UNIVERZITET CRNE GORE EKONOMSKI FAKULTET-PODGORICA KONSTITUCIONALNA EKONOMIJA

REFORMA SISTEMA ZDRAVSTVENE ZASTITE U CRNOJ GORI

Profesor: Prof.dr.Nevenka Glisevic

Student: Martinovic Sandra 08/155

U medjuvremenu su razvijani raznoliki modeli zdravstvenog sistema(zdravstvene zastite i osiguranja) koji pocivaju na nacionalnoj tradiciji i iskustvu.list RCG 39/2004). Strategija zdravstvene politike zasniva se na podizanju kvaliteta zdravlja stanovnistva. uz prilagodjavanje i poboljsanje djelovanja zdravstvenog sistema u skladu sa finansijskim mogucnostima.Savjeta). zakonskog uredjenja. Polazeci od kriterijuma koji se ticu organizacije.vijek“. -Zakon o zdravstvenoj zastiti(sl. predstavlja jedan od najstarijih zakonom uredjenih vidova osiguranja. Suocene sa sve vecim izazovima (rast potreba i ocekivanja). finansija.list RCG 39/2004). vec ce prouciti.postoji uobicajena podjela zdravstvenih sistema na zemlje sa nacionalnom zdravstvenom sluzbom i sistema obaveznog socijalnog osiguranja koji je zastupljen u vecini drzava clanica. Da bi se krenulo u opseznu reformu sistema usvojeno je nekoliko strateskih dokumenata: • • • -zdravstvena politika u RCG do 2020 godine(2001).po uzoru na zemlje clanice Evropske unije. Obezbjedjivanje od rizika povrede i sprijecenosti za rad uslijed bolesti.rada i socijalnog staranja nece direktno usvojiti nijedan zdravstveni sistem iz svijeta. Crna Goora se ukljucila u jedinstveni medjunarodni proces ostvarivanja dokumenata Svjetske zdravstvene organizacije“Zdravlje za sve u XXI vijeku“ i „21 cilj za 21. .rada i socijalnog staranja sprovodi reformu sistema zdravstva.zemlje EU pristupile su reformisanju sistema u skladu sa zdravstvenom politikom. ogranicenim mogucnostima (porast ucesca izdataka u BNP) i potrebom obezbjedjivanja privhatljivog nivoa zdravstvene zastite cjelokupnog stanovnistva. -strategija razvoja zdravstva Republike Crne Gore (2003). Ministarstvo zdravlja. pa je otuda tesko govoriti o jedinstvenom evropskom modelu.prilagoditi i primijeniti neka dobra iskustva zapadnih zemalja i zemalja u tranziciji. u zemljama Evropske unije.Vlada Crne Gore preko resornog ministarstva zdravlja. U medjuvremenu je doslo do priblizavanja oba modela tako da gotovo citavo 2 -zakon o zdravstvenom osiguranju (sl.nacionalnim strategijama i preporukama (Evropske Komisije. uslova i predvidjenih prava. koji je u nekim drzavama uveden 20-tih godina proslog vijeka.

privatnog osiguranja i sopstvenog ucesca korisnika. u preovladjujucem sistemu zakonom obaveznog osiguranja. sto dovodi do rasta izdataka koji se pokrivaju iz budzeta.danas je u gotovo svim clanicama Evropske unije. ekonomske i socijalne razlike medju njima.materijalna sigurnost gradjana. lijecenja i njege. reformisale su svoje zdravstvene sisteme. Bez obzira na znacajne istorijske. finansiranje se vrsi iz sredstava koja se prikupljaju iz doprinosa zaposlenih i poslodavaca. dok je za pokrivanje dodatnih troskova potrebno ucesce pocijenata.makroekonomska efikasnost (troskovi za proizvoda).zemlje Srednje i Istocne Evrope . za pacijente sa niskim zaradama koji ne mogu da plate visoke cijene pregleda.sloboda korisnika. Nasuprot tome.uvedeno licno ucesce pacijenata u pokrivanju razlicitih vidova zdravstvene zastite. ukljucujuci i ljekare. a navedeni ciljevi su zastupljeni u programima Evropske unije.ukljucujuci i Crnu Goru. kako bi se obezbijedila zastita lica koja slabije zaradjuju i sprijecilo njihovo njihovo dalje siromasenje zbog pokrivanja troskova lijecenja. kulturne. zdravstvene sluzbe imaju javni karakter. pri cemu su vidljive razlike koje se ticu obima i nivoa prava u pojedinim zemljama clanicama .Svjetske zdravstvene organizacije i drugih medjunarodnih institucija. Na tim osnovama vecina drzava. pa su otuda i kadrovi-drzavni sluzbenici. Podizanje nivoa participacije i ogranicenja koja se ticu koriscenja skupih usluga predstavljaju realnu opasnost (izvjestaj Komisije i Savjeta).ukljucujuci i Crnu Goru. U cilju prevazilazenja takvog stanja najveci broj zemalja se odlucuje za postovanje principa solidarnosti u okviru nacionalnog sistema. gradi svoje nacionalne politike. nezavisno od modela sistema. decenijsko iskustvo 3 . Bez obzira na razlike zdravstvenih sistema opsti ciljevi nacionalnih zdravstvenih politika mogli bi se zdravstvenu zastitu formulisati kao: obezbjedjenje dostupnosti i ravnopravnosti trebalo bi da cine odgovarajuci procenat drustvenog korisnika. Finansiranje drzavnih zdravstvenih sluzbi vrsi se po pravilu iz javnih sredstava (budzeta). uslove potrebne za dobijanje statusa punopravnih clanica Evropske unije. U praksi se najcesce srecu rjesenja kojima je predvidjeno pokrivanje „osnovne zastite“ sa jasno definisanim oblicima prava koja se ostvaruju po osnovu osiguranja ili iz poreza.gore navedene.stanovnistvo unije ostvaruje prava na zdravstvenu zastitu.odgovarajuca autonomija davalaca usluga. U drzavama u kojima postoji dati model.Medjutim. U nastojanju da ispune. politicke.

pri cemu su u vecini slucajeva izostali ocekivani rezultati na polju poboljsanja zdravstvenog stanja stanovnostva.veci kvalitet zdravstvenih usluga. obezbjedjivanje sigurnih izvora finasiranja. sekundarnom i tercijalnom sektoru.restruktuiranje sektorske podjele. Ranije vazeci sistem zdravstvene zastite. u zemljama u tranziciji. na planu pruzanja usluga i njihovog kvaliteta.podrazumijevalo je uvodjenje novog modela sistema. Drugi dio problema koje je trebalo rijesiti odnosio se na obezbjedjivanje sigurnih izvora prihoda. jacanje kadrovskih potencijala . socijalnoj iskljucenosti i promjenama u zdravstvenom statusu stanovnistva. sa velikim brojem zaposlenih i prevelikim kapacitetom za bolnicko lijecenje.fokusiranjem na individualne programe koji su shvatani kao „magicne injekcije“ za sve „bolesti zdravstva“.placanja usluga „na crno“. paralelna trzista rada) u uslovima niskih stopa fertiliteta i ubrzanog starenja stanovnistva. Istrazivanja zdravstvenih trendova ukazuju na neke zajednicke karakteristike u tranziciskim zemljama koje se prije svega odrazavaju u rastu troskova zdravstvene zastite. privatizaciju itd.Bizmarkov model.decentralizaciju.postignutih rezultata i uocenih problema u reformisanju zdravstva. efikasnijeg pruzanja usluga i prenosenja jednog dijela troskova na pacijente.Semaskov model. Razvijanje sveobuhvatne „perspektive zdravstvenog sistema“u uslovima ekonomske krize. kvalitetnije zastite. U pocetnim godinama tranzicije.tranzicije obezbjedjuje pracenje osnovnih promjena. obezbjedjenja jednakosti u pruzanju usluga i pokrivenosti stanovnistva osnovnom zdravstvenom zastitom. pokazalo se da treba reformisati centralizovani drzavni sitem zdravstvene zastite . Krajnji rezultati reformi veoma su razliciti . Otuda se u vecini zemalja tranzicioni proces odvijao u pravcu stvaranja finansijski odrzivog sistema osiguranja koji se zasniva na doprinosima (a ne kao ranije na porezima) po ugledu na zapadnoevropski. Negativni efekti ekonomsko-socijalnih reformi (makroekomosko stanje. odlikovao se rasprostranjenom mrezom zdravstvenih institucija u primarnom. sveobuhvatne 4 . u uslovima naraslih potreba i ocekivanja stanovnistva i ogranicenim finansijskim mogucnostima. doveli su do negativnih demografskih trendova u vecini zemalja Istocne i Srednje Evrope. U realizaciji postavljenih ciljeva u praksi se cesto odustajalo od komleksnih mjera.

Kljucni elementi reformi zdravstvenog sistema u zemljama Srednje i Istocne Evrope sadrzani su u oblasti finasiranja sistema.ali i neformalna placanja na crno). Pored toga . Tokom tranzicije. prihodi za zdravstvenu zastitu su generisani prevashodno od drzavnih preduzeca. Kao sto je to slucaj u sistemima koji se finansiraju posredstvom oporezivanja. pa otuda bogatiji djelovi stanovnistva vrlo cesto ostvaruju disproporcionalne koristi od drzave. trebalo je da obezbijedi „zdravije“fondove i brze reakcije sistema na savremene izazove(rast izdataka). koje ukljucuje fundiranje(skupljanje finansijskih sredstava) i njihovu raspoodijelu osiguranicima. U praksi se medjutim. Javni izdaci za zdravstvenu zastitu i programe socijalne pomoci u zemljama u tranziciji nijesu uvjek opotimalno usmiereni. Razvijanje odnosa izmedju korisnika i pruzaoca zdravstvenenih usluga na novim osnovama. ustanovljena su dva nova izvora finansiranja:doprinosi za javno zdravstveno osiguranje i gotovinska placanja (zvanicno propisane takse.dok su privatni izvori sredstava imali neznatan udio. trebalo je sacuvati elemente solidarnosti u zdravstvenim sistemima i obezbijediti uneverzalni obuhvat stanovnistva osnovnim „paketom usluga“ s obzirom na dugu tradiciju besplatnog zdravstva i ocekivanja osiromasenog stanovnistva.povecanjem odgovornosti pojedinca za sopstveno zdravlje i za finansiranje zdravstvene zastite.poboljsanjem efikasnosti zdravstvenog sistema i povecanjem odrgovornosti za koriscenje resursa prenosenjem odgovornosti za zdravstvenu zastitui na nezavisne(od drzave) institucije. nedostaju elementi makroekonomske stabilnosti i adekvatna zakonska regulativa. Decentralizacija sistema u finansiranju zdravstvene zastite rezultirala je izmjenom u nacinu prikupljanja sredstava i pored toga sto je drzava zadrzala znacajno ucesce u kreiranju zdravstvene politike i pokrivanju troskova zdravstvene zastite. 5 . Pravo na zdravstvenu zastitu prema zakonskim propisima u vecini zemalja u tranziciji je ostalo univerzalno. predstvaljali su rezultat politickih pregovora i ustanovljenih prioriteta. Prije tranzicije. buduci da se smatralo neproduktivnim sektorom. zdravstvo je konkurisalo ostalim oblastima javne potrosnje i stvarni troskovi usmjereni za zdravstvo. Zdravsto nije uvjek favorizovano . pokazalo da za izgradnju novog sistema koji se finansira iz doprinosa . Koncipiranje javnog zdravstvenog osiguranja u zemljama Istocne i Srednje Evrope uzrokovano je:ukidanjem drzavnog monopola nad vlasnistvom i finansiranjem zdravstvene zastite.

izbjegla i raseljena lica i iz ostlaih prihoda.sto omogucava kontrolu trosenja prihoda namijenjenih sistemu zdravstva i sprjecava prelivanje sredstava iz zdravstvenog sektora u druge vladine sektore.kao i izmedju urbanih i ruralnih oblasti. Model finansiranja iz doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje primjenjuju sljedece zemlje. Iz navedenog slijedi da crnogorski sistem zdravstva treba da istraje na razvoju modela obaveznog zdravstvenog osiguranja. obezbjedjenja sigurnih izvora finansiranja. sto neminovno dovodi do zaostajanja zdravstvenog sektora.Francuska… Bismarckov model je primjereniji zemljama u tranziciji zbog cinjenice da se tim modelom obezbjedjuje odvojenost zdravstvenog budzeta od drzavnog. Manjim dijelom Fond se finansira iz transfera budzeta za kapitalne investicije.Belgija.. ovi dispariteti su potojali i prije perioda tranzicije.Austrija. Bismarckov i Beveridgeov model. unapredjenja isplativosti pruzanja usluga i uvodjenju sistema placanja po ucinku..Osim toga postoje velike razlike u alociranju rasursa izmedju glavnih gradova i ostalih.tokom koje svakako nijesu korigovani. Uprkos ideologiji pravicnosti. Danas u Evropi imamo primjenu dva modela finansiranja zdravstva. ucinjeni su po uzoru na razvijene zapadne zemlje kao i na zemlje u tranziciji i to na polju jacanja finansijske strukture . Tim sredstvima Fond obezbjedjuje osiguranim licima pravo na zdravstvene usluge i pravo na odredjene novcane naknade. 6 . Pocetni koraci u raformi zdravstvenog sistema u Crnoj Gori. Model obaveznog zdravstvenog osiguranja (Bismarckov model) u kojem preovladava finansiranje zdravstvene zastite iz fonda obaveznog zdravstvenog osiguranja putem doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje koje solidarno placaju zaposleni i poslodavci i model nacionalne zdravstvene zastite(Beveridgeov model) u kojem dominira budzetsko finansiranje zdravstvene zastite. Obavezno zdravstveno osiguranje u Crnoj Gori sprovodi Republicki fond za zdravstveno osiguranje (FOND) i pojavljuje se kao posrednik koji stupa u odnose sa obaveznicima uplate doprinosa i sa davaocima zdravstvenih usluga. Glavni izvor finansiranja sistema zdravstva su dopinosi za obavezno zdravstveno osiguranje koji cine 94% ukupnih prihoda. Dominantan model zdravstvenog osiguranja vecine zapadnoevropskih zemalja je obavezno zdravstveno osiguranje.nezaposlena.

Osim toga. sto rezultira pojavom:niske profesionalne satisfakcije. smanjenje stope doprinosa za zdravsto sa 9% znaci ukupno 7 . zdravstvena potrosnja.Fond iz raspolozivih sredstava dakle. treba da obezbijedi zadovoljavajuci nivo zdravstvene zastite.5 % smanji na manje od 2. Fond je sagledavajuci situaciju u zdravstvenom sistemu prepoznao faktore rasta zdravstvene potrosnje. Na osnovu prijedloga postignut je sporazum izmedju Vlade. predstavlja problem svih drzava jer su sredstva za zdravstvenu zastitu ogranicena. a sa druge strane postoji stalan rast potreba za zdravstvenim uslugama jer savremena medicina pruza covecanstvu sansu za zdraviji zivot i duzi zivotni vijek. sto znaci da se Crna Gora nalazi u stadijumu demografske starosti. dok se ne postigne stopa od 9%. Naime. Ne mogu se zaboraviti ni male plate zdravstvenih radnika.25% godisnje. nepostojenjem motivacije za kvalitetnim i efikasnim radom. dehumanizovanog odnosa izmedju zdravstvenih radnika i pacijenata. sto u perspektivi ima negativne konsekvence na ekonomski rast i povecanje zdravstvene potrosnje. ali istovremeno zahtijeva. Sve ovo navodi da cemo imati jak pritisak na zdravstveni sistem kojem necemo biti u stanju da odgovorimo bez sprovodjenja temeljnih reformi sa osnovnim ciljem ogranicavanja rasta troskova uz istovremeno ocuvanje i unaprjedjenje zdravlja svakog pojedinca i svog stanovnistva. vecu raspodjelu sredstava u podrucju zastite zdravlja.a danas ima gotovo 100 000 penzionera. Vlada RCG je predlozila da se u cilju stvaranja povoljnijeg ekonomskog ambijenta razmotri mogucnost smanjenja stopa doprinosa da bi se rasteretila privreda-poslodavci. sto u uslovima stalno rastucih troskova predstavalja problem. Prosjecna starost stanovnistva u Crnoj Gori je 35. U Crnoj Gori se javlja problem vezan za smanjanje mlade populacije i rast starijeg u ukupnom stanovnistvu. sto ce doprinijeti stvaranju finansijski i institucionalno odrzivog sistema zdravstvene zastite.9 godina. a znamo da je ta kategorija osiguranika najveci korisnik zdravstvenih usluga. uocio niz slabosti u materijalnofinansijskom i organizacionom dijelu zbog cega je pokrenuo reforme kroz brojne projekte. prihvatljivog za korisnike i davaoce usluga. Ekonomskom politikom za 2007godinu. evidentan je rast penzionera kojih je 1989 bilo oko 59 000. Saveza Sindikata Crne Gore i Unije poslodavaca da se stopa doprinosa za zdravstveno osiguranje od 13.

58% ukupne javne potrosnje. planirano 5.. empower.5%. Izdaci za obavezno zdravstveno osiguranje u 2005-oj godini. ekonomicnost i kvalitet zdravstvenih usluga. Ucesce zdravstvene potrosnje se znaci permanentno smanjuje u odnosu na BDP i na ukupnu javnu potrosnju a planira se i njeno dalje smanjenje kroz snizenje stope doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje. Rezultati rada se mogu sagledati kroz sintagmu “4E”. za 2006-u godinu je planirano 6.5% priblizno je ista kao kod velikog broja Evropskih zemalja. U Crnoj Gori. Tokom sprovodjenja reforme. dok ce privatni i drzavni sektor biti postepeno izjednaceni u mogucnostima ucestvovanja u sprovodjenju zdravstvene zastite. Osnovne karakteristike drustvenih sistema jesu da su oni: • -dinamicki(u stalnom kretanju). pravo gradjana da odlucuju effectiveness. realizuje funkciju i predaje informacije ili ih preradjuje.6% BDP-a ili 1300 € per capita..5%-13. u Sloveniji 12. Sistem obuhvata ukupnost ili kompleksnost elemenata ili pojedinacnih djelova.koja podrazumijeva i gore navedeni sistem finansiranja i budzetiranja zdravstvenog sektora.78% BDP-a odnosno oko 170 € po glevi stanovnika. cine 6. osim kada je rijec o izdvajanju u odnosu na BDP ili troskovima per capita kada su ti pokazatelji izdvajanja za zdravstvo mnogo nizi.59% BDP ili 14. On posjeduje strukturu.29% ukupne javne potrosnje. Osim toga prisutan je negativan trend izdataka za obavezno zdravstveno osiguranje u odnosu na BDP.35% ukupne javne potrosnje. Tako je stopa doprinosa u Francuskoj 13.72%. plenirani troskovi zdravstvene zastite za 2007-u godinu iznose 5.u Njemackoj 13.9%. sto su pocetna slova engleskih rijeci:equity.37 ili 14.33% sto ce imati negativne posledice po zdravstveni sistem. odnosno 33. obezbijedice se svim gradjanima Crne Gore jednak pristup osnovnoj zdravstvenoj zastiti i kvalitet pruzanja usluga.Znaci Crna Gora sa svojom stopom doprinosa za zdravstveno osiguranje ne izlazi iz Evropskih okvira.78% BDP-a ili 12. Stopa doprinosa za zdravstvo u 2004-oj godini. jednakost gradjanja u zdravlju i dostupnosti. smanjena je za 10%. dok je za 2007-u godinu. 8 . Evaulacija djelovanja zdravstvenog sistema se cijeni putem 4 €.55%. djelotvornost zdravstvenih programa i efficiency. Stopa doprinosa na zdravstvo u Crnoj Gori od 13. odnosno sa 15 na sadasnjih 13. sto je znatno nize u odnosu na prosjek zemalja EU od 8.smanjenje doprinosa za trecinu.

a da na sekundarni i tercijalni nivo stignu samo oni kojima je to zaista neophodno.zdravstvenom sistemu iznosi 25. da postane “ulazna vrata” ulaska u sistem zdravstvene zastite. a ne samo na papiru. Broj zaposlenih u JZU CG iznosi 8810. Zdravstvena politika mora da bude usmjerena u pravcu znatno vece decentralizacije i kombinovanja sistema javne i privatne prakse.menadzment. Prema definiciji Svjetske zdravstvene organizacije.7 opstih bolnica. tako i tradicionalne medicine na efikasan nacin. hijerarhijski(po organizaciji). Primarna zdravstvena zastita bi trebalo da rijesi 85% zdravstvenih potreba. Primarna zdravstvena zastita mora u praksi. veledrogerija i apoteka. porodicama i zajednici.organizacija i administracija. -stohasticki(po ponasanju). Procentualno ucesce nemedicinskog osoblja u odnosu na ukupan broj zaposlenih u javno. koji jos uvjek nije integrisan u zdravstveni sistem postoji veci broj ambulanti. Institut za zdravlje i apotekarska ustanova Crne Gore. a koje su u isto vrijeme dostupne i prihvatljive ljudima. sistem zdravstvene zastite obuhvata zdravstvenu infrastrukturu koja obezbjedjuje spektar programa i usluga i pruza zdravstvenu zastitu pojedincima. od cega medicinskih radnika 6595 a nemedicinskih 2115. programske i akcione programe.klinicki centar Crne Gore.12% Zakonodavna politika u Republici Crnoj Gori do 2020 godine predstavlja osnovu za zakonodavne. U privatnom sektoru. Zdravstveni sistem Crne Gore je organizovan kao jedinstveni zdravstveni region i dominantno se zasniva na javnom sektoru. sekundarne i tercijalne zdravstvene zastite. stomatoloskih ordinacija.a cine ga:18 domova zdravlja.3 specijalne bolnice. Javne zdravstvene ustanove organizovane su kroz mrezu primarne.• • • -slozeni(po strukturi). Svrha sistema je ocuvanje i unapredjenje zdravlja ljudi obezbedjivanjem zdravstvenih usluga stanovnistvu kako moderne. finansiranje i obezbjedjivanje i pruzanje zdravstvene zastite. Osnovne komponente svakog sistema zdravstvene zastite su:resursi. a narocito na nivou primarne zdravstvene zastite. 9 . gdje god da je moguce.u cilju da se zdravstvena zastita ucini efikasnijom i kvalitetnijom.a zdravstveni sistem Crne Gore ukljuci u evropski i svjetski proces zdravstvenog razvoja.

neophodno je uvesti adekvatne oblike finans 1. Stoga.Zdravstvena politika u Republici Crnoj Gori do 2020 godine definisala je opste ciljeve zdravstvene politike. kao i zbog velikog ekonomskog uticaja. 10 .Smanjenje razlika u zdravlju. Zdravstveni problemi uticu na kvalitet zivota gradjana i smanjuju njihovu radnu i funkcionalnu sposobnost. S obzirom na njegov znacaj i uticaj na zdravstvno stanje stanovnistva svake drzave.. drzava sprovodi niz mjera u planiranju i upravljanju zdravstvenim sistemima kako bi obezbijedila stabilno finansiranje i racionalan i kvalitetan sistem pruzanja zdravstvene zastite. Razlike u zdravstvenom sistemu izmedju socijalnoekonomskih slojeva u drustvu postoje u svim drustvima. zajednice predstavljaju drugi cilj zdravstvene politike.Osiguranje od finansijskog rizika. rastu brze od ekonomske osnove drustva.Poboljsanje kvaliteta zivota u vezi sa zdravljem. a sve u cilju da se u okviru raspolozivih sredstava stanovnistvu obezbijedi osnovna zdravstvena zastita. vec da se smanje kroz cijene i aktivne mjere preraspodjele zdravstvenih dobara i resursa iranja zdravstva. ugrozenim djelovima drustva. Poboljsanje kvaliteta zivota i sprijecavanje smanjenja kvaliteta zivota zbog zdravstvenih problema. a uporedo sa njim i troskovi lijecenja i prevencije. Zdravstveni sistem predstavlja jedan od najslozenijih sistema u drzavi. Medicinska nauka. koji ce obezbijediti pristup potrebnoj zdravstvenoj zastiti. Cilj zdravstvene politike je da utice da se razlike ne produbljuju. Sprecavanje prerane smrti i na taj nacin produzenje zivota na taj nacin predstavlja primarni cilj zdravstvene politike i osnovni zadatak zdravstvenog sistema koji se ostvaruje mjerama sprecavanja bolesti i lijecenja bolesnih. Zdravstveni sistem Crne Gore predstvaljao je dio zdravstvenog sistema bivse SFRJ-e cijelog drustva.Produzenje trajanja zivota.tako da gradjani ne budu znatno finansijski ugrozeni u slucaju bolesti. 2. a istovremeno raspodijeliti finansijski rizik. U svim tranzicionim zemljama. zbog starenja stanovnistva i uvodjenja novih i skupih medicinskih tehnologija. 3. Zdravstveni problemi mogu prouzrokovati znatne negativne finansijske posledice po gradjane i njihove porodice. Zdravstveni problemi uticu i na funkcionisanje porodice. prisutno je stalno povecanje troskova pruzanja zdravstvene zastite. 4.

stvorena je slika da gradjani imaju pravo na bilo koju od zdravstvenih usluga bez obzira na njenu stvarnu neophodnost. prioritetima i specificnostima. nepostojanja adekvatnog sistema pracenja i kontrole u razlicitim segmentima sistema do nedovoljno kvalitetnog pruzanja zdravstvenih usluga. a mnogo manje ka prvenstvenom zdravlju cjelokupnog stanovnistva. ne funkcionise na koordinaran i integrisan nacin. -neadekvatan nacin alokacije sredstava sa prioritetima i vidovima zdravstvene zastite. a od neadekvatne organizacije zdravstvene sluzbe. -veliki broj nemedicinskih radnika i neadekvatna struktura zdravstvenih radnika. nacina prikupljanja i raspodele sredstava. -nepostojanje kvalitetnog sistema informisanja zdravstva i drugih mehanizama za bolje 11 . -zdravstvene ustanove su prvenstveno usmjerene na pruzanje kurativne zastite gradjana. Razloge za reformu zdravstvenog sistema treba traziti u neefikasnom funkcionisanju zdravstvenog sistema i identifikacionih problema. posebno u pogledu sistema planiranja.koji se odlikovao naracionalnom i neefikasnom organizacijom uz promociju dostupnosti svih prava iz zdravstvene zastite. posebno lokalnih nivoa. Osnovni problemi u zdravstvu Crne Gore su: -zdravstveni sistem. iako je organizovan na osnovama primarne zdravstvene zastite. od zdravstvenog sistema. Svi ti problemi u zdravstvenom sistemu postoje godinama. -upravljanje zdravstvom ne odgovara savremenoj koncepciji organizacije zdravstvenog sistema.gradjana i zaposlenih u zdravstvu. -zdravstvena zastita nije programirana u skladu sa potrebama. posebno u pojedinim segmentima sistema zdravstva. neadekvatan metod placanja zdravstvenih usluga i nejasan nacin finansiranja zdravstvenih ustanova. a da pri tome nije razvijena svijest gradjana o tome da svaka zdravstvena usluga ima svoju cijenu i da zdravstvo nije besplatno. -nastojanje nacionalne politike ljekova i neracionalna potrosnja ljekova. Na taj nacin. Reforma sistema zdravstvene zastite i zdravstvenog osiguranja zadire u sve segmente i ima krupne implikacije na desavanja u ostalim segmentima drustva. -postoji raskorak izmedju utvrdjenih prava iz zdravstvenog osiguranja i finansijskih mogucnosti da se zadovolje nerealna ocekivanja .

izmedju ostalih cine: -Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima. Suocavajuci se sa ovim pitanjima ministarstvo zdravlja. integralni zdravstveni sistem. -postojanje neformalnih placanja. cilj je reformisati i sve segmente zdravstvenog sistema. Imajuci u vidu.da trazi dugo vremena . -nerazvijen je sistem kontrole i unaprijedjenja kvaliteta zdravstvene zastite. -Ljubljanska povelji. -Ustav Crne Gore i -Ostala dokumanta. -nijedan nivo zdravstvenog sistema ne obavlja kontrolu obuhvata i kvaliteta registrovanih podataka. dostupnosti. Takodje. rada i socijalnog staranja je odlucilo da zapocne projekat organizacije sekundarnog i tercijalnog nivoa zdravstvene zastite. Polazne osnove za implementaciju zdravstvenog sistema Crne Gore.da je to ozbiljan sistem.a to je upravo ono sto podrzava i za sta se zalaze SZO. dok je primarni nivo zdravstvene 12 . Ono sto je posebno znacajno je to sto je Crna Gora.efikasnosti.solidarnosti. I ne samo reforma primarne zdravstvene zastite. -evidentna je stagnacija zdravstvenog stanja stanovnistva. directive EU I preporuke medjunarodnih institucija I organizacija. a u cilju povecanja:pravicnosti. -Konferencija o primarnoj zdravstvenoj zastiti u Alma Ati.upravljanje.kao prioritet u reformi zdravstva odredila da to bude reforma primarne zdravstvene njege. -Deklaracija svjetske zdravstvene organizacije(SZO) o odgovornosti drzava SZO za zdravlje naroda.kvaliteta i bezbijednosti. paralelno sa padom drustvenog i zivotnog standarda.prije svega sekundarnog nivoa i tako napraviti reformisani. -Evropska politika. razmatraju se i mogucnosti za uvodjenje inicijativa za uposljavanje javno-privatnog partnerstva. U predstojecem periodu planirano je da se razvije i implementira model integracije privatnog i javnog sektora. energije i jacanje unutrasnjih kapaciteta. Iskustva u zemljama u tranziciji pokazuju da su zdravstveni sistemi tih zemalja bili okrenuti sekunadarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti.Ujedinjenih nacija.

U pruzanju zdravstvenih usluga ukljucice se i privatni sektor kroz mogucnosti zakljucivanja ugovora o pruzanju zdravstvenih usluga osiguranim licima fonda sa 13 .zastite uglavnom bio slabo razvijen i neadekvatno placen. Zdravstveni sistem mora ostati jednako dostupan svim stanovnicima Crne Gore cime ce biti ispostovano nacelo jednakosti. Sto se tice dugorocnih ciljeva vezanih za reformu zdravstva. Finansiranje pruzanja zdravstvenih usluga bice obezbijedjeno kroz funkcionisanje fonda za zdravstveno osiguranje koji ce vrsiti naplatu doprinosa za obavezno zdravstveno osguranje. biti predmet dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja. Ljekari tog nivoa su.zapravo vecinu pacijenata prebacivali na vise nivoe zdravstvenih usluga koje su evidentno skuplje. Svi gradjani su duzni da placaju doprinose za obavezno zdravstveno osiguranje . Funkcija javnog zdravlja ce imati posebnu vaznost sa naglaskom na prevenciju hronicnih bolesti. U primarnoj zdravstvenoj zastiti svaki gradjanin ce biti ragistrovan kod svog izabranog doktora koji ce pratiti njegovo zdravstveno stanje i potrebe i upucivati ga na vise nivoe zdravstvene zastite i biti motivisan sistemom placanja za veci kvalitet rada. Ministarstvo zdravlja. tako i na smanjenje troskova i podspjesivanje ekonomicnosti. lijecenja I rehabilitacije oboljelih. rada I socijalnog staranja ce se truditi da zdravstveni sistem Crne Gore mora da obezbijedi ocuvanje i unapredjenje zdravlja cjelokupnog stanovnistva kroz niz kontinuiranih mjera usmjerenih ka prevenciji i sprecavanju nastanka bolesti. dok ce ostale usluge. Fond za zdravstveno osiguranje ce obezbijediti finansiranje osnovnog paketa zdravstvenih usluga. Takodje. Svaki zdravstveni sistem koji je okrenut ka sekundarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti istovremeno i skup sistem. kao i razlika u cijeni koju placa osiguranik kroz sistem participacije.znacajno je istaci i da se jacanjem preventivne i primarne zdravstvene zastite ne postize samo to da se vecina zdravstvenih problema ne resava na primarnom kontaktu. a drzava ce preuzeti obavezu placanja doprinosa za one kategorije stanovnistva koji ne placaju doprinose. sto istovremeno znaci i manje skupo lijecenje.majki mladih i starih. zastitu i promociju zdravlja. umjesto da vecinu problema rijese u primarnom kontaktu sa gradjanima. vec se na taj nacin moze bitno uticati na smanjenje obolijevanja stanovnistva od najcescih bolesti cime se znacajno pozitivno utice kako na zdravstvenu zastitu.

Sistem zdravstvene zastite ce se. racionalizaciju javnog zdravstva i 7. budzetiranja i drugih metoda placanja.rada i socijalnog staranja ce instrumentima zdravstvene politike obezbijediti uslove za: 1. 2. izvore finansiranja i razvoj novog sistema zdravstvenog osiguranja. Zdravstveni sistem ce biti u stanju optimalne funkcionalnosti kako bi se u okviru raspolozivih sredstava postigao najveci pozitivni efekat na zdravstveno stanje stanovnistva Crne Gore. 6. 4. usmjerene ka porodici. unapredjenje sistema placanja zdravstevnih usluga i programa kroz sistem ugovaranja usluga na bazi kapitacije. informacionog sistema bice osnovnih prioriteta u upravljanju. jacanje primarne zdravstevene zastite-osnovni paket usluga. 5. Uvesce se mehanizam planiranja i upravljanja na makro nivou a kroz proces decentralizacije ojacace se uloga menadzera u zdravstenim ustanovama i uspostaviti instrumenti za evaluaciju planova i programa na svim nivoima. privatizaciju u sistemu zdravstva –regulaciju privatnog sektora. jedan od zdravstvu. 3. Uvodjenje integrisanog zdravstvenog. Kvalitet zdravstvenih usluga bice unaprijedjen kroz uvodjenje kontinuirane evidencije zdravstvenih radnika . zasnivati na unapredjenju primarne zdravstvene zastite.kako bi se obezbijedila kvalitetna podrska boljem 14 . njihovim licitiranjem i akreditacijom zdravstvenih ustanova kao i izvodom klinickih protokola. Ministarstvo zdravlja.koja treba da bude osposobljena za kvalitetnije pruzanje zdravstvene zastite na lokalnom nivou .Fondom obaveznog zdravstvenog osiguranja. definisati ulogu drzave u vodjenju zdravstvene politike:Vlada . Savjet za zdravlje i ministarstvo zdravlja. Nacinom placanja ce se obezbijediti pravilna raspodjela sredstava i placanje samo izvrsnih usluga kroz uvodjenje sistema kapirtulacije u primarnoj zdravstvenoj zastiti I bodovnog placanja ili dijagnosticnih kategorija u sekundarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti. unapredjenju kvaliteta rada i tehnoloskog razvoja. integraciju privatnog sektora u zdravstveni sistem. a predstavljace srediste zdravstvenog sistema drzave u cjelini. u osnovnom konceptu.

u kojoj ce pacijenti imati veliku odgovornost za sopstveno zdravlje.restruktuiranja postojecih zdravstvenih kapaciteta.a sama reforma ce 15 . -sprijecavanje sirenja HIV-AIDS-a i drugih bolesti. -prednosti cost-effectiveness metoda u medicinskoj tehnologiji-veca proporcija troskova za prompciju i prevenciju bolesti i poboljsanje kvaliteta lijecenja. -saradnju na poboljsanju parcijalnih zdravstvenih rizika i rizika sredine.Opsti ciljevi zdravstvene politike u narednih 10 godina su: -izgradnja zdravstvene politike koja treba da uputi gradjane na svjesnost zdravstvenih posljedica sopstvenih odluka i njihove odgovornosti za zdravlje. -primjena savremenih zdravstvenih tehnologija i -finansijska stabilnost sistema. Zdravstveni sistem Crne Gore ce. • • • • • • -unapredjenje zdravstvene zastite na najprihvatljiviji i ravnopravan nacin.iako autonoman u odnosu na druge zdravstvene sisteme . Kroz proces reformi doci ce do uvodjenja planiranja i upravljanja u sistem zdravstvene zastite. -razvoj zdravstvenih sistema. -povecanje efikasnosti zdravstvenog sistema kroz racionalne i dostupne resurse. -povelju o zastiti prava pacijenta.kao i bolja integracija prvog i drugog nivoa zdravstvene zastite. -smanjivanje smrtnosti djece do 5 godina starosti. -pristup zdravlju u siromastvu gdje je stavljen akcenat na zdravstvene probleme kod kojih je siromastvo glavni uzrok slabijeg zdravlja.harmonizovan sa trendovima razvoja evropskog zdravstva. -poboljsanje kvaliteta usluga. -poboljsanje efikasnosti-vece obezbjedjenje zastite na primarnom.nastojati da u procesu reformi uskladjuje promjene saglasno Milenijumskim ciljevima razvoja i globalnim trendovima razvoja evropskog zdravstva kroz: • • • • • • • • -smanjivanje maternalne smrtnosti.

Medjutim.nehat i nemar zdravstvenog zdravstvenih ustanova. Najveci dio procesa reformi pocivace na aktivnostima ciljeva.zahvatiti sve djelove sistema.rukovodiocima svih nivoa u zdravstvu i zdravstvenim radnicima.u zdravstvu znacajne mogucnosti i prostor koji treba da se obezbijedi racionalizacijom postojecih resursa. Kao glavni uzrok takvog stanja.jednakosti.reforma nije prihvacena na pravi nacin od strane velikog broja korisnika zdravstvenih usluga.kvaliteta i efikasnosti.dostupnosti.ali u srednjorocnom periodu i smatra se da ne treba najveci dio tereta da se prenosi na sektor zdravstva vec da se respodijeli i na ostale sektore javne potrosnje.bice moguce dopunjavati kako bi se postigao sto bolji efekat. Stoga se i insistira da prije donosenja Prijealloga zakona o doprinosima za socijalno osiguranje kojim bi se predvidjelo eventualno smanjenje stope doprinosa za zdravstveno osiguranje uvaze neke cinjenice i u zakonu prenesu postojeca rjesenja o iznosu stope doprinosa za zdravstveno osiguranje do stvaranja realnog ambijenta za njihovo snizenje. Plan reforme u procesu samog sprovodjenja.posebno u dijelu reforme zdravstvenog osiguranja i prava na zdravstvenu zastitu. Medjutim i pored velikog truda Ministarstva zdravlja i dobrih ocjena inostranih organizacije i zdravstvenih institucija. Radi kvalitetnog sprovodjenja reforme definisace se prioriteti a reforma ce se sprovoditi po fazama.korisnici zdravstvenih usluga navode neorganizovanost. Posojeci socijalni i ekonomsko odnosi predstavljaju ogranicavajuci faktor za uspjesno sprovodjenje reformi. Ministarstvo je ustanovilo dobar organizacioni i finasijski model reformisanog zdravstva po uzoru na veliki broj zapadnoevropskih zemalja i zemalja u tranziciji.koja ima za cilj sprovodjenje reforme zdravstvenog sistema polazi od principa univerzalnosti.koja ce biti znacajno poljuljana ukoliko dodje do smanjenja stope doprinosa za zdravstveno osiguranje. Zdravstvena politika.kako bi se stvorile predpostavke za brzi i kvalitetniji razvoj zdravstva u Crnoj Gori. Naglaseno je da treba dati podrsku rasterecenju privrede kroz smanjenje stope poreza i doprinosa.od cijeg angazovanja ce zavisiti stepen ostvarivanja utvrdjenih 16 .koje ima dobru osnovu ali koje ne funkcionise na adekvatan nacin na nizim organizacionim nivoa. Medjutim zacrtane ciljeve nece biti moguce ostvariti ukoliko se Fondu onemoguci finasijska stabilnost.

nehumanost zdravstvenog osoblja. Veliki broj zdravstvenih radnika primarnog sektora nije zadovoljan reformom i nacinom na koji se odrazila na njihov poslovni polozaj.osoblja. Iako su reformom obuhvacene neke radikalne promjene u odnosu pacijent-zdravstveno osoblje i pacijent-zdravstvena usluga u cilju poboljsanja opsteg zdravlja pacijenta a samim tim i cjelokupnog stanovnistva. Birokratija u zdravstvu.a gradjani(korisnici medicinskih usluga) pomire sa cinjenicom da je proslo vrijeme rasipanja resursa kojima raspolaze zdravstvo i potpuno besplatne zdravstvene zastite.za sada nisu vidljive neke velike promjene. I pored toga sto ministarstvo i drzava ulazu veliki trud. Jedino sto preostaje da bi reforma uspjela u potpunosti i bila sprovedena do kraja jeste da ljekari i medicinsko osoblje prihvata novi polozaj. Kao sto je vec navedeno.cilj reforme predstavljaju sto stabilnijeg zdravstvenog sistema kao i povecanje zdravstvenog standarda i zivotnog vijeka stanovnistva jer stabilan zdravstveni sistem predstavlja stub stabilne ekonomije jedne zemlje. 17 . Drugi izvor nezadovoljstva predstavljaju visoke takse kao i placanje usluga „na crno“.kao i nezadovoljstvo sopstvenim ekonomskim statusom dovodi do toga da odredjeni broj ljekara zaboravi na Hipokratovu zakletvu i poseti se rjesavanju sopstvenih ekonomskih problema. Sve veci broj korisnika zdravstvenih usluga iznosi prituzbe na racun korumpiranosti medicinskog osoblja kao i njihovog otvorenog nudjenja boljih i adekvatnijih usluga u privatnim ordinacijama i klinikama pod izgovorom boljih i savremenijih medicinskih aparata.sredstva i napor u sto bolju i efikasniju realizaciju zapocete reforme zdravstva i zdravstvene zastite.ako ne dodje do vecih promjena na nivou primarne zastite gradjani nece moci da osjete pozitivne promjene.nepoznavanje adekvatnog nacina koriscenja nove racunarske opreme. Nezadovoljstvo usled niskih primanja i povecanja obima posla utice na kvalitet i kvantitet pruzenih usluga.

koordinator za primarnu zdravstvenu zastitu-Model Organizacije sistema primarne zdravstvene zastite 2. Sajt Ministarstva zdravlja. Joseph E.Kosanovic-Licno ucesce osiguranih lica u troskovima zdravstvene zastite 4. R. Drenka Vukovic-Socijalna sigurnost i socijalna prava 6.Meusud Grbovic. Prim. Sajt Fond-a 18 .dr.Literatura: 1. S.Simic-Karakteristike sistema zdravstvene zastite 5.Stiglitz-Ekonomija javnog sektora 3.rada i socijalnog staranja 7.

19 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful