P. 1
Seminar Ski Izvori Poslovnog Prava

Seminar Ski Izvori Poslovnog Prava

4.33

|Views: 5,143|Likes:
Published by tea5
home work
home work

More info:

Published by: tea5 on Jun 25, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/21/2013

pdf

text

original

SEMINARSKI RAD

SADRŽAJ
List br.

UVOD ............................................................................................................ 2

IZVORI POSLOVNOG PRAVA ........................................... 2
1.

IZVORI POSLOVNOG PRAVA KOJI DONOSI ZAKONODAVAC 3 1.1. Ustav, zakon i podzakonski propisi ....................................................... 4 1.2. Sudska (i arbitražna) praksa .................................................................. 5 AUTONOMNI IZVORI POSLOVNOG PRAVA ................................ 6 2.1. Poslovni običaji .................................................................................. 6 2.2. Uzanse .............................................................................................. 7 2.3. Akti privrednih društava ...................................................................... 7 2.4. Opšti uslovi poslovanja ....................................................................... 8 2.5. Trgovačke klauzule i termini ................................................................ 8 OSTALI IZVORI POSLOVNOG PRAVA .......................................... 3.1. Pravna pravila predratnog trgovačkog prava ........................................... 3.2. Građansko pravo ................................................................................ 3.3. Pravna nauka ..................................................................................... 9 9 9 10

2.

3.

4.

HIJERARHIJA IZVORA POSLOVNOG PRAVA ............................... 11

Zaključak i ključne reči .................................................................................... 12 Literatura .......................................................................................................... 13

1

SEMINARSKI RAD

UVOD

Izvori poslovnog prava klasifikuju se na marerijalne i formalne izvore. Izvori poslovnog prava mogu da imaju različite načine nastajanja i različito poreklo. osnovni izvor statusnog dela poslovnog prava kod nas je Zakon o privrednim društvima iz 2004. godine, zakon je podeljuen na više delova. Osnovni izvor našeg prava u vezi sa ugovorima u privredi je Zakon o obligacionim odnosima iz 1978. godine. Značajno je istaći za naše poslovno pravo da ima čitav niz zakona kao svoje formalne izvore. Odgovarajuće promene u društveno - ekonomskim odnosima izazivaju i promene u propisima.

I. IZVORI POSLOVNOG PRAVA
2

SEMINARSKI RAD

Izvori poslovnog prava kvalifikuju se na materijalne i formalne izvore. Materijalni izvori poslovnog prava su isti kao i u svim drugi granama našeg pravnog sistema. Reč je o interesima i volji vladajuće klase, koja se izražava u formalnim izvorima prava. Zbog toga su predmet našeg daljeg interesovanja formani izvori poslovnog prava, tj. oblici i forme u kojima se pojavljuju pojedina pravila iz poslovnog prava. Formalni izvori poslovnog prava su mnogobrojni i preko njih se pojavljuju prave norme različite normativne snage. Zato je potrebno utvrditi redosled društveno-ekonomski odnosi na različite načine pravno regulišu. Izvori poslovnog prava mogu da imaju različite načine nastajanja i različito poreklo. Po načinu nastajanja, može se govoriti o heteronomnim i autonomnim izvorima. Heteronomni izvori poslovnog prava su državni propisi koje donosi država po tačno definisanoj i ustaljenoj zakonskoj proceduri. To su ustav, zakon, podzakonski propisi i sudska praksa. Autonomne izvore prava stvaraju sami subjekti na koje se ovi izvori prava primenjuju. U autonomne izvore poslovnog prava spadaju: poslovni običaji, uzanse, trgovački termini i klauzule, opšti uslovi poslovanja, athezioni ugovori i tipski ugovori. Prema svome poreklu, izvori poslovnog prava se dele na domaće i međunarodne. Domaći izvori poslovnog prava nastaju u okviru pravnog porekla jedne države. Međunarodni izvori poslovnog prava nastaju međunarodnim pravnim putem između dve ili više država.1
1.

primene formalnih izvora

poslovnog prava, tj. pravnu snagu pojedinih normi – pošto je u praksi moguće da se isti

IZVORI POSLOVNOG PRAVA KOJI DONOSI ZAKONODAVAC
3

1

Dr. Mile Račić: „Poslovno pravo“, Novi Sad, 2006. str. 31-33

SEMINARSKI RAD

1.1.Ustav,

zakon i podzakonski propisi

Ustav u formalnom smislu je najviši pravni akt jedne zemlje. Ustav Republike Srbije sadrži niz odredbi ekonomsko-pravnog karaktera koje nisu samo načelnog karaktera. One su i neposredno primenjive u praksi. Kako ustavom ne mogu biti regulisana sva pitanja ekonomskopravnog i poslovno-pravnog karaktera, Ustav reguliše potrebu i način donošenja zakona, podzakonskih akata koje će bliže i potpunije regulisati određene oblasti privrednog života.

Zakon je posle Ustava pisani pravni akt najviše pravne snage, koji donosi posebni zakonodavni organ, po posebnom postupku. Zakoni, kao opšti pravni akti koje donosi zakonodavni organ države po propisanom postupku, moraju biti saglasni Ustavu. Ukoliko zakon celovito odrđuje određenu pravnu oblast on se naziva zakonik ili kodeks, a proces njegovog donošenja kodifikacija.

Podzakonski propisi su opšti ptavni akt niži od zakona koji donose nadležni državni organi – izvršni organi uprave. Složenost i dinamika poslovanja čine da je nemoguće sva pitanja regulisati zakonom. Zato postoje podzakonski propisi, kao: uredbe, pravilnici, odluje, naredbe rešenja i uputstva. Podzakonski propisi se donose radi zarade i lakže primene zakona 2

1.2.Sudska

i arbitražna praksa

Sudsku praksu čini čini niz sudskih presuda, kojima se pravne norme primenjuju na isti način u praksi.
2

Dr. Mile Račić: „Poslovno pravo“, Novi Sad, 2006. str. 32-35

4

SEMINARSKI RAD

Ipak, stavovi viših sudova imaju određeni uticaj na sudsku praksu. Naročito veliki uticaj na sudsku praksu kod nas imaju načelni stavovi usvojeni na sednici Ustavnog suda, Vrhovnog suda i Višeg trgovinskog suda. Razlozi za ovakav vertikalan uticaj su mnogobrojni: − prvo, ovako formirana praksa ima veliki autoritet koji počiva na valjanosti razloga sadržanih u presudi(a posebno na stanovištu ili stavu više sudske instance) višeg suda; − drugo, tu je i psihološki razlog – kada postoji rešenje višeg suda – to ljudi sa lakoćom prihvataju kao objektivno i tačno i − treće, sudija veruje da će njegova odluka zadržati pravnu snagu (prebacujući odgovornost na više sudove).

2. AUTONOMNI IZVORI POSLOVNOG PRAVA
2.1.Poslovni

običaji

Poslovni običaji su izvori autonomnog poslovnog prava koje poslovni subjekti stvaraju samostalno, nazavisno od zakonodavca. Rač je o određenim pravilima koja nastaju dugotrajnim ponavljanjem nekih ponašanja u istoj ili sličnoj situaciji. Od poslovnih običaja treba razlikovati
5

SEMINARSKI RAD

tzv. dobte običaje koji predstavljaju pravila morala, a to su norme poslovnog morala jednog društva. U pravnoj teoriji se razlikuju poslovni obučaji od normi običnog prava. Osnovna razlika je u tome što se kod običajnog prava kao osnov primene pojavljuje pravna svest o pravnoj obaveznosti primene toga pravila ponačanja, dok je osnov poslovnih običaja uređenje o korisnosti odgovarajućeg ponašanja. Poslovni običaji se dužom primenom se postepeno pretvaraju u norme običajnog prava.3 Prema vertikalnom kriterijumu poslovni običaji se dele: − Opšte poslovne običaje, koji veže za celokupno privredno poslovanje; − Posebne poslovne običaje, koji važe za određenu privrednu granu, odnosno struku. Prema horizontalnom kriterijumu poslovni običaji se dele:
− − −

Opšte poslovne običaje, koji važe na teritoriji određene zemlje – široj teritoriji Regionalne poslovne običaje, koji važe na području jednog regiona i Lokalne poslovne običaje, koji važe samo u određenom mestu, ili nekoj užoj teritoriji.

2.2.Uzanse
Uzanse (latinski: usus – običaj; francuski - usage) su kodifikovani poslovni (trgovački) običaji, čiju je kodifikaciju obavio za to ovlašćeno telo – privredna komora, berza, udruženje trgovaca i sl. Kod nas postoje opšte i posebne uzanse. Opšte uzanse sadrže kodifikovane običaje za promet robom koje je donela Glavna državna arbitaža 1954. godine. Suštinski gledano, Opšte uzanse nisu uzanse u smislu kodifikacija trgovačkih običaja, već su pravila obligacionog prava. Posebne uzanse se pojavljuju i primenjuju u pojedinim privrednim granama ili u prometu

3

Vasiljević M.: „Poslovno pravo“, Beograd, 2001. str. 17

6

SEMINARSKI RAD

određenih proizvoda. Kod nas postoje posebne uzanse: Lučke uzanse, Posebne uzanse o ugostiteljstvu, Posebne uzanse o građenju i dr.

2.3.Akti

privrednih društva

Zakon o privrednim pruštvima iz 2004. godine, u članu 7. utvrdio je da se privredna društva osnivaju osnivačkim aktom koji ima formu ugovora o osnivanju ako ga osniva više osnivača ili odluke o osnivanju ako ga osniva jedan osnivač. Lica koja osnivaju privredno društvo su osnivači društva. Osnivački akt sadrži: puno ime i prebivalište svagok fizičkog lica osnivača i sedište pravog lica, poslovno ime i sedište društva, delatnost, označenje vrste i vrednosti uloga svakog osnivača. U slučaju neusklađenosti između osnivačkog akta privrednog društva i ugovora članova društva, primenjuje se osnivački akt.

2.4.Opšti

uslovi poslovanja

Opšti uslovi poslovanja su značajan oblik autonomnog poslovnog prava, koji u savremenim unutrašnjim i međunarodnim robnonovčanim odnosima dobijaju sve veći značaj. Opšti uslovi poslovanja pojavljuju se u delatnostima velikih trgovinskih organizacija koje obavljaju trgovinu na veliko i malo, kod industrijskih organizacija koje se pojavljuju kaop kupci ili prodavci, u oblasti osiguranja, te kod transportnih, skladišnih, kontrolnih i komunalnih organizacija.4

4

Jankovec I.: „Ugovori u privredi“, Beograd, 1987. str. 34

7

SEMINARSKI RAD

Opšti uslovi poslovanja pripadaju tzv. formularnom ugovornom poslovnom (trgovačkom) pravu, koje zajedno sa običajnim ugovornim pravom sačinjava autonomno ugovorno poslovno pravo. U formularnom ugovornom trgovačkom pravu najčešće se primenjuju tipski, standardni, formularni ugovori i athezioni ugovori. Tipski, standardni ugovori i athezioni ugovori kao formularni ugovori, kao i opšti uslovi poslovanja ako se usled masovne upotrebe pretvore u poslovne običaje, postaju značajan izvor poslovnog prava.

2.5.Trgovačke

klauzule i termini

Slično opštim uslovima poslovanja i i tipskim uslovima, poslovni subjekti se često sliže trgovačkim klauzulama i terminima. Ove klauzule i termine sistematizuje i donosi nadližno privredno telo i utvrđuje njihovo značenje, odnosno smisao. Ugovorne strane mogu upotrebljenom trgovačkom terminu dati i drugačije značenje, pa se u tom slučaju upotrebljeni trgovački termin interpretira po volji ugovornih stranaka, a ne prema značenju koje su mu dali njegovi tvorci. Međuti u koliko ugovorne strane ne odrede značenje upotrebljenom trgovačkom terminu, onda upotrebljeni trgovački termin ima značenje koje su odredili njegovi tvorci. Trgovačke klauzule i termine donele su ovlašćene trgovačke asocijacije ka npr. Međunarodna trgovačka komora u Parizu sa Međunarodnim pravilima za tumačenje trgovačkih termina

3. OSTALI IZVORI POSLOVNOG PRAVA
3.1.Pravna

pravila predratnog trgovačkog prava

Na osnovu Zakona o navažnosti pravnih propisa donetih pre 6. aprila 1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije, u slučaju pravne praznine mogu se pod određenim uslovima primenjivati pravna pravila iz predratnog trgovačkog prava. Kao jedan od značajnih uslova za hjihovu primenu jeste da takva pravila nisu u suprotnosti sa osnovana našeg društvenog sistema. Kako dugo u posleratnom razvoju naše zemlje nisu bili doneseni odgovarajići zakonici iz oblasti trgovačkog zakonodavstva, u u pojedinim delovima su se primenjivala pravna pravila iz predratnih zakona. Od svih starih zakonika najznačajniji je Hrvatsko-ugarski trgovački zakonik
8

SEMINARSKI RAD

iz 1875. godine, čija se pravna pravila i danas najčešće primenjuju kod nas u slučaju nepostojanja odgovarajućih pozitivnih propisa.

3.2.Građansko

pravo

Istorijski posmatrano, Građansko pravo spada u nastarije grane prava uopšte. Pravna pravila ove grane prava imaju svoju dugu tradiciju i potiču još iz starog Rimskog prava. Nastanak novih grana prava, u okviru civilnog (građanskog) prava, nije pratila potrebna kodifikacija u našem savremenom zakonodavstvu. Sama primena pravnih normi građanskog prava na poslovno pravo (privredno i trgovinsko pravo) ima dosta poteškoća: pre svega što građansko pravo kod nas nije kodifikovano kao privredno i trgovinsko pravo i što se kod nas još uvek primenjuju pravna pravila rascepkanog, neujednačenog i zastarelogpredratnog građanskog prava. I pored kodifikacija koje se obavljaju u našem zakonodavstvu (posebno u oblasti stvarnog prava, privrednog i trgovinskog prava), postoji potreba za primenom pravnih pravila građanskog prava i u oblast poslovnog prava.5

3.3.Pravna

nauka

Stanovište pravne nauke u svetu, pa i kod nas predstavlja formalni izvor poslovnog prava. Izuzetak jedino predtavlja Švajcarski građanski zakonik, koji upućuje sudiju da kod nedostatka propisa sudi po pravilu koje bi doneo kao zakonodavac, gde se od njega traži da pri popunjavanju pravne praznine, sledi i afirmiše pravnu nauku. Međutim, iako pravna nauka nije formalni izvor prava, ona ipak može na različite načine da utiče na zakonodavnu i sudsku praksu. Njen uticaj u tom smislu je zapažen: putem kritičnih sudija postojećih normativnih rešenja, putem kritičnih prikaza sudske i arbitražne prakse, učešćem u ekspertnim grupama za izradu zakona, učešćem kao članovi veća ili sudija najviših sudova i slično.
5

Petrović S.: „Obligaciono pravo“, Beograd, 1995. str. 56

9

SEMINARSKI RAD

U tom smislu pravana nauka predtavlja pomoćni, interpretivni, posredni izvor prava, jer argumentovana shvatanja istaknutih pravnih teoretičara se najčešće prihvataju u sudskoj, zakonodavnoj i poslovnoj praksi.6

4. HIJERARHIJA IZVORA POSLOVNOG PRAVA
Hijerarhija izvora poslovnog prava ima veliki praktični značaj zbog velikog broja pravnih pravila u poslovnom pravu, što omogućuje pravilnu primenu pravnih pravila u skladu sa društvenim interesima i ciljevima. Hijerarhija izvora ima i praktične razloge: a) poslovni subjekti time dobijaju sopstvenu pravnu sigurnost, b) sudovi i arbitaže u postuoku razrešavanja sporova imaju precizna stanovišta u primeni materijalnog prava, c) hijerarhija propisa koristi zakonodavcu da blagovremeno interveniše u pravnoj regulativi.

6

Dr. Mile Račić: „Poslovno pravo“, Novi Sad, 2006. str. 46

10

SEMINARSKI RAD

Kako hijerarhija izvora poslovnog prava počinje ustavom, a zatim imperativnim zakonskim propisima, na dalji međusobni odnos i redosled primene ostalih izova poslovnog prava utiču dva načela: prvo, prema načelu autonomije volje ugovornih strana prednost u primeni imaju akti koji neposredno ili posredno izražavaju tu volju; drugo, prema načelu posebnosti kod izvora poslovnog prava prednost se daje izvorima prava posebne prirode u odnosu prema izvorima prava opšte prirode (predost posebnog nad opštim).

ZAKLJUČAK

Pre Drugog svetskog rata na teritoriji jugoslavije su se primenjivali: Srbijanski trgovački zakonik iz 1860. godine,Hrvatsko-ugarski trgovački zakonik iz 1875. godine, Bsanskohercegovački trgovački zakonik iz 1883. godine, Crnogorski trgovački zakonik iz 1910. godine i Austriski trgovački zakonik iz 1862. godine. Detaljnije teritorijalnoj primeni ovih trgovačkih zakona, kao i nekih drugih koji su u tesnoj vezi sa trgovačkim poslovima bilo je reči kada se govorilo o razvoju poslovnog prava u našoj zemlji. Kako je navedeno Srbijanski i Crnogorski
11

SEMINARSKI RAD

trgovački zakonici bili su, u stvari skraćeni prevodi Francuskog trgovačkog zakonika iz 1807. godine, a da su svi ostali trgovački zakonici bili u potpunosti ili delimično preuzeti iz Opšteg nemačkog trgovačkog zakonika iz 1910. godine.

KLJUČNE REČI
Ustav, zakon, sud, izvori poslovnog prava, akti, klauzule.

LITERATURA

1. Dr. Mile Račić: „Poslovno pravo“, Novi Sad, 2006. 2. Vasiljević M.: „Poslovno pravo“, Beograd, 2001. 3. Jankovec I.: „Ugovori u privredi“, Beograd, 1987. 4. Petrović S.: „Obligaciono pravo“, Beograd, 1995.
12

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->