ULOGA CENTRALNE BANKE U UPRAVLJANJU MONETARNOM POLITIKOM Monetarna politika se prvenstveno bavi proučavanjem i regulisanjem novčanog opticaja odnosno

cjelokupnog toka novca kroz „novčani krvotok“ ekonomije. Monetarna politika u centar svoje pažnje stavlja sve oblike novca, kako primarni (efektivni novac) tako i depozitni novac. Institucija koja je odgovorna za sprovođenje monetarne politike i za očuvanje stabilnosti domaćeg novvca, ima kapacitet monetarne vlasti jedne zemlje, a to je centralna banka. Centralna banka je od države jedina ovlaštena ustanova koja emitira novčanice koje su oficijelni novac dotične zemlje. Centralna banka se vrhom finansijskog sistema smatra iz više razloga: • Jedina koja ima pravo emisije papirnih novčanica i kovanica, i jedina je institucija koja ima pravo na upravljanje monetarnom politikom • Na njoj leži odgovornost i briga za stabilnost novca jedne zemlje. • Oslonac svim drugim finansijskim institucijama, a naročito komercijalnim bankama • CB ima ulogu regulatora procesa multiplikacije depozita i kreditne ekspanzije Pored osnovnih funkcija CB ima i neke druge funkcije: 1. funkcija povezana sa regulisanjem novčane cirkulacije 2. funkcija povezana sa regulisanjem poslovanja kreditnog sistema, tj.drugih banaka. 3. funkcija poveana sa međunarodnim platnim prometom, kao što je briga za međunarodnu vrijednost domaćeg novca i likvidnost platnog bilansa, tj.osiguranje dovoljnih rezervi svjetskih platežnih sredstava. Za očuvanje funkcije finansijske stabilnosti u savremenim ekonomskim uslovima, kod centralne banke jeste činjenica da su monetarna politika i finansijska stabilnost u susjedstvu jedna s drugom. Ako se monetarnom politikom ne upravlja efikasno, inflacija može brzo porasti i postati neujednačena, te za rezultat možemo imati kontinuirani rast cijena. Isto tako, što je niža stopa inflacije, veća je stimulacija za držanje gotovine naspram depozita kod banaka. Slijedeća implikacija monetarne politike na finansijsku stabilnost proizilazi iz određivanje kamatne stope. Monetarna politika, koja ima za cilj stabilizira inflaciju oštrim promjenama kretkoročnih nominalnih kamatnih stopa, može dovesti do nesigurnosti na finansijskom tržištu. Umjerene promjene kamatnih stopa od strane CB , kao mogući odgovor na stabiliziranje inflacije, mogu snažno doprinijeti dugoročnoj finansijskoj stabilnosti.. Instrumenti djelovanja monetarne politike: diskontna politika, politika rezervi likvidnost, politika otvorenog tržišta. Diskontna stopa je ustvari kamatna stopa po kojoj CB prima na eskont od poslovnih banaka robne mjenice, ili druge vrijednosne papire. Naravno, promjenama visine diskontne stope, CB može uticati na ponudu u potražnju za novcem. Komercijalne banke ili druge finansijske institucije posuđuju rezerve od CB po definiranoj cijeni-diskontnoj stopi. CB pokušava da utiče na volju banaka da posuđuju rezervna sredstva promjenom kamatne stope, koju zaračunava na takve zajmove. To je upravljanje diskontnom politikom. Niža diskontna stopa će posuđivanje učiniti više atraktivnim, i obrnuto. Diskontna politika ima dvije dimenzije: cijena, to jeste diskontna stopa i druga dimenzija se tiče kvantiteta procesa pozajmljivanja CB. Svaka banka da bi mogla udovoljiti svojim obavezama za isplatu u gotovini, mora držati ejdan dio sredstava u likvidnoj formi, gdje ta sredstva predstavljaju rezerve likvidnosti. Kao rezerve 1

likvidnosti služe različiti dijelovi aktive, te ih po stepenu likvidnosti dijelimo na primarne i sekundarne rezerve. Primarne rezerve su: gotovina u blagajnama, sredstva položena kod CB, potraživanja od ostalih banaka, čekovi. Sekundarne rezerve su:: mjenice i druge vrijednosne papire s rokom dospijeća do jedne godine. Obavezne rezerve se određuju kao stopa u odnosu na pojedine depozite u bankama s tim da ih se mora položiti na račun kod CB, čime se ograničava kreditna ekspanzija, pa kada se ocijeni da je ona prevelika, podiže se stopa obavezne rezerve i obrnuto. Tako se u periodima recesije prakticira smanjenje stopa obaveznih rezervi, da se poboljša likvidnost banaka i omogući šire kreditiranje. Obrnuto, u periodima inflacije , stopa se povećava. Povećanjem stope rezervi, dolazi do smanjenja u iznosu depozita, te do smanjenja novčane mase. Politika otvorenog tržišta. Ako CB misli da treba usporiti ekonomski polet u jednoj državi, tada ona prodaje na tržištu državne papire i tako utiče na smanjenje novčane mase, i obrnuto. Open market operacije imaju određene prednosti u odnosu na ostale instrumente monetarne poitike: • javljau se na incijativu CB,koja ima potpunu kontrolu njihovog volumena. • Open market operacije su fleksibilne i precizne • Open market operacije se mogu brzo implementirati Upravljanje monetarnom politikom u principima currency boarda-a Jedan broj zemalja u tranziciji, uvele su currency board u nastojanju da obezbijede stabilno novčano okruženje, kao osnovnu pretpostavku za uspješno provođenje programa stabilizacije i ekonomskih reformi u procesu tranzicije. Currency board predtavlja operativno pravilo za izdavanje domaće valute, prema kojem se domaća valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokrićem u neto stranoj aktivi. To znaći da CB nr može davati kredit. Pravila currency boarda služe da se uspostavi kredibilitet i izbjegnu gubici koji mogu proisteći iz slobodnih odluka, koje ponekda mogu biti nekonzistentne sa aktivnostima u ekonomiji zemlje. Za currency board postoji pravilo- emitirani novac, gotovi ili depozitni, mora u cjelosti (100%) biti pokriven konvertibilnim novcem. Kao posebna vrsta monetarnih vlasti, currency board podrazumijeva i značajna ograničenja za monetarnu i fisklanu politiku. Ključni kvalilet Currency boarda je u tome što garantuje konvertibilnost domaće valute , cjenovnu i monetarnu stabilnost, a istovremeno pospješuje spolnju trgovinu sa konvertibilnim deviznim područjima i stimuliše direktne i strane investicije u domaću ekonomiju. Značajne karakteristike Currency boarda: a) depoziti komercijalnih banaka su konvertibilni u novčanice valutnog odbora po fiksnom kursu b) Currency board je jedini izdavač novčanica c) Postoji puno pokriće u konvertibilnoj starnoj valuti d) Niska stopa inflacije e) Ograničpena monetarna politikagrađani ne drže rezervnu valutu, niti koriste rezervnu valutu u domaćim transakcijama. Currency board u određenim okolnostima može kreditirati komercijalne banke radi obezbjeđenja podrške njihovoj likvidnosti, ali ne u obimu većem od održavanja propisane minimalne stope rezervne valute u odnosu na rezervni novac.

2

Osnovna pravila Fiksni devizni kurs. Odluka o vezivanju domaće valute za neku od stranih valuta, treba da polazi od nekoliko osnovnih principa: • stabilnosti i snage valute za koju se veže valuta Currency board-a • razvijenosti trgovinskih odnosa zemlje currency board-a sa zemljom rezervne valute • korelacija ekonomskih ciklusa između ovih zemalja • valute u kojoj je denominiran pretežan dio vanjskog duga zemlje i prihvatanja rezervne valute od domaće javnosti. Moguće je vezivanje i za korpu valuta. Tako, npr.zemlja koja ima trgovinske odnose sa puno zemalja bez dominantnog partnera, može svoju valutu vezati za korpu valuta glavnih partnera. Fiksiranje deviznog kursa. Najprihvatljiviji nivo kursa bi bio onaj kurs koji polazi od tržišnog kursa i pri tome obezbjeđuje potpunu pokrivenost specifičnih domaćih monetarnih obaveza raspoloživim deviznim rezervama. Pokriće monetarne pasive. U kom obliku držazi rezervnu valutu. Treba voditi računa o iznosu i strukturi raspoloživih deviznih rezervi rezerve u Currency board-u se mogu držati osim u novčanicama i kovanicamarezervne valute, držati i u depozitima i drugim novčanim oblicima. Obezbjeđenje inicijalnih sredstava rezervne valute. Snadbijevanje odgovarajućom količinom novčanica rezervne valute, prije početka funkcionisanja currency board-a bi se mogao ugovoriti s CB zemlje rezervne valute ili nekim drugim prihvatljivim izvorom. Prednosti currency board-a 1.Inflacija.Prva prednost currency boarda-a se odnosi na tvrdnju da se pomoću currency board-a obezbjeđuje stabilna i niska inflacija,zbog fiksnog deviznog kursa prema rezervnoj valuti,pri čemu se podrazumjeva da je inflacija u zemlji rezervne valute niska i stabilna.statistički podaci i ekonometrijske analize potvrđuju tvrdnju da se pri currency boardu postižu bolji rezultati u zaustavljanju inflacije,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa.Utvrđeno je da je prosječna godišnja inflacija pri curreny board-u 3,5 procenata niža,nego kod drugih aranžmana fiksnog kursa. 2.Konvertibilnost.0bezbjeđenje konvertibilnosti domaće valute proističe iz njenog punog pokrića kovertibilnim stranim valutama ili zlatom.Kako se currency board uvijek veže za neku rezervnu valutu,koja obično pokriva sve njegove obaveze u domaćoj valuti,to mu omogućava da zadovolji bilo koji obim konverzije domaće u stranu valutu.Currency board nije u mogućnosti da pomogne komercijalnim bankama,jer po definiciji ne može emitovati,ili povlačiti rezervni novac u zamjenu za domaće aktive.Navedeni razlozi idu u prilog argumentaciji da je kod currency boarda poželjno prisustvo komercijalnih banaka iz inostranstva,i to posebno komercijalnih banka iz zemlje rezervne valute,a koje lakše mogu obezbjediti potrebna sredstva u rezervnoj valuti,nego što to mogu domaće banke. 3.Makroekonomska disciplina.Slijdeća prednost currency boarda se odnosi na obezbjeđenje makroekonomske discipline.Na prvom mjestu,pošto je currency board-u zabranjeno da kupuje domaću finansijsku aktivu,on ne može finansirati fiskalni deficit.Prema tome,vlada mora voditi politiku uravnoteženog budžeta,ako ne može posuđivati u zemlji i inostranstvu,da bi finansirala eventualni deficit.

3

Glavni razlog usvajanja currency board-a jeste da se inflacija drži pod kontrolom.tako da zemlja koja se brzo razvija može biti u mogućnosti da poboljša svoju konkurentnost.Problem uvođenja currency boarda se odnosi na problem prikupljanja dovoljnih rezervi čvrste valute da se pokrije monetarna baza.Četvrtnom značajnom prednošću koju omogućava currency board.vodeći ekonomiju u stanje veće zaposlenosti i manjeg deficita platnog bilnsa. 3.U nekim situacijama početni rast cijena bi vremenom bio riješen automatski i to putem uticaja produktivnosti.Prelazak na fiksni kurs. na nivou koji podrazumjeva potcijenjenost domaće valute.teško mogu poreći činjenicu da se finansiranje deficita mnogo češće zluupotrebljava nego što se konstruktivno koristi. Nedostaci currency board-a 1.Ako zemlja bilježi deficit platnog bilansa .dok manje otvorene ekonomije mogu više dobiti ako dozvole određeni oblik fleksibilnosti kursa.Povjerenje u currency board. 5.Ovaj mehanizam u suštini nije ništa drugo nego mehanizam koji podrazumjeva prilagođavanja u zlatnom standardu.povoljna kretanja cijena i izvjesnost mehanizma platno-bilansnog prilagođavanja.Pod pretpostavkom da su domaće cijene fleksibilne.a koje mu pribavlja konvertibilnost.čak i oni koji smatraju da finansiranje deficita može pomoći u stimulisanju ukupne tražnje. ukoliko roba kojom se trguje čini veliki dio ekonomije.što vodi poboljšanju stanja tekućeg računa platnog bilansa.kao npr. 4.koji utoče na smanjenje ukupne potrošnje.Problem prelaska na fiksni kurs odnosi se na opasnost da fiksni kurs.Rast kamanih stopa pokreće deflacioni pritisak.ukoliko se currency board uvede u zemlju sa visokom stopom inflacije.manja tražnja će uticati na njihovo smanjenje i prema tome učiniti izvoz konkurentnim .dozvoljavanjem ograničenog stepena fleksibilnosti kursa. 4. uslijed rasta cijena nafte.Problemi vezani za krizne periode.Mogućnost javljanja realnog šoka koji zahtjeva poboljšanje platnog bilansa.jer curency board isključuje upotrebu kursa da se ispravi precijenjenost domaće valute.mijenjajuci je za rezervnu valutu.Problem prilagođavanja se odnosi na povećanje troškova kada kurs ne može biti mijenjan.Danas ekonomisti.dok fiksiranje kursa ide prema fiksiranju nivoa cijena. 2.Ukoliko je ekonomija otvorena tj.tada nestabilnost kursa nameće veće troškove.Problemi vezani za prilagođavanje platnog bilansa.nastojeći da obezbjede priliv kapitala.a kamatne stope rastu.znači da se ovaj problem može javiti u bilo koje vrijeme.Problem uvođenja currency board-a.novčana masa se smanjuje.Currency board se ne može ponašati kao davalac zadnjeg utočišta kada se događaju unutrašnje finansijske krize.a da pri tome kurs ne postane nekonkurentan.Ključna pitanja su koliko će velika biti precijenjenost domaće valute i koliko dugo će trajati prelazni period.smatra se mehanizam automatskog prilagođavanja platnog bilansa.ne samo u početnom periodu pelaska na fiksni kurs.a samim tim i uvoza.makroekonomska disciplina.Činjenice ne pokazuju da fiksiranje kursa dovodi do trenutnog zaustavljanja inflacije.ovo je moguće samo onda kada početni nivo cijena nije pretjerano visok.zbog toga što bi emitovanje domaće valute uzdrmalo njegov osnivni princip.Moguća su dva rješenja da bi se riješili navedeni problemi.sa namjerom da se ostavi prostor za određenu inflaciju tokom tranzicije.Otvorenim ekonomijama se savjetuje da vežu svoje kurseve prema valutama njihovih glavnih trgovinskih partnera.Drugi pristup predlaže modifikaciju standardnog currency boarda.dovede do precijenjenosti domaće valute.da bi se olakšalo prilagođavanje platnog bilansa.Uobičajeno 4 .a što je potrebno za njegovo uspješno postavljanje. Prvi pristup predlaže da se izvrši početna maksimalna devalvacija prije vezivanja i fiksiranja kursa. a što ćeuticati da realna proizvodnja brže raste.Konačno.Mehanizam prilagođavanja platnog bilansa.prendost currency board-a se ogleda u povjerenju koje generalno uživa kod javnosti i finansijskih tržišta posebno.Međutim.koji tradicionalno služi kao baza za currency board.

Litvaniji i Bugarskoj opravdao svoj cilj.pošto se često monetarna politika zloupotrebljava. 5 .ali je obim pomoći ograničen deviznim rezervama i zakonskim okvirom. ⇒ zemlje koje žele uvođenjem currency board-a trajno elminisati voluntarizam monetarne i fiskalne politike i obezbijediti trajnu stabilnsot cijena i deviznog kursa ⇒ zemlje sa visokim stepenom eurizacije. Da zaključimo.koje mogu povući kredite izvan zemlje.BiH. Iskustva zemalja u tranziciji koje su uvele currency board Zajednička karakteristika svih modernih currency board aranžmana je da pokušavaju kombinovati rigidna pravila ortodoksnog currency board-a sa izvjesnim stepenom diskrecije.posebno u vidu direktnih investicija u domaću ekonomiju(sve zemlje).Currency board se u mnogim zemljama javio u želji da što kraćem roku pređu na tržišne principe i uhvate korak sa evropskim integracionim procesima.kao što su ratovi(Bosna i Hercegovina).Postavlja se pitanje da li to predstavlja prednost ili nedostatak. ⇒ zemlje koje žele da napuste jednu i pristupe drugoj monetarno-finansijskoj integraciji putem vezivanja za čvrstu rezervnu valutu(Estonija i Litvanija.estonija.koje su napustile monetarno područje rublje i vezale se za DEM i USD.Litvanija.nema sumnje da je uvođenje currency board aranžmana u Estoniji. i djelimično Litvanija).BiH).u kojima je domaća valuta izgubila osnovne atribute dominantne valute na teritoriji zemlje.dok se u drugu grupu zemalja mogu svrstati male i otvorene ekonomije koje nemaju dovoljno iskustva u upravljanju monetarnom politikom.Pri currency board-u postoji mogućnost d se pojavi finansijska kriza koja se ne može lako zaustaviti.tako da prednost upravljanja aktivnom monetarnom politikom može biti manja od prednosti upravljanja monetarnom politikom koja počiva na striktnim pravilima.Problem može dodatno bit otežan ako je finansijski sistem slab i ako u njemu nisu prisutne strane finansijske institucije.ali ne može riješiti sistemsku krizu kada se pojavi. ⇒ zemlje koje žele da brzo ostvare konvertibilnost svoje valute i pospiješe strane investicije-priliv kapitala. ⇒ zemlje koje izlaze iz haotičnih ekonomsko-monetarnih uslova. ⇒ zemlje koje žele brzu integraciju u spoljnotrgovinske i investicione tokove sa valutnim područjem rezervne valute(Estonija.odnosno u upravljanju ponudom novca.problem se odnosi na nemogućnost currency board-a da slijedi aktivnu monetarnu politiku.Prema ekonomsko-političkim karakteristikama.mogle bi se svrstati u slijedeće grupe: ⇒ zemlje koje izlaze iz perioda veoma visoke inflacije i monetarne nestabilnosti(Bugarska.Currency board može pomoći finansijksim ustanovama.je stanovište da je poželjno imati funkciju davaoca zadnjeg utočišta da bi se pomoglo solventnim ali trenutno nelikvidnim finansijskim institucijama.čak kada je i vlada spremna da pruži odgovarajuću pomoć.koja je napustila područje YU dinara i vezala se za DEM).Obje grupe ovih zemalja po pravilu se nalaze u procesu tranzicije-prelaska na tržišnu ekonomiju i nedovoljno su razvijene. Kada primijeniti currency board Zemlje koje su uvele currency board mogu se svrstati u dvije grupe.U prvu grupu mogu se svrstati zemlje koje su uvele currency board kao odgovor na monetarnu i valutnu nestabilnost.zemlje kojima odogovara uvođenje currency board-a.Danas.Bugarska.Ovo jasno govori da funkcija davaoca zadnjeg utočišta može pomoći riješavanju trenutnih problema vezanih za likvidnost.

se vodi pod okriljem Evropske centralne banke.bila uslovljena sa onim evropskim državama čiji se sistem vlasti zasniva na principima demokracije.ovih 11 zemalja će učestvovati na trećem koraku ka uspostavljanju Evropske monetarne unije.usluga.nezavisno od nacionalnih vlada i sotalih institucija EU. U decembru 1996.koji će sprovoditi jedinstvenu monetarnu politiku za uvođenje jedinstvene valute u trećem koraku.stvaranja Evropske monetarne unije.drugo.Stvorena je Evropska monetarna unij zemalja euro-zone sa sprovođenjem jedinstvene monetarne politike. u segmentu politike kamatnih stopa.gdje korporacije iz evropske unije sve više investiraju izvan zemalja članica.juna 1989.g. U decembru 1996.Padom Berlinskog zida.. U finalnoj trećoj fazi devizni kursevi su fiksno vezani.ostaje u nadležnosti nacionalnih vlada koje će raditi unutar zajedničkih dogovrenih pravila Pakta za sigurnost i rast.koje su emitovane 1-januara 2002. Osnivanje evropskog monetarnog instituta sa sjedištemu Frankfurtu..U ovo vrijeme.Evropski monetarni institut nije imao odgovornost za sprovođenje monetarne politike u Evropskoj uniji..g. U decembru 1995.radne snage. Na osnovu Delorovog izvještaja. je postignut sporazum o novoj zajedničkoj valuti kojoj je dato ime euro i koja će biti uvedena na početku trećeg koraka.kapitala.g.on nije imao autoritet da sprovodi intervenciju deviznih kurseva.a tokovi kapitala idu i ka tržištima srednje i istočne Evropei Meditarana. je otpočeo treći.Zato je otvorenost sadašnje Evropske unije koja je formalno nastala Mastrihtskim ugovorom. Na taj način.jer Evropska unija je i enormno finansijsko tržište.Šestorica osnivača proglasili su Evropsku ekonomsku zajednicu otvorenom za sve evropske zemlje.Evropsko vijeće je odlučilo.npr.Na taj način.jula 1990-datum kada su ukinute sve restrikcije na kretanje kapitala između zemalja članica Evropske unije i kada je započeo proces koordinacije nacionalnih monetarnih politika. EMI je prezentovao Vijeću Evrope i javnosti izabrane dizajne za euro banknote.Monetarna politika.1.da jača koordinaciju centralnih banka i monetarnih politika i.g.Evropska unija je najveće jedinstveno tržište na svijetu.ekonomska politika npr u segmentu politike oporezivanja ili politike javnih rashoda .a Evropski sistem centralnih banaka i Evropska centralna banka su započele formulisanje i sprovođenje jedinstvene monetarne 6 . da kreira pripremne zahtjeve za osnivanje Evropskog sistema centralnih banaka.Ekonomska snaga i moć Evropske unije ne može se svesti samo na aspekt trgovine. Komitetu guvernera centralnih banaka zemalja članica Evropske ekonomske zajednice su date dodatne odgovornosti.g.Evropska monetarna unija nije podrazumijevala i političku unijju jer zajedničke odluke na području odgovarajućih cijelina nivoa oporezivanja se i neće zahtjevati.g.Evropska monetarna unija je dobila jedinstvenu monetarnu politiku unutar jedinstvenog ekonosmkog tržišta.znanja.Isto tako.Ovo je još uvijek bio zadatak nacionalnih centralnih banaka.junuara 1994.g. Prvog januara 1999.Time je potvrđeno da će treći korak ka stvaranju ekonosmke i monetarne unije početi 1-januara 1999.je označilo početak drugog koraka. Evropski monetarni institut je prezentirao svoj izvještaj Vijeću Evrope koji je formirao bazu rezolucije Vijeća Evrope o principima i fundamentalnim elementima novog mehanizma deviznog kursa-ERM II koji je prihvaćen u junu 1997.na sastanku samita šefova vlada u Madridu.dva glavna zadatka Evrospkog monetarnog instituta su bila: prvo.Upravljanje monetarnom politikom nakon uspostavljanja Evropske monetarne unije Već na početku.. Drugog maja 1998.pod odgovornošću Evropske centralne banke.i posljednji korak. S druge strane.g.g.g. sa slobodnim kretanjem roba.da prvi korak stvaranja Evropske monetarne unije treba početi 1.Vijeće EU sastavljeno od vlada 11 zemalja članica EU je jednoglasno usvojilo odluku da ovih 11 zemalja članica ispunjavaju uslove za uvođenje jedinstvene valute 1 januara 1999.rastao je pritisak za punopravno članstvo i sa evropskog Istoka.sa više od 300 miliona potrošača.

odnosno postavljanja normi od 3% ukupnog obima rashoda prema bruto domaćem proizvodu i 60% ukupnog javnog duga prema bruto domaćem proizvodu.upravljanje deviznim kursom i rezervama i bankarska supervizija. te lokalni budžetski deficiti ne smiju preći 3% vrijednosti bruto domaćeg proizvoda. Evropskog monetarnog sistema prije početka treće faze. Ovaj kriterij je bio dodatni dokaz da su pojedine zemlje. npr. 3) deficit državnog budžeta. To je jedan od razloga zbog kojih Danska i Velika Britanija nisu članice ekonomske i monetarne unije i imaju ''opting-out'' klauzulu.Pored toga. Osnovni konvergencije ''convergence criteria'' su slijedeći: 1) stopa inflacije u zemlji. a Danska pored toga mora imati i referendum.nezavisnost od nacionalnih vlada i EU u cjelini i demokratsku odgovornost . Jedinstvena centralna banka obezbjeđuje najveću sigurnost za cjenovnu stabilnost. 7 . naprosto se željelo pokazati da zemlje članice buduće monetarne unije vode brigu oko upravljanja politikom niske inflacije. Naime. uz pretpostavku da se budžetski deficit finansira emisijom državnih obveznica: d=gxb (d) budžetski deficit u procentima od GDP-a (bruto domaćeg proizvoda). u toku posmatrane godine.koji ukljucuju tri fundamentalna nacela i to:stabilnost cijena. od prosjeka kamata u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije.5% od prosječne stope inflacije u tri zemlje Evropske monetarne unije sa najnižom stopom inflacije. povremena povećanja u stopi nezaposlenosti su bila neizbježna. ne smije biti veća od 1. veoma istrajne oko vođenja borbe sa inflacijom. mora biti bez ozbiljnih devalvacija u prethodne dvije godine prije razmatranja ulaska u monetarnu uniju (dozvoljene fluktacije su +/.politike prema postavkama Sporazuma.03=0. Švedska je odlučila da se ne pridruži monetarnoj uniji zbog toga što je odbila da se pridruži mehanizmu deviznog kursa ERM 11.Evropska centralna banka čuva i stabilnost deviznog kursa kao i kamatnih stopa. (g) stopa rasta nominalnog GDP-a i (b) nivo na kojem se državni dug stabilizira (u % od GDP-a) Formula nam pokazuje da budžetski deficit mora biti sveden na nivo od 3% GDP-a da bi se stabilizovao državni dug na 60% od GDP-a. Ovo pravilo je podložno kriteriji zbog barem dvije stvari. osim privremeno i izuzetno. npr. Jedan od osnovnih ciljeva formiranja Evropske monetarne unije. te na taj način sprovoditi dezinflatorni proces. je nominalna stopa rasta GDP-a 5% (0. kao i budžeta regiona. 5) zemlja. Ovakve budžetske norme od 3% i 60% su izvedene iz formule koja određuje koji je to budžetski deficit potreban da stabilizira državni dug. U toku ovog dezinflatornog procesa.6).te evropske centralne banke i zajedničke valute za Evropu. Ilustrirat ćemo neke racionalne pokazatelje kako se došlo do normi 3% i 60%.dok. Kod kriterija inflacije.jeste uspostavljanje jedinstvene monetarne politike i očuvanje stabilnosti cijena na prostoru cijele EU. Što se tiče kriterija vezanog za budžetski deficit i državni dug. članica mehanizma deviznog tečaja (ERM 11).05x0.15% oko centralnog deviznog kursa). morale spustiti stopu inflacije na nivo Njemačke. Mnoge članice su. 6) nacionalne centralne banke moraju imati punu političku nezavisnost. ako i samo ako. 2) dugoročna kamatna stopa ne smije biti viša od 2% u apsolutnom izrazu. Velika Britanija bi morala osigurati punu nezavisnost Bank of England. 4) odnos javnog duga i bruto domaćeg proizvoda ne smije biti veći od 60%. pa na taj način nije ispunila jedan od uslova priključenja monetarnoj uniji. Italija.s druge strane tri glavna zadatka su navedena kao: formulacija i sporvedba jedinstvene monetarne politike i emisije zajedničke valute.

odgovorna za monetarnu politiku EU kao cjeline. odlučeno je da navedeni fiskalni kriterij ne bude primijenjen.Prvo. Evropska centralna banka koristi euro za implementaciju monetarne politike. nema gubljenja vremena kod zamjene efektive. Konačno. nema više provizija za konverziju deviza. prije svega zbog tehničkih razloga. Na taj način je bio formiran devizni kurs euro-zone. dohotku per capita. zemlje članice euro-zone su koristile euro u beztrgovinskom platnom prometu. Mikroekonomske koristi od upotrebe eura su: pojednostavljuju se međusobne finansijske transakcije. kao što su: jače evropsko prisustvo u međunarodnom monetarnom sistemu i jače prisustvo na globalnim finansijskim tržištima. Postavlja se pitanje 8 . Ali razlike u ekonomskoj strukturi. već samo do nivoa da devizni kurseura upravlja prema drugim valutama. prije priključenja monetarnoj uniji. Makroekonomske koristi se odnose na: eliminaciju deviznog rizika unutar euro-zone. Pošto 9 od 11 zemalja članica EU-a nisu bile u stanju ispuniti ovaj kriterij (kriterij 4). Nepostojanje raspona fluktacija je važno. pravilo je oslonjeno na buduću nominalnu stopu rasta GDP-a. nadgledajući zajedničku valutu. koji je uveden. stimulaciju investicija u euro-zonu i u smislu unutarnjeg kretanja i priliva izvana. Ovaj trogodišnji tranzicijski period do potpunog uspostavljanja zajedničke valute. Slijedeća korist je ušteda kroz niže oficijelne međunarodne rezerve. jednostavnije putovanje za potrošače. Uvođenje jedinstvenog evropskog novca može donijeti određene koristi zemljama euro-zone. Od 1 januara 1999 g. Period 1999-2002. Najočiglednija korist je potpuna eliminacija troškova konverzije između različitih valuta eurozone. tranzicijski period za monetarnu uniju. ono što pokreće špekulativne napade. Ovo je moguće jer nema tržišta deviznih kurseva. Ako su cijene roba i usluga izražene u jednoj valuti. jer je upravo očekivanje da će centralnoj banci ''ponestati novca''. je na neki način ''osiguran'' sa tri važne tačke za uspostavu kredibiliteta. kriterij konvergencije za visinu kamatnih stopa se opravdava činjenicom da bi velike razlike u visini kamatnih stopa. je bio tzv. mogle dovesti do velikih dobiti ili gubitaka kapitala pri momentu operacionalizacije monetarne unije. Jedini razlog zašto je prag 60% prihvaćen u Maastrichtu je bio. Jedinstvena valuta je znatno važna za trgovinu bez barijera i investicione aktivnosti unutar Evropskog kontinenta. a upravljanje jedinstvenom monetarnom politikom postaje odgovornost Evropske centralne banke. ► Evropska centralna banka je bila spremna da zamijeni jedan novac članice za drugi. Evropska centralna banka. Evropska centralna banka. Prema tome. nejasno je zašto bi se dug trebao stabilizirati na 60%. kao i EU. jer postojanje takvih fluktacija i kretanja deviznih kurseva unutar tih raspona često pokreće špekulativne pritiske. Komercijalne banke mijenjaju ove valute prema fiksnom deviznom tečaju. radi čega ona kupuje i prodaje euro da bi uticala na količinu novca u Evropskoj uniji i/ili kamatnu stopu. stopi nezaposlenosti među zemljama članicama su velike. ne treba držati velike rezerve. dudžetski deficit koji stabilizira državni dug na 60% se poveća iznad (smanjuje) 3%. špekulatori ne mogu očekivati od ovog mehanizma da mu ponestane novca da bi organizirao konverziju. što će dati i koristi Uniji u cjelini i stvoriti povoljniju poziciju u međunarodnim razmjenama=> jedinstvena valuta će pospiješiti ekonomski rast i zaposljenje. jačanje jedinstvenog tržišta. Upotreba eura bi trebala donijeti i određene globalne efekte za EU. naročito prema US dolaru. konkurencijski efekat jedinstvenog tržišta će biti znatno ojačan. i to: ► Postoji jedna centralna banka od 1999.g.. Ako je nominalna stopa rasta GDP-a veća od (niža od) 5%. Kriterij 5 je spriječio zemlje da manipuliraju deviznim kursom tako da bi mogle imati bolju poziciju deviznog kursa prilikom ulaska u monetarnu uniju. ► Konverzija jedne valute zemlje članice za euro se obavlja prema fiksnom kursu bez fluktacija. na zahtjev. zato što u to vrijeme prosjek stope dug/GDP-a u EU bio je 60%. gdje se trguju ovim valutama po promijenljivom kursu. što implicira da koristi od upotrebe eura neće biti ditribuirane ravnomjerno među zemljama članicama. Drugo. određuje EU monetarne varijable.

standarda za politiku zaposlenja u Ecb. Učešće svake centralne banke članice Ecb u obezbjeđenju deviznih rezervi Ecb je fiksirano. odgovornost za tekuće aktivnosti Ecb. Ima slijedeće zadatke: prikupljanje statističkih informacija. niti su obavezni da finansiraju gubitke Ecb. tradicionalni špekulativni napad se vjerovatno nije mogao desiti. Nacionalne centrale banke su upisnici kapitala Ecb. potrebne pripreme za uspostavljanje fiksnog deviznog kursa valuta zemalja članica prema euru. Upis kapitala je zasnovan na ključu koji je uspostavljen na bazi respektivnog učešća zemalja članica EU u GDP-u i populaciji EU.g. što ima za rezultat jačanje povjerenja prema Ecb. i takve koordinacije nacionalnih ekonomskih politika koja bi omogućila da zemlje članice imaju jedinstvenu monetarnu. Očekivana inflacija u dugo roku je konzistentna sa definicijom Ecb o stabilnosti cijena. (status primarnog operativnog tijela Ecb) . zamjenik predsjednika i druga četiri člana.The executive board/Izvršni odbor: Izvršni odbor čine predsjednik. Jedini rizik koji je mogao biti je politički. utvrđivanje potrebnih odluka za njihovu implementaciju. U upravljačkoj strukturi Ecb imamo tri organa koji su zadužena za pripremu i sprovođenje jedinstvene monetarne politike. def.The governing council/Upravno vijeće: Upravno vijeće će ćiniti članovi Izvršnog odbora Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka. a u perspektivi i jedinstvenu fiskalnu politiku. klučne kamatne stope i obezbjeđenje rezervi u Evropskoj monetarnoj uniji.The general council of the ECB/Generalno vijeće Ecb: Generalno vijeće sačinjava predsjednik i zamjenik predsjednika Ecb i guverneri nacionalnih centralnih banaka svih zemalja članica EU. Glavne odgovornosti su: implementacija monetarne politike u skladu sa smjernicama i odlukama Upravnog vijeća Ecb i davanje neophodnih instrukcija nacionalnim centralnim bankama.da li je uopšte postojao rizik za kolaps aranžmana fiksnog deviznog kursa u toku 19992002. pripremanje godišnjih izvještaja Ecb. formulisanje monetarne politike eurozone. Centralne banke koje još nisu u Evropskoj monetarnoj uniji nemaju pravo da dobiju bilo kakav udio u podjeli dobiti Ecb. Ukupni kapital Ecb iznosi 5 milijardi eura. Manja nesigurnost o inflatornom kretanju pomaže smanjenju premije rizika u strukturi kamatne stope i prema tome niže finansijske troškove. strategija monetarne politike obezbjeđuje snažnu osnovu za efikasan interni proces odlučivanja i konzistentni okvir za komukikaciju sa javnošću. Glavne odgovornosti Upravnog vijeća su: određivanje osnovnih smjernica i donošenje odluka potrebnih za osiguranje zadataka datih Evropskoj monetarnoj uniji. pripremanje potrebnih pravila za ujednačavanje/kreiranje računovodstvenih standarda i standarda izvještavanja. predložena od strane zemalja članica. dok je svaka nacionalna centralna banka istovremeno kreditirana od strane Ecb u ekvivalentnom iznosu eura.? Iz današnje perspektive možemo reći da ga nije ni bilo. jedinstvene centralne banke. (ima ovlaštenje i moć da preduzme najvažnije. 9 . u proporciji sa udjelom upisanog kapitala u Ecb. Osnovne karakteristike monetarne unije sastoje se u formiranju jedinstvenog novca. te za donošenje odluka Ecb: . kao i donošenje odluka koje se odnose na među-ciljeve monetarne politike. strateški značajne odluke) . Funkcionisanje Evropske centralne banke Od osnivanja Evropske centralne banke (Ecb).

Industrijske razike u euro-zoni:potencijalni uzorci i implikacije u domenu monetarne politike: -Potencijalni uzroci:Imajuci u vidu inflacijske razlike u euro-zoni promatrane od 1999. Ebc je formulisala strategiju koju slijedi da bi realizovala monetarnu politiku u euro-zoni. 10 .sekundarni cilj: ''visok stepen zaposlenosti'' .mjere nacionalnih ekonomskih politika iz domena kontrole cijena i indirektnog oporezivanja. Prethodna formulacija se može interpretirati kao stopa rasta količine novca. -Razlike u upravljanju fiskalnom politikom među zemlojama članicama Evropske monetarne unije. kako bi ispunila svoj jasnodefiniran mandat održavanja stabilnosti cijena. koju možemo napisati na slijedeći način: m v = p y m. potrebno je naglasiti da upravljanje jedinstvenom monetranom politikom implicira"regime shift". daje Ecb zavidan stepen institucionalne nezavisnosti.doprinose različito na stvaranje inflacijskih razlika. -U konteksu privredih faktora.imajući veće prosjećne stope rasta domaće tražnje. Ugovorom je posebno istaknuti transparentnost i odgovornost u radu Ecb.realni GDP Derivacijom ove formulacije dobivamo ∆m = ∆p + ∆y . U smislu realizovanja svojih ciljeva. Ako inflaciju posmatramo kao monetarni fenomen.g.prema tome.mogu takođe igrati značajnu uloga u objašnjenju inflacijskih razlika.g. Ecb vrši predviđanja buduće stope rasta realnog GDP-a (∆y).postoji veza između stanja konjukturnog ciklusa i kamatnih stopa:zemlje Evropske monetarne unije sa stopama inflacije iznad prosijeka euro-zone. Prvi korak u formulisanju strategije monetarne politike sastoji se u davanju precizne definicije stabilnosti cijena. u odnosu na 2002. je niža. p.sekundarni cilj: ''politička nezavisnost'' Ugovor kojim je osnovana EU. Tri glavna cilja Ecb: .a obratno je za zemlje sa stopama inflacije ispod prosijeka euro-zone. Da bismo to vidjeli treba započeti sa poznatom formulacijom kvantitativne teorije novca i cijena.nivo cijena. Ova strategija počinje sa definisanjem krajnjih ciljeva (inflacija.su različite među zemljama članicama Evropske monetarne unije i. -Zemlja sa stopama inflacije ispod prosjeka euro-zone bi trebale imati koris zbog veće kompetitivnosti i u kratkom roku od relativno manjih negativnih efekata inflacije na raspoloživi dohodak i stvarno bogatstvo. output).g. Koja je konsistentna sa određenom stopom infuacije.brzina opticaja novca.primarni cilj: ''stabilnost cijena'' .∆v. Ovdje ∆ predstavlja promjenu iz jedne godine u drugu ili aproksimativne stope rasta.tada je riječ o razlikama u brzini sprovođenja strukturalnih reformi u zemljama članicama euro-zone.kada govorimo o stalnim faktorima. kada je data stopa rasta realnog GDP-a i stopa brzine opticaja novca. -S druge strane.tj. -Različiti nivoi prilagođavanja na eksterne šokove privremeno doprinose inflacijskim razlikama. onda je novcu data dominantna uloga u ovoj strategiji. Analiza kretanja cijena -Osnovni razlog za pad stope inflacije u 2003. Ecb će djelovati prema principima otvorene tržišne ekonomije uz slobodnu konkurenciju.Strategija monetarne politike Evropske centralne banke Primarni cilj Ecb je održavanje stabilnost cijena. a preko srednjoročnih ciljeva.implikacije na formiranje cijena. v. y.količina novca. -Isto tako.iz godine u godinu.stopa rasta cijena industrijskih proizvoda i usluga izvan nergetskog sektora.

postvaljajuci inflacijski kriterij konvergencije prije integracije u Evropsku uniju. Operacije na otvorenom tržištu -Za cilj imaju upravljanje kamatni stopama i likvidnošću tržišta novca putem kupovine i prodaje vrijednosnih papira.kao i aktivu koja može odmah biti pretvorena u novac.su zasnovane na harmonizovanoj definiciji.čini ove instrumente supstitutima depozita. -M1 uključuje novac u opticaju(bankonte i kovanice).ne samo sektora koji vrši emisiju novca nego i na osnovu kategorija pasive monetranih finansijskih institucija.svojo odlukom u bilo koje vrijeme . -S tim u vezi postoje tzv. -Djelotvorno upravljanje navedenim politikama.kriterija i procedura korištenja instru.uslova.kao što su:operacije na otvorenom tržištu.d)strukturalne operacije.dionice fondova tržišta novca .Ovdje ubrajamo repo ugoovore.obveznice duga i vrijednosne papoire tržišta novca sa rokom dospijeća do dvije godine. -Poboljšanje uslova na finansijskom tržištu i ekonomskih indikatora je postepeno induciralo ekonomske subjekte da se okrenu dugoročnim finansijskim operacijama i da smanje nivo štednje.vrste transakcija i to: 11 .te novčanu masu u širem smislu kao monetarni agregat (M3). -U isto vrijeme.može smanjiti mogućnost pojave stalne inflacijske razlike u euro-zoni. -Upravno vijeće Evropske centralne banke može. -Jedan od najvažnijih instrum. Monetarni agregati Evropske centralne banke: -Definicije Evropske centralne banke. -Možemo ih svrstati u četiri kategorije:a)glavne operacije refinansiranja.likvidnošću bankarskog sistema i ekonomije.-Implikacije iz domena monetarne politike: Jedinstvena monetarna politika Evropske centralne banke je sada medij ka realizaciji strateškodg cilja održavanja stabilnosti cijena na cijelom području euro-zone.c)operacije finog prolagođavanja. -Evropska centralna banka definiše novčanu masu u užem smislu(M1).monetarne politike jeste politika otvorenog tržišta jer se njome upravlja kamatnim stopama .monetarni agregati(M2).ne mogu biti adresirana samo prema jedinstvenoj monetarnoj politici.u cilju ublažavanja negativnih implikacija na kompetetivnost. -M2 se sastoji od M1 i depozita s rokom dospijeća do dvije godine.iz prostog razloga što bi postojanje inflacijskih razlika moglo imati implikacije za regije sa niskom stopom inflacije. -Kao i u svakoj monetarnoj uniji.kao što su fiskalna i strukturalna politika.monetarne politike Evropske monetarne unije..za monetarne agregate euro-zone. -Ekonomske politike svake zemlje članice Evropske unije .kao takva.se trebaju prilagoditi da reagiraju na eventualnu stalnu inflacijsku razliku.b)operacije refinansiranja u dugom roku. -Ova tri monetarna agrgata se razlikuju u odnosu na stepen likvidnosti aktive koju sadrže. Instrumenti monetarne politike u praksi Evropske centralne banke: -Evropska centralna banka ima na raspolaganju skup instrumenata monetarne politike.strategija monetarne politike Evropske centralne banke naglašava dvostruku ulogu u cilju izbjegavanja inflacijskih razlika.-Visok stepen likvidnosti i cjenovne sigurnosti . -M3 se sastoji od M2 i tržišnih vrijednosnih papira .Evropskoj centralnoj banci.ustajene pogodnosti kreditiranja banaka i politika rezervi likvidnosti .izmijeniti skup instrumenata .tj.izdatih od strane monetarnih finansijskih institucija euro-zone.inflacijske razlike unutar euro-zone prikazuju različitu regionalnu cjenovnu dinamiku i prolagođdavanje i.

-Minimalne rezerve likvidnosti. b)Dugoročne operacije re-finansiranja-su reversne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa mjesećnim frekvencijama i rokom dospijeća od tri mjeseca. d)Strukturne operacije-se izvršavaju putem emisija blagajničkih zapisa.nacionalna centralna banka plaća kamatu.u visini kamate koju Evropska centralna banka primjenjuje u glavnim operacijama refinansiranja.Prvo.stabilizacija kamatne stope na tržištu novca.Ovim se želi omogućiti bankarskom sistemu da apsorbuje eventualne nastale šokove povezane sa likvidnošću te da se smanje fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca.Drugo.te da pravljaju tržišnim kamatnim stopama u toku noći.i osnovni element operacija na otvorenom tržištu) -emisija obveznica (samo za instrum.cilj politike min. Analiza upravljanja obaveznom rezervom u sistemu Evropske monetarne unije -Politika minimalnih rezervi Evropske centralne banke ima nekoliko ciljeva.strukturalnih operacija) -tradicionalna prodaja i kupovina vrijednosnih papira na tržištu (samo za operacije finog prilagođavanja) -valutne zamjene (samo za operacije finog prilagođavanja) -prikupljanje depozita sa fiksnim terminima (samo za operacije finog prilagođavanja). Ustaljene pogodnosti kreditiranja banaka-"standing facilities" -Imaju za cilj da obezbjede likvidnost u toku noći."celing"tržišnu kamatnu stopu u toku noći. -Dvije ustaljene pogodnosti su: 1)Kreditne pogodnosti za nepredvidive okolnosti-se koriste od strane subjekata da bi dobili likvidnost u toku noći od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu prihvatljive aktive. a)Glavne operacije refinansiranja-su regularne transakcije za obezbjeđenje likvidnosti sa sedmičnim frekvencijama i rokom dospijeća od dvije godine..Ove operacije se obavljaju kada Evropska centralna banka želi da "popravi" svoju strukturnu pozivciju u odnosu na finansijski sektor.rezervi Evropske centralne banke je da vrši kontrolu nad procesokm monetarne ekspanzije. c)Operacije finog prilagođavanja-se izvršavaju na ad hoc osnovi s ciljem upravljanja likvidnošću i kamatnim stopama. 2)Depoznitne pogodnosti-Subjekti mogu vršiti polaganje depozita u toku noći kod nacionalnih centralnih banaka. -Na izdvojene obavezne rezerve .One se sprovode od strane nacionalnih centralnih banaka na osnovu standardnih tendera i prema unaprijed utvrđenom kalendaru.Ove operacije imaju za cilj obezbjediti dodatno finansiranje prema identificiranim potrebama.Kamatna stopa na "marginal lending facility"obezbjeđuje najvišu tzv.reversnih transakcija i"outright transakcija".pred. -Operacije na otvorenom tržištu se mogu vršiti na osnovu standardnih tendera .-reverzne transakcije (za sve četiri kategorije instrum.signaliziraju opštu poziciju monetarne politike. 12 .30 dana.Ove operacije se uglavnom vrše kao reversne transakcije od strane nacionalnih centralnih banaka putem brzih tendera i bilateralnih procedura.zapravo su obavezne rezerve koje se obračunavaju na prosjećan iznos depozita na računima depozitnih institucija u proteklih 30 dana a koje se moraju održavati takođe u sljed.Kamatna stopa na depozite je u obliku najniže tzv.brzih tendera i bilateralnih procedura."floor" tržišne kamatne stope u toku noći.

nova valuta ( konvertibilna marka je vezana za euro po fiksnom deviznom kursu utvrđen Zakonom o Centralnoj banci BiH) 2. najnižu stopu inflacije i jedan od najefikasnijih bankarskih sistema u okruženju. u okviru ovlaštenja utrošenih zakonom 7. uvoden je Odbor za superviziju komercijalnih banaka pri Centralnoj banci BiH. BiH ima jedinstven bankarski sistem (postoji Agencija za osiguranje depozita na nivou države. Centralna banka BiH ne može nikome dati kredit. Ovim se zaokružuje sedam godina funcionisanja currency boarda. Postovanje principa currency board. Centralna banka BiH se može označiti kao stabilan finansijski stub bosanskohercegovačke ekonomije. s radom je počela 1997. i imaju jaču finasijsku aktivu. te zastupa BiH u međuvlastitim organizacijama o pitanju monetarne politike. ne može djelovati kao kreditor u krajnjoj potrebi bankarskog sistema. konvertibilne marke.Proces integracije BiH u Evropsku monetarnu uniju Upravljanje monetarnom politikom putem Currency Board aranžmana na primjeru monetarnog sistema BiH 2005. da održava odgovarajuće platne i obračunske sisteme 5. da definiše i kontroliše upravljanje monetarnom politikom BiH 3. a broj banaka je prepolovljen. i formiranje jedinstvenog bankarskog udruženja). Centralna banka BiH može pustiti u opticaj konvertibilnu marku. Uredan bankarski sistem je svijetla tačka i uz stabilnu domaću valutu i slabilne cijene. osnovana u skladu sa Zakonom koji je usvoji Parlament BiH 1997. Nakon uvođenja jednstvene valute. Centralna banka BiH je banka na nivou države BiH. samo ukoliko postoji 100% pokrića u konverzibilnim deviznim rezervama 3. kao i propisivanje odbaveze rezerve bankama podrazumjeva: 1. 2. da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnost Centralne banke BiH. da postigne i očuva stabilnost domaće valute( konvertibilna marka je vezana za euro prema kursu 1 EUR=1. BiH danas ima stabilnu valutu. devizne rezerve su se uvećale. godine dolazi do premještanja funkcije supervizije komercijalnih banka sa entitetskih agencija za bankarstvo pod okrilje Centralne banek BiH i odluka o isplati dividendi od strane Centralne banke BiH. najveći korak koji je učinjen pod okriljen Centralne banke BiH jeste prenos sistema platnog prometa sa Zavoda za platni promet na komercijalne banke. Ne može ni na koji način finansirati vladu. Pravni status i odgovornost Centralne banke BiH. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke BiH: 1. da prima depozite od institucija na nivou BiH 6. Naša država je dobila ocjenu B3 sa pozitivnim izgledima. Uveden je koncept monetarne politike na principima currency boarda. da drži službene rezerve i upravlja njima na bezbijedan i profitabilan način 4. najveći je adut za privlačenje stranih investicija u BiH. da učestvuje u radu međunarodnih organizacija koje rade na utvrđivanju finansijske i ekonomske stabilnosti. 13 . Centralna banka BiH je zaslužna i za dobivanje prvog rejtinga za BiH.955830 KM). i njenog vezivanja za euro. koja nije dobra jer označava državu u koju nije poželjno ulagati.

Bez prava Centralne banke BiH da vrši dodatnu emisiju novca. Banke u BiH značajan dio svojih sredstava drže na rezervnim računima kod Centralne banke. preko iznosa koji je potreban za održavanje obaveznih rezervi. Zbog potreba očuvanja stabilnost bankarskog i cjelokupnog finansijskog sistema. ekonomksi rast. Monetarna politika u BiH se sprovodi u sistemu currency board-a tj. Glavni instrument Centralne banke BiH je održavanje punog deviznog pokrića i pune konvertibilnosti za svu pasivu u konvertibilnim markama. Monetarna baza njeno kretanje je određeno dinamikom prodaje i kupovine konvertibilnih maraka od strane Centralne banke BiH. Centralna banka BiH ne može pozajmljivati novac. Poslovanje se ostvaruje preko Centralnog ureda. osigurava mogućnost konverzije domaće valute svima koji to traže 3. Da bi ostvarila pozitivan saldo prodaje i kupovine konvertibilne marke komercijalne banke su vršile prodaju dijela svoje strane aktive Centralnoj banci. Da bi održala povjerenje javnosti u konvertibilnu marku Centralna banka BiH radi sljedeće: 1. da bi se zadovoljili propisi o politici rezervi likvidnosti. Sveukupni ciljevi ekonomske politike jedne zemlje redovito uključuju: punu zaposlenost. sa rokom diospijeća od jedne godine. Sastoji se od guvernera koji je ujedno i predsjedavajući i 4 člana. kao jednu od mjera uspostavljanja i održavanja stabilnost domaće valute. Veoma je transparentna u vezi s a finansijskim izvještajima. uravnoteženost platnog bilansa i pravičnu raspodjelu prihoda. monetarna politika u BiH je vezana za politiku centralne banke koja ima kredibilnost. Međucilj – fiksan kurs između konvertibilne marke i eura. Instrumenti makroekonomske politike jedne zemlje montarna i finansijska politika. održava više nego 100% pokrića za scu pasivu u KM i to u likvidnim deviznim sredstvima 2. Rast deviznih rezervi posebno je doprinjelo i povećanje depozita poslovnih banka na računu obaveznih rezervi Centralne banke BiH. koje je nadležno za utvrđivanje monetarne politike. U kretanju rezervi Centralne banke BiH mogu se uočiti dva različita perioda: pad i dinamičan rast.Najviši organ Centralne banke BiH je Upravno vijeće.obajvljuje bilasns stanja svakih 15 dana Analiza monetarnih kretanja Centralne banke BiH i moguće implikacije pri pristupanju Evropskoj centralnoj banci Devizne rezerve i monetarna baza Negativan saldo kupovine i prodaje konvertibilne marke znači povlačnje primarnog novca iz opticaja. U okviru navedenog glavne karakteristike currency boarda su sljedeće: 1. Danas je ona vezana za Evropsku centralnu banku. 3. 2. stabilnost cijena. 14 . propisano je da banke mogu imati visok procenat ročne usklađenosti stavki aktive i pasive. monetarni instrumenti – mogućnost da se odredi i mijenja obavezna rezerva za komercijalne banke u BiH. dugoročni cilj – je stabilnost cijena i stabilnost valute. Zbog same činjenice da Vlada i Centralna bankda BiH nisu imale uspostavljene pregled poslovanja rezultata i što ga nisu imale poslovnu kredibilnost.

Primarni novac se definise kao suma gotovog novca u opticaju i ukupnih depozita poslovnih banaka kod centralen banke ( rezerve likvidnosti. kreditni rizik je definisan kao rizik neizvršavanja obaveza. obavezne i druge rezerve. Adekvatna zaštita od navedenog rizika se ostvaruje stalnih praćenje obaveza i dnevnim obezbjeđenjem raspolozivog novčanog minimalnog iznosa.. za iznos depozita nefinansijskih komitenata centralne banke i za iznos ostalih obavzea centralne banke iz pasive njezine bilanse. rezervni novac ( R ). Monetarni agregat M0 se u literaturi susrece pod nazivima: monetrana baza ( B ).)  Metod „kreiranja“ monetarne baze. te samim time i promjene vrijednosti devizne aktive i pasive 2. Komercijalne banke emituju takodjer novac.2 Monetarni agregati Monetarne agregate definisemo kao skup finansijskih instrumenata ( oblika ) istog stepena likividnosti. Prilagođavanje se vrši u skladu sa očekivanim promjenama kamatnih stopa.. 4. Primarni novac se definise kao iznos ukupne aktive centralen banke umanjen za iznos deviznih transakcija sa inostranstvom iz pasive bilanse. rizik likvidnosti je definisan kao nemogućnost blagovremenog izvršenja preuzetih obaveza. depozitni se ne moze ni zamisliti. putem primarne emisije.odobravanjem kredita u obliku depozitnog novca. Postoji određene smjernice kojima se želi uspostaviti ograničenje rizika u okviru kojih će Centralna banka BiH upravljati svojim portfoliom deviznih rezervi. Ova definicija se matematicki izraziti kao: M0 = G + R Za definisanje primarnog novca razvile su se dvije metode:  Metod upotrebe monetarne baze.. mogli bismo reci da je on izrazen u ukupnoj pasivi centralne banke. ili ugovorenih obaveza druge strane 3.sekundarnom emisijom. ali tzv. 8.Upravljenje deviznim rezervama. Primarni novac M0 definise se kao suma gotov novca ( G ) u opticaju i ukupnih rezervi banaka kod centralne banke ( R ). M4. devizni rizik je definisan kao rizik od promjene kursa. a na osnovu raspoloživosti informacija na tržištu novca. tj. kojeg kreira samo centralna banka. rizik kamatne stope je rizik koji će promijeniti neto vrijednost portfolija u uslovima varijabilnih kamatnih stopa. Primarni novac ima veoma vaznu funkciju u ekonomskom sistemu jedne zemlje. Devizna rezerva Centralne banke BiH se investira u novčene deopzite kod inostranih banaka odgovarajućeg rejtinga. Smjernice se odnose na 4 vrste rizika: 1. Nivo deviznih rezervi najvećim je dijelom određen saldom kupovine i prodaje kovertibilne marke. Za primarni novac. odnosno ukupne obaveze koje su protuteza njezinim 15 . Sirina skale likvidnosti od najviseg do najnižeg stepena likvidnosti zavisi od stepena privredne razvijenosti.1.. Iznos primarnog novca je manji od iznosa aktive centralne banke.. Centralna banka emituje efektivni ( gotov ) novac. Danas je uobicajena podjela monetarnih agregata na:  Primarni novac M0  Novcana masa u uzem smislu M1  Novac kao dio ( novacne ) imovine M2. vrši se na osnovu prodaje i kupovine konvertibilne marke za euro. M3. Efektivni novac je baza depozitnog novca i bez efektivnog novca. novac velike snage ( H ). Puštanje u opticaj domaćeg novca. kao i konkretnih institucionalnih prilika. kao i povlačenje iz opticaja.

M1 = G + D D – depoziti po vidjenju na transakcijskim racunima G – gotov novac u opticaju Definicija novacne mase se moze postaviti u uzem ili sirem smislu. ali ne smiju se zanemariti ni „nemjerljivi“ likvidni finansijski oblici ( npr. a kreirale su ga. „mjerljivih“ likvidnih finansijskih instrumenata koji mogu predstaviti supstitute novcu u nekim njegovim funkcijama. Na osnovu toga razlikujemo 4 teorijske koncepcije novacne mase:  Tradicionalna koncepcija ili „Sredstva razmjene“. M. ili druge monetarne institucije. obuhvata sve instrumente koji sluze kao zakonsko i definitivno sredstvo placanja u zemlji. ili centralne banke.F.Shaw. Prema M. tj.Gurley i E. odnosno banknote. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata ukupnu kolicinu novca u opticaju koja se sastoji samo od finansijskih oblika koji su u nekoj zemlji prihvaceni kao sredstvo prometa i placanja. Duzi naziv za ovu koncepciju bio bi „privremeno prebivaliste kupovne moci“. M1 = M0 * m Definicija novcane u uzem smislu ili monetarnog agregata M1: Novcana masa. Prema ovoj koncepciji novcana masa obuhvata sredstva u pasivi odredjenih nebankarskih finansijskih institucija. Novac jeste sredstvo razmjene. međutim novac je „nesto sto se koristi da bi se olaksao proces razmjene“. kreditne linije) 16 .plasmanima. novcana masa bi obuhvatala zlatni novac u prometnim kanalima ili sire osim zlatnog novca u prometnim kanalima i novcanice. Friedman. da se oni mogu ukljuciti u novcanu masu. ali istovremeno on ljudima da razdvoje „akt kupovine od akta prodaje“. a to je suma gotovog i depozitnog novca. koji predstavljaju tako bliske supstitute za odgovarajuca sredstav u pasivi poslovnih banaka. najortodoksniji predstavnik monetaristicek kontrarevolucije i ekonomske teorije uopšte. jer se u novcanu masu uključuju svi finansijski oblici u pasivi i banaka i drugih nebankarskih finansijskih institucija. m = M1/M0 Novcana masa u uzem smislu jednaka je proizvodu primarnog novca i monetarnog multiplikator. razvio je drugu koncepciju novcane mase koja u odnosu na tradicionalnu ukljucuje i neke druge oblike novca. Primarni novac predstavlja bazu daljnih aktivnosti.  Koncepcija Milton Friedman – a. U zlatnog standardu. Prema Friedmanu tradicionalna koncepcija ima određene nedostatke jer posmatra novac prvenstveno kao sredstvo razmjene. definicija novcane mase obuhvata pored gotovog novca u opticaju i sve depozite kod poslovnih banaka: depozite po vidjenju i orocene depozite.  Koncepcija sadržanu u Radcliffeovu izvještaju o likvidnosti privrede. u uzem smislu. Pri tome treba razdvojiti instrumente placanja od drugih tzv. Monetarni multiplikator (m) pokazuje odnos novcane mase u uzem smislu (M1) i primarnog novca – monetarne baze (M0). posebno stednih i kreditnih udruzenja i osiguravajucih drustava.  Koncepcija J. Ova koncepcija je najsira koncepcija. Novcana masa u uzem smislu jednaka je sumi gotovog novca u opticaju i depozitnog novca. pa odatle i kreditni i monetarni multiplikator. Od njega zavsii kreditna i monetarna multiplikacija. Novac ima cilj da sluzi kao privremeno „prebivaliste“ kupovne moci ili kao stednja. dok bi najsira definicija u tu masu ukljucila i depozite na racunima banaka.

Koristi se kao monetrani indikator kojim se ocjenjuje veza između monetarnih i realnih ekonomskih kretanja.2 (3) : metod monetarnog mulitplikatora spada u grupu metoda koje se temelje na jednačinama. monetarni agregat M2. Tu spada i metoda temeljena na konsolidarnoj bilansi monetarnih institucija. Monetarni agregat M1 obuhvata gotov novac izvan banaka. Novčanu masu M2 čine monetarni agregati. M4. koje definiraju i povezuju odnose u okviru procesa kreiranja novca. Pored monetarnih agregata M0 i M1. domaćinstva. G – gotov novac u opticaju Prema akademiku Ivi Peršinu. M3 u cjelini predstavljaju monetarni volumen. monetarni agregati su: monetarni agregat M1 tj. koji označava sredstva koja ne obavljaju funkciju prometnog sredstva. S – stedni depoziti. novčana masa obuhvata gotov novac ( novcanice i kovani novac ) u opticaju izvan banaka i depozitni novac. Tabela 8. novac u užem smislu i monetarni agregat M2... nefinansijska privatna preduzeća.2 (1) : najtipičniji predstavnik kvazinovca su štedni depoziti bez roka. Prema ovoj metodi 17 .. Tako postoje nazivi: potencijalna likvidnost.1. Ukupna novčana sredstva su definisana unutar četiri kategorijeM1. domaćinstva. tj.2 (1) str. monetarni potencijal.novčana masa. Novac kao dio imovine. ali se svakog casa mogu pretvoriti u prometno sredstvo.blokirana sredstva koja cine oročena sredstva i depoziti međunarodnih finansijskih institucija kod centralne banke dobije se monetarni potencijal kao najširi agregat u monetarnoj statistici. koji čine depozite kantona. općina i fondova. Prema metodološkom objašnjenju Centralne banke BiH.. M2 = G + D + S M3 = M2 + Do ili ili M2 = M1 + S M3 = M2 + Do Do – oroceni depoziti . općenito. Novacancie i kovani novac u opticaju (M0) smo dodali depozitnom novcu i dobili M1. što predtsvalja monetarni agregat M1.Novacna masa predstavlja temeljnu mjeru monetarne ponude. novac u užem smislu M1 i kvazinovac QM. 261. Monetarni agregat M3 gdje spadaju „ostala likvidna sredstva“ ( ograniceni i oroceni depoziti do jedne godine i obveznice sa rokom dospjeca do jedne godine..2 (2) : Monetarni multiplikator. M3 i M4 što predstavja monetarni potencijal. Dodavanjem drugih. dok je kvazinovac ( štedni i ostali depoziti bez roka – a vista ). depozite po viđenju kantona. manje likvidnih finansijskih instrumenata ( do jedne godine dospjeca ). Ako se monetarnom volumenu dodaju i nelikvidna sredstva tj. Monetarni agregati M1. ne samo po strukturi nego i po nazivu. u ovu grupu spadaju i razne vrste finansijskih instrumenata kod razlictih finansijskih institucija. neprofitne oragnizacije. ili nelikvidnih ( duze od jedne godine dospjeca ) monetarni agregati se proširuju. depozite preduzeća i privatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. monetarni volumen.1. Grafikon 8. Grafikon 8.. Monetarni agregat kvazinova – QM obuhvata štednju i oročene depozite u domaćoj valuti. Ukupna novčana sredstva sadrže novčana sredstva izvan opticaja i novac u opticaju.1. pokazuje broj jedinica novčane mase kreiran na temelju jedinice primarnog novca. M2. opština i fondova. M3. depozite preduzeća i orivatnog sektora koji čine nebankarske finansijske institucije. Grafikon 8. neprofitne organizacije. M2. eksterna likvidnost.1. depozite po viđenju u stranoj valuti i oročene i štedne depozite u stranoj valuti. Tom istom agregatu dodajemo manje likvidna sredstva ili nelikvidna sredstva i dobivamo monetarne agregate M2. monetarni agregati se razlikuju. nefinansijska privatna preduzeća.

Obavezne rezerve CBBiH obračunavaju se kao prosječne dnevne rezerve u desetodnevnom periodu. Depozitnu osnovu. Sektora monetarnih finansijskih institucija euro-zone. Među najznačajnije stavke konsolidovanog bilansa monetarnih finansijskih institucija euro zone ubrajamo depozite i plasmane. Centralna banka biH će integracijom u Evropsku centralnu banku. Te promjene dovode do veće efikasnosti monetarnog upravljanja i harmonizovanja regulative sa regulativom Evropske CB. i uspori rapidna ekspanzija kredita (zabilježena u 2002. Prema metodološkom objašnjenju CB BiH monetarni agregati su: monetarni agregat M1. uz konstantni rast depozitne osnovice.Obaveze prema nerezidentima.Depoziti rezidenata po viđenju.3. u toku 2003. uzrokuje rast OR – brže rastu salda računa rezervi i višak rezervi raste. matematički: M1 = K – NP + Es Monetarni agregati predstavljaju osnovu bez koje se ne može izučavati monetarna politika. Promjena regulative.13. Osnovica za obračun je stanje navedenih depozita prethodne dekade. Npr. . 1 CB – Centralna banka 18 . državne obveznice i vrijednosni papiri tržišsta novca s rokom dospjeća do i uključno dvije godine..13 novčanih jedinica.Oročeni i štedni depoziti rezidenata. tj novac u užem smislu i monetarni agregat M2. čine: . OBAVEZNE REZERVE Instrument obavezne rezerve je jedini instrument monetarne politike koja je na raspolaganju CB1 BiH.Osnovica za obračun je proširena na način da sada uključuje i pasivu denominiranu u stranim valutama.novčana masa M1 jednaka je kreditima banaka domaćim nebankarskim komitentima. analizu kretanja monetarnih agregata prepustiti jedinstvenoj centralnoj banci Evropske monetarne unije. BiH: Početna pozicija za analizu implikaciju je definicija monetarnih agregata euro-zone. Na taj način monetarne vlasti mogu da povećavaju ili smanjuju količinu primarnog novca u užem smislu i ubrzavaju brzinu njegovog opticaja. Evropska centralna banka je definisala i prati kretanja tri monetarna agregata: M1 kao novac u užem smislu. pravila obračuna su promjenjena: . . Minimalno obavezno držanje rezervi na računu kod CB BiH predstavlja razliku između prosječnih obaveznih rezervi i prosjeka gotovine u trezoru. to znači da.Stopa obavezne rezerve smanjena sa 10% na 5%. u periodu koji prethodi periodu održavanja rezervi. Novčana masa. . Monetarni sistem BiH trenutno nema izgrađen ninstitucionalni okvir niti u praksi koristi takve instrumente kao sto su: repo ugovori. ukoliko bi se povećala količina primarnog novca u opticaju za jednu jedinicu. i to prosječna stanja računa depozita u konvertibilnim markama.). količina novčane mase u užem smislu bi se povećala za 1. na bazi koje se računa obavezna rezerva. a ne samo u domaćem novcu kako je bilo ranije. Monetarni multiplikator iznosi 1. koja se temelji na osnovu konsolidovanog bilansa stanja MFI sektora tj. 8. manje iznos nemonetarne pasive uvećano za saldo deviznih transakcija. Banke drže depozite u konvertibilnim markama kod CB BIH (preko centrale ili jedinice CB) u minimalnom propisanom nivou.1. Sa ciljem da se osigura jednak tretman domaćeg novca i stranih valuta. M2 kao novac u srednjem roku i M3 kao novac u širem smislu. tj.

kojima su sredstva potrebna za obavljanje poslovnih aktivnosti i daljnji razvoj cjelokupne bosanskohercegovačke ekonomije. većina komercijalnih banaka posluje na teritoriji cijele zemlje. devizne rezerve CB bilježe konstantan rast. novouvedena naknada za višak rezervi se plaća po tzv. u stvari dozvoljavala bankama profitabilnije i. Međutim. Politika plaćanja naknade komercijalnim bankama od strane CBBIH je imala negativne implikacije. preko mreže filijala.supervizor koji će vršiti kontrolu rada komercijalnih banaka će moći kontrolisati sve komercijalne banke u BIH. Naime. CBBIH je politikom plaćanja naknada na višak rezervi. Ta stopa je varijabilna jer je uvjek za 1% niža od glavne diskontne stope Evropske CB. Trenutno je većina banaka u BIH veoma likvidna. uprkos rastu monetarne baze. Objašnjenje toga se svodi na nivo rizika koji je uzrokovan nemogućnošću održavanja potrebnog nivoa naplate plasnama sredstava. omogućiti da CBBIH dio svoje dobiti usmjeri na državni nivo kao dividendu. Razlozi uspostavljanja supervizije: 1. u osnovi. Ona je smanjena nakon ovih promjena. Nova metodologija za izračunavanje neto otvorene devizne pozicije banaka prisiljava sada banke da drže rezerve denominirane u stranoj valuti. Zbog toga što su komercijalne banke držale tri puta više depozita na računima kod CB nego što je propisana OR usvojena je odluka o povećanju stope OR sa 5 na 10%. Stepen stranog vlasništva banaka je vrlo visok 3. uspostavljanje funkcije supervizije komercijalnih banaka kod CBBIH i drugo. bankarski sistem BIH je danas jedinstven. 2. ili kod inostranih banaka. a regulativa CBBIH harmonizovana sa regulativom Evropske CB. Da li i oni uspješni. treba da ispaštaju. Depozitna stopa Evropske CB je stopa po kojoj komercijane banke iz područja euro-zone mogu da deponuju višak novčanih sredstava kod Evropske CB. bezrizične plasmane. depozitnoj stopi Evropske CB. kod komercijalnih banaka u inostranstvu.: Usvojeni amandmani koji se odnose na dva bitna pitanja – prvo. Supervizija banaka mora biti implementirana na sve banke jednako Prednosti uspostavljnja supervizije banaka kod CB su: . Aktuelne izmjene i dopune Zakona o Centralnoj banci BiH u 2004. jer je rezultirala nepotrebnom akumulacijom viška rezervi. 19 . To znači i da banke u BiH radije drže sredstva na razervnim računima kod CBBIH. te je i usporavala razvoj međubankarskog tržišta novca. nego što ih plasiraju u određene sektore bosanskohercegovačke ekonomije. Ovaj rast viška rezervi je imao implikaciju usporavanja procesa multiplikacije i usporavanja rasta monetarnih agregata. te time stopa OR (5%) i dalje nije ograničavajuća za poslovne odluke komercijalnih banaka u BiH. Od tada. zbog loše urađenih zakonskih rješenja i posebno utemeljene prakse tolerisanja „loših platiša“???? Zbog navedenih implikacija uvodi se nova politika naknade kojom bi distorzione implikacije trebale biti eliminisane. U praksi.Implicitna stopa OR je dobar pokazatelj ukupne likvidnosti sistema i izračunava se tako što se ukupna stanja računa rezervi komercijalnih banaka podijele sa ukupnom depozitnom osnovicom. Poređenje stvarne i implicitne stope OR govorio tri puta većoj likvidnosti od obavezne. Usvajanje međunarosnih standarda u oblasti supervizije 4. CB ne naplaćuju naknade na višak rezervi.

2. i održavanje minimalne stope inflacije. 3. a ono što treba modificirati jeste proširenje funkcija CBBIH. te počne izdavati kratkoročne vrijednosne papire. radi jačanja finansiskog sektora i podsticaja razvoja finansijskog tržišta u BiH. jer smo krenuli putem tranzicije ka tržišnom modelu. Aranžman CBA će i dalje djelovati u pravcu očuvanja stabilne bosanskohercegovačne valute.- Odbor za superviziju banaka pri CB će. da se iako u stogom sistemu currency board-a spremna uključiti i finansiranje i jačanje državnih institucija. i ostvarene dobiti.veoma nam je važno ostvarivanje makroekonomske stabilnosti. Monetarna politika CB BIH. te uvoditi privremene uprave. uz puno pokriće u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima -koordinirana saradnja CBBIH u obnavljanju djelatnosti agencija za bankarstvo i uspostavljanje standarda u poslovanju banaka u skladu sa praksom u zemljama razvijenog tržišta -upravljanje službenim deviznim rezervama koje drži CBBIH tako da se njihovo investiranje vrši na siguran način i uz optimalno ukamaćivanje -uspostavljena saradnja sa institucijama BiH Jaka i stabilna konvertibina marka predstavlja značajnu činjenicu u privlačenju stranog kapitala. a da oni ne budu „probijeni“ usljed enormnih potreba za sredstvima nužnim u procesu obnove i visokim zahtjevima za budžetskim rashodima. što bi uticalo na smanjenje novčanih sredstava koje domaće komercijalne banke plasiraju u inostranstvo što bi doprinijelo osnivanju. ako bi ona trebala da vodi „diskrecionu“ monetarno-kreditnu politiku.kao zemlja koja izlazi iz rata sa dubokim traumama. CBBIH pokazuje prema iznosima deviznih i neto slobodnih deviznih rezervi. razorena i spaljena. CBA aranžman u buduće treba da osigura stabilnost deviznog kursa i stabilnost cijena. a ne centalna banka? Razlozi: 1. veoma teško bismo mogli održati okvire „diskrecionog“ djelovanja CB. a postignuti rezultati su: -CBA2 je vrlo uspješan način vođenja monetane politike za BIH -konzistentno održavanje stabilnosti valute od puštanja u opticaj -ograničavanje niske stope inflacije na oko 1% godišnje -dosljedna primjena pravila CBA izdavanjem domaće valute. Bilo bi neophodno izvršiti izmjene Zakona o CBBIH u smjeru koji bi omogučio da CBBIH igra ograničenu ulogu „lender of last resort“. 2 Currency board 20 . sa jednog mjesta.kao zemlja koja je ekonomski poharana. koje su prijeko potrebne BiH za dinamičan razvoj. zasnovana na principima currency board-a se provodi već 7 god. što potvrđuje stabilnost kovnertibilne marke.2. podjelama i međusobnim nepovjerenjem. moći izdavati ili oduzimati dozvole za rad komercijalnih banaka. a unutar toga i stabilnu valutu. Zašto currency board u BiH. povjerenje u domaću valutu u zemlji i šire. razvoju i jačanju tržište novca (finansijskog tržišta) u BIH. 8. CBA JE U BIH OPRAVDAO SVOJ CILJ. imali bismo velike poteškoće u definiranju smjerova i efekata djelovanja CB BiH. odnosno direktnih stranih investicija.

Vlada mora unaprijediti proces upravljanja javnim fondovima I novcanim sredstvima koja se prikupe od poreskih obveznika.Kada Bosna I Herzegovina ispuni sestnaest zahtjeva definisanih Studijom izvodljivosti..Ukoliko Bosna I Herzegovina ne ispuni zahtjeve iz Studije izvodljivosti.treba da se javlja u Bosni I Herzegovini se suocava sa krupnim ekonomskim izazovima.Koordinacioni sastabci izmedju ministarstava su se poceli odrzavati.Studija izvodljivosti pruza analizu tekuce situacije u Bosni I Herzegovini.isljed smanjenja medjunarodne pomoci.koja su navedena I definisana Studijom izvodljivosti.Zakon o Vijecu ministara iz 2002.Konsolidacija novih ministarstava i agencija na nivou drzave.Studija izvodljivosti preporucuje da jedna nova.god.Od sestnaest tacaka.Isto tako.demokratske I funkcionalne drzave.ali koordinacija izmedju drzave i entiteta.sa modernim I djelotvornim institucijama koje ce postivati vladavinu prava. 9. objavila Studiju izvodljivosti185.Dobro je prihvacena cinjenica da je Vijece ministara.g. je poboljsao funkcionisanje drzave kroz novoformirana ministarstva i agencije na nivou drzave.Da bi Evropska komisija dala pozitivnu preporuku Vijecu Evropske unije da Bosna I Herzegovina zapocne pregovore.Studija izvodljivosti je i za 2004.koja je neophodna da bi se osigurao napredak na planu izgradnje moderne.Sljedeća karika u procesu integracije monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju jeste održavanje stabilnog nivoa nacionalnih rezervi.teDistrikta Brcko je jos uvijek slaba.sto nam jos uvijek ne pokazuje da je ucinak Vlade i Parlamenta znacajno poboljsan.Bosna I Herzegovina je preuzela na sebe obavezu da sacini sveobuhvatnu strategiju reforme javne uprave za cijelu zemlju.neophodno je da Bosna I Herzegovina ispuni svih sestnaest reformskih podrucja. Provodjenje Zakona o Vijecu ministara I Zakona o ministarstvima ce znaciti djelotvorniju javnu upravu.Evropska komisija ce dati preporuku Vijecu Evrope da donese odluku da otvori pregovore sa Bosnom I Herzegovinom o stabilizaciji I pridruzivanju Evropskoj uniji. Bosna I Herzegovina-proces ispunjavanja uslova iz Studije izvodljivosti Evropska komisija je 18.novembra 2003.Vlada Bosne I Herzegovine u ovom segmentu mora uciniti svoj dio zadatka I uspostaviti okvir koji ce biti povoljan za investicije I poduzetnistvo.te obuhvata najveci dio pitanja. da bi se osigurala stabilnost funkcionisanja CBA.odrzanom u martu 2003.uz podrsku Direkcije za evropske intregacije.Evropska komisija sigurno I nece biti u poziciji da svoju preporuku da za pocetak pregovora. utvrdila znacajnu reformsku agendu.g. Politicka situacija188.1.napredak je umjeren.Na sastanku Vijeca za implementaciju mira. koji zajedno sa iznosom javnog duga predstavljaju najveću prijetnju makroekonomskoj stabilnosti u BiH.reformska dinamika.mora biti brza i ucinkovitija.To je jedan od razloga zasto se u Studiji izvodljivosti trazi usvajanje I sprovodjenje Zakona o budzetu na nivou drzave.dok tenzije izmedju drzave I entiteta I dalje uticu na sprovodjenje reformskih aktivnosti. U narednom periodu.u onim koje se odnose na politicku situaciju.Vlada na nivou drzave ostaje nedovoljno razvijena.g. neophodno je preduzeti napore na smanjivanju deficita tekućeg računa (kroz veće stope izvoza i veći priliv stranih investicija).koja razmatra spremnost Bosne I Herzegovine da zapocne pregovore o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji.usvojilo 21 .

sto je priblizno ekonomskom kriteriju konvergencije Evropske monetarne unije od 3% bruto domaceg proizvoda.Od januara 2004.usvajanje Zakona o odbrani i uspostava Ministarstva odbrane na drzavnom nivou.te uvesti jedinstven vladin racun.Ovo je.Kada govorimo o fiskalnoj konsolidaciji.jos jedan u nizu pozitivnih koraka ove drzavne institucije.podizanje standarda i kvaliteta roba.Krajem decembra 2003. usvojen je i akcioni plan189 za rjesavanje prioriteta iz Studije izvodljivosti.uspostava jedinstvene Drzavne obavjestajne agencije.Kada govorimo o jedinstvenoj budzetskoj politici na nivou drzave.donosenje i izvrsenje budzeta.pocetak funkcionisanja Ustavnog suda Bosne I Herzegovine.Prvi nacrt Zakona o finansijama sada je utvrdjen.bez kojeg zasigurno ni navedene reforme ne bi bile ostvarene.Centralna banka Bosne I Herzegovine je pocela objavljivati nove mjesecne podatke o vanjskoj trgovini robama na nivou Bosne I Herzegovine.U sustini.ukazuje na to da bi Upravni odbor Uprave za indirektno oporezivanje mogao prerasti u Fiskalno vijece.funkcionisanje djelotvorne trzisne ekonomije i drugo.u cilju integraciju u Evropsku uniju.Medjunarodni monetarni fond ja cak i ukazao na nedostatak u institucionalnoj izgradnji ministrastva.uistinu.koji je ostvaren od usvajanja Studije izvodljivosti je u podrucju uvodjenja novog Krivicnog zakona i Zakona o krivicnom postupku.g.g.posljednji podaci ukazuju na objedinjeni budzetski deficit od 3.Supervizija banaka je ojacana uvodjenjem strogih propisa.je svakako cinjenica da Bosna I Herzegovina danas ima veoma stabilnu valutu.Pozitivin napredak.Ono sto zabrinjava.Iz domena Zakona o budzetu.4% bruto domaceg proizvoda.koji ce obuhvatiti visegodisnje budzetsko planiranje i projekcije.Reforma bankarskog sektora je otisla dalje nego reforma bilo kojeg drugog sektoru.vrlo vazno bi bilo izvrsiti intergraciju vanbudzetskih sredstava.objedinjeni fiskalni bilans.Napredak.zavrsetak procesa privatizacije.finansijsko upravljanje.Inflacija je pod kontrolom zahvaljujuci Centralnoj banci Bosne I Herzegovine.povecanje produktivnosti.Novi Zakon o finansijama treva osigurati pravni okvir za visegodisnje planiranje.Naime.s aspekta makroekonomske stabilnosti.Ovdje moramo naglasiti da je kod sprovodjenja svih navedenih reformskih aktivnosti i dalje bio prisutan "medjunarodni pritisak".g.kao sto je novi uslov u pogledu kapitala.Bosna I Herzegovina jos nema drzavni zakon o budzetu koji regulise pripremu.sposobnost suocavanja sa pritiskom konkurencije i trzisnim snagama unutar Evropske unije.omogucen uvodjenjem novog sistema obrade podataka.izmedju ostalog.izvrsenje i kontrolu budzeta.koji se 22 .kreiranje povoljnog okruzenja za domaca i strana ulaganja i drugo. Ekonomska situacija190.rasta udjela kvalifikovane i visokoobrazovane radne snage.ovo zavisi od uticaja razlicitih faktora kao sto su liberizacija trgovine. je prosao i parlamentarnu proceduru.konvetibilnu marku koja je potpuno vezana za euro.Proces integracije uEvropsku uniju.Medjunarodni monetarni fond.usvajanje Zakona o indirektnom oporezivanju.te na osnovu toga utvrdjivala i ciljeve kako.odnosno na nedostatak institucije koja bi utvrdjivala godisnji..uspostava Uprave za indirektno oporezivanje. januara 2005.za drzavu.g.tako i za nize nivoe vlasti.Bosna I Herzegovina mora usvojiti i poceti primjenjivati takav zakon.Jedan od najvaznijih zadataka za Bosnu I Herzegovinu je odrzavanje stabilnog makroekonomskog i institucionog okruzenja.jeste prisutna razlicitost u ekonomskom razvoju zemlje.koje bi preuzelo tu ulogu.reformi drzavne uprave.se naglasavaju sa dva aspekta i to:prvo.Currency board aranzman Centralne banke Bosne I Herzegovine je nastavio djelovati od avgusta 2003.ekonomski kriteriji iz Kopenhagena.strukturiran i metodican pristup reformama.sa novim upravnim odborom i novim guvernerom od 1.podrazumijeva i ucinkovitu pripremu i prilagodjavanje bosanskohercegovacke ekonomije u odnosu na ekonomsku kriterije iz Maastrichta i Kopenhagena za clanstvo uEvropskoj uniji.Medjunarodni monetarni fond i Evropska Komisija pruzaju podrsku drzave Bosne I Herzegovine i njenih entiteta.Da bi se omogucila ekonomska reforma.g.dalje..a u januaru 2004.a nema ni jedinstven vladin racun.

koji sada ukjlucuju i aktivu i pasivu.indeksirane prema stranim valutama.g.Pozitivna ocjena u Studiji izvodljivosti znaci da E vropska komisija salje preporuku Vijecu Evrope za pocetak pregovora o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju sa Evropskom unijom.sto je prvenstveno vazno za razvoj trzisne ekonomije.Isto tako.Prje svega BiH i Evropska 23 . je zapocela sa razvojem strategije evropskih integracija.Uprkos odredjenom uspjehu na planu makroekonomske stabilizacije.Prilagodjavane pravnog sistema BiH acquisu.dopunjeni su i propisi vezani za stanje devizne aktive i pasive banaka.Direkcija za evropske integracije.tj.Zadnja faza je potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji. Implementacija procesa stabilizacije i pridruzivanja.U svih sestnaest tacaka postignut je napredak.Bosna I Herzegovina jos nije cvrsto na putu ka samoodrzivom rastu.Pozitivna odluka o pocetku pregovora znaci da BiH moze otpoceti sa pripremam za pregovore.donijece odluku o pocetku pregovora. dobrovoljnu harmonizaciju.zemalja clanica Evropske unije.Bosna i H.Faza na putu priblizavanja BiH Evropskoj uniji do potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju su sljedece:prvo BiH mora ispuniti ili ostvariti znacajan napredak na ispunjavanju sestnaest prioroteta definisanih u Studiji izvodljivosti.Rezultati BiH u svim podrucjima ispunjavanja uslova iz Studija izvodljivosti koji su preduslov za pocetak pregovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji su mjesoviti.Kda govorimo o reformi carinskog i poreskog sistema uspjelo se postici parlametarno usvajanja Zakona o indirektnom oporezivanju i uspostava Uprave za indirektno oporezivanje BiH.Na drzavnom nivou neophodno je uvesti certificiranje i druge procedure za izvoz proizvoda zivotinjskog porijekla.primjenjuje od januara 2003.vrlo vazno mijesto ima uvodjenje jedinstvenog ekonomskog prostora u BiH.Ranim ulaskom u proces dobrovoljne harmonizacije BiH ce sebi olaksati put integracije u Evropsku uniju i dikazati svoju sposobnost potpunog prihvatanja acquis-a.za pridruzivanje Evropskoj uniji 2009.u pogledu CARDS programa.Uslovno pozitivna ocijena je dovela BiH u fazu ispunjavanja uslova za pocetak pregovora sa Evropskom unijom o Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju. U djelu implementacije procesa stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.g. kroz jacanje administrativnih kapaciteta.ali nijedna od preporuka iz Studije izvodljivosti nije u potpunosti ispunjena.Evropska komisija i CAFAO su pojacali kapacitete carinskih i poreskih uprava.Stoga je vazno ovaj proces sprovoditi i prije uspostavljenog odnosa sa Evropskom unijom.igra veoma vaznu institucionalnu ulogu i ukazuje tijelima drzave na znacaj blagovremenog resavanja svih šesnaest reformskih podrućja iz Studije izvodljivosti.prihvati preporuku. i kojeg su ispunile sve banke.BiH u ovij fazi vrsi tzv.ciji cilj bi tredbao biti jasno iskazana spremnost Bosne I H.g.Nakon toga Vijece Evrope razmatra preporuku Evropska komisije i ako .Strateski dokument Evroipske komisije.Kada postignemo takav stepen napretka i dobijemo o pocetku pregovora BiH ulazi u novu fazu.u okviru rada Vijeca ministara Bosne i Hercegovine. Bosna I Herzegovina-proces stabilizacije i pridruzivanje Evropskoj uniji.a sve u cilju promovisanja izvoza i jacanja standarda.Konacnu odluku o pocetku pregovora donosi Vijece ministara Evropske unije u cijem radu ucestvuje dvadesetpet ministara vanjskih poslova.te formirati Fitosanitarni ured u skladu sa standardima Evropske unije.utvrdjuje glavne prioritete za period od 2006. Finansijska pomoc Evropske komisije.Ocekivana uspostava ugovornih odnosa sa Evropskom unijom sto ce kao rezultat imati potvrdjivanje statusa kandidata kroz Sporazum o stabilizaciji i pridrizivanju.pravnoj legislativi Evropske unije ce zahtjevati da se preduzmu znacajni napori svih relevantnih institucija o drzavi a posebno vaznu ulogu ce imati P arlamen BiH i bosanskohercegovacko pravosudje.

Sporazum stupa na snagu i pravno je obavezujuci kako za BiH tako i za Evropsku uniju.Hronologija dogadjaja nakon stabilizacije i pridruzivanja Evropskoj uniji: • implementacija obaveza iz ugovora o stabilizaciji i pridruzivanju Evropskoj uniji • podnosenje zahtjeva za prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •analiticki pregled uskladjenosti zakonodastva BiH sa zakonodastvom Evropske unije.unija trebaju odrediti svoje pregovaracke timove. Status potencijalnog kandidata.tzv.Pregovori su veoma komplekstan proces."screening proces" •pregovori o ispunjenju acquis-a •prijem i punopravno clanstvo Evropske unije •otpocinjanje procesa integracije monetarnog sistema u Evropsku monetarnu uniju i uvodjenje eura.Da bi konacno stupio na snagu potrebno je uciniti jois nekoliko dodatnih koraka. Sta donosi Sporazum o stabilizaciji i pridruzivanju? Nakon procesa ispunjavanja svih uslova iz Studije izvodljivosti BiH moze pristupiti potpisivanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanja.zbog cega je strucnost drzavnog pregovarackog tima vise nego vazno.Nakon zavrsetka pregovora.koji nose skracenice COREPER 1.Po zavrsetku procesa ratifikacije koji moze trajati do dvije god. Pregovori.dok ce tim koji bude odredjen sa bosanskohercegovacke strane na sebe preuzeti odgovornost uspjesne pravedbe pregovora od cega ce zavisiti i dalji napredak na putu ka Briselu.Vijece za stabilizaciju i pridruzivane ima funkciju da nadgleda proces sprovedja Sporazuma o stabiliziciji i pridruzivanju ciji su clanovi iz reda clanova Vijeca Evropske unije Evropske komisije.Pored Sporazuma neophodno je potpisati i Privremeni sporazum.Kljucni principi Sporazuma se podudaraju sa princima na kojim pociva i sama Evropska unija.politickih i ekonomskih uslova.Prvo na snagu stupa Privremeni sporazum. BiH-proces integracije u Evropsku monetarnu uniju 24 .Iako sve zemlje zapadnog Balkana prolaze kroz iste faze svaki sporazum ima svoje specificnosti.Nakon sto obaveze kjoe Sporazum sadrzi budu sprovedene zemlje podnose prijavu za punopravno clanstvo u Evropskoj uniji.i takodje omogucava uspostavljanje odnosa sa zemljama clanicama Evropske unije.Sporazum prije svega uradjuje i dravu iznutra u svim segmentima.pridruzivanje Evropskoj uniji je rezultat ispunjenja pravnih.dok je na snazi Privremeni sporazum u toku je ratifikacija Sporazumu o stabilizaciji i pridruzivanju u Evropskom parlamentu.Prema tome.Sporazum se parafira a zatim potpisije.koji se uglavnom odnosi na trgovinske mjere izmedju zemlje potpisnice i Evropske unije. Potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruzivanju drzava potpisnica potvrdjuje status "potencijalnog kandidata".Vaz na uloga u definisanju sporazuma je na organima Evropske unije.i COREPER 11.Sporazum je veoma bitan jer omugacava stalni politicki dijalog sa Evropskom uniom.

3.poželjnu. Koristi:-veći stepen otvorenosti ekonomije vodi ka većim koristima od učešća u Evropskoj monetarnoj uniji i to kroz niže transakcione troškove.mala zemlja.integracija monetarnog sistema BiH u Evropsku monetarnu uniju treba se zajedno odvijati sa procesom određene centralizacije budžeta u BiH. 25 .kako bi se zemlje mogle prilagoditi asimetričnim šokovima u različitim regijama 2.kakva je Bih IMA VIŠE KORISTI NEGO NEDOSTATAKA INTEGRACIJOM uEvropsku monetarnu uniju.BiH treba zadržati određeni stepen fleksibilnosti i autonomije i upravljati fiskalnom politikom unutar Evropske monetarne unije na vrlo disciplinovan način. 4.Teorija optimalnog valutnog područja naglašava slijedeće: 1.Kako raste steoen ekonomskih integracija između zemalja asimetrični šokovi će se rjeđe pojavljivatitako da će odnos nacionalnog dohotka i zaposlenosti imati tendenciju manje divergencije između zemalja članica Evropske monetarne unije.značajnu centralizaciju nacionalnih budžeta. -Veći stepen otvorenosti vodi ka nižem trošku gubljenja nominalnog deviznog kursa. Divergencija integracija Priakzani grafika nam govori o krivulji negativnog nagiba.

Diverge -ncija INTEGRACIJA Na ovom grafiku vidimo da je krivulja pozitnog nagiba.Povećanjem stepena integracije zemlje postaju specijalizovanije tako da će biti podložne većoj vjerovatnoći pojave asimetričnih šokova.Ukoliko BiH BUDE IMALA MANJE DIVERZIFICIRANU STRUKTURU OUTPUTA BIT CE IZLOŽENA pojavi asimetričnih šokova što implicira da nije spremna da se pridruži Evropskoj monetarnoj uniji.konvertibilne marke.eliminacija deviznog rizika koji dolazi do nesigurnih buducih kretanja deviznih kurseva.Jačanje ekonomske efikasnosti nalazimo u dva izvora: 1. PREDNOSTI OD VALUTE: 1. IMPLIKACIJE ZA MONETARNI SISTEM BiH NA OSONOVU KOMPARATIVNE PREDNOSTI I NEDOSTATAKA UVOĐENJA EURA KAO JEINSTVENE VALUTE EVROPSKE MONETARNE UNIJE Napustanje domace valute.eliminacija troškova u kontekstu zamjene valute jedne za drugom 2.jačanje aktivbosti na domaćem finansijskom tržištu kada domaca valuta prakticno postaje svjetska valuta 26 .i uvođenja eura će uvoditi ka unapređenju ekonomske efikasnosti.KADA SE VALUTA KORISTI na međunarodnom tržištu emisiona institucija će ostvariti dodatne prihode 2.

efikasnije upravljanje javnim dugom kojeg bi trebalo postaviti pod ingerenciju Centralne banke BiH. 27 .3. Operacije na otvorenom tržištu su najvažniji instrument monetarne politike Evropske centralne banke.3. na osnovu analize instrumenata Evropske centralne banke Tri su teze koje se u posljednje vrijeme javljaju na našoj javnoj sceni i koje se nude kao spasonosno rješenje za sve probleme. 9. davanje mogućnosti našoj centralnoj banci da počne emitovati vrijednosne papire. stavljanje deviznih rezervi u funkciju razvoja i. Prema monetaristickom pogledu BiH CE IMATI VISE Koristi nego nedostataka od integracije u Evropsku monetarnu uniju. To su fluktuirajući devizni kurs.da smanji stepen realne konvergencije 2. punu raspoloživost sredstava za domaće finansiranje budžetskog deficita uz niže troškove i duže rokove otplate kredita.Keynesijanski pogled kaze da je svijet pun rigidnosti tako da je deviznu kurs snazan instrument u otklanjanju eventualnih neravnoteza.povecati stepen fleksibilnosti.nedostaci KORISTI I NEDOST ACI koristi Trgovina Lijevo od tacke sjecista zemlja je u boljoj poziciji ako zadrzi vlastitu valutu dok desno od tacke sjecista je bolje uvesti zajednicku valutu zemalja trgovinskih partnera. odnosno ukidanje currency board aranžmana. ZAKLJUCAK: BiH moze da ubrza proces integracije na dva nacina: 1. Moguće opcije za Centralnu banku Bosne i Hercegovine. Važno je istaknuti da bi korištenje operacija na otvorenom tržištu omogućilo: sticanje pune nezavisnoti monetarne politike od vanjskih faktora i njeno vođenje isključivo u skladu sa razvojnim preferencijam domaće ekonomije. To će omogućiti i konačno napuštanje pogubne politike fiksnog i nerealnog kursa. isključivo u tom kontekstu. operacije centralne banke na otvorenom tržištu. tj.

ona mora biti realna tj. realna deprecijacija znači da bi rast valutno neindeksiranih troškova morao biti znatno niži od opšte stope inflacije. Usklađeno. „solo igra“ centralne banke. kupovinom deviza od komercijalnih banaka i. Za taj će se dio poništiti prethodno emitirani novac. To znači da se poveća likvidnost sistema domaće valute kojom će dužnici. od centralne banke. Rast potražnje za KM finansiran neto zaduživanjem Centralne banke BiH u inostranstvu bi neutralizirala kupovinama na deviznom tržištu. 3. pa Centralna banka BiH može u svom djelovanju balansirati između monetarnih ciljeva i ciljeva upravljanja deviznim kursom. indirektno.Fluktuirajući devizni kurs samo je drugi naziv za politiku asimetričnih intervencija centralne banke na deviznom tržištu. koja podrazumijeva akumuliranje deviznih rezervi premanentnim kupovinama na deviznom tržištu. Ostaje opcija da se deprecijacija realizira kroz kapitalne transakcije u smislu supstitucije dijela vanjskog duga domaćim dugom. kojeg bi Centralna banka BiH mogla dodatno kontorlirati tako da dio potrebnih deviza direktno proda državi iz deviznih rezervi. U uslovima liberaliziranih tekućih i djelomično liberaliziranih kapitalnih transakcija sa inostranstvom potrebno je zadržati. odnosno kroz povećani uvoz. a s druge dopuštaju ili izravno potiču deprecijaciju domaće valute. Deprecijacija deviznog kursa bi tada pozitivno uticala na saldo tekućih transakcija platnog bilansa i povećala bi stopu ekonomskog rasta. Centralna banka BiH kupuje vrijednosne papire države na sekundarnom tržištu uz „prešutni“ sporazum s bankama da će one sredstva iz primarne emisije koristiti za kupovinu nove emisje državnih vrijednosnih papira. a ne kreiranje novca u funkciji finansiranja uvoza. Centralna banka BiH bi onda koristila instrumente sterilizacije. Preostaje sektor države i tu u igru ulaze najavljene operacije na otvorenom tržištu. devizne rezerve stavljamo u funkciju razvoja. postižemo kontrolisanu deprecijaciju deviznog kursa. kako bi se povećala potražnja za devizima u okviru tekućih transakcija platnog bilansa. odnosno intervencija koje sa jedne strane sprječavaju aprecijaciju. a koristi bi mogle imati samo strane banke. Kod sprječavanja aprecijacije. odnosno u načelu nesteriliziranom emisijom primarnog novca. otplaćivati vanjske dugove. sa potrebama deviznog finansiranja državnog budžeta u sferi otplate anuiteta vanjskog javnog duga i tekućeg uvoza. Ako ponuda deviza premašuje okvire potencijalnog rasta likvidnosti KM unutar kojih se može održavati niska inflacija. usmjerenih isključivo ka postizanju željenog nivoa deviznog kursa. Kod poticanja deprecijacije situacija bi bila drugačija. Da bi deprecijacija mogla potaknuti izvoz. ili čak i osnažiti mehanizam ograničavanja zaduživanja banaka u inostranstvu i na taj način ograničiti ponudu deviza iz tog izvora. uključuje i Centralnu banku BiH i upravljanje javnim dugom. Tada ostaje pitanje povećanja potražnje. 28 . stopa deprecijacije mora biti viša od stope rasta domaćih cijena. S obzirom da je dio troškova relativno fiksan u kratkom roku i valutno indeksiran. uz sterilizaciju tako produciranog viška likvidnosti domaće valute blagajničkim zapisima. smanjujemo potrebu vanjskog zaduživanja države i supstituiramo ga indirektnim zaduživanjem kod centralne banke. a država će dobivenim KM kupovati potrebne devize. Tako će se dio javnog duga monetizirati. to povećava i poresku osnovicu. Ni ova opcija ne dolazi u obzir. Ova opcija je besmislena jer traži visoke kamatne stope za uvoz kapitala. gdje postoji nekoliko opcija: 1. 2. te odsustvo eksternih šokova. Pozitivne implikacije deprecijacije deviznog kursa na tekuće transakcije platnog bilansa i na ekonomski rast pretpostavljaju visoku elastičnost i izvoza i uvoza u odnosu na devizni kurs. Zato je potrebno da potražnja za devizama kontinuirano premašuje njihovu ponudu. To bi dovelo do željenog nivoa depreciranog deviznog kursa. Centralna banka BiH bi uglavnom bila prisiljena da radi sljedeće aktivnosti. po visini i dinamici. a aktivno upravljanje vrijednosnim papirima države koje centralna banka može držati do dospijeća. Znači. Kreiranje dodatne likvidnosti domaće valute.jer konačni cilj bi trebao biti smanjenje deficita tekućih transakcija. omogućujući postupno smanjivanje fiskalnog deficita.

a to su visoke fluktuacije kamatnih stopa na tržištu novca. Prvenstvena funkcija uvođenja opercija na otvorenom tržištu.CB je odgovarna da poravnjanja i potraživanja i dugovanja proistekla iz kliringa budu izvršena u skladu sa posebnim aktom CB.u slučaju da je uposlenik CB koji raspolaže podacima ovlašten da ih može predočiti organima CB 3. u pasivi.smatraju se povjerljivim. takođe ovoj instituciji bi se trebalo dozvoliti da počne emitovati vlastite instrumente tržišta novca sa kamatnim stopama iznad EURIBOR-a. te deponiranja sredstva kod Centralne banke BiH krajem radnog dana. a treba razmatrati i mogućnost uvođenja unutar dnevnih kredita.Devizni kurs ne određuje direktno samo vanjskotrgovinske. Kasnije se poslovi mogu proširiti i na KM papire dužih rokova dospijeća. Centralna banka BiH nije prepreka za razvoj tržišta novca u BiH. Dakle tržište novca na nivou BiH ne postoji.u slučaju da je neophodno informacije i podatke proslijediti ovlaštenim institucijama koje su ovlaštene na osnovu zakonskih propisa 2. OPERTIVNA PRAVILA za žirokliring odnose se na prava. Centralna banka BiH treba uvesti odgovarajući sistem lombardnih kredita. ali bi se trebala agresivnije uključiti u njegovo osnivanje i razvoj. U proteklih deset godina od završetka rata u BiH. a razlog je što budžetski prihodi nisu bili dovoljni da bi se pokrili budžetski rashodi. izuzev u slučajevima: 1. instrumente tržišta novca nije emitovao nijedan nivo vlasti u BiH. u smislu ukidanja ograničenja ulaganja nerezidenata u domaće vrijednosne papire na tržištima kapitala i novca. ali samo u mjeri koja u kontestu ukupnog rasta monetarnih agregata neće destabilizirati devizni kurs. 29 . uz sedmične aukcije u kojima će kao kolateral u početku služiti isključivo trezorki zapisi Ministarstva finansija i trezora BiH u KM bez valutne klauzule.u slučaju redovnog mjesečnog izvještavanja poslovnih banaka o broju i vrijednosti transakcije.Učesnici žirokliringa su Centralna banka i poslovne banke koje imaju dozvolu za obavljanje platnog prometa izdatu od nadležne agencije za bankarstvo kao i transakcioni račun CB(centralne bane). ubrzati inflaciju i dovesti do istiskivanja ostalih sektora tržišta kredita. što znači proširiti ovlasti Centralnoj banci BiH. Razvojem tih operacija postepeno će se akumulirati i određeni iznos državnih vrijednosnih papira u porfoliu Centralne banke BiH.Sve informacije i podaci kojima raspolažu službenici CB. koji će početi njime aktivno upravljati. te da vrši kontrolu i nadzor postupaka učesnika. pa su se deficiti finansirali srestvima na osnovu aranžmana sa Međunarodnim monetarnim fondom i Svjetskom bankom. Što će deficit biti manji. CB može ograničiti poravnjanje platnog bilansa iz ŽK-a (žirokliring) među učesnicima te obustaviti rad da bi se osigurali interesi CB ili učesnika. Proširivanje ovlasti ne bi trebalo doveti u pitanje održavanje stabilnosti KM i finansijske discipline.već ukupne ekonomske tokove i time o njegovoj stabilnosti bitno zavisi i ukupna stabilnost bosanskohercegovačke ekonomije. odnosno kratkoročni krediti u aktivi bilansa banaka. dok je na nivou oba entiteta u rudimentarnom obliku i čine ga deponovana sredstva po viđenju i oročena sredstva u kratkom roku. u smislu ukidanja ograničenja kapitalnih transakcija sa inostranstvom. to će se širiti i prostor za operacije na otvorenom tržištu i rok za početak primjene takvih operacija će time postati kraći. obaveze i oodgovornosti Centralne banke u BIH. Radi stabilizacije takvih stopa Centralna banka BiH bi trebala započeti sa inverznim repo poslovima. Operacije na otvorenom tržištu će ostaviti pozitivne implikacije i u kontekstu mogućeg većeg i povoljnijeg zaduživanja države na domaćem tržištu i time spriječiti eksterno finansiranje tekućeg budžetskog deficita finansiranjem iz domaćih izvora. Takođe treba raditi na daljnoj liberalizaciji kapitalnih transakcija sa inostranstvom. treba da bude da ublaže osnovnu negativnu pojavu koja prati održavanje stabilnog deviznog kursa u aranžmanu currency board-a.

Takodjer je odgovoran za pravilno popunjavanje.Nalog je primljen u ŽK kada učesnik dobije potvrdu o prihvatanju i biće izvršen istog dana. fizičko lice-nerezident Pod prilivom se podrazumjeva unos sredstava (deviznih ili KM) u državu preko poslovnih banaka. u propisanim fajlovima. FAKTURA . SWIFT je znači ulazni dokument za obradu priliva. pravnog ili fizičkog lica za korisnika u zemlji. NAZIV BANKE. -pravno lice-nerezident. a po osnovu izvoza robe ili usluga. fizičko lice-rezident.nalogodavca -bsnku pokrića i korisnika -naziv korisnika i broj njegovog računa -osnov plaćanja -detalji vezani za troškove po obradi priliva: BEN-opcija znači da bankarske troškove priliva snosi korisnik OUR-opcija znači da troškove snosi nalogodavac SHA-opcija znači da troškove snosi nalogodavac na svojoj strani. ako sredtva na račun komititenta.Transakcije se obavljaju preko banaka. po zahtjevu ino-nalogodavca ili nerezidenta iz BIH u korist klijenata.njihovu usklađenost i pouzdanost kako ne bi ugrozio ŽK. Devizni priliv iz inostranstva podrazumjeva da je račun banke u inostranstvu odobren po nalogu stranog. duzan je naglasiti: IZNOS. UGOVOR. MT202. EUROVALUNO bankarstvo se bavi platnim prometom sa inostransvom. odnosno potpisujući ugovor o poslovnoj saradnji.Učesnici u međunarodnom platnom prometu su privredni ili pravni subjekti te fizičko lice koje je registriralo poslovanje sa bankom otvarajući odgovarajući račun. te podmirenje troškova.RAČUN BANKE I SVRHU PREBACIVANJA.Ono označava depozitno-kreditne poslove denominirane u svim drugim valutama osim u valui zemlje sjedišta date bankePlaćanje podrazumjeva sistem podmirenja novčanih obaveza između dva subjekta po osnovu trgovačkih.krajnjeg primaoca nisu knjižene ili -odmah po primitku vraćenih sredstava od komitenta na čiji se račun knjižena pogrešno usmjerena sredstva. pravilno prihvatanje autoriziranog platnog naloga. a korisnik na svojoj. usluga CB. transakcijski racun. pravnih ili fizičkih lica rezidenata ili nerizedanata.Obim i nivo međunarodnog platnog prometa zavisi od vrste klijenta.Učesnik koji je primio sredstva na osnovu pogrešnog usmjerenog platnog naloga dužan je vratiti sredstva: -do zadnjeg skupljanja i obrade platnih naloga istog ili najkasnijeg do prvog skupljanja narednog dana. popunjeni u skladu sa standardima i važećim odredbama za domaće platne transakcije. privrednih. otplatu kredita. Potreban dokumentacija za placanje u inostranstvu koju klijent dostavlja baci je: OBRAZAC 1450 (obrazac za inoo placanje preko in banke). za službeni put. 30 .Platni nalozi usmjereni na ŽK.Odgovornost učesnika: Svaki učesnik je odgovoran za svoje računarke aplikacije. moraju biti u elektronskoj formi.Ova informacija o uplati dolazi putem SWIFT sistema.Vrste poruka plaćanja jesu: MT103. MT205.On mora sadržati: -iznos priliva -datum valute.Klijenti –subjekti medjunarodnog platnog prometa su: -pravno lice-rezident. Sredstva od priliva mogu da se rasporede na sljedeći način: za ino plaćanja. usmjeravanje platnog naloga. VALUTU. prenos na drugu banku. Ukoliko klijent zeli odredjeni iznos prebaciti na drugu banku. ZAHTJEV ZA PLAĆANJE. uslužnih i drugih aktivnosti. zaštićeni šifrom.

roba ili usluga.FAKTURA ILI UGOVOR je dokumnt iz kojeg se moze utvrditi obavze plaćanja. 31 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful