UNIVERZITET CRNE GORE EKONOMSKI FAKULTET-PODGORICA KONSTITUCIONALNA EKONOMIJA

REFORMA SISTEMA ZDRAVSTVENE ZASTITE U CRNOJ GORI

Profesor: Prof.dr.Nevenka Glisevic

Student: Martinovic Sandra 08/155

Da bi se krenulo u opseznu reformu sistema usvojeno je nekoliko strateskih dokumenata: • • • -zdravstvena politika u RCG do 2020 godine(2001). uz prilagodjavanje i poboljsanje djelovanja zdravstvenog sistema u skladu sa finansijskim mogucnostima.Savjeta). uslova i predvidjenih prava. Crna Goora se ukljucila u jedinstveni medjunarodni proces ostvarivanja dokumenata Svjetske zdravstvene organizacije“Zdravlje za sve u XXI vijeku“ i „21 cilj za 21. ogranicenim mogucnostima (porast ucesca izdataka u BNP) i potrebom obezbjedjivanja privhatljivog nivoa zdravstvene zastite cjelokupnog stanovnistva.prilagoditi i primijeniti neka dobra iskustva zapadnih zemalja i zemalja u tranziciji. u zemljama Evropske unije. pa je otuda tesko govoriti o jedinstvenom evropskom modelu. finansija.rada i socijalnog staranja nece direktno usvojiti nijedan zdravstveni sistem iz svijeta.postoji uobicajena podjela zdravstvenih sistema na zemlje sa nacionalnom zdravstvenom sluzbom i sistema obaveznog socijalnog osiguranja koji je zastupljen u vecini drzava clanica.list RCG 39/2004). U medjuvremenu su razvijani raznoliki modeli zdravstvenog sistema(zdravstvene zastite i osiguranja) koji pocivaju na nacionalnoj tradiciji i iskustvu. Strategija zdravstvene politike zasniva se na podizanju kvaliteta zdravlja stanovnistva. Polazeci od kriterijuma koji se ticu organizacije.Vlada Crne Gore preko resornog ministarstva zdravlja.list RCG 39/2004). Suocene sa sve vecim izazovima (rast potreba i ocekivanja).vijek“. zakonskog uredjenja.nacionalnim strategijama i preporukama (Evropske Komisije.po uzoru na zemlje clanice Evropske unije.rada i socijalnog staranja sprovodi reformu sistema zdravstva. . -Zakon o zdravstvenoj zastiti(sl. Ministarstvo zdravlja. predstavlja jedan od najstarijih zakonom uredjenih vidova osiguranja. Obezbjedjivanje od rizika povrede i sprijecenosti za rad uslijed bolesti. vec ce prouciti. -strategija razvoja zdravstva Republike Crne Gore (2003). U medjuvremenu je doslo do priblizavanja oba modela tako da gotovo citavo 2 -zakon o zdravstvenom osiguranju (sl.zemlje EU pristupile su reformisanju sistema u skladu sa zdravstvenom politikom. koji je u nekim drzavama uveden 20-tih godina proslog vijeka.

politicke.Svjetske zdravstvene organizacije i drugih medjunarodnih institucija.danas je u gotovo svim clanicama Evropske unije. U praksi se najcesce srecu rjesenja kojima je predvidjeno pokrivanje „osnovne zastite“ sa jasno definisanim oblicima prava koja se ostvaruju po osnovu osiguranja ili iz poreza. uslove potrebne za dobijanje statusa punopravnih clanica Evropske unije.privatnog osiguranja i sopstvenog ucesca korisnika. gradi svoje nacionalne politike. dok je za pokrivanje dodatnih troskova potrebno ucesce pocijenata. U drzavama u kojima postoji dati model.gore navedene.stanovnistvo unije ostvaruje prava na zdravstvenu zastitu. Bez obzira na znacajne istorijske.uvedeno licno ucesce pacijenata u pokrivanju razlicitih vidova zdravstvene zastite. Na tim osnovama vecina drzava. pri cemu su vidljive razlike koje se ticu obima i nivoa prava u pojedinim zemljama clanicama . Bez obzira na razlike zdravstvenih sistema opsti ciljevi nacionalnih zdravstvenih politika mogli bi se zdravstvenu zastitu formulisati kao: obezbjedjenje dostupnosti i ravnopravnosti trebalo bi da cine odgovarajuci procenat drustvenog korisnika. zdravstvene sluzbe imaju javni karakter.ukljucujuci i Crnu Goru.odgovarajuca autonomija davalaca usluga. sto dovodi do rasta izdataka koji se pokrivaju iz budzeta.zemlje Srednje i Istocne Evrope . u preovladjujucem sistemu zakonom obaveznog osiguranja. kako bi se obezbijedila zastita lica koja slabije zaradjuju i sprijecilo njihovo njihovo dalje siromasenje zbog pokrivanja troskova lijecenja. U cilju prevazilazenja takvog stanja najveci broj zemalja se odlucuje za postovanje principa solidarnosti u okviru nacionalnog sistema. za pacijente sa niskim zaradama koji ne mogu da plate visoke cijene pregleda. reformisale su svoje zdravstvene sisteme.makroekonomska efikasnost (troskovi za proizvoda). decenijsko iskustvo 3 . Finansiranje drzavnih zdravstvenih sluzbi vrsi se po pravilu iz javnih sredstava (budzeta). a navedeni ciljevi su zastupljeni u programima Evropske unije. finansiranje se vrsi iz sredstava koja se prikupljaju iz doprinosa zaposlenih i poslodavaca. ukljucujuci i ljekare. lijecenja i njege.ukljucujuci i Crnu Goru. Nasuprot tome. kulturne. Podizanje nivoa participacije i ogranicenja koja se ticu koriscenja skupih usluga predstavljaju realnu opasnost (izvjestaj Komisije i Savjeta).Medjutim. U nastojanju da ispune. nezavisno od modela sistema. pa su otuda i kadrovi-drzavni sluzbenici.materijalna sigurnost gradjana.sloboda korisnika. ekonomske i socijalne razlike medju njima.

podrazumijevalo je uvodjenje novog modela sistema. U pocetnim godinama tranzicije. paralelna trzista rada) u uslovima niskih stopa fertiliteta i ubrzanog starenja stanovnistva.decentralizaciju. Krajnji rezultati reformi veoma su razliciti . Negativni efekti ekonomsko-socijalnih reformi (makroekomosko stanje. socijalnoj iskljucenosti i promjenama u zdravstvenom statusu stanovnistva. Istrazivanja zdravstvenih trendova ukazuju na neke zajednicke karakteristike u tranziciskim zemljama koje se prije svega odrazavaju u rastu troskova zdravstvene zastite.fokusiranjem na individualne programe koji su shvatani kao „magicne injekcije“ za sve „bolesti zdravstva“.restruktuiranje sektorske podjele.Semaskov model. efikasnijeg pruzanja usluga i prenosenja jednog dijela troskova na pacijente. pokazalo se da treba reformisati centralizovani drzavni sitem zdravstvene zastite . doveli su do negativnih demografskih trendova u vecini zemalja Istocne i Srednje Evrope.tranzicije obezbjedjuje pracenje osnovnih promjena. kvalitetnije zastite. odlikovao se rasprostranjenom mrezom zdravstvenih institucija u primarnom. na planu pruzanja usluga i njihovog kvaliteta. U realizaciji postavljenih ciljeva u praksi se cesto odustajalo od komleksnih mjera. Razvijanje sveobuhvatne „perspektive zdravstvenog sistema“u uslovima ekonomske krize. obezbjedjivanje sigurnih izvora finasiranja.Bizmarkov model. privatizaciju itd. sveobuhvatne 4 . sa velikim brojem zaposlenih i prevelikim kapacitetom za bolnicko lijecenje. obezbjedjenja jednakosti u pruzanju usluga i pokrivenosti stanovnistva osnovnom zdravstvenom zastitom. Ranije vazeci sistem zdravstvene zastite. jacanje kadrovskih potencijala .placanja usluga „na crno“.veci kvalitet zdravstvenih usluga. u uslovima naraslih potreba i ocekivanja stanovnistva i ogranicenim finansijskim mogucnostima. Drugi dio problema koje je trebalo rijesiti odnosio se na obezbjedjivanje sigurnih izvora prihoda. pri cemu su u vecini slucajeva izostali ocekivani rezultati na polju poboljsanja zdravstvenog stanja stanovnostva. Otuda se u vecini zemalja tranzicioni proces odvijao u pravcu stvaranja finansijski odrzivog sistema osiguranja koji se zasniva na doprinosima (a ne kao ranije na porezima) po ugledu na zapadnoevropski. u zemljama u tranziciji.postignutih rezultata i uocenih problema u reformisanju zdravstva. sekundarnom i tercijalnom sektoru.

Kljucni elementi reformi zdravstvenog sistema u zemljama Srednje i Istocne Evrope sadrzani su u oblasti finasiranja sistema. Koncipiranje javnog zdravstvenog osiguranja u zemljama Istocne i Srednje Evrope uzrokovano je:ukidanjem drzavnog monopola nad vlasnistvom i finansiranjem zdravstvene zastite. U praksi se medjutim. zdravstvo je konkurisalo ostalim oblastima javne potrosnje i stvarni troskovi usmjereni za zdravstvo.ali i neformalna placanja na crno). Decentralizacija sistema u finansiranju zdravstvene zastite rezultirala je izmjenom u nacinu prikupljanja sredstava i pored toga sto je drzava zadrzala znacajno ucesce u kreiranju zdravstvene politike i pokrivanju troskova zdravstvene zastite.poboljsanjem efikasnosti zdravstvenog sistema i povecanjem odrgovornosti za koriscenje resursa prenosenjem odgovornosti za zdravstvenu zastitui na nezavisne(od drzave) institucije. pa otuda bogatiji djelovi stanovnistva vrlo cesto ostvaruju disproporcionalne koristi od drzave. prihodi za zdravstvenu zastitu su generisani prevashodno od drzavnih preduzeca.dok su privatni izvori sredstava imali neznatan udio. Tokom tranzicije. pokazalo da za izgradnju novog sistema koji se finansira iz doprinosa . buduci da se smatralo neproduktivnim sektorom. ustanovljena su dva nova izvora finansiranja:doprinosi za javno zdravstveno osiguranje i gotovinska placanja (zvanicno propisane takse. Prije tranzicije.povecanjem odgovornosti pojedinca za sopstveno zdravlje i za finansiranje zdravstvene zastite. Pored toga . Zdravsto nije uvjek favorizovano . predstvaljali su rezultat politickih pregovora i ustanovljenih prioriteta. Pravo na zdravstvenu zastitu prema zakonskim propisima u vecini zemalja u tranziciji je ostalo univerzalno. trebalo je sacuvati elemente solidarnosti u zdravstvenim sistemima i obezbijediti uneverzalni obuhvat stanovnistva osnovnim „paketom usluga“ s obzirom na dugu tradiciju besplatnog zdravstva i ocekivanja osiromasenog stanovnistva. 5 . Kao sto je to slucaj u sistemima koji se finansiraju posredstvom oporezivanja. koje ukljucuje fundiranje(skupljanje finansijskih sredstava) i njihovu raspoodijelu osiguranicima. trebalo je da obezbijedi „zdravije“fondove i brze reakcije sistema na savremene izazove(rast izdataka). Razvijanje odnosa izmedju korisnika i pruzaoca zdravstvenenih usluga na novim osnovama. Javni izdaci za zdravstvenu zastitu i programe socijalne pomoci u zemljama u tranziciji nijesu uvjek opotimalno usmiereni. nedostaju elementi makroekonomske stabilnosti i adekvatna zakonska regulativa.

Austrija. Iz navedenog slijedi da crnogorski sistem zdravstva treba da istraje na razvoju modela obaveznog zdravstvenog osiguranja. Danas u Evropi imamo primjenu dva modela finansiranja zdravstva.Osim toga postoje velike razlike u alociranju rasursa izmedju glavnih gradova i ostalih. unapredjenja isplativosti pruzanja usluga i uvodjenju sistema placanja po ucinku. Model obaveznog zdravstvenog osiguranja (Bismarckov model) u kojem preovladava finansiranje zdravstvene zastite iz fonda obaveznog zdravstvenog osiguranja putem doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje koje solidarno placaju zaposleni i poslodavci i model nacionalne zdravstvene zastite(Beveridgeov model) u kojem dominira budzetsko finansiranje zdravstvene zastite. ovi dispariteti su potojali i prije perioda tranzicije.sto omogucava kontrolu trosenja prihoda namijenjenih sistemu zdravstva i sprjecava prelivanje sredstava iz zdravstvenog sektora u druge vladine sektore. sto neminovno dovodi do zaostajanja zdravstvenog sektora. Tim sredstvima Fond obezbjedjuje osiguranim licima pravo na zdravstvene usluge i pravo na odredjene novcane naknade. Glavni izvor finansiranja sistema zdravstva su dopinosi za obavezno zdravstveno osiguranje koji cine 94% ukupnih prihoda.kao i izmedju urbanih i ruralnih oblasti.. Pocetni koraci u raformi zdravstvenog sistema u Crnoj Gori.izbjegla i raseljena lica i iz ostlaih prihoda.Belgija. 6 .tokom koje svakako nijesu korigovani. Manjim dijelom Fond se finansira iz transfera budzeta za kapitalne investicije. Obavezno zdravstveno osiguranje u Crnoj Gori sprovodi Republicki fond za zdravstveno osiguranje (FOND) i pojavljuje se kao posrednik koji stupa u odnose sa obaveznicima uplate doprinosa i sa davaocima zdravstvenih usluga.. Model finansiranja iz doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje primjenjuju sljedece zemlje. Dominantan model zdravstvenog osiguranja vecine zapadnoevropskih zemalja je obavezno zdravstveno osiguranje.Francuska… Bismarckov model je primjereniji zemljama u tranziciji zbog cinjenice da se tim modelom obezbjedjuje odvojenost zdravstvenog budzeta od drzavnog. Bismarckov i Beveridgeov model. Uprkos ideologiji pravicnosti.nezaposlena. obezbjedjenja sigurnih izvora finansiranja. ucinjeni su po uzoru na razvijene zapadne zemlje kao i na zemlje u tranziciji i to na polju jacanja finansijske strukture .

U Crnoj Gori se javlja problem vezan za smanjanje mlade populacije i rast starijeg u ukupnom stanovnistvu. nepostojenjem motivacije za kvalitetnim i efikasnim radom. zdravstvena potrosnja. uocio niz slabosti u materijalnofinansijskom i organizacionom dijelu zbog cega je pokrenuo reforme kroz brojne projekte. evidentan je rast penzionera kojih je 1989 bilo oko 59 000. dehumanizovanog odnosa izmedju zdravstvenih radnika i pacijenata. sto u uslovima stalno rastucih troskova predstavalja problem. dok se ne postigne stopa od 9%. Sve ovo navodi da cemo imati jak pritisak na zdravstveni sistem kojem necemo biti u stanju da odgovorimo bez sprovodjenja temeljnih reformi sa osnovnim ciljem ogranicavanja rasta troskova uz istovremeno ocuvanje i unaprjedjenje zdravlja svakog pojedinca i svog stanovnistva.5 % smanji na manje od 2.a danas ima gotovo 100 000 penzionera. predstavlja problem svih drzava jer su sredstva za zdravstvenu zastitu ogranicena.Fond iz raspolozivih sredstava dakle. Ekonomskom politikom za 2007godinu. Naime. Osim toga. Saveza Sindikata Crne Gore i Unije poslodavaca da se stopa doprinosa za zdravstveno osiguranje od 13.9 godina.25% godisnje. ali istovremeno zahtijeva. Na osnovu prijedloga postignut je sporazum izmedju Vlade. sto u perspektivi ima negativne konsekvence na ekonomski rast i povecanje zdravstvene potrosnje. a sa druge strane postoji stalan rast potreba za zdravstvenim uslugama jer savremena medicina pruza covecanstvu sansu za zdraviji zivot i duzi zivotni vijek. sto rezultira pojavom:niske profesionalne satisfakcije. sto znaci da se Crna Gora nalazi u stadijumu demografske starosti. Prosjecna starost stanovnistva u Crnoj Gori je 35. Fond je sagledavajuci situaciju u zdravstvenom sistemu prepoznao faktore rasta zdravstvene potrosnje. sto ce doprinijeti stvaranju finansijski i institucionalno odrzivog sistema zdravstvene zastite. Vlada RCG je predlozila da se u cilju stvaranja povoljnijeg ekonomskog ambijenta razmotri mogucnost smanjenja stopa doprinosa da bi se rasteretila privreda-poslodavci. vecu raspodjelu sredstava u podrucju zastite zdravlja. treba da obezbijedi zadovoljavajuci nivo zdravstvene zastite. a znamo da je ta kategorija osiguranika najveci korisnik zdravstvenih usluga. smanjenje stope doprinosa za zdravsto sa 9% znaci ukupno 7 . Ne mogu se zaboraviti ni male plate zdravstvenih radnika. prihvatljivog za korisnike i davaoce usluga.

59% BDP ili 14. za 2006-u godinu je planirano 6. sto su pocetna slova engleskih rijeci:equity. Izdaci za obavezno zdravstveno osiguranje u 2005-oj godini. empower.37 ili 14. obezbijedice se svim gradjanima Crne Gore jednak pristup osnovnoj zdravstvenoj zastiti i kvalitet pruzanja usluga. planirano 5. jednakost gradjanja u zdravlju i dostupnosti. pravo gradjana da odlucuju effectiveness.35% ukupne javne potrosnje.5% priblizno je ista kao kod velikog broja Evropskih zemalja. djelotvornost zdravstvenih programa i efficiency. realizuje funkciju i predaje informacije ili ih preradjuje. Stopa doprinosa na zdravstvo u Crnoj Gori od 13. odnosno 33.55%.5%-13.78% BDP-a ili 12. Sistem obuhvata ukupnost ili kompleksnost elemenata ili pojedinacnih djelova. U Crnoj Gori. On posjeduje strukturu.. Osim toga prisutan je negativan trend izdataka za obavezno zdravstveno osiguranje u odnosu na BDP. Evaulacija djelovanja zdravstvenog sistema se cijeni putem 4 €.33% sto ce imati negativne posledice po zdravstveni sistem. Ucesce zdravstvene potrosnje se znaci permanentno smanjuje u odnosu na BDP i na ukupnu javnu potrosnju a planira se i njeno dalje smanjenje kroz snizenje stope doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje. sto je znatno nize u odnosu na prosjek zemalja EU od 8. Rezultati rada se mogu sagledati kroz sintagmu “4E”. smanjena je za 10%. u Sloveniji 12.u Njemackoj 13. odnosno sa 15 na sadasnjih 13.72%. plenirani troskovi zdravstvene zastite za 2007-u godinu iznose 5. Tako je stopa doprinosa u Francuskoj 13.29% ukupne javne potrosnje. osim kada je rijec o izdvajanju u odnosu na BDP ili troskovima per capita kada su ti pokazatelji izdvajanja za zdravstvo mnogo nizi.Znaci Crna Gora sa svojom stopom doprinosa za zdravstveno osiguranje ne izlazi iz Evropskih okvira.78% BDP-a odnosno oko 170 € po glevi stanovnika.58% ukupne javne potrosnje. cine 6.6% BDP-a ili 1300 € per capita. Tokom sprovodjenja reforme. 8 . Stopa doprinosa za zdravstvo u 2004-oj godini.9%.5%.koja podrazumijeva i gore navedeni sistem finansiranja i budzetiranja zdravstvenog sektora. ekonomicnost i kvalitet zdravstvenih usluga. Osnovne karakteristike drustvenih sistema jesu da su oni: • -dinamicki(u stalnom kretanju).smanjenje doprinosa za trecinu. dok ce privatni i drzavni sektor biti postepeno izjednaceni u mogucnostima ucestvovanja u sprovodjenju zdravstvene zastite. dok je za 2007-u godinu..

u cilju da se zdravstvena zastita ucini efikasnijom i kvalitetnijom. Zdravstvena politika mora da bude usmjerena u pravcu znatno vece decentralizacije i kombinovanja sistema javne i privatne prakse. Prema definiciji Svjetske zdravstvene organizacije. tako i tradicionalne medicine na efikasan nacin.organizacija i administracija. Procentualno ucesce nemedicinskog osoblja u odnosu na ukupan broj zaposlenih u javno.menadzment.12% Zakonodavna politika u Republici Crnoj Gori do 2020 godine predstavlja osnovu za zakonodavne.3 specijalne bolnice.a zdravstveni sistem Crne Gore ukljuci u evropski i svjetski proces zdravstvenog razvoja. veledrogerija i apoteka. -stohasticki(po ponasanju). finansiranje i obezbjedjivanje i pruzanje zdravstvene zastite. Svrha sistema je ocuvanje i unapredjenje zdravlja ljudi obezbedjivanjem zdravstvenih usluga stanovnistvu kako moderne. Primarna zdravstvena zastita bi trebalo da rijesi 85% zdravstvenih potreba. Broj zaposlenih u JZU CG iznosi 8810. Primarna zdravstvena zastita mora u praksi.klinicki centar Crne Gore. sistem zdravstvene zastite obuhvata zdravstvenu infrastrukturu koja obezbjedjuje spektar programa i usluga i pruza zdravstvenu zastitu pojedincima. a koje su u isto vrijeme dostupne i prihvatljive ljudima. a ne samo na papiru. Zdravstveni sistem Crne Gore je organizovan kao jedinstveni zdravstveni region i dominantno se zasniva na javnom sektoru. sekundarne i tercijalne zdravstvene zastite. stomatoloskih ordinacija. Institut za zdravlje i apotekarska ustanova Crne Gore. da postane “ulazna vrata” ulaska u sistem zdravstvene zastite. 9 . Osnovne komponente svakog sistema zdravstvene zastite su:resursi. U privatnom sektoru.a cine ga:18 domova zdravlja. gdje god da je moguce. hijerarhijski(po organizaciji).zdravstvenom sistemu iznosi 25.• • • -slozeni(po strukturi). od cega medicinskih radnika 6595 a nemedicinskih 2115. koji jos uvjek nije integrisan u zdravstveni sistem postoji veci broj ambulanti.7 opstih bolnica. a da na sekundarni i tercijalni nivo stignu samo oni kojima je to zaista neophodno. Javne zdravstvene ustanove organizovane su kroz mrezu primarne. a narocito na nivou primarne zdravstvene zastite. porodicama i zajednici. programske i akcione programe.

Medicinska nauka. 3.Smanjenje razlika u zdravlju. zbog starenja stanovnistva i uvodjenja novih i skupih medicinskih tehnologija. Stoga.Zdravstvena politika u Republici Crnoj Gori do 2020 godine definisala je opste ciljeve zdravstvene politike. Zdravstveni problemi uticu na kvalitet zivota gradjana i smanjuju njihovu radnu i funkcionalnu sposobnost. S obzirom na njegov znacaj i uticaj na zdravstvno stanje stanovnistva svake drzave. 4. ugrozenim djelovima drustva. neophodno je uvesti adekvatne oblike finans 1. Zdravstveni sistem predstavlja jedan od najslozenijih sistema u drzavi. a uporedo sa njim i troskovi lijecenja i prevencije. Sprecavanje prerane smrti i na taj nacin produzenje zivota na taj nacin predstavlja primarni cilj zdravstvene politike i osnovni zadatak zdravstvenog sistema koji se ostvaruje mjerama sprecavanja bolesti i lijecenja bolesnih.Poboljsanje kvaliteta zivota u vezi sa zdravljem. 2.Osiguranje od finansijskog rizika. a istovremeno raspodijeliti finansijski rizik. rastu brze od ekonomske osnove drustva. koji ce obezbijediti pristup potrebnoj zdravstvenoj zastiti. 10 . Poboljsanje kvaliteta zivota i sprijecavanje smanjenja kvaliteta zivota zbog zdravstvenih problema.. kao i zbog velikog ekonomskog uticaja.tako da gradjani ne budu znatno finansijski ugrozeni u slucaju bolesti. vec da se smanje kroz cijene i aktivne mjere preraspodjele zdravstvenih dobara i resursa iranja zdravstva. Cilj zdravstvene politike je da utice da se razlike ne produbljuju. Razlike u zdravstvenom sistemu izmedju socijalnoekonomskih slojeva u drustvu postoje u svim drustvima. a sve u cilju da se u okviru raspolozivih sredstava stanovnistvu obezbijedi osnovna zdravstvena zastita. Zdravstveni sistem Crne Gore predstvaljao je dio zdravstvenog sistema bivse SFRJ-e cijelog drustva.Produzenje trajanja zivota. U svim tranzicionim zemljama. Zdravstveni problemi mogu prouzrokovati znatne negativne finansijske posledice po gradjane i njihove porodice. zajednice predstavljaju drugi cilj zdravstvene politike. Zdravstveni problemi uticu i na funkcionisanje porodice. prisutno je stalno povecanje troskova pruzanja zdravstvene zastite. drzava sprovodi niz mjera u planiranju i upravljanju zdravstvenim sistemima kako bi obezbijedila stabilno finansiranje i racionalan i kvalitetan sistem pruzanja zdravstvene zastite.

posebno u pogledu sistema planiranja. Razloge za reformu zdravstvenog sistema treba traziti u neefikasnom funkcionisanju zdravstvenog sistema i identifikacionih problema. iako je organizovan na osnovama primarne zdravstvene zastite. -neadekvatan nacin alokacije sredstava sa prioritetima i vidovima zdravstvene zastite. posebno lokalnih nivoa. nepostojanja adekvatnog sistema pracenja i kontrole u razlicitim segmentima sistema do nedovoljno kvalitetnog pruzanja zdravstvenih usluga. Osnovni problemi u zdravstvu Crne Gore su: -zdravstveni sistem. ne funkcionise na koordinaran i integrisan nacin. Svi ti problemi u zdravstvenom sistemu postoje godinama. nacina prikupljanja i raspodele sredstava. neadekvatan metod placanja zdravstvenih usluga i nejasan nacin finansiranja zdravstvenih ustanova. -nepostojanje kvalitetnog sistema informisanja zdravstva i drugih mehanizama za bolje 11 . -upravljanje zdravstvom ne odgovara savremenoj koncepciji organizacije zdravstvenog sistema.koji se odlikovao naracionalnom i neefikasnom organizacijom uz promociju dostupnosti svih prava iz zdravstvene zastite. Na taj nacin. -postoji raskorak izmedju utvrdjenih prava iz zdravstvenog osiguranja i finansijskih mogucnosti da se zadovolje nerealna ocekivanja . a mnogo manje ka prvenstvenom zdravlju cjelokupnog stanovnistva. prioritetima i specificnostima. -nastojanje nacionalne politike ljekova i neracionalna potrosnja ljekova. -zdravstvena zastita nije programirana u skladu sa potrebama. stvorena je slika da gradjani imaju pravo na bilo koju od zdravstvenih usluga bez obzira na njenu stvarnu neophodnost. -veliki broj nemedicinskih radnika i neadekvatna struktura zdravstvenih radnika. a od neadekvatne organizacije zdravstvene sluzbe. od zdravstvenog sistema. Reforma sistema zdravstvene zastite i zdravstvenog osiguranja zadire u sve segmente i ima krupne implikacije na desavanja u ostalim segmentima drustva.gradjana i zaposlenih u zdravstvu. posebno u pojedinim segmentima sistema zdravstva. -zdravstvene ustanove su prvenstveno usmjerene na pruzanje kurativne zastite gradjana. a da pri tome nije razvijena svijest gradjana o tome da svaka zdravstvena usluga ima svoju cijenu i da zdravstvo nije besplatno.

Iskustva u zemljama u tranziciji pokazuju da su zdravstveni sistemi tih zemalja bili okrenuti sekunadarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti. U predstojecem periodu planirano je da se razvije i implementira model integracije privatnog i javnog sektora. dok je primarni nivo zdravstvene 12 . energije i jacanje unutrasnjih kapaciteta. Ono sto je posebno znacajno je to sto je Crna Gora. Suocavajuci se sa ovim pitanjima ministarstvo zdravlja.prije svega sekundarnog nivoa i tako napraviti reformisani. directive EU I preporuke medjunarodnih institucija I organizacija. -postojanje neformalnih placanja.upravljanje. -Evropska politika. -nerazvijen je sistem kontrole i unaprijedjenja kvaliteta zdravstvene zastite.da je to ozbiljan sistem. paralelno sa padom drustvenog i zivotnog standarda. dostupnosti.da trazi dugo vremena .efikasnosti. Polazne osnove za implementaciju zdravstvenog sistema Crne Gore.Ujedinjenih nacija. -evidentna je stagnacija zdravstvenog stanja stanovnistva. -nijedan nivo zdravstvenog sistema ne obavlja kontrolu obuhvata i kvaliteta registrovanih podataka. rada i socijalnog staranja je odlucilo da zapocne projekat organizacije sekundarnog i tercijalnog nivoa zdravstvene zastite. razmatraju se i mogucnosti za uvodjenje inicijativa za uposljavanje javno-privatnog partnerstva. -Deklaracija svjetske zdravstvene organizacije(SZO) o odgovornosti drzava SZO za zdravlje naroda.izmedju ostalih cine: -Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima.a to je upravo ono sto podrzava i za sta se zalaze SZO. cilj je reformisati i sve segmente zdravstvenog sistema. -Ustav Crne Gore i -Ostala dokumanta. a u cilju povecanja:pravicnosti.kvaliteta i bezbijednosti. Takodje.solidarnosti. integralni zdravstveni sistem. I ne samo reforma primarne zdravstvene zastite. Imajuci u vidu.kao prioritet u reformi zdravstva odredila da to bude reforma primarne zdravstvene njege. -Konferencija o primarnoj zdravstvenoj zastiti u Alma Ati. -Ljubljanska povelji.

Ministarstvo zdravlja. biti predmet dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja. Zdravstveni sistem mora ostati jednako dostupan svim stanovnicima Crne Gore cime ce biti ispostovano nacelo jednakosti. sto istovremeno znaci i manje skupo lijecenje. rada I socijalnog staranja ce se truditi da zdravstveni sistem Crne Gore mora da obezbijedi ocuvanje i unapredjenje zdravlja cjelokupnog stanovnistva kroz niz kontinuiranih mjera usmjerenih ka prevenciji i sprecavanju nastanka bolesti. umjesto da vecinu problema rijese u primarnom kontaktu sa gradjanima.zastite uglavnom bio slabo razvijen i neadekvatno placen. zastitu i promociju zdravlja. Finansiranje pruzanja zdravstvenih usluga bice obezbijedjeno kroz funkcionisanje fonda za zdravstveno osiguranje koji ce vrsiti naplatu doprinosa za obavezno zdravstveno osguranje. Svi gradjani su duzni da placaju doprinose za obavezno zdravstveno osiguranje . kao i razlika u cijeni koju placa osiguranik kroz sistem participacije. a drzava ce preuzeti obavezu placanja doprinosa za one kategorije stanovnistva koji ne placaju doprinose.zapravo vecinu pacijenata prebacivali na vise nivoe zdravstvenih usluga koje su evidentno skuplje. U primarnoj zdravstvenoj zastiti svaki gradjanin ce biti ragistrovan kod svog izabranog doktora koji ce pratiti njegovo zdravstveno stanje i potrebe i upucivati ga na vise nivoe zdravstvene zastite i biti motivisan sistemom placanja za veci kvalitet rada. Sto se tice dugorocnih ciljeva vezanih za reformu zdravstva. Takodje.znacajno je istaci i da se jacanjem preventivne i primarne zdravstvene zastite ne postize samo to da se vecina zdravstvenih problema ne resava na primarnom kontaktu. tako i na smanjenje troskova i podspjesivanje ekonomicnosti. Ljekari tog nivoa su.majki mladih i starih. lijecenja I rehabilitacije oboljelih. Fond za zdravstveno osiguranje ce obezbijediti finansiranje osnovnog paketa zdravstvenih usluga. Svaki zdravstveni sistem koji je okrenut ka sekundarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti istovremeno i skup sistem. Funkcija javnog zdravlja ce imati posebnu vaznost sa naglaskom na prevenciju hronicnih bolesti. U pruzanju zdravstvenih usluga ukljucice se i privatni sektor kroz mogucnosti zakljucivanja ugovora o pruzanju zdravstvenih usluga osiguranim licima fonda sa 13 . dok ce ostale usluge. vec se na taj nacin moze bitno uticati na smanjenje obolijevanja stanovnistva od najcescih bolesti cime se znacajno pozitivno utice kako na zdravstvenu zastitu.

3. racionalizaciju javnog zdravstva i 7. usmjerene ka porodici. zasnivati na unapredjenju primarne zdravstvene zastite. Uvodjenje integrisanog zdravstvenog. Nacinom placanja ce se obezbijediti pravilna raspodjela sredstava i placanje samo izvrsnih usluga kroz uvodjenje sistema kapirtulacije u primarnoj zdravstvenoj zastiti I bodovnog placanja ili dijagnosticnih kategorija u sekundarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti.kako bi se obezbijedila kvalitetna podrska boljem 14 . Savjet za zdravlje i ministarstvo zdravlja. Ministarstvo zdravlja.Fondom obaveznog zdravstvenog osiguranja. a predstavljace srediste zdravstvenog sistema drzave u cjelini. 5. jacanje primarne zdravstevene zastite-osnovni paket usluga. unapredjenju kvaliteta rada i tehnoloskog razvoja. unapredjenje sistema placanja zdravstevnih usluga i programa kroz sistem ugovaranja usluga na bazi kapitacije. jedan od zdravstvu. privatizaciju u sistemu zdravstva –regulaciju privatnog sektora.rada i socijalnog staranja ce instrumentima zdravstvene politike obezbijediti uslove za: 1.koja treba da bude osposobljena za kvalitetnije pruzanje zdravstvene zastite na lokalnom nivou . u osnovnom konceptu. budzetiranja i drugih metoda placanja. integraciju privatnog sektora u zdravstveni sistem. njihovim licitiranjem i akreditacijom zdravstvenih ustanova kao i izvodom klinickih protokola. izvore finansiranja i razvoj novog sistema zdravstvenog osiguranja. 2. informacionog sistema bice osnovnih prioriteta u upravljanju. Uvesce se mehanizam planiranja i upravljanja na makro nivou a kroz proces decentralizacije ojacace se uloga menadzera u zdravstenim ustanovama i uspostaviti instrumenti za evaluaciju planova i programa na svim nivoima. Kvalitet zdravstvenih usluga bice unaprijedjen kroz uvodjenje kontinuirane evidencije zdravstvenih radnika . 4. 6. Sistem zdravstvene zastite ce se. definisati ulogu drzave u vodjenju zdravstvene politike:Vlada . Zdravstveni sistem ce biti u stanju optimalne funkcionalnosti kako bi se u okviru raspolozivih sredstava postigao najveci pozitivni efekat na zdravstveno stanje stanovnistva Crne Gore.

-sprijecavanje sirenja HIV-AIDS-a i drugih bolesti. -poboljsanje efikasnosti-vece obezbjedjenje zastite na primarnom. Kroz proces reformi doci ce do uvodjenja planiranja i upravljanja u sistem zdravstvene zastite. -primjena savremenih zdravstvenih tehnologija i -finansijska stabilnost sistema.iako autonoman u odnosu na druge zdravstvene sisteme . -pristup zdravlju u siromastvu gdje je stavljen akcenat na zdravstvene probleme kod kojih je siromastvo glavni uzrok slabijeg zdravlja. -razvoj zdravstvenih sistema. -povecanje efikasnosti zdravstvenog sistema kroz racionalne i dostupne resurse. -saradnju na poboljsanju parcijalnih zdravstvenih rizika i rizika sredine.kao i bolja integracija prvog i drugog nivoa zdravstvene zastite. • • • • • • -unapredjenje zdravstvene zastite na najprihvatljiviji i ravnopravan nacin.Opsti ciljevi zdravstvene politike u narednih 10 godina su: -izgradnja zdravstvene politike koja treba da uputi gradjane na svjesnost zdravstvenih posljedica sopstvenih odluka i njihove odgovornosti za zdravlje.u kojoj ce pacijenti imati veliku odgovornost za sopstveno zdravlje. Zdravstveni sistem Crne Gore ce.a sama reforma ce 15 .harmonizovan sa trendovima razvoja evropskog zdravstva. -prednosti cost-effectiveness metoda u medicinskoj tehnologiji-veca proporcija troskova za prompciju i prevenciju bolesti i poboljsanje kvaliteta lijecenja. -smanjivanje smrtnosti djece do 5 godina starosti.restruktuiranja postojecih zdravstvenih kapaciteta.nastojati da u procesu reformi uskladjuje promjene saglasno Milenijumskim ciljevima razvoja i globalnim trendovima razvoja evropskog zdravstva kroz: • • • • • • • • -smanjivanje maternalne smrtnosti. -poboljsanje kvaliteta usluga. -povelju o zastiti prava pacijenta.

jednakosti. Medjutim zacrtane ciljeve nece biti moguce ostvariti ukoliko se Fondu onemoguci finasijska stabilnost. Radi kvalitetnog sprovodjenja reforme definisace se prioriteti a reforma ce se sprovoditi po fazama.kako bi se stvorile predpostavke za brzi i kvalitetniji razvoj zdravstva u Crnoj Gori. Stoga se i insistira da prije donosenja Prijealloga zakona o doprinosima za socijalno osiguranje kojim bi se predvidjelo eventualno smanjenje stope doprinosa za zdravstveno osiguranje uvaze neke cinjenice i u zakonu prenesu postojeca rjesenja o iznosu stope doprinosa za zdravstveno osiguranje do stvaranja realnog ambijenta za njihovo snizenje. Medjutim i pored velikog truda Ministarstva zdravlja i dobrih ocjena inostranih organizacije i zdravstvenih institucija. Medjutim.reforma nije prihvacena na pravi nacin od strane velikog broja korisnika zdravstvenih usluga. Posojeci socijalni i ekonomsko odnosi predstavljaju ogranicavajuci faktor za uspjesno sprovodjenje reformi. Kao glavni uzrok takvog stanja.koja ce biti znacajno poljuljana ukoliko dodje do smanjenja stope doprinosa za zdravstveno osiguranje.od cijeg angazovanja ce zavisiti stepen ostvarivanja utvrdjenih 16 . Najveci dio procesa reformi pocivace na aktivnostima ciljeva.ali u srednjorocnom periodu i smatra se da ne treba najveci dio tereta da se prenosi na sektor zdravstva vec da se respodijeli i na ostale sektore javne potrosnje.posebno u dijelu reforme zdravstvenog osiguranja i prava na zdravstvenu zastitu.zahvatiti sve djelove sistema. Zdravstvena politika. Plan reforme u procesu samog sprovodjenja. Naglaseno je da treba dati podrsku rasterecenju privrede kroz smanjenje stope poreza i doprinosa.kvaliteta i efikasnosti. Ministarstvo je ustanovilo dobar organizacioni i finasijski model reformisanog zdravstva po uzoru na veliki broj zapadnoevropskih zemalja i zemalja u tranziciji.korisnici zdravstvenih usluga navode neorganizovanost.koja ima za cilj sprovodjenje reforme zdravstvenog sistema polazi od principa univerzalnosti.u zdravstvu znacajne mogucnosti i prostor koji treba da se obezbijedi racionalizacijom postojecih resursa.koje ima dobru osnovu ali koje ne funkcionise na adekvatan nacin na nizim organizacionim nivoa.dostupnosti.nehat i nemar zdravstvenog zdravstvenih ustanova.bice moguce dopunjavati kako bi se postigao sto bolji efekat.rukovodiocima svih nivoa u zdravstvu i zdravstvenim radnicima.

ako ne dodje do vecih promjena na nivou primarne zastite gradjani nece moci da osjete pozitivne promjene. 17 . Birokratija u zdravstvu.sredstva i napor u sto bolju i efikasniju realizaciju zapocete reforme zdravstva i zdravstvene zastite. I pored toga sto ministarstvo i drzava ulazu veliki trud.nepoznavanje adekvatnog nacina koriscenja nove racunarske opreme.nehumanost zdravstvenog osoblja. Veliki broj zdravstvenih radnika primarnog sektora nije zadovoljan reformom i nacinom na koji se odrazila na njihov poslovni polozaj. Jedino sto preostaje da bi reforma uspjela u potpunosti i bila sprovedena do kraja jeste da ljekari i medicinsko osoblje prihvata novi polozaj. Kao sto je vec navedeno.za sada nisu vidljive neke velike promjene. Sve veci broj korisnika zdravstvenih usluga iznosi prituzbe na racun korumpiranosti medicinskog osoblja kao i njihovog otvorenog nudjenja boljih i adekvatnijih usluga u privatnim ordinacijama i klinikama pod izgovorom boljih i savremenijih medicinskih aparata.cilj reforme predstavljaju sto stabilnijeg zdravstvenog sistema kao i povecanje zdravstvenog standarda i zivotnog vijeka stanovnistva jer stabilan zdravstveni sistem predstavlja stub stabilne ekonomije jedne zemlje.osoblja. Iako su reformom obuhvacene neke radikalne promjene u odnosu pacijent-zdravstveno osoblje i pacijent-zdravstvena usluga u cilju poboljsanja opsteg zdravlja pacijenta a samim tim i cjelokupnog stanovnistva. Drugi izvor nezadovoljstva predstavljaju visoke takse kao i placanje usluga „na crno“. Nezadovoljstvo usled niskih primanja i povecanja obima posla utice na kvalitet i kvantitet pruzenih usluga.kao i nezadovoljstvo sopstvenim ekonomskim statusom dovodi do toga da odredjeni broj ljekara zaboravi na Hipokratovu zakletvu i poseti se rjesavanju sopstvenih ekonomskih problema.a gradjani(korisnici medicinskih usluga) pomire sa cinjenicom da je proslo vrijeme rasipanja resursa kojima raspolaze zdravstvo i potpuno besplatne zdravstvene zastite.

Drenka Vukovic-Socijalna sigurnost i socijalna prava 6.Meusud Grbovic.Stiglitz-Ekonomija javnog sektora 3. Sajt Fond-a 18 .Literatura: 1. Joseph E.dr. Sajt Ministarstva zdravlja.Kosanovic-Licno ucesce osiguranih lica u troskovima zdravstvene zastite 4. Prim. R.rada i socijalnog staranja 7.koordinator za primarnu zdravstvenu zastitu-Model Organizacije sistema primarne zdravstvene zastite 2.Simic-Karakteristike sistema zdravstvene zastite 5. S.

19 .