UNIVERZITET CRNE GORE EKONOMSKI FAKULTET-PODGORICA KONSTITUCIONALNA EKONOMIJA

REFORMA SISTEMA ZDRAVSTVENE ZASTITE U CRNOJ GORI

Profesor: Prof.dr.Nevenka Glisevic

Student: Martinovic Sandra 08/155

Suocene sa sve vecim izazovima (rast potreba i ocekivanja).postoji uobicajena podjela zdravstvenih sistema na zemlje sa nacionalnom zdravstvenom sluzbom i sistema obaveznog socijalnog osiguranja koji je zastupljen u vecini drzava clanica. -strategija razvoja zdravstva Republike Crne Gore (2003). uz prilagodjavanje i poboljsanje djelovanja zdravstvenog sistema u skladu sa finansijskim mogucnostima. vec ce prouciti. -Zakon o zdravstvenoj zastiti(sl.nacionalnim strategijama i preporukama (Evropske Komisije. Strategija zdravstvene politike zasniva se na podizanju kvaliteta zdravlja stanovnistva. U medjuvremenu je doslo do priblizavanja oba modela tako da gotovo citavo 2 -zakon o zdravstvenom osiguranju (sl. Polazeci od kriterijuma koji se ticu organizacije. uslova i predvidjenih prava. Da bi se krenulo u opseznu reformu sistema usvojeno je nekoliko strateskih dokumenata: • • • -zdravstvena politika u RCG do 2020 godine(2001). Obezbjedjivanje od rizika povrede i sprijecenosti za rad uslijed bolesti.rada i socijalnog staranja nece direktno usvojiti nijedan zdravstveni sistem iz svijeta. pa je otuda tesko govoriti o jedinstvenom evropskom modelu. U medjuvremenu su razvijani raznoliki modeli zdravstvenog sistema(zdravstvene zastite i osiguranja) koji pocivaju na nacionalnoj tradiciji i iskustvu. Ministarstvo zdravlja.list RCG 39/2004).rada i socijalnog staranja sprovodi reformu sistema zdravstva.zemlje EU pristupile su reformisanju sistema u skladu sa zdravstvenom politikom.vijek“. koji je u nekim drzavama uveden 20-tih godina proslog vijeka. .list RCG 39/2004). zakonskog uredjenja.Vlada Crne Gore preko resornog ministarstva zdravlja. predstavlja jedan od najstarijih zakonom uredjenih vidova osiguranja. u zemljama Evropske unije. ogranicenim mogucnostima (porast ucesca izdataka u BNP) i potrebom obezbjedjivanja privhatljivog nivoa zdravstvene zastite cjelokupnog stanovnistva.po uzoru na zemlje clanice Evropske unije.Savjeta). finansija.prilagoditi i primijeniti neka dobra iskustva zapadnih zemalja i zemalja u tranziciji. Crna Goora se ukljucila u jedinstveni medjunarodni proces ostvarivanja dokumenata Svjetske zdravstvene organizacije“Zdravlje za sve u XXI vijeku“ i „21 cilj za 21.

politicke.ukljucujuci i Crnu Goru.uvedeno licno ucesce pacijenata u pokrivanju razlicitih vidova zdravstvene zastite.Svjetske zdravstvene organizacije i drugih medjunarodnih institucija. dok je za pokrivanje dodatnih troskova potrebno ucesce pocijenata. Bez obzira na znacajne istorijske. Bez obzira na razlike zdravstvenih sistema opsti ciljevi nacionalnih zdravstvenih politika mogli bi se zdravstvenu zastitu formulisati kao: obezbjedjenje dostupnosti i ravnopravnosti trebalo bi da cine odgovarajuci procenat drustvenog korisnika.Medjutim. pa su otuda i kadrovi-drzavni sluzbenici. U cilju prevazilazenja takvog stanja najveci broj zemalja se odlucuje za postovanje principa solidarnosti u okviru nacionalnog sistema. nezavisno od modela sistema. a navedeni ciljevi su zastupljeni u programima Evropske unije. uslove potrebne za dobijanje statusa punopravnih clanica Evropske unije. Podizanje nivoa participacije i ogranicenja koja se ticu koriscenja skupih usluga predstavljaju realnu opasnost (izvjestaj Komisije i Savjeta). pri cemu su vidljive razlike koje se ticu obima i nivoa prava u pojedinim zemljama clanicama . Na tim osnovama vecina drzava.odgovarajuca autonomija davalaca usluga.ukljucujuci i Crnu Goru. kulturne. za pacijente sa niskim zaradama koji ne mogu da plate visoke cijene pregleda.materijalna sigurnost gradjana.makroekonomska efikasnost (troskovi za proizvoda).stanovnistvo unije ostvaruje prava na zdravstvenu zastitu. lijecenja i njege.zemlje Srednje i Istocne Evrope .privatnog osiguranja i sopstvenog ucesca korisnika. sto dovodi do rasta izdataka koji se pokrivaju iz budzeta. zdravstvene sluzbe imaju javni karakter. decenijsko iskustvo 3 . ukljucujuci i ljekare. U praksi se najcesce srecu rjesenja kojima je predvidjeno pokrivanje „osnovne zastite“ sa jasno definisanim oblicima prava koja se ostvaruju po osnovu osiguranja ili iz poreza.gore navedene. Finansiranje drzavnih zdravstvenih sluzbi vrsi se po pravilu iz javnih sredstava (budzeta).sloboda korisnika. Nasuprot tome. U nastojanju da ispune. ekonomske i socijalne razlike medju njima. gradi svoje nacionalne politike. reformisale su svoje zdravstvene sisteme. kako bi se obezbijedila zastita lica koja slabije zaradjuju i sprijecilo njihovo njihovo dalje siromasenje zbog pokrivanja troskova lijecenja. finansiranje se vrsi iz sredstava koja se prikupljaju iz doprinosa zaposlenih i poslodavaca.danas je u gotovo svim clanicama Evropske unije. u preovladjujucem sistemu zakonom obaveznog osiguranja. U drzavama u kojima postoji dati model.

u zemljama u tranziciji. Istrazivanja zdravstvenih trendova ukazuju na neke zajednicke karakteristike u tranziciskim zemljama koje se prije svega odrazavaju u rastu troskova zdravstvene zastite. sekundarnom i tercijalnom sektoru. u uslovima naraslih potreba i ocekivanja stanovnistva i ogranicenim finansijskim mogucnostima.decentralizaciju. U pocetnim godinama tranzicije. doveli su do negativnih demografskih trendova u vecini zemalja Istocne i Srednje Evrope.fokusiranjem na individualne programe koji su shvatani kao „magicne injekcije“ za sve „bolesti zdravstva“. privatizaciju itd. pri cemu su u vecini slucajeva izostali ocekivani rezultati na polju poboljsanja zdravstvenog stanja stanovnostva. kvalitetnije zastite. Otuda se u vecini zemalja tranzicioni proces odvijao u pravcu stvaranja finansijski odrzivog sistema osiguranja koji se zasniva na doprinosima (a ne kao ranije na porezima) po ugledu na zapadnoevropski. Ranije vazeci sistem zdravstvene zastite. sveobuhvatne 4 . Drugi dio problema koje je trebalo rijesiti odnosio se na obezbjedjivanje sigurnih izvora prihoda. U realizaciji postavljenih ciljeva u praksi se cesto odustajalo od komleksnih mjera. na planu pruzanja usluga i njihovog kvaliteta. efikasnijeg pruzanja usluga i prenosenja jednog dijela troskova na pacijente.podrazumijevalo je uvodjenje novog modela sistema.placanja usluga „na crno“. Krajnji rezultati reformi veoma su razliciti . pokazalo se da treba reformisati centralizovani drzavni sitem zdravstvene zastite .restruktuiranje sektorske podjele.Semaskov model. Razvijanje sveobuhvatne „perspektive zdravstvenog sistema“u uslovima ekonomske krize. socijalnoj iskljucenosti i promjenama u zdravstvenom statusu stanovnistva. jacanje kadrovskih potencijala . Negativni efekti ekonomsko-socijalnih reformi (makroekomosko stanje. paralelna trzista rada) u uslovima niskih stopa fertiliteta i ubrzanog starenja stanovnistva.postignutih rezultata i uocenih problema u reformisanju zdravstva. obezbjedjenja jednakosti u pruzanju usluga i pokrivenosti stanovnistva osnovnom zdravstvenom zastitom. obezbjedjivanje sigurnih izvora finasiranja.Bizmarkov model. sa velikim brojem zaposlenih i prevelikim kapacitetom za bolnicko lijecenje.veci kvalitet zdravstvenih usluga.tranzicije obezbjedjuje pracenje osnovnih promjena. odlikovao se rasprostranjenom mrezom zdravstvenih institucija u primarnom.

pokazalo da za izgradnju novog sistema koji se finansira iz doprinosa . predstvaljali su rezultat politickih pregovora i ustanovljenih prioriteta. 5 . Pravo na zdravstvenu zastitu prema zakonskim propisima u vecini zemalja u tranziciji je ostalo univerzalno.dok su privatni izvori sredstava imali neznatan udio. U praksi se medjutim.povecanjem odgovornosti pojedinca za sopstveno zdravlje i za finansiranje zdravstvene zastite. Razvijanje odnosa izmedju korisnika i pruzaoca zdravstvenenih usluga na novim osnovama. trebalo je sacuvati elemente solidarnosti u zdravstvenim sistemima i obezbijediti uneverzalni obuhvat stanovnistva osnovnim „paketom usluga“ s obzirom na dugu tradiciju besplatnog zdravstva i ocekivanja osiromasenog stanovnistva. nedostaju elementi makroekonomske stabilnosti i adekvatna zakonska regulativa.poboljsanjem efikasnosti zdravstvenog sistema i povecanjem odrgovornosti za koriscenje resursa prenosenjem odgovornosti za zdravstvenu zastitui na nezavisne(od drzave) institucije. Javni izdaci za zdravstvenu zastitu i programe socijalne pomoci u zemljama u tranziciji nijesu uvjek opotimalno usmiereni. koje ukljucuje fundiranje(skupljanje finansijskih sredstava) i njihovu raspoodijelu osiguranicima. Kao sto je to slucaj u sistemima koji se finansiraju posredstvom oporezivanja.ali i neformalna placanja na crno). Koncipiranje javnog zdravstvenog osiguranja u zemljama Istocne i Srednje Evrope uzrokovano je:ukidanjem drzavnog monopola nad vlasnistvom i finansiranjem zdravstvene zastite.Kljucni elementi reformi zdravstvenog sistema u zemljama Srednje i Istocne Evrope sadrzani su u oblasti finasiranja sistema. trebalo je da obezbijedi „zdravije“fondove i brze reakcije sistema na savremene izazove(rast izdataka). Tokom tranzicije. zdravstvo je konkurisalo ostalim oblastima javne potrosnje i stvarni troskovi usmjereni za zdravstvo. prihodi za zdravstvenu zastitu su generisani prevashodno od drzavnih preduzeca. pa otuda bogatiji djelovi stanovnistva vrlo cesto ostvaruju disproporcionalne koristi od drzave. Zdravsto nije uvjek favorizovano . Pored toga . ustanovljena su dva nova izvora finansiranja:doprinosi za javno zdravstveno osiguranje i gotovinska placanja (zvanicno propisane takse. buduci da se smatralo neproduktivnim sektorom. Prije tranzicije. Decentralizacija sistema u finansiranju zdravstvene zastite rezultirala je izmjenom u nacinu prikupljanja sredstava i pored toga sto je drzava zadrzala znacajno ucesce u kreiranju zdravstvene politike i pokrivanju troskova zdravstvene zastite.

ucinjeni su po uzoru na razvijene zapadne zemlje kao i na zemlje u tranziciji i to na polju jacanja finansijske strukture . Uprkos ideologiji pravicnosti. sto neminovno dovodi do zaostajanja zdravstvenog sektora.Austrija. unapredjenja isplativosti pruzanja usluga i uvodjenju sistema placanja po ucinku. Glavni izvor finansiranja sistema zdravstva su dopinosi za obavezno zdravstveno osiguranje koji cine 94% ukupnih prihoda. Danas u Evropi imamo primjenu dva modela finansiranja zdravstva. Model obaveznog zdravstvenog osiguranja (Bismarckov model) u kojem preovladava finansiranje zdravstvene zastite iz fonda obaveznog zdravstvenog osiguranja putem doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje koje solidarno placaju zaposleni i poslodavci i model nacionalne zdravstvene zastite(Beveridgeov model) u kojem dominira budzetsko finansiranje zdravstvene zastite.sto omogucava kontrolu trosenja prihoda namijenjenih sistemu zdravstva i sprjecava prelivanje sredstava iz zdravstvenog sektora u druge vladine sektore. Model finansiranja iz doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje primjenjuju sljedece zemlje.kao i izmedju urbanih i ruralnih oblasti.nezaposlena. Pocetni koraci u raformi zdravstvenog sistema u Crnoj Gori.izbjegla i raseljena lica i iz ostlaih prihoda.Belgija. Tim sredstvima Fond obezbjedjuje osiguranim licima pravo na zdravstvene usluge i pravo na odredjene novcane naknade.tokom koje svakako nijesu korigovani.Francuska… Bismarckov model je primjereniji zemljama u tranziciji zbog cinjenice da se tim modelom obezbjedjuje odvojenost zdravstvenog budzeta od drzavnog.. ovi dispariteti su potojali i prije perioda tranzicije. obezbjedjenja sigurnih izvora finansiranja. Bismarckov i Beveridgeov model.Osim toga postoje velike razlike u alociranju rasursa izmedju glavnih gradova i ostalih. Obavezno zdravstveno osiguranje u Crnoj Gori sprovodi Republicki fond za zdravstveno osiguranje (FOND) i pojavljuje se kao posrednik koji stupa u odnose sa obaveznicima uplate doprinosa i sa davaocima zdravstvenih usluga. Iz navedenog slijedi da crnogorski sistem zdravstva treba da istraje na razvoju modela obaveznog zdravstvenog osiguranja. 6 . Manjim dijelom Fond se finansira iz transfera budzeta za kapitalne investicije.. Dominantan model zdravstvenog osiguranja vecine zapadnoevropskih zemalja je obavezno zdravstveno osiguranje.

vecu raspodjelu sredstava u podrucju zastite zdravlja. Vlada RCG je predlozila da se u cilju stvaranja povoljnijeg ekonomskog ambijenta razmotri mogucnost smanjenja stopa doprinosa da bi se rasteretila privreda-poslodavci. prihvatljivog za korisnike i davaoce usluga. Naime. U Crnoj Gori se javlja problem vezan za smanjanje mlade populacije i rast starijeg u ukupnom stanovnistvu. sto rezultira pojavom:niske profesionalne satisfakcije. Ekonomskom politikom za 2007godinu. sto u perspektivi ima negativne konsekvence na ekonomski rast i povecanje zdravstvene potrosnje. Saveza Sindikata Crne Gore i Unije poslodavaca da se stopa doprinosa za zdravstveno osiguranje od 13. sto u uslovima stalno rastucih troskova predstavalja problem.25% godisnje. sto ce doprinijeti stvaranju finansijski i institucionalno odrzivog sistema zdravstvene zastite. evidentan je rast penzionera kojih je 1989 bilo oko 59 000. Na osnovu prijedloga postignut je sporazum izmedju Vlade. a sa druge strane postoji stalan rast potreba za zdravstvenim uslugama jer savremena medicina pruza covecanstvu sansu za zdraviji zivot i duzi zivotni vijek. sto znaci da se Crna Gora nalazi u stadijumu demografske starosti. dehumanizovanog odnosa izmedju zdravstvenih radnika i pacijenata. ali istovremeno zahtijeva. zdravstvena potrosnja. Prosjecna starost stanovnistva u Crnoj Gori je 35. a znamo da je ta kategorija osiguranika najveci korisnik zdravstvenih usluga.Fond iz raspolozivih sredstava dakle. treba da obezbijedi zadovoljavajuci nivo zdravstvene zastite. Sve ovo navodi da cemo imati jak pritisak na zdravstveni sistem kojem necemo biti u stanju da odgovorimo bez sprovodjenja temeljnih reformi sa osnovnim ciljem ogranicavanja rasta troskova uz istovremeno ocuvanje i unaprjedjenje zdravlja svakog pojedinca i svog stanovnistva. uocio niz slabosti u materijalnofinansijskom i organizacionom dijelu zbog cega je pokrenuo reforme kroz brojne projekte. dok se ne postigne stopa od 9%. Fond je sagledavajuci situaciju u zdravstvenom sistemu prepoznao faktore rasta zdravstvene potrosnje. Osim toga. predstavlja problem svih drzava jer su sredstva za zdravstvenu zastitu ogranicena.a danas ima gotovo 100 000 penzionera. Ne mogu se zaboraviti ni male plate zdravstvenih radnika. nepostojenjem motivacije za kvalitetnim i efikasnim radom.5 % smanji na manje od 2. smanjenje stope doprinosa za zdravsto sa 9% znaci ukupno 7 .9 godina.

odnosno sa 15 na sadasnjih 13.58% ukupne javne potrosnje. u Sloveniji 12. Rezultati rada se mogu sagledati kroz sintagmu “4E”.55%. Evaulacija djelovanja zdravstvenog sistema se cijeni putem 4 €. za 2006-u godinu je planirano 6. pravo gradjana da odlucuju effectiveness.5%.Znaci Crna Gora sa svojom stopom doprinosa za zdravstveno osiguranje ne izlazi iz Evropskih okvira. osim kada je rijec o izdvajanju u odnosu na BDP ili troskovima per capita kada su ti pokazatelji izdvajanja za zdravstvo mnogo nizi. ekonomicnost i kvalitet zdravstvenih usluga. planirano 5. djelotvornost zdravstvenih programa i efficiency.33% sto ce imati negativne posledice po zdravstveni sistem.78% BDP-a ili 12. Sistem obuhvata ukupnost ili kompleksnost elemenata ili pojedinacnih djelova.u Njemackoj 13. sto su pocetna slova engleskih rijeci:equity. Stopa doprinosa za zdravstvo u 2004-oj godini.. dok ce privatni i drzavni sektor biti postepeno izjednaceni u mogucnostima ucestvovanja u sprovodjenju zdravstvene zastite. Tako je stopa doprinosa u Francuskoj 13.6% BDP-a ili 1300 € per capita. odnosno 33. smanjena je za 10%. plenirani troskovi zdravstvene zastite za 2007-u godinu iznose 5. realizuje funkciju i predaje informacije ili ih preradjuje..29% ukupne javne potrosnje.5%-13. Osim toga prisutan je negativan trend izdataka za obavezno zdravstveno osiguranje u odnosu na BDP. obezbijedice se svim gradjanima Crne Gore jednak pristup osnovnoj zdravstvenoj zastiti i kvalitet pruzanja usluga. 8 . empower. Stopa doprinosa na zdravstvo u Crnoj Gori od 13. U Crnoj Gori. Tokom sprovodjenja reforme.5% priblizno je ista kao kod velikog broja Evropskih zemalja. On posjeduje strukturu. sto je znatno nize u odnosu na prosjek zemalja EU od 8. jednakost gradjanja u zdravlju i dostupnosti.59% BDP ili 14.koja podrazumijeva i gore navedeni sistem finansiranja i budzetiranja zdravstvenog sektora.smanjenje doprinosa za trecinu. dok je za 2007-u godinu. Ucesce zdravstvene potrosnje se znaci permanentno smanjuje u odnosu na BDP i na ukupnu javnu potrosnju a planira se i njeno dalje smanjenje kroz snizenje stope doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje. cine 6. Izdaci za obavezno zdravstveno osiguranje u 2005-oj godini.78% BDP-a odnosno oko 170 € po glevi stanovnika.35% ukupne javne potrosnje. Osnovne karakteristike drustvenih sistema jesu da su oni: • -dinamicki(u stalnom kretanju).37 ili 14.72%.9%.

Svrha sistema je ocuvanje i unapredjenje zdravlja ljudi obezbedjivanjem zdravstvenih usluga stanovnistvu kako moderne. tako i tradicionalne medicine na efikasan nacin. od cega medicinskih radnika 6595 a nemedicinskih 2115. Zdravstvena politika mora da bude usmjerena u pravcu znatno vece decentralizacije i kombinovanja sistema javne i privatne prakse. Institut za zdravlje i apotekarska ustanova Crne Gore. finansiranje i obezbjedjivanje i pruzanje zdravstvene zastite. Procentualno ucesce nemedicinskog osoblja u odnosu na ukupan broj zaposlenih u javno. gdje god da je moguce. veledrogerija i apoteka. a da na sekundarni i tercijalni nivo stignu samo oni kojima je to zaista neophodno. a koje su u isto vrijeme dostupne i prihvatljive ljudima.klinicki centar Crne Gore.a cine ga:18 domova zdravlja. a narocito na nivou primarne zdravstvene zastite.3 specijalne bolnice. Broj zaposlenih u JZU CG iznosi 8810. Zdravstveni sistem Crne Gore je organizovan kao jedinstveni zdravstveni region i dominantno se zasniva na javnom sektoru. a ne samo na papiru. programske i akcione programe. Primarna zdravstvena zastita bi trebalo da rijesi 85% zdravstvenih potreba.zdravstvenom sistemu iznosi 25. Primarna zdravstvena zastita mora u praksi. Prema definiciji Svjetske zdravstvene organizacije. sekundarne i tercijalne zdravstvene zastite. Osnovne komponente svakog sistema zdravstvene zastite su:resursi.menadzment. Javne zdravstvene ustanove organizovane su kroz mrezu primarne.a zdravstveni sistem Crne Gore ukljuci u evropski i svjetski proces zdravstvenog razvoja. hijerarhijski(po organizaciji).7 opstih bolnica. porodicama i zajednici. -stohasticki(po ponasanju). stomatoloskih ordinacija.organizacija i administracija. koji jos uvjek nije integrisan u zdravstveni sistem postoji veci broj ambulanti. da postane “ulazna vrata” ulaska u sistem zdravstvene zastite. 9 .u cilju da se zdravstvena zastita ucini efikasnijom i kvalitetnijom.• • • -slozeni(po strukturi).12% Zakonodavna politika u Republici Crnoj Gori do 2020 godine predstavlja osnovu za zakonodavne. U privatnom sektoru. sistem zdravstvene zastite obuhvata zdravstvenu infrastrukturu koja obezbjedjuje spektar programa i usluga i pruza zdravstvenu zastitu pojedincima.

Poboljsanje kvaliteta zivota i sprijecavanje smanjenja kvaliteta zivota zbog zdravstvenih problema. Zdravstveni problemi uticu na kvalitet zivota gradjana i smanjuju njihovu radnu i funkcionalnu sposobnost. Cilj zdravstvene politike je da utice da se razlike ne produbljuju.Smanjenje razlika u zdravlju. koji ce obezbijediti pristup potrebnoj zdravstvenoj zastiti. zbog starenja stanovnistva i uvodjenja novih i skupih medicinskih tehnologija.Poboljsanje kvaliteta zivota u vezi sa zdravljem. a sve u cilju da se u okviru raspolozivih sredstava stanovnistvu obezbijedi osnovna zdravstvena zastita. 4. Zdravstveni sistem Crne Gore predstvaljao je dio zdravstvenog sistema bivse SFRJ-e cijelog drustva. ugrozenim djelovima drustva.Zdravstvena politika u Republici Crnoj Gori do 2020 godine definisala je opste ciljeve zdravstvene politike.Produzenje trajanja zivota. 10 . rastu brze od ekonomske osnove drustva..tako da gradjani ne budu znatno finansijski ugrozeni u slucaju bolesti. prisutno je stalno povecanje troskova pruzanja zdravstvene zastite. Zdravstveni problemi mogu prouzrokovati znatne negativne finansijske posledice po gradjane i njihove porodice.Osiguranje od finansijskog rizika. 3. U svim tranzicionim zemljama. Zdravstveni problemi uticu i na funkcionisanje porodice. Zdravstveni sistem predstavlja jedan od najslozenijih sistema u drzavi. Medicinska nauka. kao i zbog velikog ekonomskog uticaja. drzava sprovodi niz mjera u planiranju i upravljanju zdravstvenim sistemima kako bi obezbijedila stabilno finansiranje i racionalan i kvalitetan sistem pruzanja zdravstvene zastite. a uporedo sa njim i troskovi lijecenja i prevencije. Sprecavanje prerane smrti i na taj nacin produzenje zivota na taj nacin predstavlja primarni cilj zdravstvene politike i osnovni zadatak zdravstvenog sistema koji se ostvaruje mjerama sprecavanja bolesti i lijecenja bolesnih. S obzirom na njegov znacaj i uticaj na zdravstvno stanje stanovnistva svake drzave. Razlike u zdravstvenom sistemu izmedju socijalnoekonomskih slojeva u drustvu postoje u svim drustvima. zajednice predstavljaju drugi cilj zdravstvene politike. Stoga. neophodno je uvesti adekvatne oblike finans 1. a istovremeno raspodijeliti finansijski rizik. vec da se smanje kroz cijene i aktivne mjere preraspodjele zdravstvenih dobara i resursa iranja zdravstva. 2.

Svi ti problemi u zdravstvenom sistemu postoje godinama. -zdravstvene ustanove su prvenstveno usmjerene na pruzanje kurativne zastite gradjana. Osnovni problemi u zdravstvu Crne Gore su: -zdravstveni sistem. nepostojanja adekvatnog sistema pracenja i kontrole u razlicitim segmentima sistema do nedovoljno kvalitetnog pruzanja zdravstvenih usluga. a od neadekvatne organizacije zdravstvene sluzbe. -neadekvatan nacin alokacije sredstava sa prioritetima i vidovima zdravstvene zastite. -upravljanje zdravstvom ne odgovara savremenoj koncepciji organizacije zdravstvenog sistema. nacina prikupljanja i raspodele sredstava. posebno lokalnih nivoa. -postoji raskorak izmedju utvrdjenih prava iz zdravstvenog osiguranja i finansijskih mogucnosti da se zadovolje nerealna ocekivanja . posebno u pojedinim segmentima sistema zdravstva. stvorena je slika da gradjani imaju pravo na bilo koju od zdravstvenih usluga bez obzira na njenu stvarnu neophodnost. a mnogo manje ka prvenstvenom zdravlju cjelokupnog stanovnistva. -nastojanje nacionalne politike ljekova i neracionalna potrosnja ljekova. Na taj nacin. neadekvatan metod placanja zdravstvenih usluga i nejasan nacin finansiranja zdravstvenih ustanova.gradjana i zaposlenih u zdravstvu. Reforma sistema zdravstvene zastite i zdravstvenog osiguranja zadire u sve segmente i ima krupne implikacije na desavanja u ostalim segmentima drustva. iako je organizovan na osnovama primarne zdravstvene zastite. -zdravstvena zastita nije programirana u skladu sa potrebama. ne funkcionise na koordinaran i integrisan nacin.koji se odlikovao naracionalnom i neefikasnom organizacijom uz promociju dostupnosti svih prava iz zdravstvene zastite. -veliki broj nemedicinskih radnika i neadekvatna struktura zdravstvenih radnika. posebno u pogledu sistema planiranja. -nepostojanje kvalitetnog sistema informisanja zdravstva i drugih mehanizama za bolje 11 . prioritetima i specificnostima. od zdravstvenog sistema. a da pri tome nije razvijena svijest gradjana o tome da svaka zdravstvena usluga ima svoju cijenu i da zdravstvo nije besplatno. Razloge za reformu zdravstvenog sistema treba traziti u neefikasnom funkcionisanju zdravstvenog sistema i identifikacionih problema.

-Konferencija o primarnoj zdravstvenoj zastiti u Alma Ati.Ujedinjenih nacija. Polazne osnove za implementaciju zdravstvenog sistema Crne Gore.efikasnosti. dok je primarni nivo zdravstvene 12 . energije i jacanje unutrasnjih kapaciteta. I ne samo reforma primarne zdravstvene zastite. -Ustav Crne Gore i -Ostala dokumanta. Ono sto je posebno znacajno je to sto je Crna Gora.izmedju ostalih cine: -Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima. dostupnosti.da je to ozbiljan sistem. -Evropska politika. directive EU I preporuke medjunarodnih institucija I organizacija.a to je upravo ono sto podrzava i za sta se zalaze SZO.da trazi dugo vremena . integralni zdravstveni sistem.upravljanje. -evidentna je stagnacija zdravstvenog stanja stanovnistva.solidarnosti.kao prioritet u reformi zdravstva odredila da to bude reforma primarne zdravstvene njege. Suocavajuci se sa ovim pitanjima ministarstvo zdravlja. Imajuci u vidu. Iskustva u zemljama u tranziciji pokazuju da su zdravstveni sistemi tih zemalja bili okrenuti sekunadarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti.kvaliteta i bezbijednosti. cilj je reformisati i sve segmente zdravstvenog sistema. Takodje. -Deklaracija svjetske zdravstvene organizacije(SZO) o odgovornosti drzava SZO za zdravlje naroda.prije svega sekundarnog nivoa i tako napraviti reformisani. U predstojecem periodu planirano je da se razvije i implementira model integracije privatnog i javnog sektora. rada i socijalnog staranja je odlucilo da zapocne projekat organizacije sekundarnog i tercijalnog nivoa zdravstvene zastite. razmatraju se i mogucnosti za uvodjenje inicijativa za uposljavanje javno-privatnog partnerstva. -postojanje neformalnih placanja. a u cilju povecanja:pravicnosti. paralelno sa padom drustvenog i zivotnog standarda. -nijedan nivo zdravstvenog sistema ne obavlja kontrolu obuhvata i kvaliteta registrovanih podataka. -nerazvijen je sistem kontrole i unaprijedjenja kvaliteta zdravstvene zastite. -Ljubljanska povelji.

Takodje.majki mladih i starih. biti predmet dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja. Sto se tice dugorocnih ciljeva vezanih za reformu zdravstva. dok ce ostale usluge. umjesto da vecinu problema rijese u primarnom kontaktu sa gradjanima. tako i na smanjenje troskova i podspjesivanje ekonomicnosti. U primarnoj zdravstvenoj zastiti svaki gradjanin ce biti ragistrovan kod svog izabranog doktora koji ce pratiti njegovo zdravstveno stanje i potrebe i upucivati ga na vise nivoe zdravstvene zastite i biti motivisan sistemom placanja za veci kvalitet rada.zapravo vecinu pacijenata prebacivali na vise nivoe zdravstvenih usluga koje su evidentno skuplje. zastitu i promociju zdravlja. a drzava ce preuzeti obavezu placanja doprinosa za one kategorije stanovnistva koji ne placaju doprinose. Funkcija javnog zdravlja ce imati posebnu vaznost sa naglaskom na prevenciju hronicnih bolesti. vec se na taj nacin moze bitno uticati na smanjenje obolijevanja stanovnistva od najcescih bolesti cime se znacajno pozitivno utice kako na zdravstvenu zastitu. Zdravstveni sistem mora ostati jednako dostupan svim stanovnicima Crne Gore cime ce biti ispostovano nacelo jednakosti. Svi gradjani su duzni da placaju doprinose za obavezno zdravstveno osiguranje . kao i razlika u cijeni koju placa osiguranik kroz sistem participacije. lijecenja I rehabilitacije oboljelih. Fond za zdravstveno osiguranje ce obezbijediti finansiranje osnovnog paketa zdravstvenih usluga. sto istovremeno znaci i manje skupo lijecenje. U pruzanju zdravstvenih usluga ukljucice se i privatni sektor kroz mogucnosti zakljucivanja ugovora o pruzanju zdravstvenih usluga osiguranim licima fonda sa 13 . Ministarstvo zdravlja. Ljekari tog nivoa su. Svaki zdravstveni sistem koji je okrenut ka sekundarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti istovremeno i skup sistem. rada I socijalnog staranja ce se truditi da zdravstveni sistem Crne Gore mora da obezbijedi ocuvanje i unapredjenje zdravlja cjelokupnog stanovnistva kroz niz kontinuiranih mjera usmjerenih ka prevenciji i sprecavanju nastanka bolesti.zastite uglavnom bio slabo razvijen i neadekvatno placen.znacajno je istaci i da se jacanjem preventivne i primarne zdravstvene zastite ne postize samo to da se vecina zdravstvenih problema ne resava na primarnom kontaktu. Finansiranje pruzanja zdravstvenih usluga bice obezbijedjeno kroz funkcionisanje fonda za zdravstveno osiguranje koji ce vrsiti naplatu doprinosa za obavezno zdravstveno osguranje.

jedan od zdravstvu. u osnovnom konceptu.Fondom obaveznog zdravstvenog osiguranja. a predstavljace srediste zdravstvenog sistema drzave u cjelini. usmjerene ka porodici.kako bi se obezbijedila kvalitetna podrska boljem 14 . 5. unapredjenje sistema placanja zdravstevnih usluga i programa kroz sistem ugovaranja usluga na bazi kapitacije.rada i socijalnog staranja ce instrumentima zdravstvene politike obezbijediti uslove za: 1. Nacinom placanja ce se obezbijediti pravilna raspodjela sredstava i placanje samo izvrsnih usluga kroz uvodjenje sistema kapirtulacije u primarnoj zdravstvenoj zastiti I bodovnog placanja ili dijagnosticnih kategorija u sekundarnoj i tercijalnoj zdravstvenoj zastiti. Savjet za zdravlje i ministarstvo zdravlja. racionalizaciju javnog zdravstva i 7. informacionog sistema bice osnovnih prioriteta u upravljanju. zasnivati na unapredjenju primarne zdravstvene zastite. 2. Uvodjenje integrisanog zdravstvenog. privatizaciju u sistemu zdravstva –regulaciju privatnog sektora. unapredjenju kvaliteta rada i tehnoloskog razvoja. Sistem zdravstvene zastite ce se. integraciju privatnog sektora u zdravstveni sistem. Kvalitet zdravstvenih usluga bice unaprijedjen kroz uvodjenje kontinuirane evidencije zdravstvenih radnika . Uvesce se mehanizam planiranja i upravljanja na makro nivou a kroz proces decentralizacije ojacace se uloga menadzera u zdravstenim ustanovama i uspostaviti instrumenti za evaluaciju planova i programa na svim nivoima.koja treba da bude osposobljena za kvalitetnije pruzanje zdravstvene zastite na lokalnom nivou . Zdravstveni sistem ce biti u stanju optimalne funkcionalnosti kako bi se u okviru raspolozivih sredstava postigao najveci pozitivni efekat na zdravstveno stanje stanovnistva Crne Gore. njihovim licitiranjem i akreditacijom zdravstvenih ustanova kao i izvodom klinickih protokola. 4. 3. Ministarstvo zdravlja. 6. izvore finansiranja i razvoj novog sistema zdravstvenog osiguranja. jacanje primarne zdravstevene zastite-osnovni paket usluga. definisati ulogu drzave u vodjenju zdravstvene politike:Vlada . budzetiranja i drugih metoda placanja.

-razvoj zdravstvenih sistema. -poboljsanje efikasnosti-vece obezbjedjenje zastite na primarnom. Kroz proces reformi doci ce do uvodjenja planiranja i upravljanja u sistem zdravstvene zastite. -prednosti cost-effectiveness metoda u medicinskoj tehnologiji-veca proporcija troskova za prompciju i prevenciju bolesti i poboljsanje kvaliteta lijecenja. -poboljsanje kvaliteta usluga.Opsti ciljevi zdravstvene politike u narednih 10 godina su: -izgradnja zdravstvene politike koja treba da uputi gradjane na svjesnost zdravstvenih posljedica sopstvenih odluka i njihove odgovornosti za zdravlje.restruktuiranja postojecih zdravstvenih kapaciteta. • • • • • • -unapredjenje zdravstvene zastite na najprihvatljiviji i ravnopravan nacin. -saradnju na poboljsanju parcijalnih zdravstvenih rizika i rizika sredine.nastojati da u procesu reformi uskladjuje promjene saglasno Milenijumskim ciljevima razvoja i globalnim trendovima razvoja evropskog zdravstva kroz: • • • • • • • • -smanjivanje maternalne smrtnosti.iako autonoman u odnosu na druge zdravstvene sisteme . -smanjivanje smrtnosti djece do 5 godina starosti. -pristup zdravlju u siromastvu gdje je stavljen akcenat na zdravstvene probleme kod kojih je siromastvo glavni uzrok slabijeg zdravlja. -povelju o zastiti prava pacijenta.a sama reforma ce 15 . -povecanje efikasnosti zdravstvenog sistema kroz racionalne i dostupne resurse.u kojoj ce pacijenti imati veliku odgovornost za sopstveno zdravlje.harmonizovan sa trendovima razvoja evropskog zdravstva. -primjena savremenih zdravstvenih tehnologija i -finansijska stabilnost sistema. -sprijecavanje sirenja HIV-AIDS-a i drugih bolesti. Zdravstveni sistem Crne Gore ce.kao i bolja integracija prvog i drugog nivoa zdravstvene zastite.

Medjutim.kako bi se stvorile predpostavke za brzi i kvalitetniji razvoj zdravstva u Crnoj Gori.koja ima za cilj sprovodjenje reforme zdravstvenog sistema polazi od principa univerzalnosti.koja ce biti znacajno poljuljana ukoliko dodje do smanjenja stope doprinosa za zdravstveno osiguranje. Naglaseno je da treba dati podrsku rasterecenju privrede kroz smanjenje stope poreza i doprinosa.ali u srednjorocnom periodu i smatra se da ne treba najveci dio tereta da se prenosi na sektor zdravstva vec da se respodijeli i na ostale sektore javne potrosnje.posebno u dijelu reforme zdravstvenog osiguranja i prava na zdravstvenu zastitu. Ministarstvo je ustanovilo dobar organizacioni i finasijski model reformisanog zdravstva po uzoru na veliki broj zapadnoevropskih zemalja i zemalja u tranziciji.reforma nije prihvacena na pravi nacin od strane velikog broja korisnika zdravstvenih usluga.jednakosti. Posojeci socijalni i ekonomsko odnosi predstavljaju ogranicavajuci faktor za uspjesno sprovodjenje reformi.od cijeg angazovanja ce zavisiti stepen ostvarivanja utvrdjenih 16 .bice moguce dopunjavati kako bi se postigao sto bolji efekat.koje ima dobru osnovu ali koje ne funkcionise na adekvatan nacin na nizim organizacionim nivoa. Radi kvalitetnog sprovodjenja reforme definisace se prioriteti a reforma ce se sprovoditi po fazama. Medjutim i pored velikog truda Ministarstva zdravlja i dobrih ocjena inostranih organizacije i zdravstvenih institucija.kvaliteta i efikasnosti.rukovodiocima svih nivoa u zdravstvu i zdravstvenim radnicima. Medjutim zacrtane ciljeve nece biti moguce ostvariti ukoliko se Fondu onemoguci finasijska stabilnost.dostupnosti. Plan reforme u procesu samog sprovodjenja.u zdravstvu znacajne mogucnosti i prostor koji treba da se obezbijedi racionalizacijom postojecih resursa.nehat i nemar zdravstvenog zdravstvenih ustanova.zahvatiti sve djelove sistema. Najveci dio procesa reformi pocivace na aktivnostima ciljeva. Stoga se i insistira da prije donosenja Prijealloga zakona o doprinosima za socijalno osiguranje kojim bi se predvidjelo eventualno smanjenje stope doprinosa za zdravstveno osiguranje uvaze neke cinjenice i u zakonu prenesu postojeca rjesenja o iznosu stope doprinosa za zdravstveno osiguranje do stvaranja realnog ambijenta za njihovo snizenje. Zdravstvena politika. Kao glavni uzrok takvog stanja.korisnici zdravstvenih usluga navode neorganizovanost.

kao i nezadovoljstvo sopstvenim ekonomskim statusom dovodi do toga da odredjeni broj ljekara zaboravi na Hipokratovu zakletvu i poseti se rjesavanju sopstvenih ekonomskih problema.nehumanost zdravstvenog osoblja. Birokratija u zdravstvu. Drugi izvor nezadovoljstva predstavljaju visoke takse kao i placanje usluga „na crno“.za sada nisu vidljive neke velike promjene. Sve veci broj korisnika zdravstvenih usluga iznosi prituzbe na racun korumpiranosti medicinskog osoblja kao i njihovog otvorenog nudjenja boljih i adekvatnijih usluga u privatnim ordinacijama i klinikama pod izgovorom boljih i savremenijih medicinskih aparata. 17 .a gradjani(korisnici medicinskih usluga) pomire sa cinjenicom da je proslo vrijeme rasipanja resursa kojima raspolaze zdravstvo i potpuno besplatne zdravstvene zastite.cilj reforme predstavljaju sto stabilnijeg zdravstvenog sistema kao i povecanje zdravstvenog standarda i zivotnog vijeka stanovnistva jer stabilan zdravstveni sistem predstavlja stub stabilne ekonomije jedne zemlje.ako ne dodje do vecih promjena na nivou primarne zastite gradjani nece moci da osjete pozitivne promjene. Veliki broj zdravstvenih radnika primarnog sektora nije zadovoljan reformom i nacinom na koji se odrazila na njihov poslovni polozaj. Jedino sto preostaje da bi reforma uspjela u potpunosti i bila sprovedena do kraja jeste da ljekari i medicinsko osoblje prihvata novi polozaj.osoblja.nepoznavanje adekvatnog nacina koriscenja nove racunarske opreme. Nezadovoljstvo usled niskih primanja i povecanja obima posla utice na kvalitet i kvantitet pruzenih usluga.sredstva i napor u sto bolju i efikasniju realizaciju zapocete reforme zdravstva i zdravstvene zastite. I pored toga sto ministarstvo i drzava ulazu veliki trud. Iako su reformom obuhvacene neke radikalne promjene u odnosu pacijent-zdravstveno osoblje i pacijent-zdravstvena usluga u cilju poboljsanja opsteg zdravlja pacijenta a samim tim i cjelokupnog stanovnistva. Kao sto je vec navedeno.

Sajt Fond-a 18 .Meusud Grbovic. S. Sajt Ministarstva zdravlja. R.Simic-Karakteristike sistema zdravstvene zastite 5.rada i socijalnog staranja 7.dr.koordinator za primarnu zdravstvenu zastitu-Model Organizacije sistema primarne zdravstvene zastite 2.Kosanovic-Licno ucesce osiguranih lica u troskovima zdravstvene zastite 4.Literatura: 1. Prim.Stiglitz-Ekonomija javnog sektora 3. Joseph E. Drenka Vukovic-Socijalna sigurnost i socijalna prava 6.

19 .