51.37510 o oktalni u dekadni: = 4 ⋅ 64 + 40 + 7 + 6 ⋅ 0.125 + 5 ⋅ 0.015625 = 303.82812510 heksadecimalni u dekadni: 457.658 = 4 ⋅ 82 + 5 ⋅ 81 + 7 ⋅ 80 + 6 ⋅ 8−1 + 5 ⋅ 8−2

Prevedi date brojeve u dekadni oblik: -1100112 = -5110 11010.1112 = 26.87510 1100100.012 = 100.2510 101110.112 = 46.7510 -1001.018 = -513.01562510 317.58 = 207.62510 1878 = greška 70708 = 364010 3E.216 = 62. 12510 CD16 = 20510 1001.0116 = 4097.00390610

20 AB .416 = 2 ⋅ 16 3 + 10 ⋅ 161 + 11 ⋅ 16 0 + 4 ⋅ 16 −1
= 2 ⋅ 4096 + 160 + 11 + 4 ⋅ 0.0625 = 8363 .2510

Neki decimalni broj koji je veći od 1 tj. Pretvaranje binarnog broja u heksadecimalni Levo i desno od decimalne tačke u binarnom broju formiraju se grupe od po 4 cifre.062510 prevesti u binarni oblik: 0.A16 13. 3.062510 = 0. osnovom b sistema u koji se broj prevodi. Broj 0. Množenje se prekida kada se pojavi nula kao rezultat ili kada se postigne željena tačnost. ima i celobrojni deo.18 = D.687510 prevesti u binarni oblik: Broj 0.62510 = 0.1012 = 0. 1011010. ukoliko je sledeća jednaka ili veća od polovine osnove B . Celobrojni delovi dobijenih proizvoda biće redom cifre broja u novom brojnom sistemu.pravilo zaokruživanja): Broj 0.116 . oktalni i heksadecimalni oblik.00012 = ?16 0101 1010.54687510 = 165. pa se zamene izračunatim vrednostima koje predstavljaju cifre u heksadecimalnom sistemu.12510 = 1101.2. oktalne i heksadecimalne: 3910 = 1001112 = 478 = 2716 28610 = 1000111102 = 4368 = 11E16 0.54687510 = 8C 357.1610 = 11. Pretvaranje binarnog broja u oktalni Levo i desno od decimalne tačke u binarnom broju formiraju se grupe od po 3 cifre.16610 = ?2 310 = 11 0. 0001 ⇒ 5A. po pravilu zaokruživanja četvrta poslednja tražena decimala rezultata ostaje nepromenjena.8C16 3.216 4.00012 Pošto je peta decimala (2) manja od 4.001012 Prevesti sledeće dekadne brojeve u binarne. opisanim postupcima.16610 = 001012 3. 1011010.00012 = ?8 001 011 010. Postupak se ponavlja sve dok rezultat deljenja ne postane manji od osnove b. Prevođenje celih brojeva iz dekadnog u drugi brojni sistem (postupak uzastopnog deljenja) Postupak se sastoji u uzastopnom deljenju polaznog broja (a potom količnika).0012 = 15.048 5. Broj 33510 prevesti u binarni.9310 prevesti u oktalni sa tačnošću od 4 decimale (poslednja tražena decimala povećava za jedan.58 = 0. Prevođenje decimalnih brojeva iz dekadnog u neki drugi brojni sistem (postupak uzastopnog množenja) Postupak se sastoji u uzastopnom množenju decimalnog dela prethodnog rezultata osnovom novog brojnog sistema b. prevodi se u drugi brojni sistem tako što se posebno prevodi celobrojni deo a posebno decimalni. Broj 357. pa se zamene izračunatim vrednostima koje predstavljaju cifre u oktalnom sistemu. 000 100 ⇒ 132.54687510 prevesti u heksadecimalni oblik: 35710 = 16516 0.

b = – 4910 . a potom binarni broj prebaci u heksadecimalni.3068 18F3. Pretvaranje oktalnog broja u binarni Svaka cifra oktalnog broja prevodi se u trocifren broj u binarnom sistemu.1110 710 Komplement broja 11: (01011)C ⇒ 10100 1+ _________ _______ Zbir: 010010 + 110101 ____________ 10101 1 0 00111 ⇒ 1112 = 710 12. nule na mestu najznačajnijeg bita govore o tome da su brojevi pozitivni. Pretvaranje oktalnog broja u heksadecimalni Oktalni broj se na poznati način prebaci u binarni. Komplement broja B se dobija pretvarajući svaku cifru 1 u 0 i 0 u 1. ignorišimo ga.468 = -87. samo što se pri prenosu manipuliše osnovom 2 111 1001001010 + 10101111 1011111001 11. Pretvaranje heksadecimalnog broja u binarni Svaka cifra oktalnog broja prevodi se u četvorocifren broj u binarnom sistemu.b = . 1100 1100 1001 ⇒ 111 001 100 101.2510 Nađi zbir i razliku binarnih brojeva 10111 i 11010: 101112 + 110102 = 1100012 101112 . 0010 1000 ⇒ A23.9816 Prevesti sledeće brojeve iz heksadecimalnog u oktalni sistem: 8D5.b = a + bC bC = (00110001)C = 11001110 +1 ⇒ bC = 11001111 g = 00011000 + 11001111 = 1 1100111 ⇒ g < 0 -g = (11100111)C = 00011000 +1 = 00011001 ⇒ g = .1058 = F4. a potom binarni broj prebaci u oktalni. Ako prenos najznačajnijeg cifarskog mesta postoji. 4D5E16 = ?2 0100 1101 0101 1110 ⇒ 1001101010111102 8. Pretvaranje heksadecimalnog broja u oktalni Heksadecimalni broj se na poznati način prebaci u binarni. Na mestu najznačajnijeg bita upisuje se 0 (brojevi su pozitivni). 1810 . 001 010 ⇒ 1010 0010 0011. 110 011 001 001 ⇒ 7145. b=0 0110001. Oduzimanje binarnih brojeva uz pomoć komplementa kada je razlika negativna a = 2410 .6.6316 = 4325. Naći a .000110012 = .2510 (binarno) U računaru će biti: a= 0 0011000 .110102 = -112 .22816 -267. Sabiranje binarnih brojeva Sabiranje je potpuno analogno kao kod dekadnog sistema.5448 10.128 = ?16 101 000 100 011. 5043. E65. 3178 = ?2 011 001 111 ⇒ 110011112 7. Oduzimanje binarnih brojeva uz pomoć komplementa kada je razlika pozitivna Oduzimanje pozitivnog binarnog broja B od broja A se svodi na sabiranje broja A sa komplementom broja B.63118 Prevesti sledeće brojeve iz oktalnog u heksadecimalni sistem: 364. a zatim se tako dobijenom broju doda 1.B216 = 14363.CC916 = ?8 1110 0110 0101.2816 9. g = a .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful