P. 1
Celik

Celik

|Views: 46|Likes:
Published by serzo75
celik
celik

More info:

Categories:Types, Presentations
Published by: serzo75 on Jul 21, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/17/2014

pdf

text

original

AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA

1

TRANSPORT I LOGISTIKA 2006/2007

Predavanje br. 2

ČELIK - MATERIJAL ZA NOSEĆE KONSTRUKCIJE
Među brojnim materijalima za različite konstrukcije, čelične konstrukcije imaju baznu primenu u konstruktivnom mašinstvu. Naziv čelične konstrukcije potiče iz klasifikacije konstrukcija prema materijalima od kojih su izradjene. Metalne konstrukcije formiraju osnovni gabarit mašina, vozila, procesne opreme. Pri tome one prenose osnovne statičke i radne uticaje (težine, radne sile, spoljašnju pobudu). Zato se istovremeno ovakve konstrukcije svrstavaju u noseće konstrukcije. Obzirom na važnost i funkcionalnost nosećih struktura mašina i opreme, često se nazivaju i odgovorne konstrukcije. Čelik je legura gvožđa dobijen iz ruda magnetit (Fe3O4), hematit (Fe2O3), ili limonit. Početak industrijske proizvodnje se vezuje za pronalazak tehnologije topljenja rude pomoću koksa 1735. Osobina da su odlivci masivni, uticala je da se traže lakše konstrukcije. 1855. englez Bessemer je razvio tehnologiju masovne proizvodnje neumirenog čelika topljenjem. Tako dobijeni topljeni čelici u Americi su zbog ruda sa manje fosfora bili bolji od evropskih čelika pa su zato u Evropi razvijene tehnologije topljenja, poznate kao Simens-Martinov postupak 1865. i Tompsonov postupak 1880. Proizvodnja čelika u konvertorima odvija se produvavanjem vrelog vazduha kroz tečno sirovo gvoždje usled čega sagorevaju ugljenik i fosfor. Ova tehnologija zadržava fosfor (0.10 %) i azot (0.012 %) što povećava krtost čelika. Zato su razvijene savršenije konvertorske tehnologije uduvavanja obogaćenog vazduha kiseonikom ili čistog kiseonika u sirovo gvoždje (Linz-Donawitz - LD postupak). Dobija se kvalitet čelika sa manje od 0.010 % azota, fosfora ispod 0.06 % i sumpora ispod 0.05 %, što je blisko kvalitetu Simens-Martinovog čelika. Danas se čelik dobija iz sivog sirovog gvožđa koje je dobijeno topljenjem rude u visokim pećima na oko 1600 °C. Gvožđe se zbog velikog sadržaja ugljenika i drugih nečistoća odlikuje krtošću. Etapa prerade gvožđa u čelik obavlja se u konvertorima ili u plamenim pećima u kojima se oslobadja od ugljenika i drugih nečistoća a dodaju se potrebni legirajući hemijski elementi. Poslednjih pedesetak godina se primenjuje konvertorski LD postupak za proizvodnju kvalitetnih umirenih čelika pogodnih za zavarivanje. Proizvodnja visokokvalitetnih legiranih čelika se odvija u električnim pećima. Tehnološki dalje, čelik se izliva u manje livačke forme, mase 2÷10 t (ingoti) ili u velike forme, mase veće od 25 t (brame). Ingoti i brame su polazni materijal valjaonica limova i valjaonica profila gde se ponovnim zagrevanjem dovode u testasto stanje i valjaju u finalne polu-proizvode. Posebna grupa čelika dobijena valjanjem, namenjena nosećim strukturama su konstrukcioni čelici. Niskougljenični čelik JUS C.B0.500 iz 1970 i 1972. i najnoviji JUS C.B0.500, iz 1989. definiše više kategorija opštih konstrukcionih čelika:
Č0130, Č0361, Č0362, Č0363, Č0370, Č0371, Č0451, Č0452, Č0453, Č0561, Č0562, Č0563, Č0545, Č0645, Č0745.

Mehaničke i tehnološke karakteristike čelika definisane su navedenim JUS-om. Tako Č0361 (grupa I-opšte konstruktivne namene) ima zateznu čvrstoću Rm =34÷47 kN/cm2 (debljine 3÷100 mm), čvrstoću na granici plastičnosti ReH=23.5÷19.5 kN/cm2, najmanje izduženje posle prekida u procentima A≥ 22% (lo=5⋅do) i sadržaj ugljenika C ≤0.20 %. Čelici za posebne namene (grupa II), su veće čvrstoće. Čelik Č0561 ima maksimalnu zateznu čvrstoću Rm =49÷63 kN/cm2 (debljine 3÷100 mm), ReH=35.5÷30.5 kN/cm2, A≥ 20% (lo=5⋅do), ugljenik C ≤0.23 %. Postoje i jači konstrukcioni čelici koji pripadaju kategoriji finozrnih konstrukcionih čelika, JUS C.B0.502, 1979. To su čelici pogodni za zavarivanje koji se koriste za sudove pod pritiskom, elemente drumskih vozila, mostove, različite zavarene noseće čelične konstrukcije, posebne namene. Umirenog su sastava. Imaju poseban sistem označavanja. Mogu biti kvalitetni i plemeniti: Kvalitetni FINOZRNI čelici čine tri grupe: • • • Osnovni čelici (Č RO250, Č RO280, Č RO310, Č RO350), Čelici za upotrebu na povišenim temperaturama (Č RV 250, Č RV280, Č RV310, Č RV350), Čelici pogodni za upotrebu na niskim temp. garantovane otpornosti prema starenju (Č RN250, Č RN280, Č RN310, Č RN350). Plemeniti FINOZRNI čelici svrstani su prema nameni u tri grupe: • • • Osnovni čelici (Č RO380, Č RO420, Č RO460, Č RO500), Čelici za upotrebu na povišenim temperaturama (Č RV 380, Č RV420, Č RV460, Č RV500), Čelici pogodni za upotrebu na niskim temp. garantovane otpornosti prema starenju (Č RN380, Č RN420, Č RN480, Č RN500). Osnovne mehaničke karakteristike ovih čelika su: Č RO250 Č RO350 Č RO380 Č RO500 Rm=36÷48 kN/cm2, Re=24-25 kN/cm2, A=25 %, (kategorija kvalitetnih čelika), Rm=49÷63 kN/cm2, Re=34-35 kN/cm2, A=22 %, (kategorija kvalitetnih čelika), Rm=50÷65 kN/cm2, Re=36-38 kN/cm2, A=20 %, (kategorija plemenitih čelika), Rm=61÷77 kN/cm2, Re=47-50 kN/cm2, A=16 %, (kategorija plemenitih čelika),

Savremena proizvodnja čelika najviših mehaničkih osobina daje granicu razvlačenja σ02=75÷80 kN/cm2, maksimalno σ02=350 kN/cm2, [Debeljković,M., ČELIČNE KONSTRUKCIJE U INDUSTRIJSKIM OBJEKTIMA, Gradjevinska knjiga Beograd, 1995.].

za Mo 14.. Mikrolegirani čelici se označavaju po istom načinu kao i ugljenični čelici. Oznake čelika po ovom standardu koriste se u svim domaćim standardima koji se odnose na čelik i proizvode od čelika. dakle čelik. legirani čelici i mikrolegirani čelici. Za ugljenične čelike to je simbol 1. delimično ograničenim sadržajem C.08 V 0.čelici sa utvrdjenim mehaničkim osobinama imaju na prvom mestu simbol 0. Druga grupa su čelici sa utvrdjenim mehaničkim osobinama i hemijskim sastavom.3 W 0. čine čelici sa utvrdjenim hemijskim sastavom i utvrdjenim mehaničkim osobinama. titan (Ti). Simbol na prvom mestu u osnovnoj oznaci definiše najuticajniji hemijski element.79 451 .25% C u čeliku ima oznaku 3. Pojam uticajnosti ne podrazumeva najveće procentualno učešće u hemijskom sastavu već specifičnu uticajnost hemijskog elementa (za Si je 1. . ( . Oznaka na drugom mestu je osnovna oznaka. To su po hemijskom sastavu ugljenični i legirani čelici. Recimo 0. četvrtom i petom mestu oznake.8 Cr 0.3 Ni 0. kojima se dobijaju bolje mehaničke osobine. Čelik se označava oznakom koja ima najviše 4 dela: Č ( ).05 Cu 0.002/1986. Tabela II-4 Simbol na prvom mestu Legirajući element 1 C 2 Si 3 Mn 4 Cr 5 Ni 6 W 7 Mo 8 V 9 ostali Simbol na drugom mestu označava kod ugljeničnih čelika desetostruku vrednost ugljenika zaokruženu na desetine. za Co 20. Oznaka na četvrtom mestu je dopunska oznaka čelika koja se definiše sa jednim. kojim su definisana pravila za označavanje stanja i osobina čelika. Grupa simbola na drugom mestu . dva ili više brojčanih simbola koji označavaju po potrebi namenu odnosno stanje čelika.10 Ti 0. Mikrolegirani čelici sadrže neke dodatne hemijske elemente kao niobijum (Nb).10 Prisustva hemijskih elemenata u čelicima preko ovih granica definišu legirane čelike. Drugu grupu čelika po osobinama.B0. Kod jednostruko legiranih čelika simbol na drugom mestu je 1.osnovna oznaka definiše dve osnovne grupe čelika.99 801 . Kod legiranih čelika simbol na drugom mestu se odredjuje prema prisustvu drugog uticajnog legirajućeg elementa. Osnovna klasifikacija čelika izvedena je prema hemijskom sadržaju elemenata. Takodje delimično ograničen sadržaj C. Sastoji se od 4 odnosno 5 brojčanih simbola i definiše vrstu čelika. četvrtom i petom mestu definisani su prema tabeli: Tabela II-3 Simbol 00 . Oznaka na trećem mestu ima jedan. za legirane čelike to je simbol prema tabeli II-4.01 Co 0. za Cr je 4.) Simbol na prvom mestu označava materijal.Si.449 45 .999 7 690 – 780 8 790 880 9 890 i više Podgrupa čelika Podgrupa ugljeničnih čelika bez utvrdjenog sadržaja P i S Slobodno Podgrupa čelika sa ograničenim sadržajem P i S.Mn Podgrupa čelika sa ograničenim sadržajem P i S. za W je 7.6 M n 0.. Shodno tome postoje ugljenični (nelegirani) čelici.)...44 101 .40 Al 0. imaju značenje prema nameni.Si. Prva grupa su čelici sa utvrdjenim mehaničkim osobinama. Prva grupa čelika . Pri tome su prisustva ostalih hemijskih elemenata ograničena i kreću se do vrednosti datih narednom tabelom: Tabela II-1 Hemijski element Sadržaj u % maksimalno Si 0.799 80 . za Ti je 30) pomnoženu procentualnim sadržajem u čeliku.Mn i dodatkom legirajućih el. Ugljenik kod ugljeničnih čelika ima odlučujući uticaj na mehaničke osobine.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 2 OZNAČAVANJE I OSOBINE ČELIKA Označavanje čelika i čeličnog liva je izvedeno standardom JUS C. dva ili više brojčanih ili slovnih simbola.1 Mo 0.( . Simboli na trećem. vanadijum (V). Simbol na drugom mestu simbolički definiše minimalnu zateznu čvrstoću utvrdjenu u toplo-oblikovanom (normalizovanom) stanju prema tabeli: Tabela II-2 Simbol 0 1 2 3 4 5 6 na drugom 490 590 390 360 330 Nazivna do zatezna 480 580 680 380 350 čvrstoća 320 N/mm2 Grupa simbola na trećem.

500 Č 0130 Č 0370 Č 0371 Č 0361 Č 0362 Č 0363 Č 0451 Č 0452 Č 0453 Č 0561 Č 0562 Č 0563 Č 0545 Č 0645 Č 0745 ISO 630 Fe 310-0 Fe 360-A Fe 360-A Fe 360-A Fe 360-C Fe 360-D Fe 430-A Fe 430-B Fe 430-C Fe 430-D Fe 510-B Fe 510-C Fe 510-D Oznaka vrste čelika ISO 1052 EURONORM 25 Fe 310-0 Fe 360-BFU Fe 360-BFN Fe 360-C Fe 360-D Fe 430-A Fe 430-B Fe 430-C Fe 430-D Fe 510-B Fe 510-C Fe 510-D Fe 490 Fe 490-2 Fe 590 Fe 590-2 Fe 690 Fe 690-2 DIN 17100 St 33 St 33-2 USt 37-2 Rst 37-2 St 37-3 U St 37-3 N St 44-2 St 44-3 U St 44-3 N St 52-3 U St 52-3 N St 50-2 St 60-2 St 70-2 Tabela II-8 VRSTA ČELIKA Č 0130 Č 0370 Č 0371 Č 0361 Č 0362 Č 0363 Č 0451 Č 0452 Č 0453 Č 0561 Č 0562 Č 0563 Č 0545 Č 0645 Č 0745 Rm (N/mm ) Debljine 3 ÷100 mm 290 ÷ 510 < 16 185 135 340 ÷ 470 2 Za debljine materijala (mm) 16 ÷ 40 40 ÷ 63 63 ÷ 80 175 205 225 215 215 235 245 315 325 265 305 335 ReH (N/mm ) 80 ÷ 100 195 215 225 235 305 315 255 295 325 2 235 275 275 410 ÷ 540 490 ÷ 630 470 ÷ 610 570 ÷ 710 670 ÷ 830 265 255 355 295 335 365 345 285 325 355 335 275 315 345 1 Predlog ovog evropskog standarda pripremio je Tehnički komitet ECISS/TC po ovlašćenju sekretarijata francuske Asocijacije za standardizaciju AFNOR. i ISO 1052 iz 1982.021 do JUS C.B0. godine.B0. Nula označava čelike bez odredjene termičke obrade a 1 definiše normalizovano stanje. Standard je usvojio CEN novembra 1989.Z) označava čelike namenjene za dalju preradu (K-vruće kovanje ili presovanje. Opšti konstrukcioni čelici su pogodni za zavarivanje. Primarno svojstvo opšteg konstrukcionog čelika je zatezna čvrstoća i granica razvlačenja.B0. Č 0745.B5.B2. limova.V. i on je zamenio evropske standarde EU 7-55 i EU 45-63. Čelici Č 0545.H. Standard EN 10045 izrađen je prema ISO 83 i ISO 148 i odnosi se na ispitivanje čelika udarom po metodi Sharpy (epruvete sa U i V zarezom). Konstrukcioni čelici se ispituju i na utrošenu energiju udara prema JUS EN 10045-11 iz 1993. . Č 0545.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 3 Opšte konstrukcione čelike definiše JUS C. 1972. širokopljosnatog čelika. S-hladno presavijanje. Slovna oznaka na kraju (K. Mehaničko ispitivanje zatezanjem se vrši na proporcionalnim epruvetama prema JUS EN 10002-1 iz 1996. Standard utvrdjuje uslove za izradu. Osnovne mehaničke osobine konstrukcionih čelika date su tabelom II-8 prema JUS C. konstrukcija za spajanje zakivcima i zavrtnjima. godine.500: Tabela II-7 JUS C. Opšti konstrukcioni čelici nisu predvidjeni za termičku obradu osim za normalizaciju i žarenje sa ciljem otklanjanja unutrašnjih napona.S.500/1989 kome su predhodile verzije iz 1970. isporuku žice. Č 0645. kvadratnih i pravougaonih cevi. Č 0745 se posle zavarivanja termički obradjuju. Č 0645. pljosnatog. šipkastog. Za gasno i elektrolučno zavarivanje su nepogodni čelici Č 0130. V-vučenje i Z izrada zavarenih cevi). Osim osnovne oznake (recimo Č 0361) uz oznaku može da ide i dopunska oznaka: 0 ili 1. Standard je delimično uskladjen sa ISO 630 iz 1980. Ispitivanje na savijanje vrši se prema JUS C.250. Konstrukcioni čelici se primenjuju za izradu zavarenih konstrukcija.005. otkovaka i drugih formi poluproizvoda od konstrukcionih čelika. Uporedne oznake vrsta čelika sa medjunarodnim i nacionalnim standardima daje tabela II-7.A4. Oblik i mere proizvoda od ovog čelika definisane su standardima: JUS C. profila. Čelici posebno pogodni za zavarivanje su označeni brojem 3 na zadnjem mestu u osnovnoj oznaci (Č 0363). H-hladno oblikovanje valjanjem. okruglih.

B3. To su čelici kvaliteta ReH > 36 kN/cm2 sa Rm > 52 kN/cm2 . Oznaka pri zahtevu za isporuku navodi se: Kvadratni čelik ( b x b x lT ) mm .JUS C.JUS C. dužinama l = 3÷15 m.JUS C. Takav čelik naziva se neumiren čelik.B3.B3.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 4 Osim ugljeničnih čelika koriste se u konstrukcijama i nisko-legirani čelici.JUS C. Valjane štapove karakterišu male dimenzije preseka u odnosu na dužinu valjanja.021 Č xxxx a b b d d s b b Slika I1-2 Oblici šipkastih polufabrikata Šestougaoni čelici su izradjeni po JUS C. Poprečni presek je kvadratnog oblika sa zaobljenim ivicama. Geometriju ovog profila definiše JUS C. ugaonici.JUS C.B3. Ovako dobijeni čelici odlikuju se homogenim rasporedom uključaka i elemenata pa se nazivaju umirenim čelicima. To je titan. dužina 3 ÷ 15 m. Ovi čelici se isporučuju sa dimenzijama d= 8÷125 mm. Ovi čelici se isporučuju u dužinama l = 3 ÷ 4 m.026. Primera radi. na zahtev do 8 m. Rast dimenzija profila ide od 20÷80 mm sa priraštajem od po 5 mm a preko 80 mm priraštaj je po 10 mm. silicijum.B3.025. univerzalni (široki pljošti) čelik. Oznaka pri zahtevu za isporuku je: Šestougaoni čelik ( s x lT ) mm . Profili do dimenzija od 80 mm se nazivaju štapovi a preko 80 mm “profili”.025 Č xxxx Univerzalni (široki) pljosnati čelik definisan je JUS C.B3. Tolerancija izrade je T= ± 5÷100 mm.B3.JUS C.JUS C.B3.024.030.026 Č xxxx Kvadratni čelici su izradjeni po JUS C. Štapove čine pljošti čelik. Dimenzije za izradu su S=10÷80 mm.B3. Oni sprečavaju pojavu gasnih mehurića vezivanjem kiseonika. Označava se za nabavku: Široki pljosnati čelik (b x d x lT ) mm . Posebnu grupu čine mikrolegirani (finolegirani) čelici koje karakteriše finija mikrostruktura čija je posledica kompaktniji materijal i veća čvrstoća. Isporuka može biti i u koturovima za prečnike manje od 16 mm.B3.101 Č xxxx ( d x lT ) mm .20 %. OBLICI ČELIČNIH POLUFABRIKATA Noseće konstrukcije izradjuju se od valjanih elemenata kao što su štapovi. Označava se za nabavku: Okrugli čelik ø (d x lT ) mm . Opravdano se primenjuju za konstrukcije koje su izuzetno opterećenje pri čemu je važno smanjenje ukupne težine. Dezoksidacija je proces u proizvodnji čelika kojim se sirovom gvoždju dodaju hemijski elementi afini prema kiseoniku. sklona ubrzanom starenju i koncentraciji fosfora u pojedinim zonama profilisanih poluproizvoda.B3.JUS C.B3. Ravnokraki ugaonici su debljina 3÷18 mm pri čemu se valjaju za središnu kategoriju u familiji. profilisani nosači i limovi. aluminijum. i tolerancijom T= ± 5÷100 mm. okrugli. Posle izlivanja čelika.101 Č ×××× . kalcijum. koncentracija fosfora se može i tri puta uvećati na mestu segregacije i dostići koncentraciju od 0.B3. Šipke su dužina 3 ÷ 15 m sa tolerancijom izrade T= ± 5÷100 mm. Karakteriše ga izduženi poprečni presek.JUS C.101 u granicama 20×20 ÷ 200×200 mm. Debljine je od 5 ÷ 40 mm i širine 150 ÷ 640 (1100) mm.B3.025 Č xxxx –(b x d x lT) mm JUS C.B3.JUS C.030 Č xxxx – (b x d x lT ) mm .021 Č xxxx ø (d x lT ) mm . sklona izdvajanju ugljenika (segregacija). T i Z profili kao i mali I i U profili visine do 80 mm.101 Č xxxx L (b × b × lT ) mm . dobija se šupljikava struktura sa gasnim mehurima. Osnovna dimenzija preseka je S-otvor ključa odnosno prečnik upisanog kruga u šestougaonik. i širine 8÷150 mm. ŠTAPOVI Pljosnati čelici izradjuje se valjanjem u debljinama 3÷100 mm. kvadratni i šestougaoni čelik.B3. Ravnokraki ugaonici se isporučuju u dužinama 3÷15 m sa tolerancijom T==±5÷100 mm.B3. Označava se za nabavku: Pljosnati čelik (b x d x lT ) mm .030 Č xxxx Okrugli čelici valjaju se u opsegu d = 6 ÷ 120 (300) mm. Označavaju se: Ravnokraki ugaonik (b × b × lT ) mm .026 Č xxxx ( s x lT ) mm .024 Č xxxx Ravnokraki ugaonici sa zaobljenim ivicama izradjeni su po JUS C.JUS C.

Dimenzije ugaonika se kreću u granicama: h x b = 30 x 20 ÷ 200 x 100 i debljine ivica: d = 3 ÷ 14 mm. t = R = 7.ugaonici izradjuju se prema DIN 1027.6 mm R=d R1 = 2. t = 5.5÷ 10. Raznokraki ugaonici se takodje isporučuju u dužinama 3 ÷ 15 m sa tolerancijama T= ± 5 ÷100 mm.DIN 1024 Č ×××× PROFILISANI NOSAČI Nosači (visina većih od geometrija štapova) predstavljaju osnovni konstruktivni element velikih mašina kao što su dizalice.111 Č xxxx Z .B3.6 ± 13 mm. godine. vozila itd. i debljina t = 4. T = ± (5 ¸100) mm Slika 1I-5 Geometrija valjanog U profila .5 ÷ 16.4 mm.21.DIN 1027 Č xxxx T profil sa širokim nožicama definisan je standardom DIN 1024 i karakterišu ga 2 puta šire nožice od visine h profila. d = 5. U tehničkoj dokumentaciji se označava: T ( h × b ) cm × lT mm . Nabavlja se oznakom: Z ( h x lT ) mm .9 .6 mm Isporuka: l = 4 ÷ 15 m. Izradjuje se dimenzija: b×h=60×30 ÷ 200×100 mm i debljinom d=t=5.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 5 Slika 1I-3 Oblici profilisanih polufabrikata Raznokraki ugaonici sa zaobljenim ivicama izradjuju se prema JUS C. Dimenzije profila su: hxb = 30×38 ÷ 200×80 mm. Dimenzije nosača su u granicama: h x b = 80 x 42 mm ÷ 400 x 155 mm. U nosač je geometrije koja je zadata u opsegu: h x b = (65 x 42) mm ¸(300 x 100) mm.JUS C. mm R1 = 4 ÷ 8 mm Isporuka: l = 4 ÷ 15 m. Isporučuje se u dužinama l=3÷12 m. d = 3.111.8. d = 4 ÷ 10 mm.131 Č xxxx Potreba za nosačima većih nosivosti dovela je do pojave I profila sa širokom paralelnom nožicom pod nazivom Peiner-ov profil. U tehničkoj dokumentaciji i za porudžbinu navode se: Raznokraki ugaonik ( h x b x d x lT ) mm .111 Č xxxx L ( h x b x d x lT ) mm .B3.B3.5÷16.B3.0 mm.14. Njegova najveća dimenzija H x B = 1000 x 300 mm. dužina je 3÷10 m. T = ± 5 ÷ 100 mm Slika 1I-4 Geometrija valjanog I profila I nosač se označava za narudžbinu navodom: I nosač (h cm x l T mm ) . mm.3 .JUS C. I nosač je u čestoj upotrebi za konstrukcije. Konstrukciju valjanog I profila uveo je francuski inženjer Zores 1845.9 . bageri.JUS C.

0 mm se isporučuju u širini b = 1000 ÷1400 mm.0 ÷10.JUS C.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 6 U nosač se označava za narudžbinu navodom: U nosač (h cm × l T mm ) . Konstrukcije: gazišta.B4.0. b = 60 ÷150.0. prolazi. Visine rebara iznad površine su 1 ÷ 2. Na zahtev se mogu isporučiti i u drugim geometrijama: l × b = 1500 × 550 mm. 7.75 mm. P3 . Rebrasti limovi (JUS C.0. III/3 Debeli čelični limovi debljina 5.JUS C. mm Na zahtev naručioca za debljine d = 3 ÷ 3.5.141 Č xxxx LIMOVI Treću grupu finalnih valjaoničkih proizvoda predstavljaju tri vrste limova: III/1 Tanki čelični limovi debljina 0.114 iz 1974. Talasasti limovi se uglavnom koriste kao materijal za krovne i zidne površine čeličnih konstrukcija.B4. U tehničkoj dokumentaciji debeli limovi se navode: Čelični lim (d x b x l ) mm . Limovi obuhvaćeni ovim standardom imaju u isporuci pravougaoni oblik obrezanih stranica i geometrije l x b = 2000 x 1000 mm. Dimenzije limova u isporuci su: b= 400 ÷ 700 mm. l × b = 3000 x 1200 mm U tehničkoj dokumentaciji tanki limovi se navode: Tanki lim (d × b × l ) mm . Limovi debljine d = 5. mm.B4.75 mm.Površina lima bez kovarine sa neznatnom hrapavošću Srednji čelični limovi izradjuju se u dimenzijama: b x l = 1000 x 2000. 10 mm. mm. odnosno: Na zahtev naručioca za debljine d = 4. P2 . 3.0 ÷ 4.2) ÷ 2.110 Č xxxx Px Limovi se prema obliku obrade površina dele na: glatke.112 Č xxxx Gde Px označava vrstu površine lima: P1 . Ostala geometrija rebrastih limova određena je sledećim podacima: Rebrasti limovi su debljina (osnove) od 2. Dužine ovih limova su l = 2000.B4. sa priračtajem ∆b = 20 mm.B4.JUS C.JUS C. rebraste i talasaste. U konstrukcijama su u najširoj upotrebi glatki limovi. Dužine toplovaljanih rebrastih limova su l = 2000 do 10000 mm sa korakom 500 mm.B3. Rebro može biti u obliku romba i suze. 5.5 mm mogu biti dimenzija: b × l = 1200 ÷ 1700 × 4000 ÷ 6000 mm.Površina sa labavo prionulom kovarinom (ljuskom). ∆b=50 mm. P4 .4 (0. i većom hrapavošću usled otpale kovarine.112. 8. Tanki čelični limovi izradjeni su po JUS C.5 ÷ 4.0.5 i 4. 9. 4. platforme stepeništa. 6. 4. Za b>700 mm.Površina sa čvrsto prionulom kovarinom (ljuskom).0 ÷ 30.0.5 mm. (i više) mm.0 mm se isporučuju u širini b = 800 ÷1250 (1350) mm. U tehničkoj dokumentaciji srednji limovi se navode: Čelični lim (d x b x l ) mm . Površine talasastih limova su u obliku parabole sa talasom koraka b>2h (h visina). III/2 Srednji čelični limovi debljina 3. godine) se koriste za sklopove kod kojih se zahteva otpor trenja bilo u sklopu sa nekim drugim elementima ili posebnu funkciju. Limovi debljine d = 2.75 mm mogu biti dimenzija: b × l = 1200 ÷ 1700 × 5000 ÷7000 mm.0. Slika 1-3. pokazuje rebraste limove sa površinskim rebrima u obliku romba i suze.0.111 Č xxxx Px Px Debeli čelični limovi su debljina od 5 ÷ 30 (60) mm. Slika 1I-6 Forma valjanih površina rebrastih limova .Površina lima bez kovarine.

Naredne slike pokazuje procese ispitivanja: Slika 1I-7 Skice osnovnih mehaničkih ispitivanja čelika Slike II-8. Pojedinačne metode za ispitivanja su: gasno volumetrijsko određivanje grafitnog ugljenika. fotometrijsko određivanje mangana. definiše ispitivanje metala udarom po Sharpy-ju. godine. maksimalnu silu Fm. Rastojanje između zaobljenja leve i desne strane tela epruvete predstavlja ispitnu dužinu epruvete. Slika II-8 Geometrija proporcionalno-okrugle epruvete za ispitivanja čelika kidanjem Slika II-9 Geometrija proporcionalno-prizmatične epruvete za ispitivanje kidanjem Slika II-10 Geometrija epruveea za ispitivanje udarom po metodi Sharpy . L0 je početna merna dužina. JUS C. JUS EN 10045-1 (1993). definisane su metode za ispitivanje hemijskog sastava gvožđa i čelika. To je rastojanje na glatkom delu epruvete. JUS ISO 8491-8496 definiše ispitivanje cevi. Knoop). Rezultat ovih ispitivanja definiše utrošenu energiju udara za prelom epruvete. Ova dužina je na narednim slikama označena dimenzijama 50 i 62 mm. Ovaj standard definiše postupke merenja zatezne čvrstoće Rm. Rokvel.040. na primer KV 120. Ispitivanje tvrdoće vrši se različitim metodama (Brinel. obeleženo i predviđeno da se njime prati deformacija pri kidanju. volumetrijsko određivanje mangana po Volhardt-u. Na crtežima su to dimenzije 55 i 75 mm.) definiše mehaničko ispitivanje zatezanjem. Proporcionalnost se iskazuje relacijom L 0 = k ⋅ S 0 . To su proporcionalna okrugla i prizmatična epruveta.005 definiše ispitivanje metala savijanjem. procentualno suženje poprečnog preseka Z. Tretman uzoraka može biti vrlo složen. Nazivni prečnik i početna merna dužina su tolerisane mere epruvete. Oznaka jačine na udar definiše se simbolom KU ili KV zavisno od primenjene kategorije zareza.A1. Ispitivanje tvrdoće po Rokvel-u definisano je standardom JUS ISO 6508 (1994). procentualno izduženje A. gravimetrijsko određivanje silicijuma. Izgled epruveta za ispitivanje na utrošenu energiju udara prema metodi Sharpy-ja date su na slici II-10. gornji i donji napon tečenja ReH i ReL. Epruvete mogu biti sa “U” zarezom dubine 5 mm i “V” zarezom dubine 2 mm.A4. fotometrijsko određivanje nikla i hroma.65) izrađenih prema JUS EN 10002-1 za ispitivanje zatezanjem. bakra. fosfora. Ispitivanje tvrdoće po Knoop-u definisano je standardom JUS ISO 10250 iz 1996. Iza ove oznake stoji brojčana oznaka jačine materijala na utrošenu energiju u džulima (J). Ispitivanje definiše standard JUS EN 10045-1(1993). II-9 pokazuju geometriju proporcionalnih epruveta (k=5. Ovo znači da je standardna V epruveta utrošila 120 J za prelom Sharpy-jevim klatnom nazivne energije udara klatna 300 J. Ispitni presek S0 je površina nazivnog prečnika epruvete.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 7 ISPITIVANJE MATERIJALA ČELIČNIH KONSTRUKCIJA Standardom JUS C. potenciometrijsko određivanje hroma i vanadijuma. po Vikers-u standardom JUS ISO 6507-3 (1995). Proporcionalnost se odnosi na odnos površine poprečnog preseka epruvete i početne merne dužine epruvete. Standard JUS EN 10002-1 (1996.

Ostatak su dodaci i rastvarači. NNN je debljina prevlake u mikronima.7.T. Treći simbol po redu (A) je simbol tehnološkog postupka nanošenja prevlake. firnis lanenog ulja 11÷16 % a ostatak su dodaci i rastvarači. Posebno su koroziji izloženie konstrukcije pod dejstvom atmosferskih uticaja.100 . Sve površine se ne premazuju zaštitnim sredstvima. on sadrži. Galvanotehnički postupak. Zaštita prskanjem se izvodi kada se štite velike površine i nepristupačni prostori. Metalizacioni postupak. Zaštita od korozije regulisana je propisima JUS C. stepene razvoja korozije na metalnim konstrukcijama. vibracijama. Primera radi Fe/G Cr20MLCr50T.T. Korozija je po njoj posledica hemijskih ili elektrohemijskih reakcija izazvanih reakcijom sa okolinom. Kada se nanosi drugi premaz. grafita i aluminijuma.7. nestaje godišnje. prisustvo hemijskih sastojaka značajnih za otpornost na oksidaciju.302 (1977. Ovi propisi daju obilje podataka: Definicije. Nanošenje prevlaka se vrši premazivanjem.327-1979) on sadrži 18÷23 % alkidne smole. definiše metalne prevlake cinka na gvožđu i čeliku.Calvert-ova teorija postavljena je 1871. Osnovni premaz štiti od korozije. Suve površine u zagrejanim prostorijama traju 30 godina. punioce maksimalno 10 %. osnovnom materijalu nosećih struktura mašina. Premazi se izvode u više slojeva. Prva teorija o koroziji . Pokrivene površine u spoljašnjoj atmosferi štite se na 20 godina.T7. olovni minijum najmanje 33 %. Posebno su razdvojeni prvi I i drugi premaz II. koji se obrazuju prema postupcima navedenim u tabeli II-10: Tabela II-10 Postupak obrazovanja prevlake: Anodna oksidacija.328 -1979). Difuzni postupak. . Kosa crta (/) je znak razdvajanja. koristi se za ocenu stepena razvoja korozije JUS C.) koji omogućava klasifikaciju u 10 (Re0-Re9) stepena.100 prevlake se označavaju prema sledećoj šemi: Aa / A (Aa NNN AA) n AA Simbol na prvom mestu (Aa) je hemijska oznaka metala na koji se nanosi prevlaka.7.7. brzinu suženja.T.T. dodatni štite osnovni premaz od mehaničkog oštećenja.T.AUTORIZOVANA PREDAVANJA dr MIOMIR JOVANOVIĆ: ANALIZA NOSEĆIH STRUKTURA 8 ZAŠTITA ČELIČNIH KONSTRUKCIJA OD KOROZIJE Čelična konstrukcija je podložna oksidaciji i smatra se da značajan procenat mase objekata i mašina u svetu.111 (1991. Zaštitni premazi imaju trajanje.361 -1968). Izbor sredstva i njegovo trajanje zavisi i od radnog ambijenta. Premazi su ograničenog trajanja.T.) definisan prema ISO 2081 iz 1985.375. Konverzioni postupak. Sredstva . dodaci za zgrušavanje i dodaci za ubrzanje sušenja. Dodirne površine nosećih spojeva se premazuju frikcionim materijalima. olovni minijum najmanje 78 %. U primeni alkidnog minijuma (I-premaz JUS C.7. olovni minijum 65 % a ostatak su dodaci i rastvarači. Čelici se štite od korozije prekrivanjem premazima. Hemijski postupak. temperaturom. JUS C. vezivnog sredstva (lanenog ulja). označava galvansku dvoslojnu prevlaku hroma na gvožđu ili čeliku čija je debljina prvog sloja (ML-mlečnog hroma) 20 µm. od alkidnog minijuma (JUS C. Toplotni postupak Oznaka-Simbol A D G H K M T Shodno JUS C. Kao premaz za čelične konstrukcije koristi se i alkidna lak boja.7. i čija je debljina drugog (T-tvrdog) sloja od hroma 50 µm. Bojenje se izvodi pri dovoljnim klimatskim uslovima. Četvrti simbol po redu (Aa) je hemijski simbol metala prevlake. klasifikuju i propisuju vrste prevlaka na elementima za spajanje. Poslednja i opšte prihvaćena teorija je elektro-hemijska teorija. Osnovni premaz od olovnog minijuma nanosi se u dva sloja. Standardi definišu debljine prevlaka (masu po jedinici površine). Kada se koristi uljani minijum (JUS C. način ispitivanja. Najefikasnije nanošenje je premazivanjem. zauljenost i druge osobine. Površine izložene atmosferskim uticajima premazuju se na 10 godina. premazna sredstva sa bitumenom (JUS C. prskanjem i umakanjem. Iza toga sledi oznaka sjajnosti prevlake. često korišćenog za zaštitu čeličnih konstrukcija.7.T. sa visokom vlažnošću. peskarenjem ili gasnim plamenom. oksid gvožđa maksimalno 12 %. Kod tretmana površina metanih struktura. Zaštitni sloj je od olovnog ili cinkovog belila. Priprema površina ostvaruje se čišćenjem koje se izvodi mehaničkim postupcima čišćenja. zatim oznaka broja slojeva prevlake (n) i na kraju (AA) dopunski simbol prevlake za dodatnu obradu. koristi se 13÷18 % alkidna smola.326 -1979). Prevlake se dele na nemetalne i prevlake sa metalima. a on može biti oksidacioni.premazi se sastoje od suvog pigmenta (siva boja).

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->