P. 1
skripta monetarne finansije

skripta monetarne finansije

|Views: 2,184|Likes:
Published by Ivan Mojsa

More info:

Published by: Ivan Mojsa on Sep 24, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/21/2013

pdf

text

original

ULOGA CENTRALNE BANKE U UPRAVLJANJU MONETARNOM POLITIKOM Monetarna politika se prvenstveno bavi proučavanjem i regulisanjem novčanog opticaja odnosno

cjelokupnog toka novca kroz „novčani krvotok“ ekonomije. Monetarna politika u centar svoje pažnje stavlja sve oblike novca, kako primarni (efektivni novac) tako i depozitni novac. Institucija koja je odgovorna za sprovođenje monetarne politike i za očuvanje stabilnosti domaćeg novvca, ima kapacitet monetarne vlasti jedne zemlje, a to je centralna banka. Centralna banka je od države jedina ovlaštena ustanova koja emitira novčanice koje su oficijelni novac dotične zemlje. Centralna banka se vrhom finansijskog sistema smatra iz više razloga: • Jedina koja ima pravo emisije papirnih novčanica i kovanica, i jedina je institucija koja ima pravo na upravljanje monetarnom politikom • Na njoj leži odgovornost i briga za stabilnost novca jedne zemlje. • Oslonac svim drugim finansijskim institucijama, a naročito komercijalnim bankama • CB ima ulogu regulatora procesa multiplikacije depozita i kreditne ekspanzije Pored osnovnih funkcija CB ima i neke druge funkcije: 1. funkcija povezana sa regulisanjem novčane cirkulacije 2. funkcija povezana sa regulisanjem poslovanja kreditnog sistema, tj.drugih banaka. 3. funkcija poveana sa međunarodnim platnim prometom, kao što je briga za međunarodnu vrijednost domaćeg novca i likvidnost platnog bilansa, tj.osiguranje dovoljnih rezervi svjetskih platežnih sredstava. Za očuvanje funkcije finansijske stabilnosti u savremenim ekonomskim uslovima, kod centralne banke jeste činjenica da su monetarna politika i finansijska stabilnost u susjedstvu jedna s drugom. Ako se monetarnom politikom ne upravlja efikasno, inflacija može brzo porasti i postati neujednačena, te za rezultat možemo imati kontinuirani rast cijena. Isto tako, što je niža stopa inflacije, veća je stimulacija za držanje gotovine naspram depozita kod banaka. Slijedeća implikacija monetarne politike na finansijsku stabilnost proizilazi iz određivanje kamatne stope. Monetarna politika, koja ima za cilj stabilizira inflaciju oštrim promjenama kretkoročnih nominalnih kamatnih stopa, može dovesti do nesigurnosti na finansijskom tržištu. Umjerene promjene kamatnih stopa od strane CB , kao mogući odgovor na stabiliziranje inflacije, mogu snažno doprinijeti dugoročnoj finansijskoj stabilnosti.. Instrumenti djelovanja monetarne politike: diskontna politika, politika rezervi likvidnost, politika otvorenog tržišta. Diskontna stopa je ustvari kamatna stopa po kojoj CB prima na eskont od poslovnih banaka robne mjenice, ili druge vrijednosne papire. Naravno, promjenama visine diskontne stope, CB može uticati na ponudu u potražnju za novcem. Komercijalne banke ili druge finansijske institucije posuđuju rezerve od CB po definiranoj cijeni-diskontnoj stopi. CB pokušava da utiče na volju banaka da posuđuju rezervna sredstva promjenom kamatne stope, koju zaračunava na takve zajmove. To je upravljanje diskontnom politikom. Niža diskontna stopa će posuđivanje učiniti više atraktivnim, i obrnuto. Diskontna politika ima dvije dimenzije: cijena, to jeste diskontna stopa i druga dimenzija se tiče kvantiteta procesa pozajmljivanja CB. Svaka banka da bi mogla udovoljiti svojim obavezama za isplatu u gotovini, mora držati ejdan dio sredstava u likvidnoj formi, gdje ta sredstva predstavljaju rezerve likvidnosti. Kao rezerve 1

likvidnosti služe različiti dijelovi aktive, te ih po stepenu likvidnosti dijelimo na primarne i sekundarne rezerve. Primarne rezerve su: gotovina u blagajnama, sredstva položena kod CB, potraživanja od ostalih banaka, čekovi. Sekundarne rezerve su:: mjenice i druge vrijednosne papire s rokom dospijeća do jedne godine. Obavezne rezerve se određuju kao stopa u odnosu na pojedine depozite u bankama s tim da ih se mora položiti na račun kod CB, čime se ograničava kreditna ekspanzija, pa kada se ocijeni da je ona prevelika, podiže se stopa obavezne rezerve i obrnuto. Tako se u periodima recesije prakticira smanjenje stopa obaveznih rezervi, da se poboljša likvidnost banaka i omogući šire kreditiranje. Obrnuto, u periodima inflacije , stopa se povećava. Povećanjem stope rezervi, dolazi do smanjenja u iznosu depozita, te do smanjenja novčane mase. Politika otvorenog tržišta. Ako CB misli da treba usporiti ekonomski polet u jednoj državi, tada ona prodaje na tržištu državne papire i tako utiče na smanjenje novčane mase, i obrnuto. Open market operacije imaju određene prednosti u odnosu na ostale instrumente monetarne poitike: • javljau se na incijativu CB,koja ima potpunu kontrolu njihovog volumena. • Open market operacije su fleksibilne i precizne • Open market operacije se mogu brzo implementirati Upravljanje monetarnom politikom u principima currency boarda-a Jedan broj zemalja u tranziciji, uvele su currency board u nastojanju da obezbijede stabilno novčano okruženje, kao osnovnu pretpostavku za uspješno provođenje programa stabilizacije i ekonomskih reformi u procesu tranzicije. Currency board predtavlja operativno pravilo za izdavanje domaće valute, prema kojem se domaća valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokrićem u neto stranoj aktivi. To znaći da CB nr može davati kredit. Pravila currency boarda služe da se uspostavi kredibilitet i izbjegnu gubici koji mogu proisteći iz slobodnih odluka, koje ponekda mogu biti nekonzistentne sa aktivnostima u ekonomiji zemlje. Za currency board postoji pravilo- emitirani novac, gotovi ili depozitni, mora u cjelosti (100%) biti pokriven konvertibilnim novcem. Kao posebna vrsta monetarnih vlasti, currency board podrazumijeva i značajna ograničenja za monetarnu i fisklanu politiku. Ključni kvalilet Currency boarda je u tome što garantuje konvertibilnost domaće valute , cjenovnu i monetarnu stabilnost, a istovremeno pospješuje spolnju trgovinu sa konvertibilnim deviznim područjima i stimuliše direktne i strane investicije u domaću ekonomiju. Značajne karakteristike Currency boarda: a) depoziti komercijalnih banaka su konvertibilni u novčanice valutnog odbora po fiksnom kursu b) Currency board je jedini izdavač novčanica c) Postoji puno pokriće u konvertibilnoj starnoj valuti d) Niska stopa inflacije e) Ograničpena monetarna politikagrađani ne drže rezervnu valutu, niti koriste rezervnu valutu u domaćim transakcijama. Currency board u određenim okolnostima može kreditirati komercijalne banke radi obezbjeđenja podrške njihovoj likvidnosti, ali ne u obimu većem od održavanja propisane minimalne stope rezervne valute u odnosu na rezervni novac.

2

Osnovna pravila Fiksni devizni kurs. Odluka o vezivanju domaće valute za neku od stranih valuta, treba da polazi od nekoliko osnovnih principa: • stabilnosti i snage valute za koju se veže valuta Currency board-a • razvijenosti trgovinskih odnosa zemlje currency board-a sa zemljom rezervne valute • korelacija ekonomskih ciklusa između ovih zemalja • valute u kojoj je denominiran pretežan dio vanjskog duga zemlje i prihvatanja rezervne valute od domaće javnosti. Moguće je vezivanje i za korpu valuta. Tako, npr.zemlja koja ima trgovinske odnose sa puno zemalja bez dominantnog partnera, može svoju valutu vezati za korpu valuta glavnih partnera. Fiksiranje deviznog kursa. Najprihvatljiviji nivo kursa bi bio onaj kurs koji polazi od tržišnog kursa i pri tome obezbjeđuje potpunu pokrivenost specifičnih domaćih monetarnih obaveza raspoloživim deviznim rezervama. Pokriće monetarne pasive. U kom obliku držazi rezervnu valutu. Treba voditi računa o iznosu i strukturi raspoloživih deviznih rezervi rezerve u Currency board-u se mogu držati osim u novčanicama i kovanicamarezervne valute, držati i u depozitima i drugim novčanim oblicima. Obezbjeđenje inicijalnih sredstava rezervne valute. Snadbijevanje odgovarajućom količinom novčanica rezervne valute, prije početka funkcionisanja currency board-a bi se mogao ugovoriti s CB zemlje rezervne valute ili nekim drugim prihvatljivim izvorom. Prednosti currency board-a 1.Inflacija.Prva prednost currency boarda-a se odnosi na tvrdnju da se pomoću currency board-a obezbjeđuje stabilna i niska inflacija,zbog fiksnog deviznog kursa prema rezervnoj valuti,pri čemu se podrazumjeva da je inflacija u zemlji rezervne valute niska i stabilna.statistički podaci i ekonometrijske analize potvrđuju tvrdnju da se pri currency boardu postižu bolji rezultati u zaustavljanju inflacije,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa.Utvrđeno je da je prosječna godišnja inflacija pri curreny board-u 3,5 procenata niža,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa. 2.Konvertibilnost.0bezbjeđenje konvertibilnosti domaće valute proističe iz njenog punog pokrića kovertibilnim stranim valutama ili zlatom.Kako se currency board uvijek veže za neku rezervnu valutu,koja obično pokriva sve njegove obaveze u domaćoj valuti,to mu omogućava da zadovolji bilo koji obim konverzije domaće u stranu valutu.Currency board nije u mogućnosti da pomogne komercijalnim bankama,jer po definiciji ne može emitovati,ili povlačiti rezervni novac u zamjenu za domaće aktive.Navedeni razlozi idu u prilog argumentaciji da je kod currency boarda poželjno prisustvo komercijalnih banaka iz inostranstva,i to posebno komercijalnih banka iz zemlje rezervne valute,a koje lakše mogu obezbjediti potrebna sredstva u rezervnoj valuti,nego što to mogu domaće banke. 3.Makroekonomska disciplina.Slijdeća prednost currency boarda se odnosi na obezbjeđenje makroekonomske discipline.Na prvom mjestu,pošto je currency board-u zabranjeno da kupuje domaću finansijsku aktivu,on ne može finansirati fiskalni deficit.Prema tome,vlada mora voditi politiku uravnoteženog budžeta,ako ne može posuđivati u zemlji i inostranstvu,da bi finansirala eventualni deficit.

3

tada nestabilnost kursa nameće veće troškove.Povjerenje u currency board.zbog toga što bi emitovanje domaće valute uzdrmalo njegov osnivni princip.a da pri tome kurs ne postane nekonkurentan.vodeći ekonomiju u stanje veće zaposlenosti i manjeg deficita platnog bilnsa. a što ćeuticati da realna proizvodnja brže raste.a što je potrebno za njegovo uspješno postavljanje.Četvrtnom značajnom prednošću koju omogućava currency board.makroekonomska disciplina.dok fiksiranje kursa ide prema fiksiranju nivoa cijena.Uobičajeno 4 .Konačno. 3.Prelazak na fiksni kurs.Ovaj mehanizam u suštini nije ništa drugo nego mehanizam koji podrazumjeva prilagođavanja u zlatnom standardu.kao npr.čak i oni koji smatraju da finansiranje deficita može pomoći u stimulisanju ukupne tražnje.da bi se olakšalo prilagođavanje platnog bilansa.Drugi pristup predlaže modifikaciju standardnog currency boarda.Problemi vezani za krizne periode.ne samo u početnom periodu pelaska na fiksni kurs. 2.sa namjerom da se ostavi prostor za određenu inflaciju tokom tranzicije. Nedostaci currency board-a 1.Currency board se ne može ponašati kao davalac zadnjeg utočišta kada se događaju unutrašnje finansijske krize.Moguća su dva rješenja da bi se riješili navedeni problemi.tako da zemlja koja se brzo razvija može biti u mogućnosti da poboljša svoju konkurentnost.znači da se ovaj problem može javiti u bilo koje vrijeme.Rast kamanih stopa pokreće deflacioni pritisak.ukoliko se currency board uvede u zemlju sa visokom stopom inflacije.koji utoče na smanjenje ukupne potrošnje.Mehanizam prilagođavanja platnog bilansa. uslijed rasta cijena nafte.Danas ekonomisti.Glavni razlog usvajanja currency board-a jeste da se inflacija drži pod kontrolom.Problem uvođenja currency boarda se odnosi na problem prikupljanja dovoljnih rezervi čvrste valute da se pokrije monetarna baza.a samim tim i uvoza.Činjenice ne pokazuju da fiksiranje kursa dovodi do trenutnog zaustavljanja inflacije.koji tradicionalno služi kao baza za currency board.Problem prelaska na fiksni kurs odnosi se na opasnost da fiksni kurs.povoljna kretanja cijena i izvjesnost mehanizma platno-bilansnog prilagođavanja. Prvi pristup predlaže da se izvrši početna maksimalna devalvacija prije vezivanja i fiksiranja kursa.smatra se mehanizam automatskog prilagođavanja platnog bilansa.Problem uvođenja currency board-a.dovede do precijenjenosti domaće valute. 4.dozvoljavanjem ograničenog stepena fleksibilnosti kursa.a kamatne stope rastu.a koje mu pribavlja konvertibilnost.Problem prilagođavanja se odnosi na povećanje troškova kada kurs ne može biti mijenjan.mijenjajuci je za rezervnu valutu. 5. ukoliko roba kojom se trguje čini veliki dio ekonomije.Mogućnost javljanja realnog šoka koji zahtjeva poboljšanje platnog bilansa. na nivou koji podrazumjeva potcijenjenost domaće valute.Ako zemlja bilježi deficit platnog bilansa .U nekim situacijama početni rast cijena bi vremenom bio riješen automatski i to putem uticaja produktivnosti.novčana masa se smanjuje.nastojeći da obezbjede priliv kapitala. 4.Otvorenim ekonomijama se savjetuje da vežu svoje kurseve prema valutama njihovih glavnih trgovinskih partnera.manja tražnja će uticati na njihovo smanjenje i prema tome učiniti izvoz konkurentnim .što vodi poboljšanju stanja tekućeg računa platnog bilansa.ovo je moguće samo onda kada početni nivo cijena nije pretjerano visok.teško mogu poreći činjenicu da se finansiranje deficita mnogo češće zluupotrebljava nego što se konstruktivno koristi.prendost currency board-a se ogleda u povjerenju koje generalno uživa kod javnosti i finansijskih tržišta posebno.dok manje otvorene ekonomije mogu više dobiti ako dozvole određeni oblik fleksibilnosti kursa.jer curency board isključuje upotrebu kursa da se ispravi precijenjenost domaće valute.Problemi vezani za prilagođavanje platnog bilansa.Međutim.Pod pretpostavkom da su domaće cijene fleksibilne.Ključna pitanja su koliko će velika biti precijenjenost domaće valute i koliko dugo će trajati prelazni period.Ukoliko je ekonomija otvorena tj.

⇒ zemlje koje žele brzu integraciju u spoljnotrgovinske i investicione tokove sa valutnim područjem rezervne valute(Estonija.ali je obim pomoći ograničen deviznim rezervama i zakonskim okvirom.odnosno u upravljanju ponudom novca. ⇒ zemlje koje žele uvođenjem currency board-a trajno elminisati voluntarizam monetarne i fiskalne politike i obezbijediti trajnu stabilnsot cijena i deviznog kursa ⇒ zemlje sa visokim stepenom eurizacije.Ovo jasno govori da funkcija davaoca zadnjeg utočišta može pomoći riješavanju trenutnih problema vezanih za likvidnost.mogle bi se svrstati u slijedeće grupe: ⇒ zemlje koje izlaze iz perioda veoma visoke inflacije i monetarne nestabilnosti(Bugarska.Pri currency board-u postoji mogućnost d se pojavi finansijska kriza koja se ne može lako zaustaviti. 5 .estonija.posebno u vidu direktnih investicija u domaću ekonomiju(sve zemlje). ⇒ zemlje koje žele da brzo ostvare konvertibilnost svoje valute i pospiješe strane investicije-priliv kapitala.pošto se često monetarna politika zloupotrebljava.tako da prednost upravljanja aktivnom monetarnom politikom može biti manja od prednosti upravljanja monetarnom politikom koja počiva na striktnim pravilima.problem se odnosi na nemogućnost currency board-a da slijedi aktivnu monetarnu politiku.zemlje kojima odogovara uvođenje currency board-a.U prvu grupu mogu se svrstati zemlje koje su uvele currency board kao odgovor na monetarnu i valutnu nestabilnost.Danas.koje mogu povući kredite izvan zemlje. Iskustva zemalja u tranziciji koje su uvele currency board Zajednička karakteristika svih modernih currency board aranžmana je da pokušavaju kombinovati rigidna pravila ortodoksnog currency board-a sa izvjesnim stepenom diskrecije.dok se u drugu grupu zemalja mogu svrstati male i otvorene ekonomije koje nemaju dovoljno iskustva u upravljanju monetarnom politikom. Kada primijeniti currency board Zemlje koje su uvele currency board mogu se svrstati u dvije grupe. i djelimično Litvanija).u kojima je domaća valuta izgubila osnovne atribute dominantne valute na teritoriji zemlje.koja je napustila područje YU dinara i vezala se za DEM).ali ne može riješiti sistemsku krizu kada se pojavi.kao što su ratovi(Bosna i Hercegovina).koje su napustile monetarno područje rublje i vezale se za DEM i USD.je stanovište da je poželjno imati funkciju davaoca zadnjeg utočišta da bi se pomoglo solventnim ali trenutno nelikvidnim finansijskim institucijama.Litvanija.Obje grupe ovih zemalja po pravilu se nalaze u procesu tranzicije-prelaska na tržišnu ekonomiju i nedovoljno su razvijene. ⇒ zemlje koje žele da napuste jednu i pristupe drugoj monetarno-finansijskoj integraciji putem vezivanja za čvrstu rezervnu valutu(Estonija i Litvanija.Postavlja se pitanje da li to predstavlja prednost ili nedostatak.Litvaniji i Bugarskoj opravdao svoj cilj.BiH).Prema ekonomsko-političkim karakteristikama.nema sumnje da je uvođenje currency board aranžmana u Estoniji. ⇒ zemlje koje izlaze iz haotičnih ekonomsko-monetarnih uslova.Currency board se u mnogim zemljama javio u želji da što kraćem roku pređu na tržišne principe i uhvate korak sa evropskim integracionim procesima.BiH.Problem može dodatno bit otežan ako je finansijski sistem slab i ako u njemu nisu prisutne strane finansijske institucije.čak kada je i vlada spremna da pruži odgovarajuću pomoć.Currency board može pomoći finansijksim ustanovama.Bugarska. Da zaključimo.

Na taj način.g.Monetarna politika. je postignut sporazum o novoj zajedničkoj valuti kojoj je dato ime euro i koja će biti uvedena na početku trećeg koraka.nezavisno od nacionalnih vlada i sotalih institucija EU. Osnivanje evropskog monetarnog instituta sa sjedištemu Frankfurtu.Padom Berlinskog zida.jula 1990-datum kada su ukinute sve restrikcije na kretanje kapitala između zemalja članica Evropske unije i kada je započeo proces koordinacije nacionalnih monetarnih politika.junuara 1994.g.drugo.Evropski monetarni institut nije imao odgovornost za sprovođenje monetarne politike u Evropskoj uniji.radne snage.Evropska unija je najveće jedinstveno tržište na svijetu. da kreira pripremne zahtjeve za osnivanje Evropskog sistema centralnih banaka. sa slobodnim kretanjem roba. S druge strane.sa više od 300 miliona potrošača.da jača koordinaciju centralnih banka i monetarnih politika i.kapitala.koji će sprovoditi jedinstvenu monetarnu politiku za uvođenje jedinstvene valute u trećem koraku.i posljednji korak.ovih 11 zemalja će učestvovati na trećem koraku ka uspostavljanju Evropske monetarne unije.usluga.a Evropski sistem centralnih banaka i Evropska centralna banka su započele formulisanje i sprovođenje jedinstvene monetarne 6 . u segmentu politike kamatnih stopa.je označilo početak drugog koraka.Evropska monetarna unija je dobila jedinstvenu monetarnu politiku unutar jedinstvenog ekonosmkog tržišta.g.g. EMI je prezentovao Vijeću Evrope i javnosti izabrane dizajne za euro banknote.Šestorica osnivača proglasili su Evropsku ekonomsku zajednicu otvorenom za sve evropske zemlje. je otpočeo treći.Stvorena je Evropska monetarna unij zemalja euro-zone sa sprovođenjem jedinstvene monetarne politike. Drugog maja 1998.g.g. U finalnoj trećoj fazi devizni kursevi su fiksno vezani.juna 1989.znanja.pod odgovornošću Evropske centralne banke.ekonomska politika npr u segmentu politike oporezivanja ili politike javnih rashoda .g.koje su emitovane 1-januara 2002. Na taj način.a tokovi kapitala idu i ka tržištima srednje i istočne Evropei Meditarana.Upravljanje monetarnom politikom nakon uspostavljanja Evropske monetarne unije Već na početku.bila uslovljena sa onim evropskim državama čiji se sistem vlasti zasniva na principima demokracije.U ovo vrijeme.se vodi pod okriljem Evropske centralne banke. Prvog januara 1999.dva glavna zadatka Evrospkog monetarnog instituta su bila: prvo.g.jer Evropska unija je i enormno finansijsko tržište. Komitetu guvernera centralnih banaka zemalja članica Evropske ekonomske zajednice su date dodatne odgovornosti.rastao je pritisak za punopravno članstvo i sa evropskog Istoka.Ovo je još uvijek bio zadatak nacionalnih centralnih banaka. Evropski monetarni institut je prezentirao svoj izvještaj Vijeću Evrope koji je formirao bazu rezolucije Vijeća Evrope o principima i fundamentalnim elementima novog mehanizma deviznog kursa-ERM II koji je prihvaćen u junu 1997. U decembru 1996.Isto tako..stvaranja Evropske monetarne unije. U decembru 1996..npr.Zato je otvorenost sadašnje Evropske unije koja je formalno nastala Mastrihtskim ugovorom.Time je potvrđeno da će treći korak ka stvaranju ekonosmke i monetarne unije početi 1-januara 1999..Vijeće EU sastavljeno od vlada 11 zemalja članica EU je jednoglasno usvojilo odluku da ovih 11 zemalja članica ispunjavaju uslove za uvođenje jedinstvene valute 1 januara 1999.na sastanku samita šefova vlada u Madridu.on nije imao autoritet da sprovodi intervenciju deviznih kurseva.ostaje u nadležnosti nacionalnih vlada koje će raditi unutar zajedničkih dogovrenih pravila Pakta za sigurnost i rast.1..g.g.Evropsko vijeće je odlučilo. Na osnovu Delorovog izvještaja.da prvi korak stvaranja Evropske monetarne unije treba početi 1.gdje korporacije iz evropske unije sve više investiraju izvan zemalja članica.Evropska monetarna unija nije podrazumijevala i političku unijju jer zajedničke odluke na području odgovarajućih cijelina nivoa oporezivanja se i neće zahtjevati. U decembru 1995.Ekonomska snaga i moć Evropske unije ne može se svesti samo na aspekt trgovine.

Mnoge članice su. mora biti bez ozbiljnih devalvacija u prethodne dvije godine prije razmatranja ulaska u monetarnu uniju (dozvoljene fluktacije su +/. npr.03=0. povremena povećanja u stopi nezaposlenosti su bila neizbježna.koji ukljucuju tri fundamentalna nacela i to:stabilnost cijena. pa na taj način nije ispunila jedan od uslova priključenja monetarnoj uniji. npr. naprosto se željelo pokazati da zemlje članice buduće monetarne unije vode brigu oko upravljanja politikom niske inflacije. (g) stopa rasta nominalnog GDP-a i (b) nivo na kojem se državni dug stabilizira (u % od GDP-a) Formula nam pokazuje da budžetski deficit mora biti sveden na nivo od 3% GDP-a da bi se stabilizovao državni dug na 60% od GDP-a. od prosjeka kamata u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. 5) zemlja. Ilustrirat ćemo neke racionalne pokazatelje kako se došlo do normi 3% i 60%.5% od prosječne stope inflacije u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. 7 .jeste uspostavljanje jedinstvene monetarne politike i očuvanje stabilnosti cijena na prostoru cijele EU. To je jedan od razloga zbog kojih Danska i Velika Britanija nisu članice ekonomske i monetarne unije i imaju ''opting-out'' klauzulu. Osnovni konvergencije ''convergence criteria'' su slijedeći: 1) stopa inflacije u zemlji. a Danska pored toga mora imati i referendum. Ovo pravilo je podložno kriteriji zbog barem dvije stvari. Italija. Jedinstvena centralna banka obezbjeđuje najveću sigurnost za cjenovnu stabilnost. odnosno postavljanja normi od 3% ukupnog obima rashoda prema bruto domaćem proizvodu i 60% ukupnog javnog duga prema bruto domaćem proizvodu. 6) nacionalne centralne banke moraju imati punu političku nezavisnost. Što se tiče kriterija vezanog za budžetski deficit i državni dug. uz pretpostavku da se budžetski deficit finansira emisijom državnih obveznica: d=gxb (d) budžetski deficit u procentima od GDP-a (bruto domaćeg proizvoda). te na taj način sprovoditi dezinflatorni proces. veoma istrajne oko vođenja borbe sa inflacijom. ne smije biti veća od 1. morale spustiti stopu inflacije na nivo Njemačke. ako i samo ako.nezavisnost od nacionalnih vlada i EU u cjelini i demokratsku odgovornost .Evropska centralna banka čuva i stabilnost deviznog kursa kao i kamatnih stopa. Naime.te evropske centralne banke i zajedničke valute za Evropu.Pored toga.s druge strane tri glavna zadatka su navedena kao: formulacija i sporvedba jedinstvene monetarne politike i emisije zajedničke valute.05x0. Evropskog monetarnog sistema prije početka treće faze. je nominalna stopa rasta GDP-a 5% (0.politike prema postavkama Sporazuma. članica mehanizma deviznog tečaja (ERM 11). 3) deficit državnog budžeta. U toku ovog dezinflatornog procesa.dok. Velika Britanija bi morala osigurati punu nezavisnost Bank of England. 4) odnos javnog duga i bruto domaćeg proizvoda ne smije biti veći od 60%. 2) dugoročna kamatna stopa ne smije biti viša od 2% u apsolutnom izrazu. u toku posmatrane godine. Kod kriterija inflacije.upravljanje deviznim kursom i rezervama i bankarska supervizija. Jedan od osnovnih ciljeva formiranja Evropske monetarne unije. te lokalni budžetski deficiti ne smiju preći 3% vrijednosti bruto domaćeg proizvoda. Ovakve budžetske norme od 3% i 60% su izvedene iz formule koja određuje koji je to budžetski deficit potreban da stabilizira državni dug. osim privremeno i izuzetno. Ovaj kriterij je bio dodatni dokaz da su pojedine zemlje. Švedska je odlučila da se ne pridruži monetarnoj uniji zbog toga što je odbila da se pridruži mehanizmu deviznog kursa ERM 11.15% oko centralnog deviznog kursa). kao i budžeta regiona.6).

stimulaciju investicija u euro-zonu i u smislu unutarnjeg kretanja i priliva izvana. Konačno. a upravljanje jedinstvenom monetarnom politikom postaje odgovornost Evropske centralne banke. Evropska centralna banka koristi euro za implementaciju monetarne politike. Evropska centralna banka. Ali razlike u ekonomskoj strukturi.. pravilo je oslonjeno na buduću nominalnu stopu rasta GDP-a. prije svega zbog tehničkih razloga. ► Konverzija jedne valute zemlje članice za euro se obavlja prema fiksnom kursu bez fluktacija. kriterij konvergencije za visinu kamatnih stopa se opravdava činjenicom da bi velike razlike u visini kamatnih stopa. mogle dovesti do velikih dobiti ili gubitaka kapitala pri momentu operacionalizacije monetarne unije. što implicira da koristi od upotrebe eura neće biti ditribuirane ravnomjerno među zemljama članicama. gdje se trguju ovim valutama po promijenljivom kursu. Period 1999-2002. nema gubljenja vremena kod zamjene efektive. Uvođenje jedinstvenog evropskog novca može donijeti određene koristi zemljama euro-zone. odlučeno je da navedeni fiskalni kriterij ne bude primijenjen. Ovaj trogodišnji tranzicijski period do potpunog uspostavljanja zajedničke valute. Komercijalne banke mijenjaju ove valute prema fiksnom deviznom tečaju. ► Evropska centralna banka je bila spremna da zamijeni jedan novac članice za drugi. Mikroekonomske koristi od upotrebe eura su: pojednostavljuju se međusobne finansijske transakcije. Ako je nominalna stopa rasta GDP-a veća od (niža od) 5%. jer postojanje takvih fluktacija i kretanja deviznih kurseva unutar tih raspona često pokreće špekulativne pritiske. ne treba držati velike rezerve. Kriterij 5 je spriječio zemlje da manipuliraju deviznim kursom tako da bi mogle imati bolju poziciju deviznog kursa prilikom ulaska u monetarnu uniju. jer je upravo očekivanje da će centralnoj banci ''ponestati novca''. nadgledajući zajedničku valutu. Od 1 januara 1999 g. Upotreba eura bi trebala donijeti i određene globalne efekte za EU. Nepostojanje raspona fluktacija je važno. Slijedeća korist je ušteda kroz niže oficijelne međunarodne rezerve. kao i EU. kao što su: jače evropsko prisustvo u međunarodnom monetarnom sistemu i jače prisustvo na globalnim finansijskim tržištima.Prvo. Ako su cijene roba i usluga izražene u jednoj valuti. na zahtjev. koji je uveden. Ovo je moguće jer nema tržišta deviznih kurseva. jednostavnije putovanje za potrošače. je na neki način ''osiguran'' sa tri važne tačke za uspostavu kredibiliteta. Makroekonomske koristi se odnose na: eliminaciju deviznog rizika unutar euro-zone. radi čega ona kupuje i prodaje euro da bi uticala na količinu novca u Evropskoj uniji i/ili kamatnu stopu. jačanje jedinstvenog tržišta. i to: ► Postoji jedna centralna banka od 1999. špekulatori ne mogu očekivati od ovog mehanizma da mu ponestane novca da bi organizirao konverziju. nema više provizija za konverziju deviza.g. Evropska centralna banka. tranzicijski period za monetarnu uniju. odgovorna za monetarnu politiku EU kao cjeline. ono što pokreće špekulativne napade. Drugo. Postavlja se pitanje 8 . Jedinstvena valuta je znatno važna za trgovinu bez barijera i investicione aktivnosti unutar Evropskog kontinenta. Prema tome. već samo do nivoa da devizni kurseura upravlja prema drugim valutama. naročito prema US dolaru. stopi nezaposlenosti među zemljama članicama su velike. zato što u to vrijeme prosjek stope dug/GDP-a u EU bio je 60%. Na taj način je bio formiran devizni kurs euro-zone. Najočiglednija korist je potpuna eliminacija troškova konverzije između različitih valuta eurozone. određuje EU monetarne varijable. konkurencijski efekat jedinstvenog tržišta će biti znatno ojačan. je bio tzv. dudžetski deficit koji stabilizira državni dug na 60% se poveća iznad (smanjuje) 3%. prije priključenja monetarnoj uniji. što će dati i koristi Uniji u cjelini i stvoriti povoljniju poziciju u međunarodnim razmjenama=> jedinstvena valuta će pospiješiti ekonomski rast i zaposljenje. Pošto 9 od 11 zemalja članica EU-a nisu bile u stanju ispuniti ovaj kriterij (kriterij 4). Jedini razlog zašto je prag 60% prihvaćen u Maastrichtu je bio. zemlje članice euro-zone su koristile euro u beztrgovinskom platnom prometu. nejasno je zašto bi se dug trebao stabilizirati na 60%. dohotku per capita.

Učešće svake centralne banke članice Ecb u obezbjeđenju deviznih rezervi Ecb je fiksirano.The executive board/Izvršni odbor: Izvršni odbor čine predsjednik. potrebne pripreme za uspostavljanje fiksnog deviznog kursa valuta zemalja članica prema euru. jedinstvene centralne banke. Nacionalne centrale banke su upisnici kapitala Ecb.The general council of the ECB/Generalno vijeće Ecb: Generalno vijeće sačinjava predsjednik i zamjenik predsjednika Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka svih zemalja članica EU. def. Centralne banke koje još nisu u Evropskoj monetarnoj uniji nemaju pravo da dobiju bilo kakav udio u podjeli dobiti Ecb. strateški značajne odluke) . Funkcionisanje Evropske centralne banke Od osnivanja Evropske centralne banke (Ecb). niti su obavezni da finansiraju gubitke Ecb. i takve koordinacije nacionalnih ekonomskih politika koja bi omogućila da zemlje članice imaju jedinstvenu monetarnu. formulisanje monetarne politike eurozone. što ima za rezultat jačanje povjerenja prema Ecb. Jedini rizik koji je mogao biti je politički. Očekivana inflacija u dugo roku je konzistentna sa definicijom Ecb o stabilnosti cijena. Glavne odgovornosti Upravnog vijeća su: određivanje osnovnih smjernica i donošenje odluka potrebnih za osiguranje zadataka datih Evropskoj monetarnoj uniji. pripremanje potrebnih pravila za ujednačavanje/kreiranje računovodstvenih standarda i standarda izvještavanja. u proporciji sa udjelom upisanog kapitala u Ecb. a u perspektivi i jedinstvenu fiskalnu politiku. predložena od strane zemalja članica. strategija monetarne politike obezbjeđuje snažnu osnovu za efikasan interni proces odlučivanja i konzistentni okvir za komukikaciju sa javnošću. pripremanje godišnjih izvještaja Ecb. standarda za politiku zaposlenja u Ecb. Ima slijedeće zadatke: prikupljanje statističkih informacija. Manja nesigurnost o inflatornom kretanju pomaže smanjenju premije rizika u strukturi kamatne stope i prema tome niže finansijske troškove. (status primarnog operativnog tijela Ecb) . Upis kapitala je zasnovan na ključu koji je uspostavljen na bazi respektivnog učešća zemalja članica EU u GDP-u i populaciji EU. utvrđivanje potrebnih odluka za njihovu implementaciju. dok je svaka nacionalna centralna banka istovremeno kreditirana od strane Ecb u ekvivalentnom iznosu eura. U upravljačkoj strukturi Ecb imamo tri organa koji su zadužena za pripremu i sprovođenje jedinstvene monetarne politike. (ima ovlaštenje i moć da preduzme najvažnije. Ukupni kapital Ecb iznosi 5 milijardi eura. odgovornost za tekuće aktivnosti Ecb. tradicionalni špekulativni napad se vjerovatno nije mogao desiti. klučne kamatne stope i obezbjeđenje rezervi u Evropskoj monetarnoj uniji. zamjenik predsjednika i druga četiri člana. 9 . kao i donošenje odluka koje se odnose na među-ciljeve monetarne politike. te za donošenje odluka Ecb: .The governing council/Upravno vijeće: Upravno vijeće će ćiniti članovi Izvršnog odbora Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka. Osnovne karakteristike monetarne unije sastoje se u formiranju jedinstvenog novca.g.da li je uopšte postojao rizik za kolaps aranžmana fiksnog deviznog kursa u toku 19992002. Glavne odgovornosti su: implementacija monetarne politike u skladu sa smjernicama i odlukama Upravnog vijeća Ecb i davanje neophodnih instrukcija nacionalnim centralnim bankama.? Iz današnje perspektive možemo reći da ga nije ni bilo.

g. potrebno je naglasiti da upravljanje jedinstvenom monetranom politikom implicira"regime shift".mogu takođe igrati značajnu uloga u objašnjenju inflacijskih razlika.realni GDP Derivacijom ove formulacije dobivamo ∆m = ∆p + ∆y .a obratno je za zemlje sa stopama inflacije ispod prosijeka euro-zone. koju možemo napisati na slijedeći način: m v = p y m.tj.prema tome. daje Ecb zavidan stepen institucionalne nezavisnosti. p. Analiza kretanja cijena -Osnovni razlog za pad stope inflacije u 2003. -Razlike u upravljanju fiskalnom politikom među zemlojama članicama Evropske monetarne unije.stopa rasta cijena industrijskih proizvoda i usluga izvan nergetskog sektora. onda je novcu data dominantna uloga u ovoj strategiji. Ecb će djelovati prema principima otvorene tržišne ekonomije uz slobodnu konkurenciju.nivo cijena. y. Industrijske razike u euro-zoni:potencijalni uzorci i implikacije u domenu monetarne politike: -Potencijalni uzroci:Imajuci u vidu inflacijske razlike u euro-zoni promatrane od 1999. 10 .mjere nacionalnih ekonomskih politika iz domena kontrole cijena i indirektnog oporezivanja. kako bi ispunila svoj jasnodefiniran mandat održavanja stabilnosti cijena.količina novca.Strategija monetarne politike Evropske centralne banke Primarni cilj Ecb je održavanje stabilnost cijena. Prvi korak u formulisanju strategije monetarne politike sastoji se u davanju precizne definicije stabilnosti cijena. Ugovorom je posebno istaknuti transparentnost i odgovornost u radu Ecb. Prethodna formulacija se može interpretirati kao stopa rasta količine novca.g. U smislu realizovanja svojih ciljeva.brzina opticaja novca.sekundarni cilj: ''politička nezavisnost'' Ugovor kojim je osnovana EU.su različite među zemljama članicama Evropske monetarne unije i.sekundarni cilj: ''visok stepen zaposlenosti'' .∆v. output). u odnosu na 2002. Ako inflaciju posmatramo kao monetarni fenomen.doprinose različito na stvaranje inflacijskih razlika. Ova strategija počinje sa definisanjem krajnjih ciljeva (inflacija.imajući veće prosjećne stope rasta domaće tražnje. Ecb vrši predviđanja buduće stope rasta realnog GDP-a (∆y). -U konteksu privredih faktora. Da bismo to vidjeli treba započeti sa poznatom formulacijom kvantitativne teorije novca i cijena. -Isto tako. Ovdje ∆ predstavlja promjenu iz jedne godine u drugu ili aproksimativne stope rasta.postoji veza između stanja konjukturnog ciklusa i kamatnih stopa:zemlje Evropske monetarne unije sa stopama inflacije iznad prosijeka euro-zone. v. -S druge strane.primarni cilj: ''stabilnost cijena'' . je niža. -Različiti nivoi prilagođavanja na eksterne šokove privremeno doprinose inflacijskim razlikama. kada je data stopa rasta realnog GDP-a i stopa brzine opticaja novca. -Zemlja sa stopama inflacije ispod prosjeka euro-zone bi trebale imati koris zbog veće kompetitivnosti i u kratkom roku od relativno manjih negativnih efekata inflacije na raspoloživi dohodak i stvarno bogatstvo. a preko srednjoročnih ciljeva. Ebc je formulisala strategiju koju slijedi da bi realizovala monetarnu politiku u euro-zoni.kada govorimo o stalnim faktorima.tada je riječ o razlikama u brzini sprovođenja strukturalnih reformi u zemljama članicama euro-zone. Koja je konsistentna sa određenom stopom infuacije.implikacije na formiranje cijena.g.iz godine u godinu. Tri glavna cilja Ecb: .

Monetarni agregati Evropske centralne banke: -Definicije Evropske centralne banke.d)strukturalne operacije. -Ova tri monetarna agrgata se razlikuju u odnosu na stepen likvidnosti aktive koju sadrže.izmijeniti skup instrumenata .dionice fondova tržišta novca .monetarne politike jeste politika otvorenog tržišta jer se njome upravlja kamatnim stopama .inflacijske razlike unutar euro-zone prikazuju različitu regionalnu cjenovnu dinamiku i prolagođdavanje i.tj.izdatih od strane monetarnih finansijskih institucija euro-zone.ne samo sektora koji vrši emisiju novca nego i na osnovu kategorija pasive monetranih finansijskih institucija. -Evropska centralna banka definiše novčanu masu u užem smislu(M1).kao što su:operacije na otvorenom tržištu.kao što su fiskalna i strukturalna politika.se trebaju prilagoditi da reagiraju na eventualnu stalnu inflacijsku razliku. -U isto vrijeme. -Kao i u svakoj monetarnoj uniji.čini ove instrumente supstitutima depozita.-Visok stepen likvidnosti i cjenovne sigurnosti .za monetarne agregate euro-zone.svojo odlukom u bilo koje vrijeme .su zasnovane na harmonizovanoj definiciji. Operacije na otvorenom tržištu -Za cilj imaju upravljanje kamatni stopama i likvidnošću tržišta novca putem kupovine i prodaje vrijednosnih papira. -Jedan od najvažnijih instrum.kao i aktivu koja može odmah biti pretvorena u novac. -M1 uključuje novac u opticaju(bankonte i kovanice).likvidnošću bankarskog sistema i ekonomije.postvaljajuci inflacijski kriterij konvergencije prije integracije u Evropsku uniju.Ovdje ubrajamo repo ugoovore. -Možemo ih svrstati u četiri kategorije:a)glavne operacije refinansiranja. Instrumenti monetarne politike u praksi Evropske centralne banke: -Evropska centralna banka ima na raspolaganju skup instrumenata monetarne politike.b)operacije refinansiranja u dugom roku. -Ekonomske politike svake zemlje članice Evropske unije . -Poboljšanje uslova na finansijskom tržištu i ekonomskih indikatora je postepeno induciralo ekonomske subjekte da se okrenu dugoročnim finansijskim operacijama i da smanje nivo štednje.može smanjiti mogućnost pojave stalne inflacijske razlike u euro-zoni. -Upravno vijeće Evropske centralne banke može.monetarne politike Evropske monetarne unije.iz prostog razloga što bi postojanje inflacijskih razlika moglo imati implikacije za regije sa niskom stopom inflacije.obveznice duga i vrijednosne papoire tržišta novca sa rokom dospijeća do dvije godine..kao takva.-Implikacije iz domena monetarne politike: Jedinstvena monetarna politika Evropske centralne banke je sada medij ka realizaciji strateškodg cilja održavanja stabilnosti cijena na cijelom području euro-zone.ustajene pogodnosti kreditiranja banaka i politika rezervi likvidnosti .uslova.c)operacije finog prolagođavanja. -M3 se sastoji od M2 i tržišnih vrijednosnih papira .Evropskoj centralnoj banci.te novčanu masu u širem smislu kao monetarni agregat (M3).ne mogu biti adresirana samo prema jedinstvenoj monetarnoj politici. -S tim u vezi postoje tzv.monetarni agregati(M2).vrste transakcija i to: 11 . -M2 se sastoji od M1 i depozita s rokom dospijeća do dvije godine.u cilju ublažavanja negativnih implikacija na kompetetivnost.kriterija i procedura korištenja instru. -Djelotvorno upravljanje navedenim politikama.strategija monetarne politike Evropske centralne banke naglašava dvostruku ulogu u cilju izbjegavanja inflacijskih razlika.

-Minimalne rezerve likvidnosti.Kamatna stopa na depozite je u obliku najniže tzv.Prvo."celing"tržišnu kamatnu stopu u toku noći. -Operacije na otvorenom tržištu se mogu vršiti na osnovu standardnih tendera . -Na izdvojene obavezne rezerve .Ove operacije se obavljaju kada Evropska centralna banka želi da "popravi" svoju strukturnu pozivciju u odnosu na finansijski sektor. a)Glavne operacije refinansiranja-su regularne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa sedmičnim frekvencijama i rokom dospijeća od dvije godine. -Dvije ustaljene pogodnosti su: 1)Kreditne pogodnosti za nepredvidive okolnosti-se koriste od strane subjekata da bi dobili likvidnost u toku noći od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu prihvatljive aktive."floor" tržišne kamatne stope u toku noći.reversnih transakcija i"outright transakcija". Ustaljene pogodnosti kreditiranja banaka-"standing facilities" -Imaju za cilj da obezbjede likvidnost u toku noći. 2)Depoznitne pogodnosti-Subjekti mogu vršiti polaganje depozita u toku noći kod nacionalnih centralnih banaka.te da pravljaju tržišnim kamatnim stopama u toku noći.-reverzne transakcije (za sve četiri kategorije instrum.Ove operacije imaju za cilj obezbjediti dodatno finansiranje prema identificiranim potrebama.Ove operacije se uglavnom vrše kao reversne transakcije od strane nacionalnih centralnih banaka putem brzih tendera i bilateralnih procedura.i osnovni element operacija na otvorenom tržištu) -emisija obveznica (samo za instrum.stabilizacija kamatne stope na tržištu novca.. c)Operacije finog prilagođavanja-se izvršavaju na ad hoc osnovi s ciljem upravljanja likvidnošću i kamatnim stopama.strukturalnih operacija) -tradicionalna prodaja i kupovina vrijednosnih papira na tržištu (samo za operacije finog prilagođavanja) -valutne zamjene (samo za operacije finog prilagođavanja) -prikupljanje depozita sa fiksnim terminima (samo za operacije finog prilagođavanja).signaliziraju opštu poziciju monetarne politike.nacionalna centralna banka plaća kamatu.Drugo. d)Strukturne operacije-se izvršavaju putem emisija blagajničkih zapisa.30 dana.rezervi Evropske centralne banke je da vrši kontrolu nad procesokm monetarne ekspanzije.cilj politike min.One se sprovode od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu standardnih tendera i prema unaprijed utvrđenom kalendaru.zapravo su obavezne rezerve koje se obračunavaju na prosjećan iznos depozita na računima depozitnih institucija u proteklih 30 dana a koje se moraju održavati takođe u sljed.u visini kamate koju Evropska centralna banka primjenjuje u glavnim operacijama refinansiranja. b)Dugoročne operacije re-finansiranja-su reversne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa mjesećnim frekvencijama i rokom dospijeća od tri mjeseca. Analiza upravljanja obaveznom rezervom u sistemu Evropske monetarne unije -Politika minimalnih rezervi Evropske centralne banke ima nekoliko ciljeva.Kamatna stopa na "marginal lending facility"obezbjeđuje najvišu tzv.pred.brzih tendera i bilateralnih procedura.Ovim se želi omogućiti bankarskom sistemu da apsorbuje eventualne nastale šokove povezane sa likvidnošću te da se smanje fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. 12 .

Centralna banka BiH ne može nikome dati kredit. najveći je adut za privlačenje stranih investicija u BiH. i formiranje jedinstvenog bankarskog udruženja). BiH danas ima stabilnu valutu. konvertibilne marke.955830 KM). s radom je počela 1997. da drži službene rezerve i upravlja njima na bezbijedan i profitabilan način 4. najnižu stopu inflacije i jedan od najefikasnijih bankarskih sistema u okruženju. a broj banaka je prepolovljen. te zastupa BiH u međuvlastitim organizacijama o pitanju monetarne politike. uvoden je Odbor za superviziju komercijalnih banaka pri Centralnoj banci BiH. nova valuta ( konvertibilna marka je vezana za euro po fiksnom deviznom kursu utvrđen Zakonom o Centralnoj banci BiH) 2. najveći korak koji je učinjen pod okriljen Centralne banke BiH jeste prenos sistema platnog prometa sa Zavoda za platni promet na komercijalne banke. Nakon uvođenja jednstvene valute. Naša država je dobila ocjenu B3 sa pozitivnim izgledima. godine dolazi do premještanja funkcije supervizije komercijalnih banka sa entitetskih agencija za bankarstvo pod okrilje Centralne banek BiH i odluka o isplati dividendi od strane Centralne banke BiH. Ovim se zaokružuje sedam godina funcionisanja currency boarda. da postigne i očuva stabilnost domaće valute( konvertibilna marka je vezana za euro prema kursu 1 EUR=1. samo ukoliko postoji 100% pokrića u konverzibilnim deviznim rezervama 3. da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnost Centralne banke BiH. koja nije dobra jer označava državu u koju nije poželjno ulagati. Uveden je koncept monetarne politike na principima currency boarda. Uredan bankarski sistem je svijetla tačka i uz stabilnu domaću valutu i slabilne cijene. u okviru ovlaštenja utrošenih zakonom 7. Centralna banka BiH može pustiti u opticaj konvertibilnu marku. 13 . 2. da prima depozite od institucija na nivou BiH 6. da definiše i kontroliše upravljanje monetarnom politikom BiH 3. Centralna banka BiH se može označiti kao stabilan finansijski stub bosanskohercegovačke ekonomije. da održava odgovarajuće platne i obračunske sisteme 5. osnovana u skladu sa Zakonom koji je usvoji Parlament BiH 1997. i njenog vezivanja za euro. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke BiH: 1. i imaju jaču finasijsku aktivu. Ne može ni na koji način finansirati vladu. kao i propisivanje odbaveze rezerve bankama podrazumjeva: 1. Centralna banka BiH je zaslužna i za dobivanje prvog rejtinga za BiH.Proces integracije BiH u Evropsku monetarnu uniju Upravljanje monetarnom politikom putem Currency Board aranžmana na primjeru monetarnog sistema BiH 2005. da učestvuje u radu međunarodnih organizacija koje rade na utvrđivanju finansijske i ekonomske stabilnosti. Centralna banka BiH je banka na nivou države BiH. devizne rezerve su se uvećale. ne može djelovati kao kreditor u krajnjoj potrebi bankarskog sistema. Pravni status i odgovornost Centralne banke BiH. BiH ima jedinstven bankarski sistem (postoji Agencija za osiguranje depozita na nivou države. Postovanje principa currency board.

preko iznosa koji je potreban za održavanje obaveznih rezervi. sa rokom diospijeća od jedne godine. Danas je ona vezana za Evropsku centralnu banku. Zbog same činjenice da Vlada i Centralna bankda BiH nisu imale uspostavljene pregled poslovanja rezultata i što ga nisu imale poslovnu kredibilnost. uravnoteženost platnog bilansa i pravičnu raspodjelu prihoda. Međucilj – fiksan kurs između konvertibilne marke i eura. ekonomksi rast. kao jednu od mjera uspostavljanja i održavanja stabilnost domaće valute. Sastoji se od guvernera koji je ujedno i predsjedavajući i 4 člana. Veoma je transparentna u vezi s a finansijskim izvještajima. Monetarna politika u BiH se sprovodi u sistemu currency board-a tj. dugoročni cilj – je stabilnost cijena i stabilnost valute.Najviši organ Centralne banke BiH je Upravno vijeće. osigurava mogućnost konverzije domaće valute svima koji to traže 3. 14 . održava više nego 100% pokrića za scu pasivu u KM i to u likvidnim deviznim sredstvima 2. Monetarna baza njeno kretanje je određeno dinamikom prodaje i kupovine konvertibilnih maraka od strane Centralne banke BiH. Glavni instrument Centralne banke BiH je održavanje punog deviznog pokrića i pune konvertibilnosti za svu pasivu u konvertibilnim markama. Sveukupni ciljevi ekonomske politike jedne zemlje redovito uključuju: punu zaposlenost. stabilnost cijena. Centralna banka BiH ne može pozajmljivati novac. Da bi ostvarila pozitivan saldo prodaje i kupovine konvertibilne marke komercijalne banke su vršile prodaju dijela svoje strane aktive Centralnoj banci. monetarna politika u BiH je vezana za politiku centralne banke koja ima kredibilnost. Poslovanje se ostvaruje preko Centralnog ureda. Bez prava Centralne banke BiH da vrši dodatnu emisiju novca. Zbog potreba očuvanja stabilnost bankarskog i cjelokupnog finansijskog sistema. 2. U okviru navedenog glavne karakteristike currency boarda su sljedeće: 1. Banke u BiH značajan dio svojih sredstava drže na rezervnim računima kod Centralne banke. Da bi održala povjerenje javnosti u konvertibilnu marku Centralna banka BiH radi sljedeće: 1.obajvljuje bilasns stanja svakih 15 dana Analiza monetarnih kretanja Centralne banke BiH i moguće implikacije pri pristupanju Evropskoj centralnoj banci Devizne rezerve i monetarna baza Negativan saldo kupovine i prodaje konvertibilne marke znači povlačnje primarnog novca iz opticaja. 3. da bi se zadovoljili propisi o politici rezervi likvidnosti. koje je nadležno za utvrđivanje monetarne politike. U kretanju rezervi Centralne banke BiH mogu se uočiti dva različita perioda: pad i dinamičan rast. Instrumenti makroekonomske politike jedne zemlje montarna i finansijska politika. propisano je da banke mogu imati visok procenat ročne usklađenosti stavki aktive i pasive. monetarni instrumenti – mogućnost da se odredi i mijenja obavezna rezerva za komercijalne banke u BiH. Rast deviznih rezervi posebno je doprinjelo i povećanje depozita poslovnih banka na računu obaveznih rezervi Centralne banke BiH.

. Monetarni agregat M0 se u literaturi susrece pod nazivima: monetrana baza ( B ).1. kao i konkretnih institucionalnih prilika. Danas je uobicajena podjela monetarnih agregata na:  Primarni novac M0  Novcana masa u uzem smislu M1  Novac kao dio ( novacne ) imovine M2. Primarni novac se definise kao iznos ukupne aktive centralen banke umanjen za iznos deviznih transakcija sa inostranstvom iz pasive bilanse. Ova definicija se matematicki izraziti kao: M0 = G + R Za definisanje primarnog novca razvile su se dvije metode:  Metod upotrebe monetarne baze. Iznos primarnog novca je manji od iznosa aktive centralne banke.. kreditni rizik je definisan kao rizik neizvršavanja obaveza. za iznos depozita nefinansijskih komitenata centralne banke i za iznos ostalih obavzea centralne banke iz pasive njezine bilanse. novac velike snage ( H ). kojeg kreira samo centralna banka. devizni rizik je definisan kao rizik od promjene kursa. putem primarne emisije. M3. Za primarni novac. Centralna banka emituje efektivni ( gotov ) novac. kao i povlačenje iz opticaja.)  Metod „kreiranja“ monetarne baze. M4. rizik likvidnosti je definisan kao nemogućnost blagovremenog izvršenja preuzetih obaveza.Upravljenje deviznim rezervama. Komercijalne banke emituju takodjer novac.. 8. ali tzv. obavezne i druge rezerve. Smjernice se odnose na 4 vrste rizika: 1.2 Monetarni agregati Monetarne agregate definisemo kao skup finansijskih instrumenata ( oblika ) istog stepena likividnosti. odnosno ukupne obaveze koje su protuteza njezinim 15 .. Postoji određene smjernice kojima se želi uspostaviti ograničenje rizika u okviru kojih će Centralna banka BiH upravljati svojim portfoliom deviznih rezervi. mogli bismo reci da je on izrazen u ukupnoj pasivi centralne banke. vrši se na osnovu prodaje i kupovine konvertibilne marke za euro. Adekvatna zaštita od navedenog rizika se ostvaruje stalnih praćenje obaveza i dnevnim obezbjeđenjem raspolozivog novčanog minimalnog iznosa. Prilagođavanje se vrši u skladu sa očekivanim promjenama kamatnih stopa. Primarni novac se definise kao suma gotovog novca u opticaju i ukupnih depozita poslovnih banaka kod centralen banke ( rezerve likvidnosti. rizik kamatne stope je rizik koji će promijeniti neto vrijednost portfolija u uslovima varijabilnih kamatnih stopa.. Puštanje u opticaj domaćeg novca. Nivo deviznih rezervi najvećim je dijelom određen saldom kupovine i prodaje kovertibilne marke.odobravanjem kredita u obliku depozitnog novca. Primarni novac M0 definise se kao suma gotov novca ( G ) u opticaju i ukupnih rezervi banaka kod centralne banke ( R ).sekundarnom emisijom. te samim time i promjene vrijednosti devizne aktive i pasive 2. rezervni novac ( R ). Devizna rezerva Centralne banke BiH se investira u novčene deopzite kod inostranih banaka odgovarajućeg rejtinga. 4. Efektivni novac je baza depozitnog novca i bez efektivnog novca. tj. Primarni novac ima veoma vaznu funkciju u ekonomskom sistemu jedne zemlje. ili ugovorenih obaveza druge strane 3. a na osnovu raspoloživosti informacija na tržištu novca. depozitni se ne moze ni zamisliti. Sirina skale likvidnosti od najviseg do najnižeg stepena likvidnosti zavisi od stepena privredne razvijenosti.

obuhvata sve instrumente koji sluze kao zakonsko i definitivno sredstvo placanja u zemlji. razvio je drugu koncepciju novcane mase koja u odnosu na tradicionalnu ukljucuje i neke druge oblike novca.Shaw. Na osnovu toga razlikujemo 4 teorijske koncepcije novacne mase:  Tradicionalna koncepcija ili „Sredstva razmjene“. tj. ali istovremeno on ljudima da razdvoje „akt kupovine od akta prodaje“. koji predstavljaju tako bliske supstitute za odgovarajuca sredstav u pasivi poslovnih banaka. m = M1/M0 Novcana masa u uzem smislu jednaka je proizvodu primarnog novca i monetarnog multiplikator. ali ne smiju se zanemariti ni „nemjerljivi“ likvidni finansijski oblici ( npr. M. odnosno banknote. a to je suma gotovog i depozitnog novca. posebno stednih i kreditnih udruzenja i osiguravajucih drustava. M1 = M0 * m Definicija novcane u uzem smislu ili monetarnog agregata M1: Novcana masa.F. najortodoksniji predstavnik monetaristicek kontrarevolucije i ekonomske teorije uopšte. ili centralne banke. U zlatnog standardu. dok bi najsira definicija u tu masu ukljucila i depozite na racunima banaka. da se oni mogu ukljuciti u novcanu masu. Prema Friedmanu tradicionalna koncepcija ima određene nedostatke jer posmatra novac prvenstveno kao sredstvo razmjene. pa odatle i kreditni i monetarni multiplikator. definicija novcane mase obuhvata pored gotovog novca u opticaju i sve depozite kod poslovnih banaka: depozite po vidjenju i orocene depozite. Od njega zavsii kreditna i monetarna multiplikacija. „mjerljivih“ likvidnih finansijskih instrumenata koji mogu predstaviti supstitute novcu u nekim njegovim funkcijama.Gurley i E. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata ukupnu kolicinu novca u opticaju koja se sastoji samo od finansijskih oblika koji su u nekoj zemlji prihvaceni kao sredstvo prometa i placanja.  Koncepcija J. Friedman.  Koncepcija sadržanu u Radcliffeovu izvještaju o likvidnosti privrede. ili druge monetarne institucije. Novcana masa u uzem smislu jednaka je sumi gotovog novca u opticaju i depozitnog novca. Pri tome treba razdvojiti instrumente placanja od drugih tzv. novcana masa bi obuhvatala zlatni novac u prometnim kanalima ili sire osim zlatnog novca u prometnim kanalima i novcanice. Ova koncepcija je najsira koncepcija.  Koncepcija Milton Friedman – a. jer se u novcanu masu uključuju svi finansijski oblici u pasivi i banaka i drugih nebankarskih finansijskih institucija. u uzem smislu. Novac jeste sredstvo razmjene.plasmanima. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata sredstva u pasivi odredjenih nebankarskih finansijskih institucija. M1 = G + D D – depoziti po vidjenju na transakcijskim racunima G – gotov novac u opticaju Definicija novacne mase se moze postaviti u uzem ili sirem smislu. međutim novac je „nesto sto se koristi da bi se olaksao proces razmjene“. Novac ima cilj da sluzi kao privremeno „prebivaliste“ kupovne moci ili kao stednja. Duzi naziv za ovu koncepciju bio bi „privremeno prebivaliste kupovne moci“. kreditne linije) 16 . Monetarni multiplikator (m) pokazuje odnos novcane mase u uzem smislu (M1) i primarnog novca – monetarne baze (M0). a kreirale su ga. Prema M. Primarni novac predstavlja bazu daljnih aktivnosti.

monetarni potencijal. Grafikon 8. domaćinstva. Grafikon 8. Tabela 8. M2 = G + D + S M3 = M2 + Do ili ili M2 = M1 + S M3 = M2 + Do Do – oroceni depoziti . monetarni agregati se razlikuju. u ovu grupu spadaju i razne vrste finansijskih instrumenata kod razlictih finansijskih institucija. koji čine depozite kantona. Tom istom agregatu dodajemo manje likvidna sredstva ili nelikvidna sredstva i dobivamo monetarne agregate M2.blokirana sredstva koja cine oročena sredstva i depoziti međunarodnih finansijskih institucija kod centralne banke dobije se monetarni potencijal kao najširi agregat u monetarnoj statistici. Monetarni agregati M1.. M3 u cjelini predstavljaju monetarni volumen. G – gotov novac u opticaju Prema akademiku Ivi Peršinu. monetarni agregati su: monetarni agregat M1 tj. M2. Dodavanjem drugih. Novac kao dio imovine.Novacna masa predstavlja temeljnu mjeru monetarne ponude. M2. Grafikon 8. Tu spada i metoda temeljena na konsolidarnoj bilansi monetarnih institucija.1. neprofitne oragnizacije.2 (1) : najtipičniji predstavnik kvazinovca su štedni depoziti bez roka. manje likvidnih finansijskih instrumenata ( do jedne godine dospjeca ).. S – stedni depoziti. nefinansijska privatna preduzeća. pokazuje broj jedinica novčane mase kreiran na temelju jedinice primarnog novca..1.. depozite preduzeća i orivatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije.1.. opština i fondova. Novčanu masu M2 čine monetarni agregati. Ukupna novčana sredstva sadrže novčana sredstva izvan opticaja i novac u opticaju. Ako se monetarnom volumenu dodaju i nelikvidna sredstva tj. monetarni volumen. Monetarni agregat M3 gdje spadaju „ostala likvidna sredstva“ ( ograniceni i oroceni depoziti do jedne godine i obveznice sa rokom dospjeca do jedne godine. tj. ili nelikvidnih ( duze od jedne godine dospjeca ) monetarni agregati se proširuju. novac u užem smislu M1 i kvazinovac QM. domaćinstva. neprofitne organizacije. Pored monetarnih agregata M0 i M1. ali se svakog casa mogu pretvoriti u prometno sredstvo. depozite po viđenju kantona.novčana masa.2 (1) str. Ukupna novčana sredstva su definisana unutar četiri kategorijeM1. Novacancie i kovani novac u opticaju (M0) smo dodali depozitnom novcu i dobili M1. 261. dok je kvazinovac ( štedni i ostali depoziti bez roka – a vista ). M4. novčana masa obuhvata gotov novac ( novcanice i kovani novac ) u opticaju izvan banaka i depozitni novac. Prema metodološkom objašnjenju Centralne banke BiH. ne samo po strukturi nego i po nazivu. eksterna likvidnost. koje definiraju i povezuju odnose u okviru procesa kreiranja novca. M3 i M4 što predstavja monetarni potencijal. monetarni agregat M2. nefinansijska privatna preduzeća. Tako postoje nazivi: potencijalna likvidnost. novac u užem smislu i monetarni agregat M2. općenito. koji označava sredstva koja ne obavljaju funkciju prometnog sredstva. M3.1. Monetarni agregat kvazinova – QM obuhvata štednju i oročene depozite u domaćoj valuti. depozite po viđenju u stranoj valuti i oročene i štedne depozite u stranoj valuti. Koristi se kao monetrani indikator kojim se ocjenjuje veza između monetarnih i realnih ekonomskih kretanja. Monetarni agregat M1 obuhvata gotov novac izvan banaka..2 (2) : Monetarni multiplikator.2 (3) : metod monetarnog mulitplikatora spada u grupu metoda koje se temelje na jednačinama. što predtsvalja monetarni agregat M1. Prema ovoj metodi 17 . općina i fondova. depozite preduzeća i privatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije.

). Centralna banka biH će integracijom u Evropsku centralnu banku. Minimalno obavezno držanje rezervi na računu kod CB BiH predstavlja razliku između prosječnih obaveznih rezervi i prosjeka gotovine u trezoru. i uspori rapidna ekspanzija kredita (zabilježena u 2002.13 novčanih jedinica. Među najznačajnije stavke konsolidovanog bilansa monetarnih finansijskih institucija euro zone ubrajamo depozite i plasmane. manje iznos nemonetarne pasive uvećano za saldo deviznih transakcija.Osnovica za obračun je proširena na način da sada uključuje i pasivu denominiranu u stranim valutama.1. Banke drže depozite u konvertibilnim markama kod CB BIH (preko centrale ili jedinice CB) u minimalnom propisanom nivou. državne obveznice i vrijednosni papiri tržišsta novca s rokom dospjeća do i uključno dvije godine.Oročeni i štedni depoziti rezidenata. ukoliko bi se povećala količina primarnog novca u opticaju za jednu jedinicu. Evropska centralna banka je definisala i prati kretanja tri monetarna agregata: M1 kao novac u užem smislu. . tj.novčana masa M1 jednaka je kreditima banaka domaćim nebankarskim komitentima. uzrokuje rast OR – brže rastu salda računa rezervi i višak rezervi raste. 8. matematički: M1 = K – NP + Es Monetarni agregati predstavljaju osnovu bez koje se ne može izučavati monetarna politika. OBAVEZNE REZERVE Instrument obavezne rezerve je jedini instrument monetarne politike koja je na raspolaganju CB1 BiH. a ne samo u domaćem novcu kako je bilo ranije.Obaveze prema nerezidentima.Depoziti rezidenata po viđenju. na bazi koje se računa obavezna rezerva. u toku 2003. količina novčane mase u užem smislu bi se povećala za 1.. Promjena regulative. Sektora monetarnih finansijskih institucija euro-zone. Osnovica za obračun je stanje navedenih depozita prethodne dekade. M2 kao novac u srednjem roku i M3 kao novac u širem smislu.13. . i to prosječna stanja računa depozita u konvertibilnim markama. Monetarni sistem BiH trenutno nema izgrađen ninstitucionalni okvir niti u praksi koristi takve instrumente kao sto su: repo ugovori. Sa ciljem da se osigura jednak tretman domaćeg novca i stranih valuta. čine: .3. analizu kretanja monetarnih agregata prepustiti jedinstvenoj centralnoj banci Evropske monetarne unije. Monetarni multiplikator iznosi 1. u periodu koji prethodi periodu održavanja rezervi. Depozitnu osnovu. 1 CB – Centralna banka 18 . uz konstantni rast depozitne osnovice. Na taj način monetarne vlasti mogu da povećavaju ili smanjuju količinu primarnog novca u užem smislu i ubrzavaju brzinu njegovog opticaja. pravila obračuna su promjenjena: . tj novac u užem smislu i monetarni agregat M2. Te promjene dovode do veće efikasnosti monetarnog upravljanja i harmonizovanja regulative sa regulativom Evropske CB. koja se temelji na osnovu konsolidovanog bilansa stanja MFI sektora tj. BiH: Početna pozicija za analizu implikaciju je definicija monetarnih agregata euro-zone. Prema metodološkom objašnjenju CB BiH monetarni agregati su: monetarni agregat M1. . Novčana masa. to znači da.Stopa obavezne rezerve smanjena sa 10% na 5%. Obavezne rezerve CBBiH obračunavaju se kao prosječne dnevne rezerve u desetodnevnom periodu. Npr.

: Usvojeni amandmani koji se odnose na dva bitna pitanja – prvo. ili kod inostranih banaka. uspostavljanje funkcije supervizije komercijalnih banaka kod CBBIH i drugo. u osnovi. bankarski sistem BIH je danas jedinstven. treba da ispaštaju. novouvedena naknada za višak rezervi se plaća po tzv. To znači i da banke u BiH radije drže sredstva na razervnim računima kod CBBIH. Od tada. U praksi. Objašnjenje toga se svodi na nivo rizika koji je uzrokovan nemogućnošću održavanja potrebnog nivoa naplate plasnama sredstava. nego što ih plasiraju u određene sektore bosanskohercegovačke ekonomije. Depozitna stopa Evropske CB je stopa po kojoj komercijane banke iz područja euro-zone mogu da deponuju višak novčanih sredstava kod Evropske CB. Razlozi uspostavljanja supervizije: 1. zbog loše urađenih zakonskih rješenja i posebno utemeljene prakse tolerisanja „loših platiša“???? Zbog navedenih implikacija uvodi se nova politika naknade kojom bi distorzione implikacije trebale biti eliminisane. kojima su sredstva potrebna za obavljanje poslovnih aktivnosti i daljnji razvoj cjelokupne bosanskohercegovačke ekonomije. Ovaj rast viška rezervi je imao implikaciju usporavanja procesa multiplikacije i usporavanja rasta monetarnih agregata. kod komercijalnih banaka u inostranstvu. omogućiti da CBBIH dio svoje dobiti usmjeri na državni nivo kao dividendu. većina komercijalnih banaka posluje na teritoriji cijele zemlje. Naime.Implicitna stopa OR je dobar pokazatelj ukupne likvidnosti sistema i izračunava se tako što se ukupna stanja računa rezervi komercijalnih banaka podijele sa ukupnom depozitnom osnovicom. Poređenje stvarne i implicitne stope OR govorio tri puta većoj likvidnosti od obavezne. Nova metodologija za izračunavanje neto otvorene devizne pozicije banaka prisiljava sada banke da drže rezerve denominirane u stranoj valuti. Da li i oni uspješni. uprkos rastu monetarne baze.supervizor koji će vršiti kontrolu rada komercijalnih banaka će moći kontrolisati sve komercijalne banke u BIH. 2. Usvajanje međunarosnih standarda u oblasti supervizije 4. Supervizija banaka mora biti implementirana na sve banke jednako Prednosti uspostavljnja supervizije banaka kod CB su: . Zbog toga što su komercijalne banke držale tri puta više depozita na računima kod CB nego što je propisana OR usvojena je odluka o povećanju stope OR sa 5 na 10%. te time stopa OR (5%) i dalje nije ograničavajuća za poslovne odluke komercijalnih banaka u BiH. a regulativa CBBIH harmonizovana sa regulativom Evropske CB. Aktuelne izmjene i dopune Zakona o Centralnoj banci BiH u 2004. Ta stopa je varijabilna jer je uvjek za 1% niža od glavne diskontne stope Evropske CB. bezrizične plasmane. CB ne naplaćuju naknade na višak rezervi. jer je rezultirala nepotrebnom akumulacijom viška rezervi. Međutim. preko mreže filijala. Politika plaćanja naknade komercijalnim bankama od strane CBBIH je imala negativne implikacije. 19 . devizne rezerve CB bilježe konstantan rast. Ona je smanjena nakon ovih promjena. Trenutno je većina banaka u BIH veoma likvidna. CBBIH je politikom plaćanja naknada na višak rezervi. depozitnoj stopi Evropske CB. u stvari dozvoljavala bankama profitabilnije i. Stepen stranog vlasništva banaka je vrlo visok 3. te je i usporavala razvoj međubankarskog tržišta novca.

što potvrđuje stabilnost kovnertibilne marke. jer smo krenuli putem tranzicije ka tržišnom modelu. te uvoditi privremene uprave. veoma teško bismo mogli održati okvire „diskrecionog“ djelovanja CB.kao zemlja koja izlazi iz rata sa dubokim traumama. i održavanje minimalne stope inflacije. a ono što treba modificirati jeste proširenje funkcija CBBIH.- Odbor za superviziju banaka pri CB će. te počne izdavati kratkoročne vrijednosne papire. razorena i spaljena.kao zemlja koja je ekonomski poharana. zasnovana na principima currency board-a se provodi već 7 god. odnosno direktnih stranih investicija. CBA JE U BIH OPRAVDAO SVOJ CILJ. 2. 2 Currency board 20 . a da oni ne budu „probijeni“ usljed enormnih potreba za sredstvima nužnim u procesu obnove i visokim zahtjevima za budžetskim rashodima. a postignuti rezultati su: -CBA2 je vrlo uspješan način vođenja monetane politike za BIH -konzistentno održavanje stabilnosti valute od puštanja u opticaj -ograničavanje niske stope inflacije na oko 1% godišnje -dosljedna primjena pravila CBA izdavanjem domaće valute. ako bi ona trebala da vodi „diskrecionu“ monetarno-kreditnu politiku. povjerenje u domaću valutu u zemlji i šire.2. koje su prijeko potrebne BiH za dinamičan razvoj. radi jačanja finansiskog sektora i podsticaja razvoja finansijskog tržišta u BiH. Monetarna politika CB BIH. Aranžman CBA će i dalje djelovati u pravcu očuvanja stabilne bosanskohercegovačne valute. razvoju i jačanju tržište novca (finansijskog tržišta) u BIH. CBBIH pokazuje prema iznosima deviznih i neto slobodnih deviznih rezervi. da se iako u stogom sistemu currency board-a spremna uključiti i finansiranje i jačanje državnih institucija. moći izdavati ili oduzimati dozvole za rad komercijalnih banaka. 3.veoma nam je važno ostvarivanje makroekonomske stabilnosti. i ostvarene dobiti. sa jednog mjesta. Bilo bi neophodno izvršiti izmjene Zakona o CBBIH u smjeru koji bi omogučio da CBBIH igra ograničenu ulogu „lender of last resort“. imali bismo velike poteškoće u definiranju smjerova i efekata djelovanja CB BiH. Zašto currency board u BiH. podjelama i međusobnim nepovjerenjem. a ne centalna banka? Razlozi: 1. a unutar toga i stabilnu valutu. 8. što bi uticalo na smanjenje novčanih sredstava koje domaće komercijalne banke plasiraju u inostranstvo što bi doprinijelo osnivanju. uz puno pokriće u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima -koordinirana saradnja CBBIH u obnavljanju djelatnosti agencija za bankarstvo i uspostavljanje standarda u poslovanju banaka u skladu sa praksom u zemljama razvijenog tržišta -upravljanje službenim deviznim rezervama koje drži CBBIH tako da se njihovo investiranje vrši na siguran način i uz optimalno ukamaćivanje -uspostavljena saradnja sa institucijama BiH Jaka i stabilna konvertibina marka predstavlja značajnu činjenicu u privlačenju stranog kapitala. CBA aranžman u buduće treba da osigura stabilnost deviznog kursa i stabilnost cijena.

Bosna I Herzegovina-proces ispunjavanja uslova iz Studije izvodljivosti Evropska komisija je 18.neophodno je da Bosna I Herzegovina ispuni svih sestnaest reformskih podrucja.sto nam jos uvijek ne pokazuje da je ucinak Vlade i Parlamenta znacajno poboljsan.ali koordinacija izmedju drzave i entiteta.Vlada na nivou drzave ostaje nedovoljno razvijena.Od sestnaest tacaka.To je jedan od razloga zasto se u Studiji izvodljivosti trazi usvajanje I sprovodjenje Zakona o budzetu na nivou drzave.te obuhvata najveci dio pitanja.Studija izvodljivosti preporucuje da jedna nova.dok tenzije izmedju drzave I entiteta I dalje uticu na sprovodjenje reformskih aktivnosti.Da bi Evropska komisija dala pozitivnu preporuku Vijecu Evropske unije da Bosna I Herzegovina zapocne pregovore. 9.usvojilo 21 .sa modernim I djelotvornim institucijama koje ce postivati vladavinu prava.Sljedeća karika u procesu integracije monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju jeste održavanje stabilnog nivoa nacionalnih rezervi.Ukoliko Bosna I Herzegovina ne ispuni zahtjeve iz Studije izvodljivosti.Studija izvodljivosti je i za 2004.uz podrsku Direkcije za evropske intregacije.god.Vlada Bosne I Herzegovine u ovom segmentu mora uciniti svoj dio zadatka I uspostaviti okvir koji ce biti povoljan za investicije I poduzetnistvo..isljed smanjenja medjunarodne pomoci. neophodno je preduzeti napore na smanjivanju deficita tekućeg računa (kroz veće stope izvoza i veći priliv stranih investicija).Na sastanku Vijeca za implementaciju mira.Dobro je prihvacena cinjenica da je Vijece ministara.napredak je umjeren.Studija izvodljivosti pruza analizu tekuce situacije u Bosni I Herzegovini.treba da se javlja u Bosni I Herzegovini se suocava sa krupnim ekonomskim izazovima.g.mora biti brza i ucinkovitija.novembra 2003.demokratske I funkcionalne drzave.Konsolidacija novih ministarstava i agencija na nivou drzave.1.teDistrikta Brcko je jos uvijek slaba. U narednom periodu. koji zajedno sa iznosom javnog duga predstavljaju najveću prijetnju makroekonomskoj stabilnosti u BiH.koja su navedena I definisana Studijom izvodljivosti. Politicka situacija188.Vlada mora unaprijediti proces upravljanja javnim fondovima I novcanim sredstvima koja se prikupe od poreskih obveznika.g. utvrdila znacajnu reformsku agendu.Koordinacioni sastabci izmedju ministarstava su se poceli odrzavati.g.koja razmatra spremnost Bosne I Herzegovine da zapocne pregovore o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.u onim koje se odnose na politicku situaciju.Evropska komisija ce dati preporuku Vijecu Evrope da donese odluku da otvori pregovore sa Bosnom I Herzegovinom o stabilizaciji I pridruzivanju Evropskoj uniji. Provodjenje Zakona o Vijecu ministara I Zakona o ministarstvima ce znaciti djelotvorniju javnu upravu.Isto tako. je poboljsao funkcionisanje drzave kroz novoformirana ministarstva i agencije na nivou drzave.reformska dinamika.Zakon o Vijecu ministara iz 2002.odrzanom u martu 2003. da bi se osigurala stabilnost funkcionisanja CBA.koja je neophodna da bi se osigurao napredak na planu izgradnje moderne. objavila Studiju izvodljivosti185.Bosna I Herzegovina je preuzela na sebe obavezu da sacini sveobuhvatnu strategiju reforme javne uprave za cijelu zemlju.Kada Bosna I Herzegovina ispuni sestnaest zahtjeva definisanih Studijom izvodljivosti.Evropska komisija sigurno I nece biti u poziciji da svoju preporuku da za pocetak pregovora.

Naime.kreiranje povoljnog okruzenja za domaca i strana ulaganja i drugo.Jedan od najvaznijih zadataka za Bosnu I Herzegovinu je odrzavanje stabilnog makroekonomskog i institucionog okruzenja.bez kojeg zasigurno ni navedene reforme ne bi bile ostvarene.donosenje i izvrsenje budzeta.uspostava Uprave za indirektno oporezivanje..Medjunarodni monetarni fond i Evropska Komisija pruzaju podrsku drzave Bosne I Herzegovine i njenih entiteta.finansijsko upravljanje.Krajem decembra 2003.g.te na osnovu toga utvrdjivala i ciljeve kako.Od januara 2004.Medjunarodni monetarni fond ja cak i ukazao na nedostatak u institucionalnoj izgradnji ministrastva.funkcionisanje djelotvorne trzisne ekonomije i drugo.Prvi nacrt Zakona o finansijama sada je utvrdjen.g.Inflacija je pod kontrolom zahvaljujuci Centralnoj banci Bosne I Herzegovine.koji ce obuhvatiti visegodisnje budzetsko planiranje i projekcije.reformi drzavne uprave.Bosna I Herzegovina mora usvojiti i poceti primjenjivati takav zakon.sto je priblizno ekonomskom kriteriju konvergencije Evropske monetarne unije od 3% bruto domaceg proizvoda.uspostava jedinstvene Drzavne obavjestajne agencije.usvajanje Zakona o odbrani i uspostava Ministarstva odbrane na drzavnom nivou.Medjunarodni monetarni fond.g.a u januaru 2004.Da bi se omogucila ekonomska reforma.sa novim upravnim odborom i novim guvernerom od 1.konvetibilnu marku koja je potpuno vezana za euro.Kada govorimo o jedinstvenoj budzetskoj politici na nivou drzave.odnosno na nedostatak institucije koja bi utvrdjivala godisnji.je svakako cinjenica da Bosna I Herzegovina danas ima veoma stabilnu valutu.uistinu.Kada govorimo o fiskalnoj konsolidaciji.ukazuje na to da bi Upravni odbor Uprave za indirektno oporezivanje mogao prerasti u Fiskalno vijece.te uvesti jedinstven vladin racun.jos jedan u nizu pozitivnih koraka ove drzavne institucije. januara 2005.g.izvrsenje i kontrolu budzeta.g.Currency board aranzman Centralne banke Bosne I Herzegovine je nastavio djelovati od avgusta 2003.Proces integracije uEvropsku uniju.vrlo vazno bi bilo izvrsiti intergraciju vanbudzetskih sredstava.Reforma bankarskog sektora je otisla dalje nego reforma bilo kojeg drugog sektoru.Napredak.Bosna I Herzegovina jos nema drzavni zakon o budzetu koji regulise pripremu.koje bi preuzelo tu ulogu.Ovdje moramo naglasiti da je kod sprovodjenja svih navedenih reformskih aktivnosti i dalje bio prisutan "medjunarodni pritisak".koji se 22 .Supervizija banaka je ojacana uvodjenjem strogih propisa.podizanje standarda i kvaliteta roba.tako i za nize nivoe vlasti.pocetak funkcionisanja Ustavnog suda Bosne I Herzegovine.Centralna banka Bosne I Herzegovine je pocela objavljivati nove mjesecne podatke o vanjskoj trgovini robama na nivou Bosne I Herzegovine.Novi Zakon o finansijama treva osigurati pravni okvir za visegodisnje planiranje.objedinjeni fiskalni bilans. je prosao i parlamentarnu proceduru.4% bruto domaceg proizvoda.kao sto je novi uslov u pogledu kapitala.povecanje produktivnosti.posljednji podaci ukazuju na objedinjeni budzetski deficit od 3.u cilju integraciju u Evropsku uniju.koji je ostvaren od usvajanja Studije izvodljivosti je u podrucju uvodjenja novog Krivicnog zakona i Zakona o krivicnom postupku.strukturiran i metodican pristup reformama.Pozitivin napredak.podrazumijeva i ucinkovitu pripremu i prilagodjavanje bosanskohercegovacke ekonomije u odnosu na ekonomsku kriterije iz Maastrichta i Kopenhagena za clanstvo uEvropskoj uniji.Iz domena Zakona o budzetu.Ovo je.ovo zavisi od uticaja razlicitih faktora kao sto su liberizacija trgovine.jeste prisutna razlicitost u ekonomskom razvoju zemlje. usvojen je i akcioni plan189 za rjesavanje prioriteta iz Studije izvodljivosti.sposobnost suocavanja sa pritiskom konkurencije i trzisnim snagama unutar Evropske unije.U sustini.za drzavu.dalje.usvajanje Zakona o indirektnom oporezivanju.zavrsetak procesa privatizacije. Ekonomska situacija190.omogucen uvodjenjem novog sistema obrade podataka.ekonomski kriteriji iz Kopenhagena..izmedju ostalog.a nema ni jedinstven vladin racun.rasta udjela kvalifikovane i visokoobrazovane radne snage.s aspekta makroekonomske stabilnosti.Ono sto zabrinjava.se naglasavaju sa dva aspekta i to:prvo.

ciji cilj bi tredbao biti jasno iskazana spremnost Bosne I H. Bosna I Herzegovina-proces stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.Faza na putu priblizavanja BiH Evropskoj uniji do potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju su sljedece:prvo BiH mora ispuniti ili ostvariti znacajan napredak na ispunjavanju sestnaest prioroteta definisanih u Studiji izvodljivosti. Finansijska pomoc Evropske komisije.igra veoma vaznu institucionalnu ulogu i ukazuje tijelima drzave na znacaj blagovremenog resavanja svih šesnaest reformskih podrućja iz Studije izvodljivosti.g.sto je prvenstveno vazno za razvoj trzisne ekonomije.pravnoj legislativi Evropske unije ce zahtjevati da se preduzmu znacajni napori svih relevantnih institucija o drzavi a posebno vaznu ulogu ce imati P arlamen BiH i bosanskohercegovacko pravosudje.zemalja clanica Evropske unije.Pozitivna odluka o pocetku pregovora znaci da BiH moze otpoceti sa pripremam za pregovore.primjenjuje od januara 2003.Ranim ulaskom u proces dobrovoljne harmonizacije BiH ce sebi olaksati put integracije u Evropsku uniju i dikazati svoju sposobnost potpunog prihvatanja acquis-a.Prilagodjavane pravnog sistema BiH acquisu.za pridruzivanje Evropskoj uniji 2009.u pogledu CARDS programa.Strateski dokument Evroipske komisije.u okviru rada Vijeca ministara Bosne i Hercegovine.donijece odluku o pocetku pregovora.Uprkos odredjenom uspjehu na planu makroekonomske stabilizacije.Prje svega BiH i Evropska 23 .te formirati Fitosanitarni ured u skladu sa standardima Evropske unije.Na drzavnom nivou neophodno je uvesti certificiranje i druge procedure za izvoz proizvoda zivotinjskog porijekla. Implementacija procesa stabilizacije i pridruzivanja.utvrdjuje glavne prioritete za period od 2006.Direkcija za evropske integracije. kroz jacanje administrativnih kapaciteta.Zadnja faza je potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.Bosna i H.Konacnu odluku o pocetku pregovora donosi Vijece ministara Evropske unije u cijem radu ucestvuje dvadesetpet ministara vanjskih poslova.g.Pozitivna ocjena u Studiji izvodljivosti znaci da E vropska komisija salje preporuku Vijecu Evrope za pocetak pregovora o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju sa Evropskom unijom. i kojeg su ispunile sve banke.prihvati preporuku.a sve u cilju promovisanja izvoza i jacanja standarda.tj.vrlo vazno mijesto ima uvodjenje jedinstvenog ekonomskog prostora u BiH.Evropska komisija i CAFAO su pojacali kapacitete carinskih i poreskih uprava.U svih sestnaest tacaka postignut je napredak.BiH u ovij fazi vrsi tzv.Kada postignemo takav stepen napretka i dobijemo o pocetku pregovora BiH ulazi u novu fazu.g.Bosna I Herzegovina jos nije cvrsto na putu ka samoodrzivom rastu.ali nijedna od preporuka iz Studije izvodljivosti nije u potpunosti ispunjena.dopunjeni su i propisi vezani za stanje devizne aktive i pasive banaka. U djelu implementacije procesa stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.koji sada ukjlucuju i aktivu i pasivu.Nakon toga Vijece Evrope razmatra preporuku Evropska komisije i ako .Uslovno pozitivna ocijena je dovela BiH u fazu ispunjavanja uslova za pocetak pregovora sa Evropskom unijom o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju. je zapocela sa razvojem strategije evropskih integracija.Rezultati BiH u svim podrucjima ispunjavanja uslova iz Studija izvodljivosti koji su preduslov za pocetak pregovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji su mjesoviti.Kda govorimo o reformi carinskog i poreskog sistema uspjelo se postici parlametarno usvajanja Zakona o indirektnom oporezivanju i uspostava Uprave za indirektno oporezivanje BiH.Stoga je vazno ovaj proces sprovoditi i prije uspostavljenog odnosa sa Evropskom unijom.Ocekivana uspostava ugovornih odnosa sa Evropskom unijom sto ce kao rezultat imati potvrdjivanje statusa kandidata kroz Sporazum o stabilizaciji i pridrizivanju.Isto tako. dobrovoljnu harmonizaciju.indeksirane prema stranim valutama.

unija trebaju odrediti svoje pregovaracke timove.Da bi konacno stupio na snagu potrebno je uciniti jois nekoliko dodatnih koraka.Iako sve zemlje zapadnog Balkana prolaze kroz iste faze svaki sporazum ima svoje specificnosti.tzv.Pored Sporazuma neophodno je potpisati i Privremeni sporazum.i COREPER 11.zbog cega je strucnost drzavnog pregovarackog tima vise nego vazno.politickih i ekonomskih uslova.Po zavrsetku procesa ratifikacije koji moze trajati do dvije god. Potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju drzava potpisnica potvrdjuje status "potencijalnog kandidata".Sporazum se parafira a zatim potpisije.Nakon sto obaveze kjoe Sporazum sadrzi budu sprovedene zemlje podnose prijavu za punopravno clanstvo u Evropskoj uniji.pridruzivanje Evropskoj uniji je rezultat ispunjenja pravnih.Pregovori su veoma komplekstan proces.Prvo na snagu stupa Privremeni sporazum.Vijece za stabilizaciju i pridruzivane ima funkciju da nadgleda proces sprovedja Sporazuma o stabiliziciji i pridruzivanju ciji su clanovi iz reda clanova Vijeca Evropske unije Evropske komisije. Sporazum stupa na snagu i pravno je obavezujuci kako za BiH tako i za Evropsku uniju.Sporazum prije svega uradjuje i dravu iznutra u svim segmentima.i takodje omogucava uspostavljanje odnosa sa zemljama clanicama Evropske unije.Hronologija dogadjaja nakon stabilizacije i pridruzivanja Evropskoj uniji: • implementacija obaveza iz ugovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji • podnosenje zahtjeva za prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •analiticki pregled uskladjenosti zakonodastva BiH sa zakonodastvom Evropske unije.Kljucni principi Sporazuma se podudaraju sa princima na kojim pociva i sama Evropska unija.koji se uglavnom odnosi na trgovinske mjere izmedju zemlje potpisnice i Evropske unije.koji nose skracenice COREPER 1.Prema tome.dok ce tim koji bude odredjen sa bosanskohercegovacke strane na sebe preuzeti odgovornost uspjesne pravedbe pregovora od cega ce zavisiti i dalji napredak na putu ka Briselu.dok je na snazi Privremeni sporazum u toku je ratifikacija Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju u Evropskom parlamentu.Nakon zavrsetka pregovora. Pregovori. Sta donosi Sporazum o stabilizaciji i pridruzivanju? Nakon procesa ispunjavanja svih uslova iz Studije izvodljivosti BiH moze pristupiti potpisivanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanja."screening proces" •pregovori o ispunjenju acquis-a •prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •otpocinjanje procesa integracije monetarnog sistema u Evropsku monetarnu uniju i uvodjenje eura.Sporazum je veoma bitan jer omugacava stalni politicki dijalog sa Evropskom uniom.Vaz na uloga u definisanju sporazuma je na organima Evropske unije. Status potencijalnog kandidata. BiH-proces integracije u Evropsku monetarnu uniju 24 .

Koristi:-veći stepen otvorenosti ekonomije vodi ka većim koristima od učešća u Evropskoj monetarnoj uniji i to kroz niže transakcione troškove. 25 . 3.značajnu centralizaciju nacionalnih budžeta.BiH treba zadržati određeni stepen fleksibilnosti i autonomije i upravljati fiskalnom politikom unutar Evropske monetarne unije na vrlo disciplinovan način. -Veći stepen otvorenosti vodi ka nižem trošku gubljenja nominalnog deviznog kursa.Kako raste steoen ekonomskih integracija između zemalja asimetrični šokovi će se rjeđe pojavljivatitako da će odnos nacionalnog dohotka i zaposlenosti imati tendenciju manje divergencije između zemalja članica Evropske monetarne unije.mala zemlja.Teorija optimalnog valutnog područja naglašava slijedeće: 1. Divergencija integracija Priakzani grafika nam govori o krivulji negativnog nagiba.poželjnu.kakva je Bih IMA VIŠE KORISTI NEGO NEDOSTATAKA INTEGRACIJOM uEvropsku monetarnu uniju. 4.kako bi se zemlje mogle prilagoditi asimetričnim šokovima u različitim regijama 2.integracija monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju treba se zajedno odvijati sa procesom određene centralizacije budžeta u BiH.

eliminacija deviznog rizika koji dolazi do nesigurnih buducih kretanja deviznih kurseva.Jačanje ekonomske efikasnosti nalazimo u dva izvora: 1.konvertibilne marke.Ukoliko BiH BUDE IMALA MANJE DIVERZIFICIRANU STRUKTURU OUTPUTA BIT CE IZLOŽENA pojavi asimetričnih šokova što implicira da nije spremna da se pridruži Evropskoj monetarnoj uniji. PREDNOSTI OD VALUTE: 1.eliminacija troškova u kontekstu zamjene valute jedne za drugom 2.KADA SE VALUTA KORISTI na međunarodnom tržištu emisiona institucija će ostvariti dodatne prihode 2. IMPLIKACIJE ZA MONETARNI SISTEM BiH NA OSONOVU KOMPARATIVNE PREDNOSTI I NEDOSTATAKA UVOĐENJA EURA KAO JEINSTVENE VALUTE EVROPSKE MONETARNE UNIJE Napustanje domace valute.jačanje aktivbosti na domaćem finansijskom tržištu kada domaca valuta prakticno postaje svjetska valuta 26 .i uvođenja eura će uvoditi ka unapređenju ekonomske efikasnosti.Diverge -ncija INTEGRACIJA Na ovom grafiku vidimo da je krivulja pozitnog nagiba.Povećanjem stepena integracije zemlje postaju specijalizovanije tako da će biti podložne većoj vjerovatnoći pojave asimetričnih šokova.

operacije centralne banke na otvorenom tržištu. 27 .nedostaci KORISTI I NEDOST ACI koristi Trgovina Lijevo od tacke sjecista zemlja je u boljoj poziciji ako zadrzi vlastitu valutu dok desno od tacke sjecista je bolje uvesti zajednicku valutu zemalja trgovinskih partnera.Keynesijanski pogled kaze da je svijet pun rigidnosti tako da je deviznu kurs snazan instrument u otklanjanju eventualnih neravnoteza. Moguće opcije za Centralnu banku Bosne i Hercegovine. efikasnije upravljanje javnim dugom kojeg bi trebalo postaviti pod ingerenciju Centralne banke BiH. ZAKLJUCAK: BiH moze da ubrza proces integracije na dva nacina: 1.3. To će omogućiti i konačno napuštanje pogubne politike fiksnog i nerealnog kursa. 9. Važno je istaknuti da bi korištenje operacija na otvorenom tržištu omogućilo: sticanje pune nezavisnoti monetarne politike od vanjskih faktora i njeno vođenje isključivo u skladu sa razvojnim preferencijam domaće ekonomije. isključivo u tom kontekstu. na osnovu analize instrumenata Evropske centralne banke Tri su teze koje se u posljednje vrijeme javljaju na našoj javnoj sceni i koje se nude kao spasonosno rješenje za sve probleme.povecati stepen fleksibilnosti. Prema monetaristickom pogledu BiH CE IMATI VISE Koristi nego nedostataka od integracije u Evropsku monetarnu uniju. odnosno ukidanje currency board aranžmana.3. tj.da smanji stepen realne konvergencije 2. Operacije na otvorenom tržištu su najvažniji instrument monetarne politike Evropske centralne banke. davanje mogućnosti našoj centralnoj banci da počne emitovati vrijednosne papire. punu raspoloživost sredstava za domaće finansiranje budžetskog deficita uz niže troškove i duže rokove otplate kredita. To su fluktuirajući devizni kurs. stavljanje deviznih rezervi u funkciju razvoja i.

Ako ponuda deviza premašuje okvire potencijalnog rasta likvidnosti KM unutar kojih se može održavati niska inflacija. 3. Tako će se dio javnog duga monetizirati. usmjerenih isključivo ka postizanju željenog nivoa deviznog kursa. te odsustvo eksternih šokova. ili čak i osnažiti mehanizam ograničavanja zaduživanja banaka u inostranstvu i na taj način ograničiti ponudu deviza iz tog izvora. kojeg bi Centralna banka BiH mogla dodatno kontorlirati tako da dio potrebnih deviza direktno proda državi iz deviznih rezervi. omogućujući postupno smanjivanje fiskalnog deficita. ona mora biti realna tj. devizne rezerve stavljamo u funkciju razvoja. Kod poticanja deprecijacije situacija bi bila drugačija. a aktivno upravljanje vrijednosnim papirima države koje centralna banka može držati do dospijeća. Zato je potrebno da potražnja za devizama kontinuirano premašuje njihovu ponudu.Fluktuirajući devizni kurs samo je drugi naziv za politiku asimetričnih intervencija centralne banke na deviznom tržištu. Da bi deprecijacija mogla potaknuti izvoz. Preostaje sektor države i tu u igru ulaze najavljene operacije na otvorenom tržištu. Ni ova opcija ne dolazi u obzir. „solo igra“ centralne banke. Za taj će se dio poništiti prethodno emitirani novac. Kreiranje dodatne likvidnosti domaće valute. to povećava i poresku osnovicu. 28 . postižemo kontrolisanu deprecijaciju deviznog kursa. a ne kreiranje novca u funkciji finansiranja uvoza. Centralna banka BiH bi onda koristila instrumente sterilizacije. Kod sprječavanja aprecijacije. To znači da se poveća likvidnost sistema domaće valute kojom će dužnici. Ostaje opcija da se deprecijacija realizira kroz kapitalne transakcije u smislu supstitucije dijela vanjskog duga domaćim dugom. Ova opcija je besmislena jer traži visoke kamatne stope za uvoz kapitala. Pozitivne implikacije deprecijacije deviznog kursa na tekuće transakcije platnog bilansa i na ekonomski rast pretpostavljaju visoku elastičnost i izvoza i uvoza u odnosu na devizni kurs. otplaćivati vanjske dugove. kupovinom deviza od komercijalnih banaka i. po visini i dinamici. To bi dovelo do željenog nivoa depreciranog deviznog kursa. a koristi bi mogle imati samo strane banke. S obzirom da je dio troškova relativno fiksan u kratkom roku i valutno indeksiran. Usklađeno. Tada ostaje pitanje povećanja potražnje. Centralna banka BiH kupuje vrijednosne papire države na sekundarnom tržištu uz „prešutni“ sporazum s bankama da će one sredstva iz primarne emisije koristiti za kupovinu nove emisje državnih vrijednosnih papira. U uslovima liberaliziranih tekućih i djelomično liberaliziranih kapitalnih transakcija sa inostranstvom potrebno je zadržati. a s druge dopuštaju ili izravno potiču deprecijaciju domaće valute. kako bi se povećala potražnja za devizima u okviru tekućih transakcija platnog bilansa. sa potrebama deviznog finansiranja državnog budžeta u sferi otplate anuiteta vanjskog javnog duga i tekućeg uvoza. 2. odnosno u načelu nesteriliziranom emisijom primarnog novca. Centralna banka BiH bi uglavnom bila prisiljena da radi sljedeće aktivnosti.jer konačni cilj bi trebao biti smanjenje deficita tekućih transakcija. realna deprecijacija znači da bi rast valutno neindeksiranih troškova morao biti znatno niži od opšte stope inflacije. odnosno kroz povećani uvoz. gdje postoji nekoliko opcija: 1. pa Centralna banka BiH može u svom djelovanju balansirati između monetarnih ciljeva i ciljeva upravljanja deviznim kursom. koja podrazumijeva akumuliranje deviznih rezervi premanentnim kupovinama na deviznom tržištu. uz sterilizaciju tako produciranog viška likvidnosti domaće valute blagajničkim zapisima. Rast potražnje za KM finansiran neto zaduživanjem Centralne banke BiH u inostranstvu bi neutralizirala kupovinama na deviznom tržištu. a država će dobivenim KM kupovati potrebne devize. smanjujemo potrebu vanjskog zaduživanja države i supstituiramo ga indirektnim zaduživanjem kod centralne banke. Znači. stopa deprecijacije mora biti viša od stope rasta domaćih cijena. uključuje i Centralnu banku BiH i upravljanje javnim dugom. od centralne banke. odnosno intervencija koje sa jedne strane sprječavaju aprecijaciju. indirektno. Deprecijacija deviznog kursa bi tada pozitivno uticala na saldo tekućih transakcija platnog bilansa i povećala bi stopu ekonomskog rasta.

a to su visoke fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. Proširivanje ovlasti ne bi trebalo doveti u pitanje održavanje stabilnosti KM i finansijske discipline. U proteklih deset godina od završetka rata u BiH. izuzev u slučajevima: 1. Što će deficit biti manji. ali samo u mjeri koja u kontestu ukupnog rasta monetarnih agregata neće destabilizirati devizni kurs.već ukupne ekonomske tokove i time o njegovoj stabilnosti bitno zavisi i ukupna stabilnost bosanskohercegovačke ekonomije.CB je odgovarna da poravnjanja i potraživanja i dugovanja proistekla iz kliringa budu izvršena u skladu sa posebnim aktom CB.Sve informacije i podaci kojima raspolažu službenici CB. Operacije na otvorenom tržištu će ostaviti pozitivne implikacije i u kontekstu mogućeg većeg i povoljnijeg zaduživanja države na domaćem tržištu i time spriječiti eksterno finansiranje tekućeg budžetskog deficita finansiranjem iz domaćih izvora. Dakle tržište novca na nivou BiH ne postoji.u slučaju redovnog mjesečnog izvještavanja poslovnih banaka o broju i vrijednosti transakcije.u slučaju da je neophodno informacije i podatke proslijediti ovlaštenim institucijama koje su ovlaštene na osnovu zakonskih propisa 2. pa su se deficiti finansirali srestvima na osnovu aranžmana sa Međunarodnim monetarnim fondom i Svjetskom bankom. Razvojem tih operacija postepeno će se akumulirati i određeni iznos državnih vrijednosnih papira u porfoliu Centralne banke BiH. CB može ograničiti poravnjanje platnog bilansa iz ŽK-a (žirokliring) među učesnicima te obustaviti rad da bi se osigurali interesi CB ili učesnika. a treba razmatrati i mogućnost uvođenja unutar dnevnih kredita.u slučaju da je uposlenik CB koji raspolaže podacima ovlašten da ih može predočiti organima CB 3. takođe ovoj instituciji bi se trebalo dozvoliti da počne emitovati vlastite instrumente tržišta novca sa kamatnim stopama iznad EURIBOR-a. Kasnije se poslovi mogu proširiti i na KM papire dužih rokova dospijeća. Radi stabilizacije takvih stopa Centralna banka BiH bi trebala započeti sa inverznim repo poslovima. odnosno kratkoročni krediti u aktivi bilansa banaka. Prvenstvena funkcija uvođenja opercija na otvorenom tržištu. te da vrši kontrolu i nadzor postupaka učesnika. uz sedmične aukcije u kojima će kao kolateral u početku služiti isključivo trezorki zapisi Ministarstva finansija i trezora BiH u KM bez valutne klauzule. to će se širiti i prostor za operacije na otvorenom tržištu i rok za početak primjene takvih operacija će time postati kraći.Devizni kurs ne određuje direktno samo vanjskotrgovinske. Centralna banka BiH treba uvesti odgovarajući sistem lombardnih kredita.smatraju se povjerljivim. te deponiranja sredstva kod Centralne banke BiH krajem radnog dana. instrumente tržišta novca nije emitovao nijedan nivo vlasti u BiH. 29 . u smislu ukidanja ograničenja ulaganja nerezidenata u domaće vrijednosne papire na tržištima kapitala i novca. Takođe treba raditi na daljnoj liberalizaciji kapitalnih transakcija sa inostranstvom. dok je na nivou oba entiteta u rudimentarnom obliku i čine ga deponovana sredstva po viđenju i oročena sredstva u kratkom roku. treba da bude da ublaže osnovnu negativnu pojavu koja prati održavanje stabilnog deviznog kursa u aranžmanu currency board-a. Centralna banka BiH nije prepreka za razvoj tržišta novca u BiH. u smislu ukidanja ograničenja kapitalnih transakcija sa inostranstvom. obaveze i oodgovornosti Centralne banke u BIH.Učesnici žirokliringa su Centralna banka i poslovne banke koje imaju dozvolu za obavljanje platnog prometa izdatu od nadležne agencije za bankarstvo kao i transakcioni račun CB(centralne bane). a razlog je što budžetski prihodi nisu bili dovoljni da bi se pokrili budžetski rashodi. u pasivi. ali bi se trebala agresivnije uključiti u njegovo osnivanje i razvoj. OPERTIVNA PRAVILA za žirokliring odnose se na prava. koji će početi njime aktivno upravljati. što znači proširiti ovlasti Centralnoj banci BiH. ubrzati inflaciju i dovesti do istiskivanja ostalih sektora tržišta kredita.

Ova informacija o uplati dolazi putem SWIFT sistema.Klijenti –subjekti medjunarodnog platnog prometa su: -pravno lice-rezident. UGOVOR.Obim i nivo međunarodnog platnog prometa zavisi od vrste klijenta. a po osnovu izvoza robe ili usluga.Transakcije se obavljaju preko banaka. pravnog ili fizičkog lica za korisnika u zemlji. 30 . pravnih ili fizičkih lica rezidenata ili nerizedanata.Ono označava depozitno-kreditne poslove denominirane u svim drugim valutama osim u valui zemlje sjedišta date bankePlaćanje podrazumjeva sistem podmirenja novčanih obaveza između dva subjekta po osnovu trgovačkih. za službeni put. MT205. -pravno lice-nerezident. Potreban dokumentacija za placanje u inostranstvu koju klijent dostavlja baci je: OBRAZAC 1450 (obrazac za inoo placanje preko in banke). duzan je naglasiti: IZNOS.Učesnik koji je primio sredstva na osnovu pogrešnog usmjerenog platnog naloga dužan je vratiti sredstva: -do zadnjeg skupljanja i obrade platnih naloga istog ili najkasnijeg do prvog skupljanja narednog dana.Učesnici u međunarodnom platnom prometu su privredni ili pravni subjekti te fizičko lice koje je registriralo poslovanje sa bankom otvarajući odgovarajući račun.On mora sadržati: -iznos priliva -datum valute.RAČUN BANKE I SVRHU PREBACIVANJA. otplatu kredita.njihovu usklađenost i pouzdanost kako ne bi ugrozio ŽK.nalogodavca -bsnku pokrića i korisnika -naziv korisnika i broj njegovog računa -osnov plaćanja -detalji vezani za troškove po obradi priliva: BEN-opcija znači da bankarske troškove priliva snosi korisnik OUR-opcija znači da troškove snosi nalogodavac SHA-opcija znači da troškove snosi nalogodavac na svojoj strani. odnosno potpisujući ugovor o poslovnoj saradnji. VALUTU. usmjeravanje platnog naloga.Nalog je primljen u ŽK kada učesnik dobije potvrdu o prihvatanju i biće izvršen istog dana. prenos na drugu banku. Devizni priliv iz inostranstva podrazumjeva da je račun banke u inostranstvu odobren po nalogu stranog. FAKTURA . moraju biti u elektronskoj formi.Odgovornost učesnika: Svaki učesnik je odgovoran za svoje računarke aplikacije. a korisnik na svojoj. usluga CB. zaštićeni šifrom. fizičko lice-nerezident Pod prilivom se podrazumjeva unos sredstava (deviznih ili KM) u državu preko poslovnih banaka. transakcijski racun. MT202.Vrste poruka plaćanja jesu: MT103. ako sredtva na račun komititenta. te podmirenje troškova. po zahtjevu ino-nalogodavca ili nerezidenta iz BIH u korist klijenata. uslužnih i drugih aktivnosti. EUROVALUNO bankarstvo se bavi platnim prometom sa inostransvom.Platni nalozi usmjereni na ŽK. NAZIV BANKE.krajnjeg primaoca nisu knjižene ili -odmah po primitku vraćenih sredstava od komitenta na čiji se račun knjižena pogrešno usmjerena sredstva. popunjeni u skladu sa standardima i važećim odredbama za domaće platne transakcije. pravilno prihvatanje autoriziranog platnog naloga. u propisanim fajlovima.Takodjer je odgovoran za pravilno popunjavanje. privrednih. fizičko lice-rezident. ZAHTJEV ZA PLAĆANJE. Sredstva od priliva mogu da se rasporede na sljedeći način: za ino plaćanja. SWIFT je znači ulazni dokument za obradu priliva. Ukoliko klijent zeli odredjeni iznos prebaciti na drugu banku.

FAKTURA ILI UGOVOR je dokumnt iz kojeg se moze utvrditi obavze plaćanja. roba ili usluga. 31 .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->