Brojni sistemi i kodovi

Digitalni računar pamti i računa sa brojevima u binarnom brojnom sistemu. Binarni brojni sistem je, kao i nama najbliži dekadni, jedan pozicioni brojni sistem s tim što za razliku od dekadnog sistema u kome je osnova deset, u binarnom sistemu osnova je dva. Pozicioni označava da vrednost neke cifre zavisi od njenog položaja u broju, na primer u decimalnom broju 572.65 prva petica vredi tri stotine, a druga pet stota dela. Naime 572.65 predstavlja u stvari skraćeni zapis sume

5 ⋅10 2 + 7 ⋅101 + 2 ⋅100 + 6 ⋅10 −1 + 5 ⋅10 −2
Prvo cifarsko mesto sleva (cifra 5) najviše vredi i nazvaćemo je najznačajnijom, a poslednja cifra (cifra 5) je najmanje značajna. Opšti oblik broja zapisanog u bilo kom brojnom sistemu osnove b je:

an−1an−2 ...a0 , a−1a−2 ...a−m , gde su
* n - broj cifara u celom delu broja, * m - broj cifara u razlomljenom delu broja, * ai - cifre broja zapisanog u brojnom sistemu sa osnovom b * i – indeks koji predstavlja poziciju cifre ai (cifra ai se nalazi na poziciji i) Ako je b osnova sistema, a ai cifre tog sistema, onda važi: za dekadni sistem: za binarni brojni sistem: za oktalni brojni sistem: za heksadecimalni brojni sistem: b=10, ai∈{0,1,2,3,4,5,6,7,8,9} b=2, b=8, ai∈{0,1} ai∈{0,1,2,3,4,5,6,7}

b=16, ai∈{0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,A,B,C,D,E,F}, gde slova A-F iz praktičnih razloga zamenjuju cifre: 10 - 15 Bazu brojnog sistema označavaćemo uz pomoć indeksa: Brojni sistem težina 145710 - dekadni broj cifre b = 10 b=2 b=8 b = 16 101.102 - binarni broj -3 0.001 0.125 0.001953125 126.578 - oktalni broj -2 0.01 0.25 0.015625 0.00390625 B12.C16 - heksadecimalni broj -1 0.1 0.5 0.125 0.0625

1. Kako prevesti neki broj iz nekog brojnog sistema u dekadni oblik?

N10 =
binarni u dekadni

i =− m

∑a ⋅b
i

n−1

i

0 1 2 3 4 5

1 10 100 1000 10000 100000

1 2 4 8 16 32

1 8 64 512 4096 32768

1 16 256 4096 65536

110011.0112 = 1⋅ 25 + 1⋅ 24 + 0 ⋅ 23 + 0 ⋅ 22 + 1⋅ 21 + 1⋅ 20 + 0 ⋅ 2−1 + 1⋅ 2−2 + 1⋅ 2−3 = 32+16+2+1+0.25+0.125 = 51.37510 o oktalni u dekadni: = 4 ⋅ 64 + 40 + 7 + 6 ⋅ 0.125 + 5 ⋅ 0.015625 = 303.82812510 heksadecimalni u dekadni: 457.658 = 4 ⋅ 82 + 5 ⋅ 81 + 7 ⋅ 80 + 6 ⋅ 8−1 + 5 ⋅ 8−2

Prevedi date brojeve u dekadni oblik: -1100112 = -5110 11010.1112 = 26.87510 1100100.012 = 100.2510 101110.112 = 46.7510 -1001.018 = -513.01562510 317.58 = 207.62510 1878 = greška 70708 = 364010 3E.216 = 62. 12510 CD16 = 20510 1001.0116 = 4097.00390610

20 AB .416 = 2 ⋅ 16 3 + 10 ⋅ 161 + 11 ⋅ 16 0 + 4 ⋅ 16 −1
= 2 ⋅ 4096 + 160 + 11 + 4 ⋅ 0.0625 = 8363 .2510

1012 = 0. 000 100 ⇒ 132. ukoliko je sledeća jednaka ili veća od polovine osnove B .58 = 0.pravilo zaokruživanja): Broj 0. Broj 357.54687510 = 8C 357.00012 = ?8 001 011 010.001012 Prevesti sledeće dekadne brojeve u binarne. pa se zamene izračunatim vrednostima koje predstavljaju cifre u oktalnom sistemu. osnovom b sistema u koji se broj prevodi.00012 = ?16 0101 1010. Postupak se ponavlja sve dok rezultat deljenja ne postane manji od osnove b.2. Množenje se prekida kada se pojavi nula kao rezultat ili kada se postigne željena tačnost. Pretvaranje binarnog broja u heksadecimalni Levo i desno od decimalne tačke u binarnom broju formiraju se grupe od po 4 cifre.1610 = 11.18 = D. opisanim postupcima. 0001 ⇒ 5A. Neki decimalni broj koji je veći od 1 tj. Prevođenje celih brojeva iz dekadnog u drugi brojni sistem (postupak uzastopnog deljenja) Postupak se sastoji u uzastopnom deljenju polaznog broja (a potom količnika). Celobrojni delovi dobijenih proizvoda biće redom cifre broja u novom brojnom sistemu. 1011010. po pravilu zaokruživanja četvrta poslednja tražena decimala rezultata ostaje nepromenjena. Prevođenje decimalnih brojeva iz dekadnog u neki drugi brojni sistem (postupak uzastopnog množenja) Postupak se sastoji u uzastopnom množenju decimalnog dela prethodnog rezultata osnovom novog brojnog sistema b. prevodi se u drugi brojni sistem tako što se posebno prevodi celobrojni deo a posebno decimalni. 1011010. oktalni i heksadecimalni oblik.116 .062510 prevesti u binarni oblik: 0.54687510 = 165.16610 = ?2 310 = 11 0.0012 = 15. pa se zamene izračunatim vrednostima koje predstavljaju cifre u heksadecimalnom sistemu.54687510 prevesti u heksadecimalni oblik: 35710 = 16516 0. 3.A16 13.216 4.8C16 3. Broj 33510 prevesti u binarni.00012 Pošto je peta decimala (2) manja od 4. ima i celobrojni deo. Pretvaranje binarnog broja u oktalni Levo i desno od decimalne tačke u binarnom broju formiraju se grupe od po 3 cifre.062510 = 0.9310 prevesti u oktalni sa tačnošću od 4 decimale (poslednja tražena decimala povećava za jedan.62510 = 0.687510 prevesti u binarni oblik: Broj 0. oktalne i heksadecimalne: 3910 = 1001112 = 478 = 2716 28610 = 1000111102 = 4368 = 11E16 0.048 5.12510 = 1101. Broj 0.16610 = 001012 3.

110 011 001 001 ⇒ 7145. Pretvaranje oktalnog broja u binarni Svaka cifra oktalnog broja prevodi se u trocifren broj u binarnom sistemu.1058 = F4.2510 Nađi zbir i razliku binarnih brojeva 10111 i 11010: 101112 + 110102 = 1100012 101112 . 4D5E16 = ?2 0100 1101 0101 1110 ⇒ 1001101010111102 8. g = a . Pretvaranje heksadecimalnog broja u oktalni Heksadecimalni broj se na poznati način prebaci u binarni. Na mestu najznačajnijeg bita upisuje se 0 (brojevi su pozitivni). nule na mestu najznačajnijeg bita govore o tome da su brojevi pozitivni. samo što se pri prenosu manipuliše osnovom 2 111 1001001010 + 10101111 1011111001 11.9816 Prevesti sledeće brojeve iz heksadecimalnog u oktalni sistem: 8D5. 5043. Sabiranje binarnih brojeva Sabiranje je potpuno analogno kao kod dekadnog sistema.63118 Prevesti sledeće brojeve iz oktalnog u heksadecimalni sistem: 364.b = .6.2510 (binarno) U računaru će biti: a= 0 0011000 .3068 18F3.b = a + bC bC = (00110001)C = 11001110 +1 ⇒ bC = 11001111 g = 00011000 + 11001111 = 1 1100111 ⇒ g < 0 -g = (11100111)C = 00011000 +1 = 00011001 ⇒ g = . a potom binarni broj prebaci u heksadecimalni.128 = ?16 101 000 100 011. b=0 0110001. Pretvaranje heksadecimalnog broja u binarni Svaka cifra oktalnog broja prevodi se u četvorocifren broj u binarnom sistemu. 001 010 ⇒ 1010 0010 0011. b = – 4910 . Komplement broja B se dobija pretvarajući svaku cifru 1 u 0 i 0 u 1.CC916 = ?8 1110 0110 0101. Naći a .000110012 = . a zatim se tako dobijenom broju doda 1. 0010 1000 ⇒ A23.22816 -267.468 = -87. a potom binarni broj prebaci u oktalni.110102 = -112 . Oduzimanje binarnih brojeva uz pomoć komplementa kada je razlika negativna a = 2410 . 1810 .6316 = 4325. Oduzimanje binarnih brojeva uz pomoć komplementa kada je razlika pozitivna Oduzimanje pozitivnog binarnog broja B od broja A se svodi na sabiranje broja A sa komplementom broja B.2816 9. 3178 = ?2 011 001 111 ⇒ 110011112 7. E65.5448 10.1110 710 Komplement broja 11: (01011)C ⇒ 10100 1+ _________ _______ Zbir: 010010 + 110101 ____________ 10101 1 0 00111 ⇒ 1112 = 710 12. ignorišimo ga. Pretvaranje oktalnog broja u heksadecimalni Oktalni broj se na poznati način prebaci u binarni. 1100 1100 1001 ⇒ 111 001 100 101.B216 = 14363. Ako prenos najznačajnijeg cifarskog mesta postoji.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful