P. 1
Etika i Moral

Etika i Moral

|Views: 4,260|Likes:
Published by tanin2009
SEMINARSKI RAD - ETIKA I MORAL
SEMINARSKI RAD - ETIKA I MORAL

More info:

Published by: tanin2009 on Feb 14, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/15/2013

pdf

text

original

BANJA LUKA COLLEGE BANJA LUKA

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v.
Seminarski rad

Banja Luka, decembar 2008. god.

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v.

Profesor: Nenad Novaković

Student:

2

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v.

SADRŽAJ:

UVOD..............................................................................................................................................3 PITANJE ETIKE U POSLOVANJU..............................................................................................4 Pojam etike...................................................................................................................................4 Pojedinac i etika...........................................................................................................................6 Etika u poslovanju........................................................................................................................9 ETIKA U MENADŽMENTU.......................................................................................................10 Etika menadžera u praksi...........................................................................................................12 ZAKLJUČAK................................................................................................................................13 LITERATURA..............................................................................................................................14

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v.
UVOD

3

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. Sa razvojem savremenog društva stvoren je novi koncept poslovnog ponašanja koji polazi od uvažavanja prava i interesa drugih i od ostvarivanja opštih društvenih interesa, koji obuhvataju i kvalitetno radno okruženje u kome poslovni uspjeh, konkurentnost i ostvarenje profita zavise isključivo od prava i dužnosti koji se primenjuju u odlučivanju. Tako etika dobija na značaju, a poslovna etika počinje da otvara pretpostavke za razvijanje nove etičke svijesti učesnika poslovnog života.

PITANJE ETIKE U POSLOVANJU
Pojam etike
Etika se odnosi1 na principe dobrog i lošeg ponašanja, moralnog i nemoralnog, dakle prihvatljivog i neprihvatljivog ponašanja.
1

Rouse, M. J., Rouse, S., Poslovne komunikacije, 212

4

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. Etička pitanja se u savremenim organizacijama regulišu kreiranjem odgovarajućih etičkih kodeksa. Etičke kodekse danas imaju mnoga preduzeća i javno ističu spremnost da poštuju određena moralna načela i moralne principe u poslovanju. Organizacije sa najvišim etičkim standardima su često najprofitabilnije u svojim granama. Posebno u uslovima razvijene informativne tehnologije i telekomunikacija, vijesti o nemoralnom ponašanju i nepoštovanju etičkih normi se veoma brzo šire. Pod poslovnom etikom se podrazumjeva2 obaveza da se posao obavi na odgovarajući način i podrazumjeva se odgovornost za njegovo neobavljanje. Znači, osoba se obavezuje da posao obavi i spremna je da prihvati odgovornost za neuspjeh ili grešku. Ova odgovornost može biti lična, kada se krše etičke norme i pojedinac stiče ličnu korist na račun opštih interesa kompanije, i može biti korporativna, tj. društvena odgovornost. Pod poslovnom etikom se podrazumjeva i organizaciona ili korporativna kultura koja se odnosi na pravila etičkog ponašanja, osnovne vrijednosne sisteme, etičke principe i specifična etička pravila koja kompanija nastoji da primjeni. Ovi elementi korporativne kulture koje treba primjeniti su: držanje obećanja, dobronamjernost, pomoć drugima, poštovanje drugih i poštovanje vlasništva. Iz njih su nastala i moralna pravila koja treba da slijedi kompanija, kao i etičke norme koje određuju način ponašanja. Pod poslovnom etikom se podrazumjevaju i principi i pravila ponašanja zasnovani na opštoj i poslovnoj kulturi, čije poznavanje je od značaja za razumjevanje modela civilizacijskog ponašanja, i oni se nalaze u određenoj zavisnosti od opštih kuturnih obrazaca, ali i etičkih i vjerskih osobenosti. Pod poslovnom etikom se podrazumjeva i poslovna komunikacija koja je nastala iz odnosa kulture i etike u poslovanju. Poslovna kultura je veoma
2

Grupa autora, Priručnik o vještinama komunikacije, 75

5

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. važna jer se temelji na opštoj kulturi, kulturi govora i lijepog ponašanja, kulturi usmene i pismene komunikacije – što je bitno za kontakt poslovnih partnera. Pod poslovnom etikom se podrazumevaju i vrijednosti moralnog ponašanja, kao i norme etičkog ponašanja pretočene u poslovni bonton.

Pojedinac i etika
“Pitanje etike u poslovnom ponašanju postalo je jedno od najizazovnijih (korporacijskih) pitanja ovog doba.”3 Iz ovog citata je vidljivo da nije tako lako odrediti granicu etičnosti u poslovanju. To je problem koji zahtijeva definisanje faktora koji utječu na to da li će se neki zaposleni ponašati etično ili neetično. Možemo reći da su ti faktori slijedeći: • • • • • • • • individualni faktori ličnosti i socijalizacije etičke filozofije i ideologija odlučivanja istorija etičkog odlučivanja organizacioni faktori spoljne snage snaga ega predstavlja sposobnost pojedinca za samousmjerenu aktivnost i sposobnost rješavanja napetih situacija; makijavelizam predstavlja mjeru za obmanjivost i dvoličnost; lokus kontrole koji je mjera da li pojedinac vjeruje ( ili ne) da su ishodi u životu određeni njegovim djelovanjem, srećom i sudbinom ili djelovanjem drugih ljudi i institucija. Socijalizacija također utiče na etički sistem pojedinca. Utvrđeno je da su razlike u zavisnosti od pola, religije, starosti, nacionalnosti, porodice i slično, važne u odluci pojedinca o etičnosti.
3

Individualni faktori ličnosti i socijalizacije koji se mjere na tri načina:

Bein, Dramond, Poslovna etika

6

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. Etičke filozofije i ideologija odlučivanja koji se mjere preko 3 osnovne etičke filozofije4: • • • utilitarizam, ljudi koji poštuju ovu filozofiju smatraju da je etično ono što daje najveću dobrobit za najveći broj ljudi; prava pojedinca, kao etičko usmjerenje zagovara prava pojedinca na obaviještenost, pravedan postupak itd; pravda – naglašava socijalnu pravdu i mogućnost da svi tragaju za smislom života i srećom. Kod većine pojedinaca je preovlađujuća neka od ove tri filozofije, kod rukovodilaca, npr. to je utilitarna. Ideologije etičkog odlučivanja se zasnivaju na razlici u moralnim sudovima koje donose, i po akcijama koje na osnovu toga preduzimaju, pa tako imamo dvije osnovne ideologije5, a to su: • • idealizam – čovjek vjeruje da etično ponašanje uvijek vodi dobrom ishodu, da se svi tako ponašaju; relativizam – čovjek vjeruje da moralna pravila variraju od situacije do situacije. U zavisnosti od toga koja je ideologija kod koga više ili manje zastupljena, pojedince možemo podijeliti na: • • • • situacioniste – visoko izražen i idealizam i relativizam; subjektiviste – više izražen relativizam; apsolutisti – visoko izražen idealizam; eksepcioniste – malo izraženi i idealizam i relativizam. Univerzalna moralna pravila su smjernice sa mogućim izuzecima. Istorija etičkog odlučivanja polazi od pretpostavke da odluke donesene u prošlosti, i posljedice proizašle iz te odluke, za pojedinca imaju veoma važnu ulogu pri donošenju odluka u budućnosti.
4 5

po Cavanaghu, Poslovna etika po Forsythu, Poslovna etika

7

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. Organizacioni faktori preko kojih na etičko ponašanje zaposlenih utiču okolnosti unutar same organizacije. Spoljne snage, veliki broj vanjskih faktora utiče na shvatanje morala unutar organizacije, pod povećanim pritiskom i ta shvatanja se mijenjaju. Iz svega navedenog je vidljivo da je pojam etičnosti, a samim tim i poslovne etičnosti, subjektivan i da zavisi od mnogih faktora. Da bi se lakše shvatio sklop svih ovih faktora dajemo grafički prikaz:
Slika 1: grafički prikaz modela etičkog odlučivanja

INDIVIDUALNI FAKTORI Ličnost Snaga ega Makijavelizam Lokus kontrole Socijalizacija Uloga polova Religija Starosno doba Radno iskustvo Ostalo

FILOZOFIJA ETIKE Utilitarizam Prava Pravo

UČVRŠĆIVANJE ETIČKIH ODLUKA U PROŠLOSTI

IDEOLOGIJA ETIČKIH ODLUKA Situacionisti Subjektivisti Apsolutisti Egzepcionisti

ETIČKO ORGANIZACIONI FAKTORI

ISTORIJA ETIČKIH ODLUKA

SPOLJNE SNAGE Ekonomski uslovi Mali potencijali Konkurencija Više akcionara Političke i socijalne institucije

ORGANIZACIONI FAKTORI Filozofija rukovođenja Ponašanje rukovodilaca Sistem jačanja Karakteristike posla

Teorija vrline Aristotelove zlatne sredine Prema Aristotelu izvor etičke vrline je volja.

8

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. Bitna karakteristika volje je sloboda. Aristotel je prvi priznao slobodu volje. Neko može biti odgovoran za svoje djelo, samo ako je ono rezultat slobodne volje. Etička vrlina je trajna osobina volje. Osobina vrline je sredina. Određivanje sredine nije proizvoljno, niti univerzalno, ono zavisi od razumne ličnosti koja svaku pojedinu stvar pravilno procjenjuje. Sredinu određuje „pravilan um" kao sumu onoga šta, kako, kada, zašto i prema kome treba da bude. Aristotel zagovara princip „zlatne sredine" da bi se izbjegla pretjeranost, sa jedne strane i nedovoljnost sa druge.

Etika u poslovanju
Predmet poslovne etike je skup moralnih pravila ponašanja u svim poslovnim aktivnostima usmjerenim ka uspešnom i profitabilnom biznisu. Norme su utemeljene na vrijednostima koje se zasnivaju na osnovnim etičkim principima, a sadržaj tih normi se izražava sudovima o dobrom i lošem, uspješnom i neuspješnom poslovnom ponašanju. Cilj je da se svi učesnici u poslovnim procesima obavežu na etičko ponašanje. Poslovna etika ima svoje dve osnovne dimenzije ispoljavanja i manifestovanja, a to su kolektivna, grupna etika i etika pojedinca. Kolektivna etika uključuje etičke postupke u poslovnim odlukama rukovodstva i menadžmenta kompanija koje se odnose na spoljašnje subjekte i okruženje, ali i etičke odnose unutar samih kompanija. Na drugoj strani, pojedinac koji ne poseduje elementarne principe lične poslovne etike, i ima deficit ukupnih moralnih standarda, uvek je spreman da izvrši prevaru, da stavi svoje lične interese iznad kolektivnih, zakonskih, iznad normi običajnog poslovnog morala i ljudskog odnosa, da naruši poslovnu klimu i atmosferu. Poslovna etika je uvijek bila pod jakim uticajem društva i okruženja u kome se razvijala. Na etičnost u poslovanju je uticalo i čovjekovo ponašanje. Tako ima shvatanja da ljudsko ponašanje ima 3 kategorije: 9

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. • kodificirane zakone (zakonske standarde), koji su kao pisani standardi i vrijednosti ponašanja ugrađeni u zakonske propise i u tom smislu su primjenjivi na sudu. To su pravila kojima se reguliše šta je legalno a šta nije. • slobodan izbor (personalni standard) koji se odnosi na ponašanje koje nije zakonom regulisano, pa u tom smislu pojedinci i organizacije imaju određen stepen slobode u ponašanju, a time i mogućnost slobodnog izbora. • etika (socijalni standard), koja nije vezana za pisane zakone, ali je zato određena normama i vrijednostima koje govore o tome šta je dobro a šta loše. Etičke norme su nepisana pravila ponašanja, i zato se često dešava da ljudi upadaju u moralne dileme koje su povezane sa situacijama gde postoje alternativni izbori koji nisu u skladu sa etičkim normama. Upravo zbog ovih etičkih dilema kompanije koriste etičke kodekse kojima se reguliše poslovno ponašanje i tako se eliminiše potreba za dodatnim zakonskim rešenjima i mogući problemi koje sa sobom donosi slobodan izbor.

ETIKA U MENADŽMENTU
Menadžeri se u svojoj poslovnoj praksi mogu naći pred brojnim dilemama kao što su: • pohlepa, prikrivanje i netačno prikazivanje stanja u izveštajima, izbjegavanje održavanja date riječi, nepridržavanje dogovorenih uslova i rokova, pretjerana samouvjerenost, nedovoljna lojalnost prema kompaniji, loš kvalitet, nepoštovanje zaposlenih, uzdizanje ličnih iznad kopmanijskih interesa, korupcija i mnoge druge.

10

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. Etičke dileme i nedoumice sa kojima se menadžer sreću u svojoj karijeri čine srž menadžerskog posla i lako može doći do odstupanja od etičkih normi,a njih označavaju6 • Korupcija, često je sastavni dio mnogih poslovnih aktivnosti kao nemoralna i nelegitimna pojava. Ona nameće pitanje odnosa moralnog i pravnog jer ono što je pravno legitimno nije i automatski moralno. • • • Industrijske krađe i špijunaže i za sada nema načina da se na pravi način zaštiti od njih. Zloupotreba medija je karakteristična i veoma izražena u savremenom svijetu jer mediji imaju velike mogućnosti za razne vrste zloupotrebe. Konflikti interesa koji su veoma česti u praksi i predstavljaju značajan problem menadžera, posebno zbog sukoba ličnih i organizacionih interesa. • • Tajni dogovori do kojih dolazi između pojedinaca ali i između organizacija. Svrha im je različita. Prevare kao klasičan tip etičke erozije. Na osnovu ponašanja menadžmenta nekog preduzeća u situacijama etičke dileme možemo razlikovati tri vrste menadžera: Nemoralni menadžment se odnosi na one menadžere koji posjeduju veoma niske menadžerske principe i koji se uglavnom ponašaju suprotno ustaljenim moralnim normama. Njihov glavni cilj je ostvarivanje ličnih interesa i stvaranje profita firme po svaku cijenu. Amoralni menadžment se odnosi na menadžere koji nisu nemoralni, ali nisu ni potpuno moralni. Oni ne obraćaju posebnu pažnju u svom poslovnom ponašanju ili krše postavljene etičke norme. Možemo tu razlikovati dvije grupe menadžera. Jedni krše etičke norme sa namjerom, pošto smatraju da se odgovarajuće moralne norme ne

6

Rouse, M. J., Rouse, S. Poslovne komunikacije, 212

11

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. mogu primjeniti u svijetu biznisa. Drugi krše etičke norme bez svjesne namjere, uglavnom zbog ličnog nemara. Moralni menadžment vodi računa o moralnim normama i trudi se da ih u svakoj prilici poštuje. Ovi menadžeri se trude da budu pravični, pošteni, iskreni, da drže obećanja i datu riječ. Ima mnogo primjera nepoštovanja etičkih principa u poslovanju, koji ukazuju na odnos etike i društvene odgovornosti. Najizrazitiji oblici neetičkog ponašanja su: • • • • • lična korist koja se stavlja iznad interesa kompanije; konflikt individualnih vrijednosti i organizacionih ciljeva; menadžerske vrijednosti i stavovi; pritisak konkurencije i upotreba neetickih sredstava; kulturne razlike.

Etika menadžera u praksi
U svakodnevnom poslovanju menadžeri nailaze na mnoge etički diskutabilne situacije. Vidjeli smo od kojih sve elemenata ovisi za kakvu će se odluku opredijeliti, ali ipak u većini slučajeva nije sve tako jednostavno. U praksi će većina menadžera, ako ne i svi, sebe deklarisati kao visoko etičnog, ali mnoge odluke i postupci ne bi se mogli tako nazvati. Mnogi postupci kod menadžera i nemaju diskutabilni karakter, već ih smatraju konkurentskom prednosti. Tako, na primjer u pregovaranju sa poslovnim partnerima, mnogi koriste neka sredstva koja možda i nisu opravdana. Blefiranje, zavaravanje partnera, obećavanje čak i nemogućih stvari radi sklapanja posla, većina menadžera smatra dozvoljenim i opravdanim pravdajući se time da i suprotna strana koristi iste ili slične postupke i da se to od njih i očekuje. Isto tako, korupcija je okarakterisana kao negativna pojava, ali će većina menadžera za to pronaći neki drugi izraz i time opravdati svoj 12

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. postupak. Sklapanje poslovnih poznanstava, nadoknada ili provizija za poslovnu uslugu i slično, a u tome nema ništa loše. Prevare se mogu nazvati nadmudrivanjem protivnika, industrijska špijunaža je samo praćenje rada konkurencije i tako redom. Ipak, moramo reći da postoje i menadžeri za koje je postupanje po visokim moralnim standardima prioritet i obaveza i to isto očekuju od svih svojih zaposlenih.

ZAKLJUČAK

U poslovnom svijetu etično ponašanje nije svrha samo sebi, ono ima daleko veće značenje, jer ponašanje menadžera, zaposlenih i preduzeća u cjelini, snažno utiče na sliku koja se stvara.

13

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v. Jedan od najvećih poslovnih izazova današnjice je kako se etički ponašati a pritom postići visoke performanse. Na ovaj izazov odgovor treba da pruži poslovna etika. U svakom slučaju, nekoliko činjenica ima vrijednost koju ne mijenjaju ni vremena, ni poslovna politika preduzeća, niti bilo koje druge okolnosti, a to bi trebao biti jednostavan princip koji traži da se ponašamo prema drugima onako kako od njih očekujemo da se ponašaju prema nama. U savremenom poslovnom svijetu ugled i reputacija preduzeća postaju sve važniji elementi uspjeha, a oni se, između ostalog, grade i na ovim, etičkim osnovama.

LITERATURA

[1]

Bein B. i Dramond Dž., Poslovna etika, Clio, Beograd, 2001.

14

ETIKA I MORAL KOD MENADŽERA XXI v.

[2]

Grupa autora, Priručnik o vještinama komunikacije, Project

Management Ltd, EU 2006.

[3]
2000.

Robinson D., Poslovni bonton, Privredni pregled, Beograd,

[4]

Rouse, M. J., Rouse, S., Poslovne komunikacije, Masmedia,

Zagreb 2005.

[5]

Korišteni internet izvori:

 www.manager.hr  www.emagazin.co.yu  www.promoney.co.yu

15

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->