ULOGA CENTRALNE BANKE U UPRAVLJANJU MONETARNOM POLITIKOM Monetarna politika se prvenstveno bavi proučavanjem i regulisanjem novčanog opticaja odnosno

cjelokupnog toka novca kroz „novčani krvotok“ ekonomije. Monetarna politika u centar svoje pažnje stavlja sve oblike novca, kako primarni (efektivni novac) tako i depozitni novac. Institucija koja je odgovorna za sprovođenje monetarne politike i za očuvanje stabilnosti domaćeg novvca, ima kapacitet monetarne vlasti jedne zemlje, a to je centralna banka. Centralna banka je od države jedina ovlaštena ustanova koja emitira novčanice koje su oficijelni novac dotične zemlje. Centralna banka se vrhom finansijskog sistema smatra iz više razloga: • Jedina koja ima pravo emisije papirnih novčanica i kovanica, i jedina je institucija koja ima pravo na upravljanje monetarnom politikom • Na njoj leži odgovornost i briga za stabilnost novca jedne zemlje. • Oslonac svim drugim finansijskim institucijama, a naročito komercijalnim bankama • CB ima ulogu regulatora procesa multiplikacije depozita i kreditne ekspanzije Pored osnovnih funkcija CB ima i neke druge funkcije: 1. funkcija povezana sa regulisanjem novčane cirkulacije 2. funkcija povezana sa regulisanjem poslovanja kreditnog sistema, tj.drugih banaka. 3. funkcija poveana sa međunarodnim platnim prometom, kao što je briga za međunarodnu vrijednost domaćeg novca i likvidnost platnog bilansa, tj.osiguranje dovoljnih rezervi svjetskih platežnih sredstava. Za očuvanje funkcije finansijske stabilnosti u savremenim ekonomskim uslovima, kod centralne banke jeste činjenica da su monetarna politika i finansijska stabilnost u susjedstvu jedna s drugom. Ako se monetarnom politikom ne upravlja efikasno, inflacija može brzo porasti i postati neujednačena, te za rezultat možemo imati kontinuirani rast cijena. Isto tako, što je niža stopa inflacije, veća je stimulacija za držanje gotovine naspram depozita kod banaka. Slijedeća implikacija monetarne politike na finansijsku stabilnost proizilazi iz određivanje kamatne stope. Monetarna politika, koja ima za cilj stabilizira inflaciju oštrim promjenama kretkoročnih nominalnih kamatnih stopa, može dovesti do nesigurnosti na finansijskom tržištu. Umjerene promjene kamatnih stopa od strane CB , kao mogući odgovor na stabiliziranje inflacije, mogu snažno doprinijeti dugoročnoj finansijskoj stabilnosti.. Instrumenti djelovanja monetarne politike: diskontna politika, politika rezervi likvidnost, politika otvorenog tržišta. Diskontna stopa je ustvari kamatna stopa po kojoj CB prima na eskont od poslovnih banaka robne mjenice, ili druge vrijednosne papire. Naravno, promjenama visine diskontne stope, CB može uticati na ponudu u potražnju za novcem. Komercijalne banke ili druge finansijske institucije posuđuju rezerve od CB po definiranoj cijeni-diskontnoj stopi. CB pokušava da utiče na volju banaka da posuđuju rezervna sredstva promjenom kamatne stope, koju zaračunava na takve zajmove. To je upravljanje diskontnom politikom. Niža diskontna stopa će posuđivanje učiniti više atraktivnim, i obrnuto. Diskontna politika ima dvije dimenzije: cijena, to jeste diskontna stopa i druga dimenzija se tiče kvantiteta procesa pozajmljivanja CB. Svaka banka da bi mogla udovoljiti svojim obavezama za isplatu u gotovini, mora držati ejdan dio sredstava u likvidnoj formi, gdje ta sredstva predstavljaju rezerve likvidnosti. Kao rezerve 1

likvidnosti služe različiti dijelovi aktive, te ih po stepenu likvidnosti dijelimo na primarne i sekundarne rezerve. Primarne rezerve su: gotovina u blagajnama, sredstva položena kod CB, potraživanja od ostalih banaka, čekovi. Sekundarne rezerve su:: mjenice i druge vrijednosne papire s rokom dospijeća do jedne godine. Obavezne rezerve se određuju kao stopa u odnosu na pojedine depozite u bankama s tim da ih se mora položiti na račun kod CB, čime se ograničava kreditna ekspanzija, pa kada se ocijeni da je ona prevelika, podiže se stopa obavezne rezerve i obrnuto. Tako se u periodima recesije prakticira smanjenje stopa obaveznih rezervi, da se poboljša likvidnost banaka i omogući šire kreditiranje. Obrnuto, u periodima inflacije , stopa se povećava. Povećanjem stope rezervi, dolazi do smanjenja u iznosu depozita, te do smanjenja novčane mase. Politika otvorenog tržišta. Ako CB misli da treba usporiti ekonomski polet u jednoj državi, tada ona prodaje na tržištu državne papire i tako utiče na smanjenje novčane mase, i obrnuto. Open market operacije imaju određene prednosti u odnosu na ostale instrumente monetarne poitike: • javljau se na incijativu CB,koja ima potpunu kontrolu njihovog volumena. • Open market operacije su fleksibilne i precizne • Open market operacije se mogu brzo implementirati Upravljanje monetarnom politikom u principima currency boarda-a Jedan broj zemalja u tranziciji, uvele su currency board u nastojanju da obezbijede stabilno novčano okruženje, kao osnovnu pretpostavku za uspješno provođenje programa stabilizacije i ekonomskih reformi u procesu tranzicije. Currency board predtavlja operativno pravilo za izdavanje domaće valute, prema kojem se domaća valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokrićem u neto stranoj aktivi. To znaći da CB nr može davati kredit. Pravila currency boarda služe da se uspostavi kredibilitet i izbjegnu gubici koji mogu proisteći iz slobodnih odluka, koje ponekda mogu biti nekonzistentne sa aktivnostima u ekonomiji zemlje. Za currency board postoji pravilo- emitirani novac, gotovi ili depozitni, mora u cjelosti (100%) biti pokriven konvertibilnim novcem. Kao posebna vrsta monetarnih vlasti, currency board podrazumijeva i značajna ograničenja za monetarnu i fisklanu politiku. Ključni kvalilet Currency boarda je u tome što garantuje konvertibilnost domaće valute , cjenovnu i monetarnu stabilnost, a istovremeno pospješuje spolnju trgovinu sa konvertibilnim deviznim područjima i stimuliše direktne i strane investicije u domaću ekonomiju. Značajne karakteristike Currency boarda: a) depoziti komercijalnih banaka su konvertibilni u novčanice valutnog odbora po fiksnom kursu b) Currency board je jedini izdavač novčanica c) Postoji puno pokriće u konvertibilnoj starnoj valuti d) Niska stopa inflacije e) Ograničpena monetarna politikagrađani ne drže rezervnu valutu, niti koriste rezervnu valutu u domaćim transakcijama. Currency board u određenim okolnostima može kreditirati komercijalne banke radi obezbjeđenja podrške njihovoj likvidnosti, ali ne u obimu većem od održavanja propisane minimalne stope rezervne valute u odnosu na rezervni novac.

2

Osnovna pravila Fiksni devizni kurs. Odluka o vezivanju domaće valute za neku od stranih valuta, treba da polazi od nekoliko osnovnih principa: • stabilnosti i snage valute za koju se veže valuta Currency board-a • razvijenosti trgovinskih odnosa zemlje currency board-a sa zemljom rezervne valute • korelacija ekonomskih ciklusa između ovih zemalja • valute u kojoj je denominiran pretežan dio vanjskog duga zemlje i prihvatanja rezervne valute od domaće javnosti. Moguće je vezivanje i za korpu valuta. Tako, npr.zemlja koja ima trgovinske odnose sa puno zemalja bez dominantnog partnera, može svoju valutu vezati za korpu valuta glavnih partnera. Fiksiranje deviznog kursa. Najprihvatljiviji nivo kursa bi bio onaj kurs koji polazi od tržišnog kursa i pri tome obezbjeđuje potpunu pokrivenost specifičnih domaćih monetarnih obaveza raspoloživim deviznim rezervama. Pokriće monetarne pasive. U kom obliku držazi rezervnu valutu. Treba voditi računa o iznosu i strukturi raspoloživih deviznih rezervi rezerve u Currency board-u se mogu držati osim u novčanicama i kovanicamarezervne valute, držati i u depozitima i drugim novčanim oblicima. Obezbjeđenje inicijalnih sredstava rezervne valute. Snadbijevanje odgovarajućom količinom novčanica rezervne valute, prije početka funkcionisanja currency board-a bi se mogao ugovoriti s CB zemlje rezervne valute ili nekim drugim prihvatljivim izvorom. Prednosti currency board-a 1.Inflacija.Prva prednost currency boarda-a se odnosi na tvrdnju da se pomoću currency board-a obezbjeđuje stabilna i niska inflacija,zbog fiksnog deviznog kursa prema rezervnoj valuti,pri čemu se podrazumjeva da je inflacija u zemlji rezervne valute niska i stabilna.statistički podaci i ekonometrijske analize potvrđuju tvrdnju da se pri currency boardu postižu bolji rezultati u zaustavljanju inflacije,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa.Utvrđeno je da je prosječna godišnja inflacija pri curreny board-u 3,5 procenata niža,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa. 2.Konvertibilnost.0bezbjeđenje konvertibilnosti domaće valute proističe iz njenog punog pokrića kovertibilnim stranim valutama ili zlatom.Kako se currency board uvijek veže za neku rezervnu valutu,koja obično pokriva sve njegove obaveze u domaćoj valuti,to mu omogućava da zadovolji bilo koji obim konverzije domaće u stranu valutu.Currency board nije u mogućnosti da pomogne komercijalnim bankama,jer po definiciji ne može emitovati,ili povlačiti rezervni novac u zamjenu za domaće aktive.Navedeni razlozi idu u prilog argumentaciji da je kod currency boarda poželjno prisustvo komercijalnih banaka iz inostranstva,i to posebno komercijalnih banka iz zemlje rezervne valute,a koje lakše mogu obezbjediti potrebna sredstva u rezervnoj valuti,nego što to mogu domaće banke. 3.Makroekonomska disciplina.Slijdeća prednost currency boarda se odnosi na obezbjeđenje makroekonomske discipline.Na prvom mjestu,pošto je currency board-u zabranjeno da kupuje domaću finansijsku aktivu,on ne može finansirati fiskalni deficit.Prema tome,vlada mora voditi politiku uravnoteženog budžeta,ako ne može posuđivati u zemlji i inostranstvu,da bi finansirala eventualni deficit.

3

tada nestabilnost kursa nameće veće troškove.Glavni razlog usvajanja currency board-a jeste da se inflacija drži pod kontrolom.ne samo u početnom periodu pelaska na fiksni kurs.Mehanizam prilagođavanja platnog bilansa. a što ćeuticati da realna proizvodnja brže raste. Nedostaci currency board-a 1.Danas ekonomisti.Problem uvođenja currency boarda se odnosi na problem prikupljanja dovoljnih rezervi čvrste valute da se pokrije monetarna baza.Četvrtnom značajnom prednošću koju omogućava currency board. na nivou koji podrazumjeva potcijenjenost domaće valute.Mogućnost javljanja realnog šoka koji zahtjeva poboljšanje platnog bilansa. uslijed rasta cijena nafte.dovede do precijenjenosti domaće valute. 5. 3.povoljna kretanja cijena i izvjesnost mehanizma platno-bilansnog prilagođavanja.zbog toga što bi emitovanje domaće valute uzdrmalo njegov osnivni princip.Currency board se ne može ponašati kao davalac zadnjeg utočišta kada se događaju unutrašnje finansijske krize.a koje mu pribavlja konvertibilnost.Problem prelaska na fiksni kurs odnosi se na opasnost da fiksni kurs. 2.kao npr.Problem prilagođavanja se odnosi na povećanje troškova kada kurs ne može biti mijenjan.Prelazak na fiksni kurs.dok manje otvorene ekonomije mogu više dobiti ako dozvole određeni oblik fleksibilnosti kursa.Činjenice ne pokazuju da fiksiranje kursa dovodi do trenutnog zaustavljanja inflacije.Međutim.što vodi poboljšanju stanja tekućeg računa platnog bilansa.koji tradicionalno služi kao baza za currency board.a kamatne stope rastu.Problemi vezani za prilagođavanje platnog bilansa.teško mogu poreći činjenicu da se finansiranje deficita mnogo češće zluupotrebljava nego što se konstruktivno koristi.vodeći ekonomiju u stanje veće zaposlenosti i manjeg deficita platnog bilnsa.znači da se ovaj problem može javiti u bilo koje vrijeme.makroekonomska disciplina.Konačno.a samim tim i uvoza.Moguća su dva rješenja da bi se riješili navedeni problemi. ukoliko roba kojom se trguje čini veliki dio ekonomije.Otvorenim ekonomijama se savjetuje da vežu svoje kurseve prema valutama njihovih glavnih trgovinskih partnera.a da pri tome kurs ne postane nekonkurentan.a što je potrebno za njegovo uspješno postavljanje. 4.prendost currency board-a se ogleda u povjerenju koje generalno uživa kod javnosti i finansijskih tržišta posebno.Povjerenje u currency board.ovo je moguće samo onda kada početni nivo cijena nije pretjerano visok.Pod pretpostavkom da su domaće cijene fleksibilne.sa namjerom da se ostavi prostor za određenu inflaciju tokom tranzicije.Uobičajeno 4 .dok fiksiranje kursa ide prema fiksiranju nivoa cijena. 4.Problemi vezani za krizne periode.manja tražnja će uticati na njihovo smanjenje i prema tome učiniti izvoz konkurentnim .koji utoče na smanjenje ukupne potrošnje.mijenjajuci je za rezervnu valutu.čak i oni koji smatraju da finansiranje deficita može pomoći u stimulisanju ukupne tražnje.tako da zemlja koja se brzo razvija može biti u mogućnosti da poboljša svoju konkurentnost.novčana masa se smanjuje.Problem uvođenja currency board-a.da bi se olakšalo prilagođavanje platnog bilansa.U nekim situacijama početni rast cijena bi vremenom bio riješen automatski i to putem uticaja produktivnosti.jer curency board isključuje upotrebu kursa da se ispravi precijenjenost domaće valute.Rast kamanih stopa pokreće deflacioni pritisak.Ovaj mehanizam u suštini nije ništa drugo nego mehanizam koji podrazumjeva prilagođavanja u zlatnom standardu.Ako zemlja bilježi deficit platnog bilansa .Ključna pitanja su koliko će velika biti precijenjenost domaće valute i koliko dugo će trajati prelazni period.Ukoliko je ekonomija otvorena tj.ukoliko se currency board uvede u zemlju sa visokom stopom inflacije.Drugi pristup predlaže modifikaciju standardnog currency boarda. Prvi pristup predlaže da se izvrši početna maksimalna devalvacija prije vezivanja i fiksiranja kursa.smatra se mehanizam automatskog prilagođavanja platnog bilansa.dozvoljavanjem ograničenog stepena fleksibilnosti kursa.nastojeći da obezbjede priliv kapitala.

Postavlja se pitanje da li to predstavlja prednost ili nedostatak. ⇒ zemlje koje žele da napuste jednu i pristupe drugoj monetarno-finansijskoj integraciji putem vezivanja za čvrstu rezervnu valutu(Estonija i Litvanija. ⇒ zemlje koje izlaze iz haotičnih ekonomsko-monetarnih uslova.Bugarska.Litvaniji i Bugarskoj opravdao svoj cilj.dok se u drugu grupu zemalja mogu svrstati male i otvorene ekonomije koje nemaju dovoljno iskustva u upravljanju monetarnom politikom. ⇒ zemlje koje žele brzu integraciju u spoljnotrgovinske i investicione tokove sa valutnim područjem rezervne valute(Estonija.odnosno u upravljanju ponudom novca.koje su napustile monetarno područje rublje i vezale se za DEM i USD. ⇒ zemlje koje žele da brzo ostvare konvertibilnost svoje valute i pospiješe strane investicije-priliv kapitala.Pri currency board-u postoji mogućnost d se pojavi finansijska kriza koja se ne može lako zaustaviti.ali je obim pomoći ograničen deviznim rezervama i zakonskim okvirom.Currency board može pomoći finansijksim ustanovama. Iskustva zemalja u tranziciji koje su uvele currency board Zajednička karakteristika svih modernih currency board aranžmana je da pokušavaju kombinovati rigidna pravila ortodoksnog currency board-a sa izvjesnim stepenom diskrecije.ali ne može riješiti sistemsku krizu kada se pojavi.kao što su ratovi(Bosna i Hercegovina).čak kada je i vlada spremna da pruži odgovarajuću pomoć. ⇒ zemlje koje žele uvođenjem currency board-a trajno elminisati voluntarizam monetarne i fiskalne politike i obezbijediti trajnu stabilnsot cijena i deviznog kursa ⇒ zemlje sa visokim stepenom eurizacije.Litvanija. i djelimično Litvanija).Obje grupe ovih zemalja po pravilu se nalaze u procesu tranzicije-prelaska na tržišnu ekonomiju i nedovoljno su razvijene.nema sumnje da je uvođenje currency board aranžmana u Estoniji.U prvu grupu mogu se svrstati zemlje koje su uvele currency board kao odgovor na monetarnu i valutnu nestabilnost.pošto se često monetarna politika zloupotrebljava.Ovo jasno govori da funkcija davaoca zadnjeg utočišta može pomoći riješavanju trenutnih problema vezanih za likvidnost.posebno u vidu direktnih investicija u domaću ekonomiju(sve zemlje).BiH). Kada primijeniti currency board Zemlje koje su uvele currency board mogu se svrstati u dvije grupe.Prema ekonomsko-političkim karakteristikama.Currency board se u mnogim zemljama javio u želji da što kraćem roku pređu na tržišne principe i uhvate korak sa evropskim integracionim procesima.je stanovište da je poželjno imati funkciju davaoca zadnjeg utočišta da bi se pomoglo solventnim ali trenutno nelikvidnim finansijskim institucijama.koja je napustila područje YU dinara i vezala se za DEM).mogle bi se svrstati u slijedeće grupe: ⇒ zemlje koje izlaze iz perioda veoma visoke inflacije i monetarne nestabilnosti(Bugarska. Da zaključimo.Danas.problem se odnosi na nemogućnost currency board-a da slijedi aktivnu monetarnu politiku.Problem može dodatno bit otežan ako je finansijski sistem slab i ako u njemu nisu prisutne strane finansijske institucije.estonija.zemlje kojima odogovara uvođenje currency board-a. 5 .tako da prednost upravljanja aktivnom monetarnom politikom može biti manja od prednosti upravljanja monetarnom politikom koja počiva na striktnim pravilima.BiH.koje mogu povući kredite izvan zemlje.u kojima je domaća valuta izgubila osnovne atribute dominantne valute na teritoriji zemlje.

a tokovi kapitala idu i ka tržištima srednje i istočne Evropei Meditarana.g.jula 1990-datum kada su ukinute sve restrikcije na kretanje kapitala između zemalja članica Evropske unije i kada je započeo proces koordinacije nacionalnih monetarnih politika.Evropski monetarni institut nije imao odgovornost za sprovođenje monetarne politike u Evropskoj uniji.da jača koordinaciju centralnih banka i monetarnih politika i.kapitala.g.na sastanku samita šefova vlada u Madridu. Prvog januara 1999.rastao je pritisak za punopravno članstvo i sa evropskog Istoka. S druge strane.dva glavna zadatka Evrospkog monetarnog instituta su bila: prvo.g.i posljednji korak. je otpočeo treći.nezavisno od nacionalnih vlada i sotalih institucija EU. U finalnoj trećoj fazi devizni kursevi su fiksno vezani.Upravljanje monetarnom politikom nakon uspostavljanja Evropske monetarne unije Već na početku.1.on nije imao autoritet da sprovodi intervenciju deviznih kurseva.Evropska unija je najveće jedinstveno tržište na svijetu.npr.g.g.. Drugog maja 1998.drugo.gdje korporacije iz evropske unije sve više investiraju izvan zemalja članica.Zato je otvorenost sadašnje Evropske unije koja je formalno nastala Mastrihtskim ugovorom.radne snage.g. je postignut sporazum o novoj zajedničkoj valuti kojoj je dato ime euro i koja će biti uvedena na početku trećeg koraka.Stvorena je Evropska monetarna unij zemalja euro-zone sa sprovođenjem jedinstvene monetarne politike. Na osnovu Delorovog izvještaja..jer Evropska unija je i enormno finansijsko tržište.Evropsko vijeće je odlučilo. U decembru 1996.g.Evropska monetarna unija je dobila jedinstvenu monetarnu politiku unutar jedinstvenog ekonosmkog tržišta. Na taj način.koji će sprovoditi jedinstvenu monetarnu politiku za uvođenje jedinstvene valute u trećem koraku.ekonomska politika npr u segmentu politike oporezivanja ili politike javnih rashoda .U ovo vrijeme.junuara 1994. sa slobodnim kretanjem roba. EMI je prezentovao Vijeću Evrope i javnosti izabrane dizajne za euro banknote.pod odgovornošću Evropske centralne banke. Evropski monetarni institut je prezentirao svoj izvještaj Vijeću Evrope koji je formirao bazu rezolucije Vijeća Evrope o principima i fundamentalnim elementima novog mehanizma deviznog kursa-ERM II koji je prihvaćen u junu 1997.Monetarna politika..g.Padom Berlinskog zida.se vodi pod okriljem Evropske centralne banke. da kreira pripremne zahtjeve za osnivanje Evropskog sistema centralnih banaka.Time je potvrđeno da će treći korak ka stvaranju ekonosmke i monetarne unije početi 1-januara 1999.sa više od 300 miliona potrošača.g.usluga.Ovo je još uvijek bio zadatak nacionalnih centralnih banaka.stvaranja Evropske monetarne unije.Vijeće EU sastavljeno od vlada 11 zemalja članica EU je jednoglasno usvojilo odluku da ovih 11 zemalja članica ispunjavaju uslove za uvođenje jedinstvene valute 1 januara 1999.da prvi korak stvaranja Evropske monetarne unije treba početi 1. u segmentu politike kamatnih stopa.. Osnivanje evropskog monetarnog instituta sa sjedištemu Frankfurtu.Ekonomska snaga i moć Evropske unije ne može se svesti samo na aspekt trgovine.g.Isto tako.bila uslovljena sa onim evropskim državama čiji se sistem vlasti zasniva na principima demokracije.Šestorica osnivača proglasili su Evropsku ekonomsku zajednicu otvorenom za sve evropske zemlje. Komitetu guvernera centralnih banaka zemalja članica Evropske ekonomske zajednice su date dodatne odgovornosti. U decembru 1996.znanja.Na taj način.a Evropski sistem centralnih banaka i Evropska centralna banka su započele formulisanje i sprovođenje jedinstvene monetarne 6 . U decembru 1995.Evropska monetarna unija nije podrazumijevala i političku unijju jer zajedničke odluke na području odgovarajućih cijelina nivoa oporezivanja se i neće zahtjevati.je označilo početak drugog koraka.juna 1989.ostaje u nadležnosti nacionalnih vlada koje će raditi unutar zajedničkih dogovrenih pravila Pakta za sigurnost i rast.koje su emitovane 1-januara 2002.ovih 11 zemalja će učestvovati na trećem koraku ka uspostavljanju Evropske monetarne unije.

veoma istrajne oko vođenja borbe sa inflacijom.Pored toga. Ovaj kriterij je bio dodatni dokaz da su pojedine zemlje.6).te evropske centralne banke i zajedničke valute za Evropu. 5) zemlja. od prosjeka kamata u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. morale spustiti stopu inflacije na nivo Njemačke. u toku posmatrane godine. članica mehanizma deviznog tečaja (ERM 11).upravljanje deviznim kursom i rezervama i bankarska supervizija. npr.15% oko centralnog deviznog kursa). Ovakve budžetske norme od 3% i 60% su izvedene iz formule koja određuje koji je to budžetski deficit potreban da stabilizira državni dug. Italija. pa na taj način nije ispunila jedan od uslova priključenja monetarnoj uniji. 4) odnos javnog duga i bruto domaćeg proizvoda ne smije biti veći od 60%. Velika Britanija bi morala osigurati punu nezavisnost Bank of England. Jedan od osnovnih ciljeva formiranja Evropske monetarne unije. To je jedan od razloga zbog kojih Danska i Velika Britanija nisu članice ekonomske i monetarne unije i imaju ''opting-out'' klauzulu. Naime. (g) stopa rasta nominalnog GDP-a i (b) nivo na kojem se državni dug stabilizira (u % od GDP-a) Formula nam pokazuje da budžetski deficit mora biti sveden na nivo od 3% GDP-a da bi se stabilizovao državni dug na 60% od GDP-a. te na taj način sprovoditi dezinflatorni proces.koji ukljucuju tri fundamentalna nacela i to:stabilnost cijena.s druge strane tri glavna zadatka su navedena kao: formulacija i sporvedba jedinstvene monetarne politike i emisije zajedničke valute. mora biti bez ozbiljnih devalvacija u prethodne dvije godine prije razmatranja ulaska u monetarnu uniju (dozvoljene fluktacije su +/. naprosto se željelo pokazati da zemlje članice buduće monetarne unije vode brigu oko upravljanja politikom niske inflacije. odnosno postavljanja normi od 3% ukupnog obima rashoda prema bruto domaćem proizvodu i 60% ukupnog javnog duga prema bruto domaćem proizvodu. Kod kriterija inflacije. Osnovni konvergencije ''convergence criteria'' su slijedeći: 1) stopa inflacije u zemlji.05x0. uz pretpostavku da se budžetski deficit finansira emisijom državnih obveznica: d=gxb (d) budžetski deficit u procentima od GDP-a (bruto domaćeg proizvoda). 6) nacionalne centralne banke moraju imati punu političku nezavisnost. te lokalni budžetski deficiti ne smiju preći 3% vrijednosti bruto domaćeg proizvoda. U toku ovog dezinflatornog procesa. Švedska je odlučila da se ne pridruži monetarnoj uniji zbog toga što je odbila da se pridruži mehanizmu deviznog kursa ERM 11. Mnoge članice su. Ovo pravilo je podložno kriteriji zbog barem dvije stvari. Ilustrirat ćemo neke racionalne pokazatelje kako se došlo do normi 3% i 60%.5% od prosječne stope inflacije u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije.jeste uspostavljanje jedinstvene monetarne politike i očuvanje stabilnosti cijena na prostoru cijele EU. 3) deficit državnog budžeta.03=0. npr. osim privremeno i izuzetno. a Danska pored toga mora imati i referendum.politike prema postavkama Sporazuma. Evropskog monetarnog sistema prije početka treće faze. 7 . ako i samo ako. 2) dugoročna kamatna stopa ne smije biti viša od 2% u apsolutnom izrazu. Jedinstvena centralna banka obezbjeđuje najveću sigurnost za cjenovnu stabilnost.nezavisnost od nacionalnih vlada i EU u cjelini i demokratsku odgovornost . povremena povećanja u stopi nezaposlenosti su bila neizbježna. je nominalna stopa rasta GDP-a 5% (0.Evropska centralna banka čuva i stabilnost deviznog kursa kao i kamatnih stopa. kao i budžeta regiona.dok. ne smije biti veća od 1. Što se tiče kriterija vezanog za budžetski deficit i državni dug.

zemlje članice euro-zone su koristile euro u beztrgovinskom platnom prometu. Makroekonomske koristi se odnose na: eliminaciju deviznog rizika unutar euro-zone.. špekulatori ne mogu očekivati od ovog mehanizma da mu ponestane novca da bi organizirao konverziju. radi čega ona kupuje i prodaje euro da bi uticala na količinu novca u Evropskoj uniji i/ili kamatnu stopu. je na neki način ''osiguran'' sa tri važne tačke za uspostavu kredibiliteta. određuje EU monetarne varijable. Evropska centralna banka. Konačno. je bio tzv. Od 1 januara 1999 g. na zahtjev. Postavlja se pitanje 8 . ono što pokreće špekulativne napade. prije priključenja monetarnoj uniji. konkurencijski efekat jedinstvenog tržišta će biti znatno ojačan. stopi nezaposlenosti među zemljama članicama su velike. nejasno je zašto bi se dug trebao stabilizirati na 60%. ► Konverzija jedne valute zemlje članice za euro se obavlja prema fiksnom kursu bez fluktacija. pravilo je oslonjeno na buduću nominalnu stopu rasta GDP-a. Ovo je moguće jer nema tržišta deviznih kurseva. gdje se trguju ovim valutama po promijenljivom kursu. Upotreba eura bi trebala donijeti i određene globalne efekte za EU. Ako su cijene roba i usluga izražene u jednoj valuti. Evropska centralna banka koristi euro za implementaciju monetarne politike. naročito prema US dolaru. Jedinstvena valuta je znatno važna za trgovinu bez barijera i investicione aktivnosti unutar Evropskog kontinenta. što će dati i koristi Uniji u cjelini i stvoriti povoljniju poziciju u međunarodnim razmjenama=> jedinstvena valuta će pospiješiti ekonomski rast i zaposljenje. kao što su: jače evropsko prisustvo u međunarodnom monetarnom sistemu i jače prisustvo na globalnim finansijskim tržištima. odgovorna za monetarnu politiku EU kao cjeline. Ovaj trogodišnji tranzicijski period do potpunog uspostavljanja zajedničke valute. Uvođenje jedinstvenog evropskog novca može donijeti određene koristi zemljama euro-zone. Jedini razlog zašto je prag 60% prihvaćen u Maastrichtu je bio. Slijedeća korist je ušteda kroz niže oficijelne međunarodne rezerve. Komercijalne banke mijenjaju ove valute prema fiksnom deviznom tečaju. dudžetski deficit koji stabilizira državni dug na 60% se poveća iznad (smanjuje) 3%. prije svega zbog tehničkih razloga. kao i EU. jer postojanje takvih fluktacija i kretanja deviznih kurseva unutar tih raspona često pokreće špekulativne pritiske. zato što u to vrijeme prosjek stope dug/GDP-a u EU bio je 60%. i to: ► Postoji jedna centralna banka od 1999. Pošto 9 od 11 zemalja članica EU-a nisu bile u stanju ispuniti ovaj kriterij (kriterij 4). Nepostojanje raspona fluktacija je važno. Na taj način je bio formiran devizni kurs euro-zone. jer je upravo očekivanje da će centralnoj banci ''ponestati novca''. jačanje jedinstvenog tržišta. stimulaciju investicija u euro-zonu i u smislu unutarnjeg kretanja i priliva izvana. Najočiglednija korist je potpuna eliminacija troškova konverzije između različitih valuta eurozone. Ali razlike u ekonomskoj strukturi. dohotku per capita. koji je uveden. ne treba držati velike rezerve.Prvo. već samo do nivoa da devizni kurseura upravlja prema drugim valutama. Drugo. a upravljanje jedinstvenom monetarnom politikom postaje odgovornost Evropske centralne banke. mogle dovesti do velikih dobiti ili gubitaka kapitala pri momentu operacionalizacije monetarne unije. nema više provizija za konverziju deviza. ► Evropska centralna banka je bila spremna da zamijeni jedan novac članice za drugi. tranzicijski period za monetarnu uniju. kriterij konvergencije za visinu kamatnih stopa se opravdava činjenicom da bi velike razlike u visini kamatnih stopa. jednostavnije putovanje za potrošače. što implicira da koristi od upotrebe eura neće biti ditribuirane ravnomjerno među zemljama članicama. nadgledajući zajedničku valutu. Period 1999-2002.g. nema gubljenja vremena kod zamjene efektive. Ako je nominalna stopa rasta GDP-a veća od (niža od) 5%. Prema tome. Kriterij 5 je spriječio zemlje da manipuliraju deviznim kursom tako da bi mogle imati bolju poziciju deviznog kursa prilikom ulaska u monetarnu uniju. Evropska centralna banka. Mikroekonomske koristi od upotrebe eura su: pojednostavljuju se međusobne finansijske transakcije. odlučeno je da navedeni fiskalni kriterij ne bude primijenjen.

Jedini rizik koji je mogao biti je politički. Osnovne karakteristike monetarne unije sastoje se u formiranju jedinstvenog novca. Glavne odgovornosti su: implementacija monetarne politike u skladu sa smjernicama i odlukama Upravnog vijeća Ecb i davanje neophodnih instrukcija nacionalnim centralnim bankama. Učešće svake centralne banke članice Ecb u obezbjeđenju deviznih rezervi Ecb je fiksirano. potrebne pripreme za uspostavljanje fiksnog deviznog kursa valuta zemalja članica prema euru. zamjenik predsjednika i druga četiri člana.The general council of the ECB/Generalno vijeće Ecb: Generalno vijeće sačinjava predsjednik i zamjenik predsjednika Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka svih zemalja članica EU. jedinstvene centralne banke. tradicionalni špekulativni napad se vjerovatno nije mogao desiti. def. dok je svaka nacionalna centralna banka istovremeno kreditirana od strane Ecb u ekvivalentnom iznosu eura. (ima ovlaštenje i moć da preduzme najvažnije.g. Ima slijedeće zadatke: prikupljanje statističkih informacija. strateški značajne odluke) . niti su obavezni da finansiraju gubitke Ecb.The governing council/Upravno vijeće: Upravno vijeće će ćiniti članovi Izvršnog odbora Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka. odgovornost za tekuće aktivnosti Ecb. Funkcionisanje Evropske centralne banke Od osnivanja Evropske centralne banke (Ecb). klučne kamatne stope i obezbjeđenje rezervi u Evropskoj monetarnoj uniji. pripremanje godišnjih izvještaja Ecb. formulisanje monetarne politike eurozone. Glavne odgovornosti Upravnog vijeća su: određivanje osnovnih smjernica i donošenje odluka potrebnih za osiguranje zadataka datih Evropskoj monetarnoj uniji. Nacionalne centrale banke su upisnici kapitala Ecb. predložena od strane zemalja članica. i takve koordinacije nacionalnih ekonomskih politika koja bi omogućila da zemlje članice imaju jedinstvenu monetarnu. što ima za rezultat jačanje povjerenja prema Ecb.da li je uopšte postojao rizik za kolaps aranžmana fiksnog deviznog kursa u toku 19992002. Centralne banke koje još nisu u Evropskoj monetarnoj uniji nemaju pravo da dobiju bilo kakav udio u podjeli dobiti Ecb. strategija monetarne politike obezbjeđuje snažnu osnovu za efikasan interni proces odlučivanja i konzistentni okvir za komukikaciju sa javnošću. pripremanje potrebnih pravila za ujednačavanje/kreiranje računovodstvenih standarda i standarda izvještavanja. Upis kapitala je zasnovan na ključu koji je uspostavljen na bazi respektivnog učešća zemalja članica EU u GDP-u i populaciji EU. Ukupni kapital Ecb iznosi 5 milijardi eura. U upravljačkoj strukturi Ecb imamo tri organa koji su zadužena za pripremu i sprovođenje jedinstvene monetarne politike. (status primarnog operativnog tijela Ecb) .? Iz današnje perspektive možemo reći da ga nije ni bilo. 9 . u proporciji sa udjelom upisanog kapitala u Ecb. te za donošenje odluka Ecb: . Manja nesigurnost o inflatornom kretanju pomaže smanjenju premije rizika u strukturi kamatne stope i prema tome niže finansijske troškove. kao i donošenje odluka koje se odnose na među-ciljeve monetarne politike.The executive board/Izvršni odbor: Izvršni odbor čine predsjednik. Očekivana inflacija u dugo roku je konzistentna sa definicijom Ecb o stabilnosti cijena. a u perspektivi i jedinstvenu fiskalnu politiku. utvrđivanje potrebnih odluka za njihovu implementaciju. standarda za politiku zaposlenja u Ecb.

-Različiti nivoi prilagođavanja na eksterne šokove privremeno doprinose inflacijskim razlikama.nivo cijena.implikacije na formiranje cijena. koju možemo napisati na slijedeći način: m v = p y m.količina novca.sekundarni cilj: ''visok stepen zaposlenosti'' . je niža.postoji veza između stanja konjukturnog ciklusa i kamatnih stopa:zemlje Evropske monetarne unije sa stopama inflacije iznad prosijeka euro-zone.primarni cilj: ''stabilnost cijena'' .tj. Ova strategija počinje sa definisanjem krajnjih ciljeva (inflacija. daje Ecb zavidan stepen institucionalne nezavisnosti.g. Ako inflaciju posmatramo kao monetarni fenomen.g. Da bismo to vidjeli treba započeti sa poznatom formulacijom kvantitativne teorije novca i cijena.kada govorimo o stalnim faktorima. v. Prethodna formulacija se može interpretirati kao stopa rasta količine novca. -Razlike u upravljanju fiskalnom politikom među zemlojama članicama Evropske monetarne unije. -Isto tako.realni GDP Derivacijom ove formulacije dobivamo ∆m = ∆p + ∆y .∆v. y.imajući veće prosjećne stope rasta domaće tražnje.sekundarni cilj: ''politička nezavisnost'' Ugovor kojim je osnovana EU. potrebno je naglasiti da upravljanje jedinstvenom monetranom politikom implicira"regime shift". onda je novcu data dominantna uloga u ovoj strategiji.brzina opticaja novca.tada je riječ o razlikama u brzini sprovođenja strukturalnih reformi u zemljama članicama euro-zone. -S druge strane.mogu takođe igrati značajnu uloga u objašnjenju inflacijskih razlika. Ecb vrši predviđanja buduće stope rasta realnog GDP-a (∆y).su različite među zemljama članicama Evropske monetarne unije i. kada je data stopa rasta realnog GDP-a i stopa brzine opticaja novca. p.Strategija monetarne politike Evropske centralne banke Primarni cilj Ecb je održavanje stabilnost cijena.mjere nacionalnih ekonomskih politika iz domena kontrole cijena i indirektnog oporezivanja.iz godine u godinu. 10 . Ebc je formulisala strategiju koju slijedi da bi realizovala monetarnu politiku u euro-zoni.prema tome. u odnosu na 2002. Koja je konsistentna sa određenom stopom infuacije. Ugovorom je posebno istaknuti transparentnost i odgovornost u radu Ecb.stopa rasta cijena industrijskih proizvoda i usluga izvan nergetskog sektora. -Zemlja sa stopama inflacije ispod prosjeka euro-zone bi trebale imati koris zbog veće kompetitivnosti i u kratkom roku od relativno manjih negativnih efekata inflacije na raspoloživi dohodak i stvarno bogatstvo. Ecb će djelovati prema principima otvorene tržišne ekonomije uz slobodnu konkurenciju. output). Prvi korak u formulisanju strategije monetarne politike sastoji se u davanju precizne definicije stabilnosti cijena.a obratno je za zemlje sa stopama inflacije ispod prosijeka euro-zone. U smislu realizovanja svojih ciljeva. Industrijske razike u euro-zoni:potencijalni uzorci i implikacije u domenu monetarne politike: -Potencijalni uzroci:Imajuci u vidu inflacijske razlike u euro-zoni promatrane od 1999. Tri glavna cilja Ecb: .doprinose različito na stvaranje inflacijskih razlika.g. a preko srednjoročnih ciljeva. kako bi ispunila svoj jasnodefiniran mandat održavanja stabilnosti cijena. Ovdje ∆ predstavlja promjenu iz jedne godine u drugu ili aproksimativne stope rasta. Analiza kretanja cijena -Osnovni razlog za pad stope inflacije u 2003. -U konteksu privredih faktora.

-U isto vrijeme.kao što su:operacije na otvorenom tržištu.u cilju ublažavanja negativnih implikacija na kompetetivnost.ne mogu biti adresirana samo prema jedinstvenoj monetarnoj politici.likvidnošću bankarskog sistema i ekonomije. -Jedan od najvažnijih instrum.kao što su fiskalna i strukturalna politika. -M3 se sastoji od M2 i tržišnih vrijednosnih papira .strategija monetarne politike Evropske centralne banke naglašava dvostruku ulogu u cilju izbjegavanja inflacijskih razlika.ustajene pogodnosti kreditiranja banaka i politika rezervi likvidnosti .inflacijske razlike unutar euro-zone prikazuju različitu regionalnu cjenovnu dinamiku i prolagođdavanje i. -Ekonomske politike svake zemlje članice Evropske unije .izmijeniti skup instrumenata . -Djelotvorno upravljanje navedenim politikama. -Kao i u svakoj monetarnoj uniji. -Ova tri monetarna agrgata se razlikuju u odnosu na stepen likvidnosti aktive koju sadrže.kao i aktivu koja može odmah biti pretvorena u novac. -S tim u vezi postoje tzv.monetarni agregati(M2).čini ove instrumente supstitutima depozita.vrste transakcija i to: 11 . -M2 se sastoji od M1 i depozita s rokom dospijeća do dvije godine.za monetarne agregate euro-zone.ne samo sektora koji vrši emisiju novca nego i na osnovu kategorija pasive monetranih finansijskih institucija.izdatih od strane monetarnih finansijskih institucija euro-zone.te novčanu masu u širem smislu kao monetarni agregat (M3).uslova. Operacije na otvorenom tržištu -Za cilj imaju upravljanje kamatni stopama i likvidnošću tržišta novca putem kupovine i prodaje vrijednosnih papira.d)strukturalne operacije. Monetarni agregati Evropske centralne banke: -Definicije Evropske centralne banke.-Implikacije iz domena monetarne politike: Jedinstvena monetarna politika Evropske centralne banke je sada medij ka realizaciji strateškodg cilja održavanja stabilnosti cijena na cijelom području euro-zone.kao takva.monetarne politike jeste politika otvorenog tržišta jer se njome upravlja kamatnim stopama . Instrumenti monetarne politike u praksi Evropske centralne banke: -Evropska centralna banka ima na raspolaganju skup instrumenata monetarne politike.se trebaju prilagoditi da reagiraju na eventualnu stalnu inflacijsku razliku.svojo odlukom u bilo koje vrijeme . -Evropska centralna banka definiše novčanu masu u užem smislu(M1).obveznice duga i vrijednosne papoire tržišta novca sa rokom dospijeća do dvije godine. -Upravno vijeće Evropske centralne banke može. -Možemo ih svrstati u četiri kategorije:a)glavne operacije refinansiranja.može smanjiti mogućnost pojave stalne inflacijske razlike u euro-zoni.tj. -Poboljšanje uslova na finansijskom tržištu i ekonomskih indikatora je postepeno induciralo ekonomske subjekte da se okrenu dugoročnim finansijskim operacijama i da smanje nivo štednje.Evropskoj centralnoj banci.postvaljajuci inflacijski kriterij konvergencije prije integracije u Evropsku uniju.monetarne politike Evropske monetarne unije.b)operacije refinansiranja u dugom roku.Ovdje ubrajamo repo ugoovore.-Visok stepen likvidnosti i cjenovne sigurnosti .kriterija i procedura korištenja instru.. -M1 uključuje novac u opticaju(bankonte i kovanice).dionice fondova tržišta novca .su zasnovane na harmonizovanoj definiciji.c)operacije finog prolagođavanja.iz prostog razloga što bi postojanje inflacijskih razlika moglo imati implikacije za regije sa niskom stopom inflacije.

u visini kamate koju Evropska centralna banka primjenjuje u glavnim operacijama refinansiranja.-reverzne transakcije (za sve četiri kategorije instrum. d)Strukturne operacije-se izvršavaju putem emisija blagajničkih zapisa. -Dvije ustaljene pogodnosti su: 1)Kreditne pogodnosti za nepredvidive okolnosti-se koriste od strane subjekata da bi dobili likvidnost u toku noći od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu prihvatljive aktive. c)Operacije finog prilagođavanja-se izvršavaju na ad hoc osnovi s ciljem upravljanja likvidnošću i kamatnim stopama.brzih tendera i bilateralnih procedura."celing"tržišnu kamatnu stopu u toku noći.Kamatna stopa na depozite je u obliku najniže tzv.pred.i osnovni element operacija na otvorenom tržištu) -emisija obveznica (samo za instrum. 2)Depoznitne pogodnosti-Subjekti mogu vršiti polaganje depozita u toku noći kod nacionalnih centralnih banaka.te da pravljaju tržišnim kamatnim stopama u toku noći.Ovim se želi omogućiti bankarskom sistemu da apsorbuje eventualne nastale šokove povezane sa likvidnošću te da se smanje fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca.Prvo. b)Dugoročne operacije re-finansiranja-su reversne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa mjesećnim frekvencijama i rokom dospijeća od tri mjeseca.nacionalna centralna banka plaća kamatu.One se sprovode od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu standardnih tendera i prema unaprijed utvrđenom kalendaru.. 12 .zapravo su obavezne rezerve koje se obračunavaju na prosjećan iznos depozita na računima depozitnih institucija u proteklih 30 dana a koje se moraju održavati takođe u sljed.stabilizacija kamatne stope na tržištu novca."floor" tržišne kamatne stope u toku noći.Ove operacije imaju za cilj obezbjediti dodatno finansiranje prema identificiranim potrebama. a)Glavne operacije refinansiranja-su regularne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa sedmičnim frekvencijama i rokom dospijeća od dvije godine.Kamatna stopa na "marginal lending facility"obezbjeđuje najvišu tzv.cilj politike min.strukturalnih operacija) -tradicionalna prodaja i kupovina vrijednosnih papira na tržištu (samo za operacije finog prilagođavanja) -valutne zamjene (samo za operacije finog prilagođavanja) -prikupljanje depozita sa fiksnim terminima (samo za operacije finog prilagođavanja).reversnih transakcija i"outright transakcija".Ove operacije se uglavnom vrše kao reversne transakcije od strane nacionalnih centralnih banaka putem brzih tendera i bilateralnih procedura. -Operacije na otvorenom tržištu se mogu vršiti na osnovu standardnih tendera . -Na izdvojene obavezne rezerve . Analiza upravljanja obaveznom rezervom u sistemu Evropske monetarne unije -Politika minimalnih rezervi Evropske centralne banke ima nekoliko ciljeva. -Minimalne rezerve likvidnosti.rezervi Evropske centralne banke je da vrši kontrolu nad procesokm monetarne ekspanzije.30 dana.signaliziraju opštu poziciju monetarne politike.Ove operacije se obavljaju kada Evropska centralna banka želi da "popravi" svoju strukturnu pozivciju u odnosu na finansijski sektor.Drugo. Ustaljene pogodnosti kreditiranja banaka-"standing facilities" -Imaju za cilj da obezbjede likvidnost u toku noći.

Ovim se zaokružuje sedam godina funcionisanja currency boarda. Uveden je koncept monetarne politike na principima currency boarda. da drži službene rezerve i upravlja njima na bezbijedan i profitabilan način 4. Centralna banka BiH može pustiti u opticaj konvertibilnu marku. Centralna banka BiH je zaslužna i za dobivanje prvog rejtinga za BiH. uvoden je Odbor za superviziju komercijalnih banaka pri Centralnoj banci BiH. da učestvuje u radu međunarodnih organizacija koje rade na utvrđivanju finansijske i ekonomske stabilnosti. da postigne i očuva stabilnost domaće valute( konvertibilna marka je vezana za euro prema kursu 1 EUR=1. da definiše i kontroliše upravljanje monetarnom politikom BiH 3. 2. osnovana u skladu sa Zakonom koji je usvoji Parlament BiH 1997. s radom je počela 1997.955830 KM). Naša država je dobila ocjenu B3 sa pozitivnim izgledima.Proces integracije BiH u Evropsku monetarnu uniju Upravljanje monetarnom politikom putem Currency Board aranžmana na primjeru monetarnog sistema BiH 2005. da održava odgovarajuće platne i obračunske sisteme 5. BiH danas ima stabilnu valutu. Pravni status i odgovornost Centralne banke BiH. Centralna banka BiH se može označiti kao stabilan finansijski stub bosanskohercegovačke ekonomije. kao i propisivanje odbaveze rezerve bankama podrazumjeva: 1. devizne rezerve su se uvećale. samo ukoliko postoji 100% pokrića u konverzibilnim deviznim rezervama 3. Centralna banka BiH ne može nikome dati kredit. najveći korak koji je učinjen pod okriljen Centralne banke BiH jeste prenos sistema platnog prometa sa Zavoda za platni promet na komercijalne banke. da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnost Centralne banke BiH. Nakon uvođenja jednstvene valute. koja nije dobra jer označava državu u koju nije poželjno ulagati. i formiranje jedinstvenog bankarskog udruženja). nova valuta ( konvertibilna marka je vezana za euro po fiksnom deviznom kursu utvrđen Zakonom o Centralnoj banci BiH) 2. BiH ima jedinstven bankarski sistem (postoji Agencija za osiguranje depozita na nivou države. ne može djelovati kao kreditor u krajnjoj potrebi bankarskog sistema. Postovanje principa currency board. Uredan bankarski sistem je svijetla tačka i uz stabilnu domaću valutu i slabilne cijene. da prima depozite od institucija na nivou BiH 6. najveći je adut za privlačenje stranih investicija u BiH. a broj banaka je prepolovljen. 13 . i imaju jaču finasijsku aktivu. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke BiH: 1. te zastupa BiH u međuvlastitim organizacijama o pitanju monetarne politike. konvertibilne marke. najnižu stopu inflacije i jedan od najefikasnijih bankarskih sistema u okruženju. Centralna banka BiH je banka na nivou države BiH. u okviru ovlaštenja utrošenih zakonom 7. i njenog vezivanja za euro. Ne može ni na koji način finansirati vladu. godine dolazi do premještanja funkcije supervizije komercijalnih banka sa entitetskih agencija za bankarstvo pod okrilje Centralne banek BiH i odluka o isplati dividendi od strane Centralne banke BiH.

dugoročni cilj – je stabilnost cijena i stabilnost valute. da bi se zadovoljili propisi o politici rezervi likvidnosti. stabilnost cijena. Banke u BiH značajan dio svojih sredstava drže na rezervnim računima kod Centralne banke. Monetarna politika u BiH se sprovodi u sistemu currency board-a tj. Zbog potreba očuvanja stabilnost bankarskog i cjelokupnog finansijskog sistema. preko iznosa koji je potreban za održavanje obaveznih rezervi. U kretanju rezervi Centralne banke BiH mogu se uočiti dva različita perioda: pad i dinamičan rast. Rast deviznih rezervi posebno je doprinjelo i povećanje depozita poslovnih banka na računu obaveznih rezervi Centralne banke BiH. Glavni instrument Centralne banke BiH je održavanje punog deviznog pokrića i pune konvertibilnosti za svu pasivu u konvertibilnim markama. koje je nadležno za utvrđivanje monetarne politike. osigurava mogućnost konverzije domaće valute svima koji to traže 3. ekonomksi rast. propisano je da banke mogu imati visok procenat ročne usklađenosti stavki aktive i pasive. Danas je ona vezana za Evropsku centralnu banku. Zbog same činjenice da Vlada i Centralna bankda BiH nisu imale uspostavljene pregled poslovanja rezultata i što ga nisu imale poslovnu kredibilnost. Poslovanje se ostvaruje preko Centralnog ureda. monetarni instrumenti – mogućnost da se odredi i mijenja obavezna rezerva za komercijalne banke u BiH. Centralna banka BiH ne može pozajmljivati novac. Sastoji se od guvernera koji je ujedno i predsjedavajući i 4 člana. Bez prava Centralne banke BiH da vrši dodatnu emisiju novca. U okviru navedenog glavne karakteristike currency boarda su sljedeće: 1. 3. 2. održava više nego 100% pokrića za scu pasivu u KM i to u likvidnim deviznim sredstvima 2. sa rokom diospijeća od jedne godine. Veoma je transparentna u vezi s a finansijskim izvještajima. Da bi ostvarila pozitivan saldo prodaje i kupovine konvertibilne marke komercijalne banke su vršile prodaju dijela svoje strane aktive Centralnoj banci. Međucilj – fiksan kurs između konvertibilne marke i eura. 14 . uravnoteženost platnog bilansa i pravičnu raspodjelu prihoda. Instrumenti makroekonomske politike jedne zemlje montarna i finansijska politika.obajvljuje bilasns stanja svakih 15 dana Analiza monetarnih kretanja Centralne banke BiH i moguće implikacije pri pristupanju Evropskoj centralnoj banci Devizne rezerve i monetarna baza Negativan saldo kupovine i prodaje konvertibilne marke znači povlačnje primarnog novca iz opticaja. Da bi održala povjerenje javnosti u konvertibilnu marku Centralna banka BiH radi sljedeće: 1. monetarna politika u BiH je vezana za politiku centralne banke koja ima kredibilnost. Sveukupni ciljevi ekonomske politike jedne zemlje redovito uključuju: punu zaposlenost.Najviši organ Centralne banke BiH je Upravno vijeće. kao jednu od mjera uspostavljanja i održavanja stabilnost domaće valute. Monetarna baza njeno kretanje je određeno dinamikom prodaje i kupovine konvertibilnih maraka od strane Centralne banke BiH.

vrši se na osnovu prodaje i kupovine konvertibilne marke za euro. kao i povlačenje iz opticaja. za iznos depozita nefinansijskih komitenata centralne banke i za iznos ostalih obavzea centralne banke iz pasive njezine bilanse. Monetarni agregat M0 se u literaturi susrece pod nazivima: monetrana baza ( B ).)  Metod „kreiranja“ monetarne baze. putem primarne emisije. mogli bismo reci da je on izrazen u ukupnoj pasivi centralne banke. kreditni rizik je definisan kao rizik neizvršavanja obaveza. Komercijalne banke emituju takodjer novac. rizik kamatne stope je rizik koji će promijeniti neto vrijednost portfolija u uslovima varijabilnih kamatnih stopa. Primarni novac se definise kao suma gotovog novca u opticaju i ukupnih depozita poslovnih banaka kod centralen banke ( rezerve likvidnosti. Adekvatna zaštita od navedenog rizika se ostvaruje stalnih praćenje obaveza i dnevnim obezbjeđenjem raspolozivog novčanog minimalnog iznosa. a na osnovu raspoloživosti informacija na tržištu novca..2 Monetarni agregati Monetarne agregate definisemo kao skup finansijskih instrumenata ( oblika ) istog stepena likividnosti. Sirina skale likvidnosti od najviseg do najnižeg stepena likvidnosti zavisi od stepena privredne razvijenosti. 8. depozitni se ne moze ni zamisliti.. Za primarni novac. Prilagođavanje se vrši u skladu sa očekivanim promjenama kamatnih stopa. ili ugovorenih obaveza druge strane 3... Primarni novac se definise kao iznos ukupne aktive centralen banke umanjen za iznos deviznih transakcija sa inostranstvom iz pasive bilanse. Ova definicija se matematicki izraziti kao: M0 = G + R Za definisanje primarnog novca razvile su se dvije metode:  Metod upotrebe monetarne baze. Primarni novac M0 definise se kao suma gotov novca ( G ) u opticaju i ukupnih rezervi banaka kod centralne banke ( R ). te samim time i promjene vrijednosti devizne aktive i pasive 2. 4. rizik likvidnosti je definisan kao nemogućnost blagovremenog izvršenja preuzetih obaveza. tj. Centralna banka emituje efektivni ( gotov ) novac. Iznos primarnog novca je manji od iznosa aktive centralne banke.odobravanjem kredita u obliku depozitnog novca. devizni rizik je definisan kao rizik od promjene kursa. obavezne i druge rezerve. Primarni novac ima veoma vaznu funkciju u ekonomskom sistemu jedne zemlje. Efektivni novac je baza depozitnog novca i bez efektivnog novca. rezervni novac ( R ).1. Danas je uobicajena podjela monetarnih agregata na:  Primarni novac M0  Novcana masa u uzem smislu M1  Novac kao dio ( novacne ) imovine M2. odnosno ukupne obaveze koje su protuteza njezinim 15 . novac velike snage ( H ). kao i konkretnih institucionalnih prilika. Devizna rezerva Centralne banke BiH se investira u novčene deopzite kod inostranih banaka odgovarajućeg rejtinga.Upravljenje deviznim rezervama. M3. ali tzv. Postoji određene smjernice kojima se želi uspostaviti ograničenje rizika u okviru kojih će Centralna banka BiH upravljati svojim portfoliom deviznih rezervi..sekundarnom emisijom. kojeg kreira samo centralna banka. Smjernice se odnose na 4 vrste rizika: 1. Puštanje u opticaj domaćeg novca. M4. Nivo deviznih rezervi najvećim je dijelom određen saldom kupovine i prodaje kovertibilne marke.

tj. obuhvata sve instrumente koji sluze kao zakonsko i definitivno sredstvo placanja u zemlji. Na osnovu toga razlikujemo 4 teorijske koncepcije novacne mase:  Tradicionalna koncepcija ili „Sredstva razmjene“. dok bi najsira definicija u tu masu ukljucila i depozite na racunima banaka. odnosno banknote. Friedman. novcana masa bi obuhvatala zlatni novac u prometnim kanalima ili sire osim zlatnog novca u prometnim kanalima i novcanice. M1 = M0 * m Definicija novcane u uzem smislu ili monetarnog agregata M1: Novcana masa.Gurley i E.  Koncepcija J.  Koncepcija Milton Friedman – a. ili centralne banke. ili druge monetarne institucije. kreditne linije) 16 . Monetarni multiplikator (m) pokazuje odnos novcane mase u uzem smislu (M1) i primarnog novca – monetarne baze (M0). jer se u novcanu masu uključuju svi finansijski oblici u pasivi i banaka i drugih nebankarskih finansijskih institucija. „mjerljivih“ likvidnih finansijskih instrumenata koji mogu predstaviti supstitute novcu u nekim njegovim funkcijama. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata ukupnu kolicinu novca u opticaju koja se sastoji samo od finansijskih oblika koji su u nekoj zemlji prihvaceni kao sredstvo prometa i placanja. M1 = G + D D – depoziti po vidjenju na transakcijskim racunima G – gotov novac u opticaju Definicija novacne mase se moze postaviti u uzem ili sirem smislu. a kreirale su ga. razvio je drugu koncepciju novcane mase koja u odnosu na tradicionalnu ukljucuje i neke druge oblike novca. ali istovremeno on ljudima da razdvoje „akt kupovine od akta prodaje“.F. Od njega zavsii kreditna i monetarna multiplikacija. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata sredstva u pasivi odredjenih nebankarskih finansijskih institucija. Novac jeste sredstvo razmjene. a to je suma gotovog i depozitnog novca. m = M1/M0 Novcana masa u uzem smislu jednaka je proizvodu primarnog novca i monetarnog multiplikator.Shaw. Novcana masa u uzem smislu jednaka je sumi gotovog novca u opticaju i depozitnog novca. definicija novcane mase obuhvata pored gotovog novca u opticaju i sve depozite kod poslovnih banaka: depozite po vidjenju i orocene depozite.  Koncepcija sadržanu u Radcliffeovu izvještaju o likvidnosti privrede. Prema M. Pri tome treba razdvojiti instrumente placanja od drugih tzv. da se oni mogu ukljuciti u novcanu masu. najortodoksniji predstavnik monetaristicek kontrarevolucije i ekonomske teorije uopšte. koji predstavljaju tako bliske supstitute za odgovarajuca sredstav u pasivi poslovnih banaka. M. Ova koncepcija je najsira koncepcija. Prema Friedmanu tradicionalna koncepcija ima određene nedostatke jer posmatra novac prvenstveno kao sredstvo razmjene. Duzi naziv za ovu koncepciju bio bi „privremeno prebivaliste kupovne moci“. Primarni novac predstavlja bazu daljnih aktivnosti. u uzem smislu. posebno stednih i kreditnih udruzenja i osiguravajucih drustava. Novac ima cilj da sluzi kao privremeno „prebivaliste“ kupovne moci ili kao stednja. međutim novac je „nesto sto se koristi da bi se olaksao proces razmjene“.plasmanima. pa odatle i kreditni i monetarni multiplikator. ali ne smiju se zanemariti ni „nemjerljivi“ likvidni finansijski oblici ( npr. U zlatnog standardu.

M2. depozite po viđenju kantona. neprofitne oragnizacije. depozite preduzeća i privatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. novac u užem smislu M1 i kvazinovac QM. Monetarni agregat M3 gdje spadaju „ostala likvidna sredstva“ ( ograniceni i oroceni depoziti do jedne godine i obveznice sa rokom dospjeca do jedne godine. Monetarni agregat kvazinova – QM obuhvata štednju i oročene depozite u domaćoj valuti. domaćinstva. monetarni agregati su: monetarni agregat M1 tj. M3 i M4 što predstavja monetarni potencijal.2 (2) : Monetarni multiplikator.. M3. S – stedni depoziti. 261. Grafikon 8. Koristi se kao monetrani indikator kojim se ocjenjuje veza između monetarnih i realnih ekonomskih kretanja.2 (1) : najtipičniji predstavnik kvazinovca su štedni depoziti bez roka. općenito. Ukupna novčana sredstva su definisana unutar četiri kategorijeM1. Tako postoje nazivi: potencijalna likvidnost. Ukupna novčana sredstva sadrže novčana sredstva izvan opticaja i novac u opticaju. novčana masa obuhvata gotov novac ( novcanice i kovani novac ) u opticaju izvan banaka i depozitni novac. M3 u cjelini predstavljaju monetarni volumen.1.. ili nelikvidnih ( duze od jedne godine dospjeca ) monetarni agregati se proširuju.Novacna masa predstavlja temeljnu mjeru monetarne ponude. Ako se monetarnom volumenu dodaju i nelikvidna sredstva tj. monetarni volumen. manje likvidnih finansijskih instrumenata ( do jedne godine dospjeca ). koji označava sredstva koja ne obavljaju funkciju prometnog sredstva. nefinansijska privatna preduzeća. pokazuje broj jedinica novčane mase kreiran na temelju jedinice primarnog novca.blokirana sredstva koja cine oročena sredstva i depoziti međunarodnih finansijskih institucija kod centralne banke dobije se monetarni potencijal kao najširi agregat u monetarnoj statistici. koji čine depozite kantona.1. nefinansijska privatna preduzeća. Novacancie i kovani novac u opticaju (M0) smo dodali depozitnom novcu i dobili M1. domaćinstva. eksterna likvidnost. monetarni agregati se razlikuju. M2 = G + D + S M3 = M2 + Do ili ili M2 = M1 + S M3 = M2 + Do Do – oroceni depoziti . Novac kao dio imovine. neprofitne organizacije. Prema ovoj metodi 17 . monetarni agregat M2. Monetarni agregati M1. Dodavanjem drugih. Grafikon 8. općina i fondova. Monetarni agregat M1 obuhvata gotov novac izvan banaka. ali se svakog casa mogu pretvoriti u prometno sredstvo. G – gotov novac u opticaju Prema akademiku Ivi Peršinu.1. dok je kvazinovac ( štedni i ostali depoziti bez roka – a vista ).2 (1) str. depozite preduzeća i orivatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. opština i fondova. depozite po viđenju u stranoj valuti i oročene i štedne depozite u stranoj valuti. u ovu grupu spadaju i razne vrste finansijskih instrumenata kod razlictih finansijskih institucija. M4. tj. Grafikon 8.2 (3) : metod monetarnog mulitplikatora spada u grupu metoda koje se temelje na jednačinama. Tom istom agregatu dodajemo manje likvidna sredstva ili nelikvidna sredstva i dobivamo monetarne agregate M2. Tabela 8. Prema metodološkom objašnjenju Centralne banke BiH.novčana masa.. M2.1. koje definiraju i povezuju odnose u okviru procesa kreiranja novca. ne samo po strukturi nego i po nazivu.... monetarni potencijal. Pored monetarnih agregata M0 i M1. novac u užem smislu i monetarni agregat M2. Tu spada i metoda temeljena na konsolidarnoj bilansi monetarnih institucija. Novčanu masu M2 čine monetarni agregati. što predtsvalja monetarni agregat M1.

M2 kao novac u srednjem roku i M3 kao novac u širem smislu.. Na taj način monetarne vlasti mogu da povećavaju ili smanjuju količinu primarnog novca u užem smislu i ubrzavaju brzinu njegovog opticaja.Osnovica za obračun je proširena na način da sada uključuje i pasivu denominiranu u stranim valutama. manje iznos nemonetarne pasive uvećano za saldo deviznih transakcija.13 novčanih jedinica. uz konstantni rast depozitne osnovice. uzrokuje rast OR – brže rastu salda računa rezervi i višak rezervi raste.). Sa ciljem da se osigura jednak tretman domaćeg novca i stranih valuta. Osnovica za obračun je stanje navedenih depozita prethodne dekade. Depozitnu osnovu. Prema metodološkom objašnjenju CB BiH monetarni agregati su: monetarni agregat M1. u periodu koji prethodi periodu održavanja rezervi. na bazi koje se računa obavezna rezerva. Minimalno obavezno držanje rezervi na računu kod CB BiH predstavlja razliku između prosječnih obaveznih rezervi i prosjeka gotovine u trezoru. matematički: M1 = K – NP + Es Monetarni agregati predstavljaju osnovu bez koje se ne može izučavati monetarna politika.Oročeni i štedni depoziti rezidenata. količina novčane mase u užem smislu bi se povećala za 1. BiH: Početna pozicija za analizu implikaciju je definicija monetarnih agregata euro-zone. Novčana masa.novčana masa M1 jednaka je kreditima banaka domaćim nebankarskim komitentima. koja se temelji na osnovu konsolidovanog bilansa stanja MFI sektora tj. Banke drže depozite u konvertibilnim markama kod CB BIH (preko centrale ili jedinice CB) u minimalnom propisanom nivou. ukoliko bi se povećala količina primarnog novca u opticaju za jednu jedinicu. čine: .1. i to prosječna stanja računa depozita u konvertibilnim markama. Među najznačajnije stavke konsolidovanog bilansa monetarnih finansijskih institucija euro zone ubrajamo depozite i plasmane. to znači da. Promjena regulative. u toku 2003.Obaveze prema nerezidentima. 1 CB – Centralna banka 18 . Te promjene dovode do veće efikasnosti monetarnog upravljanja i harmonizovanja regulative sa regulativom Evropske CB. tj novac u užem smislu i monetarni agregat M2. Monetarni multiplikator iznosi 1. Evropska centralna banka je definisala i prati kretanja tri monetarna agregata: M1 kao novac u užem smislu. Obavezne rezerve CBBiH obračunavaju se kao prosječne dnevne rezerve u desetodnevnom periodu.Depoziti rezidenata po viđenju. Monetarni sistem BiH trenutno nema izgrađen ninstitucionalni okvir niti u praksi koristi takve instrumente kao sto su: repo ugovori. . i uspori rapidna ekspanzija kredita (zabilježena u 2002. tj. 8. pravila obračuna su promjenjena: . a ne samo u domaćem novcu kako je bilo ranije. državne obveznice i vrijednosni papiri tržišsta novca s rokom dospjeća do i uključno dvije godine. . OBAVEZNE REZERVE Instrument obavezne rezerve je jedini instrument monetarne politike koja je na raspolaganju CB1 BiH.3. Centralna banka biH će integracijom u Evropsku centralnu banku.Stopa obavezne rezerve smanjena sa 10% na 5%. analizu kretanja monetarnih agregata prepustiti jedinstvenoj centralnoj banci Evropske monetarne unije. Npr.13. . Sektora monetarnih finansijskih institucija euro-zone.

Ona je smanjena nakon ovih promjena. Ovaj rast viška rezervi je imao implikaciju usporavanja procesa multiplikacije i usporavanja rasta monetarnih agregata. Objašnjenje toga se svodi na nivo rizika koji je uzrokovan nemogućnošću održavanja potrebnog nivoa naplate plasnama sredstava. Usvajanje međunarosnih standarda u oblasti supervizije 4. zbog loše urađenih zakonskih rješenja i posebno utemeljene prakse tolerisanja „loših platiša“???? Zbog navedenih implikacija uvodi se nova politika naknade kojom bi distorzione implikacije trebale biti eliminisane. Depozitna stopa Evropske CB je stopa po kojoj komercijane banke iz područja euro-zone mogu da deponuju višak novčanih sredstava kod Evropske CB. Od tada. Trenutno je većina banaka u BIH veoma likvidna. Razlozi uspostavljanja supervizije: 1. Poređenje stvarne i implicitne stope OR govorio tri puta većoj likvidnosti od obavezne. Međutim. ili kod inostranih banaka. uspostavljanje funkcije supervizije komercijalnih banaka kod CBBIH i drugo. bankarski sistem BIH je danas jedinstven. Zbog toga što su komercijalne banke držale tri puta više depozita na računima kod CB nego što je propisana OR usvojena je odluka o povećanju stope OR sa 5 na 10%. kojima su sredstva potrebna za obavljanje poslovnih aktivnosti i daljnji razvoj cjelokupne bosanskohercegovačke ekonomije. Da li i oni uspješni. Aktuelne izmjene i dopune Zakona o Centralnoj banci BiH u 2004. 19 . To znači i da banke u BiH radije drže sredstva na razervnim računima kod CBBIH. jer je rezultirala nepotrebnom akumulacijom viška rezervi. depozitnoj stopi Evropske CB. Naime. većina komercijalnih banaka posluje na teritoriji cijele zemlje. U praksi. devizne rezerve CB bilježe konstantan rast.Implicitna stopa OR je dobar pokazatelj ukupne likvidnosti sistema i izračunava se tako što se ukupna stanja računa rezervi komercijalnih banaka podijele sa ukupnom depozitnom osnovicom. preko mreže filijala. nego što ih plasiraju u određene sektore bosanskohercegovačke ekonomije. treba da ispaštaju. u osnovi. Stepen stranog vlasništva banaka je vrlo visok 3. Politika plaćanja naknade komercijalnim bankama od strane CBBIH je imala negativne implikacije. uprkos rastu monetarne baze. kod komercijalnih banaka u inostranstvu. te time stopa OR (5%) i dalje nije ograničavajuća za poslovne odluke komercijalnih banaka u BiH. novouvedena naknada za višak rezervi se plaća po tzv. CB ne naplaćuju naknade na višak rezervi. Nova metodologija za izračunavanje neto otvorene devizne pozicije banaka prisiljava sada banke da drže rezerve denominirane u stranoj valuti. a regulativa CBBIH harmonizovana sa regulativom Evropske CB.supervizor koji će vršiti kontrolu rada komercijalnih banaka će moći kontrolisati sve komercijalne banke u BIH.: Usvojeni amandmani koji se odnose na dva bitna pitanja – prvo. CBBIH je politikom plaćanja naknada na višak rezervi. Ta stopa je varijabilna jer je uvjek za 1% niža od glavne diskontne stope Evropske CB. Supervizija banaka mora biti implementirana na sve banke jednako Prednosti uspostavljnja supervizije banaka kod CB su: . bezrizične plasmane. 2. te je i usporavala razvoj međubankarskog tržišta novca. omogućiti da CBBIH dio svoje dobiti usmjeri na državni nivo kao dividendu. u stvari dozvoljavala bankama profitabilnije i.

što bi uticalo na smanjenje novčanih sredstava koje domaće komercijalne banke plasiraju u inostranstvo što bi doprinijelo osnivanju. 8. a ne centalna banka? Razlozi: 1. odnosno direktnih stranih investicija. te počne izdavati kratkoročne vrijednosne papire. Monetarna politika CB BIH. a ono što treba modificirati jeste proširenje funkcija CBBIH. da se iako u stogom sistemu currency board-a spremna uključiti i finansiranje i jačanje državnih institucija. ako bi ona trebala da vodi „diskrecionu“ monetarno-kreditnu politiku. Bilo bi neophodno izvršiti izmjene Zakona o CBBIH u smjeru koji bi omogučio da CBBIH igra ograničenu ulogu „lender of last resort“. sa jednog mjesta. a unutar toga i stabilnu valutu.veoma nam je važno ostvarivanje makroekonomske stabilnosti. što potvrđuje stabilnost kovnertibilne marke. CBA JE U BIH OPRAVDAO SVOJ CILJ. te uvoditi privremene uprave. koje su prijeko potrebne BiH za dinamičan razvoj. a da oni ne budu „probijeni“ usljed enormnih potreba za sredstvima nužnim u procesu obnove i visokim zahtjevima za budžetskim rashodima. imali bismo velike poteškoće u definiranju smjerova i efekata djelovanja CB BiH.2. uz puno pokriće u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima -koordinirana saradnja CBBIH u obnavljanju djelatnosti agencija za bankarstvo i uspostavljanje standarda u poslovanju banaka u skladu sa praksom u zemljama razvijenog tržišta -upravljanje službenim deviznim rezervama koje drži CBBIH tako da se njihovo investiranje vrši na siguran način i uz optimalno ukamaćivanje -uspostavljena saradnja sa institucijama BiH Jaka i stabilna konvertibina marka predstavlja značajnu činjenicu u privlačenju stranog kapitala.kao zemlja koja izlazi iz rata sa dubokim traumama. Aranžman CBA će i dalje djelovati u pravcu očuvanja stabilne bosanskohercegovačne valute. povjerenje u domaću valutu u zemlji i šire.- Odbor za superviziju banaka pri CB će. jer smo krenuli putem tranzicije ka tržišnom modelu. CBBIH pokazuje prema iznosima deviznih i neto slobodnih deviznih rezervi. 2 Currency board 20 . i ostvarene dobiti. radi jačanja finansiskog sektora i podsticaja razvoja finansijskog tržišta u BiH. veoma teško bismo mogli održati okvire „diskrecionog“ djelovanja CB. podjelama i međusobnim nepovjerenjem. 3.kao zemlja koja je ekonomski poharana. a postignuti rezultati su: -CBA2 je vrlo uspješan način vođenja monetane politike za BIH -konzistentno održavanje stabilnosti valute od puštanja u opticaj -ograničavanje niske stope inflacije na oko 1% godišnje -dosljedna primjena pravila CBA izdavanjem domaće valute. zasnovana na principima currency board-a se provodi već 7 god. razvoju i jačanju tržište novca (finansijskog tržišta) u BIH. moći izdavati ili oduzimati dozvole za rad komercijalnih banaka. razorena i spaljena. 2. CBA aranžman u buduće treba da osigura stabilnost deviznog kursa i stabilnost cijena. i održavanje minimalne stope inflacije. Zašto currency board u BiH.

koja razmatra spremnost Bosne I Herzegovine da zapocne pregovore o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.Bosna I Herzegovina je preuzela na sebe obavezu da sacini sveobuhvatnu strategiju reforme javne uprave za cijelu zemlju.koja su navedena I definisana Studijom izvodljivosti.Studija izvodljivosti je i za 2004.napredak je umjeren.Vlada Bosne I Herzegovine u ovom segmentu mora uciniti svoj dio zadatka I uspostaviti okvir koji ce biti povoljan za investicije I poduzetnistvo.Od sestnaest tacaka.Vlada na nivou drzave ostaje nedovoljno razvijena.u onim koje se odnose na politicku situaciju.sa modernim I djelotvornim institucijama koje ce postivati vladavinu prava.isljed smanjenja medjunarodne pomoci.koja je neophodna da bi se osigurao napredak na planu izgradnje moderne.usvojilo 21 .teDistrikta Brcko je jos uvijek slaba.g.1. da bi se osigurala stabilnost funkcionisanja CBA. neophodno je preduzeti napore na smanjivanju deficita tekućeg računa (kroz veće stope izvoza i veći priliv stranih investicija).Isto tako. Bosna I Herzegovina-proces ispunjavanja uslova iz Studije izvodljivosti Evropska komisija je 18.g.Vlada mora unaprijediti proces upravljanja javnim fondovima I novcanim sredstvima koja se prikupe od poreskih obveznika.ali koordinacija izmedju drzave i entiteta.Evropska komisija sigurno I nece biti u poziciji da svoju preporuku da za pocetak pregovora. je poboljsao funkcionisanje drzave kroz novoformirana ministarstva i agencije na nivou drzave. koji zajedno sa iznosom javnog duga predstavljaju najveću prijetnju makroekonomskoj stabilnosti u BiH.reformska dinamika..Studija izvodljivosti preporucuje da jedna nova.Koordinacioni sastabci izmedju ministarstava su se poceli odrzavati.god.demokratske I funkcionalne drzave.Evropska komisija ce dati preporuku Vijecu Evrope da donese odluku da otvori pregovore sa Bosnom I Herzegovinom o stabilizaciji I pridruzivanju Evropskoj uniji.mora biti brza i ucinkovitija. Politicka situacija188. 9.g.odrzanom u martu 2003.Kada Bosna I Herzegovina ispuni sestnaest zahtjeva definisanih Studijom izvodljivosti.Sljedeća karika u procesu integracije monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju jeste održavanje stabilnog nivoa nacionalnih rezervi.Konsolidacija novih ministarstava i agencija na nivou drzave.uz podrsku Direkcije za evropske intregacije.te obuhvata najveci dio pitanja.Na sastanku Vijeca za implementaciju mira.dok tenzije izmedju drzave I entiteta I dalje uticu na sprovodjenje reformskih aktivnosti. U narednom periodu.Dobro je prihvacena cinjenica da je Vijece ministara.To je jedan od razloga zasto se u Studiji izvodljivosti trazi usvajanje I sprovodjenje Zakona o budzetu na nivou drzave. objavila Studiju izvodljivosti185. utvrdila znacajnu reformsku agendu.Ukoliko Bosna I Herzegovina ne ispuni zahtjeve iz Studije izvodljivosti.Studija izvodljivosti pruza analizu tekuce situacije u Bosni I Herzegovini.novembra 2003.neophodno je da Bosna I Herzegovina ispuni svih sestnaest reformskih podrucja.sto nam jos uvijek ne pokazuje da je ucinak Vlade i Parlamenta znacajno poboljsan.treba da se javlja u Bosni I Herzegovini se suocava sa krupnim ekonomskim izazovima.Zakon o Vijecu ministara iz 2002.Da bi Evropska komisija dala pozitivnu preporuku Vijecu Evropske unije da Bosna I Herzegovina zapocne pregovore. Provodjenje Zakona o Vijecu ministara I Zakona o ministarstvima ce znaciti djelotvorniju javnu upravu.

uspostava jedinstvene Drzavne obavjestajne agencije.Proces integracije uEvropsku uniju..Medjunarodni monetarni fond ja cak i ukazao na nedostatak u institucionalnoj izgradnji ministrastva.Kada govorimo o fiskalnoj konsolidaciji.Prvi nacrt Zakona o finansijama sada je utvrdjen.s aspekta makroekonomske stabilnosti.podizanje standarda i kvaliteta roba.zavrsetak procesa privatizacije.strukturiran i metodican pristup reformama.je svakako cinjenica da Bosna I Herzegovina danas ima veoma stabilnu valutu.te uvesti jedinstven vladin racun.usvajanje Zakona o indirektnom oporezivanju.finansijsko upravljanje.povecanje produktivnosti.Centralna banka Bosne I Herzegovine je pocela objavljivati nove mjesecne podatke o vanjskoj trgovini robama na nivou Bosne I Herzegovine.te na osnovu toga utvrdjivala i ciljeve kako.Novi Zakon o finansijama treva osigurati pravni okvir za visegodisnje planiranje.Pozitivin napredak.odnosno na nedostatak institucije koja bi utvrdjivala godisnji.Ovdje moramo naglasiti da je kod sprovodjenja svih navedenih reformskih aktivnosti i dalje bio prisutan "medjunarodni pritisak".g.kao sto je novi uslov u pogledu kapitala.tako i za nize nivoe vlasti..funkcionisanje djelotvorne trzisne ekonomije i drugo.reformi drzavne uprave.Reforma bankarskog sektora je otisla dalje nego reforma bilo kojeg drugog sektoru.Krajem decembra 2003.sto je priblizno ekonomskom kriteriju konvergencije Evropske monetarne unije od 3% bruto domaceg proizvoda.jeste prisutna razlicitost u ekonomskom razvoju zemlje.Ovo je.Iz domena Zakona o budzetu.ovo zavisi od uticaja razlicitih faktora kao sto su liberizacija trgovine.koji ce obuhvatiti visegodisnje budzetsko planiranje i projekcije.kreiranje povoljnog okruzenja za domaca i strana ulaganja i drugo. usvojen je i akcioni plan189 za rjesavanje prioriteta iz Studije izvodljivosti.Supervizija banaka je ojacana uvodjenjem strogih propisa.4% bruto domaceg proizvoda.konvetibilnu marku koja je potpuno vezana za euro.bez kojeg zasigurno ni navedene reforme ne bi bile ostvarene.podrazumijeva i ucinkovitu pripremu i prilagodjavanje bosanskohercegovacke ekonomije u odnosu na ekonomsku kriterije iz Maastrichta i Kopenhagena za clanstvo uEvropskoj uniji.izmedju ostalog.U sustini.Da bi se omogucila ekonomska reforma.Bosna I Herzegovina mora usvojiti i poceti primjenjivati takav zakon.Kada govorimo o jedinstvenoj budzetskoj politici na nivou drzave.Od januara 2004.Medjunarodni monetarni fond.Ono sto zabrinjava.g.Medjunarodni monetarni fond i Evropska Komisija pruzaju podrsku drzave Bosne I Herzegovine i njenih entiteta.posljednji podaci ukazuju na objedinjeni budzetski deficit od 3.koji je ostvaren od usvajanja Studije izvodljivosti je u podrucju uvodjenja novog Krivicnog zakona i Zakona o krivicnom postupku.Jedan od najvaznijih zadataka za Bosnu I Herzegovinu je odrzavanje stabilnog makroekonomskog i institucionog okruzenja.izvrsenje i kontrolu budzeta.se naglasavaju sa dva aspekta i to:prvo.objedinjeni fiskalni bilans. Ekonomska situacija190. je prosao i parlamentarnu proceduru.uspostava Uprave za indirektno oporezivanje.Napredak.ukazuje na to da bi Upravni odbor Uprave za indirektno oporezivanje mogao prerasti u Fiskalno vijece.Inflacija je pod kontrolom zahvaljujuci Centralnoj banci Bosne I Herzegovine.pocetak funkcionisanja Ustavnog suda Bosne I Herzegovine.g.a u januaru 2004.koje bi preuzelo tu ulogu.a nema ni jedinstven vladin racun.g.vrlo vazno bi bilo izvrsiti intergraciju vanbudzetskih sredstava.ekonomski kriteriji iz Kopenhagena.Naime.uistinu.donosenje i izvrsenje budzeta.sposobnost suocavanja sa pritiskom konkurencije i trzisnim snagama unutar Evropske unije.omogucen uvodjenjem novog sistema obrade podataka.rasta udjela kvalifikovane i visokoobrazovane radne snage.Bosna I Herzegovina jos nema drzavni zakon o budzetu koji regulise pripremu. januara 2005.dalje.u cilju integraciju u Evropsku uniju.usvajanje Zakona o odbrani i uspostava Ministarstva odbrane na drzavnom nivou.sa novim upravnim odborom i novim guvernerom od 1.Currency board aranzman Centralne banke Bosne I Herzegovine je nastavio djelovati od avgusta 2003.jos jedan u nizu pozitivnih koraka ove drzavne institucije.koji se 22 .g.za drzavu.

za pridruzivanje Evropskoj uniji 2009.ali nijedna od preporuka iz Studije izvodljivosti nije u potpunosti ispunjena.koji sada ukjlucuju i aktivu i pasivu.Direkcija za evropske integracije. Bosna I Herzegovina-proces stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.a sve u cilju promovisanja izvoza i jacanja standarda. U djelu implementacije procesa stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.Ranim ulaskom u proces dobrovoljne harmonizacije BiH ce sebi olaksati put integracije u Evropsku uniju i dikazati svoju sposobnost potpunog prihvatanja acquis-a.Stoga je vazno ovaj proces sprovoditi i prije uspostavljenog odnosa sa Evropskom unijom.Faza na putu priblizavanja BiH Evropskoj uniji do potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju su sljedece:prvo BiH mora ispuniti ili ostvariti znacajan napredak na ispunjavanju sestnaest prioroteta definisanih u Studiji izvodljivosti.Pozitivna ocjena u Studiji izvodljivosti znaci da E vropska komisija salje preporuku Vijecu Evrope za pocetak pregovora o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju sa Evropskom unijom. i kojeg su ispunile sve banke.vrlo vazno mijesto ima uvodjenje jedinstvenog ekonomskog prostora u BiH.Na drzavnom nivou neophodno je uvesti certificiranje i druge procedure za izvoz proizvoda zivotinjskog porijekla. kroz jacanje administrativnih kapaciteta.pravnoj legislativi Evropske unije ce zahtjevati da se preduzmu znacajni napori svih relevantnih institucija o drzavi a posebno vaznu ulogu ce imati P arlamen BiH i bosanskohercegovacko pravosudje.utvrdjuje glavne prioritete za period od 2006.Kda govorimo o reformi carinskog i poreskog sistema uspjelo se postici parlametarno usvajanja Zakona o indirektnom oporezivanju i uspostava Uprave za indirektno oporezivanje BiH.prihvati preporuku.g.u okviru rada Vijeca ministara Bosne i Hercegovine.Evropska komisija i CAFAO su pojacali kapacitete carinskih i poreskih uprava.sto je prvenstveno vazno za razvoj trzisne ekonomije.U svih sestnaest tacaka postignut je napredak.Uslovno pozitivna ocijena je dovela BiH u fazu ispunjavanja uslova za pocetak pregovora sa Evropskom unijom o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju.g. je zapocela sa razvojem strategije evropskih integracija.Bosna I Herzegovina jos nije cvrsto na putu ka samoodrzivom rastu.zemalja clanica Evropske unije.Prje svega BiH i Evropska 23 .ciji cilj bi tredbao biti jasno iskazana spremnost Bosne I H. Finansijska pomoc Evropske komisije. dobrovoljnu harmonizaciju.g.Pozitivna odluka o pocetku pregovora znaci da BiH moze otpoceti sa pripremam za pregovore.Strateski dokument Evroipske komisije.Nakon toga Vijece Evrope razmatra preporuku Evropska komisije i ako .Uprkos odredjenom uspjehu na planu makroekonomske stabilizacije.te formirati Fitosanitarni ured u skladu sa standardima Evropske unije.Bosna i H.dopunjeni su i propisi vezani za stanje devizne aktive i pasive banaka.Prilagodjavane pravnog sistema BiH acquisu.Rezultati BiH u svim podrucjima ispunjavanja uslova iz Studija izvodljivosti koji su preduslov za pocetak pregovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji su mjesoviti.indeksirane prema stranim valutama.donijece odluku o pocetku pregovora.Konacnu odluku o pocetku pregovora donosi Vijece ministara Evropske unije u cijem radu ucestvuje dvadesetpet ministara vanjskih poslova.u pogledu CARDS programa.igra veoma vaznu institucionalnu ulogu i ukazuje tijelima drzave na znacaj blagovremenog resavanja svih šesnaest reformskih podrućja iz Studije izvodljivosti. Implementacija procesa stabilizacije i pridruzivanja.Ocekivana uspostava ugovornih odnosa sa Evropskom unijom sto ce kao rezultat imati potvrdjivanje statusa kandidata kroz Sporazum o stabilizaciji i pridrizivanju.Kada postignemo takav stepen napretka i dobijemo o pocetku pregovora BiH ulazi u novu fazu.Zadnja faza je potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.tj.Isto tako.BiH u ovij fazi vrsi tzv.primjenjuje od januara 2003.

Vaz na uloga u definisanju sporazuma je na organima Evropske unije.zbog cega je strucnost drzavnog pregovarackog tima vise nego vazno.pridruzivanje Evropskoj uniji je rezultat ispunjenja pravnih.dok je na snazi Privremeni sporazum u toku je ratifikacija Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju u Evropskom parlamentu.koji se uglavnom odnosi na trgovinske mjere izmedju zemlje potpisnice i Evropske unije.i COREPER 11.unija trebaju odrediti svoje pregovaracke timove.Pored Sporazuma neophodno je potpisati i Privremeni sporazum. Potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju drzava potpisnica potvrdjuje status "potencijalnog kandidata".Prvo na snagu stupa Privremeni sporazum. BiH-proces integracije u Evropsku monetarnu uniju 24 .Pregovori su veoma komplekstan proces.Vijece za stabilizaciju i pridruzivane ima funkciju da nadgleda proces sprovedja Sporazuma o stabiliziciji i pridruzivanju ciji su clanovi iz reda clanova Vijeca Evropske unije Evropske komisije. Pregovori.i takodje omogucava uspostavljanje odnosa sa zemljama clanicama Evropske unije. Sporazum stupa na snagu i pravno je obavezujuci kako za BiH tako i za Evropsku uniju.Sporazum prije svega uradjuje i dravu iznutra u svim segmentima.Sporazum je veoma bitan jer omugacava stalni politicki dijalog sa Evropskom uniom.koji nose skracenice COREPER 1.Prema tome.Iako sve zemlje zapadnog Balkana prolaze kroz iste faze svaki sporazum ima svoje specificnosti.Nakon sto obaveze kjoe Sporazum sadrzi budu sprovedene zemlje podnose prijavu za punopravno clanstvo u Evropskoj uniji.Kljucni principi Sporazuma se podudaraju sa princima na kojim pociva i sama Evropska unija.politickih i ekonomskih uslova.Po zavrsetku procesa ratifikacije koji moze trajati do dvije god.dok ce tim koji bude odredjen sa bosanskohercegovacke strane na sebe preuzeti odgovornost uspjesne pravedbe pregovora od cega ce zavisiti i dalji napredak na putu ka Briselu.Nakon zavrsetka pregovora.tzv."screening proces" •pregovori o ispunjenju acquis-a •prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •otpocinjanje procesa integracije monetarnog sistema u Evropsku monetarnu uniju i uvodjenje eura. Sta donosi Sporazum o stabilizaciji i pridruzivanju? Nakon procesa ispunjavanja svih uslova iz Studije izvodljivosti BiH moze pristupiti potpisivanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanja.Sporazum se parafira a zatim potpisije. Status potencijalnog kandidata.Da bi konacno stupio na snagu potrebno je uciniti jois nekoliko dodatnih koraka.Hronologija dogadjaja nakon stabilizacije i pridruzivanja Evropskoj uniji: • implementacija obaveza iz ugovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji • podnosenje zahtjeva za prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •analiticki pregled uskladjenosti zakonodastva BiH sa zakonodastvom Evropske unije.

mala zemlja. Koristi:-veći stepen otvorenosti ekonomije vodi ka većim koristima od učešća u Evropskoj monetarnoj uniji i to kroz niže transakcione troškove.BiH treba zadržati određeni stepen fleksibilnosti i autonomije i upravljati fiskalnom politikom unutar Evropske monetarne unije na vrlo disciplinovan način.kako bi se zemlje mogle prilagoditi asimetričnim šokovima u različitim regijama 2. -Veći stepen otvorenosti vodi ka nižem trošku gubljenja nominalnog deviznog kursa.Teorija optimalnog valutnog područja naglašava slijedeće: 1. 3.kakva je Bih IMA VIŠE KORISTI NEGO NEDOSTATAKA INTEGRACIJOM uEvropsku monetarnu uniju.integracija monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju treba se zajedno odvijati sa procesom određene centralizacije budžeta u BiH.poželjnu.značajnu centralizaciju nacionalnih budžeta. 4. Divergencija integracija Priakzani grafika nam govori o krivulji negativnog nagiba.Kako raste steoen ekonomskih integracija između zemalja asimetrični šokovi će se rjeđe pojavljivatitako da će odnos nacionalnog dohotka i zaposlenosti imati tendenciju manje divergencije između zemalja članica Evropske monetarne unije. 25 .

Jačanje ekonomske efikasnosti nalazimo u dva izvora: 1. PREDNOSTI OD VALUTE: 1. IMPLIKACIJE ZA MONETARNI SISTEM BiH NA OSONOVU KOMPARATIVNE PREDNOSTI I NEDOSTATAKA UVOĐENJA EURA KAO JEINSTVENE VALUTE EVROPSKE MONETARNE UNIJE Napustanje domace valute.Ukoliko BiH BUDE IMALA MANJE DIVERZIFICIRANU STRUKTURU OUTPUTA BIT CE IZLOŽENA pojavi asimetričnih šokova što implicira da nije spremna da se pridruži Evropskoj monetarnoj uniji.eliminacija deviznog rizika koji dolazi do nesigurnih buducih kretanja deviznih kurseva.Povećanjem stepena integracije zemlje postaju specijalizovanije tako da će biti podložne većoj vjerovatnoći pojave asimetričnih šokova.i uvođenja eura će uvoditi ka unapređenju ekonomske efikasnosti.konvertibilne marke.KADA SE VALUTA KORISTI na međunarodnom tržištu emisiona institucija će ostvariti dodatne prihode 2.Diverge -ncija INTEGRACIJA Na ovom grafiku vidimo da je krivulja pozitnog nagiba.eliminacija troškova u kontekstu zamjene valute jedne za drugom 2.jačanje aktivbosti na domaćem finansijskom tržištu kada domaca valuta prakticno postaje svjetska valuta 26 .

punu raspoloživost sredstava za domaće finansiranje budžetskog deficita uz niže troškove i duže rokove otplate kredita. To su fluktuirajući devizni kurs. tj. ZAKLJUCAK: BiH moze da ubrza proces integracije na dva nacina: 1. To će omogućiti i konačno napuštanje pogubne politike fiksnog i nerealnog kursa. 9. stavljanje deviznih rezervi u funkciju razvoja i.3.3. efikasnije upravljanje javnim dugom kojeg bi trebalo postaviti pod ingerenciju Centralne banke BiH. Prema monetaristickom pogledu BiH CE IMATI VISE Koristi nego nedostataka od integracije u Evropsku monetarnu uniju.nedostaci KORISTI I NEDOST ACI koristi Trgovina Lijevo od tacke sjecista zemlja je u boljoj poziciji ako zadrzi vlastitu valutu dok desno od tacke sjecista je bolje uvesti zajednicku valutu zemalja trgovinskih partnera. operacije centralne banke na otvorenom tržištu. Važno je istaknuti da bi korištenje operacija na otvorenom tržištu omogućilo: sticanje pune nezavisnoti monetarne politike od vanjskih faktora i njeno vođenje isključivo u skladu sa razvojnim preferencijam domaće ekonomije. Operacije na otvorenom tržištu su najvažniji instrument monetarne politike Evropske centralne banke. odnosno ukidanje currency board aranžmana.da smanji stepen realne konvergencije 2. 27 .povecati stepen fleksibilnosti.Keynesijanski pogled kaze da je svijet pun rigidnosti tako da je deviznu kurs snazan instrument u otklanjanju eventualnih neravnoteza. isključivo u tom kontekstu. davanje mogućnosti našoj centralnoj banci da počne emitovati vrijednosne papire. Moguće opcije za Centralnu banku Bosne i Hercegovine. na osnovu analize instrumenata Evropske centralne banke Tri su teze koje se u posljednje vrijeme javljaju na našoj javnoj sceni i koje se nude kao spasonosno rješenje za sve probleme.

Kod poticanja deprecijacije situacija bi bila drugačija. To bi dovelo do željenog nivoa depreciranog deviznog kursa. Usklađeno. pa Centralna banka BiH može u svom djelovanju balansirati između monetarnih ciljeva i ciljeva upravljanja deviznim kursom. Da bi deprecijacija mogla potaknuti izvoz. 3. Kreiranje dodatne likvidnosti domaće valute. realna deprecijacija znači da bi rast valutno neindeksiranih troškova morao biti znatno niži od opšte stope inflacije. a koristi bi mogle imati samo strane banke.jer konačni cilj bi trebao biti smanjenje deficita tekućih transakcija. odnosno kroz povećani uvoz. Ostaje opcija da se deprecijacija realizira kroz kapitalne transakcije u smislu supstitucije dijela vanjskog duga domaćim dugom. Ako ponuda deviza premašuje okvire potencijalnog rasta likvidnosti KM unutar kojih se može održavati niska inflacija. Centralna banka BiH bi uglavnom bila prisiljena da radi sljedeće aktivnosti. Znači. odnosno intervencija koje sa jedne strane sprječavaju aprecijaciju. Ova opcija je besmislena jer traži visoke kamatne stope za uvoz kapitala. omogućujući postupno smanjivanje fiskalnog deficita. a ne kreiranje novca u funkciji finansiranja uvoza. Zato je potrebno da potražnja za devizama kontinuirano premašuje njihovu ponudu. uključuje i Centralnu banku BiH i upravljanje javnim dugom. S obzirom da je dio troškova relativno fiksan u kratkom roku i valutno indeksiran. Rast potražnje za KM finansiran neto zaduživanjem Centralne banke BiH u inostranstvu bi neutralizirala kupovinama na deviznom tržištu. To znači da se poveća likvidnost sistema domaće valute kojom će dužnici. Tako će se dio javnog duga monetizirati. postižemo kontrolisanu deprecijaciju deviznog kursa. koja podrazumijeva akumuliranje deviznih rezervi premanentnim kupovinama na deviznom tržištu. ili čak i osnažiti mehanizam ograničavanja zaduživanja banaka u inostranstvu i na taj način ograničiti ponudu deviza iz tog izvora. „solo igra“ centralne banke. a država će dobivenim KM kupovati potrebne devize. Ni ova opcija ne dolazi u obzir. a s druge dopuštaju ili izravno potiču deprecijaciju domaće valute. Kod sprječavanja aprecijacije. smanjujemo potrebu vanjskog zaduživanja države i supstituiramo ga indirektnim zaduživanjem kod centralne banke. Centralna banka BiH kupuje vrijednosne papire države na sekundarnom tržištu uz „prešutni“ sporazum s bankama da će one sredstva iz primarne emisije koristiti za kupovinu nove emisje državnih vrijednosnih papira. U uslovima liberaliziranih tekućih i djelomično liberaliziranih kapitalnih transakcija sa inostranstvom potrebno je zadržati. te odsustvo eksternih šokova. a aktivno upravljanje vrijednosnim papirima države koje centralna banka može držati do dospijeća. odnosno u načelu nesteriliziranom emisijom primarnog novca. po visini i dinamici. Deprecijacija deviznog kursa bi tada pozitivno uticala na saldo tekućih transakcija platnog bilansa i povećala bi stopu ekonomskog rasta. kojeg bi Centralna banka BiH mogla dodatno kontorlirati tako da dio potrebnih deviza direktno proda državi iz deviznih rezervi. devizne rezerve stavljamo u funkciju razvoja. Preostaje sektor države i tu u igru ulaze najavljene operacije na otvorenom tržištu. Centralna banka BiH bi onda koristila instrumente sterilizacije. Za taj će se dio poništiti prethodno emitirani novac. stopa deprecijacije mora biti viša od stope rasta domaćih cijena. gdje postoji nekoliko opcija: 1. ona mora biti realna tj. otplaćivati vanjske dugove. 28 . kupovinom deviza od komercijalnih banaka i.Fluktuirajući devizni kurs samo je drugi naziv za politiku asimetričnih intervencija centralne banke na deviznom tržištu. uz sterilizaciju tako produciranog viška likvidnosti domaće valute blagajničkim zapisima. kako bi se povećala potražnja za devizima u okviru tekućih transakcija platnog bilansa. 2. usmjerenih isključivo ka postizanju željenog nivoa deviznog kursa. Pozitivne implikacije deprecijacije deviznog kursa na tekuće transakcije platnog bilansa i na ekonomski rast pretpostavljaju visoku elastičnost i izvoza i uvoza u odnosu na devizni kurs. indirektno. sa potrebama deviznog finansiranja državnog budžeta u sferi otplate anuiteta vanjskog javnog duga i tekućeg uvoza. od centralne banke. to povećava i poresku osnovicu. Tada ostaje pitanje povećanja potražnje.

te da vrši kontrolu i nadzor postupaka učesnika. u smislu ukidanja ograničenja kapitalnih transakcija sa inostranstvom. uz sedmične aukcije u kojima će kao kolateral u početku služiti isključivo trezorki zapisi Ministarstva finansija i trezora BiH u KM bez valutne klauzule. Centralna banka BiH nije prepreka za razvoj tržišta novca u BiH.smatraju se povjerljivim. u smislu ukidanja ograničenja ulaganja nerezidenata u domaće vrijednosne papire na tržištima kapitala i novca. a to su visoke fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. u pasivi. instrumente tržišta novca nije emitovao nijedan nivo vlasti u BiH. ali samo u mjeri koja u kontestu ukupnog rasta monetarnih agregata neće destabilizirati devizni kurs. ali bi se trebala agresivnije uključiti u njegovo osnivanje i razvoj. to će se širiti i prostor za operacije na otvorenom tržištu i rok za početak primjene takvih operacija će time postati kraći.u slučaju da je neophodno informacije i podatke proslijediti ovlaštenim institucijama koje su ovlaštene na osnovu zakonskih propisa 2. odnosno kratkoročni krediti u aktivi bilansa banaka. Proširivanje ovlasti ne bi trebalo doveti u pitanje održavanje stabilnosti KM i finansijske discipline. obaveze i oodgovornosti Centralne banke u BIH. a treba razmatrati i mogućnost uvođenja unutar dnevnih kredita. Centralna banka BiH treba uvesti odgovarajući sistem lombardnih kredita. dok je na nivou oba entiteta u rudimentarnom obliku i čine ga deponovana sredstva po viđenju i oročena sredstva u kratkom roku.Devizni kurs ne određuje direktno samo vanjskotrgovinske. Kasnije se poslovi mogu proširiti i na KM papire dužih rokova dospijeća.već ukupne ekonomske tokove i time o njegovoj stabilnosti bitno zavisi i ukupna stabilnost bosanskohercegovačke ekonomije. ubrzati inflaciju i dovesti do istiskivanja ostalih sektora tržišta kredita. te deponiranja sredstva kod Centralne banke BiH krajem radnog dana. koji će početi njime aktivno upravljati. treba da bude da ublaže osnovnu negativnu pojavu koja prati održavanje stabilnog deviznog kursa u aranžmanu currency board-a. Što će deficit biti manji. Takođe treba raditi na daljnoj liberalizaciji kapitalnih transakcija sa inostranstvom. OPERTIVNA PRAVILA za žirokliring odnose se na prava. takođe ovoj instituciji bi se trebalo dozvoliti da počne emitovati vlastite instrumente tržišta novca sa kamatnim stopama iznad EURIBOR-a. Prvenstvena funkcija uvođenja opercija na otvorenom tržištu.Sve informacije i podaci kojima raspolažu službenici CB.u slučaju da je uposlenik CB koji raspolaže podacima ovlašten da ih može predočiti organima CB 3. što znači proširiti ovlasti Centralnoj banci BiH. Razvojem tih operacija postepeno će se akumulirati i određeni iznos državnih vrijednosnih papira u porfoliu Centralne banke BiH. a razlog je što budžetski prihodi nisu bili dovoljni da bi se pokrili budžetski rashodi.CB je odgovarna da poravnjanja i potraživanja i dugovanja proistekla iz kliringa budu izvršena u skladu sa posebnim aktom CB. izuzev u slučajevima: 1. Dakle tržište novca na nivou BiH ne postoji. U proteklih deset godina od završetka rata u BiH. CB može ograničiti poravnjanje platnog bilansa iz ŽK-a (žirokliring) među učesnicima te obustaviti rad da bi se osigurali interesi CB ili učesnika. pa su se deficiti finansirali srestvima na osnovu aranžmana sa Međunarodnim monetarnim fondom i Svjetskom bankom. Radi stabilizacije takvih stopa Centralna banka BiH bi trebala započeti sa inverznim repo poslovima. Operacije na otvorenom tržištu će ostaviti pozitivne implikacije i u kontekstu mogućeg većeg i povoljnijeg zaduživanja države na domaćem tržištu i time spriječiti eksterno finansiranje tekućeg budžetskog deficita finansiranjem iz domaćih izvora.u slučaju redovnog mjesečnog izvještavanja poslovnih banaka o broju i vrijednosti transakcije. 29 .Učesnici žirokliringa su Centralna banka i poslovne banke koje imaju dozvolu za obavljanje platnog prometa izdatu od nadležne agencije za bankarstvo kao i transakcioni račun CB(centralne bane).

odnosno potpisujući ugovor o poslovnoj saradnji. Ukoliko klijent zeli odredjeni iznos prebaciti na drugu banku. a po osnovu izvoza robe ili usluga. po zahtjevu ino-nalogodavca ili nerezidenta iz BIH u korist klijenata. pravilno prihvatanje autoriziranog platnog naloga.Učesnici u međunarodnom platnom prometu su privredni ili pravni subjekti te fizičko lice koje je registriralo poslovanje sa bankom otvarajući odgovarajući račun. prenos na drugu banku. pravnih ili fizičkih lica rezidenata ili nerizedanata. pravnog ili fizičkog lica za korisnika u zemlji.RAČUN BANKE I SVRHU PREBACIVANJA. popunjeni u skladu sa standardima i važećim odredbama za domaće platne transakcije. MT202. EUROVALUNO bankarstvo se bavi platnim prometom sa inostransvom. transakcijski racun. usmjeravanje platnog naloga.Odgovornost učesnika: Svaki učesnik je odgovoran za svoje računarke aplikacije. uslužnih i drugih aktivnosti. Potreban dokumentacija za placanje u inostranstvu koju klijent dostavlja baci je: OBRAZAC 1450 (obrazac za inoo placanje preko in banke). a korisnik na svojoj.Učesnik koji je primio sredstva na osnovu pogrešnog usmjerenog platnog naloga dužan je vratiti sredstva: -do zadnjeg skupljanja i obrade platnih naloga istog ili najkasnijeg do prvog skupljanja narednog dana.Ono označava depozitno-kreditne poslove denominirane u svim drugim valutama osim u valui zemlje sjedišta date bankePlaćanje podrazumjeva sistem podmirenja novčanih obaveza između dva subjekta po osnovu trgovačkih. VALUTU.nalogodavca -bsnku pokrića i korisnika -naziv korisnika i broj njegovog računa -osnov plaćanja -detalji vezani za troškove po obradi priliva: BEN-opcija znači da bankarske troškove priliva snosi korisnik OUR-opcija znači da troškove snosi nalogodavac SHA-opcija znači da troškove snosi nalogodavac na svojoj strani.Platni nalozi usmjereni na ŽK. 30 .njihovu usklađenost i pouzdanost kako ne bi ugrozio ŽK.krajnjeg primaoca nisu knjižene ili -odmah po primitku vraćenih sredstava od komitenta na čiji se račun knjižena pogrešno usmjerena sredstva. moraju biti u elektronskoj formi. u propisanim fajlovima. privrednih. Devizni priliv iz inostranstva podrazumjeva da je račun banke u inostranstvu odobren po nalogu stranog. ZAHTJEV ZA PLAĆANJE.Vrste poruka plaćanja jesu: MT103. usluga CB. te podmirenje troškova.Obim i nivo međunarodnog platnog prometa zavisi od vrste klijenta. otplatu kredita. FAKTURA . UGOVOR. Sredstva od priliva mogu da se rasporede na sljedeći način: za ino plaćanja.On mora sadržati: -iznos priliva -datum valute. zaštićeni šifrom. SWIFT je znači ulazni dokument za obradu priliva. MT205.Takodjer je odgovoran za pravilno popunjavanje. fizičko lice-nerezident Pod prilivom se podrazumjeva unos sredstava (deviznih ili KM) u državu preko poslovnih banaka.Ova informacija o uplati dolazi putem SWIFT sistema. NAZIV BANKE.Klijenti –subjekti medjunarodnog platnog prometa su: -pravno lice-rezident.Nalog je primljen u ŽK kada učesnik dobije potvrdu o prihvatanju i biće izvršen istog dana. -pravno lice-nerezident. za službeni put. duzan je naglasiti: IZNOS. fizičko lice-rezident.Transakcije se obavljaju preko banaka. ako sredtva na račun komititenta.

31 . roba ili usluga.FAKTURA ILI UGOVOR je dokumnt iz kojeg se moze utvrditi obavze plaćanja.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful