P. 1
PRAVOPISNA PRAVILA

PRAVOPISNA PRAVILA

|Views: 1,186|Likes:
Published by Gorica Klacar
Kratak pregled pojedinih pravopisnih pravila
Kratak pregled pojedinih pravopisnih pravila

More info:

Categories:Types, Reviews
Published by: Gorica Klacar on May 23, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/13/2014

pdf

text

original

PRAVOPIS

PISANJE VELIKOG SLOVA
Velikim početnim slovom pišu se: vlastita imena, prva riječ u rečenici, kao i riječi iz poštovanja.

Pisanje vlastitih imena
Pod vlastitim imenima podrazumijevamo lična imena ljudi, posebna imena životinja, mitoloških bića, geografskih pojmova, ustanova, preduzeća, istorijskih događaja, nazive praznika, umjetničkih djela, knjiga i slično. Velikim početnim slovom pišu se lična imena, prezimena, imena odmila i nadimci, ustaljeni atributi i titule koje se upotrebljavaju umjesto ličnog imena. Lična imena i prezimena: Ivo Andrić, Miloš Crnjanski, Marko, Milićević. Velikim početnim slovom pišu se i imena iz umjetničkih djela (iz književnosti, filma i sl.): Crvenkapa, Ateriks... Imena odmila i nadimci: Pero, Mišo... Dodaci uz imena (ustaljeni atributi): Stari Vujadin, Petar Prvi, Aleksandar Veliki, Ričard Lavlje Srce... Titule koje stoje uz ime pišu se malim početnim slovom: vladika Danilo, serdar Janko, patrijarh Pavle. Međutim, ako se ime izostavi i titula preuzme ulogu ličnog imena onda ćemo pisati: Vladika (kad mislimo na vladiku Danila i sl.) Imena naroda i njihovih pripadnika, etničkih grupa i njihovih pripadnika, kao i imena stanovnika mjesta oblasti, država, kontinenata, pišu se velikim početnim slovom: Crnogorac, Crnogorci, Rus, Rusi, Meksikanac, Sloveni, Južni Sloveni, Romi, Romkinja, Podgoričanin, Šumadinac, Bjelopoljac, Dalmatinci, Kuči, Evropljanin, Amerikanac, Afrikanac... Vlastita imena životinja, kada su posebno nadjenuta, pišu se velikim početnim slovom: Šarac, Jabučilo, Rudonja, Lesi... Kada ova imena nisu posebna, već se radi o imenovanju prema prepoznatljivim osobinama, pišu se malim početnim slovom: vranac (konj crne dlake), šarulja (krava šarene dlake)… Jednočlani geografski pojmovi pišu se velikim početnim slovom: Lovćen, Morača, Sitnica, Breznica, Kopaonik, Zemlja (planeta), Sunce (zvijezda), Venera, Danica, Sjevernjača, Mjesec (Zemljin satelit). Kada imaju opšteno značenje, imenice zemlja, sunce i mjesec pišu se malim početnim slovom, na primjer: izgoreo sam na suncu, težak kao zemlja, riba se ne peca po mladom mjesecu. U višečlanim geografskim pojmovima samo se prva riječ piše velikim početnim slovom: Balkansko poluostrvo, Crnogorsko primorje, Jadransko more, Sveta gora, Panonska nizija, Atlantski okean... U višečlanim geografskim pojmovima i druge riječi (izuzimajući veznike i prijedloge) pišu se velikim slovom u sljedećim slučajevima: ako je druga riječ vlastito ime: Južna Amerika, Sjeverna Amerika, Velika Morava... imena država, pokrajina i naseljenih mjesta: Crna Gora, Danska (službeni naziv Kraljevina Danska), Sjedinjene Američke Države, Koosovo i Metohija, Petrovac na Mlavi... U nepravim, a ustaljenim imenima država i oblasti, samo se prva riječ piše velikim početnim slovom: Mletačka republika, Rimsko carstvo, Istočno rimsko carstvo, Pariska komuna, Treći rajh, Tursko carstvo, Zemlja izlazećeg sunca (Japan)...

Imena božanstava, svetaca i bića iz mitologije pišu se velikim početnim slovom: Apolon, Afrodita, Zevs, Perun, Minotaur, Buda... U jednobožačkim religijama imenica Bog se shvata kao lično ime i piše se velikim početnim slovom. Tako se pišu i ustaljeni izrazi koji se upotrebljavaju kao zamjena za Hrista - Gospod, Svevišnji, Spasitelj, za Hristovu Majku - Bogorodica, Presveta djevica, Bogomati. Kada ove riječi imaju opšte značenje, pišu se malim početnim slovom: sam bog zna, bog ljubavi... Imena praznika pišu se velikim početnim slovom: Božić, Uskrs, Đurđevda, Aranđelovdan, Nikoljdan, Bajram, Pasha. Ako je naziv praznika višečlan, samo se prva riječ piše velikim početnim slovom 8ako druge riječi nisu vlastita imena): Badnjii dan, Veliki petak, Velika gospojina, Nova godina, Prvi maj, Dan državnosti, Međunarodni dan borbe protiv side... Posebna imena građevina, spomenika i sl. pišu se velikim početnim slovom: Milenijum (most), Titanik (brod), Studenica (manastir)... U višečlanim nazivima samo se prva riječ iše velikim početnim slovom (ako druge riječi nisu vlastita imena): Kineski zid, Ajfelov toranj, Narodno pozorište, Spomenik neznanom junaku, Vezirov most, Lijepa Kata (zgrada)... Nazivi ulica, trgova i gradskih naselja pišu se velikim početnim slovom (druga riječ se piše malim slovom ukoliko nije vlastito ime): Stari aerodrom, Preko Morače, Blok V, Bulevar kralja Nikole, Stara varoš, Ulica slobode, Trg slobode, Studentski trg, Hercegovačka ulica, Gradska mahala... Imenice ulica, bulevar, trg kada se nađu na početku naziva uvijek se pišu velikim slovom: Ulica bratstva i jedinstva, Bulevar Lenjina, Trg Slavija. U ostalim slučajevima se pišu malim početnim slovom. Imena magistrala, ganičnih prijelaza i autoputeva pišu se velikm početnim slovom: Magistrala Beograd ‒ Bar, Jadranska magistrala, Granični prijelaz Šćepan Polje, Autoput Beograd – Zagreb... Imena institucija, društava, saveza, političkih stranaka, crkava i vjerskih zajednica, manifestacija, posebnih škola u nauci i umjetnosti pišu se velikim početnim slovom (druga riječ se piše malim slovom ukoliko nije vlastito ime): Ministarstvo kulture Crne Gore, Univerzitet Crne Gore, Beogradski univerzitet, Filološki fakultet, Privredni sud u Podgorici, Liberalni savez Crne Gore, Crnogorska pravoslavna crkva, Srpska pravoslavna crkva, Katolička crkva, Islamska zajednica, Sajam knjiga, Ujedinjene nacije... Ako uz naziv stoji sintagmem koji objašnjava djelatnost ustanove preduzeća i sl., početna riječ se piše velikim slovom, a naziv se stavlja pod navodnike: Izdavačko preduzeće: „Prosveta“, Osnovna škola: „Sutjeska“, Sportsko društvo: „Crvena zvezda“... Nazivi istorijskih događaja pišu se velikim početnim sloovom (druga riječ se piše malim slovom ukoliko nije vlastito ime): Prvi svjetski rat, Francuska revolucija, Kosovski boj, Bitka na Cerovom Lazu, Bitka za Pljevlja, Prvi krstaški rat... Nazivi naučnih, umjetničkih, stručnih i sl. djela, novina, časopisa, zakona i sl. dokumenata pišu se velikim početnim slovom i većinom se obilježavaju navodnicima ili posebnim tipom slova (kosim slovima) u štampano tekstu: Na Drini ćuprija (roman), Gorski vijenac, Luča mikrokozma, Jesenje veče (pjesma), Pravopis crnogorskog jezika, Pobjeda (dnevne novine), Bijeli anđeo (freska), Art magazin, Kad jaganjci utihnu (film), Konvencija o pravima djeteta (pravni dokument), Dejtonski sporazum, Zakon o osnovnom obrazovanju i vaspitanju... Prisvojni pridjevi izvedeni od vlastitih imenica nastavcima -ov/-ev i -in pišu se velikim početnim slovom. Milanov, Dušanov, Milošev, Urošev, Anin, Zoričin, Miličin... Kada u stranim imenima poslije ličnog imena slijedi pomoćna riječ, ona se piše malim slovom: Antoan de SentEgziperi, Vinsent van Gog, Šarl de Gol, Leonardo da Vinči... Međutim, kada se lično ime izostavi, takve riječi se pišu: De Sent_Egziperi, Da Vinči, Van Gog, De Gol...

Malim početnim slovom se pišu: prisvojni pridjevi na -ski, -čki, -ški: crnogorski, srpski, podgorički, užički, niški, praški... imenice opšteg značenja koje su po porijeklu vlastita imena: vat, tesla, rendgen... pridjevi izvedeni od naziva praznika: uskršnji, novogodišnji, božićni... vremenska razdoblja, nazivi pokreta, umjetničkih i filozofskih pravaca: praistorija, bronzano doba, srednji vijek, humanizam, renesansa, barok, kapitalizam, socijalizam, hrišćanstvo, islam... pripadnici raznih pokreta, pravaca, vjeriospovjesti, rasa: romantičar, modernista, socijalista, kapitalista, hriščanin, pravoslavac, zvjezdaš, parizan, četnik, bijelac, crnac... strane svijeta: zapad, istok, sjever, jug, jugoistok, sjeverozapad narodna imena biljaka: bijela rada, neven, lijepa kata...

Prva riječ u rečenici
Velikim početnim slovom započinjemo svaki tekst i svaku komunikativnu rečenicu koja dolazi poslije nekog interpunkcijskog znaka koji označava kraj prethodne rečenice. Iza dvije tačke i navodnika, na početku upravnog govora, piše se veliko slovo, na primjer: Viknuo je glasom punim bola i gorčine: „Kuda ćemo?“ U pismima, iza obraćanja piše se zarez ili uzvičnik, a tekst pisma počinje u novom redu velikim početnim slovom: Dragi Jovane, Znam da nijesi očekivao ovo pismo... ali: Dragi Jovane, znam da ...

Riječi iz poštovanja
U poslovnoj i službenoj prepisci zamjenice Vi i Vaš pišu se velikim slovom i kada se obraćamo jednoj ososbi, na primjer: Radosno prihvatam Vaš prijedlog. Međutim, ako je riječ o službenoj komunikaciji s nekom ustanovom ili je učtivo obraćanje usmjereno prema većem broju lica, tada se zamjenice vi i vaš pišu malim slovom, na primjer: Poštovana gospodo, čast mi je sarađivati sa vama. Kao znak naglašenog poštovanja, i pored bliskosti, i zamjenice Ti i Tvoj mogu se pisati velikim slovom: Mnogo mi je značilo Tvoje prisustvo. Zamjenice Njegov i Njen mogu se pisati velikim slovom kada govorimo o svjetovnim i duhovnim velikodostojnicima, na primjer: Njegova Ekselencija, Njena Svetost i sl.

SASTAVLJENO I RASTAVLJENO PISANJE
► ODRIČNA RJEČCA NE Odrična rječca ne piše se sastavljeno sa: - imenicama, na primjer: nerad, nesreća, nemoć, nevolja itd. - pridjevima, na primjer: nepravilan, nevoljan, nevažan, nedostojanstven itd. - zamjenicama, na primjer: neko, nešto, nekakav, nečiji itd. - prilozima, na primjer: nedavno, nevaspitano, neodgovorno itd. Sa glagolima, odrična rječca ne se piše rastavljeno , na primjer: ne radim, ne želeći, ne mogu, ne gledaj, ne shvativši, ne bih rekla… Odrična rječca ne se piše sastavljeno samo sa 4 glagola: NISAM, NEĆU, NEMOJ i NEMAM.

► UPITNA RJEČCA LI Piše se uvijek rastavljeno kada ima upitno značenje. Na primjer: Hoćeš li doći? Da li si naučio? Ako nema upitno značenje, rječca li se piše sastavljeno sa riječju uz koju stoji: kamoli, negoli…

► OPŠTE I ODRIČNE ZAMJENICE Opšte i odrične zamjenice (počinju sa ni- i i-) u padežima bez prijedloga pišu se sastavljeno: niko, nikoga, nikome; iko; ništa, išta, nikoji, ikoji, ničiji, ičiji… Ali, kada se ove zamjenice upotrebe sa prijedlogom, onda se prijedlog umeće između ni-/i- i drugog dijela zamjenice: ni od koga, i od koga, ni na što, ni u što, ni u čemu, i po čemu…

►BROJEVI Sastavljeno se pišu brojevi 11-19, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 200, 300, 400, 500, 600, 700, 800, 900: jedanaest, dvanaest, devetnaest, dvadeset, četrdeset, sedamdeset, dvjesta, trista, petsto, šeststo, devetsto. Ali: dvije stotine, tri stotine, devet stotina itd. Drugi višečlani brojevi pišu se rastavljeno: 21: dvadeset jedan (ili: dvadeset i jedan)- Veznik i je neobavezan, može se pisati a ne mora! 137: sto trideset (i) sedam 554: petsto pedeset (i) četiri 24. : dvadeset (i) četvrti 132: sto trideset (i) dvoje 1055: hiljadu pedeset petoro

SKRAĆENICE
Riječi koje se često pojavljuju obično se u pisanju skraćuju da bi se uštedio prostor. U skraćivanju riječi treba se pridržavati određenih pravila, dok se značenje nekih skraćenica mora naučiti. Većina riječi skraćuje se pomoću tačke: ►samo na početno slovo: v. – vijek ili vidi r. –razred t. – tačka l. – lice g. – gospodin ili godina ►na početnu suglasničku grupu (do prvog samoglasnika): br. – broj sv. – sveska sl. – slično mn. – množina str. – strana dr. – drugi ►na početnu grupu do trećeg, ređe četvrtog samoglasnika: geogr. – geografija biol. – biologija augm. – augmentativ ►na početna slova višečlanih izraza: p. n. e. – prije nove ere m. r.– muški rod ž. r. –ženski rod s. r.– srednji rod n. d. –navedeno djelo ►na dio riječi do sufiksa: srp.– ruski tur. –turski ► na prvo i karakteristična slova: tzv. –takozvani jd. – jednina Sastavljeno, bez razmaka, s jednom tačkom pišu se skraćenice: itd. – i tako dalje npr. – na primjer tj. – to jest Bez tačke se pišu skraćenice koje se obrazuju od prvog i posljednjeg slova (sloga ili dva) riječi : mr – magistar dr –doktor gđa – gospođa gđica – gospođica

SKRAĆENICE ZA MJERE pišu se bez tačke: ►i ćirilicom i latinicom: g i г– gram kg i кг –kilogram l i л – litar dl i дл – decilitar m i – metar km i км– kilometar cm i цм – centimetar h i ч – čas ► samo latinicom, velikim slovom: A – amper V –volt W –vat J – džul T – tesla ►Skraćenice za strane svijeta pišu se velikim slovom bez tačke na kraju: J – jug Z – zapad S – sjever I – istok Od višečlanih naziva država, organizacija, ustanova i sl. prave se slovne skraćenice (tzv. AKRONIMI) i pišu se velikim slovima i bez tačke na kraju: CANU (Crnogorska akademija nauka i umjetnosti) CNP (Crnoorsko narodno pozorište) UN (Ujedinjene nacije) MUP (Ministarstvo unutrašnjih poslova) CG (Crna Gora) SAD (Sjedinjene Američke Države) OŠ (Osnovna škola) JU (Javna ustanova) JAT (Jugoslovenski aerotransport) NIN (Nedeljne informativne novine) Napomena: Neke skraćenice se mimo prethodno navedenog pravila, pišu sa tačkom, na primjer: Latinska skraćenica P.S. (čita se post sktiptum = poslije napisanoga), upotrebljava se na kraju pisama.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->