ULOGA CENTRALNE BANKE U UPRAVLJANJU MONETARNOM POLITIKOM Monetarna politika se prvenstveno bavi proučavanjem i regulisanjem novčanog opticaja odnosno

cjelokupnog toka novca kroz „novčani krvotok“ ekonomije. Monetarna politika u centar svoje pažnje stavlja sve oblike novca, kako primarni (efektivni novac) tako i depozitni novac. Institucija koja je odgovorna za sprovođenje monetarne politike i za očuvanje stabilnosti domaćeg novvca, ima kapacitet monetarne vlasti jedne zemlje, a to je centralna banka. Centralna banka je od države jedina ovlaštena ustanova koja emitira novčanice koje su oficijelni novac dotične zemlje. Centralna banka se vrhom finansijskog sistema smatra iz više razloga: • Jedina koja ima pravo emisije papirnih novčanica i kovanica, i jedina je institucija koja ima pravo na upravljanje monetarnom politikom • Na njoj leži odgovornost i briga za stabilnost novca jedne zemlje. • Oslonac svim drugim finansijskim institucijama, a naročito komercijalnim bankama • CB ima ulogu regulatora procesa multiplikacije depozita i kreditne ekspanzije Pored osnovnih funkcija CB ima i neke druge funkcije: 1. funkcija povezana sa regulisanjem novčane cirkulacije 2. funkcija povezana sa regulisanjem poslovanja kreditnog sistema, tj.drugih banaka. 3. funkcija poveana sa međunarodnim platnim prometom, kao što je briga za međunarodnu vrijednost domaćeg novca i likvidnost platnog bilansa, tj.osiguranje dovoljnih rezervi svjetskih platežnih sredstava. Za očuvanje funkcije finansijske stabilnosti u savremenim ekonomskim uslovima, kod centralne banke jeste činjenica da su monetarna politika i finansijska stabilnost u susjedstvu jedna s drugom. Ako se monetarnom politikom ne upravlja efikasno, inflacija može brzo porasti i postati neujednačena, te za rezultat možemo imati kontinuirani rast cijena. Isto tako, što je niža stopa inflacije, veća je stimulacija za držanje gotovine naspram depozita kod banaka. Slijedeća implikacija monetarne politike na finansijsku stabilnost proizilazi iz određivanje kamatne stope. Monetarna politika, koja ima za cilj stabilizira inflaciju oštrim promjenama kretkoročnih nominalnih kamatnih stopa, može dovesti do nesigurnosti na finansijskom tržištu. Umjerene promjene kamatnih stopa od strane CB , kao mogući odgovor na stabiliziranje inflacije, mogu snažno doprinijeti dugoročnoj finansijskoj stabilnosti.. Instrumenti djelovanja monetarne politike: diskontna politika, politika rezervi likvidnost, politika otvorenog tržišta. Diskontna stopa je ustvari kamatna stopa po kojoj CB prima na eskont od poslovnih banaka robne mjenice, ili druge vrijednosne papire. Naravno, promjenama visine diskontne stope, CB može uticati na ponudu u potražnju za novcem. Komercijalne banke ili druge finansijske institucije posuđuju rezerve od CB po definiranoj cijeni-diskontnoj stopi. CB pokušava da utiče na volju banaka da posuđuju rezervna sredstva promjenom kamatne stope, koju zaračunava na takve zajmove. To je upravljanje diskontnom politikom. Niža diskontna stopa će posuđivanje učiniti više atraktivnim, i obrnuto. Diskontna politika ima dvije dimenzije: cijena, to jeste diskontna stopa i druga dimenzija se tiče kvantiteta procesa pozajmljivanja CB. Svaka banka da bi mogla udovoljiti svojim obavezama za isplatu u gotovini, mora držati ejdan dio sredstava u likvidnoj formi, gdje ta sredstva predstavljaju rezerve likvidnosti. Kao rezerve 1

likvidnosti služe različiti dijelovi aktive, te ih po stepenu likvidnosti dijelimo na primarne i sekundarne rezerve. Primarne rezerve su: gotovina u blagajnama, sredstva položena kod CB, potraživanja od ostalih banaka, čekovi. Sekundarne rezerve su:: mjenice i druge vrijednosne papire s rokom dospijeća do jedne godine. Obavezne rezerve se određuju kao stopa u odnosu na pojedine depozite u bankama s tim da ih se mora položiti na račun kod CB, čime se ograničava kreditna ekspanzija, pa kada se ocijeni da je ona prevelika, podiže se stopa obavezne rezerve i obrnuto. Tako se u periodima recesije prakticira smanjenje stopa obaveznih rezervi, da se poboljša likvidnost banaka i omogući šire kreditiranje. Obrnuto, u periodima inflacije , stopa se povećava. Povećanjem stope rezervi, dolazi do smanjenja u iznosu depozita, te do smanjenja novčane mase. Politika otvorenog tržišta. Ako CB misli da treba usporiti ekonomski polet u jednoj državi, tada ona prodaje na tržištu državne papire i tako utiče na smanjenje novčane mase, i obrnuto. Open market operacije imaju određene prednosti u odnosu na ostale instrumente monetarne poitike: • javljau se na incijativu CB,koja ima potpunu kontrolu njihovog volumena. • Open market operacije su fleksibilne i precizne • Open market operacije se mogu brzo implementirati Upravljanje monetarnom politikom u principima currency boarda-a Jedan broj zemalja u tranziciji, uvele su currency board u nastojanju da obezbijede stabilno novčano okruženje, kao osnovnu pretpostavku za uspješno provođenje programa stabilizacije i ekonomskih reformi u procesu tranzicije. Currency board predtavlja operativno pravilo za izdavanje domaće valute, prema kojem se domaća valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokrićem u neto stranoj aktivi. To znaći da CB nr može davati kredit. Pravila currency boarda služe da se uspostavi kredibilitet i izbjegnu gubici koji mogu proisteći iz slobodnih odluka, koje ponekda mogu biti nekonzistentne sa aktivnostima u ekonomiji zemlje. Za currency board postoji pravilo- emitirani novac, gotovi ili depozitni, mora u cjelosti (100%) biti pokriven konvertibilnim novcem. Kao posebna vrsta monetarnih vlasti, currency board podrazumijeva i značajna ograničenja za monetarnu i fisklanu politiku. Ključni kvalilet Currency boarda je u tome što garantuje konvertibilnost domaće valute , cjenovnu i monetarnu stabilnost, a istovremeno pospješuje spolnju trgovinu sa konvertibilnim deviznim područjima i stimuliše direktne i strane investicije u domaću ekonomiju. Značajne karakteristike Currency boarda: a) depoziti komercijalnih banaka su konvertibilni u novčanice valutnog odbora po fiksnom kursu b) Currency board je jedini izdavač novčanica c) Postoji puno pokriće u konvertibilnoj starnoj valuti d) Niska stopa inflacije e) Ograničpena monetarna politikagrađani ne drže rezervnu valutu, niti koriste rezervnu valutu u domaćim transakcijama. Currency board u određenim okolnostima može kreditirati komercijalne banke radi obezbjeđenja podrške njihovoj likvidnosti, ali ne u obimu većem od održavanja propisane minimalne stope rezervne valute u odnosu na rezervni novac.

2

Osnovna pravila Fiksni devizni kurs. Odluka o vezivanju domaće valute za neku od stranih valuta, treba da polazi od nekoliko osnovnih principa: • stabilnosti i snage valute za koju se veže valuta Currency board-a • razvijenosti trgovinskih odnosa zemlje currency board-a sa zemljom rezervne valute • korelacija ekonomskih ciklusa između ovih zemalja • valute u kojoj je denominiran pretežan dio vanjskog duga zemlje i prihvatanja rezervne valute od domaće javnosti. Moguće je vezivanje i za korpu valuta. Tako, npr.zemlja koja ima trgovinske odnose sa puno zemalja bez dominantnog partnera, može svoju valutu vezati za korpu valuta glavnih partnera. Fiksiranje deviznog kursa. Najprihvatljiviji nivo kursa bi bio onaj kurs koji polazi od tržišnog kursa i pri tome obezbjeđuje potpunu pokrivenost specifičnih domaćih monetarnih obaveza raspoloživim deviznim rezervama. Pokriće monetarne pasive. U kom obliku držazi rezervnu valutu. Treba voditi računa o iznosu i strukturi raspoloživih deviznih rezervi rezerve u Currency board-u se mogu držati osim u novčanicama i kovanicamarezervne valute, držati i u depozitima i drugim novčanim oblicima. Obezbjeđenje inicijalnih sredstava rezervne valute. Snadbijevanje odgovarajućom količinom novčanica rezervne valute, prije početka funkcionisanja currency board-a bi se mogao ugovoriti s CB zemlje rezervne valute ili nekim drugim prihvatljivim izvorom. Prednosti currency board-a 1.Inflacija.Prva prednost currency boarda-a se odnosi na tvrdnju da se pomoću currency board-a obezbjeđuje stabilna i niska inflacija,zbog fiksnog deviznog kursa prema rezervnoj valuti,pri čemu se podrazumjeva da je inflacija u zemlji rezervne valute niska i stabilna.statistički podaci i ekonometrijske analize potvrđuju tvrdnju da se pri currency boardu postižu bolji rezultati u zaustavljanju inflacije,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa.Utvrđeno je da je prosječna godišnja inflacija pri curreny board-u 3,5 procenata niža,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa. 2.Konvertibilnost.0bezbjeđenje konvertibilnosti domaće valute proističe iz njenog punog pokrića kovertibilnim stranim valutama ili zlatom.Kako se currency board uvijek veže za neku rezervnu valutu,koja obično pokriva sve njegove obaveze u domaćoj valuti,to mu omogućava da zadovolji bilo koji obim konverzije domaće u stranu valutu.Currency board nije u mogućnosti da pomogne komercijalnim bankama,jer po definiciji ne može emitovati,ili povlačiti rezervni novac u zamjenu za domaće aktive.Navedeni razlozi idu u prilog argumentaciji da je kod currency boarda poželjno prisustvo komercijalnih banaka iz inostranstva,i to posebno komercijalnih banka iz zemlje rezervne valute,a koje lakše mogu obezbjediti potrebna sredstva u rezervnoj valuti,nego što to mogu domaće banke. 3.Makroekonomska disciplina.Slijdeća prednost currency boarda se odnosi na obezbjeđenje makroekonomske discipline.Na prvom mjestu,pošto je currency board-u zabranjeno da kupuje domaću finansijsku aktivu,on ne može finansirati fiskalni deficit.Prema tome,vlada mora voditi politiku uravnoteženog budžeta,ako ne može posuđivati u zemlji i inostranstvu,da bi finansirala eventualni deficit.

3

smatra se mehanizam automatskog prilagođavanja platnog bilansa. Nedostaci currency board-a 1.prendost currency board-a se ogleda u povjerenju koje generalno uživa kod javnosti i finansijskih tržišta posebno.tako da zemlja koja se brzo razvija može biti u mogućnosti da poboljša svoju konkurentnost. 4.dok manje otvorene ekonomije mogu više dobiti ako dozvole određeni oblik fleksibilnosti kursa.tada nestabilnost kursa nameće veće troškove.Uobičajeno 4 .Otvorenim ekonomijama se savjetuje da vežu svoje kurseve prema valutama njihovih glavnih trgovinskih partnera.Danas ekonomisti.Currency board se ne može ponašati kao davalac zadnjeg utočišta kada se događaju unutrašnje finansijske krize.čak i oni koji smatraju da finansiranje deficita može pomoći u stimulisanju ukupne tražnje.a koje mu pribavlja konvertibilnost.sa namjerom da se ostavi prostor za određenu inflaciju tokom tranzicije.Pod pretpostavkom da su domaće cijene fleksibilne. 2.Problem uvođenja currency board-a.Moguća su dva rješenja da bi se riješili navedeni problemi.a kamatne stope rastu.Konačno.jer curency board isključuje upotrebu kursa da se ispravi precijenjenost domaće valute.Problem prilagođavanja se odnosi na povećanje troškova kada kurs ne može biti mijenjan.a samim tim i uvoza.Mogućnost javljanja realnog šoka koji zahtjeva poboljšanje platnog bilansa.nastojeći da obezbjede priliv kapitala.Problemi vezani za krizne periode.povoljna kretanja cijena i izvjesnost mehanizma platno-bilansnog prilagođavanja.dovede do precijenjenosti domaće valute.mijenjajuci je za rezervnu valutu.Rast kamanih stopa pokreće deflacioni pritisak.Problem uvođenja currency boarda se odnosi na problem prikupljanja dovoljnih rezervi čvrste valute da se pokrije monetarna baza.Povjerenje u currency board.što vodi poboljšanju stanja tekućeg računa platnog bilansa.ukoliko se currency board uvede u zemlju sa visokom stopom inflacije. uslijed rasta cijena nafte.kao npr. Prvi pristup predlaže da se izvrši početna maksimalna devalvacija prije vezivanja i fiksiranja kursa.Prelazak na fiksni kurs.novčana masa se smanjuje.da bi se olakšalo prilagođavanje platnog bilansa.koji utoče na smanjenje ukupne potrošnje.teško mogu poreći činjenicu da se finansiranje deficita mnogo češće zluupotrebljava nego što se konstruktivno koristi.Ako zemlja bilježi deficit platnog bilansa .Problemi vezani za prilagođavanje platnog bilansa.Problem prelaska na fiksni kurs odnosi se na opasnost da fiksni kurs.Ukoliko je ekonomija otvorena tj.dozvoljavanjem ograničenog stepena fleksibilnosti kursa.Drugi pristup predlaže modifikaciju standardnog currency boarda.a što je potrebno za njegovo uspješno postavljanje.vodeći ekonomiju u stanje veće zaposlenosti i manjeg deficita platnog bilnsa.Glavni razlog usvajanja currency board-a jeste da se inflacija drži pod kontrolom.Mehanizam prilagođavanja platnog bilansa. a što ćeuticati da realna proizvodnja brže raste. 3.Ključna pitanja su koliko će velika biti precijenjenost domaće valute i koliko dugo će trajati prelazni period.Međutim.ne samo u početnom periodu pelaska na fiksni kurs.Ovaj mehanizam u suštini nije ništa drugo nego mehanizam koji podrazumjeva prilagođavanja u zlatnom standardu. na nivou koji podrazumjeva potcijenjenost domaće valute.zbog toga što bi emitovanje domaće valute uzdrmalo njegov osnivni princip.makroekonomska disciplina. ukoliko roba kojom se trguje čini veliki dio ekonomije.dok fiksiranje kursa ide prema fiksiranju nivoa cijena. 5.znači da se ovaj problem može javiti u bilo koje vrijeme.U nekim situacijama početni rast cijena bi vremenom bio riješen automatski i to putem uticaja produktivnosti.Četvrtnom značajnom prednošću koju omogućava currency board.koji tradicionalno služi kao baza za currency board.Činjenice ne pokazuju da fiksiranje kursa dovodi do trenutnog zaustavljanja inflacije.manja tražnja će uticati na njihovo smanjenje i prema tome učiniti izvoz konkurentnim . 4.ovo je moguće samo onda kada početni nivo cijena nije pretjerano visok.a da pri tome kurs ne postane nekonkurentan.

posebno u vidu direktnih investicija u domaću ekonomiju(sve zemlje).koje su napustile monetarno područje rublje i vezale se za DEM i USD.je stanovište da je poželjno imati funkciju davaoca zadnjeg utočišta da bi se pomoglo solventnim ali trenutno nelikvidnim finansijskim institucijama.Currency board može pomoći finansijksim ustanovama. ⇒ zemlje koje izlaze iz haotičnih ekonomsko-monetarnih uslova.zemlje kojima odogovara uvođenje currency board-a.Currency board se u mnogim zemljama javio u želji da što kraćem roku pređu na tržišne principe i uhvate korak sa evropskim integracionim procesima.Pri currency board-u postoji mogućnost d se pojavi finansijska kriza koja se ne može lako zaustaviti. ⇒ zemlje koje žele brzu integraciju u spoljnotrgovinske i investicione tokove sa valutnim područjem rezervne valute(Estonija. ⇒ zemlje koje žele da napuste jednu i pristupe drugoj monetarno-finansijskoj integraciji putem vezivanja za čvrstu rezervnu valutu(Estonija i Litvanija.Bugarska.estonija. Kada primijeniti currency board Zemlje koje su uvele currency board mogu se svrstati u dvije grupe.nema sumnje da je uvođenje currency board aranžmana u Estoniji. i djelimično Litvanija).Postavlja se pitanje da li to predstavlja prednost ili nedostatak.U prvu grupu mogu se svrstati zemlje koje su uvele currency board kao odgovor na monetarnu i valutnu nestabilnost.u kojima je domaća valuta izgubila osnovne atribute dominantne valute na teritoriji zemlje. 5 .odnosno u upravljanju ponudom novca. Iskustva zemalja u tranziciji koje su uvele currency board Zajednička karakteristika svih modernih currency board aranžmana je da pokušavaju kombinovati rigidna pravila ortodoksnog currency board-a sa izvjesnim stepenom diskrecije. Da zaključimo.Ovo jasno govori da funkcija davaoca zadnjeg utočišta može pomoći riješavanju trenutnih problema vezanih za likvidnost.Problem može dodatno bit otežan ako je finansijski sistem slab i ako u njemu nisu prisutne strane finansijske institucije.Prema ekonomsko-političkim karakteristikama.koje mogu povući kredite izvan zemlje.koja je napustila područje YU dinara i vezala se za DEM).Obje grupe ovih zemalja po pravilu se nalaze u procesu tranzicije-prelaska na tržišnu ekonomiju i nedovoljno su razvijene.Litvaniji i Bugarskoj opravdao svoj cilj. ⇒ zemlje koje žele uvođenjem currency board-a trajno elminisati voluntarizam monetarne i fiskalne politike i obezbijediti trajnu stabilnsot cijena i deviznog kursa ⇒ zemlje sa visokim stepenom eurizacije.Litvanija.BiH).mogle bi se svrstati u slijedeće grupe: ⇒ zemlje koje izlaze iz perioda veoma visoke inflacije i monetarne nestabilnosti(Bugarska.tako da prednost upravljanja aktivnom monetarnom politikom može biti manja od prednosti upravljanja monetarnom politikom koja počiva na striktnim pravilima.kao što su ratovi(Bosna i Hercegovina).čak kada je i vlada spremna da pruži odgovarajuću pomoć.Danas.problem se odnosi na nemogućnost currency board-a da slijedi aktivnu monetarnu politiku.dok se u drugu grupu zemalja mogu svrstati male i otvorene ekonomije koje nemaju dovoljno iskustva u upravljanju monetarnom politikom.ali ne može riješiti sistemsku krizu kada se pojavi.pošto se često monetarna politika zloupotrebljava.BiH. ⇒ zemlje koje žele da brzo ostvare konvertibilnost svoje valute i pospiješe strane investicije-priliv kapitala.ali je obim pomoći ograničen deviznim rezervama i zakonskim okvirom.

da jača koordinaciju centralnih banka i monetarnih politika i. da kreira pripremne zahtjeve za osnivanje Evropskog sistema centralnih banaka.g.ovih 11 zemalja će učestvovati na trećem koraku ka uspostavljanju Evropske monetarne unije.Stvorena je Evropska monetarna unij zemalja euro-zone sa sprovođenjem jedinstvene monetarne politike. u segmentu politike kamatnih stopa.radne snage.Evropska monetarna unija nije podrazumijevala i političku unijju jer zajedničke odluke na području odgovarajućih cijelina nivoa oporezivanja se i neće zahtjevati.Evropska monetarna unija je dobila jedinstvenu monetarnu politiku unutar jedinstvenog ekonosmkog tržišta.na sastanku samita šefova vlada u Madridu.znanja.nezavisno od nacionalnih vlada i sotalih institucija EU. U finalnoj trećoj fazi devizni kursevi su fiksno vezani.se vodi pod okriljem Evropske centralne banke.je označilo početak drugog koraka.g..ostaje u nadležnosti nacionalnih vlada koje će raditi unutar zajedničkih dogovrenih pravila Pakta za sigurnost i rast. je postignut sporazum o novoj zajedničkoj valuti kojoj je dato ime euro i koja će biti uvedena na početku trećeg koraka. S druge strane.Padom Berlinskog zida.on nije imao autoritet da sprovodi intervenciju deviznih kurseva.drugo.koje su emitovane 1-januara 2002.jer Evropska unija je i enormno finansijsko tržište. Prvog januara 1999...1. sa slobodnim kretanjem roba. Komitetu guvernera centralnih banaka zemalja članica Evropske ekonomske zajednice su date dodatne odgovornosti.da prvi korak stvaranja Evropske monetarne unije treba početi 1.a Evropski sistem centralnih banaka i Evropska centralna banka su započele formulisanje i sprovođenje jedinstvene monetarne 6 . EMI je prezentovao Vijeću Evrope i javnosti izabrane dizajne za euro banknote. Na osnovu Delorovog izvještaja. U decembru 1996.juna 1989.Šestorica osnivača proglasili su Evropsku ekonomsku zajednicu otvorenom za sve evropske zemlje. Osnivanje evropskog monetarnog instituta sa sjedištemu Frankfurtu.Evropski monetarni institut nije imao odgovornost za sprovođenje monetarne politike u Evropskoj uniji.ekonomska politika npr u segmentu politike oporezivanja ili politike javnih rashoda .usluga.g.Ovo je još uvijek bio zadatak nacionalnih centralnih banaka.kapitala.i posljednji korak.sa više od 300 miliona potrošača.rastao je pritisak za punopravno članstvo i sa evropskog Istoka.Zato je otvorenost sadašnje Evropske unije koja je formalno nastala Mastrihtskim ugovorom. Evropski monetarni institut je prezentirao svoj izvještaj Vijeću Evrope koji je formirao bazu rezolucije Vijeća Evrope o principima i fundamentalnim elementima novog mehanizma deviznog kursa-ERM II koji je prihvaćen u junu 1997.Time je potvrđeno da će treći korak ka stvaranju ekonosmke i monetarne unije početi 1-januara 1999.g.Ekonomska snaga i moć Evropske unije ne može se svesti samo na aspekt trgovine.koji će sprovoditi jedinstvenu monetarnu politiku za uvođenje jedinstvene valute u trećem koraku.U ovo vrijeme.junuara 1994.Monetarna politika.Evropska unija je najveće jedinstveno tržište na svijetu.npr. Na taj način.Na taj način.dva glavna zadatka Evrospkog monetarnog instituta su bila: prvo.. U decembru 1996.Evropsko vijeće je odlučilo.Isto tako.Upravljanje monetarnom politikom nakon uspostavljanja Evropske monetarne unije Već na početku.g.gdje korporacije iz evropske unije sve više investiraju izvan zemalja članica.a tokovi kapitala idu i ka tržištima srednje i istočne Evropei Meditarana.stvaranja Evropske monetarne unije. je otpočeo treći.g.g. Drugog maja 1998. U decembru 1995.g.g.Vijeće EU sastavljeno od vlada 11 zemalja članica EU je jednoglasno usvojilo odluku da ovih 11 zemalja članica ispunjavaju uslove za uvođenje jedinstvene valute 1 januara 1999.bila uslovljena sa onim evropskim državama čiji se sistem vlasti zasniva na principima demokracije.g.pod odgovornošću Evropske centralne banke.jula 1990-datum kada su ukinute sve restrikcije na kretanje kapitala između zemalja članica Evropske unije i kada je započeo proces koordinacije nacionalnih monetarnih politika.

Što se tiče kriterija vezanog za budžetski deficit i državni dug.Evropska centralna banka čuva i stabilnost deviznog kursa kao i kamatnih stopa. članica mehanizma deviznog tečaja (ERM 11). a Danska pored toga mora imati i referendum.Pored toga. morale spustiti stopu inflacije na nivo Njemačke. odnosno postavljanja normi od 3% ukupnog obima rashoda prema bruto domaćem proizvodu i 60% ukupnog javnog duga prema bruto domaćem proizvodu. u toku posmatrane godine. npr. povremena povećanja u stopi nezaposlenosti su bila neizbježna. U toku ovog dezinflatornog procesa. ne smije biti veća od 1. 2) dugoročna kamatna stopa ne smije biti viša od 2% u apsolutnom izrazu. Ovaj kriterij je bio dodatni dokaz da su pojedine zemlje. osim privremeno i izuzetno. npr.15% oko centralnog deviznog kursa). Osnovni konvergencije ''convergence criteria'' su slijedeći: 1) stopa inflacije u zemlji. 3) deficit državnog budžeta.koji ukljucuju tri fundamentalna nacela i to:stabilnost cijena. pa na taj način nije ispunila jedan od uslova priključenja monetarnoj uniji.upravljanje deviznim kursom i rezervama i bankarska supervizija. ako i samo ako. naprosto se željelo pokazati da zemlje članice buduće monetarne unije vode brigu oko upravljanja politikom niske inflacije. 6) nacionalne centralne banke moraju imati punu političku nezavisnost. mora biti bez ozbiljnih devalvacija u prethodne dvije godine prije razmatranja ulaska u monetarnu uniju (dozvoljene fluktacije su +/. Mnoge članice su. 7 . te na taj način sprovoditi dezinflatorni proces.te evropske centralne banke i zajedničke valute za Evropu.nezavisnost od nacionalnih vlada i EU u cjelini i demokratsku odgovornost .6).5% od prosječne stope inflacije u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. Evropskog monetarnog sistema prije početka treće faze. Švedska je odlučila da se ne pridruži monetarnoj uniji zbog toga što je odbila da se pridruži mehanizmu deviznog kursa ERM 11.05x0. Ovakve budžetske norme od 3% i 60% su izvedene iz formule koja određuje koji je to budžetski deficit potreban da stabilizira državni dug. uz pretpostavku da se budžetski deficit finansira emisijom državnih obveznica: d=gxb (d) budžetski deficit u procentima od GDP-a (bruto domaćeg proizvoda). veoma istrajne oko vođenja borbe sa inflacijom. Velika Britanija bi morala osigurati punu nezavisnost Bank of England. Kod kriterija inflacije. 4) odnos javnog duga i bruto domaćeg proizvoda ne smije biti veći od 60%. Italija. kao i budžeta regiona. Ilustrirat ćemo neke racionalne pokazatelje kako se došlo do normi 3% i 60%. 5) zemlja. od prosjeka kamata u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije.jeste uspostavljanje jedinstvene monetarne politike i očuvanje stabilnosti cijena na prostoru cijele EU. To je jedan od razloga zbog kojih Danska i Velika Britanija nisu članice ekonomske i monetarne unije i imaju ''opting-out'' klauzulu. Ovo pravilo je podložno kriteriji zbog barem dvije stvari. (g) stopa rasta nominalnog GDP-a i (b) nivo na kojem se državni dug stabilizira (u % od GDP-a) Formula nam pokazuje da budžetski deficit mora biti sveden na nivo od 3% GDP-a da bi se stabilizovao državni dug na 60% od GDP-a. Jedan od osnovnih ciljeva formiranja Evropske monetarne unije.politike prema postavkama Sporazuma. Naime. Jedinstvena centralna banka obezbjeđuje najveću sigurnost za cjenovnu stabilnost.s druge strane tri glavna zadatka su navedena kao: formulacija i sporvedba jedinstvene monetarne politike i emisije zajedničke valute.03=0.dok. je nominalna stopa rasta GDP-a 5% (0. te lokalni budžetski deficiti ne smiju preći 3% vrijednosti bruto domaćeg proizvoda.

odgovorna za monetarnu politiku EU kao cjeline. nema gubljenja vremena kod zamjene efektive. Na taj način je bio formiran devizni kurs euro-zone. je bio tzv. jer postojanje takvih fluktacija i kretanja deviznih kurseva unutar tih raspona često pokreće špekulativne pritiske. odlučeno je da navedeni fiskalni kriterij ne bude primijenjen. jer je upravo očekivanje da će centralnoj banci ''ponestati novca''. ne treba držati velike rezerve. Ovo je moguće jer nema tržišta deviznih kurseva. pravilo je oslonjeno na buduću nominalnu stopu rasta GDP-a. konkurencijski efekat jedinstvenog tržišta će biti znatno ojačan. Evropska centralna banka. Ali razlike u ekonomskoj strukturi. prije priključenja monetarnoj uniji. i to: ► Postoji jedna centralna banka od 1999. Drugo. Pošto 9 od 11 zemalja članica EU-a nisu bile u stanju ispuniti ovaj kriterij (kriterij 4).. Ako je nominalna stopa rasta GDP-a veća od (niža od) 5%. Od 1 januara 1999 g. Slijedeća korist je ušteda kroz niže oficijelne međunarodne rezerve. Jedini razlog zašto je prag 60% prihvaćen u Maastrichtu je bio. ► Konverzija jedne valute zemlje članice za euro se obavlja prema fiksnom kursu bez fluktacija. određuje EU monetarne varijable. već samo do nivoa da devizni kurseura upravlja prema drugim valutama. Komercijalne banke mijenjaju ove valute prema fiksnom deviznom tečaju. radi čega ona kupuje i prodaje euro da bi uticala na količinu novca u Evropskoj uniji i/ili kamatnu stopu. Makroekonomske koristi se odnose na: eliminaciju deviznog rizika unutar euro-zone. Ako su cijene roba i usluga izražene u jednoj valuti. Nepostojanje raspona fluktacija je važno. što implicira da koristi od upotrebe eura neće biti ditribuirane ravnomjerno među zemljama članicama.Prvo. nejasno je zašto bi se dug trebao stabilizirati na 60%. stimulaciju investicija u euro-zonu i u smislu unutarnjeg kretanja i priliva izvana. dohotku per capita. špekulatori ne mogu očekivati od ovog mehanizma da mu ponestane novca da bi organizirao konverziju. dudžetski deficit koji stabilizira državni dug na 60% se poveća iznad (smanjuje) 3%. Evropska centralna banka koristi euro za implementaciju monetarne politike. kriterij konvergencije za visinu kamatnih stopa se opravdava činjenicom da bi velike razlike u visini kamatnih stopa. kao i EU. mogle dovesti do velikih dobiti ili gubitaka kapitala pri momentu operacionalizacije monetarne unije. na zahtjev. jednostavnije putovanje za potrošače. što će dati i koristi Uniji u cjelini i stvoriti povoljniju poziciju u međunarodnim razmjenama=> jedinstvena valuta će pospiješiti ekonomski rast i zaposljenje. ► Evropska centralna banka je bila spremna da zamijeni jedan novac članice za drugi. jačanje jedinstvenog tržišta. a upravljanje jedinstvenom monetarnom politikom postaje odgovornost Evropske centralne banke. Evropska centralna banka.g. Kriterij 5 je spriječio zemlje da manipuliraju deviznim kursom tako da bi mogle imati bolju poziciju deviznog kursa prilikom ulaska u monetarnu uniju. naročito prema US dolaru. Ovaj trogodišnji tranzicijski period do potpunog uspostavljanja zajedničke valute. Postavlja se pitanje 8 . Upotreba eura bi trebala donijeti i određene globalne efekte za EU. Jedinstvena valuta je znatno važna za trgovinu bez barijera i investicione aktivnosti unutar Evropskog kontinenta. kao što su: jače evropsko prisustvo u međunarodnom monetarnom sistemu i jače prisustvo na globalnim finansijskim tržištima. Prema tome. Konačno. stopi nezaposlenosti među zemljama članicama su velike. Mikroekonomske koristi od upotrebe eura su: pojednostavljuju se međusobne finansijske transakcije. prije svega zbog tehničkih razloga. Uvođenje jedinstvenog evropskog novca može donijeti određene koristi zemljama euro-zone. zemlje članice euro-zone su koristile euro u beztrgovinskom platnom prometu. zato što u to vrijeme prosjek stope dug/GDP-a u EU bio je 60%. nema više provizija za konverziju deviza. koji je uveden. je na neki način ''osiguran'' sa tri važne tačke za uspostavu kredibiliteta. ono što pokreće špekulativne napade. Period 1999-2002. Najočiglednija korist je potpuna eliminacija troškova konverzije između različitih valuta eurozone. nadgledajući zajedničku valutu. gdje se trguju ovim valutama po promijenljivom kursu. tranzicijski period za monetarnu uniju.

The executive board/Izvršni odbor: Izvršni odbor čine predsjednik. Upis kapitala je zasnovan na ključu koji je uspostavljen na bazi respektivnog učešća zemalja članica EU u GDP-u i populaciji EU. Osnovne karakteristike monetarne unije sastoje se u formiranju jedinstvenog novca. Učešće svake centralne banke članice Ecb u obezbjeđenju deviznih rezervi Ecb je fiksirano. odgovornost za tekuće aktivnosti Ecb. klučne kamatne stope i obezbjeđenje rezervi u Evropskoj monetarnoj uniji. Centralne banke koje još nisu u Evropskoj monetarnoj uniji nemaju pravo da dobiju bilo kakav udio u podjeli dobiti Ecb. potrebne pripreme za uspostavljanje fiksnog deviznog kursa valuta zemalja članica prema euru. strateški značajne odluke) . Očekivana inflacija u dugo roku je konzistentna sa definicijom Ecb o stabilnosti cijena. pripremanje potrebnih pravila za ujednačavanje/kreiranje računovodstvenih standarda i standarda izvještavanja.da li je uopšte postojao rizik za kolaps aranžmana fiksnog deviznog kursa u toku 19992002. kao i donošenje odluka koje se odnose na među-ciljeve monetarne politike. Funkcionisanje Evropske centralne banke Od osnivanja Evropske centralne banke (Ecb).? Iz današnje perspektive možemo reći da ga nije ni bilo. def.The governing council/Upravno vijeće: Upravno vijeće će ćiniti članovi Izvršnog odbora Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka. pripremanje godišnjih izvještaja Ecb. Glavne odgovornosti su: implementacija monetarne politike u skladu sa smjernicama i odlukama Upravnog vijeća Ecb i davanje neophodnih instrukcija nacionalnim centralnim bankama. 9 . predložena od strane zemalja članica. i takve koordinacije nacionalnih ekonomskih politika koja bi omogućila da zemlje članice imaju jedinstvenu monetarnu. Ima slijedeće zadatke: prikupljanje statističkih informacija. strategija monetarne politike obezbjeđuje snažnu osnovu za efikasan interni proces odlučivanja i konzistentni okvir za komukikaciju sa javnošću. te za donošenje odluka Ecb: . utvrđivanje potrebnih odluka za njihovu implementaciju. U upravljačkoj strukturi Ecb imamo tri organa koji su zadužena za pripremu i sprovođenje jedinstvene monetarne politike. što ima za rezultat jačanje povjerenja prema Ecb. u proporciji sa udjelom upisanog kapitala u Ecb. Jedini rizik koji je mogao biti je politički. Ukupni kapital Ecb iznosi 5 milijardi eura. formulisanje monetarne politike eurozone. dok je svaka nacionalna centralna banka istovremeno kreditirana od strane Ecb u ekvivalentnom iznosu eura. tradicionalni špekulativni napad se vjerovatno nije mogao desiti. niti su obavezni da finansiraju gubitke Ecb. (status primarnog operativnog tijela Ecb) . Glavne odgovornosti Upravnog vijeća su: određivanje osnovnih smjernica i donošenje odluka potrebnih za osiguranje zadataka datih Evropskoj monetarnoj uniji. a u perspektivi i jedinstvenu fiskalnu politiku. zamjenik predsjednika i druga četiri člana.The general council of the ECB/Generalno vijeće Ecb: Generalno vijeće sačinjava predsjednik i zamjenik predsjednika Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka svih zemalja članica EU. (ima ovlaštenje i moć da preduzme najvažnije. Nacionalne centrale banke su upisnici kapitala Ecb. jedinstvene centralne banke. Manja nesigurnost o inflatornom kretanju pomaže smanjenju premije rizika u strukturi kamatne stope i prema tome niže finansijske troškove. standarda za politiku zaposlenja u Ecb.g.

daje Ecb zavidan stepen institucionalne nezavisnosti.iz godine u godinu.implikacije na formiranje cijena.mogu takođe igrati značajnu uloga u objašnjenju inflacijskih razlika. -Isto tako. -Različiti nivoi prilagođavanja na eksterne šokove privremeno doprinose inflacijskim razlikama. Tri glavna cilja Ecb: . Ovdje ∆ predstavlja promjenu iz jedne godine u drugu ili aproksimativne stope rasta. je niža. Ova strategija počinje sa definisanjem krajnjih ciljeva (inflacija.realni GDP Derivacijom ove formulacije dobivamo ∆m = ∆p + ∆y . Ebc je formulisala strategiju koju slijedi da bi realizovala monetarnu politiku u euro-zoni. Koja je konsistentna sa određenom stopom infuacije. Analiza kretanja cijena -Osnovni razlog za pad stope inflacije u 2003. u odnosu na 2002. potrebno je naglasiti da upravljanje jedinstvenom monetranom politikom implicira"regime shift".sekundarni cilj: ''visok stepen zaposlenosti'' . Prvi korak u formulisanju strategije monetarne politike sastoji se u davanju precizne definicije stabilnosti cijena. v.g. kada je data stopa rasta realnog GDP-a i stopa brzine opticaja novca. p.g.g. Ugovorom je posebno istaknuti transparentnost i odgovornost u radu Ecb.količina novca. koju možemo napisati na slijedeći način: m v = p y m.Strategija monetarne politike Evropske centralne banke Primarni cilj Ecb je održavanje stabilnost cijena. 10 .sekundarni cilj: ''politička nezavisnost'' Ugovor kojim je osnovana EU.prema tome.∆v.tada je riječ o razlikama u brzini sprovođenja strukturalnih reformi u zemljama članicama euro-zone. Ecb vrši predviđanja buduće stope rasta realnog GDP-a (∆y).kada govorimo o stalnim faktorima.tj. a preko srednjoročnih ciljeva.a obratno je za zemlje sa stopama inflacije ispod prosijeka euro-zone.brzina opticaja novca.stopa rasta cijena industrijskih proizvoda i usluga izvan nergetskog sektora. -S druge strane. Industrijske razike u euro-zoni:potencijalni uzorci i implikacije u domenu monetarne politike: -Potencijalni uzroci:Imajuci u vidu inflacijske razlike u euro-zoni promatrane od 1999.doprinose različito na stvaranje inflacijskih razlika. output).postoji veza između stanja konjukturnog ciklusa i kamatnih stopa:zemlje Evropske monetarne unije sa stopama inflacije iznad prosijeka euro-zone. Ecb će djelovati prema principima otvorene tržišne ekonomije uz slobodnu konkurenciju. y.mjere nacionalnih ekonomskih politika iz domena kontrole cijena i indirektnog oporezivanja.primarni cilj: ''stabilnost cijena'' . Da bismo to vidjeli treba započeti sa poznatom formulacijom kvantitativne teorije novca i cijena. -Zemlja sa stopama inflacije ispod prosjeka euro-zone bi trebale imati koris zbog veće kompetitivnosti i u kratkom roku od relativno manjih negativnih efekata inflacije na raspoloživi dohodak i stvarno bogatstvo.imajući veće prosjećne stope rasta domaće tražnje. kako bi ispunila svoj jasnodefiniran mandat održavanja stabilnosti cijena.su različite među zemljama članicama Evropske monetarne unije i. U smislu realizovanja svojih ciljeva. -U konteksu privredih faktora. -Razlike u upravljanju fiskalnom politikom među zemlojama članicama Evropske monetarne unije.nivo cijena. onda je novcu data dominantna uloga u ovoj strategiji. Prethodna formulacija se može interpretirati kao stopa rasta količine novca. Ako inflaciju posmatramo kao monetarni fenomen.

-Visok stepen likvidnosti i cjenovne sigurnosti . Monetarni agregati Evropske centralne banke: -Definicije Evropske centralne banke.kao i aktivu koja može odmah biti pretvorena u novac. -Jedan od najvažnijih instrum..te novčanu masu u širem smislu kao monetarni agregat (M3).u cilju ublažavanja negativnih implikacija na kompetetivnost.d)strukturalne operacije.su zasnovane na harmonizovanoj definiciji.se trebaju prilagoditi da reagiraju na eventualnu stalnu inflacijsku razliku. -Poboljšanje uslova na finansijskom tržištu i ekonomskih indikatora je postepeno induciralo ekonomske subjekte da se okrenu dugoročnim finansijskim operacijama i da smanje nivo štednje.može smanjiti mogućnost pojave stalne inflacijske razlike u euro-zoni.Ovdje ubrajamo repo ugoovore.kao što su:operacije na otvorenom tržištu.dionice fondova tržišta novca . -Evropska centralna banka definiše novčanu masu u užem smislu(M1). -Možemo ih svrstati u četiri kategorije:a)glavne operacije refinansiranja.kao što su fiskalna i strukturalna politika.monetarne politike jeste politika otvorenog tržišta jer se njome upravlja kamatnim stopama .tj.monetarni agregati(M2).izdatih od strane monetarnih finansijskih institucija euro-zone. -Upravno vijeće Evropske centralne banke može. -Ova tri monetarna agrgata se razlikuju u odnosu na stepen likvidnosti aktive koju sadrže.vrste transakcija i to: 11 . -Ekonomske politike svake zemlje članice Evropske unije .za monetarne agregate euro-zone. -S tim u vezi postoje tzv. Instrumenti monetarne politike u praksi Evropske centralne banke: -Evropska centralna banka ima na raspolaganju skup instrumenata monetarne politike.ne samo sektora koji vrši emisiju novca nego i na osnovu kategorija pasive monetranih finansijskih institucija.uslova.svojo odlukom u bilo koje vrijeme . -Kao i u svakoj monetarnoj uniji.kao takva. -M1 uključuje novac u opticaju(bankonte i kovanice). -Djelotvorno upravljanje navedenim politikama.likvidnošću bankarskog sistema i ekonomije.čini ove instrumente supstitutima depozita.c)operacije finog prolagođavanja.strategija monetarne politike Evropske centralne banke naglašava dvostruku ulogu u cilju izbjegavanja inflacijskih razlika.iz prostog razloga što bi postojanje inflacijskih razlika moglo imati implikacije za regije sa niskom stopom inflacije. -U isto vrijeme.monetarne politike Evropske monetarne unije.obveznice duga i vrijednosne papoire tržišta novca sa rokom dospijeća do dvije godine.inflacijske razlike unutar euro-zone prikazuju različitu regionalnu cjenovnu dinamiku i prolagođdavanje i. Operacije na otvorenom tržištu -Za cilj imaju upravljanje kamatni stopama i likvidnošću tržišta novca putem kupovine i prodaje vrijednosnih papira.ustajene pogodnosti kreditiranja banaka i politika rezervi likvidnosti .Evropskoj centralnoj banci.-Implikacije iz domena monetarne politike: Jedinstvena monetarna politika Evropske centralne banke je sada medij ka realizaciji strateškodg cilja održavanja stabilnosti cijena na cijelom području euro-zone.ne mogu biti adresirana samo prema jedinstvenoj monetarnoj politici.b)operacije refinansiranja u dugom roku.postvaljajuci inflacijski kriterij konvergencije prije integracije u Evropsku uniju. -M2 se sastoji od M1 i depozita s rokom dospijeća do dvije godine.kriterija i procedura korištenja instru. -M3 se sastoji od M2 i tržišnih vrijednosnih papira .izmijeniti skup instrumenata .

12 .Ove operacije imaju za cilj obezbjediti dodatno finansiranje prema identificiranim potrebama. b)Dugoročne operacije re-finansiranja-su reversne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa mjesećnim frekvencijama i rokom dospijeća od tri mjeseca.nacionalna centralna banka plaća kamatu.pred. Analiza upravljanja obaveznom rezervom u sistemu Evropske monetarne unije -Politika minimalnih rezervi Evropske centralne banke ima nekoliko ciljeva.cilj politike min.strukturalnih operacija) -tradicionalna prodaja i kupovina vrijednosnih papira na tržištu (samo za operacije finog prilagođavanja) -valutne zamjene (samo za operacije finog prilagođavanja) -prikupljanje depozita sa fiksnim terminima (samo za operacije finog prilagođavanja).Ove operacije se obavljaju kada Evropska centralna banka želi da "popravi" svoju strukturnu pozivciju u odnosu na finansijski sektor.signaliziraju opštu poziciju monetarne politike.Kamatna stopa na "marginal lending facility"obezbjeđuje najvišu tzv. -Dvije ustaljene pogodnosti su: 1)Kreditne pogodnosti za nepredvidive okolnosti-se koriste od strane subjekata da bi dobili likvidnost u toku noći od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu prihvatljive aktive.Kamatna stopa na depozite je u obliku najniže tzv.-reverzne transakcije (za sve četiri kategorije instrum.30 dana. -Minimalne rezerve likvidnosti.u visini kamate koju Evropska centralna banka primjenjuje u glavnim operacijama refinansiranja.One se sprovode od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu standardnih tendera i prema unaprijed utvrđenom kalendaru.Ove operacije se uglavnom vrše kao reversne transakcije od strane nacionalnih centralnih banaka putem brzih tendera i bilateralnih procedura.reversnih transakcija i"outright transakcija". d)Strukturne operacije-se izvršavaju putem emisija blagajničkih zapisa.te da pravljaju tržišnim kamatnim stopama u toku noći.brzih tendera i bilateralnih procedura.stabilizacija kamatne stope na tržištu novca. -Operacije na otvorenom tržištu se mogu vršiti na osnovu standardnih tendera .zapravo su obavezne rezerve koje se obračunavaju na prosjećan iznos depozita na računima depozitnih institucija u proteklih 30 dana a koje se moraju održavati takođe u sljed.Drugo. a)Glavne operacije refinansiranja-su regularne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa sedmičnim frekvencijama i rokom dospijeća od dvije godine."floor" tržišne kamatne stope u toku noći. -Na izdvojene obavezne rezerve .rezervi Evropske centralne banke je da vrši kontrolu nad procesokm monetarne ekspanzije.Prvo. Ustaljene pogodnosti kreditiranja banaka-"standing facilities" -Imaju za cilj da obezbjede likvidnost u toku noći. 2)Depoznitne pogodnosti-Subjekti mogu vršiti polaganje depozita u toku noći kod nacionalnih centralnih banaka..Ovim se želi omogućiti bankarskom sistemu da apsorbuje eventualne nastale šokove povezane sa likvidnošću te da se smanje fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. c)Operacije finog prilagođavanja-se izvršavaju na ad hoc osnovi s ciljem upravljanja likvidnošću i kamatnim stopama.i osnovni element operacija na otvorenom tržištu) -emisija obveznica (samo za instrum."celing"tržišnu kamatnu stopu u toku noći.

najveći je adut za privlačenje stranih investicija u BiH. Ovim se zaokružuje sedam godina funcionisanja currency boarda. da definiše i kontroliše upravljanje monetarnom politikom BiH 3. osnovana u skladu sa Zakonom koji je usvoji Parlament BiH 1997. da održava odgovarajuće platne i obračunske sisteme 5. Nakon uvođenja jednstvene valute. Pravni status i odgovornost Centralne banke BiH. konvertibilne marke. 2. da postigne i očuva stabilnost domaće valute( konvertibilna marka je vezana za euro prema kursu 1 EUR=1. da prima depozite od institucija na nivou BiH 6. Ne može ni na koji način finansirati vladu. da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnost Centralne banke BiH. uvoden je Odbor za superviziju komercijalnih banaka pri Centralnoj banci BiH. Uveden je koncept monetarne politike na principima currency boarda. kao i propisivanje odbaveze rezerve bankama podrazumjeva: 1.955830 KM). ne može djelovati kao kreditor u krajnjoj potrebi bankarskog sistema. Centralna banka BiH je banka na nivou države BiH. s radom je počela 1997. Postovanje principa currency board. nova valuta ( konvertibilna marka je vezana za euro po fiksnom deviznom kursu utvrđen Zakonom o Centralnoj banci BiH) 2. najnižu stopu inflacije i jedan od najefikasnijih bankarskih sistema u okruženju. Centralna banka BiH ne može nikome dati kredit. da učestvuje u radu međunarodnih organizacija koje rade na utvrđivanju finansijske i ekonomske stabilnosti. i formiranje jedinstvenog bankarskog udruženja). a broj banaka je prepolovljen. samo ukoliko postoji 100% pokrića u konverzibilnim deviznim rezervama 3. da drži službene rezerve i upravlja njima na bezbijedan i profitabilan način 4. najveći korak koji je učinjen pod okriljen Centralne banke BiH jeste prenos sistema platnog prometa sa Zavoda za platni promet na komercijalne banke. 13 . te zastupa BiH u međuvlastitim organizacijama o pitanju monetarne politike. Centralna banka BiH je zaslužna i za dobivanje prvog rejtinga za BiH. koja nije dobra jer označava državu u koju nije poželjno ulagati. BiH ima jedinstven bankarski sistem (postoji Agencija za osiguranje depozita na nivou države. Centralna banka BiH može pustiti u opticaj konvertibilnu marku. Naša država je dobila ocjenu B3 sa pozitivnim izgledima. i njenog vezivanja za euro. devizne rezerve su se uvećale. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke BiH: 1. u okviru ovlaštenja utrošenih zakonom 7. i imaju jaču finasijsku aktivu. Centralna banka BiH se može označiti kao stabilan finansijski stub bosanskohercegovačke ekonomije.Proces integracije BiH u Evropsku monetarnu uniju Upravljanje monetarnom politikom putem Currency Board aranžmana na primjeru monetarnog sistema BiH 2005. BiH danas ima stabilnu valutu. Uredan bankarski sistem je svijetla tačka i uz stabilnu domaću valutu i slabilne cijene. godine dolazi do premještanja funkcije supervizije komercijalnih banka sa entitetskih agencija za bankarstvo pod okrilje Centralne banek BiH i odluka o isplati dividendi od strane Centralne banke BiH.

Rast deviznih rezervi posebno je doprinjelo i povećanje depozita poslovnih banka na računu obaveznih rezervi Centralne banke BiH. Zbog potreba očuvanja stabilnost bankarskog i cjelokupnog finansijskog sistema. propisano je da banke mogu imati visok procenat ročne usklađenosti stavki aktive i pasive. 2.obajvljuje bilasns stanja svakih 15 dana Analiza monetarnih kretanja Centralne banke BiH i moguće implikacije pri pristupanju Evropskoj centralnoj banci Devizne rezerve i monetarna baza Negativan saldo kupovine i prodaje konvertibilne marke znači povlačnje primarnog novca iz opticaja. održava više nego 100% pokrića za scu pasivu u KM i to u likvidnim deviznim sredstvima 2. Bez prava Centralne banke BiH da vrši dodatnu emisiju novca. dugoročni cilj – je stabilnost cijena i stabilnost valute. preko iznosa koji je potreban za održavanje obaveznih rezervi. Zbog same činjenice da Vlada i Centralna bankda BiH nisu imale uspostavljene pregled poslovanja rezultata i što ga nisu imale poslovnu kredibilnost.Najviši organ Centralne banke BiH je Upravno vijeće. Međucilj – fiksan kurs između konvertibilne marke i eura. kao jednu od mjera uspostavljanja i održavanja stabilnost domaće valute. U kretanju rezervi Centralne banke BiH mogu se uočiti dva različita perioda: pad i dinamičan rast. monetarni instrumenti – mogućnost da se odredi i mijenja obavezna rezerva za komercijalne banke u BiH. sa rokom diospijeća od jedne godine. Sveukupni ciljevi ekonomske politike jedne zemlje redovito uključuju: punu zaposlenost. da bi se zadovoljili propisi o politici rezervi likvidnosti. Da bi održala povjerenje javnosti u konvertibilnu marku Centralna banka BiH radi sljedeće: 1. Monetarna baza njeno kretanje je određeno dinamikom prodaje i kupovine konvertibilnih maraka od strane Centralne banke BiH. Monetarna politika u BiH se sprovodi u sistemu currency board-a tj. Instrumenti makroekonomske politike jedne zemlje montarna i finansijska politika. 14 . Sastoji se od guvernera koji je ujedno i predsjedavajući i 4 člana. osigurava mogućnost konverzije domaće valute svima koji to traže 3. Da bi ostvarila pozitivan saldo prodaje i kupovine konvertibilne marke komercijalne banke su vršile prodaju dijela svoje strane aktive Centralnoj banci. uravnoteženost platnog bilansa i pravičnu raspodjelu prihoda. 3. Poslovanje se ostvaruje preko Centralnog ureda. Centralna banka BiH ne može pozajmljivati novac. ekonomksi rast. Veoma je transparentna u vezi s a finansijskim izvještajima. stabilnost cijena. Banke u BiH značajan dio svojih sredstava drže na rezervnim računima kod Centralne banke. Glavni instrument Centralne banke BiH je održavanje punog deviznog pokrića i pune konvertibilnosti za svu pasivu u konvertibilnim markama. U okviru navedenog glavne karakteristike currency boarda su sljedeće: 1. monetarna politika u BiH je vezana za politiku centralne banke koja ima kredibilnost. koje je nadležno za utvrđivanje monetarne politike. Danas je ona vezana za Evropsku centralnu banku.

obavezne i druge rezerve.sekundarnom emisijom. Komercijalne banke emituju takodjer novac.. M3. Devizna rezerva Centralne banke BiH se investira u novčene deopzite kod inostranih banaka odgovarajućeg rejtinga. rezervni novac ( R ). Primarni novac M0 definise se kao suma gotov novca ( G ) u opticaju i ukupnih rezervi banaka kod centralne banke ( R ). tj. ili ugovorenih obaveza druge strane 3. depozitni se ne moze ni zamisliti. Primarni novac se definise kao iznos ukupne aktive centralen banke umanjen za iznos deviznih transakcija sa inostranstvom iz pasive bilanse. kreditni rizik je definisan kao rizik neizvršavanja obaveza.)  Metod „kreiranja“ monetarne baze. Ova definicija se matematicki izraziti kao: M0 = G + R Za definisanje primarnog novca razvile su se dvije metode:  Metod upotrebe monetarne baze. Adekvatna zaštita od navedenog rizika se ostvaruje stalnih praćenje obaveza i dnevnim obezbjeđenjem raspolozivog novčanog minimalnog iznosa. kojeg kreira samo centralna banka. Monetarni agregat M0 se u literaturi susrece pod nazivima: monetrana baza ( B ). 4. Centralna banka emituje efektivni ( gotov ) novac. devizni rizik je definisan kao rizik od promjene kursa..odobravanjem kredita u obliku depozitnog novca. Primarni novac ima veoma vaznu funkciju u ekonomskom sistemu jedne zemlje. novac velike snage ( H ). Puštanje u opticaj domaćeg novca. vrši se na osnovu prodaje i kupovine konvertibilne marke za euro. za iznos depozita nefinansijskih komitenata centralne banke i za iznos ostalih obavzea centralne banke iz pasive njezine bilanse.2 Monetarni agregati Monetarne agregate definisemo kao skup finansijskih instrumenata ( oblika ) istog stepena likividnosti.. Danas je uobicajena podjela monetarnih agregata na:  Primarni novac M0  Novcana masa u uzem smislu M1  Novac kao dio ( novacne ) imovine M2. Iznos primarnog novca je manji od iznosa aktive centralne banke. M4.Upravljenje deviznim rezervama. Postoji određene smjernice kojima se želi uspostaviti ograničenje rizika u okviru kojih će Centralna banka BiH upravljati svojim portfoliom deviznih rezervi. rizik kamatne stope je rizik koji će promijeniti neto vrijednost portfolija u uslovima varijabilnih kamatnih stopa. 8. odnosno ukupne obaveze koje su protuteza njezinim 15 . Nivo deviznih rezervi najvećim je dijelom određen saldom kupovine i prodaje kovertibilne marke. putem primarne emisije. Efektivni novac je baza depozitnog novca i bez efektivnog novca. kao i konkretnih institucionalnih prilika. Prilagođavanje se vrši u skladu sa očekivanim promjenama kamatnih stopa. Sirina skale likvidnosti od najviseg do najnižeg stepena likvidnosti zavisi od stepena privredne razvijenosti. rizik likvidnosti je definisan kao nemogućnost blagovremenog izvršenja preuzetih obaveza.. Smjernice se odnose na 4 vrste rizika: 1. mogli bismo reci da je on izrazen u ukupnoj pasivi centralne banke. Za primarni novac. kao i povlačenje iz opticaja. a na osnovu raspoloživosti informacija na tržištu novca. te samim time i promjene vrijednosti devizne aktive i pasive 2. Primarni novac se definise kao suma gotovog novca u opticaju i ukupnih depozita poslovnih banaka kod centralen banke ( rezerve likvidnosti.. ali tzv.1.

plasmanima. tj. Prema Friedmanu tradicionalna koncepcija ima određene nedostatke jer posmatra novac prvenstveno kao sredstvo razmjene. Monetarni multiplikator (m) pokazuje odnos novcane mase u uzem smislu (M1) i primarnog novca – monetarne baze (M0). ili druge monetarne institucije. koji predstavljaju tako bliske supstitute za odgovarajuca sredstav u pasivi poslovnih banaka. obuhvata sve instrumente koji sluze kao zakonsko i definitivno sredstvo placanja u zemlji. odnosno banknote.  Koncepcija J. Pri tome treba razdvojiti instrumente placanja od drugih tzv. najortodoksniji predstavnik monetaristicek kontrarevolucije i ekonomske teorije uopšte. Od njega zavsii kreditna i monetarna multiplikacija.  Koncepcija sadržanu u Radcliffeovu izvještaju o likvidnosti privrede. „mjerljivih“ likvidnih finansijskih instrumenata koji mogu predstaviti supstitute novcu u nekim njegovim funkcijama. Duzi naziv za ovu koncepciju bio bi „privremeno prebivaliste kupovne moci“. međutim novac je „nesto sto se koristi da bi se olaksao proces razmjene“. razvio je drugu koncepciju novcane mase koja u odnosu na tradicionalnu ukljucuje i neke druge oblike novca. Friedman. Ova koncepcija je najsira koncepcija. Primarni novac predstavlja bazu daljnih aktivnosti. pa odatle i kreditni i monetarni multiplikator. M1 = G + D D – depoziti po vidjenju na transakcijskim racunima G – gotov novac u opticaju Definicija novacne mase se moze postaviti u uzem ili sirem smislu. m = M1/M0 Novcana masa u uzem smislu jednaka je proizvodu primarnog novca i monetarnog multiplikator. Novac jeste sredstvo razmjene. Novac ima cilj da sluzi kao privremeno „prebivaliste“ kupovne moci ili kao stednja. kreditne linije) 16 . Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata ukupnu kolicinu novca u opticaju koja se sastoji samo od finansijskih oblika koji su u nekoj zemlji prihvaceni kao sredstvo prometa i placanja. M. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata sredstva u pasivi odredjenih nebankarskih finansijskih institucija.  Koncepcija Milton Friedman – a. definicija novcane mase obuhvata pored gotovog novca u opticaju i sve depozite kod poslovnih banaka: depozite po vidjenju i orocene depozite. Na osnovu toga razlikujemo 4 teorijske koncepcije novacne mase:  Tradicionalna koncepcija ili „Sredstva razmjene“. dok bi najsira definicija u tu masu ukljucila i depozite na racunima banaka. a kreirale su ga. ali istovremeno on ljudima da razdvoje „akt kupovine od akta prodaje“. u uzem smislu. Prema M.F. ili centralne banke. da se oni mogu ukljuciti u novcanu masu. a to je suma gotovog i depozitnog novca. U zlatnog standardu.Gurley i E. ali ne smiju se zanemariti ni „nemjerljivi“ likvidni finansijski oblici ( npr.Shaw. jer se u novcanu masu uključuju svi finansijski oblici u pasivi i banaka i drugih nebankarskih finansijskih institucija. M1 = M0 * m Definicija novcane u uzem smislu ili monetarnog agregata M1: Novcana masa. Novcana masa u uzem smislu jednaka je sumi gotovog novca u opticaju i depozitnog novca. posebno stednih i kreditnih udruzenja i osiguravajucih drustava. novcana masa bi obuhvatala zlatni novac u prometnim kanalima ili sire osim zlatnog novca u prometnim kanalima i novcanice.

ne samo po strukturi nego i po nazivu. koje definiraju i povezuju odnose u okviru procesa kreiranja novca. Tako postoje nazivi: potencijalna likvidnost. nefinansijska privatna preduzeća. Ukupna novčana sredstva su definisana unutar četiri kategorijeM1. Monetarni agregat M1 obuhvata gotov novac izvan banaka. M2 = G + D + S M3 = M2 + Do ili ili M2 = M1 + S M3 = M2 + Do Do – oroceni depoziti .. domaćinstva.1. nefinansijska privatna preduzeća. općenito. Ako se monetarnom volumenu dodaju i nelikvidna sredstva tj.2 (2) : Monetarni multiplikator. Monetarni agregati M1. koji označava sredstva koja ne obavljaju funkciju prometnog sredstva. koji čine depozite kantona. M3 i M4 što predstavja monetarni potencijal. depozite po viđenju u stranoj valuti i oročene i štedne depozite u stranoj valuti. depozite preduzeća i privatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. općina i fondova. 261. domaćinstva. novčana masa obuhvata gotov novac ( novcanice i kovani novac ) u opticaju izvan banaka i depozitni novac.. Ukupna novčana sredstva sadrže novčana sredstva izvan opticaja i novac u opticaju. Grafikon 8. što predtsvalja monetarni agregat M1. Grafikon 8. M3 u cjelini predstavljaju monetarni volumen. manje likvidnih finansijskih instrumenata ( do jedne godine dospjeca ). S – stedni depoziti. Monetarni agregat kvazinova – QM obuhvata štednju i oročene depozite u domaćoj valuti. novac u užem smislu i monetarni agregat M2.2 (3) : metod monetarnog mulitplikatora spada u grupu metoda koje se temelje na jednačinama. monetarni agregati se razlikuju. G – gotov novac u opticaju Prema akademiku Ivi Peršinu. depozite preduzeća i orivatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije.. neprofitne organizacije. M2. Novčanu masu M2 čine monetarni agregati.. Tabela 8.2 (1) str.novčana masa.1. monetarni volumen. Grafikon 8. monetarni agregati su: monetarni agregat M1 tj. depozite po viđenju kantona. eksterna likvidnost. Monetarni agregat M3 gdje spadaju „ostala likvidna sredstva“ ( ograniceni i oroceni depoziti do jedne godine i obveznice sa rokom dospjeca do jedne godine. Tu spada i metoda temeljena na konsolidarnoj bilansi monetarnih institucija. Tom istom agregatu dodajemo manje likvidna sredstva ili nelikvidna sredstva i dobivamo monetarne agregate M2. Novacancie i kovani novac u opticaju (M0) smo dodali depozitnom novcu i dobili M1. Pored monetarnih agregata M0 i M1. ali se svakog casa mogu pretvoriti u prometno sredstvo. Koristi se kao monetrani indikator kojim se ocjenjuje veza između monetarnih i realnih ekonomskih kretanja. monetarni potencijal. tj. novac u užem smislu M1 i kvazinovac QM. M3.2 (1) : najtipičniji predstavnik kvazinovca su štedni depoziti bez roka. dok je kvazinovac ( štedni i ostali depoziti bez roka – a vista ). ili nelikvidnih ( duze od jedne godine dospjeca ) monetarni agregati se proširuju. Dodavanjem drugih. opština i fondova. Prema metodološkom objašnjenju Centralne banke BiH. M4.1.1. monetarni agregat M2. Prema ovoj metodi 17 . neprofitne oragnizacije.. M2. Novac kao dio imovine. u ovu grupu spadaju i razne vrste finansijskih instrumenata kod razlictih finansijskih institucija. pokazuje broj jedinica novčane mase kreiran na temelju jedinice primarnog novca..blokirana sredstva koja cine oročena sredstva i depoziti međunarodnih finansijskih institucija kod centralne banke dobije se monetarni potencijal kao najširi agregat u monetarnoj statistici.Novacna masa predstavlja temeljnu mjeru monetarne ponude.

Centralna banka biH će integracijom u Evropsku centralnu banku.Oročeni i štedni depoziti rezidenata. uz konstantni rast depozitne osnovice. analizu kretanja monetarnih agregata prepustiti jedinstvenoj centralnoj banci Evropske monetarne unije. pravila obračuna su promjenjena: . 1 CB – Centralna banka 18 . BiH: Početna pozicija za analizu implikaciju je definicija monetarnih agregata euro-zone. Sektora monetarnih finansijskih institucija euro-zone. . Banke drže depozite u konvertibilnim markama kod CB BIH (preko centrale ili jedinice CB) u minimalnom propisanom nivou.3. . Na taj način monetarne vlasti mogu da povećavaju ili smanjuju količinu primarnog novca u užem smislu i ubrzavaju brzinu njegovog opticaja. Evropska centralna banka je definisala i prati kretanja tri monetarna agregata: M1 kao novac u užem smislu. Promjena regulative. tj novac u užem smislu i monetarni agregat M2. M2 kao novac u srednjem roku i M3 kao novac u širem smislu. i to prosječna stanja računa depozita u konvertibilnim markama. Sa ciljem da se osigura jednak tretman domaćeg novca i stranih valuta.. manje iznos nemonetarne pasive uvećano za saldo deviznih transakcija. . Novčana masa. Te promjene dovode do veće efikasnosti monetarnog upravljanja i harmonizovanja regulative sa regulativom Evropske CB. uzrokuje rast OR – brže rastu salda računa rezervi i višak rezervi raste.novčana masa M1 jednaka je kreditima banaka domaćim nebankarskim komitentima. a ne samo u domaćem novcu kako je bilo ranije. Obavezne rezerve CBBiH obračunavaju se kao prosječne dnevne rezerve u desetodnevnom periodu. koja se temelji na osnovu konsolidovanog bilansa stanja MFI sektora tj. Osnovica za obračun je stanje navedenih depozita prethodne dekade.Osnovica za obračun je proširena na način da sada uključuje i pasivu denominiranu u stranim valutama. Depozitnu osnovu. Monetarni multiplikator iznosi 1. u periodu koji prethodi periodu održavanja rezervi. Monetarni sistem BiH trenutno nema izgrađen ninstitucionalni okvir niti u praksi koristi takve instrumente kao sto su: repo ugovori. Npr. Među najznačajnije stavke konsolidovanog bilansa monetarnih finansijskih institucija euro zone ubrajamo depozite i plasmane.Obaveze prema nerezidentima. količina novčane mase u užem smislu bi se povećala za 1. i uspori rapidna ekspanzija kredita (zabilježena u 2002. OBAVEZNE REZERVE Instrument obavezne rezerve je jedini instrument monetarne politike koja je na raspolaganju CB1 BiH. na bazi koje se računa obavezna rezerva. u toku 2003. Prema metodološkom objašnjenju CB BiH monetarni agregati su: monetarni agregat M1.13. čine: .). državne obveznice i vrijednosni papiri tržišsta novca s rokom dospjeća do i uključno dvije godine.Depoziti rezidenata po viđenju. tj.Stopa obavezne rezerve smanjena sa 10% na 5%. 8. to znači da.13 novčanih jedinica. matematički: M1 = K – NP + Es Monetarni agregati predstavljaju osnovu bez koje se ne može izučavati monetarna politika. ukoliko bi se povećala količina primarnog novca u opticaju za jednu jedinicu.1. Minimalno obavezno držanje rezervi na računu kod CB BiH predstavlja razliku između prosječnih obaveznih rezervi i prosjeka gotovine u trezoru.

Usvajanje međunarosnih standarda u oblasti supervizije 4. uprkos rastu monetarne baze. omogućiti da CBBIH dio svoje dobiti usmjeri na državni nivo kao dividendu. bankarski sistem BIH je danas jedinstven. Ovaj rast viška rezervi je imao implikaciju usporavanja procesa multiplikacije i usporavanja rasta monetarnih agregata. Politika plaćanja naknade komercijalnim bankama od strane CBBIH je imala negativne implikacije.Implicitna stopa OR je dobar pokazatelj ukupne likvidnosti sistema i izračunava se tako što se ukupna stanja računa rezervi komercijalnih banaka podijele sa ukupnom depozitnom osnovicom. treba da ispaštaju. depozitnoj stopi Evropske CB. Razlozi uspostavljanja supervizije: 1. Trenutno je većina banaka u BIH veoma likvidna. Nova metodologija za izračunavanje neto otvorene devizne pozicije banaka prisiljava sada banke da drže rezerve denominirane u stranoj valuti. Zbog toga što su komercijalne banke držale tri puta više depozita na računima kod CB nego što je propisana OR usvojena je odluka o povećanju stope OR sa 5 na 10%. 2. a regulativa CBBIH harmonizovana sa regulativom Evropske CB. uspostavljanje funkcije supervizije komercijalnih banaka kod CBBIH i drugo. bezrizične plasmane. Depozitna stopa Evropske CB je stopa po kojoj komercijane banke iz područja euro-zone mogu da deponuju višak novčanih sredstava kod Evropske CB. Aktuelne izmjene i dopune Zakona o Centralnoj banci BiH u 2004. Od tada. CB ne naplaćuju naknade na višak rezervi. Objašnjenje toga se svodi na nivo rizika koji je uzrokovan nemogućnošću održavanja potrebnog nivoa naplate plasnama sredstava.supervizor koji će vršiti kontrolu rada komercijalnih banaka će moći kontrolisati sve komercijalne banke u BIH. ili kod inostranih banaka. te je i usporavala razvoj međubankarskog tržišta novca. devizne rezerve CB bilježe konstantan rast. u osnovi. jer je rezultirala nepotrebnom akumulacijom viška rezervi. 19 . kojima su sredstva potrebna za obavljanje poslovnih aktivnosti i daljnji razvoj cjelokupne bosanskohercegovačke ekonomije. te time stopa OR (5%) i dalje nije ograničavajuća za poslovne odluke komercijalnih banaka u BiH. Da li i oni uspješni. Međutim. novouvedena naknada za višak rezervi se plaća po tzv. kod komercijalnih banaka u inostranstvu. nego što ih plasiraju u određene sektore bosanskohercegovačke ekonomije. Ta stopa je varijabilna jer je uvjek za 1% niža od glavne diskontne stope Evropske CB. CBBIH je politikom plaćanja naknada na višak rezervi. preko mreže filijala. Naime. zbog loše urađenih zakonskih rješenja i posebno utemeljene prakse tolerisanja „loših platiša“???? Zbog navedenih implikacija uvodi se nova politika naknade kojom bi distorzione implikacije trebale biti eliminisane. Ona je smanjena nakon ovih promjena. u stvari dozvoljavala bankama profitabilnije i. Supervizija banaka mora biti implementirana na sve banke jednako Prednosti uspostavljnja supervizije banaka kod CB su: . U praksi.: Usvojeni amandmani koji se odnose na dva bitna pitanja – prvo. Poređenje stvarne i implicitne stope OR govorio tri puta većoj likvidnosti od obavezne. Stepen stranog vlasništva banaka je vrlo visok 3. većina komercijalnih banaka posluje na teritoriji cijele zemlje. To znači i da banke u BiH radije drže sredstva na razervnim računima kod CBBIH.

ako bi ona trebala da vodi „diskrecionu“ monetarno-kreditnu politiku. sa jednog mjesta. uz puno pokriće u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima -koordinirana saradnja CBBIH u obnavljanju djelatnosti agencija za bankarstvo i uspostavljanje standarda u poslovanju banaka u skladu sa praksom u zemljama razvijenog tržišta -upravljanje službenim deviznim rezervama koje drži CBBIH tako da se njihovo investiranje vrši na siguran način i uz optimalno ukamaćivanje -uspostavljena saradnja sa institucijama BiH Jaka i stabilna konvertibina marka predstavlja značajnu činjenicu u privlačenju stranog kapitala. a da oni ne budu „probijeni“ usljed enormnih potreba za sredstvima nužnim u procesu obnove i visokim zahtjevima za budžetskim rashodima. Aranžman CBA će i dalje djelovati u pravcu očuvanja stabilne bosanskohercegovačne valute.2. CBA JE U BIH OPRAVDAO SVOJ CILJ. moći izdavati ili oduzimati dozvole za rad komercijalnih banaka. razvoju i jačanju tržište novca (finansijskog tržišta) u BIH. povjerenje u domaću valutu u zemlji i šire. te uvoditi privremene uprave. koje su prijeko potrebne BiH za dinamičan razvoj. 3. Zašto currency board u BiH. i ostvarene dobiti. odnosno direktnih stranih investicija. da se iako u stogom sistemu currency board-a spremna uključiti i finansiranje i jačanje državnih institucija. a unutar toga i stabilnu valutu. Bilo bi neophodno izvršiti izmjene Zakona o CBBIH u smjeru koji bi omogučio da CBBIH igra ograničenu ulogu „lender of last resort“. što potvrđuje stabilnost kovnertibilne marke. i održavanje minimalne stope inflacije. Monetarna politika CB BIH. veoma teško bismo mogli održati okvire „diskrecionog“ djelovanja CB. što bi uticalo na smanjenje novčanih sredstava koje domaće komercijalne banke plasiraju u inostranstvo što bi doprinijelo osnivanju. CBBIH pokazuje prema iznosima deviznih i neto slobodnih deviznih rezervi.- Odbor za superviziju banaka pri CB će. 8. CBA aranžman u buduće treba da osigura stabilnost deviznog kursa i stabilnost cijena. imali bismo velike poteškoće u definiranju smjerova i efekata djelovanja CB BiH. 2 Currency board 20 . a ono što treba modificirati jeste proširenje funkcija CBBIH. te počne izdavati kratkoročne vrijednosne papire. razorena i spaljena. zasnovana na principima currency board-a se provodi već 7 god. a postignuti rezultati su: -CBA2 je vrlo uspješan način vođenja monetane politike za BIH -konzistentno održavanje stabilnosti valute od puštanja u opticaj -ograničavanje niske stope inflacije na oko 1% godišnje -dosljedna primjena pravila CBA izdavanjem domaće valute. 2.kao zemlja koja izlazi iz rata sa dubokim traumama. jer smo krenuli putem tranzicije ka tržišnom modelu. a ne centalna banka? Razlozi: 1. radi jačanja finansiskog sektora i podsticaja razvoja finansijskog tržišta u BiH.veoma nam je važno ostvarivanje makroekonomske stabilnosti. podjelama i međusobnim nepovjerenjem.kao zemlja koja je ekonomski poharana.

ali koordinacija izmedju drzave i entiteta. objavila Studiju izvodljivosti185.mora biti brza i ucinkovitija.novembra 2003.g. da bi se osigurala stabilnost funkcionisanja CBA. Politicka situacija188.Dobro je prihvacena cinjenica da je Vijece ministara.neophodno je da Bosna I Herzegovina ispuni svih sestnaest reformskih podrucja.To je jedan od razloga zasto se u Studiji izvodljivosti trazi usvajanje I sprovodjenje Zakona o budzetu na nivou drzave.Studija izvodljivosti pruza analizu tekuce situacije u Bosni I Herzegovini.Evropska komisija sigurno I nece biti u poziciji da svoju preporuku da za pocetak pregovora. koji zajedno sa iznosom javnog duga predstavljaju najveću prijetnju makroekonomskoj stabilnosti u BiH.koja razmatra spremnost Bosne I Herzegovine da zapocne pregovore o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.Ukoliko Bosna I Herzegovina ne ispuni zahtjeve iz Studije izvodljivosti. 9. U narednom periodu.napredak je umjeren.reformska dinamika.1. Bosna I Herzegovina-proces ispunjavanja uslova iz Studije izvodljivosti Evropska komisija je 18.usvojilo 21 .treba da se javlja u Bosni I Herzegovini se suocava sa krupnim ekonomskim izazovima.sto nam jos uvijek ne pokazuje da je ucinak Vlade i Parlamenta znacajno poboljsan.Vlada na nivou drzave ostaje nedovoljno razvijena.te obuhvata najveci dio pitanja.Vlada mora unaprijediti proces upravljanja javnim fondovima I novcanim sredstvima koja se prikupe od poreskih obveznika.Bosna I Herzegovina je preuzela na sebe obavezu da sacini sveobuhvatnu strategiju reforme javne uprave za cijelu zemlju.koja je neophodna da bi se osigurao napredak na planu izgradnje moderne.Evropska komisija ce dati preporuku Vijecu Evrope da donese odluku da otvori pregovore sa Bosnom I Herzegovinom o stabilizaciji I pridruzivanju Evropskoj uniji.Konsolidacija novih ministarstava i agencija na nivou drzave.u onim koje se odnose na politicku situaciju. je poboljsao funkcionisanje drzave kroz novoformirana ministarstva i agencije na nivou drzave.sa modernim I djelotvornim institucijama koje ce postivati vladavinu prava.uz podrsku Direkcije za evropske intregacije.Kada Bosna I Herzegovina ispuni sestnaest zahtjeva definisanih Studijom izvodljivosti.Studija izvodljivosti preporucuje da jedna nova.Vlada Bosne I Herzegovine u ovom segmentu mora uciniti svoj dio zadatka I uspostaviti okvir koji ce biti povoljan za investicije I poduzetnistvo..Studija izvodljivosti je i za 2004.g.demokratske I funkcionalne drzave. neophodno je preduzeti napore na smanjivanju deficita tekućeg računa (kroz veće stope izvoza i veći priliv stranih investicija).god.dok tenzije izmedju drzave I entiteta I dalje uticu na sprovodjenje reformskih aktivnosti.koja su navedena I definisana Studijom izvodljivosti.Od sestnaest tacaka.Zakon o Vijecu ministara iz 2002.odrzanom u martu 2003.g.teDistrikta Brcko je jos uvijek slaba. Provodjenje Zakona o Vijecu ministara I Zakona o ministarstvima ce znaciti djelotvorniju javnu upravu.Koordinacioni sastabci izmedju ministarstava su se poceli odrzavati. utvrdila znacajnu reformsku agendu.Isto tako.isljed smanjenja medjunarodne pomoci.Na sastanku Vijeca za implementaciju mira.Sljedeća karika u procesu integracije monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju jeste održavanje stabilnog nivoa nacionalnih rezervi.Da bi Evropska komisija dala pozitivnu preporuku Vijecu Evropske unije da Bosna I Herzegovina zapocne pregovore.

g.Kada govorimo o jedinstvenoj budzetskoj politici na nivou drzave.Bosna I Herzegovina mora usvojiti i poceti primjenjivati takav zakon.Prvi nacrt Zakona o finansijama sada je utvrdjen.donosenje i izvrsenje budzeta.se naglasavaju sa dva aspekta i to:prvo.sto je priblizno ekonomskom kriteriju konvergencije Evropske monetarne unije od 3% bruto domaceg proizvoda.tako i za nize nivoe vlasti.uspostava jedinstvene Drzavne obavjestajne agencije.koji se 22 .Kada govorimo o fiskalnoj konsolidaciji.strukturiran i metodican pristup reformama.reformi drzavne uprave.izvrsenje i kontrolu budzeta.rasta udjela kvalifikovane i visokoobrazovane radne snage.u cilju integraciju u Evropsku uniju.Novi Zakon o finansijama treva osigurati pravni okvir za visegodisnje planiranje.g.Da bi se omogucila ekonomska reforma.vrlo vazno bi bilo izvrsiti intergraciju vanbudzetskih sredstava.Od januara 2004.izmedju ostalog.omogucen uvodjenjem novog sistema obrade podataka.finansijsko upravljanje.ovo zavisi od uticaja razlicitih faktora kao sto su liberizacija trgovine..uistinu.pocetak funkcionisanja Ustavnog suda Bosne I Herzegovine.Naime. Ekonomska situacija190. je prosao i parlamentarnu proceduru.g.Medjunarodni monetarni fond ja cak i ukazao na nedostatak u institucionalnoj izgradnji ministrastva.U sustini.je svakako cinjenica da Bosna I Herzegovina danas ima veoma stabilnu valutu.povecanje produktivnosti.Krajem decembra 2003.sposobnost suocavanja sa pritiskom konkurencije i trzisnim snagama unutar Evropske unije.g.Pozitivin napredak.ukazuje na to da bi Upravni odbor Uprave za indirektno oporezivanje mogao prerasti u Fiskalno vijece.jeste prisutna razlicitost u ekonomskom razvoju zemlje.Centralna banka Bosne I Herzegovine je pocela objavljivati nove mjesecne podatke o vanjskoj trgovini robama na nivou Bosne I Herzegovine.podrazumijeva i ucinkovitu pripremu i prilagodjavanje bosanskohercegovacke ekonomije u odnosu na ekonomsku kriterije iz Maastrichta i Kopenhagena za clanstvo uEvropskoj uniji.dalje.koji ce obuhvatiti visegodisnje budzetsko planiranje i projekcije.kreiranje povoljnog okruzenja za domaca i strana ulaganja i drugo.Iz domena Zakona o budzetu.posljednji podaci ukazuju na objedinjeni budzetski deficit od 3.uspostava Uprave za indirektno oporezivanje.bez kojeg zasigurno ni navedene reforme ne bi bile ostvarene.Jedan od najvaznijih zadataka za Bosnu I Herzegovinu je odrzavanje stabilnog makroekonomskog i institucionog okruzenja.Reforma bankarskog sektora je otisla dalje nego reforma bilo kojeg drugog sektoru.Ovo je. usvojen je i akcioni plan189 za rjesavanje prioriteta iz Studije izvodljivosti.kao sto je novi uslov u pogledu kapitala.Proces integracije uEvropsku uniju.koji je ostvaren od usvajanja Studije izvodljivosti je u podrucju uvodjenja novog Krivicnog zakona i Zakona o krivicnom postupku.zavrsetak procesa privatizacije.te na osnovu toga utvrdjivala i ciljeve kako.Medjunarodni monetarni fond.Supervizija banaka je ojacana uvodjenjem strogih propisa.Inflacija je pod kontrolom zahvaljujuci Centralnoj banci Bosne I Herzegovine.Bosna I Herzegovina jos nema drzavni zakon o budzetu koji regulise pripremu.Medjunarodni monetarni fond i Evropska Komisija pruzaju podrsku drzave Bosne I Herzegovine i njenih entiteta.podizanje standarda i kvaliteta roba.odnosno na nedostatak institucije koja bi utvrdjivala godisnji.a nema ni jedinstven vladin racun. januara 2005.koje bi preuzelo tu ulogu.sa novim upravnim odborom i novim guvernerom od 1.Napredak.konvetibilnu marku koja je potpuno vezana za euro.g.a u januaru 2004.te uvesti jedinstven vladin racun.ekonomski kriteriji iz Kopenhagena.s aspekta makroekonomske stabilnosti.Currency board aranzman Centralne banke Bosne I Herzegovine je nastavio djelovati od avgusta 2003.Ono sto zabrinjava.jos jedan u nizu pozitivnih koraka ove drzavne institucije.usvajanje Zakona o indirektnom oporezivanju.usvajanje Zakona o odbrani i uspostava Ministarstva odbrane na drzavnom nivou.za drzavu.4% bruto domaceg proizvoda.Ovdje moramo naglasiti da je kod sprovodjenja svih navedenih reformskih aktivnosti i dalje bio prisutan "medjunarodni pritisak"..funkcionisanje djelotvorne trzisne ekonomije i drugo.objedinjeni fiskalni bilans.

je zapocela sa razvojem strategije evropskih integracija. kroz jacanje administrativnih kapaciteta.Prilagodjavane pravnog sistema BiH acquisu.za pridruzivanje Evropskoj uniji 2009.donijece odluku o pocetku pregovora.g.igra veoma vaznu institucionalnu ulogu i ukazuje tijelima drzave na znacaj blagovremenog resavanja svih šesnaest reformskih podrućja iz Studije izvodljivosti. Implementacija procesa stabilizacije i pridruzivanja.ali nijedna od preporuka iz Studije izvodljivosti nije u potpunosti ispunjena. i kojeg su ispunile sve banke.Ranim ulaskom u proces dobrovoljne harmonizacije BiH ce sebi olaksati put integracije u Evropsku uniju i dikazati svoju sposobnost potpunog prihvatanja acquis-a.ciji cilj bi tredbao biti jasno iskazana spremnost Bosne I H.Rezultati BiH u svim podrucjima ispunjavanja uslova iz Studija izvodljivosti koji su preduslov za pocetak pregovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji su mjesoviti.Pozitivna ocjena u Studiji izvodljivosti znaci da E vropska komisija salje preporuku Vijecu Evrope za pocetak pregovora o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju sa Evropskom unijom.Bosna i H.g.a sve u cilju promovisanja izvoza i jacanja standarda.Zadnja faza je potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.Nakon toga Vijece Evrope razmatra preporuku Evropska komisije i ako .dopunjeni su i propisi vezani za stanje devizne aktive i pasive banaka.Prje svega BiH i Evropska 23 .primjenjuje od januara 2003.Faza na putu priblizavanja BiH Evropskoj uniji do potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju su sljedece:prvo BiH mora ispuniti ili ostvariti znacajan napredak na ispunjavanju sestnaest prioroteta definisanih u Studiji izvodljivosti. dobrovoljnu harmonizaciju.Na drzavnom nivou neophodno je uvesti certificiranje i druge procedure za izvoz proizvoda zivotinjskog porijekla.Evropska komisija i CAFAO su pojacali kapacitete carinskih i poreskih uprava.Pozitivna odluka o pocetku pregovora znaci da BiH moze otpoceti sa pripremam za pregovore.prihvati preporuku.Stoga je vazno ovaj proces sprovoditi i prije uspostavljenog odnosa sa Evropskom unijom.te formirati Fitosanitarni ured u skladu sa standardima Evropske unije.vrlo vazno mijesto ima uvodjenje jedinstvenog ekonomskog prostora u BiH.u okviru rada Vijeca ministara Bosne i Hercegovine.g. Finansijska pomoc Evropske komisije.indeksirane prema stranim valutama.Direkcija za evropske integracije.sto je prvenstveno vazno za razvoj trzisne ekonomije.BiH u ovij fazi vrsi tzv.utvrdjuje glavne prioritete za period od 2006.U svih sestnaest tacaka postignut je napredak.koji sada ukjlucuju i aktivu i pasivu.Ocekivana uspostava ugovornih odnosa sa Evropskom unijom sto ce kao rezultat imati potvrdjivanje statusa kandidata kroz Sporazum o stabilizaciji i pridrizivanju.Konacnu odluku o pocetku pregovora donosi Vijece ministara Evropske unije u cijem radu ucestvuje dvadesetpet ministara vanjskih poslova.Uslovno pozitivna ocijena je dovela BiH u fazu ispunjavanja uslova za pocetak pregovora sa Evropskom unijom o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju. U djelu implementacije procesa stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.u pogledu CARDS programa.zemalja clanica Evropske unije.Isto tako. Bosna I Herzegovina-proces stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.Bosna I Herzegovina jos nije cvrsto na putu ka samoodrzivom rastu.Strateski dokument Evroipske komisije.Kda govorimo o reformi carinskog i poreskog sistema uspjelo se postici parlametarno usvajanja Zakona o indirektnom oporezivanju i uspostava Uprave za indirektno oporezivanje BiH.pravnoj legislativi Evropske unije ce zahtjevati da se preduzmu znacajni napori svih relevantnih institucija o drzavi a posebno vaznu ulogu ce imati P arlamen BiH i bosanskohercegovacko pravosudje.Uprkos odredjenom uspjehu na planu makroekonomske stabilizacije.Kada postignemo takav stepen napretka i dobijemo o pocetku pregovora BiH ulazi u novu fazu.tj.

Potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju drzava potpisnica potvrdjuje status "potencijalnog kandidata".Vijece za stabilizaciju i pridruzivane ima funkciju da nadgleda proces sprovedja Sporazuma o stabiliziciji i pridruzivanju ciji su clanovi iz reda clanova Vijeca Evropske unije Evropske komisije.Prema tome.dok ce tim koji bude odredjen sa bosanskohercegovacke strane na sebe preuzeti odgovornost uspjesne pravedbe pregovora od cega ce zavisiti i dalji napredak na putu ka Briselu.Sporazum prije svega uradjuje i dravu iznutra u svim segmentima. BiH-proces integracije u Evropsku monetarnu uniju 24 .i takodje omogucava uspostavljanje odnosa sa zemljama clanicama Evropske unije.koji se uglavnom odnosi na trgovinske mjere izmedju zemlje potpisnice i Evropske unije.koji nose skracenice COREPER 1.Sporazum je veoma bitan jer omugacava stalni politicki dijalog sa Evropskom uniom. Status potencijalnog kandidata.pridruzivanje Evropskoj uniji je rezultat ispunjenja pravnih.Da bi konacno stupio na snagu potrebno je uciniti jois nekoliko dodatnih koraka. Sta donosi Sporazum o stabilizaciji i pridruzivanju? Nakon procesa ispunjavanja svih uslova iz Studije izvodljivosti BiH moze pristupiti potpisivanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanja.Hronologija dogadjaja nakon stabilizacije i pridruzivanja Evropskoj uniji: • implementacija obaveza iz ugovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji • podnosenje zahtjeva za prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •analiticki pregled uskladjenosti zakonodastva BiH sa zakonodastvom Evropske unije."screening proces" •pregovori o ispunjenju acquis-a •prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •otpocinjanje procesa integracije monetarnog sistema u Evropsku monetarnu uniju i uvodjenje eura.Iako sve zemlje zapadnog Balkana prolaze kroz iste faze svaki sporazum ima svoje specificnosti.Pregovori su veoma komplekstan proces.dok je na snazi Privremeni sporazum u toku je ratifikacija Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju u Evropskom parlamentu.Sporazum se parafira a zatim potpisije.unija trebaju odrediti svoje pregovaracke timove. Pregovori.tzv.Nakon sto obaveze kjoe Sporazum sadrzi budu sprovedene zemlje podnose prijavu za punopravno clanstvo u Evropskoj uniji.Kljucni principi Sporazuma se podudaraju sa princima na kojim pociva i sama Evropska unija.i COREPER 11.Nakon zavrsetka pregovora.Prvo na snagu stupa Privremeni sporazum.zbog cega je strucnost drzavnog pregovarackog tima vise nego vazno.Po zavrsetku procesa ratifikacije koji moze trajati do dvije god. Sporazum stupa na snagu i pravno je obavezujuci kako za BiH tako i za Evropsku uniju.politickih i ekonomskih uslova.Pored Sporazuma neophodno je potpisati i Privremeni sporazum.Vaz na uloga u definisanju sporazuma je na organima Evropske unije.

-Veći stepen otvorenosti vodi ka nižem trošku gubljenja nominalnog deviznog kursa. Koristi:-veći stepen otvorenosti ekonomije vodi ka većim koristima od učešća u Evropskoj monetarnoj uniji i to kroz niže transakcione troškove.kako bi se zemlje mogle prilagoditi asimetričnim šokovima u različitim regijama 2. 4. 3.kakva je Bih IMA VIŠE KORISTI NEGO NEDOSTATAKA INTEGRACIJOM uEvropsku monetarnu uniju. 25 .poželjnu. Divergencija integracija Priakzani grafika nam govori o krivulji negativnog nagiba.značajnu centralizaciju nacionalnih budžeta.Teorija optimalnog valutnog područja naglašava slijedeće: 1.BiH treba zadržati određeni stepen fleksibilnosti i autonomije i upravljati fiskalnom politikom unutar Evropske monetarne unije na vrlo disciplinovan način.Kako raste steoen ekonomskih integracija između zemalja asimetrični šokovi će se rjeđe pojavljivatitako da će odnos nacionalnog dohotka i zaposlenosti imati tendenciju manje divergencije između zemalja članica Evropske monetarne unije.integracija monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju treba se zajedno odvijati sa procesom određene centralizacije budžeta u BiH.mala zemlja.

IMPLIKACIJE ZA MONETARNI SISTEM BiH NA OSONOVU KOMPARATIVNE PREDNOSTI I NEDOSTATAKA UVOĐENJA EURA KAO JEINSTVENE VALUTE EVROPSKE MONETARNE UNIJE Napustanje domace valute. PREDNOSTI OD VALUTE: 1.eliminacija deviznog rizika koji dolazi do nesigurnih buducih kretanja deviznih kurseva.Jačanje ekonomske efikasnosti nalazimo u dva izvora: 1.KADA SE VALUTA KORISTI na međunarodnom tržištu emisiona institucija će ostvariti dodatne prihode 2.Ukoliko BiH BUDE IMALA MANJE DIVERZIFICIRANU STRUKTURU OUTPUTA BIT CE IZLOŽENA pojavi asimetričnih šokova što implicira da nije spremna da se pridruži Evropskoj monetarnoj uniji.i uvođenja eura će uvoditi ka unapređenju ekonomske efikasnosti.Diverge -ncija INTEGRACIJA Na ovom grafiku vidimo da je krivulja pozitnog nagiba.jačanje aktivbosti na domaćem finansijskom tržištu kada domaca valuta prakticno postaje svjetska valuta 26 .Povećanjem stepena integracije zemlje postaju specijalizovanije tako da će biti podložne većoj vjerovatnoći pojave asimetričnih šokova.eliminacija troškova u kontekstu zamjene valute jedne za drugom 2.konvertibilne marke.

3. odnosno ukidanje currency board aranžmana. stavljanje deviznih rezervi u funkciju razvoja i. davanje mogućnosti našoj centralnoj banci da počne emitovati vrijednosne papire. Važno je istaknuti da bi korištenje operacija na otvorenom tržištu omogućilo: sticanje pune nezavisnoti monetarne politike od vanjskih faktora i njeno vođenje isključivo u skladu sa razvojnim preferencijam domaće ekonomije. ZAKLJUCAK: BiH moze da ubrza proces integracije na dva nacina: 1. Prema monetaristickom pogledu BiH CE IMATI VISE Koristi nego nedostataka od integracije u Evropsku monetarnu uniju. na osnovu analize instrumenata Evropske centralne banke Tri su teze koje se u posljednje vrijeme javljaju na našoj javnoj sceni i koje se nude kao spasonosno rješenje za sve probleme.3. punu raspoloživost sredstava za domaće finansiranje budžetskog deficita uz niže troškove i duže rokove otplate kredita. 9. efikasnije upravljanje javnim dugom kojeg bi trebalo postaviti pod ingerenciju Centralne banke BiH. tj. isključivo u tom kontekstu. To će omogućiti i konačno napuštanje pogubne politike fiksnog i nerealnog kursa. Operacije na otvorenom tržištu su najvažniji instrument monetarne politike Evropske centralne banke.da smanji stepen realne konvergencije 2. To su fluktuirajući devizni kurs. 27 .Keynesijanski pogled kaze da je svijet pun rigidnosti tako da je deviznu kurs snazan instrument u otklanjanju eventualnih neravnoteza.povecati stepen fleksibilnosti.nedostaci KORISTI I NEDOST ACI koristi Trgovina Lijevo od tacke sjecista zemlja je u boljoj poziciji ako zadrzi vlastitu valutu dok desno od tacke sjecista je bolje uvesti zajednicku valutu zemalja trgovinskih partnera. Moguće opcije za Centralnu banku Bosne i Hercegovine. operacije centralne banke na otvorenom tržištu.

ili čak i osnažiti mehanizam ograničavanja zaduživanja banaka u inostranstvu i na taj način ograničiti ponudu deviza iz tog izvora.Fluktuirajući devizni kurs samo je drugi naziv za politiku asimetričnih intervencija centralne banke na deviznom tržištu. kojeg bi Centralna banka BiH mogla dodatno kontorlirati tako da dio potrebnih deviza direktno proda državi iz deviznih rezervi. Ni ova opcija ne dolazi u obzir. ona mora biti realna tj. Da bi deprecijacija mogla potaknuti izvoz. omogućujući postupno smanjivanje fiskalnog deficita. Centralna banka BiH bi uglavnom bila prisiljena da radi sljedeće aktivnosti. Zato je potrebno da potražnja za devizama kontinuirano premašuje njihovu ponudu. po visini i dinamici. a s druge dopuštaju ili izravno potiču deprecijaciju domaće valute. devizne rezerve stavljamo u funkciju razvoja. Preostaje sektor države i tu u igru ulaze najavljene operacije na otvorenom tržištu. 2. Kod sprječavanja aprecijacije. a država će dobivenim KM kupovati potrebne devize. otplaćivati vanjske dugove. 3. a ne kreiranje novca u funkciji finansiranja uvoza. Pozitivne implikacije deprecijacije deviznog kursa na tekuće transakcije platnog bilansa i na ekonomski rast pretpostavljaju visoku elastičnost i izvoza i uvoza u odnosu na devizni kurs. Ostaje opcija da se deprecijacija realizira kroz kapitalne transakcije u smislu supstitucije dijela vanjskog duga domaćim dugom. pa Centralna banka BiH može u svom djelovanju balansirati između monetarnih ciljeva i ciljeva upravljanja deviznim kursom. Deprecijacija deviznog kursa bi tada pozitivno uticala na saldo tekućih transakcija platnog bilansa i povećala bi stopu ekonomskog rasta. stopa deprecijacije mora biti viša od stope rasta domaćih cijena. kako bi se povećala potražnja za devizima u okviru tekućih transakcija platnog bilansa. Centralna banka BiH kupuje vrijednosne papire države na sekundarnom tržištu uz „prešutni“ sporazum s bankama da će one sredstva iz primarne emisije koristiti za kupovinu nove emisje državnih vrijednosnih papira. Kreiranje dodatne likvidnosti domaće valute. Rast potražnje za KM finansiran neto zaduživanjem Centralne banke BiH u inostranstvu bi neutralizirala kupovinama na deviznom tržištu. od centralne banke. a koristi bi mogle imati samo strane banke. 28 . gdje postoji nekoliko opcija: 1. realna deprecijacija znači da bi rast valutno neindeksiranih troškova morao biti znatno niži od opšte stope inflacije. te odsustvo eksternih šokova. smanjujemo potrebu vanjskog zaduživanja države i supstituiramo ga indirektnim zaduživanjem kod centralne banke. usmjerenih isključivo ka postizanju željenog nivoa deviznog kursa. a aktivno upravljanje vrijednosnim papirima države koje centralna banka može držati do dospijeća. odnosno u načelu nesteriliziranom emisijom primarnog novca. uz sterilizaciju tako produciranog viška likvidnosti domaće valute blagajničkim zapisima. U uslovima liberaliziranih tekućih i djelomično liberaliziranih kapitalnih transakcija sa inostranstvom potrebno je zadržati. „solo igra“ centralne banke. koja podrazumijeva akumuliranje deviznih rezervi premanentnim kupovinama na deviznom tržištu. indirektno.jer konačni cilj bi trebao biti smanjenje deficita tekućih transakcija. Znači. postižemo kontrolisanu deprecijaciju deviznog kursa. Centralna banka BiH bi onda koristila instrumente sterilizacije. sa potrebama deviznog finansiranja državnog budžeta u sferi otplate anuiteta vanjskog javnog duga i tekućeg uvoza. Tako će se dio javnog duga monetizirati. Ova opcija je besmislena jer traži visoke kamatne stope za uvoz kapitala. Za taj će se dio poništiti prethodno emitirani novac. Ako ponuda deviza premašuje okvire potencijalnog rasta likvidnosti KM unutar kojih se može održavati niska inflacija. uključuje i Centralnu banku BiH i upravljanje javnim dugom. odnosno kroz povećani uvoz. To znači da se poveća likvidnost sistema domaće valute kojom će dužnici. Kod poticanja deprecijacije situacija bi bila drugačija. Tada ostaje pitanje povećanja potražnje. S obzirom da je dio troškova relativno fiksan u kratkom roku i valutno indeksiran. To bi dovelo do željenog nivoa depreciranog deviznog kursa. odnosno intervencija koje sa jedne strane sprječavaju aprecijaciju. to povećava i poresku osnovicu. Usklađeno. kupovinom deviza od komercijalnih banaka i.

Prvenstvena funkcija uvođenja opercija na otvorenom tržištu. ubrzati inflaciju i dovesti do istiskivanja ostalih sektora tržišta kredita. Što će deficit biti manji. instrumente tržišta novca nije emitovao nijedan nivo vlasti u BiH. uz sedmične aukcije u kojima će kao kolateral u početku služiti isključivo trezorki zapisi Ministarstva finansija i trezora BiH u KM bez valutne klauzule. pa su se deficiti finansirali srestvima na osnovu aranžmana sa Međunarodnim monetarnim fondom i Svjetskom bankom. Centralna banka BiH treba uvesti odgovarajući sistem lombardnih kredita. OPERTIVNA PRAVILA za žirokliring odnose se na prava. CB može ograničiti poravnjanje platnog bilansa iz ŽK-a (žirokliring) među učesnicima te obustaviti rad da bi se osigurali interesi CB ili učesnika. Operacije na otvorenom tržištu će ostaviti pozitivne implikacije i u kontekstu mogućeg većeg i povoljnijeg zaduživanja države na domaćem tržištu i time spriječiti eksterno finansiranje tekućeg budžetskog deficita finansiranjem iz domaćih izvora. takođe ovoj instituciji bi se trebalo dozvoliti da počne emitovati vlastite instrumente tržišta novca sa kamatnim stopama iznad EURIBOR-a. Dakle tržište novca na nivou BiH ne postoji. U proteklih deset godina od završetka rata u BiH. dok je na nivou oba entiteta u rudimentarnom obliku i čine ga deponovana sredstva po viđenju i oročena sredstva u kratkom roku.smatraju se povjerljivim.u slučaju da je uposlenik CB koji raspolaže podacima ovlašten da ih može predočiti organima CB 3.Učesnici žirokliringa su Centralna banka i poslovne banke koje imaju dozvolu za obavljanje platnog prometa izdatu od nadležne agencije za bankarstvo kao i transakcioni račun CB(centralne bane). Kasnije se poslovi mogu proširiti i na KM papire dužih rokova dospijeća.CB je odgovarna da poravnjanja i potraživanja i dugovanja proistekla iz kliringa budu izvršena u skladu sa posebnim aktom CB. te deponiranja sredstva kod Centralne banke BiH krajem radnog dana.Sve informacije i podaci kojima raspolažu službenici CB.u slučaju redovnog mjesečnog izvještavanja poslovnih banaka o broju i vrijednosti transakcije. izuzev u slučajevima: 1. u pasivi. u smislu ukidanja ograničenja ulaganja nerezidenata u domaće vrijednosne papire na tržištima kapitala i novca. a to su visoke fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. koji će početi njime aktivno upravljati. obaveze i oodgovornosti Centralne banke u BIH. te da vrši kontrolu i nadzor postupaka učesnika. Takođe treba raditi na daljnoj liberalizaciji kapitalnih transakcija sa inostranstvom. Centralna banka BiH nije prepreka za razvoj tržišta novca u BiH. to će se širiti i prostor za operacije na otvorenom tržištu i rok za početak primjene takvih operacija će time postati kraći. Proširivanje ovlasti ne bi trebalo doveti u pitanje održavanje stabilnosti KM i finansijske discipline. ali bi se trebala agresivnije uključiti u njegovo osnivanje i razvoj. Radi stabilizacije takvih stopa Centralna banka BiH bi trebala započeti sa inverznim repo poslovima. 29 .već ukupne ekonomske tokove i time o njegovoj stabilnosti bitno zavisi i ukupna stabilnost bosanskohercegovačke ekonomije. što znači proširiti ovlasti Centralnoj banci BiH. ali samo u mjeri koja u kontestu ukupnog rasta monetarnih agregata neće destabilizirati devizni kurs. a razlog je što budžetski prihodi nisu bili dovoljni da bi se pokrili budžetski rashodi.Devizni kurs ne određuje direktno samo vanjskotrgovinske. u smislu ukidanja ograničenja kapitalnih transakcija sa inostranstvom. odnosno kratkoročni krediti u aktivi bilansa banaka. Razvojem tih operacija postepeno će se akumulirati i određeni iznos državnih vrijednosnih papira u porfoliu Centralne banke BiH.u slučaju da je neophodno informacije i podatke proslijediti ovlaštenim institucijama koje su ovlaštene na osnovu zakonskih propisa 2. a treba razmatrati i mogućnost uvođenja unutar dnevnih kredita. treba da bude da ublaže osnovnu negativnu pojavu koja prati održavanje stabilnog deviznog kursa u aranžmanu currency board-a.

ZAHTJEV ZA PLAĆANJE. u propisanim fajlovima. ako sredtva na račun komititenta. privrednih.Vrste poruka plaćanja jesu: MT103. usmjeravanje platnog naloga. uslužnih i drugih aktivnosti. transakcijski racun.Ono označava depozitno-kreditne poslove denominirane u svim drugim valutama osim u valui zemlje sjedišta date bankePlaćanje podrazumjeva sistem podmirenja novčanih obaveza između dva subjekta po osnovu trgovačkih. VALUTU. a korisnik na svojoj. MT205. -pravno lice-nerezident.Ova informacija o uplati dolazi putem SWIFT sistema. po zahtjevu ino-nalogodavca ili nerezidenta iz BIH u korist klijenata.krajnjeg primaoca nisu knjižene ili -odmah po primitku vraćenih sredstava od komitenta na čiji se račun knjižena pogrešno usmjerena sredstva.njihovu usklađenost i pouzdanost kako ne bi ugrozio ŽK.Učesnik koji je primio sredstva na osnovu pogrešnog usmjerenog platnog naloga dužan je vratiti sredstva: -do zadnjeg skupljanja i obrade platnih naloga istog ili najkasnijeg do prvog skupljanja narednog dana. Sredstva od priliva mogu da se rasporede na sljedeći način: za ino plaćanja. FAKTURA . odnosno potpisujući ugovor o poslovnoj saradnji. Potreban dokumentacija za placanje u inostranstvu koju klijent dostavlja baci je: OBRAZAC 1450 (obrazac za inoo placanje preko in banke). moraju biti u elektronskoj formi. a po osnovu izvoza robe ili usluga.Učesnici u međunarodnom platnom prometu su privredni ili pravni subjekti te fizičko lice koje je registriralo poslovanje sa bankom otvarajući odgovarajući račun. duzan je naglasiti: IZNOS. zaštićeni šifrom. NAZIV BANKE.RAČUN BANKE I SVRHU PREBACIVANJA. usluga CB.Obim i nivo međunarodnog platnog prometa zavisi od vrste klijenta.Nalog je primljen u ŽK kada učesnik dobije potvrdu o prihvatanju i biće izvršen istog dana.Platni nalozi usmjereni na ŽK. fizičko lice-rezident.Takodjer je odgovoran za pravilno popunjavanje. prenos na drugu banku. UGOVOR. te podmirenje troškova.Klijenti –subjekti medjunarodnog platnog prometa su: -pravno lice-rezident. SWIFT je znači ulazni dokument za obradu priliva. MT202. popunjeni u skladu sa standardima i važećim odredbama za domaće platne transakcije.nalogodavca -bsnku pokrića i korisnika -naziv korisnika i broj njegovog računa -osnov plaćanja -detalji vezani za troškove po obradi priliva: BEN-opcija znači da bankarske troškove priliva snosi korisnik OUR-opcija znači da troškove snosi nalogodavac SHA-opcija znači da troškove snosi nalogodavac na svojoj strani. pravnih ili fizičkih lica rezidenata ili nerizedanata.Transakcije se obavljaju preko banaka.Odgovornost učesnika: Svaki učesnik je odgovoran za svoje računarke aplikacije. EUROVALUNO bankarstvo se bavi platnim prometom sa inostransvom.On mora sadržati: -iznos priliva -datum valute. Devizni priliv iz inostranstva podrazumjeva da je račun banke u inostranstvu odobren po nalogu stranog. 30 . pravilno prihvatanje autoriziranog platnog naloga. fizičko lice-nerezident Pod prilivom se podrazumjeva unos sredstava (deviznih ili KM) u državu preko poslovnih banaka. otplatu kredita. za službeni put. Ukoliko klijent zeli odredjeni iznos prebaciti na drugu banku. pravnog ili fizičkog lica za korisnika u zemlji.

FAKTURA ILI UGOVOR je dokumnt iz kojeg se moze utvrditi obavze plaćanja. roba ili usluga. 31 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful