ULOGA CENTRALNE BANKE U UPRAVLJANJU MONETARNOM POLITIKOM Monetarna politika se prvenstveno bavi proučavanjem i regulisanjem novčanog opticaja odnosno

cjelokupnog toka novca kroz „novčani krvotok“ ekonomije. Monetarna politika u centar svoje pažnje stavlja sve oblike novca, kako primarni (efektivni novac) tako i depozitni novac. Institucija koja je odgovorna za sprovođenje monetarne politike i za očuvanje stabilnosti domaćeg novvca, ima kapacitet monetarne vlasti jedne zemlje, a to je centralna banka. Centralna banka je od države jedina ovlaštena ustanova koja emitira novčanice koje su oficijelni novac dotične zemlje. Centralna banka se vrhom finansijskog sistema smatra iz više razloga: • Jedina koja ima pravo emisije papirnih novčanica i kovanica, i jedina je institucija koja ima pravo na upravljanje monetarnom politikom • Na njoj leži odgovornost i briga za stabilnost novca jedne zemlje. • Oslonac svim drugim finansijskim institucijama, a naročito komercijalnim bankama • CB ima ulogu regulatora procesa multiplikacije depozita i kreditne ekspanzije Pored osnovnih funkcija CB ima i neke druge funkcije: 1. funkcija povezana sa regulisanjem novčane cirkulacije 2. funkcija povezana sa regulisanjem poslovanja kreditnog sistema, tj.drugih banaka. 3. funkcija poveana sa međunarodnim platnim prometom, kao što je briga za međunarodnu vrijednost domaćeg novca i likvidnost platnog bilansa, tj.osiguranje dovoljnih rezervi svjetskih platežnih sredstava. Za očuvanje funkcije finansijske stabilnosti u savremenim ekonomskim uslovima, kod centralne banke jeste činjenica da su monetarna politika i finansijska stabilnost u susjedstvu jedna s drugom. Ako se monetarnom politikom ne upravlja efikasno, inflacija može brzo porasti i postati neujednačena, te za rezultat možemo imati kontinuirani rast cijena. Isto tako, što je niža stopa inflacije, veća je stimulacija za držanje gotovine naspram depozita kod banaka. Slijedeća implikacija monetarne politike na finansijsku stabilnost proizilazi iz određivanje kamatne stope. Monetarna politika, koja ima za cilj stabilizira inflaciju oštrim promjenama kretkoročnih nominalnih kamatnih stopa, može dovesti do nesigurnosti na finansijskom tržištu. Umjerene promjene kamatnih stopa od strane CB , kao mogući odgovor na stabiliziranje inflacije, mogu snažno doprinijeti dugoročnoj finansijskoj stabilnosti.. Instrumenti djelovanja monetarne politike: diskontna politika, politika rezervi likvidnost, politika otvorenog tržišta. Diskontna stopa je ustvari kamatna stopa po kojoj CB prima na eskont od poslovnih banaka robne mjenice, ili druge vrijednosne papire. Naravno, promjenama visine diskontne stope, CB može uticati na ponudu u potražnju za novcem. Komercijalne banke ili druge finansijske institucije posuđuju rezerve od CB po definiranoj cijeni-diskontnoj stopi. CB pokušava da utiče na volju banaka da posuđuju rezervna sredstva promjenom kamatne stope, koju zaračunava na takve zajmove. To je upravljanje diskontnom politikom. Niža diskontna stopa će posuđivanje učiniti više atraktivnim, i obrnuto. Diskontna politika ima dvije dimenzije: cijena, to jeste diskontna stopa i druga dimenzija se tiče kvantiteta procesa pozajmljivanja CB. Svaka banka da bi mogla udovoljiti svojim obavezama za isplatu u gotovini, mora držati ejdan dio sredstava u likvidnoj formi, gdje ta sredstva predstavljaju rezerve likvidnosti. Kao rezerve 1

likvidnosti služe različiti dijelovi aktive, te ih po stepenu likvidnosti dijelimo na primarne i sekundarne rezerve. Primarne rezerve su: gotovina u blagajnama, sredstva položena kod CB, potraživanja od ostalih banaka, čekovi. Sekundarne rezerve su:: mjenice i druge vrijednosne papire s rokom dospijeća do jedne godine. Obavezne rezerve se određuju kao stopa u odnosu na pojedine depozite u bankama s tim da ih se mora položiti na račun kod CB, čime se ograničava kreditna ekspanzija, pa kada se ocijeni da je ona prevelika, podiže se stopa obavezne rezerve i obrnuto. Tako se u periodima recesije prakticira smanjenje stopa obaveznih rezervi, da se poboljša likvidnost banaka i omogući šire kreditiranje. Obrnuto, u periodima inflacije , stopa se povećava. Povećanjem stope rezervi, dolazi do smanjenja u iznosu depozita, te do smanjenja novčane mase. Politika otvorenog tržišta. Ako CB misli da treba usporiti ekonomski polet u jednoj državi, tada ona prodaje na tržištu državne papire i tako utiče na smanjenje novčane mase, i obrnuto. Open market operacije imaju određene prednosti u odnosu na ostale instrumente monetarne poitike: • javljau se na incijativu CB,koja ima potpunu kontrolu njihovog volumena. • Open market operacije su fleksibilne i precizne • Open market operacije se mogu brzo implementirati Upravljanje monetarnom politikom u principima currency boarda-a Jedan broj zemalja u tranziciji, uvele su currency board u nastojanju da obezbijede stabilno novčano okruženje, kao osnovnu pretpostavku za uspješno provođenje programa stabilizacije i ekonomskih reformi u procesu tranzicije. Currency board predtavlja operativno pravilo za izdavanje domaće valute, prema kojem se domaća valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokrićem u neto stranoj aktivi. To znaći da CB nr može davati kredit. Pravila currency boarda služe da se uspostavi kredibilitet i izbjegnu gubici koji mogu proisteći iz slobodnih odluka, koje ponekda mogu biti nekonzistentne sa aktivnostima u ekonomiji zemlje. Za currency board postoji pravilo- emitirani novac, gotovi ili depozitni, mora u cjelosti (100%) biti pokriven konvertibilnim novcem. Kao posebna vrsta monetarnih vlasti, currency board podrazumijeva i značajna ograničenja za monetarnu i fisklanu politiku. Ključni kvalilet Currency boarda je u tome što garantuje konvertibilnost domaće valute , cjenovnu i monetarnu stabilnost, a istovremeno pospješuje spolnju trgovinu sa konvertibilnim deviznim područjima i stimuliše direktne i strane investicije u domaću ekonomiju. Značajne karakteristike Currency boarda: a) depoziti komercijalnih banaka su konvertibilni u novčanice valutnog odbora po fiksnom kursu b) Currency board je jedini izdavač novčanica c) Postoji puno pokriće u konvertibilnoj starnoj valuti d) Niska stopa inflacije e) Ograničpena monetarna politikagrađani ne drže rezervnu valutu, niti koriste rezervnu valutu u domaćim transakcijama. Currency board u određenim okolnostima može kreditirati komercijalne banke radi obezbjeđenja podrške njihovoj likvidnosti, ali ne u obimu većem od održavanja propisane minimalne stope rezervne valute u odnosu na rezervni novac.

2

Osnovna pravila Fiksni devizni kurs. Odluka o vezivanju domaće valute za neku od stranih valuta, treba da polazi od nekoliko osnovnih principa: • stabilnosti i snage valute za koju se veže valuta Currency board-a • razvijenosti trgovinskih odnosa zemlje currency board-a sa zemljom rezervne valute • korelacija ekonomskih ciklusa između ovih zemalja • valute u kojoj je denominiran pretežan dio vanjskog duga zemlje i prihvatanja rezervne valute od domaće javnosti. Moguće je vezivanje i za korpu valuta. Tako, npr.zemlja koja ima trgovinske odnose sa puno zemalja bez dominantnog partnera, može svoju valutu vezati za korpu valuta glavnih partnera. Fiksiranje deviznog kursa. Najprihvatljiviji nivo kursa bi bio onaj kurs koji polazi od tržišnog kursa i pri tome obezbjeđuje potpunu pokrivenost specifičnih domaćih monetarnih obaveza raspoloživim deviznim rezervama. Pokriće monetarne pasive. U kom obliku držazi rezervnu valutu. Treba voditi računa o iznosu i strukturi raspoloživih deviznih rezervi rezerve u Currency board-u se mogu držati osim u novčanicama i kovanicamarezervne valute, držati i u depozitima i drugim novčanim oblicima. Obezbjeđenje inicijalnih sredstava rezervne valute. Snadbijevanje odgovarajućom količinom novčanica rezervne valute, prije početka funkcionisanja currency board-a bi se mogao ugovoriti s CB zemlje rezervne valute ili nekim drugim prihvatljivim izvorom. Prednosti currency board-a 1.Inflacija.Prva prednost currency boarda-a se odnosi na tvrdnju da se pomoću currency board-a obezbjeđuje stabilna i niska inflacija,zbog fiksnog deviznog kursa prema rezervnoj valuti,pri čemu se podrazumjeva da je inflacija u zemlji rezervne valute niska i stabilna.statistički podaci i ekonometrijske analize potvrđuju tvrdnju da se pri currency boardu postižu bolji rezultati u zaustavljanju inflacije,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa.Utvrđeno je da je prosječna godišnja inflacija pri curreny board-u 3,5 procenata niža,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa. 2.Konvertibilnost.0bezbjeđenje konvertibilnosti domaće valute proističe iz njenog punog pokrića kovertibilnim stranim valutama ili zlatom.Kako se currency board uvijek veže za neku rezervnu valutu,koja obično pokriva sve njegove obaveze u domaćoj valuti,to mu omogućava da zadovolji bilo koji obim konverzije domaće u stranu valutu.Currency board nije u mogućnosti da pomogne komercijalnim bankama,jer po definiciji ne može emitovati,ili povlačiti rezervni novac u zamjenu za domaće aktive.Navedeni razlozi idu u prilog argumentaciji da je kod currency boarda poželjno prisustvo komercijalnih banaka iz inostranstva,i to posebno komercijalnih banka iz zemlje rezervne valute,a koje lakše mogu obezbjediti potrebna sredstva u rezervnoj valuti,nego što to mogu domaće banke. 3.Makroekonomska disciplina.Slijdeća prednost currency boarda se odnosi na obezbjeđenje makroekonomske discipline.Na prvom mjestu,pošto je currency board-u zabranjeno da kupuje domaću finansijsku aktivu,on ne može finansirati fiskalni deficit.Prema tome,vlada mora voditi politiku uravnoteženog budžeta,ako ne može posuđivati u zemlji i inostranstvu,da bi finansirala eventualni deficit.

3

Četvrtnom značajnom prednošću koju omogućava currency board.ukoliko se currency board uvede u zemlju sa visokom stopom inflacije.Činjenice ne pokazuju da fiksiranje kursa dovodi do trenutnog zaustavljanja inflacije.Problem prilagođavanja se odnosi na povećanje troškova kada kurs ne može biti mijenjan.Konačno.Mogućnost javljanja realnog šoka koji zahtjeva poboljšanje platnog bilansa.Međutim.Danas ekonomisti.dok fiksiranje kursa ide prema fiksiranju nivoa cijena.Uobičajeno 4 .tada nestabilnost kursa nameće veće troškove. ukoliko roba kojom se trguje čini veliki dio ekonomije.Rast kamanih stopa pokreće deflacioni pritisak.ovo je moguće samo onda kada početni nivo cijena nije pretjerano visok.ne samo u početnom periodu pelaska na fiksni kurs.a kamatne stope rastu.a da pri tome kurs ne postane nekonkurentan.nastojeći da obezbjede priliv kapitala.Glavni razlog usvajanja currency board-a jeste da se inflacija drži pod kontrolom.koji tradicionalno služi kao baza za currency board.a što je potrebno za njegovo uspješno postavljanje.Problem uvođenja currency boarda se odnosi na problem prikupljanja dovoljnih rezervi čvrste valute da se pokrije monetarna baza.jer curency board isključuje upotrebu kursa da se ispravi precijenjenost domaće valute.koji utoče na smanjenje ukupne potrošnje.Problem uvođenja currency board-a.Problemi vezani za prilagođavanje platnog bilansa.novčana masa se smanjuje.Otvorenim ekonomijama se savjetuje da vežu svoje kurseve prema valutama njihovih glavnih trgovinskih partnera.Problem prelaska na fiksni kurs odnosi se na opasnost da fiksni kurs.vodeći ekonomiju u stanje veće zaposlenosti i manjeg deficita platnog bilnsa.da bi se olakšalo prilagođavanje platnog bilansa.kao npr. na nivou koji podrazumjeva potcijenjenost domaće valute.mijenjajuci je za rezervnu valutu.dok manje otvorene ekonomije mogu više dobiti ako dozvole određeni oblik fleksibilnosti kursa.teško mogu poreći činjenicu da se finansiranje deficita mnogo češće zluupotrebljava nego što se konstruktivno koristi.zbog toga što bi emitovanje domaće valute uzdrmalo njegov osnivni princip.U nekim situacijama početni rast cijena bi vremenom bio riješen automatski i to putem uticaja produktivnosti. 5.Currency board se ne može ponašati kao davalac zadnjeg utočišta kada se događaju unutrašnje finansijske krize.dovede do precijenjenosti domaće valute.povoljna kretanja cijena i izvjesnost mehanizma platno-bilansnog prilagođavanja.Drugi pristup predlaže modifikaciju standardnog currency boarda. 4.Prelazak na fiksni kurs.Problemi vezani za krizne periode.Ovaj mehanizam u suštini nije ništa drugo nego mehanizam koji podrazumjeva prilagođavanja u zlatnom standardu.sa namjerom da se ostavi prostor za određenu inflaciju tokom tranzicije.Ukoliko je ekonomija otvorena tj.Ključna pitanja su koliko će velika biti precijenjenost domaće valute i koliko dugo će trajati prelazni period.Ako zemlja bilježi deficit platnog bilansa . 2. a što ćeuticati da realna proizvodnja brže raste.makroekonomska disciplina.a samim tim i uvoza. Nedostaci currency board-a 1. 4.Pod pretpostavkom da su domaće cijene fleksibilne.manja tražnja će uticati na njihovo smanjenje i prema tome učiniti izvoz konkurentnim .Mehanizam prilagođavanja platnog bilansa. uslijed rasta cijena nafte.čak i oni koji smatraju da finansiranje deficita može pomoći u stimulisanju ukupne tražnje.dozvoljavanjem ograničenog stepena fleksibilnosti kursa. Prvi pristup predlaže da se izvrši početna maksimalna devalvacija prije vezivanja i fiksiranja kursa.prendost currency board-a se ogleda u povjerenju koje generalno uživa kod javnosti i finansijskih tržišta posebno.Moguća su dva rješenja da bi se riješili navedeni problemi. 3.tako da zemlja koja se brzo razvija može biti u mogućnosti da poboljša svoju konkurentnost.Povjerenje u currency board.znači da se ovaj problem može javiti u bilo koje vrijeme.smatra se mehanizam automatskog prilagođavanja platnog bilansa.a koje mu pribavlja konvertibilnost.što vodi poboljšanju stanja tekućeg računa platnog bilansa.

⇒ zemlje koje žele da napuste jednu i pristupe drugoj monetarno-finansijskoj integraciji putem vezivanja za čvrstu rezervnu valutu(Estonija i Litvanija. i djelimično Litvanija). ⇒ zemlje koje žele brzu integraciju u spoljnotrgovinske i investicione tokove sa valutnim područjem rezervne valute(Estonija. ⇒ zemlje koje žele uvođenjem currency board-a trajno elminisati voluntarizam monetarne i fiskalne politike i obezbijediti trajnu stabilnsot cijena i deviznog kursa ⇒ zemlje sa visokim stepenom eurizacije.Prema ekonomsko-političkim karakteristikama.pošto se često monetarna politika zloupotrebljava.Litvanija. Kada primijeniti currency board Zemlje koje su uvele currency board mogu se svrstati u dvije grupe.tako da prednost upravljanja aktivnom monetarnom politikom može biti manja od prednosti upravljanja monetarnom politikom koja počiva na striktnim pravilima.Pri currency board-u postoji mogućnost d se pojavi finansijska kriza koja se ne može lako zaustaviti.Bugarska.odnosno u upravljanju ponudom novca. ⇒ zemlje koje izlaze iz haotičnih ekonomsko-monetarnih uslova.koje su napustile monetarno područje rublje i vezale se za DEM i USD.ali ne može riješiti sistemsku krizu kada se pojavi.je stanovište da je poželjno imati funkciju davaoca zadnjeg utočišta da bi se pomoglo solventnim ali trenutno nelikvidnim finansijskim institucijama.Obje grupe ovih zemalja po pravilu se nalaze u procesu tranzicije-prelaska na tržišnu ekonomiju i nedovoljno su razvijene.posebno u vidu direktnih investicija u domaću ekonomiju(sve zemlje).U prvu grupu mogu se svrstati zemlje koje su uvele currency board kao odgovor na monetarnu i valutnu nestabilnost.Danas.estonija.kao što su ratovi(Bosna i Hercegovina).nema sumnje da je uvođenje currency board aranžmana u Estoniji.Currency board se u mnogim zemljama javio u želji da što kraćem roku pređu na tržišne principe i uhvate korak sa evropskim integracionim procesima. ⇒ zemlje koje žele da brzo ostvare konvertibilnost svoje valute i pospiješe strane investicije-priliv kapitala.Problem može dodatno bit otežan ako je finansijski sistem slab i ako u njemu nisu prisutne strane finansijske institucije.problem se odnosi na nemogućnost currency board-a da slijedi aktivnu monetarnu politiku. Da zaključimo.Litvaniji i Bugarskoj opravdao svoj cilj. 5 .mogle bi se svrstati u slijedeće grupe: ⇒ zemlje koje izlaze iz perioda veoma visoke inflacije i monetarne nestabilnosti(Bugarska.u kojima je domaća valuta izgubila osnovne atribute dominantne valute na teritoriji zemlje.koja je napustila područje YU dinara i vezala se za DEM).BiH.dok se u drugu grupu zemalja mogu svrstati male i otvorene ekonomije koje nemaju dovoljno iskustva u upravljanju monetarnom politikom.zemlje kojima odogovara uvođenje currency board-a. Iskustva zemalja u tranziciji koje su uvele currency board Zajednička karakteristika svih modernih currency board aranžmana je da pokušavaju kombinovati rigidna pravila ortodoksnog currency board-a sa izvjesnim stepenom diskrecije.čak kada je i vlada spremna da pruži odgovarajuću pomoć.Currency board može pomoći finansijksim ustanovama.BiH).Ovo jasno govori da funkcija davaoca zadnjeg utočišta može pomoći riješavanju trenutnih problema vezanih za likvidnost.ali je obim pomoći ograničen deviznim rezervama i zakonskim okvirom.Postavlja se pitanje da li to predstavlja prednost ili nedostatak.koje mogu povući kredite izvan zemlje.

S druge strane.je označilo početak drugog koraka.i posljednji korak.g.se vodi pod okriljem Evropske centralne banke..Evropska monetarna unija je dobila jedinstvenu monetarnu politiku unutar jedinstvenog ekonosmkog tržišta.rastao je pritisak za punopravno članstvo i sa evropskog Istoka.Monetarna politika.juna 1989.Vijeće EU sastavljeno od vlada 11 zemalja članica EU je jednoglasno usvojilo odluku da ovih 11 zemalja članica ispunjavaju uslove za uvođenje jedinstvene valute 1 januara 1999.ovih 11 zemalja će učestvovati na trećem koraku ka uspostavljanju Evropske monetarne unije.Isto tako.da prvi korak stvaranja Evropske monetarne unije treba početi 1.1. U finalnoj trećoj fazi devizni kursevi su fiksno vezani. Drugog maja 1998.Ekonomska snaga i moć Evropske unije ne može se svesti samo na aspekt trgovine.znanja.g.g. Komitetu guvernera centralnih banaka zemalja članica Evropske ekonomske zajednice su date dodatne odgovornosti.na sastanku samita šefova vlada u Madridu.usluga.kapitala. Prvog januara 1999.radne snage.pod odgovornošću Evropske centralne banke.g.g. je otpočeo treći.a tokovi kapitala idu i ka tržištima srednje i istočne Evropei Meditarana.Padom Berlinskog zida.koji će sprovoditi jedinstvenu monetarnu politiku za uvođenje jedinstvene valute u trećem koraku.U ovo vrijeme.Zato je otvorenost sadašnje Evropske unije koja je formalno nastala Mastrihtskim ugovorom.dva glavna zadatka Evrospkog monetarnog instituta su bila: prvo.Upravljanje monetarnom politikom nakon uspostavljanja Evropske monetarne unije Već na početku.da jača koordinaciju centralnih banka i monetarnih politika i. U decembru 1995.jer Evropska unija je i enormno finansijsko tržište. da kreira pripremne zahtjeve za osnivanje Evropskog sistema centralnih banaka.ekonomska politika npr u segmentu politike oporezivanja ili politike javnih rashoda .g. U decembru 1996.Evropska unija je najveće jedinstveno tržište na svijetu.ostaje u nadležnosti nacionalnih vlada koje će raditi unutar zajedničkih dogovrenih pravila Pakta za sigurnost i rast. Evropski monetarni institut je prezentirao svoj izvještaj Vijeću Evrope koji je formirao bazu rezolucije Vijeća Evrope o principima i fundamentalnim elementima novog mehanizma deviznog kursa-ERM II koji je prihvaćen u junu 1997..Evropska monetarna unija nije podrazumijevala i političku unijju jer zajedničke odluke na području odgovarajućih cijelina nivoa oporezivanja se i neće zahtjevati.junuara 1994. sa slobodnim kretanjem roba. u segmentu politike kamatnih stopa.npr.Na taj način. Na osnovu Delorovog izvještaja.nezavisno od nacionalnih vlada i sotalih institucija EU. U decembru 1996..g.Šestorica osnivača proglasili su Evropsku ekonomsku zajednicu otvorenom za sve evropske zemlje.drugo.Evropski monetarni institut nije imao odgovornost za sprovođenje monetarne politike u Evropskoj uniji. Osnivanje evropskog monetarnog instituta sa sjedištemu Frankfurtu.bila uslovljena sa onim evropskim državama čiji se sistem vlasti zasniva na principima demokracije.on nije imao autoritet da sprovodi intervenciju deviznih kurseva.g.jula 1990-datum kada su ukinute sve restrikcije na kretanje kapitala između zemalja članica Evropske unije i kada je započeo proces koordinacije nacionalnih monetarnih politika.sa više od 300 miliona potrošača.Stvorena je Evropska monetarna unij zemalja euro-zone sa sprovođenjem jedinstvene monetarne politike.Time je potvrđeno da će treći korak ka stvaranju ekonosmke i monetarne unije početi 1-januara 1999.koje su emitovane 1-januara 2002.a Evropski sistem centralnih banaka i Evropska centralna banka su započele formulisanje i sprovođenje jedinstvene monetarne 6 .. je postignut sporazum o novoj zajedničkoj valuti kojoj je dato ime euro i koja će biti uvedena na početku trećeg koraka.stvaranja Evropske monetarne unije.Ovo je još uvijek bio zadatak nacionalnih centralnih banaka.g. Na taj način. EMI je prezentovao Vijeću Evrope i javnosti izabrane dizajne za euro banknote.gdje korporacije iz evropske unije sve više investiraju izvan zemalja članica.g.Evropsko vijeće je odlučilo.

(g) stopa rasta nominalnog GDP-a i (b) nivo na kojem se državni dug stabilizira (u % od GDP-a) Formula nam pokazuje da budžetski deficit mora biti sveden na nivo od 3% GDP-a da bi se stabilizovao državni dug na 60% od GDP-a. Velika Britanija bi morala osigurati punu nezavisnost Bank of England.5% od prosječne stope inflacije u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. Osnovni konvergencije ''convergence criteria'' su slijedeći: 1) stopa inflacije u zemlji. 5) zemlja. 4) odnos javnog duga i bruto domaćeg proizvoda ne smije biti veći od 60%.Evropska centralna banka čuva i stabilnost deviznog kursa kao i kamatnih stopa. Jedan od osnovnih ciljeva formiranja Evropske monetarne unije.dok.05x0. kao i budžeta regiona. u toku posmatrane godine. je nominalna stopa rasta GDP-a 5% (0. Što se tiče kriterija vezanog za budžetski deficit i državni dug. morale spustiti stopu inflacije na nivo Njemačke. npr. Evropskog monetarnog sistema prije početka treće faze. uz pretpostavku da se budžetski deficit finansira emisijom državnih obveznica: d=gxb (d) budžetski deficit u procentima od GDP-a (bruto domaćeg proizvoda). Ilustrirat ćemo neke racionalne pokazatelje kako se došlo do normi 3% i 60%. te lokalni budžetski deficiti ne smiju preći 3% vrijednosti bruto domaćeg proizvoda. te na taj način sprovoditi dezinflatorni proces. veoma istrajne oko vođenja borbe sa inflacijom. pa na taj način nije ispunila jedan od uslova priključenja monetarnoj uniji. Ovaj kriterij je bio dodatni dokaz da su pojedine zemlje.03=0. članica mehanizma deviznog tečaja (ERM 11). 2) dugoročna kamatna stopa ne smije biti viša od 2% u apsolutnom izrazu.jeste uspostavljanje jedinstvene monetarne politike i očuvanje stabilnosti cijena na prostoru cijele EU. ako i samo ako. mora biti bez ozbiljnih devalvacija u prethodne dvije godine prije razmatranja ulaska u monetarnu uniju (dozvoljene fluktacije su +/. Švedska je odlučila da se ne pridruži monetarnoj uniji zbog toga što je odbila da se pridruži mehanizmu deviznog kursa ERM 11. Ovo pravilo je podložno kriteriji zbog barem dvije stvari. 3) deficit državnog budžeta.koji ukljucuju tri fundamentalna nacela i to:stabilnost cijena. a Danska pored toga mora imati i referendum. Naime.15% oko centralnog deviznog kursa).s druge strane tri glavna zadatka su navedena kao: formulacija i sporvedba jedinstvene monetarne politike i emisije zajedničke valute.politike prema postavkama Sporazuma. odnosno postavljanja normi od 3% ukupnog obima rashoda prema bruto domaćem proizvodu i 60% ukupnog javnog duga prema bruto domaćem proizvodu. naprosto se željelo pokazati da zemlje članice buduće monetarne unije vode brigu oko upravljanja politikom niske inflacije. U toku ovog dezinflatornog procesa.Pored toga. Kod kriterija inflacije.nezavisnost od nacionalnih vlada i EU u cjelini i demokratsku odgovornost . npr. To je jedan od razloga zbog kojih Danska i Velika Britanija nisu članice ekonomske i monetarne unije i imaju ''opting-out'' klauzulu.te evropske centralne banke i zajedničke valute za Evropu. 7 . ne smije biti veća od 1. Jedinstvena centralna banka obezbjeđuje najveću sigurnost za cjenovnu stabilnost.6). od prosjeka kamata u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. Ovakve budžetske norme od 3% i 60% su izvedene iz formule koja određuje koji je to budžetski deficit potreban da stabilizira državni dug.upravljanje deviznim kursom i rezervama i bankarska supervizija. povremena povećanja u stopi nezaposlenosti su bila neizbježna. Mnoge članice su. osim privremeno i izuzetno. Italija. 6) nacionalne centralne banke moraju imati punu političku nezavisnost.

Prvo. određuje EU monetarne varijable. dohotku per capita. nejasno je zašto bi se dug trebao stabilizirati na 60%. Nepostojanje raspona fluktacija je važno. koji je uveden. tranzicijski period za monetarnu uniju. stopi nezaposlenosti među zemljama članicama su velike. kao i EU. Evropska centralna banka. kao što su: jače evropsko prisustvo u međunarodnom monetarnom sistemu i jače prisustvo na globalnim finansijskim tržištima. Ali razlike u ekonomskoj strukturi. špekulatori ne mogu očekivati od ovog mehanizma da mu ponestane novca da bi organizirao konverziju. Ovo je moguće jer nema tržišta deviznih kurseva. Postavlja se pitanje 8 . ► Evropska centralna banka je bila spremna da zamijeni jedan novac članice za drugi. Upotreba eura bi trebala donijeti i određene globalne efekte za EU. stimulaciju investicija u euro-zonu i u smislu unutarnjeg kretanja i priliva izvana. Drugo. nadgledajući zajedničku valutu. ne treba držati velike rezerve. prije svega zbog tehničkih razloga. Jedini razlog zašto je prag 60% prihvaćen u Maastrichtu je bio. radi čega ona kupuje i prodaje euro da bi uticala na količinu novca u Evropskoj uniji i/ili kamatnu stopu. Ako je nominalna stopa rasta GDP-a veća od (niža od) 5%. nema više provizija za konverziju deviza. odgovorna za monetarnu politiku EU kao cjeline. Slijedeća korist je ušteda kroz niže oficijelne međunarodne rezerve. Mikroekonomske koristi od upotrebe eura su: pojednostavljuju se međusobne finansijske transakcije. je bio tzv. Pošto 9 od 11 zemalja članica EU-a nisu bile u stanju ispuniti ovaj kriterij (kriterij 4). Komercijalne banke mijenjaju ove valute prema fiksnom deviznom tečaju. a upravljanje jedinstvenom monetarnom politikom postaje odgovornost Evropske centralne banke. jednostavnije putovanje za potrošače. Ovaj trogodišnji tranzicijski period do potpunog uspostavljanja zajedničke valute. jačanje jedinstvenog tržišta. jer postojanje takvih fluktacija i kretanja deviznih kurseva unutar tih raspona često pokreće špekulativne pritiske. zemlje članice euro-zone su koristile euro u beztrgovinskom platnom prometu. nema gubljenja vremena kod zamjene efektive. konkurencijski efekat jedinstvenog tržišta će biti znatno ojačan. Makroekonomske koristi se odnose na: eliminaciju deviznog rizika unutar euro-zone. prije priključenja monetarnoj uniji. Od 1 januara 1999 g. što implicira da koristi od upotrebe eura neće biti ditribuirane ravnomjerno među zemljama članicama. mogle dovesti do velikih dobiti ili gubitaka kapitala pri momentu operacionalizacije monetarne unije. Ako su cijene roba i usluga izražene u jednoj valuti. Evropska centralna banka koristi euro za implementaciju monetarne politike. zato što u to vrijeme prosjek stope dug/GDP-a u EU bio je 60%. Evropska centralna banka. naročito prema US dolaru. jer je upravo očekivanje da će centralnoj banci ''ponestati novca''. je na neki način ''osiguran'' sa tri važne tačke za uspostavu kredibiliteta. već samo do nivoa da devizni kurseura upravlja prema drugim valutama. ► Konverzija jedne valute zemlje članice za euro se obavlja prema fiksnom kursu bez fluktacija. Period 1999-2002. na zahtjev. i to: ► Postoji jedna centralna banka od 1999.. što će dati i koristi Uniji u cjelini i stvoriti povoljniju poziciju u međunarodnim razmjenama=> jedinstvena valuta će pospiješiti ekonomski rast i zaposljenje. kriterij konvergencije za visinu kamatnih stopa se opravdava činjenicom da bi velike razlike u visini kamatnih stopa. Na taj način je bio formiran devizni kurs euro-zone. Najočiglednija korist je potpuna eliminacija troškova konverzije između različitih valuta eurozone. gdje se trguju ovim valutama po promijenljivom kursu. Uvođenje jedinstvenog evropskog novca može donijeti određene koristi zemljama euro-zone.g. pravilo je oslonjeno na buduću nominalnu stopu rasta GDP-a. Prema tome. Konačno. ono što pokreće špekulativne napade. dudžetski deficit koji stabilizira državni dug na 60% se poveća iznad (smanjuje) 3%. Jedinstvena valuta je znatno važna za trgovinu bez barijera i investicione aktivnosti unutar Evropskog kontinenta. odlučeno je da navedeni fiskalni kriterij ne bude primijenjen. Kriterij 5 je spriječio zemlje da manipuliraju deviznim kursom tako da bi mogle imati bolju poziciju deviznog kursa prilikom ulaska u monetarnu uniju.

te za donošenje odluka Ecb: . u proporciji sa udjelom upisanog kapitala u Ecb. a u perspektivi i jedinstvenu fiskalnu politiku. pripremanje godišnjih izvještaja Ecb. klučne kamatne stope i obezbjeđenje rezervi u Evropskoj monetarnoj uniji. U upravljačkoj strukturi Ecb imamo tri organa koji su zadužena za pripremu i sprovođenje jedinstvene monetarne politike. predložena od strane zemalja članica. Učešće svake centralne banke članice Ecb u obezbjeđenju deviznih rezervi Ecb je fiksirano. potrebne pripreme za uspostavljanje fiksnog deviznog kursa valuta zemalja članica prema euru. Osnovne karakteristike monetarne unije sastoje se u formiranju jedinstvenog novca. niti su obavezni da finansiraju gubitke Ecb. tradicionalni špekulativni napad se vjerovatno nije mogao desiti.The governing council/Upravno vijeće: Upravno vijeće će ćiniti članovi Izvršnog odbora Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka. Nacionalne centrale banke su upisnici kapitala Ecb. Glavne odgovornosti Upravnog vijeća su: određivanje osnovnih smjernica i donošenje odluka potrebnih za osiguranje zadataka datih Evropskoj monetarnoj uniji.da li je uopšte postojao rizik za kolaps aranžmana fiksnog deviznog kursa u toku 19992002. što ima za rezultat jačanje povjerenja prema Ecb. dok je svaka nacionalna centralna banka istovremeno kreditirana od strane Ecb u ekvivalentnom iznosu eura. standarda za politiku zaposlenja u Ecb. 9 . i takve koordinacije nacionalnih ekonomskih politika koja bi omogućila da zemlje članice imaju jedinstvenu monetarnu.The executive board/Izvršni odbor: Izvršni odbor čine predsjednik. def. Manja nesigurnost o inflatornom kretanju pomaže smanjenju premije rizika u strukturi kamatne stope i prema tome niže finansijske troškove. pripremanje potrebnih pravila za ujednačavanje/kreiranje računovodstvenih standarda i standarda izvještavanja.? Iz današnje perspektive možemo reći da ga nije ni bilo. Upis kapitala je zasnovan na ključu koji je uspostavljen na bazi respektivnog učešća zemalja članica EU u GDP-u i populaciji EU.g. strategija monetarne politike obezbjeđuje snažnu osnovu za efikasan interni proces odlučivanja i konzistentni okvir za komukikaciju sa javnošću. Funkcionisanje Evropske centralne banke Od osnivanja Evropske centralne banke (Ecb). kao i donošenje odluka koje se odnose na među-ciljeve monetarne politike. Jedini rizik koji je mogao biti je politički. Centralne banke koje još nisu u Evropskoj monetarnoj uniji nemaju pravo da dobiju bilo kakav udio u podjeli dobiti Ecb. odgovornost za tekuće aktivnosti Ecb. jedinstvene centralne banke. Očekivana inflacija u dugo roku je konzistentna sa definicijom Ecb o stabilnosti cijena. Ima slijedeće zadatke: prikupljanje statističkih informacija. Glavne odgovornosti su: implementacija monetarne politike u skladu sa smjernicama i odlukama Upravnog vijeća Ecb i davanje neophodnih instrukcija nacionalnim centralnim bankama. (ima ovlaštenje i moć da preduzme najvažnije. (status primarnog operativnog tijela Ecb) . strateški značajne odluke) . utvrđivanje potrebnih odluka za njihovu implementaciju. zamjenik predsjednika i druga četiri člana. formulisanje monetarne politike eurozone.The general council of the ECB/Generalno vijeće Ecb: Generalno vijeće sačinjava predsjednik i zamjenik predsjednika Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka svih zemalja članica EU. Ukupni kapital Ecb iznosi 5 milijardi eura.

tada je riječ o razlikama u brzini sprovođenja strukturalnih reformi u zemljama članicama euro-zone.primarni cilj: ''stabilnost cijena'' . kako bi ispunila svoj jasnodefiniran mandat održavanja stabilnosti cijena.stopa rasta cijena industrijskih proizvoda i usluga izvan nergetskog sektora. Ako inflaciju posmatramo kao monetarni fenomen. Prvi korak u formulisanju strategije monetarne politike sastoji se u davanju precizne definicije stabilnosti cijena. y. v.implikacije na formiranje cijena. Ovdje ∆ predstavlja promjenu iz jedne godine u drugu ili aproksimativne stope rasta. 10 . Ugovorom je posebno istaknuti transparentnost i odgovornost u radu Ecb. Koja je konsistentna sa određenom stopom infuacije.iz godine u godinu.tj.imajući veće prosjećne stope rasta domaće tražnje.su različite među zemljama članicama Evropske monetarne unije i. Ecb vrši predviđanja buduće stope rasta realnog GDP-a (∆y). Tri glavna cilja Ecb: . Prethodna formulacija se može interpretirati kao stopa rasta količine novca. -Različiti nivoi prilagođavanja na eksterne šokove privremeno doprinose inflacijskim razlikama. Ebc je formulisala strategiju koju slijedi da bi realizovala monetarnu politiku u euro-zoni. kada je data stopa rasta realnog GDP-a i stopa brzine opticaja novca. Ecb će djelovati prema principima otvorene tržišne ekonomije uz slobodnu konkurenciju. output).sekundarni cilj: ''politička nezavisnost'' Ugovor kojim je osnovana EU.nivo cijena. Ova strategija počinje sa definisanjem krajnjih ciljeva (inflacija.sekundarni cilj: ''visok stepen zaposlenosti'' . -Isto tako. je niža. -Razlike u upravljanju fiskalnom politikom među zemlojama članicama Evropske monetarne unije. -S druge strane.brzina opticaja novca.∆v. p. a preko srednjoročnih ciljeva. -Zemlja sa stopama inflacije ispod prosjeka euro-zone bi trebale imati koris zbog veće kompetitivnosti i u kratkom roku od relativno manjih negativnih efekata inflacije na raspoloživi dohodak i stvarno bogatstvo. Da bismo to vidjeli treba započeti sa poznatom formulacijom kvantitativne teorije novca i cijena.prema tome.postoji veza između stanja konjukturnog ciklusa i kamatnih stopa:zemlje Evropske monetarne unije sa stopama inflacije iznad prosijeka euro-zone. -U konteksu privredih faktora.doprinose različito na stvaranje inflacijskih razlika. Industrijske razike u euro-zoni:potencijalni uzorci i implikacije u domenu monetarne politike: -Potencijalni uzroci:Imajuci u vidu inflacijske razlike u euro-zoni promatrane od 1999. koju možemo napisati na slijedeći način: m v = p y m.a obratno je za zemlje sa stopama inflacije ispod prosijeka euro-zone.g.kada govorimo o stalnim faktorima. daje Ecb zavidan stepen institucionalne nezavisnosti.g.g.realni GDP Derivacijom ove formulacije dobivamo ∆m = ∆p + ∆y . U smislu realizovanja svojih ciljeva. onda je novcu data dominantna uloga u ovoj strategiji. Analiza kretanja cijena -Osnovni razlog za pad stope inflacije u 2003.mogu takođe igrati značajnu uloga u objašnjenju inflacijskih razlika.Strategija monetarne politike Evropske centralne banke Primarni cilj Ecb je održavanje stabilnost cijena.količina novca. potrebno je naglasiti da upravljanje jedinstvenom monetranom politikom implicira"regime shift". u odnosu na 2002.mjere nacionalnih ekonomskih politika iz domena kontrole cijena i indirektnog oporezivanja.

monetarni agregati(M2). -S tim u vezi postoje tzv. -Kao i u svakoj monetarnoj uniji.kriterija i procedura korištenja instru.kao što su fiskalna i strukturalna politika.se trebaju prilagoditi da reagiraju na eventualnu stalnu inflacijsku razliku. -Ova tri monetarna agrgata se razlikuju u odnosu na stepen likvidnosti aktive koju sadrže.-Implikacije iz domena monetarne politike: Jedinstvena monetarna politika Evropske centralne banke je sada medij ka realizaciji strateškodg cilja održavanja stabilnosti cijena na cijelom području euro-zone.kao i aktivu koja može odmah biti pretvorena u novac.postvaljajuci inflacijski kriterij konvergencije prije integracije u Evropsku uniju.kao takva.c)operacije finog prolagođavanja.d)strukturalne operacije.strategija monetarne politike Evropske centralne banke naglašava dvostruku ulogu u cilju izbjegavanja inflacijskih razlika. -M3 se sastoji od M2 i tržišnih vrijednosnih papira .b)operacije refinansiranja u dugom roku.ne mogu biti adresirana samo prema jedinstvenoj monetarnoj politici. Operacije na otvorenom tržištu -Za cilj imaju upravljanje kamatni stopama i likvidnošću tržišta novca putem kupovine i prodaje vrijednosnih papira.su zasnovane na harmonizovanoj definiciji.tj.izdatih od strane monetarnih finansijskih institucija euro-zone.dionice fondova tržišta novca .čini ove instrumente supstitutima depozita. -Djelotvorno upravljanje navedenim politikama.Ovdje ubrajamo repo ugoovore. -Ekonomske politike svake zemlje članice Evropske unije .može smanjiti mogućnost pojave stalne inflacijske razlike u euro-zoni. -Upravno vijeće Evropske centralne banke može.izmijeniti skup instrumenata . -M2 se sastoji od M1 i depozita s rokom dospijeća do dvije godine.monetarne politike jeste politika otvorenog tržišta jer se njome upravlja kamatnim stopama .te novčanu masu u širem smislu kao monetarni agregat (M3).-Visok stepen likvidnosti i cjenovne sigurnosti .za monetarne agregate euro-zone. Instrumenti monetarne politike u praksi Evropske centralne banke: -Evropska centralna banka ima na raspolaganju skup instrumenata monetarne politike. -U isto vrijeme.ne samo sektora koji vrši emisiju novca nego i na osnovu kategorija pasive monetranih finansijskih institucija.likvidnošću bankarskog sistema i ekonomije.u cilju ublažavanja negativnih implikacija na kompetetivnost.ustajene pogodnosti kreditiranja banaka i politika rezervi likvidnosti . -M1 uključuje novac u opticaju(bankonte i kovanice). -Poboljšanje uslova na finansijskom tržištu i ekonomskih indikatora je postepeno induciralo ekonomske subjekte da se okrenu dugoročnim finansijskim operacijama i da smanje nivo štednje. Monetarni agregati Evropske centralne banke: -Definicije Evropske centralne banke. -Evropska centralna banka definiše novčanu masu u užem smislu(M1).vrste transakcija i to: 11 .svojo odlukom u bilo koje vrijeme .monetarne politike Evropske monetarne unije.obveznice duga i vrijednosne papoire tržišta novca sa rokom dospijeća do dvije godine.Evropskoj centralnoj banci.iz prostog razloga što bi postojanje inflacijskih razlika moglo imati implikacije za regije sa niskom stopom inflacije.uslova.inflacijske razlike unutar euro-zone prikazuju različitu regionalnu cjenovnu dinamiku i prolagođdavanje i.kao što su:operacije na otvorenom tržištu. -Jedan od najvažnijih instrum.. -Možemo ih svrstati u četiri kategorije:a)glavne operacije refinansiranja.

30 dana.Ove operacije se uglavnom vrše kao reversne transakcije od strane nacionalnih centralnih banaka putem brzih tendera i bilateralnih procedura.Kamatna stopa na depozite je u obliku najniže tzv."floor" tržišne kamatne stope u toku noći.stabilizacija kamatne stope na tržištu novca. -Operacije na otvorenom tržištu se mogu vršiti na osnovu standardnih tendera . Ustaljene pogodnosti kreditiranja banaka-"standing facilities" -Imaju za cilj da obezbjede likvidnost u toku noći. b)Dugoročne operacije re-finansiranja-su reversne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa mjesećnim frekvencijama i rokom dospijeća od tri mjeseca.Kamatna stopa na "marginal lending facility"obezbjeđuje najvišu tzv.-reverzne transakcije (za sve četiri kategorije instrum."celing"tržišnu kamatnu stopu u toku noći.te da pravljaju tržišnim kamatnim stopama u toku noći. Analiza upravljanja obaveznom rezervom u sistemu Evropske monetarne unije -Politika minimalnih rezervi Evropske centralne banke ima nekoliko ciljeva.Ove operacije se obavljaju kada Evropska centralna banka želi da "popravi" svoju strukturnu pozivciju u odnosu na finansijski sektor.Ovim se želi omogućiti bankarskom sistemu da apsorbuje eventualne nastale šokove povezane sa likvidnošću te da se smanje fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. d)Strukturne operacije-se izvršavaju putem emisija blagajničkih zapisa.signaliziraju opštu poziciju monetarne politike.One se sprovode od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu standardnih tendera i prema unaprijed utvrđenom kalendaru. 2)Depoznitne pogodnosti-Subjekti mogu vršiti polaganje depozita u toku noći kod nacionalnih centralnih banaka.u visini kamate koju Evropska centralna banka primjenjuje u glavnim operacijama refinansiranja.. c)Operacije finog prilagođavanja-se izvršavaju na ad hoc osnovi s ciljem upravljanja likvidnošću i kamatnim stopama.strukturalnih operacija) -tradicionalna prodaja i kupovina vrijednosnih papira na tržištu (samo za operacije finog prilagođavanja) -valutne zamjene (samo za operacije finog prilagođavanja) -prikupljanje depozita sa fiksnim terminima (samo za operacije finog prilagođavanja).brzih tendera i bilateralnih procedura. -Dvije ustaljene pogodnosti su: 1)Kreditne pogodnosti za nepredvidive okolnosti-se koriste od strane subjekata da bi dobili likvidnost u toku noći od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu prihvatljive aktive.Prvo.cilj politike min. a)Glavne operacije refinansiranja-su regularne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa sedmičnim frekvencijama i rokom dospijeća od dvije godine.reversnih transakcija i"outright transakcija".zapravo su obavezne rezerve koje se obračunavaju na prosjećan iznos depozita na računima depozitnih institucija u proteklih 30 dana a koje se moraju održavati takođe u sljed.nacionalna centralna banka plaća kamatu.i osnovni element operacija na otvorenom tržištu) -emisija obveznica (samo za instrum.Drugo.rezervi Evropske centralne banke je da vrši kontrolu nad procesokm monetarne ekspanzije.Ove operacije imaju za cilj obezbjediti dodatno finansiranje prema identificiranim potrebama. -Na izdvojene obavezne rezerve .pred. 12 . -Minimalne rezerve likvidnosti.

godine dolazi do premještanja funkcije supervizije komercijalnih banka sa entitetskih agencija za bankarstvo pod okrilje Centralne banek BiH i odluka o isplati dividendi od strane Centralne banke BiH. da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnost Centralne banke BiH. da održava odgovarajuće platne i obračunske sisteme 5. da postigne i očuva stabilnost domaće valute( konvertibilna marka je vezana za euro prema kursu 1 EUR=1. koja nije dobra jer označava državu u koju nije poželjno ulagati. Centralna banka BiH se može označiti kao stabilan finansijski stub bosanskohercegovačke ekonomije. konvertibilne marke. najveći je adut za privlačenje stranih investicija u BiH. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke BiH: 1. Centralna banka BiH može pustiti u opticaj konvertibilnu marku. i imaju jaču finasijsku aktivu. u okviru ovlaštenja utrošenih zakonom 7. nova valuta ( konvertibilna marka je vezana za euro po fiksnom deviznom kursu utvrđen Zakonom o Centralnoj banci BiH) 2. Centralna banka BiH je banka na nivou države BiH. i njenog vezivanja za euro. BiH danas ima stabilnu valutu. da učestvuje u radu međunarodnih organizacija koje rade na utvrđivanju finansijske i ekonomske stabilnosti. Uveden je koncept monetarne politike na principima currency boarda. BiH ima jedinstven bankarski sistem (postoji Agencija za osiguranje depozita na nivou države. da prima depozite od institucija na nivou BiH 6. Pravni status i odgovornost Centralne banke BiH. najnižu stopu inflacije i jedan od najefikasnijih bankarskih sistema u okruženju. ne može djelovati kao kreditor u krajnjoj potrebi bankarskog sistema. da definiše i kontroliše upravljanje monetarnom politikom BiH 3.955830 KM). Uredan bankarski sistem je svijetla tačka i uz stabilnu domaću valutu i slabilne cijene. te zastupa BiH u međuvlastitim organizacijama o pitanju monetarne politike. Postovanje principa currency board. i formiranje jedinstvenog bankarskog udruženja). Ovim se zaokružuje sedam godina funcionisanja currency boarda. najveći korak koji je učinjen pod okriljen Centralne banke BiH jeste prenos sistema platnog prometa sa Zavoda za platni promet na komercijalne banke. Naša država je dobila ocjenu B3 sa pozitivnim izgledima. 2. Centralna banka BiH je zaslužna i za dobivanje prvog rejtinga za BiH. uvoden je Odbor za superviziju komercijalnih banaka pri Centralnoj banci BiH. devizne rezerve su se uvećale. Centralna banka BiH ne može nikome dati kredit. Ne može ni na koji način finansirati vladu. Nakon uvođenja jednstvene valute. kao i propisivanje odbaveze rezerve bankama podrazumjeva: 1. a broj banaka je prepolovljen. samo ukoliko postoji 100% pokrića u konverzibilnim deviznim rezervama 3. s radom je počela 1997. osnovana u skladu sa Zakonom koji je usvoji Parlament BiH 1997. da drži službene rezerve i upravlja njima na bezbijedan i profitabilan način 4. 13 .Proces integracije BiH u Evropsku monetarnu uniju Upravljanje monetarnom politikom putem Currency Board aranžmana na primjeru monetarnog sistema BiH 2005.

Poslovanje se ostvaruje preko Centralnog ureda. Bez prava Centralne banke BiH da vrši dodatnu emisiju novca. Da bi ostvarila pozitivan saldo prodaje i kupovine konvertibilne marke komercijalne banke su vršile prodaju dijela svoje strane aktive Centralnoj banci. 14 .obajvljuje bilasns stanja svakih 15 dana Analiza monetarnih kretanja Centralne banke BiH i moguće implikacije pri pristupanju Evropskoj centralnoj banci Devizne rezerve i monetarna baza Negativan saldo kupovine i prodaje konvertibilne marke znači povlačnje primarnog novca iz opticaja. Veoma je transparentna u vezi s a finansijskim izvještajima. Monetarna baza njeno kretanje je određeno dinamikom prodaje i kupovine konvertibilnih maraka od strane Centralne banke BiH. Sveukupni ciljevi ekonomske politike jedne zemlje redovito uključuju: punu zaposlenost. U kretanju rezervi Centralne banke BiH mogu se uočiti dva različita perioda: pad i dinamičan rast. Sastoji se od guvernera koji je ujedno i predsjedavajući i 4 člana. preko iznosa koji je potreban za održavanje obaveznih rezervi.Najviši organ Centralne banke BiH je Upravno vijeće. dugoročni cilj – je stabilnost cijena i stabilnost valute. Međucilj – fiksan kurs između konvertibilne marke i eura. propisano je da banke mogu imati visok procenat ročne usklađenosti stavki aktive i pasive. U okviru navedenog glavne karakteristike currency boarda su sljedeće: 1. koje je nadležno za utvrđivanje monetarne politike. da bi se zadovoljili propisi o politici rezervi likvidnosti. Instrumenti makroekonomske politike jedne zemlje montarna i finansijska politika. uravnoteženost platnog bilansa i pravičnu raspodjelu prihoda. Monetarna politika u BiH se sprovodi u sistemu currency board-a tj. 3. kao jednu od mjera uspostavljanja i održavanja stabilnost domaće valute. Da bi održala povjerenje javnosti u konvertibilnu marku Centralna banka BiH radi sljedeće: 1. Zbog same činjenice da Vlada i Centralna bankda BiH nisu imale uspostavljene pregled poslovanja rezultata i što ga nisu imale poslovnu kredibilnost. održava više nego 100% pokrića za scu pasivu u KM i to u likvidnim deviznim sredstvima 2. Glavni instrument Centralne banke BiH je održavanje punog deviznog pokrića i pune konvertibilnosti za svu pasivu u konvertibilnim markama. Rast deviznih rezervi posebno je doprinjelo i povećanje depozita poslovnih banka na računu obaveznih rezervi Centralne banke BiH. Centralna banka BiH ne može pozajmljivati novac. sa rokom diospijeća od jedne godine. Danas je ona vezana za Evropsku centralnu banku. monetarni instrumenti – mogućnost da se odredi i mijenja obavezna rezerva za komercijalne banke u BiH. Banke u BiH značajan dio svojih sredstava drže na rezervnim računima kod Centralne banke. osigurava mogućnost konverzije domaće valute svima koji to traže 3. Zbog potreba očuvanja stabilnost bankarskog i cjelokupnog finansijskog sistema. stabilnost cijena. ekonomksi rast. 2. monetarna politika u BiH je vezana za politiku centralne banke koja ima kredibilnost.

vrši se na osnovu prodaje i kupovine konvertibilne marke za euro. Danas je uobicajena podjela monetarnih agregata na:  Primarni novac M0  Novcana masa u uzem smislu M1  Novac kao dio ( novacne ) imovine M2. kao i povlačenje iz opticaja. devizni rizik je definisan kao rizik od promjene kursa. M3. Iznos primarnog novca je manji od iznosa aktive centralne banke. Centralna banka emituje efektivni ( gotov ) novac. 8.2 Monetarni agregati Monetarne agregate definisemo kao skup finansijskih instrumenata ( oblika ) istog stepena likividnosti.. rizik kamatne stope je rizik koji će promijeniti neto vrijednost portfolija u uslovima varijabilnih kamatnih stopa. te samim time i promjene vrijednosti devizne aktive i pasive 2. putem primarne emisije.sekundarnom emisijom. Puštanje u opticaj domaćeg novca. novac velike snage ( H ). Primarni novac ima veoma vaznu funkciju u ekonomskom sistemu jedne zemlje. Primarni novac se definise kao iznos ukupne aktive centralen banke umanjen za iznos deviznih transakcija sa inostranstvom iz pasive bilanse. ali tzv.odobravanjem kredita u obliku depozitnog novca.. kreditni rizik je definisan kao rizik neizvršavanja obaveza. Devizna rezerva Centralne banke BiH se investira u novčene deopzite kod inostranih banaka odgovarajućeg rejtinga. kao i konkretnih institucionalnih prilika. 4. Ova definicija se matematicki izraziti kao: M0 = G + R Za definisanje primarnog novca razvile su se dvije metode:  Metod upotrebe monetarne baze. ili ugovorenih obaveza druge strane 3. Komercijalne banke emituju takodjer novac. Primarni novac M0 definise se kao suma gotov novca ( G ) u opticaju i ukupnih rezervi banaka kod centralne banke ( R ). Monetarni agregat M0 se u literaturi susrece pod nazivima: monetrana baza ( B ). Efektivni novac je baza depozitnog novca i bez efektivnog novca. Adekvatna zaštita od navedenog rizika se ostvaruje stalnih praćenje obaveza i dnevnim obezbjeđenjem raspolozivog novčanog minimalnog iznosa. rezervni novac ( R ). Primarni novac se definise kao suma gotovog novca u opticaju i ukupnih depozita poslovnih banaka kod centralen banke ( rezerve likvidnosti. Postoji određene smjernice kojima se želi uspostaviti ograničenje rizika u okviru kojih će Centralna banka BiH upravljati svojim portfoliom deviznih rezervi. Za primarni novac.. mogli bismo reci da je on izrazen u ukupnoj pasivi centralne banke. Prilagođavanje se vrši u skladu sa očekivanim promjenama kamatnih stopa. rizik likvidnosti je definisan kao nemogućnost blagovremenog izvršenja preuzetih obaveza.. tj. odnosno ukupne obaveze koje su protuteza njezinim 15 . Smjernice se odnose na 4 vrste rizika: 1. Sirina skale likvidnosti od najviseg do najnižeg stepena likvidnosti zavisi od stepena privredne razvijenosti. za iznos depozita nefinansijskih komitenata centralne banke i za iznos ostalih obavzea centralne banke iz pasive njezine bilanse.)  Metod „kreiranja“ monetarne baze.Upravljenje deviznim rezervama. M4.1. a na osnovu raspoloživosti informacija na tržištu novca. obavezne i druge rezerve. kojeg kreira samo centralna banka. Nivo deviznih rezervi najvećim je dijelom određen saldom kupovine i prodaje kovertibilne marke.. depozitni se ne moze ni zamisliti.

koji predstavljaju tako bliske supstitute za odgovarajuca sredstav u pasivi poslovnih banaka. razvio je drugu koncepciju novcane mase koja u odnosu na tradicionalnu ukljucuje i neke druge oblike novca.  Koncepcija J. Novac jeste sredstvo razmjene. odnosno banknote. pa odatle i kreditni i monetarni multiplikator.Gurley i E. Friedman. Prema M. ali istovremeno on ljudima da razdvoje „akt kupovine od akta prodaje“. „mjerljivih“ likvidnih finansijskih instrumenata koji mogu predstaviti supstitute novcu u nekim njegovim funkcijama. jer se u novcanu masu uključuju svi finansijski oblici u pasivi i banaka i drugih nebankarskih finansijskih institucija. u uzem smislu. Monetarni multiplikator (m) pokazuje odnos novcane mase u uzem smislu (M1) i primarnog novca – monetarne baze (M0). najortodoksniji predstavnik monetaristicek kontrarevolucije i ekonomske teorije uopšte.plasmanima. Ova koncepcija je najsira koncepcija. Novac ima cilj da sluzi kao privremeno „prebivaliste“ kupovne moci ili kao stednja.  Koncepcija Milton Friedman – a. da se oni mogu ukljuciti u novcanu masu. novcana masa bi obuhvatala zlatni novac u prometnim kanalima ili sire osim zlatnog novca u prometnim kanalima i novcanice. M.  Koncepcija sadržanu u Radcliffeovu izvještaju o likvidnosti privrede. Pri tome treba razdvojiti instrumente placanja od drugih tzv. međutim novac je „nesto sto se koristi da bi se olaksao proces razmjene“. ili centralne banke. Prema Friedmanu tradicionalna koncepcija ima određene nedostatke jer posmatra novac prvenstveno kao sredstvo razmjene. Od njega zavsii kreditna i monetarna multiplikacija. ali ne smiju se zanemariti ni „nemjerljivi“ likvidni finansijski oblici ( npr. a to je suma gotovog i depozitnog novca. kreditne linije) 16 . Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata sredstva u pasivi odredjenih nebankarskih finansijskih institucija.Shaw. ili druge monetarne institucije. Na osnovu toga razlikujemo 4 teorijske koncepcije novacne mase:  Tradicionalna koncepcija ili „Sredstva razmjene“. a kreirale su ga.F. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata ukupnu kolicinu novca u opticaju koja se sastoji samo od finansijskih oblika koji su u nekoj zemlji prihvaceni kao sredstvo prometa i placanja. dok bi najsira definicija u tu masu ukljucila i depozite na racunima banaka. definicija novcane mase obuhvata pored gotovog novca u opticaju i sve depozite kod poslovnih banaka: depozite po vidjenju i orocene depozite. tj. M1 = G + D D – depoziti po vidjenju na transakcijskim racunima G – gotov novac u opticaju Definicija novacne mase se moze postaviti u uzem ili sirem smislu. obuhvata sve instrumente koji sluze kao zakonsko i definitivno sredstvo placanja u zemlji. Duzi naziv za ovu koncepciju bio bi „privremeno prebivaliste kupovne moci“. Primarni novac predstavlja bazu daljnih aktivnosti. Novcana masa u uzem smislu jednaka je sumi gotovog novca u opticaju i depozitnog novca. m = M1/M0 Novcana masa u uzem smislu jednaka je proizvodu primarnog novca i monetarnog multiplikator. U zlatnog standardu. posebno stednih i kreditnih udruzenja i osiguravajucih drustava. M1 = M0 * m Definicija novcane u uzem smislu ili monetarnog agregata M1: Novcana masa.

monetarni volumen.novčana masa. koji čine depozite kantona. Monetarni agregat kvazinova – QM obuhvata štednju i oročene depozite u domaćoj valuti. M2. koji označava sredstva koja ne obavljaju funkciju prometnog sredstva. depozite po viđenju kantona.1. monetarni agregat M2. nefinansijska privatna preduzeća.1. novac u užem smislu M1 i kvazinovac QM. Tabela 8. depozite preduzeća i orivatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. Monetarni agregat M1 obuhvata gotov novac izvan banaka. novčana masa obuhvata gotov novac ( novcanice i kovani novac ) u opticaju izvan banaka i depozitni novac.2 (3) : metod monetarnog mulitplikatora spada u grupu metoda koje se temelje na jednačinama. Tako postoje nazivi: potencijalna likvidnost. monetarni agregati se razlikuju.. Pored monetarnih agregata M0 i M1. M3. Grafikon 8. M2 = G + D + S M3 = M2 + Do ili ili M2 = M1 + S M3 = M2 + Do Do – oroceni depoziti . nefinansijska privatna preduzeća. Grafikon 8. neprofitne organizacije.blokirana sredstva koja cine oročena sredstva i depoziti međunarodnih finansijskih institucija kod centralne banke dobije se monetarni potencijal kao najširi agregat u monetarnoj statistici. općenito.. u ovu grupu spadaju i razne vrste finansijskih instrumenata kod razlictih finansijskih institucija. tj. Dodavanjem drugih. dok je kvazinovac ( štedni i ostali depoziti bez roka – a vista ). Novac kao dio imovine. Grafikon 8.2 (1) : najtipičniji predstavnik kvazinovca su štedni depoziti bez roka. novac u užem smislu i monetarni agregat M2.. S – stedni depoziti. domaćinstva. ne samo po strukturi nego i po nazivu. opština i fondova. monetarni potencijal. M3 i M4 što predstavja monetarni potencijal. Novčanu masu M2 čine monetarni agregati.. M3 u cjelini predstavljaju monetarni volumen. depozite preduzeća i privatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. eksterna likvidnost. ili nelikvidnih ( duze od jedne godine dospjeca ) monetarni agregati se proširuju. monetarni agregati su: monetarni agregat M1 tj.1. depozite po viđenju u stranoj valuti i oročene i štedne depozite u stranoj valuti. Ukupna novčana sredstva su definisana unutar četiri kategorijeM1. Tom istom agregatu dodajemo manje likvidna sredstva ili nelikvidna sredstva i dobivamo monetarne agregate M2. što predtsvalja monetarni agregat M1. koje definiraju i povezuju odnose u okviru procesa kreiranja novca. pokazuje broj jedinica novčane mase kreiran na temelju jedinice primarnog novca. Prema metodološkom objašnjenju Centralne banke BiH. 261. Ako se monetarnom volumenu dodaju i nelikvidna sredstva tj. neprofitne oragnizacije.. Monetarni agregat M3 gdje spadaju „ostala likvidna sredstva“ ( ograniceni i oroceni depoziti do jedne godine i obveznice sa rokom dospjeca do jedne godine.. Koristi se kao monetrani indikator kojim se ocjenjuje veza između monetarnih i realnih ekonomskih kretanja. Monetarni agregati M1. ali se svakog casa mogu pretvoriti u prometno sredstvo. Ukupna novčana sredstva sadrže novčana sredstva izvan opticaja i novac u opticaju. G – gotov novac u opticaju Prema akademiku Ivi Peršinu. M4. M2. općina i fondova. domaćinstva.2 (1) str.1. Prema ovoj metodi 17 . Novacancie i kovani novac u opticaju (M0) smo dodali depozitnom novcu i dobili M1.2 (2) : Monetarni multiplikator. Tu spada i metoda temeljena na konsolidarnoj bilansi monetarnih institucija. manje likvidnih finansijskih instrumenata ( do jedne godine dospjeca ).Novacna masa predstavlja temeljnu mjeru monetarne ponude.

. na bazi koje se računa obavezna rezerva. pravila obračuna su promjenjena: . Minimalno obavezno držanje rezervi na računu kod CB BiH predstavlja razliku između prosječnih obaveznih rezervi i prosjeka gotovine u trezoru. Osnovica za obračun je stanje navedenih depozita prethodne dekade. Novčana masa. 8.13 novčanih jedinica.13. BiH: Početna pozicija za analizu implikaciju je definicija monetarnih agregata euro-zone. tj.Depoziti rezidenata po viđenju. Sektora monetarnih finansijskih institucija euro-zone. Monetarni multiplikator iznosi 1. i to prosječna stanja računa depozita u konvertibilnim markama. . to znači da. Obavezne rezerve CBBiH obračunavaju se kao prosječne dnevne rezerve u desetodnevnom periodu. Te promjene dovode do veće efikasnosti monetarnog upravljanja i harmonizovanja regulative sa regulativom Evropske CB.novčana masa M1 jednaka je kreditima banaka domaćim nebankarskim komitentima. Evropska centralna banka je definisala i prati kretanja tri monetarna agregata: M1 kao novac u užem smislu. Prema metodološkom objašnjenju CB BiH monetarni agregati su: monetarni agregat M1. manje iznos nemonetarne pasive uvećano za saldo deviznih transakcija. M2 kao novac u srednjem roku i M3 kao novac u širem smislu.Stopa obavezne rezerve smanjena sa 10% na 5%. koja se temelji na osnovu konsolidovanog bilansa stanja MFI sektora tj. OBAVEZNE REZERVE Instrument obavezne rezerve je jedini instrument monetarne politike koja je na raspolaganju CB1 BiH. uzrokuje rast OR – brže rastu salda računa rezervi i višak rezervi raste. Npr. u toku 2003. Sa ciljem da se osigura jednak tretman domaćeg novca i stranih valuta. količina novčane mase u užem smislu bi se povećala za 1. analizu kretanja monetarnih agregata prepustiti jedinstvenoj centralnoj banci Evropske monetarne unije.1.Obaveze prema nerezidentima. . Među najznačajnije stavke konsolidovanog bilansa monetarnih finansijskih institucija euro zone ubrajamo depozite i plasmane. 1 CB – Centralna banka 18 . čine: . a ne samo u domaćem novcu kako je bilo ranije. Na taj način monetarne vlasti mogu da povećavaju ili smanjuju količinu primarnog novca u užem smislu i ubrzavaju brzinu njegovog opticaja.). Promjena regulative. ukoliko bi se povećala količina primarnog novca u opticaju za jednu jedinicu.Oročeni i štedni depoziti rezidenata. Monetarni sistem BiH trenutno nema izgrađen ninstitucionalni okvir niti u praksi koristi takve instrumente kao sto su: repo ugovori. Centralna banka biH će integracijom u Evropsku centralnu banku.Osnovica za obračun je proširena na način da sada uključuje i pasivu denominiranu u stranim valutama. matematički: M1 = K – NP + Es Monetarni agregati predstavljaju osnovu bez koje se ne može izučavati monetarna politika.3.. i uspori rapidna ekspanzija kredita (zabilježena u 2002. Depozitnu osnovu. tj novac u užem smislu i monetarni agregat M2. u periodu koji prethodi periodu održavanja rezervi. uz konstantni rast depozitne osnovice. Banke drže depozite u konvertibilnim markama kod CB BIH (preko centrale ili jedinice CB) u minimalnom propisanom nivou. državne obveznice i vrijednosni papiri tržišsta novca s rokom dospjeća do i uključno dvije godine.

Stepen stranog vlasništva banaka je vrlo visok 3. CBBIH je politikom plaćanja naknada na višak rezervi. preko mreže filijala. Objašnjenje toga se svodi na nivo rizika koji je uzrokovan nemogućnošću održavanja potrebnog nivoa naplate plasnama sredstava. Ona je smanjena nakon ovih promjena. većina komercijalnih banaka posluje na teritoriji cijele zemlje. a regulativa CBBIH harmonizovana sa regulativom Evropske CB. Međutim. bezrizične plasmane. zbog loše urađenih zakonskih rješenja i posebno utemeljene prakse tolerisanja „loših platiša“???? Zbog navedenih implikacija uvodi se nova politika naknade kojom bi distorzione implikacije trebale biti eliminisane. CB ne naplaćuju naknade na višak rezervi. kojima su sredstva potrebna za obavljanje poslovnih aktivnosti i daljnji razvoj cjelokupne bosanskohercegovačke ekonomije. te je i usporavala razvoj međubankarskog tržišta novca. Aktuelne izmjene i dopune Zakona o Centralnoj banci BiH u 2004. nego što ih plasiraju u određene sektore bosanskohercegovačke ekonomije. Da li i oni uspješni. Ovaj rast viška rezervi je imao implikaciju usporavanja procesa multiplikacije i usporavanja rasta monetarnih agregata. Supervizija banaka mora biti implementirana na sve banke jednako Prednosti uspostavljnja supervizije banaka kod CB su: . To znači i da banke u BiH radije drže sredstva na razervnim računima kod CBBIH. u osnovi. 2. te time stopa OR (5%) i dalje nije ograničavajuća za poslovne odluke komercijalnih banaka u BiH. treba da ispaštaju. uprkos rastu monetarne baze. Trenutno je većina banaka u BIH veoma likvidna. U praksi. Od tada. uspostavljanje funkcije supervizije komercijalnih banaka kod CBBIH i drugo. Politika plaćanja naknade komercijalnim bankama od strane CBBIH je imala negativne implikacije. novouvedena naknada za višak rezervi se plaća po tzv.: Usvojeni amandmani koji se odnose na dva bitna pitanja – prvo. u stvari dozvoljavala bankama profitabilnije i. Nova metodologija za izračunavanje neto otvorene devizne pozicije banaka prisiljava sada banke da drže rezerve denominirane u stranoj valuti. kod komercijalnih banaka u inostranstvu. ili kod inostranih banaka. omogućiti da CBBIH dio svoje dobiti usmjeri na državni nivo kao dividendu. devizne rezerve CB bilježe konstantan rast. Usvajanje međunarosnih standarda u oblasti supervizije 4. Ta stopa je varijabilna jer je uvjek za 1% niža od glavne diskontne stope Evropske CB.supervizor koji će vršiti kontrolu rada komercijalnih banaka će moći kontrolisati sve komercijalne banke u BIH. Poređenje stvarne i implicitne stope OR govorio tri puta većoj likvidnosti od obavezne. Naime. Depozitna stopa Evropske CB je stopa po kojoj komercijane banke iz područja euro-zone mogu da deponuju višak novčanih sredstava kod Evropske CB. Razlozi uspostavljanja supervizije: 1. jer je rezultirala nepotrebnom akumulacijom viška rezervi. bankarski sistem BIH je danas jedinstven. Zbog toga što su komercijalne banke držale tri puta više depozita na računima kod CB nego što je propisana OR usvojena je odluka o povećanju stope OR sa 5 na 10%.Implicitna stopa OR je dobar pokazatelj ukupne likvidnosti sistema i izračunava se tako što se ukupna stanja računa rezervi komercijalnih banaka podijele sa ukupnom depozitnom osnovicom. depozitnoj stopi Evropske CB. 19 .

CBBIH pokazuje prema iznosima deviznih i neto slobodnih deviznih rezervi. povjerenje u domaću valutu u zemlji i šire. te počne izdavati kratkoročne vrijednosne papire. što potvrđuje stabilnost kovnertibilne marke. da se iako u stogom sistemu currency board-a spremna uključiti i finansiranje i jačanje državnih institucija. 2. i ostvarene dobiti. veoma teško bismo mogli održati okvire „diskrecionog“ djelovanja CB. odnosno direktnih stranih investicija. radi jačanja finansiskog sektora i podsticaja razvoja finansijskog tržišta u BiH.veoma nam je važno ostvarivanje makroekonomske stabilnosti. 2 Currency board 20 . a ono što treba modificirati jeste proširenje funkcija CBBIH. ako bi ona trebala da vodi „diskrecionu“ monetarno-kreditnu politiku. a da oni ne budu „probijeni“ usljed enormnih potreba za sredstvima nužnim u procesu obnove i visokim zahtjevima za budžetskim rashodima. a unutar toga i stabilnu valutu. a postignuti rezultati su: -CBA2 je vrlo uspješan način vođenja monetane politike za BIH -konzistentno održavanje stabilnosti valute od puštanja u opticaj -ograničavanje niske stope inflacije na oko 1% godišnje -dosljedna primjena pravila CBA izdavanjem domaće valute.- Odbor za superviziju banaka pri CB će.kao zemlja koja izlazi iz rata sa dubokim traumama.2. Monetarna politika CB BIH. sa jednog mjesta. Bilo bi neophodno izvršiti izmjene Zakona o CBBIH u smjeru koji bi omogučio da CBBIH igra ograničenu ulogu „lender of last resort“. te uvoditi privremene uprave. a ne centalna banka? Razlozi: 1. uz puno pokriće u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima -koordinirana saradnja CBBIH u obnavljanju djelatnosti agencija za bankarstvo i uspostavljanje standarda u poslovanju banaka u skladu sa praksom u zemljama razvijenog tržišta -upravljanje službenim deviznim rezervama koje drži CBBIH tako da se njihovo investiranje vrši na siguran način i uz optimalno ukamaćivanje -uspostavljena saradnja sa institucijama BiH Jaka i stabilna konvertibina marka predstavlja značajnu činjenicu u privlačenju stranog kapitala. Aranžman CBA će i dalje djelovati u pravcu očuvanja stabilne bosanskohercegovačne valute. 8. imali bismo velike poteškoće u definiranju smjerova i efekata djelovanja CB BiH. i održavanje minimalne stope inflacije. Zašto currency board u BiH. CBA JE U BIH OPRAVDAO SVOJ CILJ. moći izdavati ili oduzimati dozvole za rad komercijalnih banaka. koje su prijeko potrebne BiH za dinamičan razvoj. razvoju i jačanju tržište novca (finansijskog tržišta) u BIH. što bi uticalo na smanjenje novčanih sredstava koje domaće komercijalne banke plasiraju u inostranstvo što bi doprinijelo osnivanju.kao zemlja koja je ekonomski poharana. zasnovana na principima currency board-a se provodi već 7 god. jer smo krenuli putem tranzicije ka tržišnom modelu. CBA aranžman u buduće treba da osigura stabilnost deviznog kursa i stabilnost cijena. razorena i spaljena. podjelama i međusobnim nepovjerenjem. 3.

1.god. je poboljsao funkcionisanje drzave kroz novoformirana ministarstva i agencije na nivou drzave.ali koordinacija izmedju drzave i entiteta.isljed smanjenja medjunarodne pomoci.koja su navedena I definisana Studijom izvodljivosti.Isto tako.g.Ukoliko Bosna I Herzegovina ne ispuni zahtjeve iz Studije izvodljivosti.Na sastanku Vijeca za implementaciju mira.To je jedan od razloga zasto se u Studiji izvodljivosti trazi usvajanje I sprovodjenje Zakona o budzetu na nivou drzave.Kada Bosna I Herzegovina ispuni sestnaest zahtjeva definisanih Studijom izvodljivosti.Zakon o Vijecu ministara iz 2002.Vlada mora unaprijediti proces upravljanja javnim fondovima I novcanim sredstvima koja se prikupe od poreskih obveznika.mora biti brza i ucinkovitija. neophodno je preduzeti napore na smanjivanju deficita tekućeg računa (kroz veće stope izvoza i veći priliv stranih investicija).Da bi Evropska komisija dala pozitivnu preporuku Vijecu Evropske unije da Bosna I Herzegovina zapocne pregovore.napredak je umjeren.Evropska komisija sigurno I nece biti u poziciji da svoju preporuku da za pocetak pregovora.Od sestnaest tacaka. koji zajedno sa iznosom javnog duga predstavljaju najveću prijetnju makroekonomskoj stabilnosti u BiH.Studija izvodljivosti je i za 2004.u onim koje se odnose na politicku situaciju.novembra 2003..sto nam jos uvijek ne pokazuje da je ucinak Vlade i Parlamenta znacajno poboljsan. objavila Studiju izvodljivosti185.koja je neophodna da bi se osigurao napredak na planu izgradnje moderne.Bosna I Herzegovina je preuzela na sebe obavezu da sacini sveobuhvatnu strategiju reforme javne uprave za cijelu zemlju.Konsolidacija novih ministarstava i agencija na nivou drzave.koja razmatra spremnost Bosne I Herzegovine da zapocne pregovore o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.Vlada Bosne I Herzegovine u ovom segmentu mora uciniti svoj dio zadatka I uspostaviti okvir koji ce biti povoljan za investicije I poduzetnistvo.usvojilo 21 . Provodjenje Zakona o Vijecu ministara I Zakona o ministarstvima ce znaciti djelotvorniju javnu upravu.neophodno je da Bosna I Herzegovina ispuni svih sestnaest reformskih podrucja. Politicka situacija188. U narednom periodu.Vlada na nivou drzave ostaje nedovoljno razvijena.Evropska komisija ce dati preporuku Vijecu Evrope da donese odluku da otvori pregovore sa Bosnom I Herzegovinom o stabilizaciji I pridruzivanju Evropskoj uniji.teDistrikta Brcko je jos uvijek slaba.Dobro je prihvacena cinjenica da je Vijece ministara.treba da se javlja u Bosni I Herzegovini se suocava sa krupnim ekonomskim izazovima. 9.Koordinacioni sastabci izmedju ministarstava su se poceli odrzavati.g.Studija izvodljivosti preporucuje da jedna nova.g. da bi se osigurala stabilnost funkcionisanja CBA.dok tenzije izmedju drzave I entiteta I dalje uticu na sprovodjenje reformskih aktivnosti.te obuhvata najveci dio pitanja. utvrdila znacajnu reformsku agendu.Sljedeća karika u procesu integracije monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju jeste održavanje stabilnog nivoa nacionalnih rezervi.uz podrsku Direkcije za evropske intregacije.Studija izvodljivosti pruza analizu tekuce situacije u Bosni I Herzegovini.odrzanom u martu 2003.demokratske I funkcionalne drzave.reformska dinamika. Bosna I Herzegovina-proces ispunjavanja uslova iz Studije izvodljivosti Evropska komisija je 18.sa modernim I djelotvornim institucijama koje ce postivati vladavinu prava.

se naglasavaju sa dva aspekta i to:prvo.bez kojeg zasigurno ni navedene reforme ne bi bile ostvarene.podrazumijeva i ucinkovitu pripremu i prilagodjavanje bosanskohercegovacke ekonomije u odnosu na ekonomsku kriterije iz Maastrichta i Kopenhagena za clanstvo uEvropskoj uniji.objedinjeni fiskalni bilans.Iz domena Zakona o budzetu.ekonomski kriteriji iz Kopenhagena.Inflacija je pod kontrolom zahvaljujuci Centralnoj banci Bosne I Herzegovine.s aspekta makroekonomske stabilnosti. usvojen je i akcioni plan189 za rjesavanje prioriteta iz Studije izvodljivosti.Currency board aranzman Centralne banke Bosne I Herzegovine je nastavio djelovati od avgusta 2003.Napredak.posljednji podaci ukazuju na objedinjeni budzetski deficit od 3. januara 2005.sposobnost suocavanja sa pritiskom konkurencije i trzisnim snagama unutar Evropske unije.Naime.ovo zavisi od uticaja razlicitih faktora kao sto su liberizacija trgovine.Da bi se omogucila ekonomska reforma.koji ce obuhvatiti visegodisnje budzetsko planiranje i projekcije.donosenje i izvrsenje budzeta.u cilju integraciju u Evropsku uniju.kao sto je novi uslov u pogledu kapitala.uistinu.ukazuje na to da bi Upravni odbor Uprave za indirektno oporezivanje mogao prerasti u Fiskalno vijece.koji je ostvaren od usvajanja Studije izvodljivosti je u podrucju uvodjenja novog Krivicnog zakona i Zakona o krivicnom postupku.dalje.jeste prisutna razlicitost u ekonomskom razvoju zemlje.Krajem decembra 2003.a u januaru 2004.g.izvrsenje i kontrolu budzeta.Medjunarodni monetarni fond ja cak i ukazao na nedostatak u institucionalnoj izgradnji ministrastva.kreiranje povoljnog okruzenja za domaca i strana ulaganja i drugo.Ovdje moramo naglasiti da je kod sprovodjenja svih navedenih reformskih aktivnosti i dalje bio prisutan "medjunarodni pritisak".za drzavu.jos jedan u nizu pozitivnih koraka ove drzavne institucije.sa novim upravnim odborom i novim guvernerom od 1.je svakako cinjenica da Bosna I Herzegovina danas ima veoma stabilnu valutu.finansijsko upravljanje.te na osnovu toga utvrdjivala i ciljeve kako.g.funkcionisanje djelotvorne trzisne ekonomije i drugo.Ovo je.koji se 22 .uspostava Uprave za indirektno oporezivanje.izmedju ostalog.zavrsetak procesa privatizacije.U sustini.usvajanje Zakona o indirektnom oporezivanju.Medjunarodni monetarni fond i Evropska Komisija pruzaju podrsku drzave Bosne I Herzegovine i njenih entiteta.Supervizija banaka je ojacana uvodjenjem strogih propisa.uspostava jedinstvene Drzavne obavjestajne agencije.. Ekonomska situacija190.Reforma bankarskog sektora je otisla dalje nego reforma bilo kojeg drugog sektoru.Pozitivin napredak.odnosno na nedostatak institucije koja bi utvrdjivala godisnji.Od januara 2004.a nema ni jedinstven vladin racun..Bosna I Herzegovina mora usvojiti i poceti primjenjivati takav zakon.g.pocetak funkcionisanja Ustavnog suda Bosne I Herzegovine.reformi drzavne uprave.Kada govorimo o jedinstvenoj budzetskoj politici na nivou drzave.4% bruto domaceg proizvoda.g.Proces integracije uEvropsku uniju.koje bi preuzelo tu ulogu.podizanje standarda i kvaliteta roba.omogucen uvodjenjem novog sistema obrade podataka.Centralna banka Bosne I Herzegovine je pocela objavljivati nove mjesecne podatke o vanjskoj trgovini robama na nivou Bosne I Herzegovine.g.Kada govorimo o fiskalnoj konsolidaciji.vrlo vazno bi bilo izvrsiti intergraciju vanbudzetskih sredstava.povecanje produktivnosti.usvajanje Zakona o odbrani i uspostava Ministarstva odbrane na drzavnom nivou.rasta udjela kvalifikovane i visokoobrazovane radne snage.Jedan od najvaznijih zadataka za Bosnu I Herzegovinu je odrzavanje stabilnog makroekonomskog i institucionog okruzenja.sto je priblizno ekonomskom kriteriju konvergencije Evropske monetarne unije od 3% bruto domaceg proizvoda.strukturiran i metodican pristup reformama.tako i za nize nivoe vlasti.Novi Zakon o finansijama treva osigurati pravni okvir za visegodisnje planiranje. je prosao i parlamentarnu proceduru.Medjunarodni monetarni fond.Ono sto zabrinjava.te uvesti jedinstven vladin racun.konvetibilnu marku koja je potpuno vezana za euro.Bosna I Herzegovina jos nema drzavni zakon o budzetu koji regulise pripremu.Prvi nacrt Zakona o finansijama sada je utvrdjen.

vrlo vazno mijesto ima uvodjenje jedinstvenog ekonomskog prostora u BiH.pravnoj legislativi Evropske unije ce zahtjevati da se preduzmu znacajni napori svih relevantnih institucija o drzavi a posebno vaznu ulogu ce imati P arlamen BiH i bosanskohercegovacko pravosudje.Ocekivana uspostava ugovornih odnosa sa Evropskom unijom sto ce kao rezultat imati potvrdjivanje statusa kandidata kroz Sporazum o stabilizaciji i pridrizivanju.prihvati preporuku.Konacnu odluku o pocetku pregovora donosi Vijece ministara Evropske unije u cijem radu ucestvuje dvadesetpet ministara vanjskih poslova.primjenjuje od januara 2003.Na drzavnom nivou neophodno je uvesti certificiranje i druge procedure za izvoz proizvoda zivotinjskog porijekla.za pridruzivanje Evropskoj uniji 2009.indeksirane prema stranim valutama.U svih sestnaest tacaka postignut je napredak.Zadnja faza je potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji. Implementacija procesa stabilizacije i pridruzivanja.Ranim ulaskom u proces dobrovoljne harmonizacije BiH ce sebi olaksati put integracije u Evropsku uniju i dikazati svoju sposobnost potpunog prihvatanja acquis-a. Finansijska pomoc Evropske komisije.Strateski dokument Evroipske komisije.Kda govorimo o reformi carinskog i poreskog sistema uspjelo se postici parlametarno usvajanja Zakona o indirektnom oporezivanju i uspostava Uprave za indirektno oporezivanje BiH.Uslovno pozitivna ocijena je dovela BiH u fazu ispunjavanja uslova za pocetak pregovora sa Evropskom unijom o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju.Bosna I Herzegovina jos nije cvrsto na putu ka samoodrzivom rastu.Prilagodjavane pravnog sistema BiH acquisu.Uprkos odredjenom uspjehu na planu makroekonomske stabilizacije.u okviru rada Vijeca ministara Bosne i Hercegovine.Direkcija za evropske integracije. je zapocela sa razvojem strategije evropskih integracija.Prje svega BiH i Evropska 23 .sto je prvenstveno vazno za razvoj trzisne ekonomije.a sve u cilju promovisanja izvoza i jacanja standarda.igra veoma vaznu institucionalnu ulogu i ukazuje tijelima drzave na znacaj blagovremenog resavanja svih šesnaest reformskih podrućja iz Studije izvodljivosti.dopunjeni su i propisi vezani za stanje devizne aktive i pasive banaka.Kada postignemo takav stepen napretka i dobijemo o pocetku pregovora BiH ulazi u novu fazu.Faza na putu priblizavanja BiH Evropskoj uniji do potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju su sljedece:prvo BiH mora ispuniti ili ostvariti znacajan napredak na ispunjavanju sestnaest prioroteta definisanih u Studiji izvodljivosti. dobrovoljnu harmonizaciju.utvrdjuje glavne prioritete za period od 2006.Isto tako.Stoga je vazno ovaj proces sprovoditi i prije uspostavljenog odnosa sa Evropskom unijom.koji sada ukjlucuju i aktivu i pasivu.g.Pozitivna ocjena u Studiji izvodljivosti znaci da E vropska komisija salje preporuku Vijecu Evrope za pocetak pregovora o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju sa Evropskom unijom. kroz jacanje administrativnih kapaciteta.te formirati Fitosanitarni ured u skladu sa standardima Evropske unije.u pogledu CARDS programa.Bosna i H.Evropska komisija i CAFAO su pojacali kapacitete carinskih i poreskih uprava.Nakon toga Vijece Evrope razmatra preporuku Evropska komisije i ako .tj.g.Pozitivna odluka o pocetku pregovora znaci da BiH moze otpoceti sa pripremam za pregovore.g.ali nijedna od preporuka iz Studije izvodljivosti nije u potpunosti ispunjena.Rezultati BiH u svim podrucjima ispunjavanja uslova iz Studija izvodljivosti koji su preduslov za pocetak pregovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji su mjesoviti.donijece odluku o pocetku pregovora.ciji cilj bi tredbao biti jasno iskazana spremnost Bosne I H.zemalja clanica Evropske unije. U djelu implementacije procesa stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.BiH u ovij fazi vrsi tzv. i kojeg su ispunile sve banke. Bosna I Herzegovina-proces stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.

i takodje omogucava uspostavljanje odnosa sa zemljama clanicama Evropske unije.Prvo na snagu stupa Privremeni sporazum.i COREPER 11.koji se uglavnom odnosi na trgovinske mjere izmedju zemlje potpisnice i Evropske unije. Status potencijalnog kandidata. Potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju drzava potpisnica potvrdjuje status "potencijalnog kandidata".Sporazum je veoma bitan jer omugacava stalni politicki dijalog sa Evropskom uniom.dok ce tim koji bude odredjen sa bosanskohercegovacke strane na sebe preuzeti odgovornost uspjesne pravedbe pregovora od cega ce zavisiti i dalji napredak na putu ka Briselu.tzv.koji nose skracenice COREPER 1.Sporazum prije svega uradjuje i dravu iznutra u svim segmentima.Vaz na uloga u definisanju sporazuma je na organima Evropske unije.Po zavrsetku procesa ratifikacije koji moze trajati do dvije god.Vijece za stabilizaciju i pridruzivane ima funkciju da nadgleda proces sprovedja Sporazuma o stabiliziciji i pridruzivanju ciji su clanovi iz reda clanova Vijeca Evropske unije Evropske komisije.Nakon sto obaveze kjoe Sporazum sadrzi budu sprovedene zemlje podnose prijavu za punopravno clanstvo u Evropskoj uniji.pridruzivanje Evropskoj uniji je rezultat ispunjenja pravnih."screening proces" •pregovori o ispunjenju acquis-a •prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •otpocinjanje procesa integracije monetarnog sistema u Evropsku monetarnu uniju i uvodjenje eura.Da bi konacno stupio na snagu potrebno je uciniti jois nekoliko dodatnih koraka.Sporazum se parafira a zatim potpisije.Iako sve zemlje zapadnog Balkana prolaze kroz iste faze svaki sporazum ima svoje specificnosti.Prema tome. Pregovori.dok je na snazi Privremeni sporazum u toku je ratifikacija Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju u Evropskom parlamentu.Hronologija dogadjaja nakon stabilizacije i pridruzivanja Evropskoj uniji: • implementacija obaveza iz ugovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji • podnosenje zahtjeva za prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •analiticki pregled uskladjenosti zakonodastva BiH sa zakonodastvom Evropske unije.zbog cega je strucnost drzavnog pregovarackog tima vise nego vazno.Kljucni principi Sporazuma se podudaraju sa princima na kojim pociva i sama Evropska unija.Nakon zavrsetka pregovora.politickih i ekonomskih uslova. Sporazum stupa na snagu i pravno je obavezujuci kako za BiH tako i za Evropsku uniju.Pregovori su veoma komplekstan proces.Pored Sporazuma neophodno je potpisati i Privremeni sporazum. BiH-proces integracije u Evropsku monetarnu uniju 24 .unija trebaju odrediti svoje pregovaracke timove. Sta donosi Sporazum o stabilizaciji i pridruzivanju? Nakon procesa ispunjavanja svih uslova iz Studije izvodljivosti BiH moze pristupiti potpisivanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanja.

integracija monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju treba se zajedno odvijati sa procesom određene centralizacije budžeta u BiH. Koristi:-veći stepen otvorenosti ekonomije vodi ka većim koristima od učešća u Evropskoj monetarnoj uniji i to kroz niže transakcione troškove. Divergencija integracija Priakzani grafika nam govori o krivulji negativnog nagiba. 3.kako bi se zemlje mogle prilagoditi asimetričnim šokovima u različitim regijama 2.značajnu centralizaciju nacionalnih budžeta. 4. -Veći stepen otvorenosti vodi ka nižem trošku gubljenja nominalnog deviznog kursa.Teorija optimalnog valutnog područja naglašava slijedeće: 1.mala zemlja.BiH treba zadržati određeni stepen fleksibilnosti i autonomije i upravljati fiskalnom politikom unutar Evropske monetarne unije na vrlo disciplinovan način.kakva je Bih IMA VIŠE KORISTI NEGO NEDOSTATAKA INTEGRACIJOM uEvropsku monetarnu uniju.poželjnu. 25 .Kako raste steoen ekonomskih integracija između zemalja asimetrični šokovi će se rjeđe pojavljivatitako da će odnos nacionalnog dohotka i zaposlenosti imati tendenciju manje divergencije između zemalja članica Evropske monetarne unije.

i uvođenja eura će uvoditi ka unapređenju ekonomske efikasnosti. PREDNOSTI OD VALUTE: 1. IMPLIKACIJE ZA MONETARNI SISTEM BiH NA OSONOVU KOMPARATIVNE PREDNOSTI I NEDOSTATAKA UVOĐENJA EURA KAO JEINSTVENE VALUTE EVROPSKE MONETARNE UNIJE Napustanje domace valute.KADA SE VALUTA KORISTI na međunarodnom tržištu emisiona institucija će ostvariti dodatne prihode 2.Diverge -ncija INTEGRACIJA Na ovom grafiku vidimo da je krivulja pozitnog nagiba.eliminacija troškova u kontekstu zamjene valute jedne za drugom 2.Ukoliko BiH BUDE IMALA MANJE DIVERZIFICIRANU STRUKTURU OUTPUTA BIT CE IZLOŽENA pojavi asimetričnih šokova što implicira da nije spremna da se pridruži Evropskoj monetarnoj uniji.Povećanjem stepena integracije zemlje postaju specijalizovanije tako da će biti podložne većoj vjerovatnoći pojave asimetričnih šokova.eliminacija deviznog rizika koji dolazi do nesigurnih buducih kretanja deviznih kurseva.Jačanje ekonomske efikasnosti nalazimo u dva izvora: 1.jačanje aktivbosti na domaćem finansijskom tržištu kada domaca valuta prakticno postaje svjetska valuta 26 .konvertibilne marke.

3. odnosno ukidanje currency board aranžmana. efikasnije upravljanje javnim dugom kojeg bi trebalo postaviti pod ingerenciju Centralne banke BiH. davanje mogućnosti našoj centralnoj banci da počne emitovati vrijednosne papire. To će omogućiti i konačno napuštanje pogubne politike fiksnog i nerealnog kursa. Operacije na otvorenom tržištu su najvažniji instrument monetarne politike Evropske centralne banke.Keynesijanski pogled kaze da je svijet pun rigidnosti tako da je deviznu kurs snazan instrument u otklanjanju eventualnih neravnoteza. Prema monetaristickom pogledu BiH CE IMATI VISE Koristi nego nedostataka od integracije u Evropsku monetarnu uniju. isključivo u tom kontekstu. To su fluktuirajući devizni kurs.povecati stepen fleksibilnosti. 9. operacije centralne banke na otvorenom tržištu.da smanji stepen realne konvergencije 2. Moguće opcije za Centralnu banku Bosne i Hercegovine. na osnovu analize instrumenata Evropske centralne banke Tri su teze koje se u posljednje vrijeme javljaju na našoj javnoj sceni i koje se nude kao spasonosno rješenje za sve probleme.3. tj. 27 . Važno je istaknuti da bi korištenje operacija na otvorenom tržištu omogućilo: sticanje pune nezavisnoti monetarne politike od vanjskih faktora i njeno vođenje isključivo u skladu sa razvojnim preferencijam domaće ekonomije.nedostaci KORISTI I NEDOST ACI koristi Trgovina Lijevo od tacke sjecista zemlja je u boljoj poziciji ako zadrzi vlastitu valutu dok desno od tacke sjecista je bolje uvesti zajednicku valutu zemalja trgovinskih partnera. stavljanje deviznih rezervi u funkciju razvoja i. punu raspoloživost sredstava za domaće finansiranje budžetskog deficita uz niže troškove i duže rokove otplate kredita. ZAKLJUCAK: BiH moze da ubrza proces integracije na dva nacina: 1.

Kod sprječavanja aprecijacije. To znači da se poveća likvidnost sistema domaće valute kojom će dužnici. Centralna banka BiH bi uglavnom bila prisiljena da radi sljedeće aktivnosti. uz sterilizaciju tako produciranog viška likvidnosti domaće valute blagajničkim zapisima. kako bi se povećala potražnja za devizima u okviru tekućih transakcija platnog bilansa. gdje postoji nekoliko opcija: 1. po visini i dinamici.jer konačni cilj bi trebao biti smanjenje deficita tekućih transakcija. Centralna banka BiH bi onda koristila instrumente sterilizacije. smanjujemo potrebu vanjskog zaduživanja države i supstituiramo ga indirektnim zaduživanjem kod centralne banke. Za taj će se dio poništiti prethodno emitirani novac. od centralne banke. Kod poticanja deprecijacije situacija bi bila drugačija. ona mora biti realna tj. Da bi deprecijacija mogla potaknuti izvoz. a koristi bi mogle imati samo strane banke. Deprecijacija deviznog kursa bi tada pozitivno uticala na saldo tekućih transakcija platnog bilansa i povećala bi stopu ekonomskog rasta. usmjerenih isključivo ka postizanju željenog nivoa deviznog kursa. Centralna banka BiH kupuje vrijednosne papire države na sekundarnom tržištu uz „prešutni“ sporazum s bankama da će one sredstva iz primarne emisije koristiti za kupovinu nove emisje državnih vrijednosnih papira. ili čak i osnažiti mehanizam ograničavanja zaduživanja banaka u inostranstvu i na taj način ograničiti ponudu deviza iz tog izvora. devizne rezerve stavljamo u funkciju razvoja. Ova opcija je besmislena jer traži visoke kamatne stope za uvoz kapitala. „solo igra“ centralne banke. kupovinom deviza od komercijalnih banaka i. uključuje i Centralnu banku BiH i upravljanje javnim dugom. Tada ostaje pitanje povećanja potražnje. Usklađeno. 2. sa potrebama deviznog finansiranja državnog budžeta u sferi otplate anuiteta vanjskog javnog duga i tekućeg uvoza. kojeg bi Centralna banka BiH mogla dodatno kontorlirati tako da dio potrebnih deviza direktno proda državi iz deviznih rezervi. Ostaje opcija da se deprecijacija realizira kroz kapitalne transakcije u smislu supstitucije dijela vanjskog duga domaćim dugom. Znači. U uslovima liberaliziranih tekućih i djelomično liberaliziranih kapitalnih transakcija sa inostranstvom potrebno je zadržati. Zato je potrebno da potražnja za devizama kontinuirano premašuje njihovu ponudu. a aktivno upravljanje vrijednosnim papirima države koje centralna banka može držati do dospijeća. realna deprecijacija znači da bi rast valutno neindeksiranih troškova morao biti znatno niži od opšte stope inflacije. Pozitivne implikacije deprecijacije deviznog kursa na tekuće transakcije platnog bilansa i na ekonomski rast pretpostavljaju visoku elastičnost i izvoza i uvoza u odnosu na devizni kurs. Ni ova opcija ne dolazi u obzir. te odsustvo eksternih šokova. to povećava i poresku osnovicu. odnosno u načelu nesteriliziranom emisijom primarnog novca. a ne kreiranje novca u funkciji finansiranja uvoza. Preostaje sektor države i tu u igru ulaze najavljene operacije na otvorenom tržištu.Fluktuirajući devizni kurs samo je drugi naziv za politiku asimetričnih intervencija centralne banke na deviznom tržištu. 28 . Tako će se dio javnog duga monetizirati. indirektno. stopa deprecijacije mora biti viša od stope rasta domaćih cijena. koja podrazumijeva akumuliranje deviznih rezervi premanentnim kupovinama na deviznom tržištu. Ako ponuda deviza premašuje okvire potencijalnog rasta likvidnosti KM unutar kojih se može održavati niska inflacija. S obzirom da je dio troškova relativno fiksan u kratkom roku i valutno indeksiran. otplaćivati vanjske dugove. omogućujući postupno smanjivanje fiskalnog deficita. a s druge dopuštaju ili izravno potiču deprecijaciju domaće valute. odnosno kroz povećani uvoz. To bi dovelo do željenog nivoa depreciranog deviznog kursa. odnosno intervencija koje sa jedne strane sprječavaju aprecijaciju. postižemo kontrolisanu deprecijaciju deviznog kursa. 3. Kreiranje dodatne likvidnosti domaće valute. Rast potražnje za KM finansiran neto zaduživanjem Centralne banke BiH u inostranstvu bi neutralizirala kupovinama na deviznom tržištu. a država će dobivenim KM kupovati potrebne devize. pa Centralna banka BiH može u svom djelovanju balansirati između monetarnih ciljeva i ciljeva upravljanja deviznim kursom.

Proširivanje ovlasti ne bi trebalo doveti u pitanje održavanje stabilnosti KM i finansijske discipline. u smislu ukidanja ograničenja ulaganja nerezidenata u domaće vrijednosne papire na tržištima kapitala i novca.Sve informacije i podaci kojima raspolažu službenici CB. pa su se deficiti finansirali srestvima na osnovu aranžmana sa Međunarodnim monetarnim fondom i Svjetskom bankom.već ukupne ekonomske tokove i time o njegovoj stabilnosti bitno zavisi i ukupna stabilnost bosanskohercegovačke ekonomije. CB može ograničiti poravnjanje platnog bilansa iz ŽK-a (žirokliring) među učesnicima te obustaviti rad da bi se osigurali interesi CB ili učesnika. koji će početi njime aktivno upravljati. a razlog je što budžetski prihodi nisu bili dovoljni da bi se pokrili budžetski rashodi. U proteklih deset godina od završetka rata u BiH. Centralna banka BiH nije prepreka za razvoj tržišta novca u BiH. OPERTIVNA PRAVILA za žirokliring odnose se na prava. to će se širiti i prostor za operacije na otvorenom tržištu i rok za početak primjene takvih operacija će time postati kraći.Učesnici žirokliringa su Centralna banka i poslovne banke koje imaju dozvolu za obavljanje platnog prometa izdatu od nadležne agencije za bankarstvo kao i transakcioni račun CB(centralne bane). Dakle tržište novca na nivou BiH ne postoji.Devizni kurs ne određuje direktno samo vanjskotrgovinske. odnosno kratkoročni krediti u aktivi bilansa banaka. treba da bude da ublaže osnovnu negativnu pojavu koja prati održavanje stabilnog deviznog kursa u aranžmanu currency board-a. u smislu ukidanja ograničenja kapitalnih transakcija sa inostranstvom. Takođe treba raditi na daljnoj liberalizaciji kapitalnih transakcija sa inostranstvom. Prvenstvena funkcija uvođenja opercija na otvorenom tržištu. ali samo u mjeri koja u kontestu ukupnog rasta monetarnih agregata neće destabilizirati devizni kurs. instrumente tržišta novca nije emitovao nijedan nivo vlasti u BiH. što znači proširiti ovlasti Centralnoj banci BiH. Operacije na otvorenom tržištu će ostaviti pozitivne implikacije i u kontekstu mogućeg većeg i povoljnijeg zaduživanja države na domaćem tržištu i time spriječiti eksterno finansiranje tekućeg budžetskog deficita finansiranjem iz domaćih izvora. ubrzati inflaciju i dovesti do istiskivanja ostalih sektora tržišta kredita. a treba razmatrati i mogućnost uvođenja unutar dnevnih kredita. Radi stabilizacije takvih stopa Centralna banka BiH bi trebala započeti sa inverznim repo poslovima.u slučaju redovnog mjesečnog izvještavanja poslovnih banaka o broju i vrijednosti transakcije.CB je odgovarna da poravnjanja i potraživanja i dugovanja proistekla iz kliringa budu izvršena u skladu sa posebnim aktom CB. takođe ovoj instituciji bi se trebalo dozvoliti da počne emitovati vlastite instrumente tržišta novca sa kamatnim stopama iznad EURIBOR-a. te deponiranja sredstva kod Centralne banke BiH krajem radnog dana.u slučaju da je neophodno informacije i podatke proslijediti ovlaštenim institucijama koje su ovlaštene na osnovu zakonskih propisa 2. Što će deficit biti manji. Kasnije se poslovi mogu proširiti i na KM papire dužih rokova dospijeća. Centralna banka BiH treba uvesti odgovarajući sistem lombardnih kredita. dok je na nivou oba entiteta u rudimentarnom obliku i čine ga deponovana sredstva po viđenju i oročena sredstva u kratkom roku. ali bi se trebala agresivnije uključiti u njegovo osnivanje i razvoj. izuzev u slučajevima: 1. a to su visoke fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. Razvojem tih operacija postepeno će se akumulirati i određeni iznos državnih vrijednosnih papira u porfoliu Centralne banke BiH.u slučaju da je uposlenik CB koji raspolaže podacima ovlašten da ih može predočiti organima CB 3. te da vrši kontrolu i nadzor postupaka učesnika. uz sedmične aukcije u kojima će kao kolateral u početku služiti isključivo trezorki zapisi Ministarstva finansija i trezora BiH u KM bez valutne klauzule. obaveze i oodgovornosti Centralne banke u BIH. 29 .smatraju se povjerljivim. u pasivi.

Vrste poruka plaćanja jesu: MT103. FAKTURA .On mora sadržati: -iznos priliva -datum valute.Transakcije se obavljaju preko banaka. SWIFT je znači ulazni dokument za obradu priliva.Odgovornost učesnika: Svaki učesnik je odgovoran za svoje računarke aplikacije. Sredstva od priliva mogu da se rasporede na sljedeći način: za ino plaćanja. fizičko lice-rezident. prenos na drugu banku. u propisanim fajlovima.Ono označava depozitno-kreditne poslove denominirane u svim drugim valutama osim u valui zemlje sjedišta date bankePlaćanje podrazumjeva sistem podmirenja novčanih obaveza između dva subjekta po osnovu trgovačkih. zaštićeni šifrom. 30 . Ukoliko klijent zeli odredjeni iznos prebaciti na drugu banku. pravnih ili fizičkih lica rezidenata ili nerizedanata. Potreban dokumentacija za placanje u inostranstvu koju klijent dostavlja baci je: OBRAZAC 1450 (obrazac za inoo placanje preko in banke). EUROVALUNO bankarstvo se bavi platnim prometom sa inostransvom. UGOVOR. Devizni priliv iz inostranstva podrazumjeva da je račun banke u inostranstvu odobren po nalogu stranog. NAZIV BANKE. te podmirenje troškova.Obim i nivo međunarodnog platnog prometa zavisi od vrste klijenta. po zahtjevu ino-nalogodavca ili nerezidenta iz BIH u korist klijenata. moraju biti u elektronskoj formi. ako sredtva na račun komititenta. VALUTU.Takodjer je odgovoran za pravilno popunjavanje. za službeni put.Ova informacija o uplati dolazi putem SWIFT sistema. MT202.Učesnik koji je primio sredstva na osnovu pogrešnog usmjerenog platnog naloga dužan je vratiti sredstva: -do zadnjeg skupljanja i obrade platnih naloga istog ili najkasnijeg do prvog skupljanja narednog dana. -pravno lice-nerezident. a po osnovu izvoza robe ili usluga. pravnog ili fizičkog lica za korisnika u zemlji. pravilno prihvatanje autoriziranog platnog naloga. uslužnih i drugih aktivnosti. usluga CB.Platni nalozi usmjereni na ŽK.njihovu usklađenost i pouzdanost kako ne bi ugrozio ŽK. usmjeravanje platnog naloga.krajnjeg primaoca nisu knjižene ili -odmah po primitku vraćenih sredstava od komitenta na čiji se račun knjižena pogrešno usmjerena sredstva. duzan je naglasiti: IZNOS. MT205. a korisnik na svojoj.Učesnici u međunarodnom platnom prometu su privredni ili pravni subjekti te fizičko lice koje je registriralo poslovanje sa bankom otvarajući odgovarajući račun.Nalog je primljen u ŽK kada učesnik dobije potvrdu o prihvatanju i biće izvršen istog dana. transakcijski racun. otplatu kredita.Klijenti –subjekti medjunarodnog platnog prometa su: -pravno lice-rezident.RAČUN BANKE I SVRHU PREBACIVANJA. odnosno potpisujući ugovor o poslovnoj saradnji. ZAHTJEV ZA PLAĆANJE. popunjeni u skladu sa standardima i važećim odredbama za domaće platne transakcije. privrednih.nalogodavca -bsnku pokrića i korisnika -naziv korisnika i broj njegovog računa -osnov plaćanja -detalji vezani za troškove po obradi priliva: BEN-opcija znači da bankarske troškove priliva snosi korisnik OUR-opcija znači da troškove snosi nalogodavac SHA-opcija znači da troškove snosi nalogodavac na svojoj strani. fizičko lice-nerezident Pod prilivom se podrazumjeva unos sredstava (deviznih ili KM) u državu preko poslovnih banaka.

FAKTURA ILI UGOVOR je dokumnt iz kojeg se moze utvrditi obavze plaćanja. 31 . roba ili usluga.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful