P. 1
Geometrija1

Geometrija1

|Views: 20,069|Likes:
Published by mmiljana95

More info:

Published by: mmiljana95 on Sep 26, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/29/2013

pdf

text

original

Neka je k(O,r) krug. Centralni ugao kruga je svaki ugao u ravni kruga
čije je teme tačka O. Periferijski ugao kruga je ugao čije je teme neka
tačka kruga, a kraci sadrže tetive kruga. Tetiva kruga čije su krajnje tačke
na kracima periferijskog ili centralnog ugla je njihova odgovarajuća
tetiva
. U tom slučaju kažemo da su ti uglovi nad tom tetivom. Centralni i

periferijski uglovi nekog kruga su jedan drugom odgovarajući ako su nad
istom tetivom i iste orijentacije. Npr. ako su centar kruga i teme
periferijskog ugla sa iste strane prave određene tetivom, odgovarajući

A

O

α

ω

M

N

A

M

N

α

O

ω

A,O÷MN

A,O MN

IV Vektori

97

centralni ugao je konveksan. Ako su te tačke sa raznih strana te prave,
odgovarajući centralni ugao je nekonveksan.
Veoma je značajna relacija koja povezuje odgovarajuće centralne i
periferijske uglove jednog kruga22

:
Teorema 1. Centralni ugao je dva puta veći od odgovarajućeg
periferijskog ugla kruga tj. ako su A, M, N proizvoljne tačke
kruga k(O,r) tada je: ∠MON=2∠MAN.
Dokaz. Razmotrimo sledeće slučajeve:
1) Centar kruga pripada kraku AN periferijskog ugla ∠MAN. Tada je
trougao MOA jednakokraki (OM=OA=r) pa su uglovi OMA i MAO
podudarni. U trouglu MOA spoljašnji ugao MON jednak je zbiru
nesusednih

unutrašnjih

uglova:

MON=∠OMA+∠MAO=2∠MAO=2∠MAN.
2) Centar kruga pripada unutrašnjosti periferijskog ugla. Neka je P
druga presečna tačka kruga sa pravom OA. Tada je (primenjujemo
rezultat slučaja 1):

MON=∠MOP+∠PON=2∠MAO+2∠NAO=2(∠MAO+∠NAO)=2∠MAN
.

3) Centar kruga je van periferijskog ugla. Ponovo na isti način
uvedimo tačku P i primenimo rezultat prvog slučaja:
MON=∠PON -∠POM=2∠PAN -2∠PAM=2(∠PAN -∠PAM)=2∠MAN.

Dokaz prethodne teoreme je isti bez obzira da li su tačke A i O sa iste
ili sa raznih strana prave MN.

22

Pretpostavlja se da je ovo tvrđenje prvi dokazao Tales iz Mileta (VII-VI v. pre n. e.).

O

A

α

M

N

A

O

α β

2α 2β

M

N

P

P

A

N

M

O

IV Vektori

98

Najznačajnije posledice teoreme 1 su:
Posledica 1. Periferijski ugao nad prečnikom kruga je prav.
Dokaz: zasniva se na prethodnoj teoremi i činjenici da je centralni ugao
nad prečnikom opružen.

Posledica 2. a) Periferijski uglovi kruga nad istom tetivom, čija su
temena sa iste strane prave određene tom tetivom, su
međusobno podudarni.
b) Periferijski uglovi kruga nad istom tetivom, čija su temena sa
raznih strana prave određene tom tetivom, su suplementni.
Dokaz: Ovi uglovi odgovaraju istom centralnom uglu, ili centralnim
uglovima čiji je zbir jednak 360o

, u zavisnosti od položaja temena. U oba

slučaja tvrđenje je direktna posledica teoreme 1.
Posledica 3. Ugao određen tetivom i tangentom u jednoj krajnjoj tački
tetive nekog kruga podudaran je periferijskom uglu nad tom
tetivom.
Dokaz: Neka je MAN periferijski ugao
nekog kruga nad tetivom MN, LM
tangenta tog kruga u tački M tako da je
L,A ÷ MN i MB prečnik tog kruga. Tada
je BMML i BNMN (posledica 1), pa
su uglovi LMN i MBN podudarni kao
uglovi sa normalnim kracima. Ali na
osnovu posledice 2 su i uglovi MAN i
MBN podudarni, iz čega sledi tvrđenje.

Poslednji rezultati omogućuju da

N

O

M

N

M

O

O

A

α

α

N

M α

L

B

IV Vektori

99

se realizuje jedna izuzetno značajna konstrukcija - konstrukcija
geometrijskog mesta tačaka u ravni iz kojih se data duž "vidi" pod datim
uglom (o konstrukcijama biće više reči u narednoj glavi). Radi se zapravo
o sledećem problemu:

Ako je AB duž i ϕ ugao neke ravni, odrediti skup svih tačaka M te
ravni takvih da je
AMB≅ϕ.
Neka je p poluprava sa početnom tačkom
B takva da je ∠p,BA≅ϕ, n normala u tački
B na polupravoj p i s medijatrisa duži.
Presečnu tačku pravih n i s označimo sa
O. Ako je k krug sa centrom O i
poluprečnikom OA, sa L označimo presek
tog kruga i poluravni sa rubom AB a kojoj
ne pripada poluprava p. Skup L inače
naziva se luk AB. U drugoj poluravni na
sličan način možemo odrediti luk L'
(simetričan luku L). Dokažimo da je
traženo geometrijsko mesto tačaka
(L∪L')\{A,B}. Da se iz svake tačke luka L (ili L'), različite od A i B, duž
AB vidi pod uglom ϕ sledi iz posledice 3. Pretpostavimo da tačka M ne
pripada (L∪L')\{A,B}. U slučaju kada je M tačka A ili B, ugao AMB ne
postoji. Neka je MA,B i AM∩L={N}. Ako je B(A,M,N) u trouglu NMB je
spoljašnji ugao AMB veći od nesusednog unutrašnjeg ugla MNB (≅ϕ).
Ako je B(A,N,M) sličnim razmatranjem zaključujemo da je ∠AMB<ϕ, pa
ne može biti ∠AMB≅ϕ.
Primer 1. Dokazati da se medijatrisa ivice BC i medijatrisa
unutrašnjeg ugla kod temena A trougla ABC (ABAC) seku u
tački koja pripada krugu opisanom oko tog trougla. Pritom je ta
tačka središte luka BC tog kruga, na kome nije teme A.
Rešenje: Neka je N jedna od presečnih tačaka kruga opisanog oko trougla
ABC i medijatrise ivice BC (takva da je A,N÷BC). Kako je N na
medijatrisi ivice BC, mora biti NBNC. Dakle, trougao BNC je
jednakokraki, pa su i uglovi NBC i NCB podudarni. Tada je:
BAN≅∠BCN (periferijski uglovi nad tetivom BN)
≅∠NBC≅∠NAC (periferijski uglovi nad tetivom CN).

A

B

M

n

O

L

s p

L'

IV Vektori

100

Prema tome, poluprava AN je bisektrisa ugla BAC, čime je tvrđenje
dokazano.

Napomenimo da smo izostavili dokaz da je A,B NC i A,C NB.
Dokazivanje rasporeda u ovakvim zadacima često nije tako jednostavno,
pa ga zbog toga najčešće ne izvodimo.

Primer 2. Neka su p, q, r prave neke ravni koje se seku u
jednoj tački i dele tu ravan na šest podudarnih uglova. Ako su
P, Q, R podnožja upravnih iz proizvoljne tačke X te ravni
redom na tim pravama, dokazati da je trougao PQR pravilan.
Rešenje: Neka je O presečna tačka pravih p, q, r. Kako je
XPO≅∠XQO≅∠XRO=90o

, tačke O, X, P, Q, R pripadaju krugu k nad OX

kao prečnikom. Tada je: ∠PRQ≅∠POQ=60o

; ∠QPR≅∠QOR=60o

(kao
periferijski uglovi kruga k nad tetivama QP i QR), pa je trougao PQR
pravilan.

Zadaci

1. Neka je k krug sa prečnikom AB i C tačka u ravni tog kruga.
Dokazati:
(i) Ako je C unutrašnja tačka kruga k, tada je ugao ACB tup.
(ii) Ako C pripada krugu k, tada je ugao ACB prav.
(iii) Ako je C spoljašnja tačka kruga tada je ugao ACB oštar.
2. Svi periferijski uglovi nad podudarnim tetivama, u jednom krugu ili u
podudarnim krugovima su podudarni. Dokazati.

A

B

C

N

r

q

p

O

P

R

X

Q

IV Vektori

101

3. Ugao između dve sečice, koje se seku van kruga, jednak je polovini
razlike centralnih uglova nad tetivama između krakova tog ugla.
Dokazati.
4. Ugao između dve tangente jednog kruga jednak je polovini razlike
centralnih uglova nad lukovima između krakova tog ugla. Dokazati.
5. Ako su krugovi k i l ortogonalni, tangenta ma kojeg od njih sadrži
centar drugog. Dokazati.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->