ULOGA CENTRALNE BANKE U UPRAVLJANJU MONETARNOM POLITIKOM Monetarna politika se prvenstveno bavi proučavanjem i regulisanjem novčanog opticaja odnosno

cjelokupnog toka novca kroz „novčani krvotok“ ekonomije. Monetarna politika u centar svoje pažnje stavlja sve oblike novca, kako primarni (efektivni novac) tako i depozitni novac. Institucija koja je odgovorna za sprovođenje monetarne politike i za očuvanje stabilnosti domaćeg novvca, ima kapacitet monetarne vlasti jedne zemlje, a to je centralna banka. Centralna banka je od države jedina ovlaštena ustanova koja emitira novčanice koje su oficijelni novac dotične zemlje. Centralna banka se vrhom finansijskog sistema smatra iz više razloga: • Jedina koja ima pravo emisije papirnih novčanica i kovanica, i jedina je institucija koja ima pravo na upravljanje monetarnom politikom • Na njoj leži odgovornost i briga za stabilnost novca jedne zemlje. • Oslonac svim drugim finansijskim institucijama, a naročito komercijalnim bankama • CB ima ulogu regulatora procesa multiplikacije depozita i kreditne ekspanzije Pored osnovnih funkcija CB ima i neke druge funkcije: 1. funkcija povezana sa regulisanjem novčane cirkulacije 2. funkcija povezana sa regulisanjem poslovanja kreditnog sistema, tj.drugih banaka. 3. funkcija poveana sa međunarodnim platnim prometom, kao što je briga za međunarodnu vrijednost domaćeg novca i likvidnost platnog bilansa, tj.osiguranje dovoljnih rezervi svjetskih platežnih sredstava. Za očuvanje funkcije finansijske stabilnosti u savremenim ekonomskim uslovima, kod centralne banke jeste činjenica da su monetarna politika i finansijska stabilnost u susjedstvu jedna s drugom. Ako se monetarnom politikom ne upravlja efikasno, inflacija može brzo porasti i postati neujednačena, te za rezultat možemo imati kontinuirani rast cijena. Isto tako, što je niža stopa inflacije, veća je stimulacija za držanje gotovine naspram depozita kod banaka. Slijedeća implikacija monetarne politike na finansijsku stabilnost proizilazi iz određivanje kamatne stope. Monetarna politika, koja ima za cilj stabilizira inflaciju oštrim promjenama kretkoročnih nominalnih kamatnih stopa, može dovesti do nesigurnosti na finansijskom tržištu. Umjerene promjene kamatnih stopa od strane CB , kao mogući odgovor na stabiliziranje inflacije, mogu snažno doprinijeti dugoročnoj finansijskoj stabilnosti.. Instrumenti djelovanja monetarne politike: diskontna politika, politika rezervi likvidnost, politika otvorenog tržišta. Diskontna stopa je ustvari kamatna stopa po kojoj CB prima na eskont od poslovnih banaka robne mjenice, ili druge vrijednosne papire. Naravno, promjenama visine diskontne stope, CB može uticati na ponudu u potražnju za novcem. Komercijalne banke ili druge finansijske institucije posuđuju rezerve od CB po definiranoj cijeni-diskontnoj stopi. CB pokušava da utiče na volju banaka da posuđuju rezervna sredstva promjenom kamatne stope, koju zaračunava na takve zajmove. To je upravljanje diskontnom politikom. Niža diskontna stopa će posuđivanje učiniti više atraktivnim, i obrnuto. Diskontna politika ima dvije dimenzije: cijena, to jeste diskontna stopa i druga dimenzija se tiče kvantiteta procesa pozajmljivanja CB. Svaka banka da bi mogla udovoljiti svojim obavezama za isplatu u gotovini, mora držati ejdan dio sredstava u likvidnoj formi, gdje ta sredstva predstavljaju rezerve likvidnosti. Kao rezerve 1

likvidnosti služe različiti dijelovi aktive, te ih po stepenu likvidnosti dijelimo na primarne i sekundarne rezerve. Primarne rezerve su: gotovina u blagajnama, sredstva položena kod CB, potraživanja od ostalih banaka, čekovi. Sekundarne rezerve su:: mjenice i druge vrijednosne papire s rokom dospijeća do jedne godine. Obavezne rezerve se određuju kao stopa u odnosu na pojedine depozite u bankama s tim da ih se mora položiti na račun kod CB, čime se ograničava kreditna ekspanzija, pa kada se ocijeni da je ona prevelika, podiže se stopa obavezne rezerve i obrnuto. Tako se u periodima recesije prakticira smanjenje stopa obaveznih rezervi, da se poboljša likvidnost banaka i omogući šire kreditiranje. Obrnuto, u periodima inflacije , stopa se povećava. Povećanjem stope rezervi, dolazi do smanjenja u iznosu depozita, te do smanjenja novčane mase. Politika otvorenog tržišta. Ako CB misli da treba usporiti ekonomski polet u jednoj državi, tada ona prodaje na tržištu državne papire i tako utiče na smanjenje novčane mase, i obrnuto. Open market operacije imaju određene prednosti u odnosu na ostale instrumente monetarne poitike: • javljau se na incijativu CB,koja ima potpunu kontrolu njihovog volumena. • Open market operacije su fleksibilne i precizne • Open market operacije se mogu brzo implementirati Upravljanje monetarnom politikom u principima currency boarda-a Jedan broj zemalja u tranziciji, uvele su currency board u nastojanju da obezbijede stabilno novčano okruženje, kao osnovnu pretpostavku za uspješno provođenje programa stabilizacije i ekonomskih reformi u procesu tranzicije. Currency board predtavlja operativno pravilo za izdavanje domaće valute, prema kojem se domaća valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokrićem u neto stranoj aktivi. To znaći da CB nr može davati kredit. Pravila currency boarda služe da se uspostavi kredibilitet i izbjegnu gubici koji mogu proisteći iz slobodnih odluka, koje ponekda mogu biti nekonzistentne sa aktivnostima u ekonomiji zemlje. Za currency board postoji pravilo- emitirani novac, gotovi ili depozitni, mora u cjelosti (100%) biti pokriven konvertibilnim novcem. Kao posebna vrsta monetarnih vlasti, currency board podrazumijeva i značajna ograničenja za monetarnu i fisklanu politiku. Ključni kvalilet Currency boarda je u tome što garantuje konvertibilnost domaće valute , cjenovnu i monetarnu stabilnost, a istovremeno pospješuje spolnju trgovinu sa konvertibilnim deviznim područjima i stimuliše direktne i strane investicije u domaću ekonomiju. Značajne karakteristike Currency boarda: a) depoziti komercijalnih banaka su konvertibilni u novčanice valutnog odbora po fiksnom kursu b) Currency board je jedini izdavač novčanica c) Postoji puno pokriće u konvertibilnoj starnoj valuti d) Niska stopa inflacije e) Ograničpena monetarna politikagrađani ne drže rezervnu valutu, niti koriste rezervnu valutu u domaćim transakcijama. Currency board u određenim okolnostima može kreditirati komercijalne banke radi obezbjeđenja podrške njihovoj likvidnosti, ali ne u obimu većem od održavanja propisane minimalne stope rezervne valute u odnosu na rezervni novac.

2

Osnovna pravila Fiksni devizni kurs. Odluka o vezivanju domaće valute za neku od stranih valuta, treba da polazi od nekoliko osnovnih principa: • stabilnosti i snage valute za koju se veže valuta Currency board-a • razvijenosti trgovinskih odnosa zemlje currency board-a sa zemljom rezervne valute • korelacija ekonomskih ciklusa između ovih zemalja • valute u kojoj je denominiran pretežan dio vanjskog duga zemlje i prihvatanja rezervne valute od domaće javnosti. Moguće je vezivanje i za korpu valuta. Tako, npr.zemlja koja ima trgovinske odnose sa puno zemalja bez dominantnog partnera, može svoju valutu vezati za korpu valuta glavnih partnera. Fiksiranje deviznog kursa. Najprihvatljiviji nivo kursa bi bio onaj kurs koji polazi od tržišnog kursa i pri tome obezbjeđuje potpunu pokrivenost specifičnih domaćih monetarnih obaveza raspoloživim deviznim rezervama. Pokriće monetarne pasive. U kom obliku držazi rezervnu valutu. Treba voditi računa o iznosu i strukturi raspoloživih deviznih rezervi rezerve u Currency board-u se mogu držati osim u novčanicama i kovanicamarezervne valute, držati i u depozitima i drugim novčanim oblicima. Obezbjeđenje inicijalnih sredstava rezervne valute. Snadbijevanje odgovarajućom količinom novčanica rezervne valute, prije početka funkcionisanja currency board-a bi se mogao ugovoriti s CB zemlje rezervne valute ili nekim drugim prihvatljivim izvorom. Prednosti currency board-a 1.Inflacija.Prva prednost currency boarda-a se odnosi na tvrdnju da se pomoću currency board-a obezbjeđuje stabilna i niska inflacija,zbog fiksnog deviznog kursa prema rezervnoj valuti,pri čemu se podrazumjeva da je inflacija u zemlji rezervne valute niska i stabilna.statistički podaci i ekonometrijske analize potvrđuju tvrdnju da se pri currency boardu postižu bolji rezultati u zaustavljanju inflacije,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa.Utvrđeno je da je prosječna godišnja inflacija pri curreny board-u 3,5 procenata niža,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa. 2.Konvertibilnost.0bezbjeđenje konvertibilnosti domaće valute proističe iz njenog punog pokrića kovertibilnim stranim valutama ili zlatom.Kako se currency board uvijek veže za neku rezervnu valutu,koja obično pokriva sve njegove obaveze u domaćoj valuti,to mu omogućava da zadovolji bilo koji obim konverzije domaće u stranu valutu.Currency board nije u mogućnosti da pomogne komercijalnim bankama,jer po definiciji ne može emitovati,ili povlačiti rezervni novac u zamjenu za domaće aktive.Navedeni razlozi idu u prilog argumentaciji da je kod currency boarda poželjno prisustvo komercijalnih banaka iz inostranstva,i to posebno komercijalnih banka iz zemlje rezervne valute,a koje lakše mogu obezbjediti potrebna sredstva u rezervnoj valuti,nego što to mogu domaće banke. 3.Makroekonomska disciplina.Slijdeća prednost currency boarda se odnosi na obezbjeđenje makroekonomske discipline.Na prvom mjestu,pošto je currency board-u zabranjeno da kupuje domaću finansijsku aktivu,on ne može finansirati fiskalni deficit.Prema tome,vlada mora voditi politiku uravnoteženog budžeta,ako ne može posuđivati u zemlji i inostranstvu,da bi finansirala eventualni deficit.

3

uslijed rasta cijena nafte.čak i oni koji smatraju da finansiranje deficita može pomoći u stimulisanju ukupne tražnje.Problem uvođenja currency board-a.a kamatne stope rastu.zbog toga što bi emitovanje domaće valute uzdrmalo njegov osnivni princip.Mehanizam prilagođavanja platnog bilansa. na nivou koji podrazumjeva potcijenjenost domaće valute.Drugi pristup predlaže modifikaciju standardnog currency boarda.a koje mu pribavlja konvertibilnost.dok fiksiranje kursa ide prema fiksiranju nivoa cijena.Currency board se ne može ponašati kao davalac zadnjeg utočišta kada se događaju unutrašnje finansijske krize.Moguća su dva rješenja da bi se riješili navedeni problemi.koji utoče na smanjenje ukupne potrošnje.Ključna pitanja su koliko će velika biti precijenjenost domaće valute i koliko dugo će trajati prelazni period.dozvoljavanjem ograničenog stepena fleksibilnosti kursa.povoljna kretanja cijena i izvjesnost mehanizma platno-bilansnog prilagođavanja.nastojeći da obezbjede priliv kapitala.Pod pretpostavkom da su domaće cijene fleksibilne.Uobičajeno 4 .Problem uvođenja currency boarda se odnosi na problem prikupljanja dovoljnih rezervi čvrste valute da se pokrije monetarna baza.a samim tim i uvoza. ukoliko roba kojom se trguje čini veliki dio ekonomije.Glavni razlog usvajanja currency board-a jeste da se inflacija drži pod kontrolom.koji tradicionalno služi kao baza za currency board.Činjenice ne pokazuju da fiksiranje kursa dovodi do trenutnog zaustavljanja inflacije.Ako zemlja bilježi deficit platnog bilansa .novčana masa se smanjuje.tada nestabilnost kursa nameće veće troškove.ne samo u početnom periodu pelaska na fiksni kurs.vodeći ekonomiju u stanje veće zaposlenosti i manjeg deficita platnog bilnsa.Problem prelaska na fiksni kurs odnosi se na opasnost da fiksni kurs.ovo je moguće samo onda kada početni nivo cijena nije pretjerano visok. 2.U nekim situacijama početni rast cijena bi vremenom bio riješen automatski i to putem uticaja produktivnosti.Međutim. 3.jer curency board isključuje upotrebu kursa da se ispravi precijenjenost domaće valute.dovede do precijenjenosti domaće valute.Problemi vezani za prilagođavanje platnog bilansa.makroekonomska disciplina.prendost currency board-a se ogleda u povjerenju koje generalno uživa kod javnosti i finansijskih tržišta posebno.sa namjerom da se ostavi prostor za određenu inflaciju tokom tranzicije.da bi se olakšalo prilagođavanje platnog bilansa.Rast kamanih stopa pokreće deflacioni pritisak.manja tražnja će uticati na njihovo smanjenje i prema tome učiniti izvoz konkurentnim .Danas ekonomisti.što vodi poboljšanju stanja tekućeg računa platnog bilansa.znači da se ovaj problem može javiti u bilo koje vrijeme.Prelazak na fiksni kurs.ukoliko se currency board uvede u zemlju sa visokom stopom inflacije.Mogućnost javljanja realnog šoka koji zahtjeva poboljšanje platnog bilansa.mijenjajuci je za rezervnu valutu.Ukoliko je ekonomija otvorena tj.smatra se mehanizam automatskog prilagođavanja platnog bilansa. 4. Prvi pristup predlaže da se izvrši početna maksimalna devalvacija prije vezivanja i fiksiranja kursa.Četvrtnom značajnom prednošću koju omogućava currency board. 5.a što je potrebno za njegovo uspješno postavljanje.dok manje otvorene ekonomije mogu više dobiti ako dozvole određeni oblik fleksibilnosti kursa.Konačno.Povjerenje u currency board.Problem prilagođavanja se odnosi na povećanje troškova kada kurs ne može biti mijenjan.tako da zemlja koja se brzo razvija može biti u mogućnosti da poboljša svoju konkurentnost.teško mogu poreći činjenicu da se finansiranje deficita mnogo češće zluupotrebljava nego što se konstruktivno koristi.Problemi vezani za krizne periode. 4.Ovaj mehanizam u suštini nije ništa drugo nego mehanizam koji podrazumjeva prilagođavanja u zlatnom standardu. a što ćeuticati da realna proizvodnja brže raste.a da pri tome kurs ne postane nekonkurentan.Otvorenim ekonomijama se savjetuje da vežu svoje kurseve prema valutama njihovih glavnih trgovinskih partnera. Nedostaci currency board-a 1.kao npr.

problem se odnosi na nemogućnost currency board-a da slijedi aktivnu monetarnu politiku.je stanovište da je poželjno imati funkciju davaoca zadnjeg utočišta da bi se pomoglo solventnim ali trenutno nelikvidnim finansijskim institucijama.nema sumnje da je uvođenje currency board aranžmana u Estoniji.Problem može dodatno bit otežan ako je finansijski sistem slab i ako u njemu nisu prisutne strane finansijske institucije.koje su napustile monetarno područje rublje i vezale se za DEM i USD.Ovo jasno govori da funkcija davaoca zadnjeg utočišta može pomoći riješavanju trenutnih problema vezanih za likvidnost. 5 .mogle bi se svrstati u slijedeće grupe: ⇒ zemlje koje izlaze iz perioda veoma visoke inflacije i monetarne nestabilnosti(Bugarska.ali je obim pomoći ograničen deviznim rezervama i zakonskim okvirom. ⇒ zemlje koje žele da brzo ostvare konvertibilnost svoje valute i pospiješe strane investicije-priliv kapitala.u kojima je domaća valuta izgubila osnovne atribute dominantne valute na teritoriji zemlje.čak kada je i vlada spremna da pruži odgovarajuću pomoć. Iskustva zemalja u tranziciji koje su uvele currency board Zajednička karakteristika svih modernih currency board aranžmana je da pokušavaju kombinovati rigidna pravila ortodoksnog currency board-a sa izvjesnim stepenom diskrecije. ⇒ zemlje koje žele brzu integraciju u spoljnotrgovinske i investicione tokove sa valutnim područjem rezervne valute(Estonija.Obje grupe ovih zemalja po pravilu se nalaze u procesu tranzicije-prelaska na tržišnu ekonomiju i nedovoljno su razvijene.BiH. i djelimično Litvanija).odnosno u upravljanju ponudom novca.Currency board se u mnogim zemljama javio u želji da što kraćem roku pređu na tržišne principe i uhvate korak sa evropskim integracionim procesima.koje mogu povući kredite izvan zemlje.zemlje kojima odogovara uvođenje currency board-a.Danas.estonija.Bugarska.Postavlja se pitanje da li to predstavlja prednost ili nedostatak.Pri currency board-u postoji mogućnost d se pojavi finansijska kriza koja se ne može lako zaustaviti.Currency board može pomoći finansijksim ustanovama. ⇒ zemlje koje žele uvođenjem currency board-a trajno elminisati voluntarizam monetarne i fiskalne politike i obezbijediti trajnu stabilnsot cijena i deviznog kursa ⇒ zemlje sa visokim stepenom eurizacije. Da zaključimo.Litvanija.posebno u vidu direktnih investicija u domaću ekonomiju(sve zemlje).Litvaniji i Bugarskoj opravdao svoj cilj. ⇒ zemlje koje žele da napuste jednu i pristupe drugoj monetarno-finansijskoj integraciji putem vezivanja za čvrstu rezervnu valutu(Estonija i Litvanija. Kada primijeniti currency board Zemlje koje su uvele currency board mogu se svrstati u dvije grupe.pošto se često monetarna politika zloupotrebljava. ⇒ zemlje koje izlaze iz haotičnih ekonomsko-monetarnih uslova.Prema ekonomsko-političkim karakteristikama.dok se u drugu grupu zemalja mogu svrstati male i otvorene ekonomije koje nemaju dovoljno iskustva u upravljanju monetarnom politikom.tako da prednost upravljanja aktivnom monetarnom politikom može biti manja od prednosti upravljanja monetarnom politikom koja počiva na striktnim pravilima.kao što su ratovi(Bosna i Hercegovina).BiH).U prvu grupu mogu se svrstati zemlje koje su uvele currency board kao odgovor na monetarnu i valutnu nestabilnost.ali ne može riješiti sistemsku krizu kada se pojavi.koja je napustila područje YU dinara i vezala se za DEM).

da kreira pripremne zahtjeve za osnivanje Evropskog sistema centralnih banaka.U ovo vrijeme.on nije imao autoritet da sprovodi intervenciju deviznih kurseva.rastao je pritisak za punopravno članstvo i sa evropskog Istoka.Evropska unija je najveće jedinstveno tržište na svijetu.koje su emitovane 1-januara 2002.g. Komitetu guvernera centralnih banaka zemalja članica Evropske ekonomske zajednice su date dodatne odgovornosti.Na taj način.npr.znanja.pod odgovornošću Evropske centralne banke.da jača koordinaciju centralnih banka i monetarnih politika i. EMI je prezentovao Vijeću Evrope i javnosti izabrane dizajne za euro banknote.g.gdje korporacije iz evropske unije sve više investiraju izvan zemalja članica.g.usluga. U decembru 1996. U decembru 1996.junuara 1994.a tokovi kapitala idu i ka tržištima srednje i istočne Evropei Meditarana. Drugog maja 1998.Evropski monetarni institut nije imao odgovornost za sprovođenje monetarne politike u Evropskoj uniji. U finalnoj trećoj fazi devizni kursevi su fiksno vezani.nezavisno od nacionalnih vlada i sotalih institucija EU.1..radne snage.Time je potvrđeno da će treći korak ka stvaranju ekonosmke i monetarne unije početi 1-januara 1999.Evropska monetarna unija je dobila jedinstvenu monetarnu politiku unutar jedinstvenog ekonosmkog tržišta...g.Šestorica osnivača proglasili su Evropsku ekonomsku zajednicu otvorenom za sve evropske zemlje.juna 1989.a Evropski sistem centralnih banaka i Evropska centralna banka su započele formulisanje i sprovođenje jedinstvene monetarne 6 .Monetarna politika.koji će sprovoditi jedinstvenu monetarnu politiku za uvođenje jedinstvene valute u trećem koraku.g. je postignut sporazum o novoj zajedničkoj valuti kojoj je dato ime euro i koja će biti uvedena na početku trećeg koraka.Evropsko vijeće je odlučilo. S druge strane. Prvog januara 1999. Evropski monetarni institut je prezentirao svoj izvještaj Vijeću Evrope koji je formirao bazu rezolucije Vijeća Evrope o principima i fundamentalnim elementima novog mehanizma deviznog kursa-ERM II koji je prihvaćen u junu 1997.Upravljanje monetarnom politikom nakon uspostavljanja Evropske monetarne unije Već na početku.ovih 11 zemalja će učestvovati na trećem koraku ka uspostavljanju Evropske monetarne unije..sa više od 300 miliona potrošača.Vijeće EU sastavljeno od vlada 11 zemalja članica EU je jednoglasno usvojilo odluku da ovih 11 zemalja članica ispunjavaju uslove za uvođenje jedinstvene valute 1 januara 1999.g.g.g.na sastanku samita šefova vlada u Madridu.se vodi pod okriljem Evropske centralne banke. je otpočeo treći. Osnivanje evropskog monetarnog instituta sa sjedištemu Frankfurtu.g. u segmentu politike kamatnih stopa.jer Evropska unija je i enormno finansijsko tržište.Stvorena je Evropska monetarna unij zemalja euro-zone sa sprovođenjem jedinstvene monetarne politike.stvaranja Evropske monetarne unije.Isto tako. Na taj način.ostaje u nadležnosti nacionalnih vlada koje će raditi unutar zajedničkih dogovrenih pravila Pakta za sigurnost i rast. sa slobodnim kretanjem roba.Ekonomska snaga i moć Evropske unije ne može se svesti samo na aspekt trgovine.kapitala.i posljednji korak.Padom Berlinskog zida.drugo.Evropska monetarna unija nije podrazumijevala i političku unijju jer zajedničke odluke na području odgovarajućih cijelina nivoa oporezivanja se i neće zahtjevati.dva glavna zadatka Evrospkog monetarnog instituta su bila: prvo.Zato je otvorenost sadašnje Evropske unije koja je formalno nastala Mastrihtskim ugovorom.da prvi korak stvaranja Evropske monetarne unije treba početi 1.ekonomska politika npr u segmentu politike oporezivanja ili politike javnih rashoda . U decembru 1995.bila uslovljena sa onim evropskim državama čiji se sistem vlasti zasniva na principima demokracije.jula 1990-datum kada su ukinute sve restrikcije na kretanje kapitala između zemalja članica Evropske unije i kada je započeo proces koordinacije nacionalnih monetarnih politika.Ovo je još uvijek bio zadatak nacionalnih centralnih banaka.je označilo početak drugog koraka.g. Na osnovu Delorovog izvještaja.

2) dugoročna kamatna stopa ne smije biti viša od 2% u apsolutnom izrazu. npr.nezavisnost od nacionalnih vlada i EU u cjelini i demokratsku odgovornost . Evropskog monetarnog sistema prije početka treće faze. Jedan od osnovnih ciljeva formiranja Evropske monetarne unije. od prosjeka kamata u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. 3) deficit državnog budžeta.koji ukljucuju tri fundamentalna nacela i to:stabilnost cijena. mora biti bez ozbiljnih devalvacija u prethodne dvije godine prije razmatranja ulaska u monetarnu uniju (dozvoljene fluktacije su +/. npr. 6) nacionalne centralne banke moraju imati punu političku nezavisnost. 4) odnos javnog duga i bruto domaćeg proizvoda ne smije biti veći od 60%. Osnovni konvergencije ''convergence criteria'' su slijedeći: 1) stopa inflacije u zemlji. Jedinstvena centralna banka obezbjeđuje najveću sigurnost za cjenovnu stabilnost. Velika Britanija bi morala osigurati punu nezavisnost Bank of England. veoma istrajne oko vođenja borbe sa inflacijom.Pored toga. te lokalni budžetski deficiti ne smiju preći 3% vrijednosti bruto domaćeg proizvoda. 5) zemlja. 7 .politike prema postavkama Sporazuma. u toku posmatrane godine. Kod kriterija inflacije. kao i budžeta regiona.05x0. članica mehanizma deviznog tečaja (ERM 11). osim privremeno i izuzetno. a Danska pored toga mora imati i referendum. (g) stopa rasta nominalnog GDP-a i (b) nivo na kojem se državni dug stabilizira (u % od GDP-a) Formula nam pokazuje da budžetski deficit mora biti sveden na nivo od 3% GDP-a da bi se stabilizovao državni dug na 60% od GDP-a. Ovaj kriterij je bio dodatni dokaz da su pojedine zemlje. Što se tiče kriterija vezanog za budžetski deficit i državni dug.5% od prosječne stope inflacije u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. uz pretpostavku da se budžetski deficit finansira emisijom državnih obveznica: d=gxb (d) budžetski deficit u procentima od GDP-a (bruto domaćeg proizvoda).jeste uspostavljanje jedinstvene monetarne politike i očuvanje stabilnosti cijena na prostoru cijele EU. U toku ovog dezinflatornog procesa. Ilustrirat ćemo neke racionalne pokazatelje kako se došlo do normi 3% i 60%.6). Naime. je nominalna stopa rasta GDP-a 5% (0.15% oko centralnog deviznog kursa). Italija. te na taj način sprovoditi dezinflatorni proces.dok. Ovo pravilo je podložno kriteriji zbog barem dvije stvari.Evropska centralna banka čuva i stabilnost deviznog kursa kao i kamatnih stopa. Mnoge članice su.te evropske centralne banke i zajedničke valute za Evropu.s druge strane tri glavna zadatka su navedena kao: formulacija i sporvedba jedinstvene monetarne politike i emisije zajedničke valute. To je jedan od razloga zbog kojih Danska i Velika Britanija nisu članice ekonomske i monetarne unije i imaju ''opting-out'' klauzulu. odnosno postavljanja normi od 3% ukupnog obima rashoda prema bruto domaćem proizvodu i 60% ukupnog javnog duga prema bruto domaćem proizvodu. morale spustiti stopu inflacije na nivo Njemačke. pa na taj način nije ispunila jedan od uslova priključenja monetarnoj uniji. naprosto se željelo pokazati da zemlje članice buduće monetarne unije vode brigu oko upravljanja politikom niske inflacije.upravljanje deviznim kursom i rezervama i bankarska supervizija. ako i samo ako. Ovakve budžetske norme od 3% i 60% su izvedene iz formule koja određuje koji je to budžetski deficit potreban da stabilizira državni dug. ne smije biti veća od 1. povremena povećanja u stopi nezaposlenosti su bila neizbježna.03=0. Švedska je odlučila da se ne pridruži monetarnoj uniji zbog toga što je odbila da se pridruži mehanizmu deviznog kursa ERM 11.

Prema tome. Ali razlike u ekonomskoj strukturi. Ovaj trogodišnji tranzicijski period do potpunog uspostavljanja zajedničke valute. odlučeno je da navedeni fiskalni kriterij ne bude primijenjen. Jedinstvena valuta je znatno važna za trgovinu bez barijera i investicione aktivnosti unutar Evropskog kontinenta. Nepostojanje raspona fluktacija je važno. ► Konverzija jedne valute zemlje članice za euro se obavlja prema fiksnom kursu bez fluktacija. ► Evropska centralna banka je bila spremna da zamijeni jedan novac članice za drugi. koji je uveden. je bio tzv. Period 1999-2002. Postavlja se pitanje 8 . jer postojanje takvih fluktacija i kretanja deviznih kurseva unutar tih raspona često pokreće špekulativne pritiske. već samo do nivoa da devizni kurseura upravlja prema drugim valutama. mogle dovesti do velikih dobiti ili gubitaka kapitala pri momentu operacionalizacije monetarne unije. jednostavnije putovanje za potrošače. Upotreba eura bi trebala donijeti i određene globalne efekte za EU. Pošto 9 od 11 zemalja članica EU-a nisu bile u stanju ispuniti ovaj kriterij (kriterij 4). što će dati i koristi Uniji u cjelini i stvoriti povoljniju poziciju u međunarodnim razmjenama=> jedinstvena valuta će pospiješiti ekonomski rast i zaposljenje. kao i EU. prije priključenja monetarnoj uniji. Evropska centralna banka. nema gubljenja vremena kod zamjene efektive.g.Prvo. Evropska centralna banka. nejasno je zašto bi se dug trebao stabilizirati na 60%. Od 1 januara 1999 g. nema više provizija za konverziju deviza. Komercijalne banke mijenjaju ove valute prema fiksnom deviznom tečaju. određuje EU monetarne varijable. Mikroekonomske koristi od upotrebe eura su: pojednostavljuju se međusobne finansijske transakcije. ono što pokreće špekulativne napade. pravilo je oslonjeno na buduću nominalnu stopu rasta GDP-a. Makroekonomske koristi se odnose na: eliminaciju deviznog rizika unutar euro-zone. zato što u to vrijeme prosjek stope dug/GDP-a u EU bio je 60%. tranzicijski period za monetarnu uniju.. konkurencijski efekat jedinstvenog tržišta će biti znatno ojačan. jačanje jedinstvenog tržišta. na zahtjev. kriterij konvergencije za visinu kamatnih stopa se opravdava činjenicom da bi velike razlike u visini kamatnih stopa. odgovorna za monetarnu politiku EU kao cjeline. naročito prema US dolaru. Evropska centralna banka koristi euro za implementaciju monetarne politike. Ovo je moguće jer nema tržišta deviznih kurseva. Ako je nominalna stopa rasta GDP-a veća od (niža od) 5%. Jedini razlog zašto je prag 60% prihvaćen u Maastrichtu je bio. Kriterij 5 je spriječio zemlje da manipuliraju deviznim kursom tako da bi mogle imati bolju poziciju deviznog kursa prilikom ulaska u monetarnu uniju. ne treba držati velike rezerve. prije svega zbog tehničkih razloga. je na neki način ''osiguran'' sa tri važne tačke za uspostavu kredibiliteta. dohotku per capita. a upravljanje jedinstvenom monetarnom politikom postaje odgovornost Evropske centralne banke. stopi nezaposlenosti među zemljama članicama su velike. Na taj način je bio formiran devizni kurs euro-zone. zemlje članice euro-zone su koristile euro u beztrgovinskom platnom prometu. Ako su cijene roba i usluga izražene u jednoj valuti. gdje se trguju ovim valutama po promijenljivom kursu. radi čega ona kupuje i prodaje euro da bi uticala na količinu novca u Evropskoj uniji i/ili kamatnu stopu. jer je upravo očekivanje da će centralnoj banci ''ponestati novca''. nadgledajući zajedničku valutu. i to: ► Postoji jedna centralna banka od 1999. kao što su: jače evropsko prisustvo u međunarodnom monetarnom sistemu i jače prisustvo na globalnim finansijskim tržištima. stimulaciju investicija u euro-zonu i u smislu unutarnjeg kretanja i priliva izvana. što implicira da koristi od upotrebe eura neće biti ditribuirane ravnomjerno među zemljama članicama. Najočiglednija korist je potpuna eliminacija troškova konverzije između različitih valuta eurozone. Uvođenje jedinstvenog evropskog novca može donijeti određene koristi zemljama euro-zone. dudžetski deficit koji stabilizira državni dug na 60% se poveća iznad (smanjuje) 3%. špekulatori ne mogu očekivati od ovog mehanizma da mu ponestane novca da bi organizirao konverziju. Drugo. Konačno. Slijedeća korist je ušteda kroz niže oficijelne međunarodne rezerve.

Upis kapitala je zasnovan na ključu koji je uspostavljen na bazi respektivnog učešća zemalja članica EU u GDP-u i populaciji EU.? Iz današnje perspektive možemo reći da ga nije ni bilo. Osnovne karakteristike monetarne unije sastoje se u formiranju jedinstvenog novca. strategija monetarne politike obezbjeđuje snažnu osnovu za efikasan interni proces odlučivanja i konzistentni okvir za komukikaciju sa javnošću. Ukupni kapital Ecb iznosi 5 milijardi eura. dok je svaka nacionalna centralna banka istovremeno kreditirana od strane Ecb u ekvivalentnom iznosu eura. (ima ovlaštenje i moć da preduzme najvažnije. (status primarnog operativnog tijela Ecb) . Jedini rizik koji je mogao biti je politički. jedinstvene centralne banke. Nacionalne centrale banke su upisnici kapitala Ecb. standarda za politiku zaposlenja u Ecb.The general council of the ECB/Generalno vijeće Ecb: Generalno vijeće sačinjava predsjednik i zamjenik predsjednika Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka svih zemalja članica EU. def. 9 . pripremanje potrebnih pravila za ujednačavanje/kreiranje računovodstvenih standarda i standarda izvještavanja. Učešće svake centralne banke članice Ecb u obezbjeđenju deviznih rezervi Ecb je fiksirano. klučne kamatne stope i obezbjeđenje rezervi u Evropskoj monetarnoj uniji. pripremanje godišnjih izvještaja Ecb. odgovornost za tekuće aktivnosti Ecb. potrebne pripreme za uspostavljanje fiksnog deviznog kursa valuta zemalja članica prema euru. i takve koordinacije nacionalnih ekonomskih politika koja bi omogućila da zemlje članice imaju jedinstvenu monetarnu. Ima slijedeće zadatke: prikupljanje statističkih informacija. što ima za rezultat jačanje povjerenja prema Ecb. formulisanje monetarne politike eurozone. a u perspektivi i jedinstvenu fiskalnu politiku. Manja nesigurnost o inflatornom kretanju pomaže smanjenju premije rizika u strukturi kamatne stope i prema tome niže finansijske troškove. Glavne odgovornosti su: implementacija monetarne politike u skladu sa smjernicama i odlukama Upravnog vijeća Ecb i davanje neophodnih instrukcija nacionalnim centralnim bankama. u proporciji sa udjelom upisanog kapitala u Ecb.The executive board/Izvršni odbor: Izvršni odbor čine predsjednik.g. strateški značajne odluke) . kao i donošenje odluka koje se odnose na među-ciljeve monetarne politike.da li je uopšte postojao rizik za kolaps aranžmana fiksnog deviznog kursa u toku 19992002. te za donošenje odluka Ecb: . utvrđivanje potrebnih odluka za njihovu implementaciju. tradicionalni špekulativni napad se vjerovatno nije mogao desiti.The governing council/Upravno vijeće: Upravno vijeće će ćiniti članovi Izvršnog odbora Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka. zamjenik predsjednika i druga četiri člana. Glavne odgovornosti Upravnog vijeća su: određivanje osnovnih smjernica i donošenje odluka potrebnih za osiguranje zadataka datih Evropskoj monetarnoj uniji. U upravljačkoj strukturi Ecb imamo tri organa koji su zadužena za pripremu i sprovođenje jedinstvene monetarne politike. Očekivana inflacija u dugo roku je konzistentna sa definicijom Ecb o stabilnosti cijena. Centralne banke koje još nisu u Evropskoj monetarnoj uniji nemaju pravo da dobiju bilo kakav udio u podjeli dobiti Ecb. predložena od strane zemalja članica. Funkcionisanje Evropske centralne banke Od osnivanja Evropske centralne banke (Ecb). niti su obavezni da finansiraju gubitke Ecb.

Ebc je formulisala strategiju koju slijedi da bi realizovala monetarnu politiku u euro-zoni.g.a obratno je za zemlje sa stopama inflacije ispod prosijeka euro-zone.g.imajući veće prosjećne stope rasta domaće tražnje. -Razlike u upravljanju fiskalnom politikom među zemlojama članicama Evropske monetarne unije. y. Analiza kretanja cijena -Osnovni razlog za pad stope inflacije u 2003. p. Tri glavna cilja Ecb: . Ugovorom je posebno istaknuti transparentnost i odgovornost u radu Ecb. -Isto tako. output).tj.doprinose različito na stvaranje inflacijskih razlika.su različite među zemljama članicama Evropske monetarne unije i. U smislu realizovanja svojih ciljeva.količina novca. 10 . Da bismo to vidjeli treba započeti sa poznatom formulacijom kvantitativne teorije novca i cijena.∆v. Industrijske razike u euro-zoni:potencijalni uzorci i implikacije u domenu monetarne politike: -Potencijalni uzroci:Imajuci u vidu inflacijske razlike u euro-zoni promatrane od 1999.nivo cijena. Ecb će djelovati prema principima otvorene tržišne ekonomije uz slobodnu konkurenciju.postoji veza između stanja konjukturnog ciklusa i kamatnih stopa:zemlje Evropske monetarne unije sa stopama inflacije iznad prosijeka euro-zone. potrebno je naglasiti da upravljanje jedinstvenom monetranom politikom implicira"regime shift". je niža. v. -S druge strane.prema tome.sekundarni cilj: ''politička nezavisnost'' Ugovor kojim je osnovana EU. Ovdje ∆ predstavlja promjenu iz jedne godine u drugu ili aproksimativne stope rasta. u odnosu na 2002. Koja je konsistentna sa određenom stopom infuacije. koju možemo napisati na slijedeći način: m v = p y m.tada je riječ o razlikama u brzini sprovođenja strukturalnih reformi u zemljama članicama euro-zone. Ova strategija počinje sa definisanjem krajnjih ciljeva (inflacija. daje Ecb zavidan stepen institucionalne nezavisnosti.primarni cilj: ''stabilnost cijena'' . -Zemlja sa stopama inflacije ispod prosjeka euro-zone bi trebale imati koris zbog veće kompetitivnosti i u kratkom roku od relativno manjih negativnih efekata inflacije na raspoloživi dohodak i stvarno bogatstvo.realni GDP Derivacijom ove formulacije dobivamo ∆m = ∆p + ∆y .Strategija monetarne politike Evropske centralne banke Primarni cilj Ecb je održavanje stabilnost cijena. kada je data stopa rasta realnog GDP-a i stopa brzine opticaja novca. -U konteksu privredih faktora. onda je novcu data dominantna uloga u ovoj strategiji.mjere nacionalnih ekonomskih politika iz domena kontrole cijena i indirektnog oporezivanja.sekundarni cilj: ''visok stepen zaposlenosti'' . Ako inflaciju posmatramo kao monetarni fenomen. kako bi ispunila svoj jasnodefiniran mandat održavanja stabilnosti cijena.implikacije na formiranje cijena.mogu takođe igrati značajnu uloga u objašnjenju inflacijskih razlika.stopa rasta cijena industrijskih proizvoda i usluga izvan nergetskog sektora.brzina opticaja novca. Prethodna formulacija se može interpretirati kao stopa rasta količine novca. -Različiti nivoi prilagođavanja na eksterne šokove privremeno doprinose inflacijskim razlikama. Ecb vrši predviđanja buduće stope rasta realnog GDP-a (∆y). a preko srednjoročnih ciljeva.g. Prvi korak u formulisanju strategije monetarne politike sastoji se u davanju precizne definicije stabilnosti cijena.kada govorimo o stalnim faktorima.iz godine u godinu.

ne mogu biti adresirana samo prema jedinstvenoj monetarnoj politici.svojo odlukom u bilo koje vrijeme .su zasnovane na harmonizovanoj definiciji.uslova. -M3 se sastoji od M2 i tržišnih vrijednosnih papira . Instrumenti monetarne politike u praksi Evropske centralne banke: -Evropska centralna banka ima na raspolaganju skup instrumenata monetarne politike.vrste transakcija i to: 11 . -Poboljšanje uslova na finansijskom tržištu i ekonomskih indikatora je postepeno induciralo ekonomske subjekte da se okrenu dugoročnim finansijskim operacijama i da smanje nivo štednje.tj.kao takva. Monetarni agregati Evropske centralne banke: -Definicije Evropske centralne banke.čini ove instrumente supstitutima depozita.-Visok stepen likvidnosti i cjenovne sigurnosti .postvaljajuci inflacijski kriterij konvergencije prije integracije u Evropsku uniju.d)strukturalne operacije..ne samo sektora koji vrši emisiju novca nego i na osnovu kategorija pasive monetranih finansijskih institucija.može smanjiti mogućnost pojave stalne inflacijske razlike u euro-zoni.strategija monetarne politike Evropske centralne banke naglašava dvostruku ulogu u cilju izbjegavanja inflacijskih razlika.-Implikacije iz domena monetarne politike: Jedinstvena monetarna politika Evropske centralne banke je sada medij ka realizaciji strateškodg cilja održavanja stabilnosti cijena na cijelom području euro-zone. -U isto vrijeme. Operacije na otvorenom tržištu -Za cilj imaju upravljanje kamatni stopama i likvidnošću tržišta novca putem kupovine i prodaje vrijednosnih papira. -M2 se sastoji od M1 i depozita s rokom dospijeća do dvije godine.se trebaju prilagoditi da reagiraju na eventualnu stalnu inflacijsku razliku.Ovdje ubrajamo repo ugoovore.kao što su fiskalna i strukturalna politika. -Djelotvorno upravljanje navedenim politikama.kao što su:operacije na otvorenom tržištu.iz prostog razloga što bi postojanje inflacijskih razlika moglo imati implikacije za regije sa niskom stopom inflacije.ustajene pogodnosti kreditiranja banaka i politika rezervi likvidnosti . -Kao i u svakoj monetarnoj uniji.Evropskoj centralnoj banci.likvidnošću bankarskog sistema i ekonomije. -M1 uključuje novac u opticaju(bankonte i kovanice).izdatih od strane monetarnih finansijskih institucija euro-zone. -Evropska centralna banka definiše novčanu masu u užem smislu(M1). -Ekonomske politike svake zemlje članice Evropske unije . -S tim u vezi postoje tzv.inflacijske razlike unutar euro-zone prikazuju različitu regionalnu cjenovnu dinamiku i prolagođdavanje i. -Jedan od najvažnijih instrum. -Možemo ih svrstati u četiri kategorije:a)glavne operacije refinansiranja. -Ova tri monetarna agrgata se razlikuju u odnosu na stepen likvidnosti aktive koju sadrže.dionice fondova tržišta novca .za monetarne agregate euro-zone.kao i aktivu koja može odmah biti pretvorena u novac.izmijeniti skup instrumenata .monetarni agregati(M2).monetarne politike Evropske monetarne unije.b)operacije refinansiranja u dugom roku.kriterija i procedura korištenja instru.te novčanu masu u širem smislu kao monetarni agregat (M3). -Upravno vijeće Evropske centralne banke može.obveznice duga i vrijednosne papoire tržišta novca sa rokom dospijeća do dvije godine.c)operacije finog prolagođavanja.monetarne politike jeste politika otvorenog tržišta jer se njome upravlja kamatnim stopama .u cilju ublažavanja negativnih implikacija na kompetetivnost.

u visini kamate koju Evropska centralna banka primjenjuje u glavnim operacijama refinansiranja. -Minimalne rezerve likvidnosti.brzih tendera i bilateralnih procedura. Analiza upravljanja obaveznom rezervom u sistemu Evropske monetarne unije -Politika minimalnih rezervi Evropske centralne banke ima nekoliko ciljeva.-reverzne transakcije (za sve četiri kategorije instrum. 12 .Ovim se želi omogućiti bankarskom sistemu da apsorbuje eventualne nastale šokove povezane sa likvidnošću te da se smanje fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca.Prvo.zapravo su obavezne rezerve koje se obračunavaju na prosjećan iznos depozita na računima depozitnih institucija u proteklih 30 dana a koje se moraju održavati takođe u sljed..One se sprovode od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu standardnih tendera i prema unaprijed utvrđenom kalendaru.nacionalna centralna banka plaća kamatu.te da pravljaju tržišnim kamatnim stopama u toku noći.Ove operacije se obavljaju kada Evropska centralna banka želi da "popravi" svoju strukturnu pozivciju u odnosu na finansijski sektor.Ove operacije se uglavnom vrše kao reversne transakcije od strane nacionalnih centralnih banaka putem brzih tendera i bilateralnih procedura. Ustaljene pogodnosti kreditiranja banaka-"standing facilities" -Imaju za cilj da obezbjede likvidnost u toku noći. b)Dugoročne operacije re-finansiranja-su reversne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa mjesećnim frekvencijama i rokom dospijeća od tri mjeseca.30 dana.Kamatna stopa na depozite je u obliku najniže tzv. a)Glavne operacije refinansiranja-su regularne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa sedmičnim frekvencijama i rokom dospijeća od dvije godine.rezervi Evropske centralne banke je da vrši kontrolu nad procesokm monetarne ekspanzije. -Dvije ustaljene pogodnosti su: 1)Kreditne pogodnosti za nepredvidive okolnosti-se koriste od strane subjekata da bi dobili likvidnost u toku noći od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu prihvatljive aktive. -Operacije na otvorenom tržištu se mogu vršiti na osnovu standardnih tendera .cilj politike min.i osnovni element operacija na otvorenom tržištu) -emisija obveznica (samo za instrum. -Na izdvojene obavezne rezerve .Drugo.Ove operacije imaju za cilj obezbjediti dodatno finansiranje prema identificiranim potrebama.stabilizacija kamatne stope na tržištu novca. d)Strukturne operacije-se izvršavaju putem emisija blagajničkih zapisa. c)Operacije finog prilagođavanja-se izvršavaju na ad hoc osnovi s ciljem upravljanja likvidnošću i kamatnim stopama.Kamatna stopa na "marginal lending facility"obezbjeđuje najvišu tzv.pred."celing"tržišnu kamatnu stopu u toku noći. 2)Depoznitne pogodnosti-Subjekti mogu vršiti polaganje depozita u toku noći kod nacionalnih centralnih banaka.strukturalnih operacija) -tradicionalna prodaja i kupovina vrijednosnih papira na tržištu (samo za operacije finog prilagođavanja) -valutne zamjene (samo za operacije finog prilagođavanja) -prikupljanje depozita sa fiksnim terminima (samo za operacije finog prilagođavanja)."floor" tržišne kamatne stope u toku noći.signaliziraju opštu poziciju monetarne politike.reversnih transakcija i"outright transakcija".

13 . Ne može ni na koji način finansirati vladu. 2. ne može djelovati kao kreditor u krajnjoj potrebi bankarskog sistema. da definiše i kontroliše upravljanje monetarnom politikom BiH 3. i formiranje jedinstvenog bankarskog udruženja). konvertibilne marke. osnovana u skladu sa Zakonom koji je usvoji Parlament BiH 1997. BiH danas ima stabilnu valutu.955830 KM). samo ukoliko postoji 100% pokrića u konverzibilnim deviznim rezervama 3. i imaju jaču finasijsku aktivu. Postovanje principa currency board. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke BiH: 1. a broj banaka je prepolovljen. da učestvuje u radu međunarodnih organizacija koje rade na utvrđivanju finansijske i ekonomske stabilnosti. Uredan bankarski sistem je svijetla tačka i uz stabilnu domaću valutu i slabilne cijene. da prima depozite od institucija na nivou BiH 6.Proces integracije BiH u Evropsku monetarnu uniju Upravljanje monetarnom politikom putem Currency Board aranžmana na primjeru monetarnog sistema BiH 2005. da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnost Centralne banke BiH. Centralna banka BiH je banka na nivou države BiH. Ovim se zaokružuje sedam godina funcionisanja currency boarda. da postigne i očuva stabilnost domaće valute( konvertibilna marka je vezana za euro prema kursu 1 EUR=1. godine dolazi do premještanja funkcije supervizije komercijalnih banka sa entitetskih agencija za bankarstvo pod okrilje Centralne banek BiH i odluka o isplati dividendi od strane Centralne banke BiH. da održava odgovarajuće platne i obračunske sisteme 5. Centralna banka BiH može pustiti u opticaj konvertibilnu marku. da drži službene rezerve i upravlja njima na bezbijedan i profitabilan način 4. Pravni status i odgovornost Centralne banke BiH. nova valuta ( konvertibilna marka je vezana za euro po fiksnom deviznom kursu utvrđen Zakonom o Centralnoj banci BiH) 2. uvoden je Odbor za superviziju komercijalnih banaka pri Centralnoj banci BiH. BiH ima jedinstven bankarski sistem (postoji Agencija za osiguranje depozita na nivou države. Nakon uvođenja jednstvene valute. koja nije dobra jer označava državu u koju nije poželjno ulagati. Centralna banka BiH ne može nikome dati kredit. te zastupa BiH u međuvlastitim organizacijama o pitanju monetarne politike. najveći je adut za privlačenje stranih investicija u BiH. Centralna banka BiH je zaslužna i za dobivanje prvog rejtinga za BiH. kao i propisivanje odbaveze rezerve bankama podrazumjeva: 1. Uveden je koncept monetarne politike na principima currency boarda. s radom je počela 1997. najveći korak koji je učinjen pod okriljen Centralne banke BiH jeste prenos sistema platnog prometa sa Zavoda za platni promet na komercijalne banke. devizne rezerve su se uvećale. Naša država je dobila ocjenu B3 sa pozitivnim izgledima. u okviru ovlaštenja utrošenih zakonom 7. Centralna banka BiH se može označiti kao stabilan finansijski stub bosanskohercegovačke ekonomije. najnižu stopu inflacije i jedan od najefikasnijih bankarskih sistema u okruženju. i njenog vezivanja za euro.

Monetarna politika u BiH se sprovodi u sistemu currency board-a tj. U kretanju rezervi Centralne banke BiH mogu se uočiti dva različita perioda: pad i dinamičan rast. Međucilj – fiksan kurs između konvertibilne marke i eura. Banke u BiH značajan dio svojih sredstava drže na rezervnim računima kod Centralne banke. Da bi održala povjerenje javnosti u konvertibilnu marku Centralna banka BiH radi sljedeće: 1. U okviru navedenog glavne karakteristike currency boarda su sljedeće: 1. Centralna banka BiH ne može pozajmljivati novac. kao jednu od mjera uspostavljanja i održavanja stabilnost domaće valute. 14 . Sveukupni ciljevi ekonomske politike jedne zemlje redovito uključuju: punu zaposlenost. 2. Glavni instrument Centralne banke BiH je održavanje punog deviznog pokrića i pune konvertibilnosti za svu pasivu u konvertibilnim markama. Zbog same činjenice da Vlada i Centralna bankda BiH nisu imale uspostavljene pregled poslovanja rezultata i što ga nisu imale poslovnu kredibilnost. održava više nego 100% pokrića za scu pasivu u KM i to u likvidnim deviznim sredstvima 2. Instrumenti makroekonomske politike jedne zemlje montarna i finansijska politika. 3. Veoma je transparentna u vezi s a finansijskim izvještajima. stabilnost cijena. da bi se zadovoljili propisi o politici rezervi likvidnosti. Sastoji se od guvernera koji je ujedno i predsjedavajući i 4 člana. Danas je ona vezana za Evropsku centralnu banku. propisano je da banke mogu imati visok procenat ročne usklađenosti stavki aktive i pasive. monetarni instrumenti – mogućnost da se odredi i mijenja obavezna rezerva za komercijalne banke u BiH. preko iznosa koji je potreban za održavanje obaveznih rezervi. dugoročni cilj – je stabilnost cijena i stabilnost valute. ekonomksi rast.obajvljuje bilasns stanja svakih 15 dana Analiza monetarnih kretanja Centralne banke BiH i moguće implikacije pri pristupanju Evropskoj centralnoj banci Devizne rezerve i monetarna baza Negativan saldo kupovine i prodaje konvertibilne marke znači povlačnje primarnog novca iz opticaja. Zbog potreba očuvanja stabilnost bankarskog i cjelokupnog finansijskog sistema. uravnoteženost platnog bilansa i pravičnu raspodjelu prihoda. koje je nadležno za utvrđivanje monetarne politike. Rast deviznih rezervi posebno je doprinjelo i povećanje depozita poslovnih banka na računu obaveznih rezervi Centralne banke BiH. Bez prava Centralne banke BiH da vrši dodatnu emisiju novca. Monetarna baza njeno kretanje je određeno dinamikom prodaje i kupovine konvertibilnih maraka od strane Centralne banke BiH. sa rokom diospijeća od jedne godine.Najviši organ Centralne banke BiH je Upravno vijeće. monetarna politika u BiH je vezana za politiku centralne banke koja ima kredibilnost. Da bi ostvarila pozitivan saldo prodaje i kupovine konvertibilne marke komercijalne banke su vršile prodaju dijela svoje strane aktive Centralnoj banci. osigurava mogućnost konverzije domaće valute svima koji to traže 3. Poslovanje se ostvaruje preko Centralnog ureda.

kojeg kreira samo centralna banka. Efektivni novac je baza depozitnog novca i bez efektivnog novca. kao i konkretnih institucionalnih prilika.. Prilagođavanje se vrši u skladu sa očekivanim promjenama kamatnih stopa. rezervni novac ( R ). Primarni novac se definise kao suma gotovog novca u opticaju i ukupnih depozita poslovnih banaka kod centralen banke ( rezerve likvidnosti.. odnosno ukupne obaveze koje su protuteza njezinim 15 . Danas je uobicajena podjela monetarnih agregata na:  Primarni novac M0  Novcana masa u uzem smislu M1  Novac kao dio ( novacne ) imovine M2. mogli bismo reci da je on izrazen u ukupnoj pasivi centralne banke.odobravanjem kredita u obliku depozitnog novca.1. obavezne i druge rezerve.sekundarnom emisijom. Smjernice se odnose na 4 vrste rizika: 1. Nivo deviznih rezervi najvećim je dijelom određen saldom kupovine i prodaje kovertibilne marke. Iznos primarnog novca je manji od iznosa aktive centralne banke. 8. Sirina skale likvidnosti od najviseg do najnižeg stepena likvidnosti zavisi od stepena privredne razvijenosti. putem primarne emisije. ili ugovorenih obaveza druge strane 3. M3.)  Metod „kreiranja“ monetarne baze. Puštanje u opticaj domaćeg novca. rizik likvidnosti je definisan kao nemogućnost blagovremenog izvršenja preuzetih obaveza. Adekvatna zaštita od navedenog rizika se ostvaruje stalnih praćenje obaveza i dnevnim obezbjeđenjem raspolozivog novčanog minimalnog iznosa. te samim time i promjene vrijednosti devizne aktive i pasive 2. M4. tj. novac velike snage ( H ). Devizna rezerva Centralne banke BiH se investira u novčene deopzite kod inostranih banaka odgovarajućeg rejtinga. devizni rizik je definisan kao rizik od promjene kursa.2 Monetarni agregati Monetarne agregate definisemo kao skup finansijskih instrumenata ( oblika ) istog stepena likividnosti.Upravljenje deviznim rezervama. Ova definicija se matematicki izraziti kao: M0 = G + R Za definisanje primarnog novca razvile su se dvije metode:  Metod upotrebe monetarne baze. Komercijalne banke emituju takodjer novac. Centralna banka emituje efektivni ( gotov ) novac. vrši se na osnovu prodaje i kupovine konvertibilne marke za euro. kao i povlačenje iz opticaja... Primarni novac se definise kao iznos ukupne aktive centralen banke umanjen za iznos deviznih transakcija sa inostranstvom iz pasive bilanse. Postoji određene smjernice kojima se želi uspostaviti ograničenje rizika u okviru kojih će Centralna banka BiH upravljati svojim portfoliom deviznih rezervi. 4. Monetarni agregat M0 se u literaturi susrece pod nazivima: monetrana baza ( B ). depozitni se ne moze ni zamisliti. Primarni novac M0 definise se kao suma gotov novca ( G ) u opticaju i ukupnih rezervi banaka kod centralne banke ( R ).. Za primarni novac. Primarni novac ima veoma vaznu funkciju u ekonomskom sistemu jedne zemlje. kreditni rizik je definisan kao rizik neizvršavanja obaveza. rizik kamatne stope je rizik koji će promijeniti neto vrijednost portfolija u uslovima varijabilnih kamatnih stopa. ali tzv. za iznos depozita nefinansijskih komitenata centralne banke i za iznos ostalih obavzea centralne banke iz pasive njezine bilanse. a na osnovu raspoloživosti informacija na tržištu novca.

da se oni mogu ukljuciti u novcanu masu. Friedman. Na osnovu toga razlikujemo 4 teorijske koncepcije novacne mase:  Tradicionalna koncepcija ili „Sredstva razmjene“. koji predstavljaju tako bliske supstitute za odgovarajuca sredstav u pasivi poslovnih banaka. Pri tome treba razdvojiti instrumente placanja od drugih tzv.Gurley i E. m = M1/M0 Novcana masa u uzem smislu jednaka je proizvodu primarnog novca i monetarnog multiplikator. međutim novac je „nesto sto se koristi da bi se olaksao proces razmjene“. pa odatle i kreditni i monetarni multiplikator. jer se u novcanu masu uključuju svi finansijski oblici u pasivi i banaka i drugih nebankarskih finansijskih institucija. Duzi naziv za ovu koncepciju bio bi „privremeno prebivaliste kupovne moci“. M1 = G + D D – depoziti po vidjenju na transakcijskim racunima G – gotov novac u opticaju Definicija novacne mase se moze postaviti u uzem ili sirem smislu.  Koncepcija sadržanu u Radcliffeovu izvještaju o likvidnosti privrede. M1 = M0 * m Definicija novcane u uzem smislu ili monetarnog agregata M1: Novcana masa. dok bi najsira definicija u tu masu ukljucila i depozite na racunima banaka. definicija novcane mase obuhvata pored gotovog novca u opticaju i sve depozite kod poslovnih banaka: depozite po vidjenju i orocene depozite. razvio je drugu koncepciju novcane mase koja u odnosu na tradicionalnu ukljucuje i neke druge oblike novca. Prema M. ali istovremeno on ljudima da razdvoje „akt kupovine od akta prodaje“. U zlatnog standardu. posebno stednih i kreditnih udruzenja i osiguravajucih drustava. Prema Friedmanu tradicionalna koncepcija ima određene nedostatke jer posmatra novac prvenstveno kao sredstvo razmjene.F. M. „mjerljivih“ likvidnih finansijskih instrumenata koji mogu predstaviti supstitute novcu u nekim njegovim funkcijama. novcana masa bi obuhvatala zlatni novac u prometnim kanalima ili sire osim zlatnog novca u prometnim kanalima i novcanice. najortodoksniji predstavnik monetaristicek kontrarevolucije i ekonomske teorije uopšte.  Koncepcija Milton Friedman – a.  Koncepcija J. obuhvata sve instrumente koji sluze kao zakonsko i definitivno sredstvo placanja u zemlji. a to je suma gotovog i depozitnog novca. ali ne smiju se zanemariti ni „nemjerljivi“ likvidni finansijski oblici ( npr. Novcana masa u uzem smislu jednaka je sumi gotovog novca u opticaju i depozitnog novca. u uzem smislu. odnosno banknote. a kreirale su ga. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata sredstva u pasivi odredjenih nebankarskih finansijskih institucija.plasmanima. Novac ima cilj da sluzi kao privremeno „prebivaliste“ kupovne moci ili kao stednja. Novac jeste sredstvo razmjene. tj.Shaw. Monetarni multiplikator (m) pokazuje odnos novcane mase u uzem smislu (M1) i primarnog novca – monetarne baze (M0). ili druge monetarne institucije. Primarni novac predstavlja bazu daljnih aktivnosti. kreditne linije) 16 . ili centralne banke. Ova koncepcija je najsira koncepcija. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata ukupnu kolicinu novca u opticaju koja se sastoji samo od finansijskih oblika koji su u nekoj zemlji prihvaceni kao sredstvo prometa i placanja. Od njega zavsii kreditna i monetarna multiplikacija.

Monetarni agregat kvazinova – QM obuhvata štednju i oročene depozite u domaćoj valuti. Ukupna novčana sredstva su definisana unutar četiri kategorijeM1.. neprofitne organizacije. Tom istom agregatu dodajemo manje likvidna sredstva ili nelikvidna sredstva i dobivamo monetarne agregate M2. Ako se monetarnom volumenu dodaju i nelikvidna sredstva tj. nefinansijska privatna preduzeća. monetarni agregat M2. monetarni agregati su: monetarni agregat M1 tj. Grafikon 8. općenito. što predtsvalja monetarni agregat M1. pokazuje broj jedinica novčane mase kreiran na temelju jedinice primarnog novca. koje definiraju i povezuju odnose u okviru procesa kreiranja novca.2 (2) : Monetarni multiplikator. ne samo po strukturi nego i po nazivu. Tabela 8. M4. Prema ovoj metodi 17 . monetarni volumen.novčana masa. tj. M2. domaćinstva. domaćinstva. depozite preduzeća i orivatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. S – stedni depoziti. nefinansijska privatna preduzeća. M2 = G + D + S M3 = M2 + Do ili ili M2 = M1 + S M3 = M2 + Do Do – oroceni depoziti . depozite preduzeća i privatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. općina i fondova..blokirana sredstva koja cine oročena sredstva i depoziti međunarodnih finansijskih institucija kod centralne banke dobije se monetarni potencijal kao najširi agregat u monetarnoj statistici. M2. 261. Tako postoje nazivi: potencijalna likvidnost. koji označava sredstva koja ne obavljaju funkciju prometnog sredstva.1. M3 i M4 što predstavja monetarni potencijal. Koristi se kao monetrani indikator kojim se ocjenjuje veza između monetarnih i realnih ekonomskih kretanja. Novacancie i kovani novac u opticaju (M0) smo dodali depozitnom novcu i dobili M1. M3. Tu spada i metoda temeljena na konsolidarnoj bilansi monetarnih institucija. depozite po viđenju kantona. Monetarni agregati M1. ili nelikvidnih ( duze od jedne godine dospjeca ) monetarni agregati se proširuju. opština i fondova. u ovu grupu spadaju i razne vrste finansijskih instrumenata kod razlictih finansijskih institucija. monetarni agregati se razlikuju. eksterna likvidnost..1. novac u užem smislu i monetarni agregat M2. depozite po viđenju u stranoj valuti i oročene i štedne depozite u stranoj valuti. novčana masa obuhvata gotov novac ( novcanice i kovani novac ) u opticaju izvan banaka i depozitni novac. monetarni potencijal.Novacna masa predstavlja temeljnu mjeru monetarne ponude. Monetarni agregat M3 gdje spadaju „ostala likvidna sredstva“ ( ograniceni i oroceni depoziti do jedne godine i obveznice sa rokom dospjeca do jedne godine. G – gotov novac u opticaju Prema akademiku Ivi Peršinu. koji čine depozite kantona. Grafikon 8.2 (1) str. Novac kao dio imovine.1. neprofitne oragnizacije. manje likvidnih finansijskih instrumenata ( do jedne godine dospjeca ).2 (1) : najtipičniji predstavnik kvazinovca su štedni depoziti bez roka.1. Pored monetarnih agregata M0 i M1.2 (3) : metod monetarnog mulitplikatora spada u grupu metoda koje se temelje na jednačinama. Dodavanjem drugih.. ali se svakog casa mogu pretvoriti u prometno sredstvo. Monetarni agregat M1 obuhvata gotov novac izvan banaka. Grafikon 8. novac u užem smislu M1 i kvazinovac QM. dok je kvazinovac ( štedni i ostali depoziti bez roka – a vista ). Prema metodološkom objašnjenju Centralne banke BiH. Novčanu masu M2 čine monetarni agregati.. M3 u cjelini predstavljaju monetarni volumen.. Ukupna novčana sredstva sadrže novčana sredstva izvan opticaja i novac u opticaju.

manje iznos nemonetarne pasive uvećano za saldo deviznih transakcija. i uspori rapidna ekspanzija kredita (zabilježena u 2002. . .Stopa obavezne rezerve smanjena sa 10% na 5%. i to prosječna stanja računa depozita u konvertibilnim markama. tj novac u užem smislu i monetarni agregat M2. državne obveznice i vrijednosni papiri tržišsta novca s rokom dospjeća do i uključno dvije godine. pravila obračuna su promjenjena: .3. Među najznačajnije stavke konsolidovanog bilansa monetarnih finansijskih institucija euro zone ubrajamo depozite i plasmane. Depozitnu osnovu. Na taj način monetarne vlasti mogu da povećavaju ili smanjuju količinu primarnog novca u užem smislu i ubrzavaju brzinu njegovog opticaja. tj. u periodu koji prethodi periodu održavanja rezervi. Monetarni multiplikator iznosi 1. uzrokuje rast OR – brže rastu salda računa rezervi i višak rezervi raste..Osnovica za obračun je proširena na način da sada uključuje i pasivu denominiranu u stranim valutama. OBAVEZNE REZERVE Instrument obavezne rezerve je jedini instrument monetarne politike koja je na raspolaganju CB1 BiH.13. Novčana masa. matematički: M1 = K – NP + Es Monetarni agregati predstavljaju osnovu bez koje se ne može izučavati monetarna politika. Obavezne rezerve CBBiH obračunavaju se kao prosječne dnevne rezerve u desetodnevnom periodu. a ne samo u domaćem novcu kako je bilo ranije. Npr. koja se temelji na osnovu konsolidovanog bilansa stanja MFI sektora tj.). M2 kao novac u srednjem roku i M3 kao novac u širem smislu. analizu kretanja monetarnih agregata prepustiti jedinstvenoj centralnoj banci Evropske monetarne unije. uz konstantni rast depozitne osnovice. Prema metodološkom objašnjenju CB BiH monetarni agregati su: monetarni agregat M1.13 novčanih jedinica.novčana masa M1 jednaka je kreditima banaka domaćim nebankarskim komitentima. na bazi koje se računa obavezna rezerva.Depoziti rezidenata po viđenju. Banke drže depozite u konvertibilnim markama kod CB BIH (preko centrale ili jedinice CB) u minimalnom propisanom nivou. . Sa ciljem da se osigura jednak tretman domaćeg novca i stranih valuta. Centralna banka biH će integracijom u Evropsku centralnu banku. BiH: Početna pozicija za analizu implikaciju je definicija monetarnih agregata euro-zone. količina novčane mase u užem smislu bi se povećala za 1. čine: . Evropska centralna banka je definisala i prati kretanja tri monetarna agregata: M1 kao novac u užem smislu. ukoliko bi se povećala količina primarnog novca u opticaju za jednu jedinicu.Obaveze prema nerezidentima.Oročeni i štedni depoziti rezidenata. Minimalno obavezno držanje rezervi na računu kod CB BiH predstavlja razliku između prosječnih obaveznih rezervi i prosjeka gotovine u trezoru. 8. to znači da. Promjena regulative. u toku 2003. Monetarni sistem BiH trenutno nema izgrađen ninstitucionalni okvir niti u praksi koristi takve instrumente kao sto su: repo ugovori. Sektora monetarnih finansijskih institucija euro-zone. Osnovica za obračun je stanje navedenih depozita prethodne dekade. Te promjene dovode do veće efikasnosti monetarnog upravljanja i harmonizovanja regulative sa regulativom Evropske CB. 1 CB – Centralna banka 18 .1.

zbog loše urađenih zakonskih rješenja i posebno utemeljene prakse tolerisanja „loših platiša“???? Zbog navedenih implikacija uvodi se nova politika naknade kojom bi distorzione implikacije trebale biti eliminisane. a regulativa CBBIH harmonizovana sa regulativom Evropske CB. kojima su sredstva potrebna za obavljanje poslovnih aktivnosti i daljnji razvoj cjelokupne bosanskohercegovačke ekonomije. Nova metodologija za izračunavanje neto otvorene devizne pozicije banaka prisiljava sada banke da drže rezerve denominirane u stranoj valuti. Razlozi uspostavljanja supervizije: 1. CBBIH je politikom plaćanja naknada na višak rezervi. Poređenje stvarne i implicitne stope OR govorio tri puta većoj likvidnosti od obavezne. uspostavljanje funkcije supervizije komercijalnih banaka kod CBBIH i drugo. 2. omogućiti da CBBIH dio svoje dobiti usmjeri na državni nivo kao dividendu. preko mreže filijala. u osnovi. te je i usporavala razvoj međubankarskog tržišta novca. Usvajanje međunarosnih standarda u oblasti supervizije 4. uprkos rastu monetarne baze. treba da ispaštaju. CB ne naplaćuju naknade na višak rezervi. većina komercijalnih banaka posluje na teritoriji cijele zemlje. Od tada. ili kod inostranih banaka. devizne rezerve CB bilježe konstantan rast. te time stopa OR (5%) i dalje nije ograničavajuća za poslovne odluke komercijalnih banaka u BiH. bankarski sistem BIH je danas jedinstven. Politika plaćanja naknade komercijalnim bankama od strane CBBIH je imala negativne implikacije. bezrizične plasmane. Naime. Supervizija banaka mora biti implementirana na sve banke jednako Prednosti uspostavljnja supervizije banaka kod CB su: . To znači i da banke u BiH radije drže sredstva na razervnim računima kod CBBIH.supervizor koji će vršiti kontrolu rada komercijalnih banaka će moći kontrolisati sve komercijalne banke u BIH. Međutim. Da li i oni uspješni. jer je rezultirala nepotrebnom akumulacijom viška rezervi. Trenutno je većina banaka u BIH veoma likvidna. Ona je smanjena nakon ovih promjena. Depozitna stopa Evropske CB je stopa po kojoj komercijane banke iz područja euro-zone mogu da deponuju višak novčanih sredstava kod Evropske CB. depozitnoj stopi Evropske CB. u stvari dozvoljavala bankama profitabilnije i. 19 . Ovaj rast viška rezervi je imao implikaciju usporavanja procesa multiplikacije i usporavanja rasta monetarnih agregata.Implicitna stopa OR je dobar pokazatelj ukupne likvidnosti sistema i izračunava se tako što se ukupna stanja računa rezervi komercijalnih banaka podijele sa ukupnom depozitnom osnovicom. kod komercijalnih banaka u inostranstvu. U praksi. Aktuelne izmjene i dopune Zakona o Centralnoj banci BiH u 2004. Objašnjenje toga se svodi na nivo rizika koji je uzrokovan nemogućnošću održavanja potrebnog nivoa naplate plasnama sredstava. Stepen stranog vlasništva banaka je vrlo visok 3. novouvedena naknada za višak rezervi se plaća po tzv. nego što ih plasiraju u određene sektore bosanskohercegovačke ekonomije. Zbog toga što su komercijalne banke držale tri puta više depozita na računima kod CB nego što je propisana OR usvojena je odluka o povećanju stope OR sa 5 na 10%. Ta stopa je varijabilna jer je uvjek za 1% niža od glavne diskontne stope Evropske CB.: Usvojeni amandmani koji se odnose na dva bitna pitanja – prvo.

a postignuti rezultati su: -CBA2 je vrlo uspješan način vođenja monetane politike za BIH -konzistentno održavanje stabilnosti valute od puštanja u opticaj -ograničavanje niske stope inflacije na oko 1% godišnje -dosljedna primjena pravila CBA izdavanjem domaće valute. CBA aranžman u buduće treba da osigura stabilnost deviznog kursa i stabilnost cijena. 2 Currency board 20 . a unutar toga i stabilnu valutu. zasnovana na principima currency board-a se provodi već 7 god.2. povjerenje u domaću valutu u zemlji i šire. a ono što treba modificirati jeste proširenje funkcija CBBIH. uz puno pokriće u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima -koordinirana saradnja CBBIH u obnavljanju djelatnosti agencija za bankarstvo i uspostavljanje standarda u poslovanju banaka u skladu sa praksom u zemljama razvijenog tržišta -upravljanje službenim deviznim rezervama koje drži CBBIH tako da se njihovo investiranje vrši na siguran način i uz optimalno ukamaćivanje -uspostavljena saradnja sa institucijama BiH Jaka i stabilna konvertibina marka predstavlja značajnu činjenicu u privlačenju stranog kapitala. koje su prijeko potrebne BiH za dinamičan razvoj. Zašto currency board u BiH.kao zemlja koja je ekonomski poharana. razvoju i jačanju tržište novca (finansijskog tržišta) u BIH. Aranžman CBA će i dalje djelovati u pravcu očuvanja stabilne bosanskohercegovačne valute. odnosno direktnih stranih investicija. veoma teško bismo mogli održati okvire „diskrecionog“ djelovanja CB. što bi uticalo na smanjenje novčanih sredstava koje domaće komercijalne banke plasiraju u inostranstvo što bi doprinijelo osnivanju. podjelama i međusobnim nepovjerenjem. i ostvarene dobiti.- Odbor za superviziju banaka pri CB će. razorena i spaljena. 8. a ne centalna banka? Razlozi: 1. imali bismo velike poteškoće u definiranju smjerova i efekata djelovanja CB BiH. što potvrđuje stabilnost kovnertibilne marke. CBBIH pokazuje prema iznosima deviznih i neto slobodnih deviznih rezervi. ako bi ona trebala da vodi „diskrecionu“ monetarno-kreditnu politiku. da se iako u stogom sistemu currency board-a spremna uključiti i finansiranje i jačanje državnih institucija. moći izdavati ili oduzimati dozvole za rad komercijalnih banaka.veoma nam je važno ostvarivanje makroekonomske stabilnosti. sa jednog mjesta. a da oni ne budu „probijeni“ usljed enormnih potreba za sredstvima nužnim u procesu obnove i visokim zahtjevima za budžetskim rashodima. CBA JE U BIH OPRAVDAO SVOJ CILJ. 2. Monetarna politika CB BIH. 3. radi jačanja finansiskog sektora i podsticaja razvoja finansijskog tržišta u BiH. i održavanje minimalne stope inflacije. te uvoditi privremene uprave.kao zemlja koja izlazi iz rata sa dubokim traumama. te počne izdavati kratkoročne vrijednosne papire. jer smo krenuli putem tranzicije ka tržišnom modelu. Bilo bi neophodno izvršiti izmjene Zakona o CBBIH u smjeru koji bi omogučio da CBBIH igra ograničenu ulogu „lender of last resort“.

Kada Bosna I Herzegovina ispuni sestnaest zahtjeva definisanih Studijom izvodljivosti. utvrdila znacajnu reformsku agendu.treba da se javlja u Bosni I Herzegovini se suocava sa krupnim ekonomskim izazovima. Politicka situacija188.Vlada na nivou drzave ostaje nedovoljno razvijena.neophodno je da Bosna I Herzegovina ispuni svih sestnaest reformskih podrucja. da bi se osigurala stabilnost funkcionisanja CBA.odrzanom u martu 2003.Konsolidacija novih ministarstava i agencija na nivou drzave.g.reformska dinamika.Bosna I Herzegovina je preuzela na sebe obavezu da sacini sveobuhvatnu strategiju reforme javne uprave za cijelu zemlju.. objavila Studiju izvodljivosti185.ali koordinacija izmedju drzave i entiteta.uz podrsku Direkcije za evropske intregacije.g. Provodjenje Zakona o Vijecu ministara I Zakona o ministarstvima ce znaciti djelotvorniju javnu upravu.te obuhvata najveci dio pitanja.Na sastanku Vijeca za implementaciju mira.isljed smanjenja medjunarodne pomoci.u onim koje se odnose na politicku situaciju. 9.Isto tako.mora biti brza i ucinkovitija.Studija izvodljivosti je i za 2004.usvojilo 21 .Studija izvodljivosti preporucuje da jedna nova. Bosna I Herzegovina-proces ispunjavanja uslova iz Studije izvodljivosti Evropska komisija je 18.koja je neophodna da bi se osigurao napredak na planu izgradnje moderne.g.novembra 2003.koja razmatra spremnost Bosne I Herzegovine da zapocne pregovore o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.To je jedan od razloga zasto se u Studiji izvodljivosti trazi usvajanje I sprovodjenje Zakona o budzetu na nivou drzave.Sljedeća karika u procesu integracije monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju jeste održavanje stabilnog nivoa nacionalnih rezervi. U narednom periodu.Ukoliko Bosna I Herzegovina ne ispuni zahtjeve iz Studije izvodljivosti.demokratske I funkcionalne drzave.Vlada mora unaprijediti proces upravljanja javnim fondovima I novcanim sredstvima koja se prikupe od poreskih obveznika.napredak je umjeren.Od sestnaest tacaka.god. koji zajedno sa iznosom javnog duga predstavljaju najveću prijetnju makroekonomskoj stabilnosti u BiH.koja su navedena I definisana Studijom izvodljivosti.Studija izvodljivosti pruza analizu tekuce situacije u Bosni I Herzegovini.Dobro je prihvacena cinjenica da je Vijece ministara.Da bi Evropska komisija dala pozitivnu preporuku Vijecu Evropske unije da Bosna I Herzegovina zapocne pregovore. neophodno je preduzeti napore na smanjivanju deficita tekućeg računa (kroz veće stope izvoza i veći priliv stranih investicija).Evropska komisija sigurno I nece biti u poziciji da svoju preporuku da za pocetak pregovora.1.dok tenzije izmedju drzave I entiteta I dalje uticu na sprovodjenje reformskih aktivnosti.Vlada Bosne I Herzegovine u ovom segmentu mora uciniti svoj dio zadatka I uspostaviti okvir koji ce biti povoljan za investicije I poduzetnistvo.Zakon o Vijecu ministara iz 2002.sto nam jos uvijek ne pokazuje da je ucinak Vlade i Parlamenta znacajno poboljsan.sa modernim I djelotvornim institucijama koje ce postivati vladavinu prava.Koordinacioni sastabci izmedju ministarstava su se poceli odrzavati.teDistrikta Brcko je jos uvijek slaba. je poboljsao funkcionisanje drzave kroz novoformirana ministarstva i agencije na nivou drzave.Evropska komisija ce dati preporuku Vijecu Evrope da donese odluku da otvori pregovore sa Bosnom I Herzegovinom o stabilizaciji I pridruzivanju Evropskoj uniji.

je svakako cinjenica da Bosna I Herzegovina danas ima veoma stabilnu valutu.Ovo je.reformi drzavne uprave.Krajem decembra 2003.Medjunarodni monetarni fond.Bosna I Herzegovina mora usvojiti i poceti primjenjivati takav zakon.Inflacija je pod kontrolom zahvaljujuci Centralnoj banci Bosne I Herzegovine.Currency board aranzman Centralne banke Bosne I Herzegovine je nastavio djelovati od avgusta 2003.koji je ostvaren od usvajanja Studije izvodljivosti je u podrucju uvodjenja novog Krivicnog zakona i Zakona o krivicnom postupku.Kada govorimo o fiskalnoj konsolidaciji.Od januara 2004.ukazuje na to da bi Upravni odbor Uprave za indirektno oporezivanje mogao prerasti u Fiskalno vijece.g.zavrsetak procesa privatizacije.4% bruto domaceg proizvoda.Jedan od najvaznijih zadataka za Bosnu I Herzegovinu je odrzavanje stabilnog makroekonomskog i institucionog okruzenja.a u januaru 2004.Medjunarodni monetarni fond i Evropska Komisija pruzaju podrsku drzave Bosne I Herzegovine i njenih entiteta.izvrsenje i kontrolu budzeta.Prvi nacrt Zakona o finansijama sada je utvrdjen.povecanje produktivnosti.Naime.Pozitivin napredak. usvojen je i akcioni plan189 za rjesavanje prioriteta iz Studije izvodljivosti.podrazumijeva i ucinkovitu pripremu i prilagodjavanje bosanskohercegovacke ekonomije u odnosu na ekonomsku kriterije iz Maastrichta i Kopenhagena za clanstvo uEvropskoj uniji.tako i za nize nivoe vlasti.sa novim upravnim odborom i novim guvernerom od 1.Ovdje moramo naglasiti da je kod sprovodjenja svih navedenih reformskih aktivnosti i dalje bio prisutan "medjunarodni pritisak".omogucen uvodjenjem novog sistema obrade podataka.Kada govorimo o jedinstvenoj budzetskoj politici na nivou drzave.odnosno na nedostatak institucije koja bi utvrdjivala godisnji.kao sto je novi uslov u pogledu kapitala.u cilju integraciju u Evropsku uniju.rasta udjela kvalifikovane i visokoobrazovane radne snage.uspostava Uprave za indirektno oporezivanje.pocetak funkcionisanja Ustavnog suda Bosne I Herzegovine.ekonomski kriteriji iz Kopenhagena.koji se 22 .koji ce obuhvatiti visegodisnje budzetsko planiranje i projekcije.Bosna I Herzegovina jos nema drzavni zakon o budzetu koji regulise pripremu.g.uspostava jedinstvene Drzavne obavjestajne agencije.objedinjeni fiskalni bilans.kreiranje povoljnog okruzenja za domaca i strana ulaganja i drugo.sto je priblizno ekonomskom kriteriju konvergencije Evropske monetarne unije od 3% bruto domaceg proizvoda.se naglasavaju sa dva aspekta i to:prvo.bez kojeg zasigurno ni navedene reforme ne bi bile ostvarene.konvetibilnu marku koja je potpuno vezana za euro.koje bi preuzelo tu ulogu.te uvesti jedinstven vladin racun.dalje.Proces integracije uEvropsku uniju.sposobnost suocavanja sa pritiskom konkurencije i trzisnim snagama unutar Evropske unije.za drzavu.Da bi se omogucila ekonomska reforma.Reforma bankarskog sektora je otisla dalje nego reforma bilo kojeg drugog sektoru.g. januara 2005.jos jedan u nizu pozitivnih koraka ove drzavne institucije.uistinu.Centralna banka Bosne I Herzegovine je pocela objavljivati nove mjesecne podatke o vanjskoj trgovini robama na nivou Bosne I Herzegovine.usvajanje Zakona o odbrani i uspostava Ministarstva odbrane na drzavnom nivou.finansijsko upravljanje.jeste prisutna razlicitost u ekonomskom razvoju zemlje.Napredak.Medjunarodni monetarni fond ja cak i ukazao na nedostatak u institucionalnoj izgradnji ministrastva.donosenje i izvrsenje budzeta.usvajanje Zakona o indirektnom oporezivanju.g.podizanje standarda i kvaliteta roba.izmedju ostalog.funkcionisanje djelotvorne trzisne ekonomije i drugo..Ono sto zabrinjava.vrlo vazno bi bilo izvrsiti intergraciju vanbudzetskih sredstava.U sustini.te na osnovu toga utvrdjivala i ciljeve kako.ovo zavisi od uticaja razlicitih faktora kao sto su liberizacija trgovine.a nema ni jedinstven vladin racun.Novi Zakon o finansijama treva osigurati pravni okvir za visegodisnje planiranje.Iz domena Zakona o budzetu.g.posljednji podaci ukazuju na objedinjeni budzetski deficit od 3. Ekonomska situacija190.strukturiran i metodican pristup reformama.. je prosao i parlamentarnu proceduru.s aspekta makroekonomske stabilnosti.Supervizija banaka je ojacana uvodjenjem strogih propisa.

Strateski dokument Evroipske komisije.pravnoj legislativi Evropske unije ce zahtjevati da se preduzmu znacajni napori svih relevantnih institucija o drzavi a posebno vaznu ulogu ce imati P arlamen BiH i bosanskohercegovacko pravosudje. U djelu implementacije procesa stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.Direkcija za evropske integracije.dopunjeni su i propisi vezani za stanje devizne aktive i pasive banaka. i kojeg su ispunile sve banke.Uprkos odredjenom uspjehu na planu makroekonomske stabilizacije. je zapocela sa razvojem strategije evropskih integracija.primjenjuje od januara 2003.u okviru rada Vijeca ministara Bosne i Hercegovine.vrlo vazno mijesto ima uvodjenje jedinstvenog ekonomskog prostora u BiH.ciji cilj bi tredbao biti jasno iskazana spremnost Bosne I H.ali nijedna od preporuka iz Studije izvodljivosti nije u potpunosti ispunjena.Na drzavnom nivou neophodno je uvesti certificiranje i druge procedure za izvoz proizvoda zivotinjskog porijekla.g.u pogledu CARDS programa.BiH u ovij fazi vrsi tzv. Bosna I Herzegovina-proces stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.Kada postignemo takav stepen napretka i dobijemo o pocetku pregovora BiH ulazi u novu fazu.g.Kda govorimo o reformi carinskog i poreskog sistema uspjelo se postici parlametarno usvajanja Zakona o indirektnom oporezivanju i uspostava Uprave za indirektno oporezivanje BiH. Implementacija procesa stabilizacije i pridruzivanja.Prje svega BiH i Evropska 23 .a sve u cilju promovisanja izvoza i jacanja standarda.Bosna I Herzegovina jos nije cvrsto na putu ka samoodrzivom rastu.utvrdjuje glavne prioritete za period od 2006.te formirati Fitosanitarni ured u skladu sa standardima Evropske unije.Zadnja faza je potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.Stoga je vazno ovaj proces sprovoditi i prije uspostavljenog odnosa sa Evropskom unijom.indeksirane prema stranim valutama.Nakon toga Vijece Evrope razmatra preporuku Evropska komisije i ako .Faza na putu priblizavanja BiH Evropskoj uniji do potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju su sljedece:prvo BiH mora ispuniti ili ostvariti znacajan napredak na ispunjavanju sestnaest prioroteta definisanih u Studiji izvodljivosti.igra veoma vaznu institucionalnu ulogu i ukazuje tijelima drzave na znacaj blagovremenog resavanja svih šesnaest reformskih podrućja iz Studije izvodljivosti.Pozitivna odluka o pocetku pregovora znaci da BiH moze otpoceti sa pripremam za pregovore. Finansijska pomoc Evropske komisije.donijece odluku o pocetku pregovora.Ocekivana uspostava ugovornih odnosa sa Evropskom unijom sto ce kao rezultat imati potvrdjivanje statusa kandidata kroz Sporazum o stabilizaciji i pridrizivanju.Konacnu odluku o pocetku pregovora donosi Vijece ministara Evropske unije u cijem radu ucestvuje dvadesetpet ministara vanjskih poslova.Isto tako.U svih sestnaest tacaka postignut je napredak.sto je prvenstveno vazno za razvoj trzisne ekonomije.Uslovno pozitivna ocijena je dovela BiH u fazu ispunjavanja uslova za pocetak pregovora sa Evropskom unijom o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju. dobrovoljnu harmonizaciju.tj.Bosna i H.Prilagodjavane pravnog sistema BiH acquisu.Rezultati BiH u svim podrucjima ispunjavanja uslova iz Studija izvodljivosti koji su preduslov za pocetak pregovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji su mjesoviti.g.Ranim ulaskom u proces dobrovoljne harmonizacije BiH ce sebi olaksati put integracije u Evropsku uniju i dikazati svoju sposobnost potpunog prihvatanja acquis-a. kroz jacanje administrativnih kapaciteta.prihvati preporuku.zemalja clanica Evropske unije.Pozitivna ocjena u Studiji izvodljivosti znaci da E vropska komisija salje preporuku Vijecu Evrope za pocetak pregovora o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju sa Evropskom unijom.za pridruzivanje Evropskoj uniji 2009.Evropska komisija i CAFAO su pojacali kapacitete carinskih i poreskih uprava.koji sada ukjlucuju i aktivu i pasivu.

Prema tome.Da bi konacno stupio na snagu potrebno je uciniti jois nekoliko dodatnih koraka.Vijece za stabilizaciju i pridruzivane ima funkciju da nadgleda proces sprovedja Sporazuma o stabiliziciji i pridruzivanju ciji su clanovi iz reda clanova Vijeca Evropske unije Evropske komisije.pridruzivanje Evropskoj uniji je rezultat ispunjenja pravnih.zbog cega je strucnost drzavnog pregovarackog tima vise nego vazno.koji nose skracenice COREPER 1.i takodje omogucava uspostavljanje odnosa sa zemljama clanicama Evropske unije.Sporazum je veoma bitan jer omugacava stalni politicki dijalog sa Evropskom uniom.politickih i ekonomskih uslova."screening proces" •pregovori o ispunjenju acquis-a •prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •otpocinjanje procesa integracije monetarnog sistema u Evropsku monetarnu uniju i uvodjenje eura.Vaz na uloga u definisanju sporazuma je na organima Evropske unije. Sta donosi Sporazum o stabilizaciji i pridruzivanju? Nakon procesa ispunjavanja svih uslova iz Studije izvodljivosti BiH moze pristupiti potpisivanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanja.dok je na snazi Privremeni sporazum u toku je ratifikacija Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju u Evropskom parlamentu.koji se uglavnom odnosi na trgovinske mjere izmedju zemlje potpisnice i Evropske unije.Nakon sto obaveze kjoe Sporazum sadrzi budu sprovedene zemlje podnose prijavu za punopravno clanstvo u Evropskoj uniji.Iako sve zemlje zapadnog Balkana prolaze kroz iste faze svaki sporazum ima svoje specificnosti.tzv.unija trebaju odrediti svoje pregovaracke timove.Nakon zavrsetka pregovora.Sporazum se parafira a zatim potpisije.Prvo na snagu stupa Privremeni sporazum.Kljucni principi Sporazuma se podudaraju sa princima na kojim pociva i sama Evropska unija. Potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju drzava potpisnica potvrdjuje status "potencijalnog kandidata". Status potencijalnog kandidata.dok ce tim koji bude odredjen sa bosanskohercegovacke strane na sebe preuzeti odgovornost uspjesne pravedbe pregovora od cega ce zavisiti i dalji napredak na putu ka Briselu.Pored Sporazuma neophodno je potpisati i Privremeni sporazum.Po zavrsetku procesa ratifikacije koji moze trajati do dvije god.Hronologija dogadjaja nakon stabilizacije i pridruzivanja Evropskoj uniji: • implementacija obaveza iz ugovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji • podnosenje zahtjeva za prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •analiticki pregled uskladjenosti zakonodastva BiH sa zakonodastvom Evropske unije.Pregovori su veoma komplekstan proces. Sporazum stupa na snagu i pravno je obavezujuci kako za BiH tako i za Evropsku uniju.Sporazum prije svega uradjuje i dravu iznutra u svim segmentima. BiH-proces integracije u Evropsku monetarnu uniju 24 .i COREPER 11. Pregovori.

25 .Kako raste steoen ekonomskih integracija između zemalja asimetrični šokovi će se rjeđe pojavljivatitako da će odnos nacionalnog dohotka i zaposlenosti imati tendenciju manje divergencije između zemalja članica Evropske monetarne unije.mala zemlja. Koristi:-veći stepen otvorenosti ekonomije vodi ka većim koristima od učešća u Evropskoj monetarnoj uniji i to kroz niže transakcione troškove.Teorija optimalnog valutnog područja naglašava slijedeće: 1.kakva je Bih IMA VIŠE KORISTI NEGO NEDOSTATAKA INTEGRACIJOM uEvropsku monetarnu uniju. -Veći stepen otvorenosti vodi ka nižem trošku gubljenja nominalnog deviznog kursa. 4.poželjnu.BiH treba zadržati određeni stepen fleksibilnosti i autonomije i upravljati fiskalnom politikom unutar Evropske monetarne unije na vrlo disciplinovan način.integracija monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju treba se zajedno odvijati sa procesom određene centralizacije budžeta u BiH. Divergencija integracija Priakzani grafika nam govori o krivulji negativnog nagiba.kako bi se zemlje mogle prilagoditi asimetričnim šokovima u različitim regijama 2. 3.značajnu centralizaciju nacionalnih budžeta.

PREDNOSTI OD VALUTE: 1.i uvođenja eura će uvoditi ka unapređenju ekonomske efikasnosti.eliminacija deviznog rizika koji dolazi do nesigurnih buducih kretanja deviznih kurseva.eliminacija troškova u kontekstu zamjene valute jedne za drugom 2.Jačanje ekonomske efikasnosti nalazimo u dva izvora: 1.Ukoliko BiH BUDE IMALA MANJE DIVERZIFICIRANU STRUKTURU OUTPUTA BIT CE IZLOŽENA pojavi asimetričnih šokova što implicira da nije spremna da se pridruži Evropskoj monetarnoj uniji.KADA SE VALUTA KORISTI na međunarodnom tržištu emisiona institucija će ostvariti dodatne prihode 2.Povećanjem stepena integracije zemlje postaju specijalizovanije tako da će biti podložne većoj vjerovatnoći pojave asimetričnih šokova.Diverge -ncija INTEGRACIJA Na ovom grafiku vidimo da je krivulja pozitnog nagiba. IMPLIKACIJE ZA MONETARNI SISTEM BiH NA OSONOVU KOMPARATIVNE PREDNOSTI I NEDOSTATAKA UVOĐENJA EURA KAO JEINSTVENE VALUTE EVROPSKE MONETARNE UNIJE Napustanje domace valute.konvertibilne marke.jačanje aktivbosti na domaćem finansijskom tržištu kada domaca valuta prakticno postaje svjetska valuta 26 .

davanje mogućnosti našoj centralnoj banci da počne emitovati vrijednosne papire.3. stavljanje deviznih rezervi u funkciju razvoja i. ZAKLJUCAK: BiH moze da ubrza proces integracije na dva nacina: 1. efikasnije upravljanje javnim dugom kojeg bi trebalo postaviti pod ingerenciju Centralne banke BiH. na osnovu analize instrumenata Evropske centralne banke Tri su teze koje se u posljednje vrijeme javljaju na našoj javnoj sceni i koje se nude kao spasonosno rješenje za sve probleme. 9.3. tj. Moguće opcije za Centralnu banku Bosne i Hercegovine.nedostaci KORISTI I NEDOST ACI koristi Trgovina Lijevo od tacke sjecista zemlja je u boljoj poziciji ako zadrzi vlastitu valutu dok desno od tacke sjecista je bolje uvesti zajednicku valutu zemalja trgovinskih partnera.povecati stepen fleksibilnosti. To će omogućiti i konačno napuštanje pogubne politike fiksnog i nerealnog kursa.da smanji stepen realne konvergencije 2. Prema monetaristickom pogledu BiH CE IMATI VISE Koristi nego nedostataka od integracije u Evropsku monetarnu uniju. Važno je istaknuti da bi korištenje operacija na otvorenom tržištu omogućilo: sticanje pune nezavisnoti monetarne politike od vanjskih faktora i njeno vođenje isključivo u skladu sa razvojnim preferencijam domaće ekonomije. isključivo u tom kontekstu. 27 . To su fluktuirajući devizni kurs. operacije centralne banke na otvorenom tržištu. Operacije na otvorenom tržištu su najvažniji instrument monetarne politike Evropske centralne banke. odnosno ukidanje currency board aranžmana. punu raspoloživost sredstava za domaće finansiranje budžetskog deficita uz niže troškove i duže rokove otplate kredita.Keynesijanski pogled kaze da je svijet pun rigidnosti tako da je deviznu kurs snazan instrument u otklanjanju eventualnih neravnoteza.

Ostaje opcija da se deprecijacija realizira kroz kapitalne transakcije u smislu supstitucije dijela vanjskog duga domaćim dugom. Rast potražnje za KM finansiran neto zaduživanjem Centralne banke BiH u inostranstvu bi neutralizirala kupovinama na deviznom tržištu. uključuje i Centralnu banku BiH i upravljanje javnim dugom.Fluktuirajući devizni kurs samo je drugi naziv za politiku asimetričnih intervencija centralne banke na deviznom tržištu. otplaćivati vanjske dugove. Centralna banka BiH bi onda koristila instrumente sterilizacije. te odsustvo eksternih šokova. Znači. kojeg bi Centralna banka BiH mogla dodatno kontorlirati tako da dio potrebnih deviza direktno proda državi iz deviznih rezervi. Ni ova opcija ne dolazi u obzir. devizne rezerve stavljamo u funkciju razvoja. stopa deprecijacije mora biti viša od stope rasta domaćih cijena. kako bi se povećala potražnja za devizima u okviru tekućih transakcija platnog bilansa. „solo igra“ centralne banke. kupovinom deviza od komercijalnih banaka i. To znači da se poveća likvidnost sistema domaće valute kojom će dužnici.jer konačni cilj bi trebao biti smanjenje deficita tekućih transakcija. Zato je potrebno da potražnja za devizama kontinuirano premašuje njihovu ponudu. Kod sprječavanja aprecijacije. 2. To bi dovelo do željenog nivoa depreciranog deviznog kursa. pa Centralna banka BiH može u svom djelovanju balansirati između monetarnih ciljeva i ciljeva upravljanja deviznim kursom. a koristi bi mogle imati samo strane banke. ili čak i osnažiti mehanizam ograničavanja zaduživanja banaka u inostranstvu i na taj način ograničiti ponudu deviza iz tog izvora. odnosno u načelu nesteriliziranom emisijom primarnog novca. Deprecijacija deviznog kursa bi tada pozitivno uticala na saldo tekućih transakcija platnog bilansa i povećala bi stopu ekonomskog rasta. Ako ponuda deviza premašuje okvire potencijalnog rasta likvidnosti KM unutar kojih se može održavati niska inflacija. odnosno intervencija koje sa jedne strane sprječavaju aprecijaciju. 3. od centralne banke. a s druge dopuštaju ili izravno potiču deprecijaciju domaće valute. omogućujući postupno smanjivanje fiskalnog deficita. Pozitivne implikacije deprecijacije deviznog kursa na tekuće transakcije platnog bilansa i na ekonomski rast pretpostavljaju visoku elastičnost i izvoza i uvoza u odnosu na devizni kurs. Centralna banka BiH kupuje vrijednosne papire države na sekundarnom tržištu uz „prešutni“ sporazum s bankama da će one sredstva iz primarne emisije koristiti za kupovinu nove emisje državnih vrijednosnih papira. a država će dobivenim KM kupovati potrebne devize. uz sterilizaciju tako produciranog viška likvidnosti domaće valute blagajničkim zapisima. a ne kreiranje novca u funkciji finansiranja uvoza. a aktivno upravljanje vrijednosnim papirima države koje centralna banka može držati do dospijeća. Preostaje sektor države i tu u igru ulaze najavljene operacije na otvorenom tržištu. sa potrebama deviznog finansiranja državnog budžeta u sferi otplate anuiteta vanjskog javnog duga i tekućeg uvoza. Kod poticanja deprecijacije situacija bi bila drugačija. koja podrazumijeva akumuliranje deviznih rezervi premanentnim kupovinama na deviznom tržištu. Za taj će se dio poništiti prethodno emitirani novac. postižemo kontrolisanu deprecijaciju deviznog kursa. U uslovima liberaliziranih tekućih i djelomično liberaliziranih kapitalnih transakcija sa inostranstvom potrebno je zadržati. odnosno kroz povećani uvoz. realna deprecijacija znači da bi rast valutno neindeksiranih troškova morao biti znatno niži od opšte stope inflacije. Tada ostaje pitanje povećanja potražnje. Kreiranje dodatne likvidnosti domaće valute. to povećava i poresku osnovicu. Ova opcija je besmislena jer traži visoke kamatne stope za uvoz kapitala. Da bi deprecijacija mogla potaknuti izvoz. indirektno. gdje postoji nekoliko opcija: 1. smanjujemo potrebu vanjskog zaduživanja države i supstituiramo ga indirektnim zaduživanjem kod centralne banke. Tako će se dio javnog duga monetizirati. usmjerenih isključivo ka postizanju željenog nivoa deviznog kursa. Centralna banka BiH bi uglavnom bila prisiljena da radi sljedeće aktivnosti. 28 . Usklađeno. S obzirom da je dio troškova relativno fiksan u kratkom roku i valutno indeksiran. po visini i dinamici. ona mora biti realna tj.

već ukupne ekonomske tokove i time o njegovoj stabilnosti bitno zavisi i ukupna stabilnost bosanskohercegovačke ekonomije. Dakle tržište novca na nivou BiH ne postoji. odnosno kratkoročni krediti u aktivi bilansa banaka. dok je na nivou oba entiteta u rudimentarnom obliku i čine ga deponovana sredstva po viđenju i oročena sredstva u kratkom roku.u slučaju da je uposlenik CB koji raspolaže podacima ovlašten da ih može predočiti organima CB 3. Kasnije se poslovi mogu proširiti i na KM papire dužih rokova dospijeća. Operacije na otvorenom tržištu će ostaviti pozitivne implikacije i u kontekstu mogućeg većeg i povoljnijeg zaduživanja države na domaćem tržištu i time spriječiti eksterno finansiranje tekućeg budžetskog deficita finansiranjem iz domaćih izvora. te deponiranja sredstva kod Centralne banke BiH krajem radnog dana. a to su visoke fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. 29 .Učesnici žirokliringa su Centralna banka i poslovne banke koje imaju dozvolu za obavljanje platnog prometa izdatu od nadležne agencije za bankarstvo kao i transakcioni račun CB(centralne bane). koji će početi njime aktivno upravljati. te da vrši kontrolu i nadzor postupaka učesnika.CB je odgovarna da poravnjanja i potraživanja i dugovanja proistekla iz kliringa budu izvršena u skladu sa posebnim aktom CB. U proteklih deset godina od završetka rata u BiH. izuzev u slučajevima: 1.Sve informacije i podaci kojima raspolažu službenici CB. ubrzati inflaciju i dovesti do istiskivanja ostalih sektora tržišta kredita. u pasivi. Centralna banka BiH nije prepreka za razvoj tržišta novca u BiH. instrumente tržišta novca nije emitovao nijedan nivo vlasti u BiH.u slučaju da je neophodno informacije i podatke proslijediti ovlaštenim institucijama koje su ovlaštene na osnovu zakonskih propisa 2. takođe ovoj instituciji bi se trebalo dozvoliti da počne emitovati vlastite instrumente tržišta novca sa kamatnim stopama iznad EURIBOR-a. u smislu ukidanja ograničenja ulaganja nerezidenata u domaće vrijednosne papire na tržištima kapitala i novca. Što će deficit biti manji. ali bi se trebala agresivnije uključiti u njegovo osnivanje i razvoj. treba da bude da ublaže osnovnu negativnu pojavu koja prati održavanje stabilnog deviznog kursa u aranžmanu currency board-a. Prvenstvena funkcija uvođenja opercija na otvorenom tržištu. Razvojem tih operacija postepeno će se akumulirati i određeni iznos državnih vrijednosnih papira u porfoliu Centralne banke BiH. što znači proširiti ovlasti Centralnoj banci BiH. Proširivanje ovlasti ne bi trebalo doveti u pitanje održavanje stabilnosti KM i finansijske discipline. uz sedmične aukcije u kojima će kao kolateral u početku služiti isključivo trezorki zapisi Ministarstva finansija i trezora BiH u KM bez valutne klauzule. Radi stabilizacije takvih stopa Centralna banka BiH bi trebala započeti sa inverznim repo poslovima. Centralna banka BiH treba uvesti odgovarajući sistem lombardnih kredita. a treba razmatrati i mogućnost uvođenja unutar dnevnih kredita.u slučaju redovnog mjesečnog izvještavanja poslovnih banaka o broju i vrijednosti transakcije. CB može ograničiti poravnjanje platnog bilansa iz ŽK-a (žirokliring) među učesnicima te obustaviti rad da bi se osigurali interesi CB ili učesnika.Devizni kurs ne određuje direktno samo vanjskotrgovinske. a razlog je što budžetski prihodi nisu bili dovoljni da bi se pokrili budžetski rashodi.smatraju se povjerljivim. ali samo u mjeri koja u kontestu ukupnog rasta monetarnih agregata neće destabilizirati devizni kurs. obaveze i oodgovornosti Centralne banke u BIH. u smislu ukidanja ograničenja kapitalnih transakcija sa inostranstvom. Takođe treba raditi na daljnoj liberalizaciji kapitalnih transakcija sa inostranstvom. to će se širiti i prostor za operacije na otvorenom tržištu i rok za početak primjene takvih operacija će time postati kraći. pa su se deficiti finansirali srestvima na osnovu aranžmana sa Međunarodnim monetarnim fondom i Svjetskom bankom. OPERTIVNA PRAVILA za žirokliring odnose se na prava.

Sredstva od priliva mogu da se rasporede na sljedeći način: za ino plaćanja. VALUTU. ZAHTJEV ZA PLAĆANJE.njihovu usklađenost i pouzdanost kako ne bi ugrozio ŽK. SWIFT je znači ulazni dokument za obradu priliva. MT202. duzan je naglasiti: IZNOS. prenos na drugu banku.Ova informacija o uplati dolazi putem SWIFT sistema. Devizni priliv iz inostranstva podrazumjeva da je račun banke u inostranstvu odobren po nalogu stranog. otplatu kredita. transakcijski racun.Obim i nivo međunarodnog platnog prometa zavisi od vrste klijenta. 30 . fizičko lice-nerezident Pod prilivom se podrazumjeva unos sredstava (deviznih ili KM) u državu preko poslovnih banaka. usluga CB.Odgovornost učesnika: Svaki učesnik je odgovoran za svoje računarke aplikacije. UGOVOR. uslužnih i drugih aktivnosti.Ono označava depozitno-kreditne poslove denominirane u svim drugim valutama osim u valui zemlje sjedišta date bankePlaćanje podrazumjeva sistem podmirenja novčanih obaveza između dva subjekta po osnovu trgovačkih.On mora sadržati: -iznos priliva -datum valute.Platni nalozi usmjereni na ŽK. pravnog ili fizičkog lica za korisnika u zemlji. NAZIV BANKE. EUROVALUNO bankarstvo se bavi platnim prometom sa inostransvom. odnosno potpisujući ugovor o poslovnoj saradnji. Potreban dokumentacija za placanje u inostranstvu koju klijent dostavlja baci je: OBRAZAC 1450 (obrazac za inoo placanje preko in banke).Klijenti –subjekti medjunarodnog platnog prometa su: -pravno lice-rezident. moraju biti u elektronskoj formi. -pravno lice-nerezident. usmjeravanje platnog naloga.Takodjer je odgovoran za pravilno popunjavanje. te podmirenje troškova. a po osnovu izvoza robe ili usluga.RAČUN BANKE I SVRHU PREBACIVANJA. u propisanim fajlovima.Učesnik koji je primio sredstva na osnovu pogrešnog usmjerenog platnog naloga dužan je vratiti sredstva: -do zadnjeg skupljanja i obrade platnih naloga istog ili najkasnijeg do prvog skupljanja narednog dana. Ukoliko klijent zeli odredjeni iznos prebaciti na drugu banku. za službeni put.Transakcije se obavljaju preko banaka. FAKTURA . MT205.Nalog je primljen u ŽK kada učesnik dobije potvrdu o prihvatanju i biće izvršen istog dana.Vrste poruka plaćanja jesu: MT103.krajnjeg primaoca nisu knjižene ili -odmah po primitku vraćenih sredstava od komitenta na čiji se račun knjižena pogrešno usmjerena sredstva. privrednih. pravnih ili fizičkih lica rezidenata ili nerizedanata. popunjeni u skladu sa standardima i važećim odredbama za domaće platne transakcije. ako sredtva na račun komititenta. po zahtjevu ino-nalogodavca ili nerezidenta iz BIH u korist klijenata. a korisnik na svojoj. pravilno prihvatanje autoriziranog platnog naloga.nalogodavca -bsnku pokrića i korisnika -naziv korisnika i broj njegovog računa -osnov plaćanja -detalji vezani za troškove po obradi priliva: BEN-opcija znači da bankarske troškove priliva snosi korisnik OUR-opcija znači da troškove snosi nalogodavac SHA-opcija znači da troškove snosi nalogodavac na svojoj strani.Učesnici u međunarodnom platnom prometu su privredni ili pravni subjekti te fizičko lice koje je registriralo poslovanje sa bankom otvarajući odgovarajući račun. fizičko lice-rezident. zaštićeni šifrom.

31 . roba ili usluga.FAKTURA ILI UGOVOR je dokumnt iz kojeg se moze utvrditi obavze plaćanja.