ODBOR ZA IZDAVANJE KNJIGE BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTlC, NIKOLA BOSIĆ, IVAN BUMBULOVIĆ.

AHMET ĆATIĆ, dr ETHEM ČAMO, V!D DEVIĆ, IVO DOMAZET, ILIJA DRINIĆ, STEVO ĐURIĆ, SAVO ĐUR1Ć, SVETOLIK GOSPIĆ, UROS GORANOVIĆ, KEMAL HALILOVIČ, TEUFIK IMAMOVIĆ, ILIJA KAURINOVIĆ, DR MUHAMED KEŠETOVIĆ JOVAN KEREZOVIĆ, JOVICA LAZAREVIĆ, JOVO MALESEVIČ, MUSTAFA MUJCINOVIČ, PANTO NIKOLIĆ, KADRO RAMIĆ, SAFET RAMIĆ, NIKOLA SIMIĆ, BORIKA STANČIĆ, LAZAR STEVANOVZĆ, FUAD SVUIC, MUHIDIN SPUŽIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKČIĆ, ESAD TIHIĆ, GAVRO TUBAKOVIĆ, SAVO ŽIVKOVIĆ i STEVO ŽIVKOV1Ć

REDAKCIJSKI ODBOR: BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTIC, IVAN BUMBULOVIĆ, ILIJA DRINIĆ, dr MUHAMED KEŠETOVIĆ, NIKOLA SIMIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKĆIC.

RECENZENTI: Dr IBRAHIM KARABEGOVIĆ i mr. RAFAEL BRČIĆ.

FINANSIRANJE EDICIJE OBEZBIJEDILE SU SKUPŠTINE OPŠTINA: BOSANSKI SAMAC, BRČKO, GRACANICA, GRADACAC, MODRICA, ODŽAK, ORASJE, SREBRENIK I REPUBLIČKI ODBOR SUBNOR BiH SARAJEVO,

ESAD TIHIĆ

POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED

Beograd 1983.

I z d a v a č VOJNOIZDAVAČKI

ZAVOD

Načelnik ĐORĐE STANIČ, pukovnik

RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE
KNJIGA DVESTA ČETRDESET OSMA

M O N O G R A F I J E JEDINICA NOV I PO JUGOSLAVIJE

KNJIGA SEDAMDESET TREĆA

UREĐIVAČKI ODBOR RAHMIJA KADENIC, generai-pukovnik, predsjednik, članovi: ALI SUKRIJA, RISTO DŽUNOV DAKO PUAC, generai-pukovnik, MILAN DALJEVlC, generai-pukovnik, ŽIKA STOJSlC, general-po (pukovnik, FABIJAN TRGO, general-potpukovnik, VELJKO MILADINOVIĆ, general-potpukovnik, JOCO TARABIC, general-potpukovnik, METODIJE KOTEVSKI, general-potpukovnik, AUGUST VRTAR, general-potpukovnik, SVETOZAR ORO, general-major, MISO LEKOVIĆ, pukovnik, AHMET ĐONLAGIC, pukovnik, VIKTOR KUCAN, pukovnik, RADOMIR PETKOVIC, pukovnik glavni i odgovorni u r e d n i k .

UREDNIK MOMČILO KALEM, potpukovnik

*

RECENZENTI

dr ZDRAVKO A N I O N I C i general-potpukovnik V E L J K O MILADINOVIĆ

P R E D G O V O R Narod Posavine i trebavskog pobrđa od davnina je njegovao slobodarske tradicije. Na seoskim skupovima i sijelima ljudi su rado slušali ili pjevali popularnu, starinsku, pjesmu o hajduku Savi od Posavlja. Pričale su se i prepričavale priče o nekadašnjim pobunama posavskih kmetova protiv samovolje njihovih bezobzirnih i nezasitnih čitluk-sahibija o takozvanoj pop-Jovičinoj i pop-Stevanovoj buni - znalo se štošta i o revolucionarnim idejama i porukama znamenitih Posavaca Vase Pelagića i Mitra Trifunovića Uče, pa se slobodno može reći da su i ta predanja i tradicije, a pogotovu dotadanji rad i uticaj poznatih komunista Ahmeta Kobića, Riste Mikičića i drugih, mnogo doprinijeli i pomogli da i brčanska Posavina i susjedna Trebava, već u prvim ustaničkim danima 1941. godine, postanu snažnim uporištima narodnooslobodilačkog pokreta. U stvari, prve ustaničke akcije su i ovdje, u Posavini, počele istovremeno kad i u ostalim dijelovima sjeveroistočne Bosne - na Majevici i u Semberiji. Desilo se to ne slučajno, stihijno, nego po ranije utvrđenom planu i dogovoru. Naime, ubrzo nakon objavljivanja poznatih, istorijskih, proglasa CK KPJ i poziva svim narodima Jugoslavije da se dižu u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u Bogutovom Selu ispod Majevice je, 28. jula iste godine, održan sastanak nekolicine odgovornih aktivista KPJ sa područja sjeveroistočne Bosne na kome je, u duhu tih proglasa i prethodnih odluka viših partijskih rukovodstava, formirano i ustaničko rukovodstvo za ove krajeve: »Majevički podštab«, kako je 5

tada nazvan. Na istom tom sastanku, pored formiranja navedenog rukovodstva, donesena je i odluka da već 10. avgusta, istovremeno, počnu prve ustaničke akcije i na Majevici, i u Semberiji, i u brčanskoj Posavini. Tako je u skladu sa pomenutom odlukom - ugovorenog dana, 10. avgusta uveče - i nekoliko grupa patriota i simpatizera Partije, predvođeni ovdašnjim komunistima Perom Ćuskićem, Nastom Nakićem, Petrom Kaurinovićem i drugim, izašlo na glavne saobraćajnice i isjeklo telefonske veze na pravcima Brčko - Orašje, Brčko - Brezovo Polje i Brčko - Celić. Valjda zbog toga što su se, istovremeno, desile na više mjesta i na dosta širokom prostoru - na Majevici, u Semberiji i u brčanskoj Posavini - ove prve ustaničke akcije su, iako skromnog učinka, izazvale veliki strah i pometnju kod predstavnika okupatorsko-ustaških vlasti u susjednim gradovima. Kako su to oni u prvi mah shvatili, najbolje se vidi iz jednog sačuvanog dokumenta - iz depeše kotarskog predstojnika iz Brčkog, kojom on, već sljedećeg jutra, obavještava Ministarstvo unutrašnjih poslova NDH u Zagrebu da je u ovim krajevima »izbila pobuna«, da su »pobunjenici u jakoj nadmoći«, da »prijeti opasnost da će se pobuna proširiti i preko rijeke Save« i, na kraju, da moli »najhitinju pomoć, i to u vojsci koja će biti naoružana strojnim puškama...« Međutim, već sljedećih dana, čim su se malo pribrali i prikupili nešto više podataka o učesnicima u ovoj pobuni, ustaše su, još revnosnije, nastavili da jure po okolnim srpskim selima: da hvataju goloruke mještane, da ih muče i ubijaju ili šalju u koncentracione logore. Našavši se u takvoj situaciji, ljudi su, htjeli, ne htjeli, morali da bježe ispred ustaškog noža i ugarka. Najodvažniji su se, slijedeći komuniste, svrstavali u borbene grupe i jedinice, pa je tako, već krajem avgusta, prvo formirana Ražljevačka partizanska četa, a nešto kasnije, polovinom decembra, i Posavska partizanska četa. Moglo bi se slobodno reći da je već tada - formiranjem navedene partizanske jedinice - formirana i osnovica, srž, budućeg Posavskog partizanskog odreda o kome će ovdje biti riječ.
6

Ražljevačka partizanska četa (kasnije Brčanska) razvijala se i dejstvovala na prostoru istočno od ceste Brčko - Tuzla. Iako još uvijek relativno malobrojna, četa je s uspjehom štitila okolna srpska sela od ustaških nasilja. Tako je Ražljevačka partizanska četa, 10. septembra, izvela jednu, u takvim prilikama, veoma uspjelu akciju. Naime, toga dana četa je u zasjedi sačekala neprijateljevu kolonu od 60 do 70 ustaša i domobrana koja se, od Brezova Polja, kretala prema Ražljevu. U tom kratkom, ali oštrom sukobu neprijatelj je bio iznenađen, razbijen i potisnut. Šest domobrana je ranjeno, a šest zarobljeno. Pa i plijen, koji je tom prilikom pao partizanima u šake, takođe nije bio za potcjenjivanje: jedan teški mitraljez »švarc-loze«, 13 pušaka, nešto municije, bombi i druge vojničke opreme. Posavska partizanska četa je, nakon formiranja, i nadalje krstarila na prostoru zapadno od ceste Brčko - Tuzla: po Bukviku, Obudovcu, Žabarima i još nekim srpskim selima u Posavini. Međutim, u okolnim selima, hrvatskim i muslimanskim, vlasti NDH već su bile uspjele da formiraju svoje ustaške tabore ili oružničke postaje. Naravno, njihov osnovni zadatak je bio uvođenje okupatorskog »novog reda i poretka«, pa su se i ustaše i oružnici iz svih tabora i postaja tako reći svakodnevno zalijetale u pomenuta srpska sela i zaseoke. Ipak, mada teškom mukom, četa je uspijevala da se suprotstavi ustašama i održi na tom prostoru. U to vrijeme partijska organizacija ovog dijela Posavine je neposredno bila povezana sa Okružnim komitetom KPJ za Majevicu i Semberiju. I četa je, isto tako, ulazila u sastav Majevičkog partizanskog odreda i sa Ražljevačkom (Brčanskom) i Semberijskom (Bijeljinskom) partizanskom četom sačinjavala Bijeljinsko-brčanski bataljon pomenutog odreda. Stoga su i posavski partizani, s vremena na vrijeme, prelazili cestu Brčko - Tuzla i sadejstvovali sa ostalim jedinicama bataljona čiji se štab, tih dana, nalazio u Koreniti. Tako je Posavska partizanska četa, 12. februara 1942. godine, zajedno sa Ražljevačkom četom, napala i likvidirala neprijateljevo uporište na Miladijama kod Brčkog. Tom prilikom je izgubila i jednog od svojih boraca - Savu Lukića Jeremića. 7

Dvadesetog februara 1942. godine došlo je do mučkog četničkog napada na štab Prvog majevičkog partizanskog odreda u Vukosavcima, kojom prilikom je izginula većina članova tog štaba i Okružnog komiteta, među kojima i Pero Ćuskić, jedan od organizatora ustanka u Posavini, i doktor Mustafa Mujbegović - rodom iz posavskog sela Tarevca koji je uživao ugled i poštovanje ne samo u svome kraju nego i u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni. Poginuo je i sekretar Partijskog povjereništva za Posavinu Slobodan Jovanović koji se, toga jutra, slučajno zatekao u štabu. Već slijedećeg jutra, čim su saznali za ovaj nemili događaj, borci Bijeljinsko-brčanskog bataljona su smjelo krenuli u protivnapad i za kratko vrijeme razbili i razoružali četničke »bataljone« Spasoja Ćembučića Čembe u Čađavici i Andrije Popovića u Krbetima. U tim akcijama, bolje reći u razoružavanju četničkih grupa u Krbetima, Sandićima i Srpskom Brezovom Polju, učestvovala je i Posavska partizanska četa, koja se toga jutra, takođe, zatekla u tom rejonu. Majevički partizanski odred nije pokleknuo pred ovim prvim, iako teškim, udarcima četničkih izdajnika. Naprotiv, njegove snage su se ponovo našle na okupu, i to, ovog puta, u Koreniti. Formiran je novi štab odreda i 26. februara - s namjerom da se obračuna sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima - kolona od oko 450 boraca je ponovo krenula ka Vukosavcima. U toj koloni, uporedo sa Sembercima i Majevčanima, krenuli su i Posavci... Čitav dan 28. februara, na kosama iznad Vukosavaca, vođena je teška i odlučujuća borba sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima. I komandant Drinskog četničkog odreda Đure Bižić takođe je mučki, iza leđa, napao partizane, mada je prije toga, pred novoformiranim štabom Prvog majevičkog partizanskog odreda, dao svečano obećanje da se neće miješati u sukob. Poslije brojnih juriša i protivjuriša, u kojima je bilo mnogo mrtvih sa obje strane, glavnina Odreda, sa nešto oko 250 boraca, morala je da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju i da se prebaci na Birač, dok je drugi njegov manji dio ostao odsječen... Na Karića-vinogradu iznad Vukosavaca (tako se zvao jedan od partizanskih 8

položaja što su ga zaobišli četnici) ostala je i grupa boraca iz Posavske partizanske čete. Probivši se nekako kroz redove Bižičevih četnika što su im iza leđa dolazili - izgubivši u tom dvoboju jednog od omiljenih boraca u četi Stevana Đuričića Abisinca - i ovih desetak boraca iz Posavine je krenulo nazad, ka Koreniti. No, te noći, u Koreniti nikoga više od partizana nije bilo. Stoga su i oni nastavili pokret i, sljedećeg jutra, osvanuli u Popovom Polju nedaleko od Brčkog. Šta se sve u međuvremenu desilo i šta ih sada u selu očekuje, to niko od njih, u prvi mah, nije mogao da zna. Ali, desilo se da su upravo tu, kod Maksimovića kuća u Popovom Polju, osvanuli i Nasto Nakić i Boro Popović koji su, prema ranijem dogovoru, morali da se vrate na partijski rad u Posavinu, a s njima i nekoliko brčanskih komunista što su početkom januara, zajedno sa Hasanom Burićem i Ivicom Đermanovićem, uspjeli da pobjegnu iz ustaškog zatvora u Brčkom i pridruže se posavskim partizanima. Bili su to Safet Salihodžić, Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević Hakan. Tako su se ove dvije grupe Posavaca, sticajem okolnosti, ponovo našle na okupu. U Popovo Polje, sa nekolicinom boraca, stigao je i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i Semberiju Jusuf Jakupović Mrki, koji je, takođe, ostao odsječen... I odmah je otpočelo savjetovanje... Trebalo je, i to što prije, odlučiti šta da se radi i kuda da se krene. Bilo je svakojakih prijedloga, ali je preovladalo mišljenje da će najbolje biti ako se krene u Posavinu, a odatle, preko Trebave, na Ozren. Svaki trenutak je bio dragocjen. Čim je mrak počeo da se spušta, kolona od dvadesetak partizana, sa sekretarom Okružnog komiteta KPJ Jusufom Jakupovićem na čelu, krenula je iz Popova Polja ka Posavini. Bez teškoća su prešli preko ceste Brčko - Tuzla i, pred ponoć, stigli do Omerbegovačke rijeke. Ali, dalje nijesu mogli... Na mostu preko nabujale riječice dočekala ih je zasjeda. Morali su da se vrate... Četiri dana su sjedili, skriveni, u nekom opustjelom zaseoku u Potočarima, a onda su se, ponovo, odlučili za pokret. Jusuf Jakupović je izostao... Smatrao je da on, kao partij9

već u samom početku.došlo do naglog osipanja. da su onesposobili željezničke pruge Sarajevo . ranije. da je ustanak u tim krajevima..sačeka povratak naših snaga. poprimio široke razmjere: da su ustanici. srećno prešli preko Omerbegovačke rijeke. oružnika. Glavnina je uspjela da se organizovano povuče ka Ozrenu. mještana . nešto kasnije. odmah produži dalje . Pogotovu među saradnicima i pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. na Trebavi. naišli na strah i pometnju. Tako se grupa preostalih boraca Posavske partizanske čete. pogotovo na susjednoj Trebavi.. da su isjekli telefonske veze.. sa nekolicinom preživjelih partijskih aktivista. takođe morala da se prebaci na Ozren. Međutim.. Modriče i još nekih mjesta sa trebavskog područja. porušili mostove. posavski partizani su dobro znali. Na Trbavi je.predvođena Milošem Kupresom i Ismetom Kapetanovićem . zauzeli gradove Doboj. Šta se.. No. na Majevici ili u Semberiji . tako reći u zaletu. ne bi smio da napušta svoje područje. dobar dio ustaničkih snaga je izostao na desnoj strani Spreče. na Ozrenu događalo. naime. za kratko vrijeme.ka Ozrenu. Stoga je odlučio da na tom prostoru. početkom marta ponovo našla u svome kraju. Ostali su krenuli i ovoga puta.uz pomoć partijskih aktivista. Trebavaca . okupator je brzo reagovao i povratio izgubljene gradove.Brod i Doboj .pod uticajem nekolicine oportunista i kapitulanata sa Stevanom Botićem na čelu . jedan broj trebavskih ustanika se... i ovdje su. pa je kod tog dijela snaga . tada su počele da kolaju priče kako je u jedinicama na Trebavi došlo do razmirica i previranja.ski funkcioner. Istina.. umjesto dobrodošlice. Formirane su i neke nove ustaničke jedinice u koje su i nadalje pristizali novi borci iz Gradačca. O tome su pristalice narodnooslobodilačkog pokre10 . uspjela da se održi četa partizana.ali je i ta četa. kao što je već bilo dogovoreno.. No. evo . domobrana. vratio sa Ozrena na Trebavu. a sada. Stoga je trebalo da i ova grupa partizana. Ali. Maglaj i Gračanicu. Znali su. jedva nekako. ustanici su se povlačili.. Ljudi su se bojali.i od četnika. krajem januara. Pod pritiskom nadmoćnijeg neprijatelja. Stalno su zazirali od ustaša.Tuzla.

no. dvojicu partijskih aktivista. iz dana u dan. a ostali. No. Stoga su i ovi naši borci. Meho Ahmetović. Mustafa Šehović i Boro Popović. prvo otkrili i pohvatali iznemogle Simu Petrovića i Mustafu Šehovića. a od trojice izviđača ni traga ni glasa. Mustafa Sinanagić i Hasan Trebinčević Hakan i. Žabare ili u neko od drugih srpskih sela u Posavini. Naime . vršile premetačine po kućama. htjeli. čim su stigli u Bukvik. odmah nakon toga. Malo je bilo ljudi koji su smjeli da pod svoj krov. prvo pronašli Petra Kaurinovića i Stevu Živkovića. Obudovac. A onda je uslijedilo ono najgore: pojavio se tifus. javili su se Sreto Petrović Srbijanac. kao dobrovoljci. desetak dana kasnije.ta u Posavini čule. Ali. da se sklone u neku poljsku kolibu (stanaru) u Gornjem Žabaru. takođe.to niko nije umio da kaže. ni oni nisu mogli da im pruže podrobnija obavještenja. još iste noći. U vodoplavnim i još neolistalim posavskim lugovima.ustaše i oružnici iz okolnih uporišta su tako reći svakodnevno upadale u Bukvik. zakratko. polovinom marta. bivale sve teže i nesnosnije. povlačio sa Majevice).valjda što su već bili nešto osjetili ili saznali o prisustvu partizana na tome prostoru .. nakon duže rasprave. ali šta se sada na Trebavi događa .. Prvo su se porazbolijevali Simo Petrović. i još iste večeri održali s njima sastanak. krenuli ka trebavskim brdima. pa su tako. Safet Salihodžić i Ratko Vojinović (jedan od majevičkih partizana koji se. Safeta Salihodžića i Ratka Vojinovića. dok se patrola ne vrati. Sva četvorica su bili nepokretni i morali su.. da ostanu u Posavini. u takvim prilikama. Njih trojicu su drugovi jedva nekako uspjeli da sklone u Siminom i Borinom rodnom selu Obudovcu. premlaćivale mještane ili ih otpremale u logore. 11 .. zaraza se i dalje širila pa su se. donesena odluka da se. Za izvršenje toga zadatka. i Nastu Nakića. prime partizane. porazbolijevali i Nasto Nakić. uputi patrola koja će ispitati kakvo je stanje na Trebavi. ne htjeli. Mehu Ahmetovića. Ustaše i oružnici su im stalno išli po tragu. prilike u Posavini su. Međutim. zajedno sa grupom Posavaca. a zatim. pa je zbog toga. bez odlaganja. mještana. nije bilo skloništa. koji su se tu skrivali i potajno djelovali.

partizanske jedinice: jedna od nekih 150 ljudi pod komandom Nikole Ćelića. nekim drugim pravcem probijao sa Majevice ka Posavini i Trebavi i tek kasnije se pridružio ostalima. izvršio samoubistvo. prvenstveno komunista i antifašista koji su. pali kao žrtve tih razmirica i rasula. preganjala sa ustašama i rvala sa tifusom . došlo i do oružanog 12 . prije nego što su ova četvorica pala u šake ustašama. Ukratko rečeno. Jer. Boro Popović. inače rodom iz Bistarca kod Tuzle). Na žalost. Doduše u toku marta . polovinom aprila. a odatle na Ozren. u životu je ostalo samo sedam ljudi: Petar Kaurinović. Sreto i ostali.Međutim. zbog svoje aktivnosti. ipak. doduše. u kojoj su ova dvojica komunista junački izginuli. Tako su u ove jedinice. poslije Vukosavaca našao u Posavini. Milivoje Stojčević Brzina i komandir čete Nikola Simić koji se. bila je donesena odluka da se ponovo uputi patrola na Trebavu. nekako u to vrijeme. Ovoga puta su krenuli Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić (koji se. nešto ranije.na TreBavi su.odista bile u rasulu.braća i rođaci doktora Mustafe Mujbegovića . došli i Mehmedalija Tufekčić i Hamid Mazalović iz Gradačca. Bili su to.zatim Ferid Širbegović i još neki. čuvši šta se sa ostalima dogodilo.kao što se to i ranije govorilo . od bivše Posavske partizanske čete i Partijskog povjereništva za Posavinu. više nije moglo biti ni govora.dok se ova grupa posavskih partizana. Stevo i Savo Živković. takođe obolio od tifusa. ustaničke snage na tom prostoru su . Avdo Mujbegović i Edhem Mujbegović . manje. 0 njihovim prijašnjim namjerama: o odlasku na Trebavu. morali da se sklanjaju ispred ustaške policije. čekajući povratak izvidnice. odnosi sa četnicima su se iz dana u dan zaoštravali tako da je. tih dana. Nakon toga je i Živko Ćuskić. takođe. jedini oslonci i utočište pristalica narodnooslobodilačkog pokreta sa trebavskog područja. tako da su i ona prva trojica kurira. kao i jedna grupa antifašista iz sela Tarevaca. Vuko Simić. Međutim. a druga od 50 boraca pod komandom Novaka Mrkonjića. među kojima i Mehmed Mujbegović. još bile prisutne i uspijevale da se održe neke. U jednom gornježabarskom zaseoku sustigle su ih ustaše: došlo je do kratke i neravnopravne borbe. nisu daleko odmakli.

odlazila na Krečane nedaleko od Gradačca gdje se. čime su. tražeći kakav-takav oslonac i utočište. svako u svoje ime i na svom području. pa su Cvijetin Todić na Ozrenu. pop Dimitrije Stefanović iz Gornjeg Žabara. maja 1942. na žalost. Poslije svega što se dogodilo . ustaše su i dalje harale i činile svakojake zločine. Takav jedan dokumenat je.bolje reći onaj dio njegovih boraca koji je i dalje ostao vjeran idejama narodnooslobodilačkog pokreta .kod golorukih i nezaštićenih posavskih seljaka.prvo na Majevici. odmah nakon toga. četnički komandanti su. a zaštite niodakle nije bilo. nastavili da djeluju na liniji narodnooslobodilačkog pokreta? Najzad je preovladalo ovo drugo mišljenje. Čak su i mnoge pristalice narodnooslobodilačkog pokreta. U takvoj situaciji i nekoliko preživjelih partijskih aktivista našlo se u dilemi: da li da i dalje ostanu izolovani i prepušteni sami sebi . Stoga je većina tih ljudi. odlazile u taj bataljon. Jer.morao da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju. Šta to zapra13 . pokazali nadmoćnijim: Ozrenski partizanski odred je .ili da se i sami prilagode prilikama i nađu u toj sredini gdje bi. čiji je komandant bio takođe Posavac. godine u selu Lipcu kod Doboja . među prvima . četničke odrede. u stvari.da formiraju svoje. Nekako u isto to vrijeme dok se ovo događalo sa Petrom Kaurinovićem i ostalim pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta iz Posavine. Petokolonaši i raskolnici su se. počeli da uvode svoju vlast . već prema mogućnostima. nemajući drugog izbora. u sastavu Trebavskog četničkog odreda. a zatim i na Ozrenu i Trebavi . pogotovo Srba.sukoba. Četnici su potpuno zagospodarili tim područjem. pa su i oni krenuli na Krečane. izražavli svoju lojalnost i privrženost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. a pop Savo Božić na Trebavi.da se povinjuju istoj sudbini kakva je već snašla Nastu Nakića i ostale . formirao i takozvani Posavski četnički bataljon. zavladao je još veći strah i nesigurnost.na sastanku koji je sa tim predstavnicima održan 28. pravili sporazume sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti.potpisao i komandant Trebavskog četničkog odreda pop Savo Božić.

pa je bilo jasno i velikom broju posavskih seljaka koji su. nisu morali da zaziru od ustaša. Iza tog zahtjeva opet su stajali Petar Kaurinović i ostali. Nisu uspjeli samo to da na čelo bataljona isture svoga čovjeka. kako su protjerani ne samo sa Majevice i Ozrena nego iz cijele is14 . u Bukviku. Naravno da je takvo »ratovanje« odgovaralo i onim četnicima koji su tu. vratilo u svoje selo i formiralo .. Sporazum sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti što ga je pop Savo prihvatio i potpisao ubrzo je stupio na snagu. kao stranac. No. izvuku ispod štetnog uticaja popa Dimitrija. prisno sarađivali u traganju za pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. došli iz udaljenijih posavskih sela. tu i tamo. ali to Bukvičanima nije odgovaralo. izvodile grupice razularenih četnika i legionara.Bukvički bataljon. pa su stoga i postavili zahtjev da se izdvoje i da. i njima je to išlo u račun: htjeli su da te ljude.! Sada su i jedni i drugi. takođe Bukvičanin . na Krečane. No.čovjek koji je i odranije uživao veliki ugled i poštovanje. a neko zbog ustaške samovolje i terora. krajem avgusta 1942. rodom iz Birča. neko zbog neobaviještenosti. Stoga i Petru Kaurinoviću. Sem manjih čarki koje bi. pošto-poto. ali je na kraju popustio. Pop se u početku opirao. nakon toga. u bataljonu je i nadalje glavnu riječ vodio Petar Kaurinović. Nikoli Simiću i ostalima nije bilo teško da se prilagode toj sredini: da se povežu sa tim ljudima . tako da i četnici. nikakvih ozbiljnijih borbi nije bilo.. godine. godine. kako se te pristalice nisu često pojavljivale. Naprotiv. u duhu toga sporazuma. Tokom ljeta 1942. narednika bivše jugoslovenske vojske. Tako se nekih 70 ili 80 Bukvičana. to su i četnici ljenčarili i muvali se oko svojih kuća.da nađu s njima zajednički jezik. kako Mičić. nije imao nikakvog autoriteta.vo znači . u Posavini i na Trebavi je vladalo relativno zatišje.. nego im je pop Savo za komandanta nametnuo nekoga Vladimira Mičića. formiraju svoj bataljon. već bili prisili kokarde i našli se u bataljonu popa Dimitrija..da je to akt potpune izdaje i kapitulantstva . Jer. Četnički agitatori su i nadalje pronosili priče kako partizana nigdje više u blizini nema...sada je svakom razumnom i dobronamjernom čovjeku bilo jasno.

na Trebavi. u sadejstvo Sremskog partizanskog odreda. nastavila pokret dalje .ka fruškogorskim brdima. na Trebavu. preko Save. Petog oktobra 1942. Ubrzo nakon povratka iz Srema Brigada je. Šesta istočnobosanska brigada je. novembra) razjurila četnike kapetana Dragoslava Račića u Donjoj Pilići. preko sremske ravnice. jednu od glavnih saobraćajnica koja povezuje posavsku i semberijsku žitnicu sa tuzlanskim industrijskim bazenom. znatno pojačana i snabdjevena oružjem i municijom što ga je tamo zaplijenila (u borbi sa Nijemcima 14. Mehmedalija Tufekčić. Nijemci su veoma brzo reagovali i odmah počeli da pripremaju opsežniji napad na Šestu brigadu i sremske partizane u kome je. bilo nešto oko 1300 boraca.. čak ni šljivu sa grane da uberu.točne Bosne. pa neće. Sa njom se ovoga puta.Tuzla. Tako je to bilo sve do kraja septembra kada je. Pero Bosić i drugi. tako da je u koloni. pod zaštitom noći i uz pomoć mještana. novembra formirala na desnoj obali rijeke. Ali. prvo (11. oktobra kod Dvorca nedaleko od Sremske Rače).. a zatim (16. izbila na Savu gdje je. ostala drukčija politička atmosfera: ostale su priče i prepričavanja kako je to nekakva neobična vojska čiji vojnici neće ni plot da satru. Mehmed Mujbegović. Istina. prebrodila rijeku i odmah. prostrujala vijest da je. novembra) zauzela Lopare i tako presjekla cestu Brčko . Bijeljine i Brčkog. pored njemačkih i ustaško-domobranskih snaga iz susjednih garnizona: Tuzle. brigada se ponovo vratila u Bosnu. najzad. stigla Šesta istočnobosanska brigada te da su. prebacio i Sremski partizanski odred. Poslije mjesec dana provedenih u Sremu. godine. sa tom brigadom. trebalo da učestvuju i majevički i trebavski četnici. Brigada se nije dugo zadržavala na Trebavi: ostala je tu svega dva-tri dana i opet se vratila na Majevicu. bez pitanja i odobrenja. stigli i neki od poznatih posavskih i trebavskih partizana za koje se još od aprila ništa nije znalo: da su tu doktor Ethem Čamo. kod sela Broca. odahnule. Zvornika. poput svježeg povjetarca. Hamid Mazalović. koja se 5. iza nje je. 15 . Pristalice narodnooslobodilačkog pokreta su.

pojedinačno tuku. a dvadesetak njih je već bilo iščezlo iz kolone. ova dva partizanska štaba su. sastavu. tek što su se malo od sela odmakli. i »komandant« Mičić nije imao kuda nego da se i on. jedne večeri.. Ostavši sam. novembra 1942. da Nijemci pripremaju ofanzivu u kojoj. trebalo da se pridruži i Bukvički četnički bataljon. Ali. desila još jedna neprijatnost. vrati u Bukvik.. 16 . Bukvičani su se povinovali naređenju i krenuli. pa su tako saznali i za ovo okupljanje majevičkih i trebavskih četnika: saznali su. pop Dimitrije je svoju »vojsku« ipak doveo na Maleševce: na ugovoreno zborno mjesto gdje su se. zakonačilo u selu Lukavici ispod Majevice gdje su ih na spavanju. naime. iznenadili borci Drugog bataljona Šeste brigade. vraćaju kućama.Tako je u skladu sa tim njemačkim planovima. donijela odluku da preduhitre protivnika: da mu ne dozvole da se sasvim prikupi i poveže nego da ga. budno su motrili šta se oko njih zbiva. mada ne u punom. prijašnjem. bili četnici. Ostali su. naime. sljedećeg dana. pojedinačno ili u grupicama. popu Dimitriju se. a onda su se i oni počeli da rasipaju i da se. negdje oko 20. Prvi su. prema naređenju komandanta Trebavskog četničkog odreda popa Save Božića. dok je još u pokretu. Desilo se. koji su se tih dana nalazili u selu Trnovi nedaleko od Bijeljine. to da je 70 njegovih četnika. već bilo sakupilo na Maleševcima. » Štabovi Šeste brigade i Sremskog odreda. na redu. prema pristiglim obavještenjima. No. začas ih razoružali i takođe. godine. vratili tamo odakle su i došli. treba da učestvuje i ovih 1200 četnika koliko ih se. stigli u selo Vražiće ispod Majevice: tu su i zanoćili.nastavili pokret i. sljedeće večeri. Sem ovog slučaja sa Bukvičanima. Držeći se starog ratničkog pravila da je napad najbolja odbrana.. s istim ciljem. uporedo sa ustaško-domobranskim jedinicama.njih oko 80 . krenulo sa Krečana ka Majevici i 500 četnika pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. bez i jednog svog vojnika. bez oklijevanja. doduše .. novembra. 28. već uveliko okupljali Bižićevi i Kerovićevi četnici. Tako je došlo i do poznatog boja na Maleševcima. Put ih je vodio preko Bukvika gdje je toj popovoj koloni. takođe uspud.

poslije poraza u Vukosavcima. zajedno sa svojim dotadašnjim komandantom. Posavaca i Vučjačana. istupilo je 40 ljudi i reklo kako bi želilo da ostane u partizanima: da su s tom namjerom i krenuli ovamo. iia Maleševcima. Među zarobljenima je bilo i dosta Trebavaca. ponovo. sa »šmajserom« u rukama. prividno prešlo u četnike. Kada im je. Poslije četničkog poraza na Maleševcima. Istina. do nogu bili potučeni. ni okupator nije mirno posmatrao šta se zbiva na ovom za njega veoma zna17 . da pobačaju kokarde i ponovo prišiju petokrake. štiteći i pomažući jedni druge.na istovjetan način postupili i snašli se u novonastaloj situaciji. nakon kraće provjere i ispitivanja. saopšteno da su slobodni i da mogu ići kućama. poslije boja. Interesantno je da su pripadnici Prvog majevičkog partizanskog odreda . počela da se budi i jača vjera u sopstvene snage. nakon obračuna na Vukosavcima. Pričalo se kako je taj ratoborni pop. morali da prišiju kokarde.Četnici su. No. Zbilja. Predalo ih se oko 700. ponovo prešao u partizane.svi koji su 28. jedan od one nekolicine preživjelih boraca Posavske partizanske čete koji su. Naime i nekih stotinjak partizana sa Majevice je.poginuo je i pop Dimitrije Stefanovič. Predvodio ih je Vuko Simić. zajednički. naročito u toku pete neprijateljske ofanzive. u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni je došlo do snažnog uspona narodnooslobodilačkog pokreta: u narodu je. junački borili. odmah nakon što se Šesta brigada vratila iz Srema. Na bojištu je. tjerao svoje četnike da se bore. četnici su ipak pobacali oružje. mada nikakvog međusobnog dodira i veze nisu imali. februara bili odvojeni od glavnine: i oni što su krenuli ka Posavini i oni koji su ostali na Majevici . ostalo oko 140 mrtvih četnika. ali su i nadalje djelovali na liniji narodnooslobodilačkog pokreta. takođe. Gotovo svi su se našli u takozvanom Jablaničkom četničkom bataljonu gdje su. Treba reći i to da su se većina ovih ljudi. uspjeli da se održe i sačekaju trenutak kada će moći. čitav ovaj bataljon je (sem nekolicine zagriženih četnika koji nikada nisu ni bili partizani). pa tako mnogi i izginuli. sve do kraja narodnooslobodilačkog rata. Izginuli su i njihovi komandanti: Đuro Bižić i kapetan Jovo Prnjatovič .

da hvata veze sa najboljim simpatizerima sa toga područja i da formira partijsku organizaciju. godine.Kurjakov odred. I čim se malo snašao i prilagodio prilikama. ostao samo Sremski partizanski odred. marta preimenovan u Grupu majevičkih udarnih bataljona) i nadalje su ostali u Birču odakle su kasnije. formiran i Treći majevički partizanski odred ili . Zahvaljujući ranijim poznanstvima i prijateljstvima što ih je godinama sticao kao sreski veterinar u Gradačcu.kako ga je narod prozvao po njegovom čuvenom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku . za relativno kratko vrijeme. ka jugu . istina. polovinom januara sljedeće godine. i ovoga puta. Ostale su. ostao i doktor Ethem Čamo. Pod uticajem tih vijesti . njemu nije bilo teško da obezbijedi sebi boravište: ti njegovi stari znanci i prijatelji su ga. Tako su. postojali su svi uslovi da snage narodnooslobodilačkog pokreta i u ovim krajevima dođu do punog i još jačeg izražaja. poslije odlaska Šeste brigade. U semberijskoj ravnici i na sjevernim padinama Majevice je..zajedno sa Milošem Tolpom. pa je. zavladalo izvjesno zatišje koje je trajalo sve dok se u te krajeve. morali da napuste Majevicu i prebace se na Birač. već polovinom decembra. i neke manje.ljudi su se postepeno oslobađali onog. prema tome. Pantom Nikolićem i još nekim partijskim aktivistima koje je tu zatekao . Ukratko rečeno. ponovo krenuo u ofanzivu. partizanske grupe koje su se veoma brzo razvijale i jačale tako da je od tih grupa. kao i novoformirani Majevički partizanski odred. Šesta brigada i novoformirani Majevički partizanski odred (25. terenske. bile 18 .u sastav glavnine NOVJ. po naređenju Vrhovnog štaba. Upravo s takvim ciljem i zadacima na Trebavi je. prijašnjeg. Na Majevici i u Semberiji je.čajnom području.kao i vijesti sa ostalih ratišta širom naše zemlje . Tako su Šesta brigada i Sremski partizanski odred. nakon toga. svesrdno prihvatili. krenuli dalje. odmah je počeo . Vijesti o zbivanjima na Majevici i u Semberiji veoma brzo su stizale i još brže se širile po Trebavi i Posavini. nije vratio Sremski partizanski odred. u proljeće 1943. straha i pometnje: u narodu je raslo samopouzdanje i vjera u pobjedu..

Pohvatane su veze i sa nekolicinom aktivista Partije iz Bosanskog Šamca. Odžaka i još nekih mjesta. sva ta reagovanja i poduhvati četničkih komandanata su bivali uzaludni. ne samo mještani..formirane partijske ćelije u Gradačcu. seljaci. Dok se ovo događalo na Trebavi.pridržavajući se osnovne linije narodnooslobodilačkog pokreta . nakon tog saznanja.ni Partijskog povjereništva za Posavinu. Skugriću. veoma brzo. niko drugi nego ti isti četnici. braće Živkovića i drugih . Ali. Tako je i jedna grupa od nekih tridesetak dotadašnjih četnika i još toliko seoskih omladinaca . Posavaca. Kurjak je na 19 . shvatili o čemu se radi: da komunisti »vršljaju« ne samo po Bukviku. sve do proljeća 1943. da odlaze na tu stranu. Rezultati nisu izostali. koji su poslije četničkog puča u Vukosavcima.. nego i po čitavoj Posavini. u Posavini je. A kako i s kim da je imaju kad ni jednog od tih rukovodstava . Vezu ni sa jednim od svojih partijskih rukovodstava više nisu imali. pojedinačno i u manjim grupama. Stoga njima ništa drugo nije preostalo nego da se pritaje i zakonspirišu: da formiraju svoju partijsku ćeliju i da . na primjer.ti ljudi nisu imali nikakvog oslonca i zaleđa. simpatizeri našeg pokreta. jednom prilikom bile uhvatile Boru Popovića. godine sve dok se nije saznalo da je na Majevici formiran i Treći majevički partizanski odred . mnogi od tih ljudi su malo odahnuli i počeli.negdje početkom ljeta krenula iz Posavine. ostali u životu i našli se tu na okupu. Dešavalo se da se neko od tih ljudi nađe u neprilici: da mora da se sklanja ispred Pavla Gajića i njegovog bijesa. ali su ga. Izgledi za širu mobilizaciju stanovništva toga kraja i njegovo uvođenje u borbu protiv okupatora bivali su sve bolji i realniji.. Modriču.po nagovoru Petra Kaurinovića.rade ono što su sami mogli i umjeli. Ali. Jer.. i dalje bila aktivna partijska ćelija sastavljena od komunista. pa nisu izostala ni reagovanja četničkih komandanata koji su. Tek tada. bolje reći u Bukviku. iščupali iz zatvora. nego i znatan broj »domaćih« četnika je štitio i skrivao ovu grupu partijskih aktivista. ni Okružnog komiteta za Majevicu i Semberiju .više nije bilo. prešla na Majevicu i stupila u Kurjakov odred. Pristalice četničkog komandanta Pavla Gajića su.

a za komesara Savo Živković opet jedan od nekolicine posavskih komunista. Oblasni komitet je. htjela-ne htjela. Tek tada je i u tom pogledu . U drugoj polovini juna iste godine došlo je do poznatog. Naime. bukvička partijska organizacija je. takođe u proljeće 1943. Šesta brigada se još neko vrijeme zadržala na Romaniji i Birču. Kladanj. radeći na realizaciji jednog od tih svojih osnovnih zadataka. nije formiran i Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu.došlo do krupnih i značajnih promjena: do obnove prijašnjih veza i popune pojedinih. dok je Petnaesta majevička brigada. neprijatelj se i dalje uporno branio. I čim se malo 20 . Vlasenicu. početkom jula 1943. Tek tada je i narodnooslobodilački pokret u ovim krajevima. stigla na Majevicu. plima narodnooslobodilačkog pokreta u istočnoj Bosni ničim se više nije dala zaustaviti. za čijeg komandira je postavljen bivši komandant jednog četničkog bataljona Rajko Anđelić.. partijskih rukovodstava. Upravo u takvim prilikama je. snažnog. u čiji sastav su ušle: Šesta istočnobosanska brigada.sve dok. Petnaesta majevička brigada i Majevički (Kurjakov) partizanski odred. dobio svoje okružno rukovodstvo (u početku Okružno partijsko povjereništvo.njihov zahtjev. još uvijek. za kratko vrijeme. formirao posebnu četu. koje je trebalo da mobiliše nove snage i nastavi daljnju izgradnju i učvršćenje toga pokreta.bez čvršćeg oslonca i veze . godine. a nešto kasnije. formirao i Okružno partijsko povjereništvo za Trebavu i Posavinu. godine. formirana i Sedamnaesta istočnobosanska udarna divizija. zatim. a to je na obnovi i izgradnji partijske organizacije u istočnoj Bosni. djelovala samostalno . zauzelo Olovo. raskinuvši neprijateljev obruč na Sutjesci i probivši se. prvo obnovio Okružni komitet KPJ za Majevicu i Semberiju. snažna. Istina. od te grupe. Međutim. početkom 1943. u ljeto iste godine. godine. Naime. Srebrenicu i Zvornik. na Trebavi i u Posavini. a poslije Okružni komitet). u prethodnom periodu prorijeđenih..u pogledu partijskog života i rada . nekoliko divizija NOVJ je odmah prešlo u protivnapad i. prodora glavnine NOVJ na teritoriji istočne Bosne. zajedno sa Štabom divizije. ali nova. preko željezničke pruge Sarajevo-Višegrad.

. bili otišli u partizane. I. saznavši za dolazak Brigade. No. partizanskoj četi. kao jezgru oko koga će se okupljati novi dobrovoljci. A kada je Brigada stigla. Izdvojen je. postrojili pred bukvičkom školom. već krajem jula. Petnaesta majevička je. U redovima ovih dveju jedinica bilo je i dosta Posavaca. Četvrtog dana nakon dolaska u Posavinu. Predalo se nekoliko oficira. s namjerom da prečisti račune sa četnicima Pavla Gajića. oni su se. Obudovcu. Međutim. terenskoj. Bježali su i njihovi četnici.oporavila i popunila novim ljudstvom. krenula ka Posavini i Trebavi. dok ih je tridesetak ostalo u novoformiranoj. Steve Trivunovića i drugima jer se sa njima samo preko puščanih cijevi moglo razgovarati pošto su bili ogrezli u zločine. iz kule i dalje pružale otpor sve dok se. u stvari. Jer. odmah pobacali oružje i predali se partizanima.. Slatini i drugim posavskim selima. Pedeset i dvojica su odmah izašla iz stroja i stupila u Brigadu.. 21 . još ranije. 24. koji su.. Ostali branioci grada su. Zahvaljujući još ranije uspostavljenim vezama sa gradskom partijskom organizacijom. 28. nisu pojavili njemački tenkovi. napokon. Petnaesta majevička brigada je napala neprijateljevo uporište u Gradačcu. dabome. četnički komandanti su se na vrijeme sklanjali sa vidika. nadomak Gradačcu. kukolj iz pšenice. nešto oko 80 domobrana i četrdesetak legionara. tobožnji četnici iz takozvanog Bukvičkog četničkog bataljona su još dan ranije. bez kokardi na kapama. koja je dostavila detaljna obavještenja o jačini i rasporedu ustaško-domobranskih snaga i pripremila svoje aktiviste da pomognu brigadi prilikom napada na grad. Tako je Petnaesta majevička brigada. jula. Sljedećeg dana Brigada je nastavila pokret kroz Posavinu prema Žabarima. sa jednim bataljonom Kurjakovog odreda. jula osvanula u Bukviku. razoružali svoga komandanta narednika Mičića i strpali ga u zatvor. ustaše su. brigada je brzo i lako savladala neprijateljevu posadu u Gradačcu. sem jedne grupe ustaša i oružnika koji su se povukli u kulu Husein-kapetana i odatle pružali otpor.. nikakve borbe u Bukviku nije bilo..

. bili su sada oslobođeni. a zatim pristupile sređivanju prilika na tom području. pa se i sve veći broj dobrovoljaca .. Naime.. jedinice Sedamnaeste divizije su nastavile svoja ofanzivna dejstva. a druge su se spustile u posavsku ravnicu i prvo oslobodile Modriču. na primjer. takvo stanje nije dugo potrajalo. iznova počeli da uvode svoju strahovladu: da progone pristalice narodnooslobododilačkog pokreta. javilo se tih dana oko 70 dobrovoljaca.Brigada je morala da odustane od svojih daljih namjera i da se pod borbom povuče prema Majevici. za kratko vrijeme. Četnici su ostali i. Takav razvoj događaja četnici su jedva dočekali. jedinice Sedamnaeste divizije . jedne su ostale na Trebavi. formiran je Posavski partizanski odred. i Švabama se žurilo: njihovi tenkovi su protutnjali preko Trebave i Posavine i opet se negdje izgubili. stiglo je naređenje Vrhovnog štaba da Divizija odmah krene ka Ozrenu. iz pravca Modriča i Bosanskog Samca. Sva sela i gradovi. I čim su se. nakon što su obavile određene zadatke na Ozrenu i u dolini Spreče jedinice Sedamnaeste divizije su se vratile na Trebavu. Sa velikih svjetskih ratišta su...Šesta istočnobosanska i Petnaesta majevička brigada . 17. a zatim i Gradačac.. U njegovom sastavu 22 . širom Trebave i Posavine. godine. pristizale ohrabrujuće vijesti: Italija je već bila kapitulirala. pojavili okupatorski tenkovi. naročito u odrede. takođe.ponovo su izbile na Trebavu i. već 15. Međutim.. Perspektive narodnooslobodilačkog pokreta su bivale sve šire i svetlije: pobjeda nad okupatorom je bila na vidiku. i oni su počeli da izlaze iz svojih skrovišta. avgusta. Mnogi su istrčavali pred Nijemce i pridruživali se njihovim kolonama. Orašje. razbile trebavske četnike.u želji da i oni učestvuju u toj pobjedi . Međutim. Već u prvoj polovini septembra.. prije svega formiranju organa nove narodne vlasti. Bosanski Šamac.. Samo iz posavskog sela Miloševca. Upravo u takvoj situaciji. razumije se. upravo u toku te i takve aktivnosti. septembra 1943..javljao u jedinice narodnooslobodilačke vojske. I tek petnaestak dana kasnije. Doduše.

bilo nešto oko 160 ljudi. godine. dok je za političkog komesara. u selu Skugriću. kao seoski učitelj. i u početku ustanka 1941. 20.o Posavskom i Trebavskom odredu. prilikom formiranja. srž. oko koje će se okupljati novi dobrovoljci. A onda je.) spojili u jedinstveni Posavsko-trebavski partizanski odred kazuju nam naredne stranice ove zanimljive i korisne knjige.je. formiran i Trebavski partizanski odred. svega tri dana kasnije. Upravo o ovim dvema istočnobosanskim partizanskim jedinicama i njihovom borbenom putu . septembra iste godine. dvojica uglednih Posavaca. a nešto kasnije Panto Nikolić. koji su se nešto kasnije (u februaru 1944. Stevo POPOVIĆ 23 . Relja Pećo. U sastavu toga odreda je. koji su. Za komandanta odreda je postavljen bivši komandant jedne četničke brigade. bio dosta poznat u tim krajevima. bilo oko 150 boraca. vodili Posavsku partizansku četu. jedan od istaknutih partijskih aktivista sa Trebave. takođe u početku. Za komandanta je postavljen Nikola Simić. postavljen Slobodan Janković. na Trebavi je. što je trebalo da predstavlja tek samo osnovu. koji je. uslijedio još jedan takav događaj. u početku. a za političkog komesara Boro Popović. Naime.

godine i kao takvo. Okružnog narodnooslobodilačkog odbora z. Zbog toga smo ta naselja. u dolini rijeke Bosne.a Trebavu i Posavinu i Komande posavsko-trebavskog vojnog područja. vojnih dejstava. Obuhvatalo je teritoriju opština: Bosanski Samac. Gradačac. Modriča. odnosno Posavsko-trebavskog odreda. koja pripadaju opštinama Gračanica i Doboj. ostalo do kraja rata. sa manjim izmjenama u pogledu teritorijalne nadležnosti. nisu u pogledu partijsko-političke i vojnoteritorijalne organizacije spadala u nadležnost Okružnog komiteta KPJ. patrijsko-političko i administrativno područje konstituisalo se u ljeto 1943. mobilizacije i obezbjeđenja u nadležnosti Komande posavsko-trebavskog vojnog područja i Posavsko-trebavskog NOP odreda.RIJEČ AUTORA Posavina i Trebava kao posebno vojnoteritorijalno. Odžak i Srebrenik. tretirali onoliko koliko je bilo potrebno da se objasne pojedine političke aktivnosti i vojne akcije koje su polazile sa posavskotrebavskog područja ili su preko tih naselja išle ka posavsko 25 . odnosno Ozrenski i Tuzlanski NOP odred. i Komanda tuzlanskog vojnog područja. u prvo vrijeme. u ovoj knjizi. U pogledu partijsko-polidčkog rada i organizovanja narodne vlasti ovo područje je bilo u nadležnosti Okružnog komiteta KPJ i Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Trebavu i Posavinu. a u pogledu vojnoteritorijalne organizacije. Naselja na južnim i jugoistočnim ograncima Trebave. Ona su pripadala teritoriji koju su pokrivali Okružni komitet KPJ i Okružni narodnooslobodilački odbor za Tuzlu. posavski dio opštine Brčko i. nekoliko naselja koja pripadaju opštini Doboj.

o pripremama. odredi su vršili odredske funkcije. Ovo poglavlje obuhvata događaje od aprila 1941. koja je trajala 7 mjeseci.Posavskog. U kraćem uvodnom dijelu date su geografske karakteristike područja Trebave i Posavine. kao i politička publicistika. . ali nisu mogle da daju odgovore na mnoga pitanja iz oblasti formulisanja našeg istoriografskog zadatka. Slično smo postupili i sa područjem Na obradi ove teme suočili smo se sa nekim pitanjima koja su ranije trebala biti razjašnjena. godine. Odrede nismo mogli posmatrati izolovano od cjeline zbivanja koja su mu prethodila. Drugo poglavlje govori o situaciji koja je nastala poslije prodora jedinica glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i u vrijeme boravka jedinica 17. Postojeća istoriografska 1 memoarska literatura. razvoju i borbenoj aktivnosti . zbog nedostatka primarnih istorijskih izvora. Trebavskog i Posavsko-trebavskog NOP odreda. godine. mjerama okupatora i kvislinga da zaustave razvoj narodnooslobodilačke borbe i o oživljavanju aktivnosti NOP-a. to jest da prikupimo osnovne dokumente o odredu. Vučjaka i Majevice.Posavsko-trebavski. branili i širili slobodnu 26 . korisno su nam poslužile. do avgusta 1943. kao i od onih u kojima je odred bio samo jedan od djelotvornih činilaca. Prvo poglavlje rukopisa govori o stanju poslije okupacije 1941. o njihovim posebnim borbenim dejstvima do početka 1944. U ovom radu prvenstveno se govori o nastanku. Najteže je bilo objasniti događaje iz perioda 1941. te ekonomske i društvenopolitičke prilike u periodu između dva rata. divizije u Posavini i na Trebavi u ljeto 1943. godine i o spajanju u jedan odred . U prvoj fazi svog razvitka. početku i razvoju ustanka. koje su imale uticaja na razvitak NOP-a u tom kraju. Zato je i materija o Posavsko-trebavskom NOP odredu podijeljena na uvod i šest poglavlja. te dejstvima tog odreda do aprila 1944.sredina 1943./ trebavskom području. o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. o NOP-u na terenu Posavine i Trebave i 0 dejstvu jedinica NOV na toj teritoriji. Prvo smo morali da vršimo primarno istraživanje.

Druga i daleko važnija odrednica u ovakvom pristupu za pisanje monografije . Međutim. nešto je brojniji dokumentima. a manje kada je bio van svoje odredske prostorije.je mali broj dokumenata koji je nastao u samom odredu. Svega sedam izvještaja iz tog perioda govore o borbenim dejstvima. i 25. Period od septembra 1944. Peto poglavlje govori o vojno-političkom značaju Posavsko-trebavskog odreda. U ovoj situaciji odred malog brojnog sastava egzistira kao jezgro koje je sposobno da primi nove borce kada stigne na svoju odredsku prostoriju. već je partijska i skojev- 27 . koja je posjednuta jakim neprijateljskim snagama. divizije. Odred nije nastao odjedanput. godine. dolaskom operativnih jedinica NOV na tlo Posavine i Trebave.teritoriju i obezbjeđivali djelatnost društveno-političkih organizacija Posavsko-trebavski odred je toliko brojno narastao i sazrio kroz borbena dejstva da je trebalo da preraste u višu taktičku jedinicu . postoji samo jedan izvještaj štaba Posavsko-trebavskog odreda za period od februara do aprila 1944. a jedan o političkom radu. Nije sačuvan nijedan izvještaj štabova bataljona. a nijedan dokument o petomjesečnom borbenom putu Posavskog NOP odreda. a šesto sadrži spisak boraca odreda. borbe za oslobođenje Posavine i Trebave i borbe za uništenje jake neprijateljske formacije u trouglu Bosne i Save u maju 1945. povratak u istočnu Bosnu i samostalna dejstva prema svojoj odredskoj prostoriji. već donijeta odluka morala je biti odložena. na primjer. no i to su većinom obavještajni izvještaji i izvještaji o brojnom stanju.brigadu. postoje nekoliko dokumenata štaba Trebavskog NOP odreda. Četvrto poglavlje opisuje djelatnost odreda pod operativnom komandom jedinica 23. Najviše teksta posvećeno je periodu kada je odred bio na svojoj odredskoj prostoriji ili kada je djejstvovao prema njoj. Tako. već je u sastavu borbenog poretka viših jedinica. do maja 1945. zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na odredsku prostoriju. Takođe. Odred u ovom periodu ne vrši samostalne borbene radnje. i dva izvještaja o boravku u srednjoj Bosni. Treće poglavlje opisuje četveromjesečni boravak odreda u centralnoj Bosni.

godine. većinom na tlu Posavine i Trebave ili prema njima. ukratko. dati organizacionu strukturu i donekle djelatnost tih organizacija. uglavnom. u izvještajima Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu i Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu od avgusta 1943. Zbog toga smo morali. O radu Okružnog narodnoos28 . Zbog toga smo morali. dolazile na to područje. u okviru svojih zadataka. a odredu je često postavljan zadatak koji su izvršavali bataljoni. opisati događaje koji su prethodili stvaranju slobodne partizanske teritorije u Posavini i na Trebavi i formiranju Posavskog i Trebavskog odreda. O radu sreskih komiteta KPJ imamo izvještaje samo od aprila 1945.ska organizacija strpljivim radom pripremala omladinu da popuni brigade i bude osnovna snaga za formiranje dva odreda kada jedinice NOV stignu u taj kraj. Ponekad se čini da je djejstvima krupnijih jedinica poklanjano više prostora. po našem mišljenju. godine. a na kraju rata i čete viših jedinica. Za rad organizacije SKOJ-a postoji nekoliko izvještaja Oblasnog komiteta SKOJ-a. godine. makar ukratko. Odred je obezbjeđivao slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i time štitio i pomagao razvoj i rad narodnooslobodilačkih odbora i društveno-političkih organizacija. do maja 1945. Podaci o radu društveno-političkih organizacija i narodnooslobodilačkih odbora nalaze se. jer su izvodile zamašnije akcije. morali smo prikazati dejstva brigada i divizija kada su one. u vrijeme kuda je odred tu boravio. Odred je učestvovao u sastavu sedam divizija i dvanaest brigada narodnooslobodilačke vojske. dat je. a svega jedan izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a. odnosno JA u borbenim djejstvima. Njihov rad smo doticali u onoj mjeri koliko je. a za kasniji period do kraja rata praćen je njihov rad kada su one zajedno sa odredom djelovale na privremeno oslobođenim dijelovima Posavine i Trebave. kada je postojala slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu. Da bi se mogla rekonstruisati vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi. u posebnom odjeljku. bilo dovoljno da se objasni djejstvo odreda kao vojnoteritorijalne jedinice. Za period od septembra 1943. što je razumljivo. do aprila 1944. Odred je tada dolazio pod njihovu operativnu komandu i izvršavao zadatke kao dio njihovog borbenog poretka. rad tih organizacija.

Također se zahvaljujemo komisijama za istoriju Komiteta SK BiH za opštine Bosanski Samac. kao i sekretar Redakcije Uroš Goranović. dr Muhamed Kešetović. general-potpukovniku Veljku Miladinoviću. na čemu im najtoplije zahvaljujemo. godine u sastavu: Boro Popović (predsjednik). Odžak. Modriča. Nadamo se da će ova knjiga opravdati svoju namjenu i biti od koristi drugim autorima za slične poduhvate. Orašje i Srebrenik u periodu od 1974. To se ponajviše odnosi na ona pitanja o kojima nema dovoljno podataka u istorijskim izvorima i koja su izvan sfere vojnih dejstava.lobodilačkog odbora ima nekoliko izvještaja iz perioda septembar 1944 . Svjesni smo da izvjesne događaje. pratili sve vrijeme njegovo nastajanje. i pored naše želje. Nikola Bosić i Ilija Drinić. nismo mogli dovoljno osvjetliti. 29 . Gračanica. Doboj. Također ne postoje izvještaji o radu Okružnog i sreskih odbora AFŽ. Svoju zahvalnost dugujemo i recenzentima dr Zdravku Antoniću. Zato im dugujemo posebnu zahvalnost. Odžak. O radu tih organizacija podatke smo crpili iz izvještaja Okružnog i Oblasnog komiteta KPJ i iz listova »Front slobode«. temeljno analizirali svaki dio rukopisa. Gradačac. Nikola Simić. godine. članovi Redakcije koja je formirana 1974. Ljubo Antić. Članovi Redakcije su inicirali rad na stvaranju rukopisa. ukazivali na propuste i nedostatke i mnogo pridonijeli da tekst dobije konačan oblik.maj 1945. godine. Nema nijednog izvještaja o radu sreskih narodnooslobodilačkih odbora. Ivan Bumbulović. Dragocjenu pomoć u stvaranju monografije pružili su. do 1983. Podatke za pregled boračkog sastava odreda prikupljali su i provjeravali opštinski odbori SVBNOR-a opština Bosanski Samac. Orašje i Srebrenik kao i brojnim pojedincima-borcima koji su nam davali korisne primjedbe i sugestije tokom rada na rukopisu. Doboj. dr Ibrahimu Karabegoviću i mr Rafaelu Brčiću koji su svojim primjedbama pružili znatnu pomoć na konačnom oblikovanju ovoga djela. Gradačac. Brčko. Gračanica. »Naša borba« i »Žena kroz borbu«. Mehmedalija Tufekčić. Modriča. u prvom redu. Brčko.

Gračanica.Takođe zahvaljujemo skupštinama opština Bosanski Samac. Gradačac. 30 . Odžak. Modriča. koja je omogućila da se rukopis pretoči u knjigu i time učini pristupačnim široj javnosti. Brčko. Na kraju zahvaljujemo Biblioteci »Ratna prošlost naših naroda i narodnosti« Vojnoizdavačkog zavoda. Orašje i Srebrenik i· Republičkom odboru SUBNOR-a BiH koji su finansijski pomogli rad na stvaranju rukopisa i štampanje knjige.

Ivan Božić i Milan Knežević.Brezovo Polje) i dijele Posavinu od Semberije. 160-166. Beograd. str. Sava preplavi obale i izlije se u. Obale rijeke su joj lomljivije. jugu i jugoistoku iz ravnice postepeno izrastaju niski brežuljci. Idući ka zapadu. a sa južne i jugoistočne strane obroncima Trebave i Majevice. str.Zemljopisni pregled. 173-181. obrasle žbunjem i vrbacima. Školska knjiga. 31 .d. Prostrani masiv Majevice čiji obronci dopiru do rijeke Save (na prostoru Brčko .UVOD Bosanska Posavina je prostrana ravnica. Osnovi vojne geografije FNRJ. koja je omeđena sa zapadne strane obroncima Vučjaka. 1952. Vojno delo. Anton Melik. nezaštićenu nasipima. gdje se dugo zadržava. Zbog toga. 2 Posavina i Trebava se odlikuju gustoćom rijeka i dječica. 1 Trebava i Vučjak u vojničkom pogledu ne predstavljaju znatnu prepreku zbog svoje male dubine. Rijeka Sava kod Bosanskog Šamca ulazi u svoj donji tok. Širina je promjenljiva sa padom od 0. str 197-198. plavljenja su češća na prostoru oko 4 1 2 3 Anton Melik. Njena širina kod Bosanskog Šamca iznosi oko 200 m. Jugoslavija . n. Od Modriče ka ušću. U svom toku. a kod Brčkog oko 500 m. naročito između Bosanskog Šamca i Orašja pravi mnoge meandre. 1954. Zagreb. znatno je pogodniji za izvođenje većih vojnih dejstava. koji zajedno sa malim padom onemogućavaju brz protok vode. 3 Korito rijeke Bosne na pojedinim mjestima račva se u više rukavaca koji su od matice odvojeni šljunkovitim nasipima. ravnicu bosanske Posavine.8 m na 1 km. pri visokom vodostaju.

Bosanskom Šamcu i Orašju. 241.km sa obje strane rijeke. knj. Stanoje Stanojević.d. str. u svom donjem toku. u septembru 1943. godine. veoma krivuda. velike poplave. Uslijed neznatnog pada i niskog zemljišta. Od Bosanskog Šamca je preko Orašja išao put za Brčko. 32 . Prvi je zapaljen u aprilu 1941. porušile jedinice NOV-a. Bosna i Tinja su veoma značajne u vojnom i privrednom pogledu. drugi od Slavonskog Šamca do Vrpolja. str. pa je kretanje većih vojnih jedinica van puteva teško izvodljivo. koja izvire na jugozapadnoj strani Majevice. 546. 5 U vrijeme visokog vodostaja rijeka i riječica u Posavini stvaraju se prostrane bare. Zagreb. a drugi su. Bosanski Šamac je bio putevima povezan sa svim mjestima u Posavini. Sava. a putem koji je išao ivicom Panonskog bazena sa Gradačcem. Preko Brčkog i Bosanskog Šamca su se uglavnom izvozili poljoprivredni i stočarski proizvodi. Rijeku Savu premošćuje željeznički i kolski most u Brčkom dug 755 m. Lijevi krak se u selu Podnovlje vezivao sa poprečnim putem koji je dolazio iz Dervente. n. Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka. Bibliografski zavod d. 4 Rijeka Tinja. pravi često i preko ljeta. 1929. Posavina je sa dva kraka bila povezana sa željezničkom prugom Beograd-Zagreb.d. Na Bosni je pri malom vodostaju bilo više gazova. Od Modriče. među kojima su najvažniji u Modriči. Milan Knežević. IV. iz njega su polazili putevi preko Srebrenika ka Tuzli preko Srnica ka Gračanici i preko Gornjeg Žabara 4 5 Ivan Božić. na svom toku dugom 93 km. Na rijeci Tinji je bio most kod Skakave koji je 1943. a Brčko uz to još i sa Tuzlom i Bijeljinom. Pored onih za Šamac i Modriču. koji su korišćeni za prelaz jedinice NOV iz istočne u srednju Bosnu i obratno. a ka jugu putevi ka Modriči i Gradačcu. put se račvao na dva kraka i dolinom Bosne sa obje strane rijeke produžavao ka Doboju. jer njihovim dolinama prolaze važne komunikacije. Modriča je putem preko rijeke Bosne bila povezana sa Odžakom i selima na lijevoj strani Bosne. godine porušen iz istih razloga. Jedan krak je išao od Brčkog do Vinkovaca. Na Savi i Bosni je bilo više skelskih prelaza. U Gradačcu se sticalo više puteva. Na rijeci Bosni su postojali drveni kolski mostovi u Bosanskom Šamcu i Modriči.

000 stanovnika. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. Prije drugog svjetskog rata. po broju stanovnika na 1 km 2 . najviše pod šljivama. šećerna repa i duvan (u okolini Orašja).1% u trgovini i bankarstvu. 7. 7 U Posavini i na Trebavi preko 75% površina su predstavljale oranice. Trebavsko i majevičko pobrđe obiluje velikim procentom zemljišta pod voćnjacima. najnaseljenije područje u Bosni i Hercegovini. a u brčanskom 97. Glavni ratarski proizvod bio je kukuruz.115. konoplja.za Brčko.2% radilo u industriji i zanatstvu. Beograd. živjelo oko 180.2% i drugih izmjena nastalih u periodu između 1931. 3. živjelo je 70. 35% Srba.498 stanovnika. 33 .Srnice . 1939. Pravcem sjeveroistok-jugozapad Posavinu i Trebavu je presijecao put Brčko . Niski prinosi poljoprivrednih kultura uveliko su bili uslov6 7 Brčko. a izvozio se u znatnim količinama. godine proizlazi da je 1939.2% ostalim poslovima.009 stanovnika.1% slobodnim zanimanjima i 2. str. 4. u toku narodnooslobodilačkog rata. Vojnoizdavački zavod. po popisu izvršenom 31. koji je kao hipotenuza zatvarao trokut Posavine čije su dvije katete rijeke Sava i Bosna.Doboj. 83% se bavilo poljoprivredom. a na teritoriji sreza Brčko. i 1939. Posavina je. 24% Muslimana i 1% pripadnika ostalih naroda i narodnosti. Na čitavom području povrtlarstvo je bilo znatno razvijeno. U oba sreza bilo je oko 40% Hrvata. Dr Zdravko Antonić. Pšenica je sijana na dvostruko manjim površinama nego kukuruz. godine u gradačačkom srezu živjelo 80. na teritoriji sreza Gradačac koji je ulazio u sastav Vrbaske banovine. srez i grad. 1941. godine ovaj put igrao je važnu ulogu u vojnim djejstvima. Od industrijskih biljaka gajene su uljana repica. U oba sreza ukupno je bilo 178. prema pomentom popisu. III 1931. kojim se hranio najveći broj stanovnika. konstituisana kao vojna. koji je ulazio u sastav Drinske banovine živjelo je 77. može se izvesti zaključak da je na teritoriji koja je.962 stanovnika. politička i administrativna cjelina. str. Beograd.894 stanovnika. godine. 6 S obzirom da su dijelovi Posavine i Trebave ulazili u sastav i susjednih srezova. Od ukupnog aktivnog dijela stanovništva Bosne i Hercegovine. U ratnim godinama 1941-1945. Na osnovu prirodnog priraštaja od 1. lan. 22-23.Gračanica . 16. 1973.

nova naselja . Izvozno-uvoz8 9 10 Isto. a u znatnim svinje. Gradačcu i Bosanskom Šamcu. U dolinama rijeka i riječica bilo je puno vrba i šiblja što je uslovilo. na njihovom području. U Brčkom je postojala i manja fabrika ulja i špirita. 8 Stočarstvo je bilo srazmjerno manje razvijeno i uglavnom štalskog tipa.ljeni čestim poplavama. 17. usitnjenosti posjeda. osobito dijelove odjeće i prostirke. Gračanica i Modriča. Godine 1862. Modriči. Žene Posavine i Trebave su izrađivale mnoge predmete narodne radinosti. Najviše je bilo svinja. Orašju. vijeka pridružuju im se. Već krajem 18. uspostavljena je parobrodska linija Brčko-Beograd-Oršava-Galac. nedostatkom reprodukcionog materijala i poljoprivrednih mašina i alata. u varošicama je bilo dosta zanatskih radnji. zatim pilana i fabrika čarapa. pa se zbog toga. Relativno dobre saobraćajne veze i njihova povezanost sa magistralnim putevima i željeznicom. pa su nikle ciglane u Brčkom. 34 . 191). a od 1879. a etivaže šljiva u Brčkom i Bosanskom Šamcu. str. Parni mlinovi su postojali u Brčkom. koje su služile podmirenju potreba gradskog i seoskog stanovništva. Uvoze se industrijski proizvodi i kolonijalna roba čija je potrošnja bila znatna.Bosanski Šamac i Orašje. opštim siromaštvom i niskim obrazovnim nivoom stanovništva. razvoj korparstva. str. vijeka kao trgovački centri razvijaju se Brčko. a uskoro i pruga Vrpolje-Šamac (Enciklopedija Jugoslavije. Posavina i Trebava nemaju rudnog blaga i prostranih šumskih kompleksa. Gradačac. Na osnovu prerade žitarica i voća razvila su se manja preduzeća. 10 U velikim količinama se izvozi kukuruz i suha šljiva.d. zatim goveda i konja. odsustvom agrotehničkih mjera. nisu mogla razviti veća industrijska preduzeća. n. Peradarstvom se bavio znatan dio ženskog stanovništva. te razvijen riječni transport pogodovali su razvitku trgovine. Posavina je bogata glinom. goveda i sirovo voće. a u drugoj polovini 19. Željeznička pruga Brčko-Vinkovci podignuta je 1894. Antun Melik. a najmanje ovaca i koza. 9 Nasuprot slaboj zastupljenosti industrijskih preduzeća. 2. 221-223. u Brčkom redovno pristaju brodovi Dunavskog parobrodskog društva. Odžaku i Gradačcu. str. ' knj. godine.

do 1937. U najtežem položaju su bili najamni radnici i bezemljaši.banku. produžena ruka trgovaca na veliko u eksploataciji seoskog stanovništva. 12 11 12 Cvijetin Mijatović. kukuruz. Zemaljske banke iz Sarajeva i Prve hrvatske štedionice iz Zagreba. Tada se naglo razvija trgovačka buržoazija. Trgovačka buržoazija nije birala sredstva da se što više obogati.Bosanski Šamac i okolina. Građa za monografiju . kupuje žito u ljeto i jesen jeftino. i begluci. opterećen velikim porezima. godine i iz Beograda. ili im ga daje na zajam uz veliku kamatu. Seoski nadničari radili su po cio dan za bijednu nadnicu od 4 do 5 dinara. a 1921. živeći na usitnjenom posjedu koji je često bio izložen poplavama. Time su bili ukinuti feudalni odnosi.Univerzal. Mnogi su odlazili na kopanje kanala i kao sezonski poljoprivredni radnici u Slavoniju i Vojvodinu. Kasnije su otvorene filijale i ekspoziture banaka iz Zagreba i Sarajeva. Tuzla. Seljak je u to vrijeme bio ekonomski uveliko zavisan. 1. str. Privilegovane agrarne banke iz Beograda. Agrarnom reformom 1920. na veliko. često ista lica. knj. koji su robu uzimali na kredit uz veliku kamatu. 460-461. Da bi se održali i izbjegli eksploataciju. Od veletrgovaca je bila zavisna masa malih trgovaca. osobito iz redova onih koji su se bavili izvoznim poslovima i otkupljivali. vezan dugovima i mjenicama. O revolucionarnom radničkom pokretu u Tuzli od 1929." Pojavili su se u znatnom broju i seoske gazde .nim poslovima bavili su se trgovci na veliko koji su posjedovali znatan kapital. sušama i drugim nedaćama. str. osobito kod Državne hipotekarske banke. godine begovima su oduzeta kmetska selišta. 1979. šljivu i stoku. 35 . a u zimu i proljeće ga prodaje seljacima od kojih ga je kupila po znatno višim cijenama. 52. Ona se bavi lihvarenjem. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji . Brčko je drugo mjesto u Bosni i Hercegovini koje je dobilo novčani zavod .polugrađani-poluseljaci. a poslije 1918. seljaci u posavskim i trebavskim selima su stvarali zemljoradničke zadruge. Ranije kreditno solventni seljaci uvučeni su u dugove kod gradskih i seoskih lihvara i kod banaka.

U Brčkom je postojala bolnica malog kapaciteta. ne samo od tada opake bolesti . otvorene su osnovne škole u Brčkom. nadajući se da će tu moći. a u drugim mjestima ambulante smještene u malim. šarlaha. utovar i istovar obično rasutog tereta. bez perspektive. koji su kod svojih poslodavaca radili uz ponižavajuće uslove i po 12 časova dnevno. U gradove su dolazili osiromašeni seljaci. smrtnost odojčadi bila je vrlo velika. zaraditi koru hljeba. Zbog opšte privredne stagnacije i pojave konfekcije. u Tolisi kod Orašja. Poslije nje . difterije i dizenterije. zaostalosti u zdravstvenom vaspitanju. U oblasti kulturno-prosvjetne djelatnosti područje Posavine i Trebave bilo je na nivou ostalih krajeva sjeverne Bosne. Time je naročito bila pogođena omladina. 36 . a u selima uz Bosnu i Savu oboljelih od trahoma. Prva osnovna škola otvorena je 1821. Zdravstvena zaštita stanovništva bila je na niskom nivou. za tu svrhu neprikladnim prostorijama. nehigijenskog načina življenja i stanovanja. U zadnjim decenijama turske vladavine počele su se otvarati osnovne škole pretežno uz crkve i manastire. Gračanici. Sve je više bilo siromaštva. Zbog opšte situacije u zemlji rađao se kod omladine otpor prema postojećem stanju i društvu i prijemčivost za ideje koje su propagirale promjenu takvih prilika i odnosa u društvu. kako po gradovima tako i po selima. Životarilo se u opštoj privrednoj stagnaciji.tuberkuloze pluća. krojači i opančari. kako bi tog dana mogli da nahrane svoje mnogočlane porodice. dorada i prerada šljiva. Njih je opsluživao mali broj zdravstvenih radnika. Uslijed nedostatka zdravstvene zaštite. osobito obućari. Umiralo se u velikom broju. U teškom položaju su bili šegrti i kalfe. nego i tifusa. To su bili nekvalifikovani radnici koji su egzistirali čekajući svakodnevno da dobiju posao. mnoge zanatlije su zatvarale svoje radionice. Modriči. U selima oko Gradačca i Srebrenika bilo je mnogo oboljelih od endemskog sifilisa.U gradovima je većina radnika radila na sezonskim poslovima kao što su pakovanje. splavarenje i ribarenje. a odnos između živorođenih i umrlih je bio također izrazito nepovoljan. tetanusa.

u društvima koja su organizovana na nacionalnoj i vjerskoj osnovi. nego tri u mnogo čemu suprotstavljene . str. U godinama pred rat u nekim od tih društava primjetan je uticaj demokratskih. Nakon stvaranja zajedničke države 1918. Enciklopedija Jugoslavije. Najčešće postavljena na konzervativnoj i tradicionalističkoj bazi umjetničko-prosvjetna djelatnost je bila pocijepana na tri nacionalne cjeline u kojima su se okupljali isključivo pripadnici jednog naroda ne miješajući se međusobno. U tom periodu je u brčanskom srezu podignuto 18 osnovnih škola i jedna građanska škola. Dolaskom novih. kroz rad u tim društvima. Obudovcu. 13 Dolaskom austrougarske vlasti počela se stvarati mreža državnih osnovnih škola. Bukviku i drugim naseljima. Nikla su i mnoga zanatlijska društva koja su često bila mjesto za okupljanje i organizovanje mladih radnika. a kasnije za Jugoslovensku nacionalnu stranku (JNS) i na kraju za Jugoslovensku radikalnu zajed13 14 Brčko . Ona se. Modriči i Bosanskom Šamcu. naprednih ljudi u bosanske kasabe. širili napredne ideje. Pored ovih postojala su razna lokalna društva koja su svoju djelatnost razvijala na humanitarnoj osnovi i na polju širenja pismenosti i prosvjete. Domaljevcu. opredjeljivala za Radikalnu stranku. 21. Trgovačka akademija i Niža gimnazija u Brčkom i ženske stručne škole u Brčkom. hrvatska i muslimanska. Čitaju se djela sa socijalnom tematikom i djela teoretičara marksizma. antifašistički orijentisanih intelektualaca koji su. u prvo vrijeme. knj. 14 Kulturno-prosvjetni rad se odvijao u malom krugu ljudi.srez i grad.srpska. Odžaku. 2. Između dva svjetska rata podignuto je nekoliko osnovnih škola: Građanska škola trgovačkog smjera u Gradačcu. počinju se otvarati čitaonice i stvarati društva prijatelja književnosti. zalagala se za sprovođenje njihovih ideja i programa. str. godine u Bosni i Hercegovini nije postojala jedna buržoazija. 37 . Srpska buržoazija se u cjelini orijentisala prema građanskim strankama u Srbiji. 64-70. Tako su sticana početna saznanja o osnovama dijalektičko-materijalističkog pogleda na svijet.Bijeloj.

Kako je u toj stranci. na zboru u Domaljevcu. raspoloženje je usahnjivalo. seljak iz istočne Slavonije. dugo vremena prihvata politiku i akcije Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO). Hrvatska buržoazija je ispoljavala svoju političku aktivnost u Hrvatskoj seljačkoj stranci (HSS). sve dok Antun Tuna Babić. Manji broj se opredjeljivao za Demokratsku stranku i Zemljoradničku stranku.nicu (JRZ). Prisutni su nijemo slušali govornike iz vodstva stranke. Hrvatsko stanovništvo u Posavini nije bilo oduševljeno niti je nešto očekivalo od sporazuma Cvetković-Maček. sve više. narodni poslanik sa lijevog krila stranke. da bi se kasnije pretvorilo u opoziciju prema vladajućem sloju. u ogromnoj većini. na površinu izbijali klasni interesi srpske buržoazije. je uspjela da ono. Građanske partije u Bosni i Hercegovini. Za srpski narod ujedinjenje je predstavljalo ovaplođenje njegove ideje o zajedničkoj državi. propovijedale su nacionalizam i 38 . Muslimani su sve više uviđali da vodstvo JMO gleda samo svoje klasne interese i da raspoloženja muslimanskog stanovništva koristi u svojim pogađanjima sa predstavnicima srpske i hrvatske buržoazije oko podjele položaja i privilegija. To se najbolje moglo vidjeti u junu 1940. sveštenik Svetozar Lazarević koji je pripadao njenom lijevom krilu i isticao se svojim naprednim stavovima imao je znatan broj pristalica u selima oko Bosanskog Samca. ali što je vrijeme više prolazilo i što su. iako su disciplinovano glasale za kandidate koje je istaklo vodstvo stranke. Muslimanska buržoazija. Srpska i hrvatska buržoazija su smatrale Muslimane isključivo kao vjersku grupaciju koju treba pridobiti za sebe. nije počeo govoriti o teškom položaju seljaštva i o problemima koji ga tište. stvorene na nacionalno-vjerskoj osnovi. Kandidat Zemljoradničke stranke. gdje je bilo prisutno više hiljada ljudi. preovladao uticaj krupne buržoazije i klerikalnih elemenata i prešutkivan socijalni dio programa. poslije ubistva Stjepana Radića. koristeći se nezadovoljstvom muslimanskog stanovništva zbog njegovog položaja u novoj državi. hrvatske mase su sve manje bile zagrijane za političke poteze vodstva. Orašja i Brčkog.

došlo je do novog zaoštravanja međunacionalnih odnosa. Njegove knjige »Umovanje zdravog razuma«.šovinizam i bile obojene političkim konzervativizmom i vjerskom netolerancijom. u jesen 1939. 24-26.d. »Istorija bosansko-hercegovačke bune« i druge. Kada je sporazumom Cvetković-Maček. Muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini rađa se radnička klasa i nova inteligencija koja traži nove puteve u rješavanju nacionalnih i socijalnih pitanja i nalazi ih u učešću u radničkom pokretu. Ta pisma su odigrala vidnu ulogu u spoznaji i političkoj orijentaciji širokih slojeva omladine u Bosni i Hercegovini u događajima koji su slijedili. Hrvatski nacionalisti u Bosni i Hercegovini su likovali. vijeka propovijedao istaknuti borac za demokratske slobode i narodna prava Vaso Pelagić. za ravnopravnost i slobodu sva tri njena naroda. srpski bučno protestvovali i pozivali u pomoć vodstvo Srpskog kluba iz Beograda. rodom iz Gornjeg Žabara (Pelagićevo). sa potpisima. javno izjasnila za federalistički pristup u odnosu na autonomiju Bosne i Hercegovine. nalazile su plodno tlo u posavskim i trebavskim selima. 15 Socijalističke i slobodarske ideje koje je krajem 19. Jedino je dosljedna ostala Komunistička partija Jugoslavije koja se zalagala za narodnu autonomiju Bosne i Hercegovine u okviru borbe za demokratiju i nacionalnu ravnopravnost naroda i narodnosti Jugoslavije. n. 39 . protiv raskidanja cjeline teritorije Bosne i Hercegovine. Posebnu aktivnost na tom polju ispoljila je bosansko-hercegovačka studentska omladina sa fakulteta u Beogradu i Zagrebu koja se preko svoja tri otvorena pisma. našle su svoje 15 Dr Zdravko Antonić. str. Iz redova Srba. a muslimanski su zaboravili parolu o autonomiji Bosne i Hercegovine i priklonili se postojećem stanju. podijeljena teritorija Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske buržoazije. u politici i akcijama Komunističke partije Jugoslavije.

Kao član Glavnog odbora stranke on 1911. 40 . U godinama revolucionarnog vrije nj a Učo predvodi radničku klasu Tuzle i okoline u mnogim štrajkačko-tarifnim akcijama. vijeka na političku pozornicu Bosne i Hercegovine stupa radnička Iklasa koja se organizuje u Glavni radnički savez Bosne i Hercegovine 1905. nego i neumorni revolucionar koji je ideje socijalizma smjelo. On se neumorno bori za veća prava radnika i seljaka. jer je shvatio njegov položaj. 1. godine dolazi na rad u Tuzlu i tuzlansku oblast da organizuje mladu bosansku radničku klasu koju su strani kapitalisti eksploatisali. organizacije KPJ. a potom u Socijal-demokratsku stranku Bosne i Hercegovine. 1909. Dr Ibrahim Karabegović. Uče» nije zapostavio politički rad među seljaštvom. 17 Dolazio je u mnoga mjesta i sela u Posavini.Učo rodom iz Brvnika u Posavini. kada je došlo do sukoba između r u d a r a i žandarma. Poslije završetka I svjetskog rata Učo se vraća u Tuzlu. idejni i stvairni vođa štrajka rudara. sastajao se sa svojim pristalicama i držao političke zborove. otvoreno i vrlo jasno i konkretno propovijedao i nastojao da ilh prihvate široke narodne mase. str. Mitair Trifunović Učo nije bio samo predvodnik i organizator kllasnog radničkog pokreta u sjeveroistočnoj Bosni. On je kao pravi narodni t r i b u n nastupao na mnogim politi16 17 Enciklopedija Jugoslavije. godine. godine. smatrao ga saveznikom radničke klase i zalagao se za rješenje seljačkih pitanja (kao što je kmetstvo). str. a protiv vlasnika fabrika i nenarodne vlasti koja svojim aparatom prinude fizički i politički štiti eksploataciju. Za razliku od mnogih rukovodećih ljudi svoje stranke. stvara prve organizacije Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) a poslije Vukovarskog kongresa na kome je prisustvovao. koji su svoj u djelatnost usmjerili isključivo prema radničkoj klasi. Univerzal. 274. 1979. knj. uz Đuru Đakovića. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. On je.mjesto u kućama mnogih Poisavaca i Trebavaca. knj. Tuzla. poznatog po imenu Husinska buna. 16 Početkom 20. Jedan od njenih osnivača i neumorni organizator i propagator bio je Miitar Trifunović . Revolucionarna djelatnost Mitra Trifunovića u radničkom pokretu. 101. V. a njihov sadržaj i ideje su prihvatale mnoge generacije.

maja 1919. str. Sekretar brčanske partijske organizacije Meho Ahmetović je učestvovao na Kongresu ujedinjenja.) koje je buržoazija donijela da bi slomila narastajući otpor radnika i uticaj KPJ na narodne mase. konferencije zagrebačkih komunista. godine. Brčkom. jenjava revolucionarno vrijenje.čkim zborovima u Tuzli. Slijedeće. Zabranjena je djelatnost KPJ i svih radničkih organizacija. Doboju. uz pomoć Mitra Trifunovića Uče. Ubrzo poslije toga. 275-276. Formirana je i obućarska zadruga. zatvaranja Radničkog doma. u ovom kraju. a na Vukovarskom kongresu. stolara. rasturanja obućarske zadruge i raspuštanja sindikalnih organizacija. abadžija. Nakon proglašenja Obznane (30. Gradačcu i na skupovima u mnogim selima. Pred tim represalijama neki aktivisti povlače se iz političkog života i sindikalne borbe. dolazi do izvjesnog oživljavanja partijskog rada poslije pisma Izvršnog komiteta Kominterne. iz Brčkog su učestvovali Meho Ahmetović. U nju su ušli Meho Ahmetović. Mihajlo Hajduk i Filip Filipović kao delegati brčanske partijske organizacije koja je tada imala 50 članova. na kojem je KPJ dobila taj naziv. U periodu od 1927. XII 1920. do 1928.) i Zakona o zaštiti države (2. broj članova se udvostručio. 41 . Mevla Ahmetović. 1920. pa zbog toga dolazi do hapšenja i progona komunističkih aktivista u Brčkom. Mihajlo Hajduk. formirane su sindikalne organizacije obućara. Znatno smanjena aktivnost odvija se preko Nezavisnih radničkih sindikata. Todor Zorić i Filip Filipović. Poslije kongresa delegati iz Bosne i Hercegovine proveli su u Brčkom dva dana kao gosti svojih brčanskih drugova. kao i drugdje u zemlji. U Brčkom je tada formirana organizacija KPJ u koju su uključeni Todor Zorić. građevinskih i komunalnih radnika koje su u početku imale 160 članova. Bijeljini. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu izabran je na listi Komunističke partije Jugoslavije za narodnog poslanika. god. Božo Bašić. upućenog na osnovu poznatih stavova 8. VIII 1921. Alija 18 Isto. godine formirana prva mjesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). 18 U Brčkom je 1.

uskoro. Josip Oks na godinu dana robije i Ilija Šestić na 10 mjeseci zatvora. Ibro Omerbašić. 806-812. pokušavaju da ožive rad partijskih organizacija. 20 U godinama neposredno pred rat političko neraspoloženje protiv režima prožimalo je dobar dio naroda. Osvrt na radnički pokret u Brčkom između dva rata. Policija hapsi u Bosanskom Šamcu Mitra Trifunovića Uču i Sud za zaštitu države osuđuje ga 7.Travanjkić. Safet Salihodžić i Safet Pašalić. u decembru iste godine. 42 . dolazi do velikih hapšenja koja su zahvatila sve radničke centre u Bosni i Hercegovini. Komunisti koji nisu uhapšeni.19 Proglašenjem šestojanuarske diktature 1929. te aprila 1932. svojim dugim postojanjem. Ivica Đermanović. godine. godine komunisti su se našli na još većem udaru policije. Tada su u Brčkom uhapšeni i od Suda za zaštitu države osuđeni Ahmet Kobić i Ivica Đermanović na tri godine robije. Martin Volovski. Počevši od 1938. na 2 godine robije. Ono je izviralo iz mnoštva neriješenih nacionalnih i socijalnih pitanja. Međutim. članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. na kojoj je kao delegat brčanske partijske organizacije učestvovao Ahmet Kobić Kobo. Huso Burić-Babura. Time su se pred KPJ objektivno stvorile perspektive jačanja njenog političkog ulicaja i bržeg sluiranja organizacijo KPJ i SKOJ-a u gradovima i selima. Narod više nije vjerovao golim i lažnim obećanjima buržoaskih političara. Hasan Burić na godinu i po. Husein Burić. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. u Sarajevu održavaju partijsku konferenciju (treću po redu). 1. II 1930. knj. U Brčkom je uhapšen Safet Pašalić i sproveden u zatvor u Sarajevo. Otrgnuto od zaborava. Ahmet Kobić. Asim Mujkić. Period diktature je. str. koje je počelo novo partijsko rukovodstvo na čelu sa Josipom Brozom Titom i u Bosni i Hercegovini dolazi do oživljavanja djelatnosti KPJ na novim 19 20 Safet Pašalić. Politička svijest naroda se kroz vlastita iskustva mijenjala mnogo brže nego ranije. naročito omladine. u sklopu opšte koncepcije ostvarivanja i jačanja uticaja KPJ. nagomilao toliko ozbiljnih problema koje režim nikako nije mogao niti znao da riješi. Razvijalo se široko opoziciono mnjenje. Safet Salihodžić i Mihajlo Hajduk na dvije.

uspostavljaju njihova rukovodstva i usmjeravaju ih u svakodnevnu aktivnu političku i sindikalnu borbu. komunicira sa narodom i obavještava ga o političkim događajima. Radi okupljanja.000 knjiga i brošura i bila jedina ustanova te vrste u gradu.osnovama. organizujući tarifno-štrajkačke akcije. prvenstveno studenata Beogradskog univerziteta. Tako je više stotina transportnih radnika 25. za podršku narodima Čehoslovačke pred njeno pokoravanje itd. Poslodavci su morali prihvatiti zahtjeve štrajkača i radnici su se vratili na posao. Uz pomoć komunista. Asim Mujkić. po ugledu na njemačke naciste. str. i imali znatno iskustvo u političkom radu i borbi. stvaraju partijske i skojevske organizacije. 43 .22 Komunisti uporedo razvijaju snažnu djelatnost kroz URS-ovu sindikalnu organizaciju. jula 1938. Uglješa Danilović. n. Borisa Kovačević i Rato Dugonjić. Preko biblioteke popularisane su knjige naprednih pisaca i časopisi socijalis21 22 Dr Zdravko Antonić. Brčanska partijska organizacija jača svoj ugled u gradu i selima i vodi niz političkih akcija kao što su: pomoć španskom narodu. U istočnu Bosnu dolaze Cvijetin Mijatović. organizovanja i obrazovanja radnika ponovo je otvoren Radnički dom i u njegovom sastavu Radnička biblioteka. godine obustavilo rad tražeći veće nadnice i snošljivije uslove rada. koja je imala preko 2. ubrzo se stvaraju mjesne i kasnije oblasne organizacije Partije i SKOJ-a. strpala mnoge komuniste. borba za dozvolu povratka u domovinu španskim borcima poslije poraza revolucionarnih snaga u Španiji.d.č. 38-39. Partija prodire u nova područja. a SKOJ sve više okuplja i organizuje omladinu i usmjerava je u antifašističku i revolucionarnu borbu. str. za ukidanje koncentracionih logora u koje je policija. n. 818-814. koji su odgajani u duhu novog shvatanja mjesta i uloge Partije u narodu. koji sprovodeći direktive CK KPJ. Štrajkačima su punu pomoć pružili radnici drugih struka i mnogi građani.21 Novi duh je time počeo da prodire u partijske i skojevske organizacije u Bosni i Hercegovini.

a članovi: Ahmet Kobić. a zatim i Sreski komitet KPJ. formirana 1939. Pero Čuskić. Janku Vasiću i Jakovu Mitroviću. 225-226. okupljanju i organizovanju omladine za ideje socijalizma i demok23 24 Ljubinka Bašović. primljeno je u članstvo KPJ 20 članova. Nasto je oformio skromnu čitaonicu u kojoj su se mogla naći djela mnogih naprednih pisaca. Pod uticajem Naste Nakića u Bukviku je stvoreno široko opoziciono raspoloženje prema organima vlasti. Bukviku. Asim Mujkić.23 Partijska organizacija se učvrstila i postala brojnija prijemom novih članova koji su bili prethodno provjereni kroz izvršavanje mnogobrojnih često teških zadataka.č. Gradačcu i Tuzli. pa je često dolazilo do sukoba između mještana i organa vlasti. Vražićima i drugim naseljima. Orašju. U periodu između 1935-1941. posebno na Petra. str. Skojevska organizacija u Brčkom. koje je u svoje redove okupilo mnoge građane. pa su žandarmi morali pobeći. ponajviše omladinu. propagirane ideje i ciljevi. Djelovanjem komunista stvoreno je 1938. godine Radničko kulturno-umjetničko društvo Vaso Pelagić. Sarajevo 1979. Došlo je i do fizičkog obračuna. godine. Žandarmi su se naročito okomili na familiju Kaurinovića. Brčanski sreski komitet je također održavao kontakte sa komunistima u Bijeljini. Prilozi Instituta za istoriju. Svoje glavne oslonce Nakić je našao u omladincima Petru Kaurinoviću. Društvo je imalo više sekcija i dalo je veliki broj priredbi u gradu i selima na kojima su. uz prigodan program.24 koji je razvijao djelatnost i održavao veze sa mnogim naprednim ljudima na teritoriji brčanskog sreza u Bosanskom Šamcu. za koje se KPJ u svojoj politici zalagala. n. Boriša Kovačević. U Brčkom je prvo 1940. 814-815. godine stvoren Mjesni komitet. a ujedno je služila kao pogodno legalno mjesto gdje se mogla proučavati marskistička literatura i okupljati članovi KPJ i SKOJ-a. Prilog istraživanju radničkih biblioteka i čitaonica u Bosni i Hercegovini između dva svjetska rata (1918-1941). Čeliću. Ražljevu. U Sreskom komitetu Nasto Nakić je bio sekretar. str. razvila je veoma živu aktivnost na pridobijanju.tičke orijentacije. Milan Marinković i Haris Suljić. 44 .

Branko Repić. maja 1940. Vremenom je upoznao sredinu. Nasto Nakić i Tihomir Vraštanović. Moriš Papo i Vojislav Magazinović. a policija je postala manje podozriva jer nije mogla primijetiti ništa sumnjivo u njegovom ponašanju. prvo u svoje rodno selo Brvnik. godine. godine. ukazala se šira mogućnost kontaktiranja. U gradu je organizovana velika proslava 1. u šumi PašIjani iznad sela Vesela kod Bugojna. Treće otvoreno pismo bosansko-hercegovačke omladine pod naslovom »Protiv rata!«. i studenti iz Brčkog: Simo Petrović. Učo je prvo vrijeme morao biti veoma obazriv i indirektno djelovati. zatim Mjesni i Sreski komitet SKOJ-a. Taj kurs je mnogo značio za sticanje saznanja i praktičnog iskustva u radu sa omladinom. Na kursu za skojevske rukovodioce Bosne i Hercegovine. Skojevci su djelovali i imali snažan uticaj u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima omladine. gostovanjima. malo mjesto koje tada nije imalo ni 3.ratije. priredbama. Radivoje Pavlović. Na mnogim izletima. koja se navikla na njega. godine. septembra 1931. Organizacija je pred rat narasla na oko 40 članova. pred sudbonosne događaje koji su slijedili 1941. koji je održan početkom avgusta 1940. među 70 polaznika bili su i predstavnici brčanske skojevske organizacije. programe priredbi i manifestacije. Došlo je do međusobnih kontakata i bližeg upoznavanja. jer su mu ljudi prilazili kao obraz45 . formirano je više aktiva. kroz razgovore. Poslije povratka sa robije. a protiv fašističke i nacističke ideologije i njihovih pristaša ljotićevaca i frankovaca. propagirane su socijalističke ideje.000 stanovnika. Skojevska organizacija Brčkog održavala je veoma tijesne kontakte sa bijeljinskom skojevskom organizacijom. godine. Omladinci su zajedno sa članovima Partije i ostalim pristalicama socijalističkih ideja organizovali izlet na kojem je bilo izvedeno nekoliko uspješnih prigodnih programskih tačaka. Olga Nakić. Kada se zaposlio u Srpskoj zemljoradničkoj kreditnoj žitarskoj zadruzi. Mitar Trifunović Učo je konfiniran. demokratiju i ravnopravnost naroda!«. pa onda u Bosanski Šamac. »Za autonomiju Bosne i Hercegovine!« potpisali su. »Za slobodu. pored ostalih.

Acom Đorđevićem. 46 . pored ostalog. Uhapšen je u 25 dr Ibrahim Karabegović. Krajem 1940. 301-304. marta 1980. Građa za monografiju Bos. Risto Mikičić je u prvim godinama šestojanuarske diktature rukovodio partijskom organizacijom u Sarajevu. Oni su vršili znatan politički i kulturni uticaj na svoje mještane. U aprilu 1932. Pod Učinim uticajem je novembra 1938. bavila pitanjem stvaranja posebnog partijskog rukovodstva za Bosnu i Hercegovinu.str. Održavao je veze sa tuzlanskom partijskom organizacijom i partijskim radnicima iz drugih mjesta koji su dolazili u Bosanski Šamac. rodom iz ovog kraja. dr Mustafa Mujbegović i Uglješa Danilović. Radmilo Kljajić. godine. Jedan broj žena bio je pretplaćen na napredni časopis »Žena danas«. tražeći sklapanje kolektivnog ugovora. n. Odžak i okolna sela prije rata su često dolazili aktivisti radničkog pokreta i ljudi naprednih političkih pogleda. U Modriču. Tada je izabran za sekretara pokrajinskog rukovodstva. Šamca i okoline.ovanom i dobronamjernom čovjeku i tražili pomoć i savjet. godine u Bosanskom Šamcu formirana URS-ova sindikalna podružnica obalskih radnika i uskoro je njih 100 stupilo u štrajk. a koja se. do 16. Brankom Miljkovićem i Spasojem Uinčićem na koje je prenosio svoja politička ubeđenja. Politika od 6. obalski radnici su ponovo štrajkovali tražeći povećanje nadnica i poboljšanje uslova rada. U selu Pisarima zalaganjem naprednih seljaka otvorena je čitaonica koja je raspolagala mnogim knjigama i časopisima koji su bili na indeksu zabranjenih publikacija. 25 Po Učinom savjetu jedan broj ljudi u Bosanskom Šamcu bio je pretplaćen na list »Narodne novine« koji je u Zagrebu izdavao Božidar Adžija.čl. Učo je vremenom upoznao mnoge ljude i ocijenio kome može prići. Povezivali su se sa ljudima koji su bili demokratski i antifašistički orijentisani i politički djelovali u svom rodnom kraju. To su u prvom redu bili Risto Mikičić. Narodni i radnički tribun Mitar Trifunović Učo. učestvovao je na pokrajinskoj konferenciji bosanskohercegovačkih komunista koju je sam pripremao. Često je kontaktirao sa Hasanom Zaimovićem. učesnikom oktobarske revolucije. 65. str.

308-318. Kasnije u Tuzli. u borbi sa ustašama između Vukovara i Osijeka. prijateljskim i rođačkim vezama. 27 U ljeto 1939. 10. štrajk je uspio. 11. 28 Mihailo Klajn. str. Sarajevo. Abdulah Sarajlić. bili su povezani sa osiječkom partijskom organizacijom i odatle donosili marksističku literaturu koju su davali na čitanje ljudima sa kojima su bili povezani. predavanjima i drugim načinima. osuđen na smrt od ustaškog prijekog suda i strijeljan. 29 Vojo Stupar i Josip Rolih. po zadacima. Uhapšen septembra 1941. Orijentacija na oružani ustanak partijske organ.marksista i kao kurir jugoslovenskog partijskog rukovodstva. koje se u to vrijeme nalazilo u Beču. kao član najvišeg partijskog rukovodstva za BiH. Bakulić i Klajn.poznatoj provali decembra 1932. godine. i vjerovali da je istina i pravo ono što govori. Gradačcu i okolnim selima. sastajao se s naprednim ljudima i usmjeravao njihovo političko djelovanje. u ondašnjoj sredini uživali veliko poštovanje i mogli ostvariti znatan politički uticaj. godine. Tuzla u radničkom pokretu i »revoluciji. često. 431^137. 1969. Pregled br. Poginuo 22. knj. U pustari »Petar Mrkonjić« u Modriči radili su Vjekoslav Bakulić. Zapis o doktoru Mujbegoviću. koristeći se svojim ljekarskim. 26 Dr Mustafa Mujbegović pripada plejadi narodnih ljekara koji su svojim ljudskim i intelektualnim kvalitetima. 47 . dolazio u svoju rodnu Gnionicu. Odžak i Modriču. širio je socijalističke ideje i imao vidan uticaj ne samo u Tuzli nego i u svojim rodnim Tarevcima. Uglješa Danilović je u svojim čestim putovanjima po Bosni i Hercegovini. Javnim istupima. kao ljekar i pogodna partijska ličnost radi na mnogim sektorima partijsko-političkog rada. 1941. 1. članovi KPJ. Istaknuti partijski rukovodilac u Slavoniji. str. Ljudi su znali da je po ubeđenju komunista. Član okružnog partijskog rukovodstva za Osijek. slušali ga.zacije BiH u periodu 1930-1932. godine aktivisti KPJ su organizovali štrajk radnika na Pustari. Studirajući u Beču rano se uključio u veoma razvijenu aktivnost studenata . Zbog. I pored represalija od strane žandarma i organa vlasti. Osudio ga je Sud za zaštitu države na 8 godina zatvora. širenja marksističke literature u Modriči žandarmi su 1935. sa zahtjevima da im se povise nadnice i ograniči radni dan na 12 časova. Modriči. godine izvršili pretres u kući Mustafe Gra26 27 28 29 Vlajko Begović. putovao u Jugoslaviju.

u kući Pere Kovačevića. orijentišući ih da slijede put na koji je ukazivala Komunistička partija Jugoslavije. U Modriči i okolnim selima osjećao se snažan uticaj omladinske organizacije. str. 29. Okružni sud u Tuzli donio je oslobađajuću presudu. Istraga je vođena nekoliko mjeseci. Avdić i Mujbegović su. sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za tuzlansku oblast. Opštinski komitet SKJ Modrica. poslije. On je u Modriči formirao aktiv SKOJ-a u kojem su bili Seiko Avdić. godine u Tarevce i Modriču je dolazio Enver Šiljak. Hronika Tarevaca. Na propagiranju komunističkih ideja radili su još Čedo Stojić.bića. 1970. U Tarevce i Modriču je često dolazio Smail Mujbegović. 48 . letke i proglase i dijelio ih svojim mještanima. Aco Stojić. Pripremio je mnoge napredne omladince za događaje koji će slijediti. Slobodan Janković. On je donosio marksističku literaturu. Ponovo su u junu 1937. prisustvovali na oblasnom savjetovanju SKOJ-a u Solini kod Tuzle. a u januaru 1937. ukazujući da se samo akcijom radničke klase i drugih naprednih snaga. član KPJ koji je radio u Beogradu. Aziz Terzić i Mehmed Mujbegović. godine uhapšeni Pero Kovačević i Ljubo Dević i sa njima Ferid Širbegović i Stevo Lazić. 30 U Odžaku je u godinama pred rat djelovao Boško Milutinović Đedo. Mustafa Grabić. Rado Stanišić i Ivo Šubarić iz Dobrinje. Ljubo Dević i Mustafa Grbić. koji su bili u vezi sa Uglješom Danilovićem. U proljeće 1940. pod vodstvom Komunističke partije. Tada su bili uhapšeni Pero Kovačević. U svoje rodno mjesto Gradačac su često dolazili i u njemu boravili izvjesno vrijeme članovi KPJ i SKOJ-a i drugi napredni ljudi koji su se idejno identifikovali sa komunistima. u jesen 1940. To su u prvom redu bili Josip Šiber koji je kao stari partijski rukovodilac živio i djelovao u Beogradu i Za30 Hakija Muradbegović. stanje može izmijeniti. Oni su u razgovorima sa svojim prijateljima i poznanicima objašnjavali političku situaciju i socijalne prilike. Omladinci su posebno bili aktivni u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima i organizovali su mnoge omladinske skupove pod raznim izlikama. stolarski radnik. Pošto organizovan rad nije dokazan.

Osijeku i Zagrebu gdje se školovao. rodom iz Gradačca sa svojim mužem Radom Zigićem i Midhat Muradbegović. brijački radnik. također. odnosno skojevskoj liniji. Provincija u pozadini). Bukve. U to vrijeme premješteni su u ovo mjesto. Hasan Kikić. Oni su u Gradačcu dobro primljeni i ubrzo su se povezali sa naprednim mladim ljudima koji su ranije dolazili u kontakte sa Hasanom Kikićem. Organizovaniji rad na širenju naprednih ideja i na razvijanju političkih akcija u Gradačcu počinje 1939. Edhem Čamo. Skupljeni u maloj. Acom Novožilovim i ostalim naprednim ljudima u duhu linije KPJ na okup49 . Teufik Imamović. veterinar. službenik. omladinski rukovodilac. ovi ljudi brzo su se počeli isticati svojim inicijativama i djelovanjem na polju mijenjanja postojećeg u novo. te napredni učitelji Hamid Mazalović i Hakija Raljević. godine. kojoj je sudio Sud za zaštitu države i borac internacioanalnih brigada u Španiji. marksista i književnik. To su bili Aco Novožilov. rodom iz Maglaja. Slavica Slobođanac komunista iz Zagreba. koje se smatralo za zabačenu i nerazvijenu sredinu.kao istaknuti partijsko-politički radnik koga je Oblasni komitet KPJ za tuzlansku oblast zadužio za partijsko-politički rad u Gradačcu. sa Ismetom Terzimehićem. Josipom Šiberom i drugim. osobito kod omladine i u postojećim kulturno-prosvjetnim društvima u kojima su ranije odlučivali feudalci i klerikalci. Lea Kraus. student prava. nerazvijenoj sredini koja je još odisala feudalnim nasleđem. marksistički orijentisan intelektualac. poznat u ranijem mjestu službovanja . Ivica Vižlar koji je kao komunista djelovao među radnicima Željezare i rudnika u Zenici. Ismet Terzimehić. To im je ubrzo donijelo znatan ugled i uticaj u svim sredinama. pripadnik revolucionarnog omladinskog pokreta koji je djelovao u Banjoj Luci. pisac poznatih djela sa socijalnom tematikom iz bosanske sredine (Ho-ruk.Mostaru . U Gradačac su. krojački radnik i Mehmedalija Meho Abdulahamidović. koji je živio u Zagrebu. raniji pripadnik naprednog studentskog pokreta u Zagrebu. sudija. bolje. dolazili Cvijetin Mijatović i Rato Dugonjić.grebu. Mehmedalija Tufekčić. član SKOJ-a. Oni su kontaktirali po partijskoj.

Stevo Milovanović. Bio je povezan sa mnogim naprednim ljudima iz Gradačca. Aco Novožilov prisustvovao je oblasnoj konferenciji SKOJ-a u ljeto 1940. Političke prilike karakterisala je 31 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. pred prodorom industrijske proizvodnje. Ekonomske prilike na području Posavine i Trebave. godine. Hajro Mehinagić. naglo polarizovanje. za socijalističke ideje i za politiku narodnog fronta. simpatizer KPJ. u Solini kod Tuzle. pa je uskoro formirao aktiv SKOJ-a u gradu u koji su primljeni: Ekrem Durić. a članovi Kemal Prohić i Mustafa Ustavdić. Uticaj radničkog pokreta Tuzle na politička kretanja u Gradačcu. Salih Osmanbegović i Rizo Mehinagić. a na drugoj mali broj bogatih trgovaca i veleposjednika. Učitelji Mustafa Mirica u D. Sa sekretarom partijske ćelije u Gračanici bio je povezan Midhat Muradbegović koji je tada radio kao učitelj u Doborovcima i u tom kraju politički djelovao. karakterisalo je. Šuput je najviše radio sa omladinom. Tuzle i Brčkog. U rano proljeće 1941. 50 . 10-29. 816-821. Na jednoj strani bilo je siromašno seljaštvo i sitne zanatlije u propadanju. Desimir Jovanović. Kandidati za članove KPJ su postali Ahmet Durić i Džemal Suša. str. ostvarivao znatan politički uticaj među svojim seljanima.ljanju svih naprednih snaga u borbi protiv nadolazećeg fašizma i nenarodnih režima u zemlji. neposredno pred sudbonosne događaje 1941. godine formirana je partijska organizacija u Gračanici čiji je sekretar bio Velo Šuput. Ljenobudu. Safet Pašić u Seoni i Muslija Avdić u Gnojnici su zajedno sa Ibrahimovićem ostvarivali znatan kulturnoprosvjetni i politički uticaj. početkom avgusta 1940.31 U Srebreniku je napredni učitelj Mehmed Ibrahimović. kod Bugojna. 1. Terzimehić i Novožilov su odlazili u Tuzlu na sastanke sa članovima Oblasnog komiteta za tuzlansku oblast radi usklađivanja partijsko-političkog rada. godine. knj. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Kemal Prohić je učestvovao na kursu partijskih i skojevskih rukovodilaca. naročito među omladinom u srebreničkom kraju i doprinijeli širenju ideja bratstva i jedinstva. Mehmedalija Tufekčič. str. Gradaćac 1979.

imali su jak odjek. nezadovoljstvo i iščekivanje. 51 . Seljaci. Građanske političke partije su uglavnom bile kompromitovane i nesposobne da pružaju odgovore i otvaraju perspektive u tako složenim zaoštrenim društvenim protivurječnostima. što se potvrdilo pri dizanju ustanka. su masovnim učešćem u NOB. radnici i napredni intelektualci .apatija. Hrvati i Muslimani .Srbi. Pozivi komunista i naprednih ljudi. dali svoj prilog ostvarivanju ideja i programa koji su im predočavali komunisti i napredni ljudi u predvečerje drugog svjetskog rata.ovog područja. To je bilo pogodno tlo za djelovanje naprednih pojedinaca i grupa iz redova članova KPJ i SKOJ-a i njihovih simpatizera.

I DIO RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA .

početak i razvoj mjere ustanka i akcije okupatora NOP-a i kvislinga godine - Oživljavanje aktivnosti .Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka Pripreme. Teškoće u razvoju NOP-a 1942.

Jedinice jugoslovenske vojske su se povlačile ka liniji Doboj . skupljali su se na zbornim mjestima odakle su odvedeni u zarobljeništvo. korpusa uputio je ultimatum tražeći da sve jugoslovenske jedinice.Tuzla. u njegovoj drugoj fazi od 10. Osječka i Vrbaska . gdje su trebale da sačekaju dalja naređenja. oklopno-motorizovanog korpusa. mnogi koji su bili daleko od svojih kuća i slušali naređenja svojih starješina. od Brezovog Polja do Brusnice .raspoređene frontom prema Savi. Na putevima od Modriče i Gradačca prema jugu. da bi tu organizovali slijedeći pojas odbrane. željezničke čvorove i gradove. Međutim. nastojali da što prije stignu do svojih kuća. Četrnaestog aprila u 17 časova komandant njemačkog 46. koja je tukla kolone jugoslovenske vojske u povlačenju. kako bi izbjegli odlazak u zarobljeništvo. mnoge jedinice su se raspale. polože oružje i prikupe se na zbornim mjestima. Trebavi i Majevici zadrže nadiranje snaga njemačkog 46. do 14. i uz pojačano dejstvo svoje avijacije. na tlu Posavine i Trebave našle su se tri divizije bivše jugoslovenske vojske .PRILIKE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KAPITULACIJE BIVŠE JUGOSLOVENSKE VOJSKE DO USTANKA U aprilskom ratu.Vučjaku.Bosanska.sa zadatkom da na rijeci Savi i u pojasu bosanskih pretplanina . na pravcu kretanja njemačkih kolona u Bosni. Istim ultimatumom je zatraženo da se putevi oslobode za nesmetano kretanje njemačkih vozila. aprila. nastavili nadiranje ka jugu. a mostovi i TT linije predaju u ispravnom 55 . Nijemci su forsirali Savu 12. Vojnici su ostavili oružje i samoinicijativno. godine. 1941. aprila na više mjesta. u grupama i pojedinačno.

Rašid Užičanin. ustaška vlada je u pojedina mjesta poslala ljude iz drugih mjesta da preuzmu vlast. Pod zaštitom njemačkih trupa i uz pomoć raznih njemačkih vojnih i upravnih komandi i ustanova. jugoslovenska vojska je zvanično kapitulirala. Mirko Bakša. Dva dana kasnije. Martin Petrović. Narod ih je nazvao divljim jer su vršili zločine. U Modriči ustaški logor su formirali Miloš Pavić. različitim tempom. Oni su svojim zločinačkim djelima prevazišli sve što je do tada u narodu ovog kraja bilo poznato o zločinu. 17. aprila. uz željezničke pruge. željni vlasti i pljačke i stvaraju ustaške tabore i logore. svakodnevno mogli vidjeti transporti njemačkih vojnika. U Gradačcu su se uz Vjećeslava Montanija prvog kotarskog predstojnika našli na zločinačkom poslu Srećko Katić. poslije kraćeg sukoba sa jedinicama 2. Ante Šimić i Salko Salković. 735-737. U Odžaku glavni ideolog i organizator ustaša bio je dr Zdenko Odić. uspostavlja se nova ustaška vlast. Kasnije je jedna njemačka jedinica došla u Brčko. Okupacija i početak okupatorskog i ustaškog terora u tuzlanskoj oblasti. među kojima i 118. 1 Njemačke jedinice koje su izvršile okupaciju Jugoslavije kratko vrijeme su se zadržale u mjestima bivstvovanja. aprila 114. kao novi kotarski predstojnik. bivši policajac i Tomas Mane kulturbundovac. divizija koja se razmjestila. Na teritoriji Jugoslavije stigle su nove njemačke posadne jedinice. Kasnije je za logornika došao Franjo Homa. i uskoro su se. Kazimir Nandor. uglavnom. a od avgusta 1941. njima se. 1. str. U toku 15. Ilija Mandžuka. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Ljubo Lastrić. armije kod Doboja. bataljon 750. po garnizonima u Bosni. Najbliži području Posavine i Trebave bio je 1.stanju. Redžo Bristrić i sveštenik Jakov Barišić. nasilje i pljačku po ličnim 1 2 Dr Zdravko Antonić. Ivo Stefanac Opančar i Alija Tursić. pešadijskog puka. bez ugleda. zavisno od lokalnih prilika. pridružio Vječeslav Montani koji se prije rata specijalizirao i borbi protiv komunista u beogradskoj policiji. knj. 56 . U Brčkom su ustašku vlast uspostavili Marko Tubić. U Posavini i Trebavi ustaše su pred rat imale malo pristalica. uz koje su se odmah našli folksdojčeri. 2 Zbog toga okupljaju u svakom mjestu po nekoliko ljudi. kada je premješten iz Gradačca. koji su prevoženi prema istoku. U Bosanskom Samcu ustašku vlast su organizovali Ivo Vrljić. Dane Babić. Pošto nije imala unaprijed pripremljeni kadar da pokrije čitavu teritoriju. oklopna divizija. koji je stacioniran u Slavonskom Brodu. stigla je u Sarajevo. Mustafa Huseljić.

Županji. Čeliću. dok su vodu sa sjedištem u Doboju pripadale i postaje u Osječanima i Gračanici. 4 Oružnici su u novoformiranoj NDH u početku njtenog bitisanja imali vrlo važnu ulogu. postaje u Gradačcu. a primljeni novi .č. već su protiv sebe izazvali revolt naroda ili pak pasivnu rezistenciju. a žandarmerijske čete . nego društveni ološ.sklonostima i željama. koje je ostalo rasuto ili skriveno poslije kapitulacije bivše jugoslovenske vojske. Doboju i Tuzli. Još od aprilskog rata oni su pomagači prvo Nijemaca. Iz njihovih redova su isključeni Srbi i Crnogorci. a žandarmerijske stanice su postale oružničke postaje (bataljoni nisu postojali). Modriči. a oružnički vod u Derventi. U novom režimu nastojali su ne samo da steknu visoke položaje i uticaj. Pri dolasku njemačkih trupa prvi koji su im se našli na usluzi bili su pripadnici njemačke narodnosti . Posavina i Trebava su teritorijalno spadale u nadležnost oružničkog krilnog zapovjedništva sa sjedištem u Tuzli. 742. u Slavonskom Brodu. Oružnički vod u Brčkom imao je postaje u Brezovom Polju. a od februara 1942. Brčkom.oružnička krila. U Pavelićevoj državi oni su dobili novo ime . oni nisu mogli u narodu steći nikakvo poštovanje. str. Bosanskom Samcu. str. Isto. Dubravama. Orašju. Vodovi su zadržali svoje ime.kulturbundovci. U pogledu prava i privilegija. bili su izdvojeni od ostalog stanovništva i ponašali se u skladu sa nacističkom teorijom o višoj rasi. 3 Kasnije su se regrutovali u posebne ustaške jedinice koje su bile u sastavu Ustaške vojnice.oružnici. 740. Oružničko krilno zapovjedništvo imalo je vodove u Brčkom. Brodu. a zatim ustaša u prikupljanju oružja. Bivše žandarmerijske pukove zamijenile su oružničke pukovnije. Pošto u svoje redove nisu mogli okupiti uglednije ljude iz hrvatske i muslimanske sredine. jer su tada 3 4 Dr Zdravko Antonic. n. U početku stvaranja sistema vlasti NDH pojavljuju se žanđarmi. 57 . Srnicama i Odžaku. Gornjem Žabaru i Sibošnici.Hrvati i Muslimani koji nisu prošli redovnu obuku.folksdojčeri. nego i da se obogate preuzimanjem imovine Jevreja i Srba. koji dobijaju novo ime .

1974. Brčko i Bijeljinu. Zagreb. Kotarske predstojnike je postavljalo Ministarstvo unutrašnjih poslova na prijedlog ustaških područnih organizacija. Samo na području Posavine i Trebave bilo je 1941. Velika župa Posavje sa sjedištem u Slavonskom Brodu obuhvatala je na bosanskoj strani kotare: Bosanski Brod. U administrativnom pogledu teritorija NDH je podjeljena na 22 tzv. Derventu. Odžaku. Modriči. 3 Na čelo velikih župa postavljeni su veliki župani. a na čelo kotarskih oblasti i kotarskih ispostava kotarski predstojnici.bili jedina ranije organizovana oružana snaga sa bogatim iskustvom u sprovođenju policijskih mjera. Liber-Školska knjiga. Ustaše i NDH 1941-1945. 105. Srnicama i Vranjaku. U zapadnom dijelu brčanskog sreza postojala su opštinska poglavarstva u Bosanskom Šamcu. godine 11 oružničkih postaja koje su u uslovima uspostavljanja ustaške vlasti obezbjeđivale njenu egzistenciju i razvoj i služile kao izlazišta i sabirališta prilikom hapšenja i terorisanja srpskog stanovništva. ustaška vlada htjela je pokazati da je Bosna i Hercegovina hrvatska oblast i učvrstiti ideju o jedinstvenom istorijskom i nacionalnom prostoru Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Ustaška vlast je uspostavljana sa vrha na dole. Bivše opštinske uprave su zamijenili opštinska poglavarstva na čelu sa načelnicima. poslije napada Njemačke na SSSR. bile prve mete napada ustanika. koja je u svojoj teritorijalnoj nadležnosti imala bivše hrvatske i bosanskohercegovačke kotare. Brčanska kotarska oblast imala je kotarsku ispostavu u Bosanskom Samcu. a Gradačačka u Odžaku. a ove na kotarske oblasti. 58 . U gradačačkom kotaru opštinska poglavarstva bila su u Gradačcu. Pri formiranju velike župe Posavje. odnosno upravitelji ispostava. Donjoj Mahali. U ustanku su oružničke postaje. Bukviku. a na dužnost 5 Fikreta Jelić-Butić. Orašju. velike župe. Gornjem Rahiću i Tramošnici. Na osnovu njihovih spiskova i podataka. Dubravama. str. bez obzira na etničku pripadnost. uhapšeni su mnogi komunisti i ostali antifašisti. Gradačac. Jevreja i naprednih ljudi. a na slavonskoj samo Slavonski Brod i Đakovo. a kasnije i u Obudovcu.

ali je ostao i veliki broj onih koji su zadržali svoje funkcije ili dobili veće. Prvi se bavio policijskim poslovima. Slavko Kvaternik ministar vojske u Pavelićevoj vladi izdaje naredbu o osnivanju vojske i mornarice NDH. Ustaška nadzorna služba je bila posebna organizacija sa svojim organima u sjedištima velikih župa i kotara. u 6 Dr Ferdo Ćulinović. okružni i kotarski sudovi) uvedeni su i vanredni ustaški sudovi. 225-226. Vojnoizdavaćki zavod. Na teritoriji Bosne i Hercegovine. obično smrtne kazne. sutradan po proglašenju NDH. odnosno velikih župa. str. a drugi obavještajnom i kontraobavještajnom djelatnošću.velikih župana su dolazile istaknute ustaše. Na bosanskom divizijskom području. sa popunidbenim zapovjedništvima (vojnim okruzima) u koje se uskoro sleglo mnoštvo vojnih obveznika koji su upućivani u novoformirane domobranske jedinice. Okupatorska podjela Jugoslavije. Ustaše su na položaje u administraciji dovodili svoje istomišljenike i prijatelje. Na najviša komandna mjesta dolaze bivši austrougarski oficiri. Uz redovne sudove (stol sedmorice. Tu su spadali u prvom redu ustaški prijeki pokretni sudovi koji su išli iz mjesta u mjesto. U mobilizacijskom smislu Posavina i Trebava su pripadale Popunidbenom zapovjedništvu u Tuzli. 6 Po ulasku njemačkih trupa u Zagreb. Organi UNS su se posebno orijentisali na borbu protiv komunista i ostalih antifašista. nastojeći na taj način suzbiti otpor naroda protiv ustaške vlasti. izricali surove. koncem aprila. Policijski aparat NDH je organizovan u okviru Ravnateljstva za javni red i sigurnost i Ustaške nadzorne službe. u čiju nadležnost su spadali i koncentracioni logori. Sudovi su takođe bili centralistički organizovani. U opštinama i kotarima izvršene su mnoge personalne promjene. Ravnateljstva za javni red i sigurnost bila su u nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova. jer ustaški totalitarni sistem nije dozvoljavao nikakvu samostalnost. Beograd. Domobranstvo je trebalo da predstavlja redovnu vojsku regrutovanu po sili zakona. 59 . 1970. formirano je Bosansko divizijsko područje kao najviši vojnoteritorijalni organ. Neki funkcioneri su otpušteni ili premješteni.

Sva nepokretna imovina srpskih i jevrejskih kulturno-prosvjetnih društava predata je ustaškom Savezu napredkovih zadruga. od kojih je jedna (Osma) bila stacionirana u Tuzli. U industrijska preduzeća. raznošenje i uništavanje njihove zajedničke i lične imovine na osnovu Pavelićevih zakonskih odredbi »O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Očuvanju hrvatske narodne imovine«. Tajno su ih obilazili i uvjeravali da nisu sami i da će pravda na kraju pobijediti. osječkog i vinkovačkog regrutnog područja. ogrjevu i novcu. nego trgovačkom i zanatskom djelatnošću. Počeli su progoni Srba i Jevreja. i sami se često izlažući životnoj opasnosti.prvo vrijeme su formirane tri domobranske pukovnije. kakav se nije pamtio u cjelokupnoj četiristogodišnjoj istoriji njihovig življenja na bosanskohercegovačkom tlu. Obreli su se na Srbe i Jevreje koje su stavili van zakona. Jevreji su se našli u teškom položaju. bili su na svakom koraku maltretirani. htjele stvoriti jednonacionalnu državu. a noću odvođeni i ubijani. pljačkani. Zakonskom odredbom o državljanstvu morao je svaki građanin da dokazuje svoje porijeklo. da im pruže pomoć u hrani. Građani drugih narodnosti ulagali su napore. trgovine i zanatske radnje Jevreja i Srba koji su iseljeni ili pobijeni. ostalih glasila i javnim istupima funkcionera. pa i dalekog pretka Jevreja. nisu smjeli izlaziti na javna mjesta. Ustaše su. uglavnom su dolazili regruti iz zagrebačkog. dok su Muslimane uvrstili u Hrvate. uz potpunu saglasnost Nijemaca. U domobranske jedinice. zabranjeno im je kretanje po60 . Morali su nositi žute trake oko rukava. Na osnovu te odredbe progonjeni su i oni koji su imali nekog. U tom smislu razvili su veoma jaku propagandu preko štampe. Osnovane su »komisije za ponovu« koje su preuzimale imovinu protjeranih Srba. Otpuštani su sa posla. postavljeni su ustaški povjerenici koji su se više bavili pljačkom. osobito ustaškog ideologa Mile Budaka koji je često u svojim govorima naglašavao ustašku krilaticu: »Srbe na vrbe«. stacionirane na teritoriji istočne i srednje Bosne. raditi na kuluku. Srbi su se također našli u položaju građana drugog reda.

Taj proces u većini mjesta. počelo je prekrštavanje srpskog stanovništva u rimokatoličku vjeru. Partizani u Posavini. ustaše prilaze masovnoj fizičkoj likvidaciji srpskog stanovništva. Sarajevo. prvenstveno zbog otpora stanovništva. godine. Tokom maja 1941. intelektualaca i drugih uglednih ljudi. str. godine izvrše prekrštavanje svog srpskog stanovništva u kotaru. U drugim mjestima Posavine i Trebave nije došlo do ovakve primjene nasilja da bi ljudi promijenili svoju vjeru. str. Fra Ilija Violoni je na prekrštavanju govorio da im je spasio duše. obično uz iznuđenu dobru nagradu da bi ostali u životu. SKOJ u Brčkom 1941-1942. prvo onih za koje su pretpostavljali da bi mogli biti eventualni nosioci otpora. 61 .slije policijskog časa. na osnovu poslanice nadbiskupa Alojzija Stepinca. Brčko. a zatim ostalih. ili su zadržavani u zatvorima kao taoci. obavljanje vjerske s|užbe i upotreba zvona na crkvama. 51. nije imao uspjeha. ali nije siguran da im je spasio i tijela. Katoličku vjeru su primali pojedini činovnici i trgovci da bi sačuvali svoj imetak i položaj. onda sprovedeni preko Save u Gunju gdje je predstojnik Montani obećao da će biti pušteni ako podnesu molbe za pokrštavanje. a pogotovo u selima. Za vrijeme policijskog časa odvođeni su od svojih kuća trpani u transporte i upućivani u Srbiju. zabranjena je i upotreba ćirilice. Odmah je počelo hapšenje i protjerivanje sveštenika. Opštinski odbor SUBNOR-a. okupljanje na javnim mjestima. U 7 8 Boro Popović. Nije htio vršiti prekrštavanje bez potvrde ustaških vlasti »o dostojnosti molioca da primi rimokatoličku vjeru«. 18. 7 U Brčkom su rimokatolički sveštenici Ante Kljajić i Ilija Violoni sa kotarskim predstojnikom Vjećeslavom Montanijem postavili sebi cilj da do kraja 1941. bosi i pretučeni stajali su na temperaturi od -15°. Rifat Piskavica. za koju su se davale velike pare. Svjetlost. 1974. Svučeni. 1978. Nisu imali izbora. Krajem novembra i početkom decembra u Brčkom je uhapšeno oko 150 Srba i zatvoreno u zgradu gimnazije. 8 Nisu svi rimokatolički sveštenici prišli sa takvom usrdnošću i cinizmom sprovođenju okružnica nadbiskupske kancelarije. Pošto iseljavanje i prekrštavanje nije dalo zadovoljavajuće rezultate.

Zatim su išli u udaljenija sela. Modriča. zanatskih radnji i kafana. i učešćem na sahrani. hvatali ljude u kućama. prema Srbima. obuću i odjeću. satnije koji su u Brčko stigli iz Mitrovice. U noći 14/15. kotarski predstojnik iz Brčkog se žali Velikoj župi na ponašanje pripadnika ustaškog logora u Brčkom. Na Petrovdan 12. godine ustaški oficir Cesar Lovro. Hronika Modriče. r. 9 Ljudi su izražavali solidarnost sa progonjenima i žrtvama terora. Ustaše su željele da izazovu neprijateljstvo Hrvata i Muslimana. 1969. i ustaških logora. br. Cjelokupno stanovništvo ovog mjesta je javno izrazilo svoj protest zatvaranjem trgovačkih. Ispostava kotarske oblasti u Bosanskom Samcu je tek poslije mjese i po dana poslala izvještaj Velikoj župi o ovom događaju. Muslimani i Hrvati iz Modriče. reg. mučili ih u zatvoru. (Arhiv VII. Odžačani su se nadmetali ko će zatvorenicima donijeti u logor bolju hranu. u velikom broju. cigarete. međutim. Već 29. i 18. zbog toga što mu nije htio pokazati legitimaciju. 62 . Opštinski komitet SKJ. nisu odobravali postupke ustaških vlasti prema Srbima i Jevrejima. ubijali. Gotovo u svim mjestima Posavine i Trebave došlo je do međusobnog optuživanja kotarskih oblasti i ispostava. 10 Samovoljnim ponašanjem ustaša nisu bili zadovoljni ni organi koji su po svojoj funkciji bili zaduženi da vode računa o javnom redu i bezbjednosti. Poslije tri dana ustaše su morale pustiti zatvorenike. VI 1941. Odžaka i okolnih sela preduzeli su akciju da ih spasu. zbog bojazni od izliva narodnog gnjeva prema ustašama. ustaše iz zloglasne 5. fond NDH. tražili su načina da im pomognu. naredbe o 9 10 Muhidin Spužić. juna 1941. str. koju su. koji je došao iz Zagreba. U slijedeća tri dana pokupili su nasumice po gradu i okolnim srpskim selima mnoge Srbe.ll. obezbjeđivali njemački vojnici. na poljima i ubijali ih. Znajući da se oni nalaze u nevolji. kao što je bilo u Bosanskom Samcu. godine Puškarić. gdje su također pravili strašne pokolje. u tome nisu uspjeli. pobili su u Brčkom sve Jevreje na Savskom mostu i na starom pravoslavnom groblju.toku tri noći u prvoj polovini decembra. ubio je u kalani na očigled građana u Bosanskom Šamcu Hajrudina Izetbegovića. 83-84. pa su održavali i javne demonstracije. 32). Muslimani i Hrvati. a zatim bacali leševe u Savu.174. šumarcima. jula u Modriči i okolini ustaše su uhapsili oko 300-400 Srba i sproveli ih u logor u Odžak. On piše: »Ustaše sami izdaju propusnice. F.

odakle su mnogi otpremljeni u koncentracione logore. F. Odmah je optužio svog prethodnika Puškarića i zapovjednika domobranske posade u Brčkom satnika Božidara Mileusnića. Pavelić uvodi tzv. Brezovo Polje i Čelić na Ilindan 2. 12 Da bi pokazao da Srbi i Hrvati nisu imali ništa zajedničko u jeziku. k. Posavlje od 22. 4/2.seljaka u opštinama Brčko. V. ustaše nisu ostale dužne Puškariću. Na njegovo mjesto došao je Mato Rajić. Neki pravoslavni sveštenici su takođe uhapšeni i protjerani u Srbiju. br. Velikoj župi. 4/5. I 1942. ali se ustaše na to oglušuju. 9. zbog čega su se oni uskoro našli pred sudom. da su štitili Srbe i komuniste. Izvještaj velikog župana dr Vladimira Sabolića Ministarstvu unutrašnjih poslova od 23. 11 Međutim.ustaša iz Zagreba. smjenjuju i imenuju povjerenike u židovskim radnjama. student . od uhapšenika naplaćuju kauciju. 12 63 . Arhiv VII. broju »Narodnih novina«.174. hapse ljude i dugo ih drže u zatvoru i ne predaju ih redovnim vlastima na postupak. pre11 Izvještaji kotarske oblasti Brčko. U drugoj polovini avgusta na mjesto kotarskog predstojnika u Brčko došao je iz Gradačca. Tog dana su ustaše počele hapsiti seljake u srpskim selima i transportovati ih u Bijeljinu. Arhiv VII.ograničenju kretanja. k.174. kažnjavaju ljude i ubiru globe zbog redarstvenih prekršaja. ispražnjuju pojedine obitelji iz stanova. Glavni ustaški stan je donio naredbu o smjenjivanju ustaškog logornika u Brčkom. fond NDH. Uvode se nove riječi i kovanice. VII i 8. Puškarić pismeno traži od ustaškog logora da mu preda sve uhapšene građane na osnovu Pavelićeve naredbe koja je štampana u 61. Na osnovu pritužbi kotarske oblasti.3. fond NDH. 28. br. 10/2 i 30/1. On je i dalje u svojim izvještajima ukazivao na zločine i samovoljno ponašanje ustaša i na bezrazložno hapšenje mnogih Srba . postavljaju povjerenike u pojedinim hrvatskim kulturnim društvima. korienski pravopis i osniva ured za jezička pitanja. Martina Petrovića. izriču i naplaćuju kazne. reg. godine. VIII 1941. VII. stvaraju neraspoloženje kod mještana i u svemu mimoilaze upravnu vlast«. po zlu poznati Vjećeslav Montani. avgusta 1941. 28/1. 4/3.

sudiju kotarskog suda prvo u Mostar. Ustaše. Muhidin Špužić. dići od službe. Fikreta Jelić-Butić. n. 101. premiještati bez njihove privole iz područja jednog ministarstva u drugo. str. drže govore i ubeđuju. Desetak dana nakon uspostavljanja NDH izdata je uredba o činovništvu u kojoj između ostalog stoji »svi činovnici se stavljaju na raspoloženje nadležnom ministru koji ih može bez obrazloženja otpustiti. ali je odziv bio veoma slab. gdje im je političko djelovanje lakše bilo onemogućiti. pozivaju sve one koji posjeduju bilo kakvo oružje. str.uzete iz njemačkog jezika. a zatim u Visoko. str.14 Nijemci su prijetili da će za jednog svog poginulog vojnika strijeljati stotinu Srba. Jevreja i komunista. i na dobrovoljni rad u Njemačku. što izaziva podsmjeh i mnoge viceve na račun tog jezičkog galimatijasa. Polovinom juna izdato je naređenje oružničkim postajama da pohapse sve građane koji nisu lojalni NDH. pod prijetnjom smrti.1'' Tom uredbom ustaše su se uveliko koristile da nepoćudne činovnike premjeste iz mjesta gdje su bili poznati i imali ugled. 13 14 15 Dr Ferdo Ćulinović. 64 . umiroviti. Istaknuta su razna upozorenja da se građani moraju uredno odazvati svakom pozivu vlasti. 19-20. Na osnovu te uredbe ustaške vlasti su iz Gradačca odmah premjestili kotarskog veterinara Edhema Čamu. da ga odmah predaju ustaškim vlastima. Uporedo sa progonom Srba i Jevreja ustaše su tragale za članovima KPJ i SKOJ-a i za svima onima koji su sa komunistima na razne načine sarađivali. bez obzira na dosadašnje pravne odredbe i dosadašnji položaj«. iz državne službe u samoupravnu i u službu javnog reda i obratno. njihovom kretanju i djelovanju i stvarali svoju evidenciju.d. Radi toga u gradove Posavine i Trebave dolaze Ademaga Mešić. n. Blaž Gutić i Hakija Hadžić. n. u mjesta. većinom zabačena.d.d. a zatim u Foču. najprije u Fojnicu. Prikupljali su podatke o komunistima. a Ismeta Terzimehića. 228. koja je odlazila na istočni front. 13 Ustaška propaganda nastojala je da se što više ljudi prijavi u ustašku legiju.

ali su u većini mjesta bili odbijeni. sanitetski materijal i drugu vojnu opremu. prošire. Preduzete su mjere da se partijske i skojevske organizacije očuvaju. genocidu i izazivanju bratoubilačke borbe koju je nametnuo okupator. POČETAK I RAZVOJ USTANKA U vrijeme napada Njemačke na Jugoslaviju komunisti su. kako bi mogle raditi u novim uslovima. prišli uspostavljanju partijskih veza. jer su neki od njih gajili iluzije da će novi režim ukloniti nepravde koje su režimi bivše Jugoslavije učinili za vrijeme svoje 23-godišnje vladavine. Pojačane su mjere budnosti i uka65 . Članovi oblasnog partijskog rukovodstva prenijeli su uskoro iz Tuzle direktive komunistima u gradovima i selima istočne Bosne. komunisti koji su izbjegli zarobljeništvo. U Modriču i Bosanski Šamac dolazio je iz Osijeka krajem maja ili početkom juna 1941. Jedan od prvih zadataka je bio razotkrivanje namjera okupatora i ustaških vlasti. Direktive usvojene na Majskom savjetovanju CK KPJ u Zagrebu prenio je komunistima tuzlanske oblasti. koncem maja 1941. Komunisti su dobili zadatak da prikupljaju i sakrivaju oružje i municiju. Savjetovanje je bilo posvećeno problemima rada organizacija KPJ u uslovima okupacionog režima i pripremama komunista za dizanje naroda na oružani ustanak.PRIPREME. ukazivanjem na konkretne primjere njihovog držanja i ponašanja. Ovo je osobito bilo potrebno zbog Hrvata i Muslimana. U novim uslovima iskazala se politika bratstva i jedinstva kao jedina alternativa nejednakom tretiranju nacija. vratili su se u svoja mjesta. koji je simpatizerima KPJ prenio direktive o novom načinu rada i međusobnom povezivanju. shodno ranijoj direktivi svoga rukovodstva. u Tuzli. Vjekoslav Bakulić. tražili svoje jedinice i javljali se dobrovoljno u vojsku. tadašnji sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. ojačaju i organizuju. izvlačenju članstva koje je dopalo u zarobljeništvo i pojačali mjere opreza prema novoj vlasti. Kada se završio aprilski rat. Iso Jovanović.

Stojan Šikanić. Oformljene su komisije x koje će izvršiti izbor lica koje treba uhapsiti i poslati u logor. Safet i Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević. pa je u trećoj dekadi juna 1941. zapovjednici oružničkih postaja i kulturbundovci. Kojo Mikičić. u Modriči. Tošo Bošnjaković. Ratko Stavrić. a uskoro i Milan Marinković. ili na osnovu lokalne situacije sastavljenim spiskovima. Vaso Gligorević. juna. Poslao ih je u zatvor u kulu u Gradačcu. U komisijama su bili ustaški i policijski funkcioneri. Napadom Njemačke na SSSR. Sarajevu pa opet u Tuzli. zatvoreni su Risto Mikičić i njegova supruga Darinka. gdje je kasnije ubijen. Vaso Bošković. Jedno vrijeme se skrivao u ilegalnim stanovima u Tuzli. Pero Kovačević. i uputiti ih u koncentracione logore. a uz to su srpske i jevrejske narodnosti. Hasan Burić. U organizaciju KPJ i SKOJ-a primljeni su novi članovi koji su ranije bili poznati po identičnim pogledima sa komunistima. 66 . Na osnovu te naredbe u Brčkom su odmah uhapšeni istaknuti komunisti Ivica Đermanović. jula 1941. Armen Rozenzvajg. još više se otežava djelovanje članova KPJ i SKOJ-a. Pod sumnjom da su komunisti. 22. Na osnovu naredbe Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 15.zivano je na neophodnost stroge tajnosti i na potrebu mijenjanja mjesta boravka i stanovanja. jula i naredbe Glavnog ustaškog stana od 19. sve komuniste i njihove saradnike. Tarevcima i Gradačcu uhapsio oko 27 lica. Đorđe Radić. gdje je otkriven. Đoko Vujanić i Aco Cvjetičanin. uhapšen i otjeran u logor u Jasenovac. za koje se smatralo da su komunisti ili saradnici komunista. Mihajlo Ikić. Vjećeslav Montani. Đoko Maslić. gdje su životni uslovi bili veoma teški. Aco Malinović. Aco i Jovo Nikolić. Žarko Ružić. Na osnovu direktive šefa Gestapoa trebalo je pohapsiti po ranije pripremljenim. Đorđo Škorić. Mitar Trifunović Učo pošao je iz Bosanskog Samca prilikom povlačenja jugoslovenske vojske. U Bosanskom Samcu je uhapšeno 16 ljudi: Dimitrije Tovirac. kotarski predstojnik u Gradačcu je nastojao da njegov spisak zatvorenih komunista i njihovih saradnika bude što veći. su upućeni u koncentracioni logor kod Gospića i tamo pobijeni. uhapšeni.

Odlaskom Montanija iz Gradačca i dolaskom Vatroslava Borkovića na rad u kotarsku oblast ove intervencije su donekle urodile plodom. Deputacije viđenijih građana odlazile su u razne ustanove NDH. najčešće u Slavonski Brod i Zagreb. Niko Stanić. na kojoj je zaključeno da se u skladu sa odlukama CK KPJ od 4. Isidor Abinum. cigarete i preobuku. i izvlačenja uhapšenih iz zatvora. Kladara i Riječana. 107-108. Ferid Širbegović i Himzo Salkić iz Modriče. organizacije KPJ nastoje da pregrupišu snage upućivanjem svojih članova iz gradova u sela. str. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. godine. 67 . jula. redovno su im upućivali hranu. Na osnovu pomenutih naredbi u Gospić su otpremljeni i tamo ubijeni Risto Mikičić. jula od17 Dr Zdravko Antonić. Šefko Avdić. zbog neopreznosti i neblagovremenog preduzimanja mjera za sklanjanje svojih članova. prikupljanje oružja i opreme. puštena kućama. Iako su pretrpjele znatne gubitke. Veljko Jovanović. Fehim Mešanović Duša. Muradif Havkić. Na oslobođenju uhapšenih intenzivno su radili simpatizeri KPJ koji su ostali na slobodi. Tarevaca. Reuf Grabonjić. Mehmed Mujbegović. Esad Širbegović. pa je većina uhapšenih. zalažući se za puštanje na slobodu uhapšenih. Građani ovih mjesta su i na druge načine pomagali uhapšenima da lakše podnose zatvorski režim. Veljko Jovanović. Edhem Mujbegović. Modriče i okoline. Ibrahim Mujbegović. Vlajko Stanišić i Isidor Abinum. Garevca. Okupator i ustaše vode borbu protiv komunista svim sredstvima i metodama. Ova hapšenja izazvala su proteste građana Modriče. Međutim.Fuad Suljić. Montani je uz to uhapsio oko 60 Srba iz Gradačca. Niko Kovačević. Jozo Ljubas. do novembra 1941. u gradovima ostaje dovoljno aktivista radi održavanja veza. Gradačca i ostalih naselja. Aleksandar Novožilov. Vlajko Stanišić. Sakib Suljić. Oni su angažovali mnoge ugledne građane da se zauzmu kod ustaških vlasti kako bi se uhapšenima ublažio zatvorski režim i da se puste iz zatvora. Ovoj grupi zatvorenika je priključen Aco Novožilov iz Gradačca.17 Poslije sjednice PK KPJ za BiH 13. Hajro Halilović. jer ih smatraju svojim glavnim neprijateljima. Abdurahim Otanović. Husein Zečić. Tarevaca. Andro Šubarić.

i još neki. 18 Područje Posavine bilo je vezano za Majevicu. Članovi sreskog partijskog rukovodstva su održavali međusobnu vezu i vezu sa partijskom i skojevskom organizacijom u Brčkom kojom je. 68 . Univerzal. kako se treba pripremati za ustanak i kakve mjere treba greduzeti u vezi sa prilikama na brčanskom srezu (Boro Popović. Pored članova sreskog komiteta na sastanku su bili: Hamid Berbić. str. Vezu između Sreskog komiteta koji 18 19 Dr Zdravko Antonić. Bukviku. Nasto Nakić i Milan Marinković. Zoviku. dolaziti poruke i aktivisti koji će uticati na razvijanje ustanka u Posavini i na Trebavi. godine. U ovim selima počelo je formiranje borbenih grupa. Brnjiku. Na sastanku su govorili Ahmed Kobić i Pero Ćuskić. Popovom Polju. izašli iz Brčkog 19 . Tuzla. vratili u svoj rodni kraj. 28). Djelovanje KPJ na pripremama i pokretanju ustanka u Bosni i Hercegovini 1941. Oblasni vojni štab je odlučio da centri ustanka u oblasti budu na Ozrenu. dolaskom okupatora. Zabaru i Obudovcu. Haris Suljić. a početkom avgusta 1941. štr. n. godine i sam je sa Pećnika kod Tuzle otišao u Sekoviće. Početnim pripremama za ustanak u Posavini i drugim dijelovima brčanskog sreza rukovodio je Sreski komitet KPJ za brčanski srez u sastavu: Pero Ćuskić. Birču i Majevici. poslije hapšenja poznatih starijih komunista. On je u partijskoj i skojevskoj organizaciji grada imao veoma odane. Područje Posavine je pripadalo brčanskom srezu i aktivisti iz Brčkog su još prije rata ostvarili niz kontakata i veza sa naprednim ljudima u selima i varošicama u Posavini.d. hrabre i neustrašive pomagače. Pred izlazak sreskog komiteta na teren u Brčkom u kući Tihomira Vraštanovića sastalo se petnaestak brčanskih komunista da se dogovore u vezi direktiva sa Majskog savjetovanja CK KPJ. članovi Oblasnog komiteta KPJ i novoformiranog Oblasnog vojnog štaba za tuzlansku oblast odlaze da organizuju prve vojne akcije. Vražićima. Ahmet Kobić. rukovodio Haris Suljić. Oni su krajem maja 1941. a područje Trebave za Ozren. povezali se sa mnogim naprednim ljudima i prišli stvaranju organizacija u Ražljevu. Iz tih ustaničkih centara strujaće uticaji. pa je tamo uputio većinu svojih kadrova da rade na neposrednoj organizaciji ustanka. 39. Oblasni vojni štab Tuzla 1941. 1981.mah ide na pokretanje oružane borbe. U vrijeme priprema za ustanak komunisti brčanskog sreza orijentisali su se na ljude sa kojima su prije rata kontaktirali i na one koji su se kao napredni ljudi. Dragoljub Vraštanović.

u okviru dobojske grupe. n.prekidanje telefonskih veza. Pero Ćuskić je uspostavio direktan kontakt sa Ilijom Katićem iz Donjeg Žabara i Simom Petrovićem i Borom Popovićem iz Obudovca. Milana Marinkovića su ustaše uhapsile kada je išao u Bijeljinu po partijskom zadatku. sanitetskog materijala i druge vojne opreme. 20 Boro Popović. ostvarili veći politički uticaj na sredinu u kojoj su djelovali. Aktivisti iz Bosanskog Šamca i Gradačca su održavali povremene međusobne kontakte radi upoznavanja sa situacijom.se najčešće okupljao u Ražljevu i organizacije KPJ u Brčkom. Hasan Aganović Tač. str 47.20 Nasto Nakić je u početku najviše boravio u svom rodnom Bukviku gdje je oformio brojnu i jaku borbenu grupu. U jugozapadnom dijelu Trebave radili su na pripremi ustanka. te Nikolom Simićem iz Lončara i njih uključio u pripreme ustanka. Posavski komunisti su komunicirali sa sreskim komitetom povremenim odlaskom u sjedište komiteta u Ražljevu.Čelić. spriječili ustaše u njihovim namjerama da privuku pod svoj uticaj muslimansko i hrvatsko stanovništvo. Početkom avgusta je bio u Bukviku i Donjem Žabaru da ubrza pripreme za ustanak i da prenese uputstva za izvođenje prve akcije . aktivisti Modriče pokušavali su da stupe u kontakt i dobiju direktive za rad od Vjekoslava Bakulića. ali on Bakulića nije uspio pronaći. Cedo Jaćimović. Ostavši bez veze sa oblasnim komitetom KPJ za tuzlansku oblast.d. Ahmet Kobić je iz svog Brnjika djelovao u muslimanskim selima zapadno od ceste Brčko . On je također sa Petrom Kaurinovićem i Jankom Vasićem odlazio u Ražljevo radi koordinacije pripreme ustanka. Pero Ćuskić se kretao cijelim terenom Posavine i po ostalim dijelovima brčanskog sreza zahvaljujući svojim vezama i javkama. Aktivisti Modriče i Gradačca su proširili krug svojih pristalica. održavao je preko porodice Đokić u Grbavici. Josip Jovanović i Ismet Kapetanović. 69 . mladi komunisti od kojih je najstariji imao samo 26 godina. Uputili su jednog aktivistu u Osijek. pomoći u prikupljanju oružja.

Đorđo Kaurinović. nego je pripreman politički. tom IV. Trivo P. avgusta presjekla kod Gorice.Bijeljina i Brčko . (Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Romaniji i Ozrenu u kojima je učestvovalo po nekoliko stotina ustanika. Janko Vasić. 168. Boško Pantelić.21 Ustanak ovdje nije otpočeo kao masovna pobuna naroda protiv ustaškog terora. Stojan Pajić te Savo i Stevo Živković iz Gornjeg Žabara. Kaurinović.Ustanak u istočnoj Bosni otpočeo je u sklopu opšteg ustanka naroda Jugoslavije. organizaciono i u vojnom pogledu kroz diverzije sa manjim grupama ustanika koje podržava većina stanovništva svih narodnosti. Posavini i na Majevici objedinjene su stvaranjem Sreskog podštaba za Majevicu koji je svoj prvi sastanak održao 7. Kaurinović. Kaurinovića sakupila se 9. Ilija S. Semberiji i Posavini pripreme su tekle sporije. Zarić i Nikola Pantelić. knj.u daljem tekstu: Zbornik IV. Jakov Mitrović. Prve oružane akcije su izvedene na Birču. Cvijetin Vasić. 372-379 . Borbene grupe u Semberiji. avgusta u Bukviku i u popodnevnim časovima krenula na komunikaciju Brčko Orašje. str. dok. Oni su za čitavo vrijeme rata radili za NOP. Kaurinović. 168. Posavska borbena grupa iz Bukvika je 10. 1. 70 .22 Posavska (bukvička) borbena grupa 23 pod vodstvom Petra B. str. Vasić. Pošto su zadatak izvršili. Pošto su borbene grupe bile dosta međusobno udaljene odlučeno je da svaka u svom kraju presiječe telefonsko-telegrafske veze. n. U blizini Gorica sklonili su se u kukuruze da sačekaju noć. 372-379). Jovan Kerezović. Đurić. str.d. dok. neopaženo 21 22 23 Dr Zdravko Antonić. Jovo Pajić. Prvo su pokušali da telefonske žice pokidaju pomoću srpa nataknutog na motke. avgusta u Bogutovom Selu. iako su partijske i skojevske organizacije bile brojne i jake. 1. Trivun G. Bašić. knj. Lazo S. Na Majevici. poruši mostove i propuste na putevima.Oražje telefonske veze. Razlog treba tražiti u činjenici da teror prema srpskom stanovništvu u tom kraju u početku nije bio tako izrazit kao u graničnim srezovima prema Srbiji i Crnoj Gori. U bukvičkoj borbenoj grupi su bili: Petar B. a kada to nije uspjelo upotrijebili su sjekiru. na putu Brčko . Petar Đ. Janko S. politički rukovodioci na terenu i vojni i politički rukovodioci u jedinicama NOV i POJ. 21. a Ražljevačka na putu Brčko . postali komunisti. Izvještaj Štaba Majevičkog odreda štabu tuzlanske oblasti. Ilija Pajić.Čelić. Njima su pomagali omladinci: Ilija Kaurinović.

fond NDH. Bukvik u borbi: Istočna Bosna u NOB-u.su se vratili u Bukvik. Ovoj akciji brčanskih skojevaca je do skoro pridavan neznatan značaj. Ona je izvedena u teškim uslovima i imala je znatan efekat kod brojnog dijela stanovništva. knjiga 2. 24 Ove akcije su izazvale veliki nemir kod predstavnika ustaške vlasti. 11. 174. jer je to. godine jedna četa domobrana je razbijena. fond NDH. Nigdje. reg. nego su prostorije bile osvijetljene petrolejskim lampama. Krivci nisu pohvatani. IX 1941. knj. uz pomoć drugih omladinaca. F. međutim. O tom događaju Kotarska oblast iz Brčkog 11. O tom je obaviještena ova Oblast. 71 . IV. avgusta.25 Samo 7 dana kasnije. 174. a drugi omladinci vojni senjak. znak ustaničkih pristalica da njihove kuće ustanici poštede. 261. reg. Pero Marjan i Zaim Mušanović su. na 11. u noći između 17. nije došlo do izgreda. Aganović je upalio šljepove sa lanom na pristaništu. 27 Koliko je to bilo besmisleno vidi se iz činjenice da u to vrijeme ni u jednom selu i pogotovo svim sirotinjskim kućama u gradu nije bilo uvedeno električno osvjetljenje. 11. 204-205. 581). brčanski skojevci Hasan Aganović Tač. a sumnja se da bi to mogli biti komunisti«. str. oružničke pukovnije za period od 6-16. a u pravcu Orašja su samo žice pokidali. pa su odmah u svim pravcima otposlate oružničke patrole i vojska da intervenišu u slučaju potrebe. str. a za njima se svestrano traga. i 18. tako da su prerezali stubove na par mjesta. 26 U septembru 1941. k. godine majevički partizani izveli su niz akcija koje su bile veoma uspješne. (Zbornik. (Arhiv VII. Odbijeni su napadi ustaša i oružnika kod Vakufa. izveli dvije veće diverzantske akcije u samom gradu. 24 25 26 27 Ilija Kaurinović. Koliki je strah od napada ustanika među njima zavladao svjedoči naredba o zabrani paljenja svijeća i kandila noću u kućama. VIII 1941. 34/1). 58/3. šalje Ministarstvu unutrašnjih poslova izvještaj sljedeće sadržine: »U noći 10. Kod Brezovog Polja 10. Izvještaj 4. Ustaške vlasti je u Brezovom Polju i Čeliću uhvatila panika. tobože. avgusta 1941. 1. ali su ga samo u manjoj mjeri oštetili. svijećama i kandilima. VIII nepoznata lica su prekinula telefonsko-telegrafske veze na putu Brezovo Polje-Brčko-Čelić-Brčko i Orašje-Brčko. br. br. pa su na sve strane tražile pomoć u uvjerenju da će ta mjesta ustanici uskoro napasti. Lopara i Ražljeva i zadobijen znatan plijen. Radi opreznosti ova oblast je uhitila i zadržala u zatvoru Židove emigrante te viđenije Srbe iz grada i sela. Arhiv VII. k. Na cesti 11 km od Brčkog prema Čeliću pokušali su srušiti most. br. dok.

Uporedo je formiran i Okružni komitet SKOJ-a. Srbo Gligorević. str. Nikolom Simićem. Sa studija u Zagrebu na nove zadatke u Sarajevu. Vlajkom Arsenićem i Dušanom Pavlovićem. te sa Nastom Nastićem. Sekretar komiteta je postao Jusuf Jakupović Mrki. Borom Popovićem. sa sekretarom Tomislavom Ramljakom. boravili Vaso Miskin. i Posavska četa. Okružni komitet je rukovodio sa tri sreska komiteta . na Majevici su. (Džemil Šarac. član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Rato Dugonjić. Bijeljinsku i Brčansko-ražljevačku četu. rodom iz Bijeljine.28 U ovaj bataljon je ušla. Tijesno je sarađivao sa Ivicom Mažarom. n. Bijeljinska i Brčansko-ražljevačka četa. U novembru 1941. U duhu odluka savjetovanja u Stolicama. u odredu postoji Prva majevička četa u Vakufu. 72 . Perom Simičevićem. također na osnovu odluka savjetovanja u Stolicama. Stevo Popović. Sarajevo u revoluciji. bio je kao student u Zagrebu veoma aktivan u studentskom kulturno-umjetničkom društvu »Brazda«. knj. Ilijom Katićem. godine. U oktobru 1941. sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a.d. radi pružanja pomoći partijskom i skojevskom rukovodstvu. u kasnu jesen Okružni komitet KPJ. koje je okupljalo studente marksističke orijentacije iz BiH. Rankom Šipkom. a članovi Albin Herljević. formiran je Brčansko-bijeljinski bataljon. Jankom Vasićem i Petrom Kaurinovićem iz Bukvika i ostalim aktivistima razvio živu političku aktivnost u 28 29 dr Zdravko Antonić. Druga majevička u Peljevama odnosno na Površnicama. Krajem oktobra imao je četiri čete: Prvu i Drugu majevičku. Brčko i Majevicu . 320. Jelisijem Mitrovićem. formiran je Okružni komitet KPJ za Majevicu. i 10.za Bijeljinu. U novembru je u ovoj četi boravilo i desetak Bukvičana. uputio Slobodana Jovanovića 29 . Zagom Umičević. 180). Džemilom Šarcem i ostalim poznatim naprednim bosansko-hercegovačkim studentima. str. sa preko 200 boraca. 1. po svom formiranju. Poslije dolaska Bijeljinske čete iz Srbije. On je sa Simom Petrovićem.Majevički NOP odred je kao jedinica takvog naziva formiran između 5. U Posavinu je. oktobra 1941. U štabu Brčansko-bijeljinskog bataljona nalazili su se komandant Mirko Filipović i politički komesar Stevo Perić.i partijskom organizacijom u Majevičkom NOP odredu. radi pružanja pomoći. Svetolik Gospić i Pero Čuskić. Slobodan Jovanović.

Cvijanović. Vijesti iz nekoliko brojeva užičke »Borbe« i izvode iz drugih propagandnih materijala prekucao je Boro Popović. i naglašavali potrebu da i Posavci krenu u narodnooslobodilačku borbu. Vidović i Cvijetin S. Gavro Stavrić iz Porebrice. Te vijesti su dopirale do mnogih stanovnika posavskih sela. za vodnika Vukosav Simić. Savo Đ. 30 Pored njih i pet boraca. Savo i Stevo Živković i Stevo Đuričić iz Gornjeg Žabara. Slobodan i Simo su najviše objašnjavali situaciju u drugim krajevima naše zemlje. 166. u Posavinu je stigao sekretar Sreskog komiteta Pero Ćuskić u pratnji pet partizana iz Majevičkog NOP odreda (Živko Ćuskić. Milan Lukić i Martin Milkić Nenad. str. knj. u sastav čete su ušli i Boško Zoranović. Predloženi su i izabrani za komandira Nikola Simić Učo. n. Jovika Simić. Prva posavska partizanska četa. koji se u putu priključio grupi) da formira Posavsku partizansku četu. Petar Đ. za rukovodioca kulturno-prosvjetnog rada. U četi je na formiranju bilo ukupno 34 boraca i starješina podijeljenih u tri desetine. Milorad R. Petar S. u Donjem Žabaru u staji Dušana Pavlovića. Svaku noć su se održavali sastanci u zaseocima na kojima su učestvovale mnoge pristalice narodnooslobodilačke borbe. Sreto Petrović Srbijanac. Boro Popović. str. U decembru 1941. Mitar Lukić. Miro Herljević. Joco Čurčić i Andrija Stanković iz Obudovca. 70. Istočna Bosna u NOB-u. Kaurinović. Trivo B.d. za zamjenika političkog komesara Simo Petrović. 1. Osamnaestog decembra 1941. Nikola Simić. Kaurinović iz Bukvika. Ilija Vasić. Kaurinović. Simo Jovanović i Jovo Arsenić koji su se izjasnili da su četnici i koji će uskoro otpasti i otići u izdaju. Simo Žigić. Savo Lukić. Na formiranju čete u njenom stroju su takođe bili Pavle Gajić. Cvjetko i Sailo Jeftić. koji su sa Perom Ćuskićem došli sa Majevice. Kaurinović. Đorđo Kaurinović. za zamjenika komandira Živko Ćuskić. koji je ujedno bio odgovoran i za agitaciju. Kaurinović. te Ilija Kaurinović Farkaš. Mihailo C. Četvrta desetina u kojoj su se na30 Boro Popović. 73 .posavskim selima. za političkog komesara Slobodan Jovanović. Slobodan Jovanović je u ime štaba Majevičkog NOP odreda pred strojem boraca saopštio da se formira Posavska partizanska četa. Pero Marković.

Pokušali su. Mehmedalija Tufekčić. Trivun Zarić. a od polovine januara 1942. Kaurinović i Nikola Pantelić . Kaurinović. uspostavio vezu i sa delegatom PK KPJ u Tuzli. sada su formirani N 0 0 u Donjem i Gornjem Žabaru. Slatini. gdje je takođe održao sastanak sa grupom aktivista koji su prikupili 5 vojničkih pušaka i izvjesnu količinu municije. Obudovcu. i preko Mehmedalije Tufekčića uspjeli uspostaviti vezu sa partijskom organizacijom u Slavonskom Brodu. Pavle Zarić. opreme i sanitetskog materijala. Crkvini. Zoran Kerezović. Izjava Spasoja Ilinčića data decembra 1979. Kasnije je Mehmedalija Tufekčić. a sa Ozrenskim NOP odredom preko Anđelka Radića iz Zelinje.d. 1975. Obudovcu i Donjem Žabaru. 83. Cvijetin Vasić. Ilija P. Te naoružane grupe ustanika iz Bukvika ostajale su po nekoliko dana u Ražljevu i Koreniti. autoru. municiju i poruke. Gradačac u 1941. 32 Veza sa šamačkom grupom aktivista kasnije je išla preko Ivana Bumbulovića iz Brvnika. Ilija Pantelić.lazili Trivo P. 74 . str. stvarajući narodnooslobodilačke odbore. Muhamedom Sadikovićem. Svjetlost. gdje su se uključivali u borbe koje su tamo vođene. Ilija Pejić. U novembru i decembru. 31 Slobodan Jovanović je odlazio u Gradačac gdje je uspostavio vezu sa grupom aktivista. Aktivisti iz Gradačca ostali su jedno vrijeme bez veze sa partijskim rukovodstvom. 31 32 33 Boro Popović. str. i Pero Ćuskić su intenzivno radili po posavskim selima. godini. Pisarima i drugim selima. Komanda Posavske čete je po jednu desetinu rasporedila u Gornjem Žabaru. u jesen 1941. po tom zadatku.ostala je u Bukviku pod vodstvom Naste Nakića i Petra Kaurinovića. Ilija Majdančević. 33 Partijskoj organizaciji u Brčkom znatnu pomoć pružio je Fadil Hadžiefendić koji je. Veza sa Majevičkim NOP odredom išla je preko Milivoja Stojčevića Brzine iz Gornjeg Žabara. Sarajevo. Pored ranije formiranog narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku. Pero Pejić. bukvički ustanici su tri puta išli u Ražljevo prenoseći oružje. posredstvom dr Mustafe Mujbegovića i Age Hrustića i sa dobojskom organizacijom preko Đure Jukića. a uskoro je sa Simom Petrovićem i u pratnji Tome Kasapovića došao ilegalno u Bosanski Šamac. Rukovodioci čete i Nasto Nakić. 86-94. n. Brvniku. Janko Vasić.

po naređenju Ustaške nadzorne službe u februaru 1942. a izveli su je odvažni skojevci Zaim Mušanović. našavši se opkoljen ustašama. 34 Petog januara 1942. policija je u Brčkom sprovela veliku akciju hapšenja komunista i skojevaca. otpremljen u Jasenovac i Staru Gradišku gdje su takože doživjeli strašna mučenja. U isto vrijeme je uhapšen i Alija Suljagić koji je angažovao domobranskog satnika Vodošek Jakova za saradnju sa NOP-om. 79). u brčanskom zatvoru. Zijaha Salihodžića. U strašnim mukama u zatvoru su umrli Hasan Aganović i Pero Marjan. Poslije niza intervencija rođaka i građana Brčkog i drugih mjesta. Fehim Klebić i braća Đokić iz Grbavice. Uhapšeni su. predložili su da se ukine Pokretni prijeki sud u Brčkom. a drugi nisu mogli dugo doći do svijesti. 75 . Ivice Đermanovića. (Rifat Piskavica. U tim logorima je ubijeno 12 omladinaca i omladinki iz ove grupe. Sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. oktobra 1942. Pedesetjedan uhapšeni aktivista je. pao je u ruke policije. među kojima i dr Abdulaha Bukvice. a njegov predsjednik Karlo Katić i tužilac Emil Validžija stavljeni su na raspolaganje domobranstvu kao rezervni oficiri. što je Ministarstvo pravosuđa i bogoštovnja NDH usvojilo. a ostali su oslobođeni. n. Na intervenciju građana iz zatvora su pušteni mlađi od 16 godina. 47 i Boro Popović n. str. Na Novu godinu 1941/1942. Da optuženi ne budu izvedeni pred Prijeki pokretni sud u Brčkom u čiju ustašku revnost i strogost nije vjerovala Kotarska oblast na čelu sa Montanijem i Župska redarstvena oblast u Slavonskom Brodu. nego su pošli u Ražljevo u sjedište Sreskog komiteta KPJ. Ponovnim 34 Akcijom je rukovodio sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. ali se tu nisu dugo zadržavali. Hasana Trebinčevića Hakana i Safeta Salihodžića.d. Spašeni komunisti su preko Grbavice i Bukvika stigli u Gor. podvrgnuti strašnoj torturi koja po svojoj stravičnosti i surovosti premašuje ljudska shvatanja. Sud je trojicu članova grupe osudio na smrt.došao iz Tuzle. izvršio je samoubistvo. 39 preživjelih je dopremljeno u Zagreb pred Prijeki ustaški sud. Žabar.d. Sud je ukinut. Gotovo sav partijski i skojevski aktiv od oko 80 ljudi. izvedena je akcija spasavanja iz zatvora Hasana Burića. str.

Pošto do ustaškog napada nije došlo. Simu. 37 Zajedno sa Brčanskom četom. k. reg.175.ustašom. reg. 34/1. 17. godine Posavska četa je stigla u Ražljevo u sastav Bijeljinsko-brčanskog bataljona Majevičkog NOP odreda. Posavska četa je učestvovala u nekoliko borbi sa ustašama koji su vršili ispade iz Brčkog. Pajku. 32. br. f. Na strani partizana je poginuo Savo Lukić-Jeremić. 3. 36 Arhiv VII. 36 Posavska četa se u Bukviku zadržala nekoliko dana. reg. U to vrijeme na terenu bukvičke opštine našao se i dr Vladimir Sabolić. godine na oružničku postaju u Dubravama. II 1942. a u Bukviku je i dalje ostala desetina naoružanih ustanika da spriječi eventualni napad ustaša na selo i da služi kao veza između ustanika istočnog i zapadnog dijela brčanskog sreza. n. br. br. ' · 76 . Prethodno su ustaše uhapsile i odvele Janka i Panu Bašića. reg. 37 Nikola Simić.2. Pantu. fond NDH. produžila je u Ražljevo sa nekoliko boraca iz Bukvika. Brezovog Polja i Koraja.. a 17 ih je zarobljeno. Peru i Savku Pantelić. Koncem januara 1942. fond NDH. str. Zaplijenjeno je 38 pušaka 35 Arhiv VII. februara borci Posavske čete učestvovali su u uspješnom napadu jedinica Majevičkog NOP odreda na neprijateljsku posadu u Miladijama koju je sačinjavalo 40 domobrana na čelu sa jednim oficirom . 16/1-10. br. godine u Jablanici.zalaganjem kod najviših funkcionera ustaške države i ovoj trojici su smrtne kazne preinačene na vremenske.č. januara 1942. Čelića. f. 2. f. k. 174. Ova desetina je kasnije dopratila Nastu Nakića na Majevicu na Okružno partijsko savjetovanje koje je održano 15. U borbi je poginulo 23 domobrana i ustaša. Već 10. U Bukviku se zadržala nekoliko dana u očekivanju napada ustaša na Bukvik. borac Posavske čete. koji je pod prijetnjom ubistva naterao domobrane da se bore do kraja. a dva borca su lakše ranjena. veliki župan Župe Posavje koji je pozvao ustanike da se vrate svojim kućama obećavajući im ličnu i imovinsku sigurnost. Milku Kaurinović i Cvjetina Vasića.2. 33 Polovinom januara Posavska partizanska četa krenula je preko Srnica u Bukvik. kao odgovor na napad Bukvičke desetine izvršen 7. f. 167.

Ustanak na Trebavi i Vučjaku. odbace ustanike sa komunikacija. knj. ali su na licu mjesta našli samo zapaljenu zgradu. 1. str. Glogovca. 621-622. str. Arhiv VII. Majevca i drugih vučjačkih sela krenuli na rušenje mostova i TT linija na cesti Modriča . pobiju. 38 U pomoć napadnutoj posadi krenuli su 21.i 1 puškomitraljez. 667-669 i dok. 1. Ustaničke snage sa Ozrena povukle su se organizovano na planinu Ozren i rukovodstvo ustanka je prišlo sređivanju prilika i čvršćem organizovanju ustanika. Odžaka. 40 Istovremeno su stanovnici Ritešića. Gračanicu i Maglaj. 4. 14. između Komarice i Kotorskog. 622-623. a stanovnici Vranjaka i Koprivne su pored rušenja mostova i propusta postavili prepreke na putu Modriča . 77 . oslobođenje Doboja. ustaška i 12. trebavskim i vučjačkim selima započeo je 23. Zbornik IV. uz željezničku prugu Brod . zarobe i odvedu u logore mnoge ustanike i stanovništvo. str. Modriče. avgusta kada su mase ustanika krenule u napad i zauzele Doboj. k. 174. knj. ustaša i Nijemaca iz Bosanskog Broda. Trnjaka. Dervente. izazvali su odmah intervenciju jakih snaga domobrana. (Zbornik IV. kao i u mnogim selima na lijevoj strani Bosne doživio je neuspjeh zbog nedovoljne pripremljenosti. 41 Ustanak na Ozrenu i trebavskim i vučjačkim selima. 39 Ustanak na Ozrenu. Teslića i Zavidovića koje su poslije 4 dana borbi uspjele da povrate izgubljena mjesta. Pored ostalih porušen je i most gvozdene konstrukcije u rasponu od 12 m. 280. Gračanice i Maglaja i presijecanje glavne bosanske komunikacije Sarajevo .Doboj. dok. fond NDH. nejedinstvenog i nedovoljno čvrstog ruko38 39 40 41 Izvještaj štaba Majevičkog odreda Glavnom štabu NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu od 18.Derventa. 306. knj. 279. Ustanici sa jugozapadnog dijela Trebave su zauzeli žandarmerijsku stanicu u Osječanima i krenuli ka Doboju. domobranska satnija iz Brčkog i legionari iz Čelića. 11. II 1942. str. Bosanskog Šamca.Doboj. dok. Podnovlja. Dugog Polja. 4. 53).Brod. f. reg. Božinaca. br. Zbornik IV. dok.

78 . k. str. U Gradačac je privedeno 276 osoba od kojih je 49 zadržano u zatvoru. od kojih se formirala četa sa komandirom Milošem Kupresom.vodstva. pa je nakon toga u zatvoru zadržano 19 ljudi za koje je dokazano da su na neki način učestvovali u ustanku. Vojnoizdavački zavod. IX 1941. 50/2. f. Iz sela sa lijeve obale rijeke Bosne privedeno je 251 lice na saslušanje. Oni koji su se predali ili bili uhvaćeni. Ranije se zvao Drugi bataljon NOP odreda tuzlanske oblasti. n. su vršena trijažna saslušanja. Do 10. 53-58. Ozrenski partizanski odred. u selu Lipcu se slijedećih mjeseci okupilo oko 80 ljudi iz trebavskih sela. 42 Jedna grupa od oko 30 ustanika. koji je tada ustanovljen u Brčkom. na čelu sa Ismetom Kapetanovićem i Milošem Kupresom povukla se u Trebavu i tu ostala do septembra 1941. reg. 1962. a među njima Pero Bosić i Savo Radulović iz Gornje Slatine i Pero Šikanić i Boško Mitrović iz Brvnika. Među njima je bilo djece ispod 14 godina. 19/2. koji je to ime dobio poslije Savjetovanja u Stolicama. pošto su rođeni na području kotara Gradačac. f. str. Posljedice su bile strahovite. predratni predsjednik opštine u Osječanima). Arhiv VII. Ustaški prijeki sud u Doboju osudio je na smrt 111 ustanika koji su strijeljani na Barama. duž 42 43 44 45 Arhiv VII. Sedmoro je upućeno na suđenje pred Prijeki pokretni sud. Fond NDH. Nešto kasnije se formirala i druga četa sa komandirom Nikolom Čelićem. i što su na njegovo čelo isplovili razni kapitulanti (kao što je Stevan Botić. 44 U ovim četama je bilo omladinaca i iz posavskih sela. Todor Vujasinović. br. koji su uskoro ponudili primirje okupatoru. sprovedeni su u logore u Doboj. kada je uspostavila vezu i prebacila se na Ozren. Oko stotinu stanovnika iz sela sa lijeve obale Bosne odvedeno je u Derventu i Brod. 43 bio je pritisnut sa tri strane jakim neprijateljskim snagama koje su od svojih polazišta. 43 U podnožju Ozrena. Ozrenski NOP odred. Na Pustari kod Modriče bilo je zatvoreno 255 seljaka iz Koprivne.d. 51/6. 12. reg. br. fond NDH. 60/2. Todor Vujasinović. 100. Vranjaka i Dugog Polja. Beograd. 11. U Podnovlju je na zvjerski način pobijeno 40 lica.174.174. a ostali su pušteni kućama. Modriču i Derventu. k.

Zavidovići. kao taoce. TEŠKOĆE U RAZVOJU NOP-a 1942. k. a ranjeno 12 vojnika iz jedinice koja je intervenisala poslije napada. u nekim su dijelovima istočne Bosne. 79 . Ne pitajući nikoga. napadao na uporišta neprijatelja na tim komunikacijama i rušio željezničke pruge. Organizatori četništva htjeli su da borbu protiv okupatora zamjene borbom protiv muslimanskog i hrvatskog stanovništva. pa i na Majevici. četnici su svoje oružje usmjerili protiv nedužnog stanovništva i otpočeli pokolj žena i djece. Tada je stradalo oko 300 ljudi. Doboj . Na Majevici je ipak došlo do sporazuma o zajedničkom napadu na neprijateljsko uporište u Koraju gdje su prethodno ustaše počinile zvjerstva prema srpskom stanovništvu. i neke četničke jedinice. (Arhiv VII. 47 Tu je na licu mjesta izbio sukob između partizana i četnika i njihovih oficira. koji su podsticali i organizovali zločine. mostove i pute ve. Istoga dana je opljačkao stanovnike Bobetinog Brda i dotjerao opljačkana goveda. godine pretres sela oko Koraja i dovela u Koraj 25 seljaka koje je našla kod svojih kuća.Olovo. ali ona nije poduzela mjere da se Begić onemogući. 46 Napad koji su 27. žena i djece iz Koraja. Zbog ovih postupaka komandir oružničke postaje Sulejman Sijerčić žalio se kotarskoj oblasti u Brčkom. XI 1941. nastojali da što dublje prodru na slobodnu teritoriju Ozrena. Po pitanju odnosa ustanika prema muslimanskom i hrvatskom stanovništvu i odnosa prema oku46 47 Treća domobranska satnija izvršila je 22. sutradan je ustaški komesar i poznati koljač Burho Begić sa svojim ustašama izveo te ljude izvan naselja i na zvjerski način pobio. 15/5). fodn NDH. Naime. Uslijed otpora četničkih oficira i podoficira koji su po naređenju Draže Mihailovića došli iz Srbije do saradnje je teško dolazilo. Odred je i pored toga svakodnevno. f. 174.MJERE I AKCIJE OKUPATORA I KVISLINGA U jesen 1941. GODINE . pored partizanskih.željezničkih pruga Doboj . u oktobru i novembru 1941. reg. Partizani su pored krupnih razilaženja pokušavali da uspostave vojničku saradnju sa tim četničkim jedinicama radi zajedničkih akcija protiv okupatora i ustaša. pljačku i paljevinu imovine seljaka Muslimana. izvršili partizani i četnici završio se katastrofalno u političkom smislu. XI 1941.Tuzla i Zavidovići . postojale. br. a od domobrana je poginulo 5 vojnika i 1 oficir. 2.

član Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i sekretar Sreskog komiteta za brčanski srez. preduzele su odmah odlučan napad na četnike.patoru sa kojim su četnici počeli uspostavljati kontakte došlo je do daljeg zaoštravanja odnosa između partizana i četnika. Borba sa koncentrisanim neprijateljskim snagama i podmukao napad četnika Đure Bižića. 80 . pa su dijelili sudbinu tih jedinica. str. Brojne ustaške. i Stevom Popovićem. U Ražljevu se našla jedna grupa partijsko-političkih aktivista i boraca iz brčanskog sreza. i 402. Kriza ustanka istočne Bosne. a druga grupa. Semberiju i Posavinu. 14. knj! 1. a ostatak se našao u Ražljevu i okolnim selima. Slobodan Jovanović koji je neposredno prije tog događaja predao dužnost komesara Posavske čete Simi Petroviću i došao na dužnost u Štab odreda i dr Mustafa Mujebegović. ljekar u Odredu. 49 Borci Posavske čete su u toku borbe bili upućivani po zadacima u pojedine čete. četnici su počeli kontaktirati sa okupato49 « " z ^ i i i k IV. Poginuli su i Pero Ćuskić. Tom prilikom izginuli su gotovo svi članovi štaba Majevičkog NOP odreda. 4. domobranske i oružničke posade nalazile su se skoro u svakom selu i raskršću. Jedna sa Jusufom Jakupovićem Mrkim. izvršili podmukli napad na štab Majevičkog odreda u Vukosavcima. članom tog komiteta vratila se na prostoriju istočnog dijela brčanskog sreza (Ražljevo-Bukovica-Korenita). 384. na čelu sa Ivanom Markovićem Ircem i Fadilom Jahićem Špancem. Istočna Bosna u NOB. u Posavinu. u kojoj su se nalazili Posavci i Brčaci. Cglješa Daniiović. dok. pa se njegova glavnina od oko 250 boraca prebacila na prostor Birča. prilike u Posavini su bile izuzetno teške za partizane. knj. sekretarom Okružnog komiteta KPJ za Majevicu. str. Odsječeni od ostalih jedinica odreda krenuli su prvo svi u Posavinu. 48 Četnici nisu mogli naći pristalice i pomagače u četama Majevičkog NOP odreda u kojima se nalazilo oko 400 boraca vjernih narodnooslobodilačkoj borbi. završio se nepovoljno po Majevički NOP odred. 53. Kada su partizanske čete saznale šta se dogodilo. oko 50 boraca u Semberiju. februara 1942. U to vrijeme. ali uvidjevši da će to ići veoma teško. pa su 20. početkom marta 1942. podijelili su se u dvije grupe. koji se nije očekivao.

u ljeto 1942. a narod je bio zaplašen. posavski i brčanski aktivisti nalazili su se u beznadežnoj situaciji. U Brčko su došli da ih saslušavaju zamjenik ravnatelja Župske redarstvene oblasti dr Ivo Gromes i sam veliki župan dr Vladimir Sabolić. 5. br. marta u Gornjem Žabaru. a policija nije došla do podataka o novim dokazima protiv uhapšene grupe skojevaca i to je bio jedan od razloga što su oni kasnije oslobođeni na suđenju pred Prijekim pokretnim sudom (Arhiv VII. 135-137. Sutradan je.50 Meho Ahmetović. u Gornjem Žabaru opkolili oružnici. a tada su se nalazili u logorima Jasenovac i Gradiška. sproveli u zatvor Kotarske oblasti u Brčkom gdje su ih saslušavali više od mjesec dana. Izmučeni teškom bolešću bili su nemoćni da se odupru neprijatelju. godine upućuju na Trebavu Mustafu Sinanagića. Safet Salihodžić i Ratko Vujinović zarobljeni su 30. Iz Zagreba su takođe dolazili isljednici da ih saslušavaju o njihovim vezama sa grupom skojevaca koji su uhapšeni u januaru 1942. U istom pravcu su krenuli kasnije i Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić.d. IV 1942. bila za mjesec dana uglavnom razbijena. Nasto Nakić. zamjenik komandira Posavske čete. Pod pritiskom četnika Cvijetina Todića. Iako su imali podršku mnogih ljudi privrženih NOP-u. 174. vidjevši da je opkoljen oružnicima. 81 . Živko Ćuskić. pa su u neravnopravnoj borbi poginuli. što je za NOP u Posavini predstavljalo nenadoknadiv gubitak. Tako je grupa koja je poslije četničkog puča u Vukosavcima došla u Posavinu. knj. k. n. koje trebavski četnici na prevaru hvataju i ubijaju. 2. reg.rom. u drugom dijelu Gornjeg Žabara. bolesni od tifusa i iznemogli uhvaćeni Simo Petrović i Mustafa Šehović. 47 i 76. 52 Borci Posavske čete koji su izbjegli četnički udar na Majevici i ustaško-oružničku hajku u Posavini. str. sklonili su se na teren Posavskog četničkog bataljona i tu politički djelovali.pjegavi tifus. go50 51 52 Nastu Nakića i drugove oružnici su 1. članovi KPJ. Boro Popović. 51 Pored toga. Pokušavajući da stupe u vezu sa ozrenskim partizanima oni u martu 1942. oduzeo sebi život. 179. među kojima i Ilija Katić. f. Istovremeno ih je napala strašna i teška bolest . u Brčkom. Istočna Bosna u NOB-u. Posavina i Trebava u NOB-u. str. odvedeno je u logore oko 50 aktivista. U Obudovcu su 18. U vezi njihovih iskaza niko nije uhapšen u Brčkom i okolini. fond NDH. Nasto Nakić i drugovi su se dobro držali pred policijom. Njih su krajem marta 1942. Dušan Pavlović. Jelisija Mitrović i Pero Simićević. marta. Hasana Trebinjčevića i Svetu Petrovića Srbijanca. Boro Popović.

februara neprijatelj je preduzeo veliku ofanzivu protiv Ozrenskog NOP odreda. Borbe su vođene pod izuzetno teškim vremenskim uslovima. II 1942. neki se predali. Vojno djelo 1962. ofanziva je ostavila mnoge posljedice koje će biti sudbonosne za odred. u kojoj je učestvovalo 9 njemačkih i 12 ustaško-domobranskih pješadijskih bataljona i 4 artiljerijska diviziona sa oko 17 hiljada vojnika. Njihov uticaj među pripadnicima Posavskog četničkog bataljona je bio očigledan.dine morali su napustiti Krečane i prijeći u Bukvik. str. Četnici su nastojali da svoj uticaj učvrste propagandom o dolasku Nedićevih trupa u istočnu Bosnu i o priključenju te oblasti okupiranoj Srbiji. 82 . kada se većina boraca tog bataljona vratila sa marša. izuzev komandanta i nekih ljudi oko njega. Poslije druge neprijateljske ofanzive. januara do 4. Bukvičane odvoje od trebavskih četnika i formiraju četnički bataljon u Bukviku koji je. jedna pod komandom Milana Sojića. 76. i počeli dogovore o zajedničkom dejstvu protiv partizana. koja je uskoro dobila četničko obilježje. januar-februar 1942. Istočna Bosna u NOB-u. knj. Aktivisti iz Bukvika uspjeli su da krajem avgusta 1942. 53 U vremenu od 29. 146-151. Ozrenski odred je raspolagao samo sa 5 bataljona sa oko 1200 boraca. a neki prešli u partizane.) na Trebavu i preko Trebave u srednju Bosnu došlo je više četničkih oficira koje je uputio Draža Mihailović. 53 54 Edhem Čamo. str. Poslije ofanzive četnički elementi su se jače povezali sa svojim istomišljenicima na Trebavi i u srednjoj Bosni. što se kasnije vidjelo na Maleševcima. Neprijatelj je imao oko 400 vojnika izbačenih iz stroja. sa zadatkom da rade na razbijanju partizanskih jedinica i da oforme čis£o četničke jedinice. Mišo Lekovič. sa Ozrena su se na Trebavu prebacile dvije grupe ustanika. Ahmed Đonlagič. Gradačac i njegova okolina u NOB-u. 2. Poslije četničkog napada na štab Majevičkog NOP odreda (20. bio skoro u potpunosti pod uticajem partijske organizacije Posavine. Njemačka ofanziva na istočnu Bosnu. 54 Međutim. Sedam dana poslije ofanzive odred je ponovo zaposjeo svoju teritoriju.

Tošo Vujasinović. III 1942. Ratko Terzić i Slavko Stanišić. Početkom marta izašla je na Trebavu grupa aktivista NOP-a iz Modriče. Ferid Širbegović. koji će uskoro postati glavni četnički komandanti na Trebavi.a druga pod rukovodstvom Nikole Čelića i Novaka Mrkonjića. Uroš Nastić.) ustaše u Modriči hapse grupu od 16 ljudi za koje su smatrali da su povezani sa ustanicima. pod komandom Vojina Panića. odjeće i obuće. Hasan Mešanović. Muharem Spahić. Zdravko Lukić Brčak. Dušan Starćević. Milan Ilić Sićo. U Paležnici je održan sastanak u štabu Milana Sojića. koja je zadržala partizansku orijentaciju. Teufik Sofić. Poslije strahovitog mučenja. On objašnjava narodu trenutnu političku situaciju. U grupi su bili Šefko Avdić. Miloš Petrović. Vujasinović im je govorio o potrebi jedinstva ustanika i o izdaji četnika. ostale su po noći poveli na most na rijeci Bosni. a prisutni. Poslije nekoliko dana boravka na Trebavi. Šest uhapšenih se otelo. Miloš Nikolić. str.d. Prikupljeno je oko 10 vagona namirnica koje su se sukcesivno prebacivale preko Spreče. kome su dva zatvorenika podlegla. i zalaže se za nastavljanje borbe protiv okupatora. na kome su prisustvovali pop Savo Božić. skočilo u hladnu Bosnu i spasio život. Mihajlo Nikolić. 274-276. Avdo Mujbegović. Mitar Filipović. Tarevaca i Gradačca. Nikola Grulović i Đorđe Simić. ovi aktivisti pošli su na Ozren. te Hamid Mazalović i Mehmedalija Tufekčić. pa je na Trebavi organizovana akcija za prikupljanje hrane. Ubijeni su: Luka Mihajlović. 55 U martu na Trebavu dolazi jedna jedinica Ozrenskog NOP odreda od oko 150 boraca. Mehmed Mujbegović. Sveto Nastić. Na Ozren je tada stigao i Ahmet Durić iz Gračanice. Mihajlo Mikić. U to vrijeme (24. a spasili su se: Čedo Nikolić.56 Iz Tarevaca je takođe uhap36 Tošo Vujasinović. Majo Elazar. n. Na Trebavu dolazi i komandant Ozrenskog NOP odreda. U to vrijeme nametao se problem ishrane boraca i izbjeglog naroda na Ozrenu. Sa grupom Čelića i Mrkonjića pošli su na politički rad na Trebavu Ismet Kapetanović. učitelj Petar Borota i pop Dimitrije Stefanović. Edhem Mujbegović. zbog prijetnji četničkih elemenata da neće u svojoj sredini trpjeti Muslimane. Miloš Radovanović. svađali su se između sebe o pravu prvenstva. Jusuf Bungur. 83 . gdje su ih ubili i bacili u rijeku.

liječenja ranjenih četnika u borbi protiv partizana u domobranskim bolnicama. str. maja 1942. U ime četnika sa Ozrena ugovor su potpisali Cvijetin Todić. 57 Veze i saradnja Cvijetina Todića na Ozrenu i Save Božića na Trebavi sa četnicima Rade Radića u srednjoj Bosni bile su neposredne. Branko Stakić i Cvijetin Đurić. obavezuju se na dobrovoljnu saradnju sa oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana. Đoko Milošević i Petar Arnautović. četnički rukovodioci su učestali sa kontaktima i razgovorima sa predstavnicima vojske i vlasti NDH. godine. materijalnu nadoknadu porodicama poginulih četnika. uglavnom onih koji su ranije bili zatvoreni u Gradačcu. U potpisanom ugovoru četnici priznaju NDH kao svoju državu. Tako su četnici Cvijetina Todića napali na Štab Ozrenskog NOP odreda i na Prvi istočnobosanski udarni bataljon 18. 84 . Gradačac četrdesetprve. maja 1942. prekidaju neprijateljstva sa NDH. 114—116. što se vidi i po akcijama koje su sinhronizovano izveli. godine u Lipcu kod Doboja. godine. Prvi ugovor između političkih i vojnih predstavnika NDH i četnika potpisan je 28. Oslobođenje Sarajevo. zapošljavanja 57 Mehmedalija Tufekčić. snabdijevanja municijom iz magacima NDH. a u ime četnika sa Trebave Savo Božić. izražavaju lojalnost Paveliću. a četnici Rade Radića na Četvrti bataljon 4. 1981. Uskoro je izdata Pavelićeva direktiva od 13. aprila 1942. kojom su propisana uputstva za pregovore sa četničkim komandantima. dok su svi ostali nosili kokarde. Odmah poslije pučeva i napada na partizanske štabove i ubijanja komunista. dodjeljivanja nagrada i odlikovanja onima koji se istaknu u borbi protiv partizana. U martu 1942. slobodu kretanja. Petokraka zvijezda se jedino mogla vidjeti u partizanskom bataljonu u Kostajnici. godine četnici su na Trebavi bili gospodari situacije. Drugo dopunjeno izdanje. Ta obaveza podrazumijeva stavljanje četničkih jedinica pod komandu oružanih snaga NDH.šeno nekoliko ljudi. NOP odreda u Čečavi 17. pri čemu će lokalni četnički komandanti komandovati svojim jedinicama. aprila. Za uzvrat četnici dobijaju pravo organizacije svoje vlasti na teritoriji koju drže.

117. Poslije ovih sporazuma bilo je i dalje sukoba i ubistava pojedinaca i manjih grupa između četnika i ustaša. 541-542. 1. Četništvo je bilo vojska velikosrpske buržoazije koje je djelovalo u duhu ideologije i politike te buržoazije. Skugrić. godine došlo do sklapanja ugovora o primirju između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata na Majevici. str. dok. 411-412. a četnici se jedino bore za kralja i otadžbinu. ali u borbi protiv jedinica NOV i POJ bili su uvijek zajedno. k.8. da stvore 58 59 60 Arhiv VII. br. 8. 3.i snabdijevanja u gradovima koje drže vlasti NDH. I. Ciljevi četničkog pokreta najbolje se razaznaju iz direktive Draže Mihailovića potčinjenim komandantima. od ušća Spreče do sela Tarevci. Njemački okupator se oslanjao od tada na ustašku vlast i na četnike. dok. u kojoj se. 276-280.borbu protiv NOP-a i njegovo uništenje.174. str. str.59 Aneksom ugovora od 9. sa svojim sistemom nacionalnog ugnjetavanja i socijalnog izrabljivanja. fond NDH.89. Simići. k. br. Okupator. decembra 1941. knj. između ostalog. Kroz šest dana. juna 1942. Ahmet Đonlagić.postati saveznik onoga koji u datom trenutku najviše obećava i čini da poslije rata ponovo dođe na vlast velikosrpska buržoazija na čelu sa monarhijom. sa istoka isključno Rajska. Osnova te politike je bila . jula 1942. 1. ustaše i četnici su imali svoje posebne ciljeve. dajući podršku i jednim i drugim. Podaci o ustaško-četničkoj sprezi. knj. knj. 60 Zatim je 30. f. 85 . f.174. Arhiv VII. reg. ali i jedan najvažniji zajednički cilj . 60/2 i Zbornik XIV. Istočna Bosna u NOB-u.58 Teritorija Trebavskog četničkog odreda ugovorom je ograničena granicama koje čine: sa zapada rijeka Bosna. i D. Gornja Zelinja. Donji Skipovac. reg. na Ilidži kod Gradačca je održan sastanak predstavnika vlasti NDH iz Gradačca i četničkih predstavnika na kojem su se sporazumjeli o načinu sprovođenja u djelo sporazuma sklopljenog u Lipcu. predviđeno je da četnici prekinu neprijateljstva protiv njemačkih i italijanskih snaga. 20. Krečane. Zbornik XIV. godine. kaže da sa komunistima i partizanima ne smije biti nikakve saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije. G. sa sjevera isključno Tarevci. fond NDH. Lukavica. 60/5-6. maja 1942. a sa juga isključno Kostajnica i Stanić Rijeka.

koja je od predviđenih 3. na teritorijalnom principu. godine oružničke postaje postepeno se povlače i iz srpskih posavskih sela pod pritiskom brojnih četničkih jedinica.000 obveznika. počeli sakupljati ljudstvo od koje je formirana po zlu poznata 13. a postojalo je i određeno rivalstvo među njihovim komandantima. u proljeće 1943. Crne Gore i Vojvodine. iz kojih će biti istrijebljeni Muslimani i Hrvati. Liku. rezervni major Muhamed Hadžiefendić. U prvo vrijeme je počela sa stvaranjem jedinica DOMDO pukovnije. Stvaranje legije se pravdalo tobožnom potrebom za zaštitu muslimanskih naselja od četnika. godine. Od ostatka razbijene DOMDO pukovnije Nijemci su u zimu 1943/44. godine u Tuzli poznati pristalica Nijemaca bolesno ambiciozni trgovac. Zbornik III. 456. i proljeće 1943. Dalmaciju. dolazi do formiranja jedinica Domobranske dobrovoljačke pukovnije (DOMDO). 61 Iako im je ideološka platforma bila jedinstvena. Međutim. mnoge jedinice DOMDO pukovnije su zajedno sa njima učestvovale u borbi protiv partizana. str. 4. u proljeće 1942. 86 .ponovo Kraljevinu Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju koja će biti etnički jednonacionalna i obuhvatiti pored Srbije. U posavska sela se spuštaju četnici sa Trebave i organizuju svoje čete i bataljone. jedinice tzv. Ta vojska se ubrzo počela raslojavati i osipati. Kordun i Baniju. knj. U jesen 1942. pa su neki vodeći predstavnici muslimanske buržoazije u sporazumu sa Nijemcima. među četnicima su postojale razlike u pogledu saradnje sa okupatorom i ustašama. u narodu zvane legija. Muslimanska buržoazija je željela da ima svoju vojsku kada se bude odlučivalo o sudbini Bosne i Hercegovine. U podtrebavskim i podmajevičkim selima sa muslimanskim stanovništvom i u gradovima. Kada su četnici sklopili sporazum sa ustaškim vlastima. Organizovanje DOMDO pukovnije započeo je 1941. SS divizija Handžar. još Bosnu i Hercegovinu. formirali. svi su oni u početku krili od naroda da su potpisali sporazume sa okupatorom i ustaškom državom.500 vojnika narasla na oko 20.

3. Komandant odreda pop Savo Božić uvjeravao je partizanske predstavnike da Brigada treba što prije da napusti Trebavu. Pojava partizana.bosanskih planinaca koje su u narodu nazvane zeleni kadar. 1980. On je Uglješi Daniloviću rekao da u centralnoj Bosni nema partizanskih snaga. knj. 62 Dolazak 6. Tuzla. u Štab Trebavskog četničkog odreda u Tolisi pošli su Uglješa Danilovič i Tošo Vujasinovič koji su od ranije poznavali većinu članova štaba četničkog Trebavskog odreda. koncem septembra 1942. koje je bilo suprotno od 62 Uglješa Danilović. Univerzal. na terenu Posavine i Trebave je doprinio dolazak 6. Vijest o njihovom držanju i ponašanju. godine. Načelnik štaba četničkog Trebavskog odreda Petar Arnautović koji je i ranije činio usluge aktivistima NOP-a bio je iskreniji. Na osnovu ovih podataka Operativni štab za istočnu Bosnu je donio odluku da se Brigada vrati na Majevicu. str. a naročito disciplina i primjerno ponašanje boraca prema narodu i njegovoj imovini ostavili su povoljan utisak na trebavske seljake. istočnobosanske brigade na Trebavu. 87 . njihova organizacija. brigade na Trebavu je iznenadio četnike i organe vlasti NDH i presjekao u korijenu tvrdnje njihove propagande da su partizani u istočnoj Bosni razbijeni i da se partizanske jedinice nalaze u rasulu. septembra stigla u Zelinju. Na prostoru Trebave i Posavine najviše ih je bilo u rejonu Gračanice pod komandom Ibrahima Pjanića. Bitka na Maleševcima. da se tamo nalaze znatne četničke snage i jaki garnizoni okupatorskih ustaških i domobranskih snaga i da bi put preko te teritorije do Bosanske krajine bio vrlo rizičan. 169-170. brojnost i naoružanje. jer će zbog njenog prisustva doći do intervencije njemačkih i ustaških snaga i četnika Cvijetina Todića sa Ozrena. Brigada je pošla preko Trebave u srednju Bosnu sa namjerom da uhvati kontakt sa krajiškim jedinicama za koje je smatrala da se tamo nalaze. Semberija u NOB i socijalističkoj revoluciji. Kada je brigada 29. OŽIVLJAVANJE AKTIVNOSTI NOP-a Oživljavanju aktivnosti NOP-a.

679-698. od Šekovića preko Majevice do Srema i natrag. Štaba 6. divizije. Ljudi su se počeli uvjeravati da su partizani drugačija vojska od ostalih koje su poznavali. kapetan Dragoslav Račić je pobjegao sa pratnjom preko Drine. Čak su i seljaci koji su bili uz četnike. a emisar Draže Mihailovića na Majevici.četničkog. novembra. knj. i 3. 1. Drugi cilj napada bila je domobranska posada u Loparama koja je zarobljena. preko Save. brigade (2. Poslije jednomjesečnog boravka u Sremu brigada se sa sremskim partizanskim bataljonima prebacila. kada je do koljena potučen jedan bataljon njemačke 718. godine u Trnovu. u noći između 5. a put Brčko . brigade i štabova bataljona na kojem je dogovoreno da brigada pređe u Semberiju. javno ukazivali na razliku u ponašanju četnika i partizana. Uskoro. ojačana vrati u istočnu Bosnu i povede odlučnu borbu sa ustašama i četnicima. a odatle u Srem gdje treba da se poveže sa sremskim partizanima. gdje su razbijeni. Prva akcija usmjerena je na Račićeve četnike u Tavni. Po povratku sa Trebave. u zaseoku Perići (Špionica). ona je stekla poštovanje kod stanovništva i istovremeno ulila nadu pristalicama NOP-a da dolaze za njih bolji dani. održan je sastanak Operativnog štaba za istočnu Bosnu. za kratko vrijeme je doprla u mnoga sela Trebave i Posavine. i 5. a i susjednih oblasti. i da se oni postupno razbiju i unište. noću između 4. oktobra 1942.63 Preko Dragaljevca i Čađavice istočnobosanski i sremski partizani stigli su 8. i 6. ustaše i domobrane. Šesta brigada je bila prva partizanska jedinica koju su ova sela vidjela. pa po63 Vojo Iiić. oktobra.Tuzla presječen. gdje je odlučeno da se odmah krene u napad na četnike. bataljon 6. bataljon je ostao u Trnovi) prešli su u Srem. gdje su sa sremskim partizanima izveli nekoliko uspješnih akcija. str. Svojom borbenošću. Uspjesi 6. 88 . istočnobosanske brigade i Sremskog NOP odreda na Majevici prinudili su njemačku komandu u Tuzli da odmah reaguje. oktobra 1. Istočna Bosna u NOB. disciplinom i primjernim odnosom prema narodu. od kojih je najznačajina ona koja se odvijala na Filipovom putu 14. U trećoj akciji razbijeni su četnici u Jasenici i Kiseljaku.

u susret Brčanskom četničkom bataljonu koji se pod komandom Jove Prnjatovića. Gradačca. u selu Humcima. kod autora). a istovremeno sa romanijskim i radavskim četnicima razbije i uništi Birčanski NOP odred. br. bataljona 6. (Izjava Pavla Zarića. istočnobosanske brigade primio je informacije o pokretu četnika ka koncentracijskoj prostoriji Maleševci Bogutovo Selo. 175. kao prethodnica za pohod na Majevicu određen je Posavski bataljon pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. Tuzle. Iz Bukvika je. 15. pa se i sam komandant tog bataljona Vladimir Mičić. iz kolone je izašlo još oko 80 Bukvičana. Detaljne podatke o pristiglim četnicima u Bukvik na putu za Majevicu dao je Petru Kaurinoviću Vukosav Simić. Majevice. (Izjava Teufika Imamovića. nalazio u rejonu Ražljeva.što nije imala na raspolaganju dovoljno vlastitih snaga. Bukvika. Vučjaka i iz Posavine i Semberije na Majevicu i sa njima. iznenadno napadne četnike na njihovoj koncentracijskoj 64 65 Arhiv VII. brigade koji ga je napao i zarobio 70 četnika. k. razbije partizane na Majevici. koji je zadužio skojevca Esada Taslidžića da je odnese u Brčko. Iz Trebavskog četničkog odreda. od aktivista NOP-a iz Brčkog. svim snagama.8. po naređenju popa Dimitrija Stefanovića krenuo sa njima Bukvički četnički bataljon u kojem su aktivisti NOP-a imali snažan uticaj. Ozrena. morao vratiti u Bukvik. ostavši bez svoje vojske. odlučila je da izvrši koncentraciju četnika sa Trebave. Štab 6. Poruku Edhema Čeme o namjerama četnika donio je iz Skugrića Đorđo Mikičić do sekretara partijske ćelije u Gradačcu Teufika Imamovića. Nekoliko stotina četnika krenulo je sa Krečana i 21. kod autora). novembra posavski četnički bataljon je iznenađen od 2. koji se sam našao na Birču. Taslidžić je poruku stavio u bure od rakije i bezbijedno je prenio u Brčko. uz sadejstvo domobranskih i ustaških jedinica. Zajedno sa Pavlom Zarićem oni su te podatke pretočili u iscrpan izvještaj koji je Pavle Sekulić pješke preko Zovika. gdje su zanoćili slijedećeg dana. pa je donio odluku da jednovremenim udarom sa tri pravca.Srnice prema Majevici64. novembra prošlo zapadnom stranom Gradačca i uputilo se cestom Gradačac . f. 63 i od štaba svog 2. Već u Vujičićima iz bataljona je izostalo dvadesetak Bukvičana. reg. a iz Vražića. 89 . Već na prvom konačištu. fond NDH. u noći 22/23. bataljona. Vražića i Lukavice odnio u Majevicu.

Četnički poraz je odjeknuo u svim mjestima i selima sjeveroistočne Bosne. k. br. Zarobljeni četnici su morali položiti zakletvu da više neće učestvovati u borbi protiv partizana. Vlasti NDH u Brčkom su izvještavale svoje pretpostavljene da predviđaju eventualno napad partizana na Brčko. a sigurno na Čelić i Koraj. reg. 39. drugog po redu Majevičkog NOP odreda. novembra 1942. k. f. Ona je omogućila veći priliv novih boraca u partizanske jedinice. 2. fond NDH. prije nego što se oni razviju za napad i usklade svoja dejstva sa okolnim domobranskim i ustaškim garnizonima. 35 i 38. reg. naočigled stanovništva. 34. Oko 40 zarobljenih četnika. domobranskim i DOMDO jedinicama i organima vlasti NDH inicirala je i ubrzala proces diferencijacije. XII 1942. 175. 66 Kakvu je pometnju izazvao poraz četnika na Maleševcima svjedoči i to da je oko 50 četnika u ritama moralo proći kroz Brčko. da je oko 30 ranjenih četnika liječeno u brčanskoj bolnici i da je četnički komandant Pavle Gajić molio zapovjednika oružničke postaje da sa svojim četnicima prođe kroz Koraj. stvaranje novog. godine napali oružničku posadu u Srnicama i ubili 15 oružnika i 16 seljaka. reg. ostali su u partizanima.9. Dimitrije Stefanovič i drugi. u zoru 28. «> Arhiv VII. četnici su razbijeni. 67 Arhiv VII. f. 68 Partizanska pobjeda nad četnicima na Maleševcima zadala je takav udarac četničkom pokretu u istočnoj Bosni da se on više nikada nije oporavio. 175. obnavljanje. Istovremenim napadom 7 partizanskih bataljona. širenje i učvršćivanje partijskih organizacija na terenu i formiranje narodnooslobodilačkih odbora tamo gdje do tada nisu postojali. Poginulo je i ranjeno oko 250 četnika. na utvrđene položaje na Mramorku. 90 . k. 67 Da bi pred narodom popravili utisak o svojoj vojničkoj snazi. godine. a među njima i komandanti Đuro Bižić. Kod stanovništva sjeveroistočne Bosne stvarala je uvjerenje da su partizani ona snaga koja će preovladati i da kolebanju na koju će se stranu opredijeliti sve manje ima mjesta.prostoriji. br. 68 Arhiv VII. četnici su poslije poraza na Majevici. Jovo Prnjatovič. 54. većinom rodom sa Vučjaka i Posavine.9. U četničkim. 175. fond NDH. br.9. fond NDH. f.

Petar Kaurinović. Mika Stanković. gradačačkoj. u Podnovlju Mile Dejanović Buna. Nikola Simić. str. Sakib Hamidović i Ahmet Beširević. Ilija Vasić. 77-78. 69 Mjesec dana nakon toga oformljen je u Gradačcu i aktiv SKOJ-a u kojem su bili Esad Taslidžić. n. Pored njih radilo je na konkretnim zadacima NOP-a više drugova i drugarica. Tolpe i Širbegovića ušli Panto Nikolić. Hakija Raljević i Mehmedalija Abdulhamidović. krajem septembra 1942.Po povratku sa Trebave članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva ocijenili su da postoje povoljni uslovi za partijsko-politički rad na Trebavi i u Posavini. Đorđo Mikičić i Midhat Muradbegović. Savo i Stevo Živković. u jesen 1942. po svom dolasku iz Srbije. a nešto kasnije i Kemal Halilović. Njima se u decembru 1942. Milivoje Stojčević Brzina i Ivan Bumbulo69 Edhem Čamo. a u Miloševcu Trivo Dakanović. da na sektor Trebave pođe Edhem Čamo. Sakib Mehmedović. Enver H u m o i Jovan Radovanović. pa su na osnovu toga odlučili. Čamo se odmah povezao sa Milošem Tolpom i Feridom Širbegovićem. Boro Popović. u Dugom Polju Nedo Krekić. bosansko-šamačkoj i odžačkoj opštini i preko aktivista NOP-a u selima istočne Posavine sa partijskim radnicima na Majevici i Brčkom.č. Šihabudin Moranjak i Šefik Dulić. 91 . Polovinom oktobra 1942. godine oformljena je ćelija KPJ u Gradačcu u koju su ušli Teufik Imamović (sekretar). godine. Orhan Topčić. On je uskoro u Skugriću formirao partijsku organizaciju u koju su pored njega. Oni su činili jezgro i rukovodeći aktiv pri stvaranju partijske i skojevske organizacije na Trebavi. koji je ranije postao član KPJ. Mustafa Jašarević. godine. U Modriči su u to vrijeme aktivno radili za NOP Pero Kovačević. članovima KPJ. U istočnom dijelu Posavine. pridružio Slobodan Janković. Po dolasku na Trebavu Edhem Čamo se smjestio u selo Gornji Skugrić u kući Mihaila Novakovića odakle je mogao kontaktirati sa pristalicama NOP-a u modričkoj.

str. godine politički komesar čete u Ozrenskom NOP odredu. Tada su kandidovani za članstvo KPJ Stojan Bumbulović. četnici Pavla Gajića su se raširili po posavskim selima. Brvniku i Bosanskom Samcu. Ilija Vasić. istočnobosanske brigade. u januaru 1943. što su četnici iskoristili da pojačaju teror nad pristalicama NOP-a i nad svima onima koji se sa četnicima nisu slagali. n. da pljačkaju i vrše nasilje nad narodom. 70 Za vrijeme njihovog odsustva. 219-221. neprijatelj je koncentrisao jače njemačke i ustaško-domobranske snage na Majevici. Polovinom decembra 1942. sa ciljem da opkoli i uništi jedinice 6. i na okupljanju.d. 92 . i došli u kontakt sa Dragom Tojićem Gangom. povezivanju i usmjeravanju saradnika NOP-a u Bukviku. Ljubo Antić i Stevo Lazić. Tamo su ostali mjesec dana u sastavu partizanske čete Đorđe Đojića.vić razvijaju veliku političku aktivnost koja je usmjerena na raskrinkavanje politike i prakse četnika i ukazivanje na ciljeve NOP-a i borbu NOV i POJ za oslobođenje zemlje od okupatora i njegovih pomagača. Pored ostalih. majevičkog NOP odreda i sremskih partizanskih bataljona. rodom iz okoline Odžaka. Krajem 1942. Gornjem Žabaru. Istovremeno je stigla vijest da su na slobodnu teritoriju Birča prodrli četnici sa Romanije i Radave. četnici Pavla Gajića uhapsili su na prevaru. U decembru 1942. Polovinom januara 1943. a poslije borbe na Maleševcima stigao na Majevicu. nastojeći da terorom zaplaše stanovnike da ne pomažu partizane. Na Majevici su ostale malobrojne partizanske snage. 71 Pošto su mnogi lju70 71 Boro Popović. U takvoj situaciji Operativni štab je donio odluku da sa glavninom snaga prijeđe preko ceste Zvornik . Boru Popovića i Radisava Milanovića koji su po zadatku pošli sa propagandnim materijalom u sela oko Bosanskog Samca. godine se prebacio na Trebavu i učestvovao u borbama na Vučjaku u avgustu 1942. a zatim se prebacio u Slavoniju. vratio se u svoj rodni kraj. članoni Sreskog komiteta za Brčko koji im je dao zadatke za dalji rad u Posavini. Nikola Simić. 2. bio je 1941.Tuzla u Birač. članovi partijske organizacije Posavine: Boro Popović. vraćaju se na svoj teren. da dalje razvijaju politički rad. Savo i Stevo Živković. Radisav Milanović. U januaru 1942. Petar Kaurinović i Milivoje Stojčević pošli su u Ražljevo da se jave partijskom rukovodstvu za Majevicu.

armijom u Staljingradu) i iz naše zemlje (I zasjedanje AVNOJ-a. Ljubu Antića. naprednog učitelja koga je poznavao prije rata. Salih Žilić. Ševlija Hodžić. Gornjeg Žabara i drugih sela ustali u odbranu uhapšenih. uz pomoć Save Maksimovića i Tome Kasapovića prebacili preko rijeke Bosne u Donju Dubicu. i početkom 1943. Poslije izvjesnog vremena Boro Popović se prebacio u Bukvik 72 . opkolila domobranska 4. n. ušli: Mehmed Ibrahimović. Peru Šikanića i Miku Obrenovića. Boro Popović i Radisav Milanović su. n. Nuraga Sačić. Slatine. Pavle Gajić ih nije smio tu likvidirati. Ubrzo je u Srebreniku formirana partijska ćelija u koju su pored Hamida Mazalovića. armije nad Romelovim korpusom kod El-Alamejna i pobjeda Sovjetske armije nad Hitlerovom 6. uz pomoć stražara Milutina Popovića i Racka Radića. Kada ga je kasnije. uspješne borbe jedinica NOV i POJ u IV neprijateljskoj ofanzivi) i o narastanju snaga 72 73 Boro Popović.. poslije deset dana pobjegli iz zatvora i preko Miloševca i Pisara se. uvidjevši da nema drugog izlaza zajedno sa Dankom Tešićem izvršio je samoubistvo. uz pomoć Emina Ibrahimbegovića koji ga je proveo sakrivenog među vrećama u seljačkim kolima. stigao u Srebrenik. Edhem Čamo. 78.. str.di iz Brvnika." Povoljne vijesti koje su krajem 1942. Ahmet Danić. a kasnije i Abdulkadir Fazlić iz Kerepa. ranijeg člana KPJ. Čamo je 30. januara 1943. U Srebreniku i okolnim selima situacija je bila veoma povoljna za NOP. godine. a Radisav Milanović je ostao u odžačkom kraju. Unaprijed obavješten o četničkoj namjeri. Najugledniji i najuticajniji mještani i rijetki školovani ljudi prišli su NOP-u i bili spremni da istraju u svom opredjeljenju i zalaganju. Svjesni opasnosti koja ih čeka.d. nego je smišljao plan kako to da učini na drugi način. u martu 1943.č. brigade i Mehmeda Ibrahimovića. 226-248. Odmah poslije toga četnici su u Brvniku uhapsili Ivana Bumbulovića. stizale sa savezničkih frontova (pobjeda engleske 8. Obudovca. Tu je našao Hamida Mazalovića. str. bojna. Četnici su na Trebavi angažovali Ivicu Špionjaka da ubije Edhema Čamu. učitelja i borca 6. 93 . Mehmedalija Mujedinović. Batkuše.

Milena Šuput. Orhan Topčić. Jefto Kovačević. Raspoloženje naroda u srpskim. Fehima Dedića.74 U Modriči. Abdurahima Otanovića. Ostoja Stojčinović. str. Maksim Danilović. omladinci koji su se od ranije isticali u radu NOP-a. Velimir Popović. Zarije Domazeta. Ive i Stipe Domazeta. Nike Kovačevića. trebavskim i vučjačkim selima stvoreno je niz organizacija NOP-a koje djeluju povezano. Gvozda Krekić. da će se uskoro zbiti događaji koji će značiti prekretnicu u ratu. Vojo Stojčević. Jelke i Joze Ljubasa. sada polako postaju svojina širih narodnih slojeva. Perica Kosik. a u aprilu 1943. Na taj teren su krajem februara 1943. Žarka Mihajlovića i Pere Krekića. muslimanskim i hrvatskim selima. Ideje narodnooslobodilačkog pokreta. izašle i Borka Mihajlović i Mara Bundalo. Sakib Hamidović. iako su silom vlasti tjerani na to. 94 . Ljudi su na svaki način izbjegavali da idu u neprijateljske formacije. Ahmet Beširević. Sakib Mehmedović. Safe Halilovića. Džemal Huskanović i Milivoje Kune. koje su ranije usvajali samo najsvjesniji. a naročito u gradovima sve više se okretalo protiv kvislinga svih boja. su kandidovani za članove KPJ: Kemal Halilović. Na Pustari je oformljen aktiv u kojem su radili Tomo Sperac. Jedno vrijeme u Koprivni i Vranjaku su bili Muhamed Devedžić i Ago Fejzić iz Tarevaca. Modrička grupa aktivista proširena je uključivanjem u rad Mike Dujića. primljeni u KPJ Esad Taslidžić. Fuada Suljića. Mustafa Jašarević i Šefik Dulić. Gradačac 1979. U Gradačcu su u martu 1943. Tome je najviše doprinijelo rad partijskih i skojevskih organizacija koje se sada proširuju primanjem novih članova i čiji uticaj na okolinu postaje sve izrazitiji. Zdravko Kovačević. 58. omladinac Tomo Tadić i omladinka Ksenija Kosik. Mato Belić.NOP-a u susjednim područjima (Majevica. srednja Bosna i Slavonija) postepeno su kod naroda u Posavini i na Trebavi stvarali uvjerenje da će Hitler i njegovi saveznici i sluge izgubiti rat. Aktiv u Garev74 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Miloš Milojević. Vid Dević. Grupi vučjačkih aktivista su pripadali: Stanko Bogdanović. koji su se zbog pritiska četnika morali skloniti u Grabsku. Komisija za istoriju Opštinskog komiteta SKJ.

Marko Andrić. djelovali i Ljubo Antić. Ivica Hlubina i Tošo Mihajlović. Mato Andrić Stari i Niko Stanić (Ivin). Gojko Šarkanović. koji se kao ranjenik skrivao u Grapskoj kod Huseina Hadžirašidagića. Njih je. n. U Brvniku su. Đokan Babić iz Tišine. Kosara Petrović i Dragan Ristić. dr Huso Kapetanović. mnogi omladinci iz ovog kraja su stupili u 6. godine ušao u sastav jedinica 2. n. str. Stevo Lazić. 77 U Odžaku je Midhat Muradbegović oformio organizaciju NOP-a u kojoj su se nalazili Nazir Omerbašić.d. Pero Petrušić. a Vuku Simića i ubio. Dobojsko-kostajnička partijska organizacija okupila je znatan broj aktivista NOP-a u selima jugozapadnog dijela Trebave i na Ozrenu. Jovo Mitrović i kandidati Nikola Čelić i Ahmet Durić.cu sačinjavali su: Petar Jurilja. U Kožuhama i Osječanima aktivno djeluju Ivo Šubarić. pretežno 4. Sa grupom iz Brvnika su sarađivali: Savo Maksimović iz Pisara.. 95 . divizije. Branko Grebenarević i Adem Ademović. proleterske (crnogorske) brigade. Ignjat Radojčić. 117. Soka Veselić.2. str. Slavko Stanojević. U avgustu i septembru 1943. 75 Članovi KPJ Miloš Tolpa i Panto Nikolić održavali su kontakte sa Dobojsko-kostajničkom partijskom organizacijom 76 čiji je sekretar bio Simo Lukić. 109. pored Ivana Bumbulovića. Milan Kajganić. Istočna Bosna u NOB-u. Veći broj ovih aktivista je u julu 1943. a članovi Dedo Trampić. Vuko Simić i Mika Obrenović. Božo Pataković. istočnobosansku i 1. čiji je politički komesar postao Simo Lukić. knj. Stojan Bumbulović. Obrad Stević iz Gornje Slatine. 198-199).. str. Đoko i Košta Živković. poslije bjekstva Bore Popovića i Radisava Milanovića iz zatvora. Angela Todorović. majevičku brigadu. Mehmedalija Subašić. Pavle Gajić uhapsio i maltretirao u zatvoru. Todor Peranović i Mitar Popović iz Miloševca. U Gornjem Žabaru su djelovali Pero Stanković. Jovan Stanišić iz Donje Slatine i Mihajlo Peić iz Obudovca. U Bosanskom Samcu je djelovala grupa aktivista NOP-a u kojoj su pored Hasana Zaimovića bili Spasoje Ilinčić.d. U Vranjaku su djelovali Svetozar Lukić i Cvjetko Stojanović i jedno vrijeme Petar Arnautović. Muhidin Spužić. Ostvareni su punktovi u selima oko Orašja i to: u Oštroj Luci je djelovao Matko Arlović-Mi75 76 77 Muhidin Spužić. Mato Belić. kada su one stigle na Ozren a jedan broj u sastav novoformiranog Ozrenskog NOP odreda. U oslobođenoj Modrici.

upozorio komandanta tog bataljona da »pazi na raspoloženje u bataljonu jer on (Božić) raspolaže podacima da situacija u bataljonu nije čista. To je bilo poznato i komandantu Trebavskog četničkog odreda Savi Božiću. Nikola Pantelić. batinao krivce. Pavle Zarić. 96 .Ivo Baotić i u Orašju . Gojan Pajić. Đorđo Kaurinović. 78 Slijedećih mjeseci posavski komunisti intenziviraju kontakte sa pristalicama NOP-a. godine posavski komunisti su.Nijaz Arnautalić. Joka Pantelić. u Donjoj Mahali Božić Mato. uskoro. uključeni su i kandidovani aktivisti koji su se najviše isticali u radu. Savo Božić je mislio da u Bukvik uputi kaznenu ekspediciju. 3 reg. Oni su ostvarili dominantan uticaj u četničkom Bukvičkom bataljonu i u okolnim selima. 219. preko Cvije Mitrović iz Srnica uspostavili vezu sa Teufikom 7S Arhiv VII. oni ponovo odlaze u Ražljevo. Pavo Bašić. Trivo P. Jovo Pajić. kojih ima sve više. koja je bila u sastavu Sreskog komiteta KPJ za brčanski srez. u Boku Marko Marković-Kosić.jatović. Mitar Tripić. Jakov Mitrović. f. ĆA. 14. Posavski komunisti su održavali vezu sa Sreskim komitetom za brčanski srez. a ponekog i čuknuo«. U martu 1943. a bili su povezani i sa partijskom organizacijom u Brčkom. Petar Đokana Kaurinović. na sastanak sa sekretarom Sreskog komiteta KPJ Svetolikom Gospićem. Majevičkom NOP odredu koji je. ali je od toga odustao. Trifun Zarić. II 1943. U Ražljevu su ostali Nikola Simić i Milivoje Stojčević koji su predviđeni za rukovodioce u novom. U Bukviku su se isticali u radu NOP-a slijedeći aktivisti: Boško Pantelić. koji je 18. pronalazio oružje. direktno ili preko partijske organizacije u Ražljevu. jer slučaj Kaurinovića nije usamljen i on vjerovatno ima pristaša u okolini i u samom bataljonu«. Kaurinović. br. Cvijetin Vasić i Jovan Kerezović. Ilija Kaurinović Farkaš. godine i formiran. U proljeće 1943. Roža Cerić. k. u Kostreču . 2. trećem po redu. U posavsku partijsku organizaciju. jer je u srednju Bosnu poslao jedan dio snaga koji je sa četnicima sa Ozrena »čistio teren. aprila 1943. Lazo Đurić.

godine Haso Burić je po zadatku boravio u muslimanskim selima zapadno od puta Brčko . str. br. avgusta 1943. Sabrali smo u Ražljevu nešto tih materijala«. Radimo intenzivnije i sa ljudima u bataljonu. Strana 256 i 257. 1392). gdje su krstarile četničke jedinice koje su se svirepo svetile onima koji su se izjašnjavali za NOB«. Sa njim su kasnije održavali redovne kontakte. i tu formirao 2-3 partijske organizacije i nekoliko aktiva saradnika NOP-a. Boro Popović u navedenom djelu piše:80 »Intenzivnije radimo u samom Bukviku. Zahvaljujući zalaganju partijskih kadrova ona je uspjela da savlada osnovne teškoće u radu. Ima dosta ljudi pripremljenih za članstvo. Posebno je bio otežan rad jablaničke (majevičke) i posavske (bukvičke) partijske organizacije koje su djelovale na neoslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. Odlazimo u Ražljevo na razgovore sa sekretarom Sreskog komiteta i brzo se vraćamo. Sarajevo.Imamovićem. sekretarom partijske organizacije u Gradačcu. 79 80 81 82 Boro Popović n. polako. ni sami ne znamo zašto. (Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta. Sada to činimo ubrzano i mnoge primamo i bez kandidatskog staža. 79 Kako se radilo u posavskoj partijskoj organizaciji u to vrijeme. Modriči i Gradačcu. zbirka NOR. 97 .Tuzla (Brnjik . Rahić i dr. rolna 4/335-336. Primamo ljude u partiju i formiramo partijske ćelije po zaseocima Bukvika. obično umnožavamo na mašini partijske materijale ili nešto čitamo.d. Do sada smo sporo primali ljude u Partiju.Vražići. iznosi ovakvu ocjenu o radu posavskih komunista: »Brčanska partijska organizacija radila je pod težim usiovima od bijeIjinske i imala je manje iskusnijih partijskih kadrova. a pripremamo i u nekim drugim selima.82 Trebavski komunisti su takođe djelovali u vrlo nepovoljnim usiovima. kat. Arhiv VII. Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. IV 1943. Mikrofilm. Ili je to zbog naše pretjerane opreznosti ili je zbog našeg neznanja i nerada. Posavci da se otkidaju i da odlaze u partizane. Sekretar oblasnog komiteta Hasan Brkić u izvještaju od 24. a uz to su bili daleko od partijskog rukovodstva na Majevici. Sarajevo. Prebacimo ponekog Posavca u partizane na Majevicu. Počinju. IRP. U aprilu 1943. Zbog četničkog terora većina komunista je morala napustiti trebavska sela i tražiti sredinu u kojoj će moći bezbjednije da djeluje. I tu odabiramo pojedince i pripremamo ih za članstvo u Partiji. Zbog toga je težište rada članova KPJ pomereno prema Srebreniku. Po danu. 261-266.).

83 Ostvaren je znatan politički uticaj na gradsku sredinu pa su mnogi intelektualci . Edhem Čamo. Hilmija Zaimović. napustiti Srebrenik i prijeći u Kerep. 3). Hasan Grabčanović. Jedan primjerak brošure upućen je poštom dr Abdulahu Bukvici u Brčko. (Arhiv VII.Muslimani i Hrvati prišli NOP-u. Mustafa Mirica. Članovi KPJ i drugi saradnici i pristalice NOP-a razbili su skoro u potpunosti akciju muslimanskih reakcionara koji su. i ranije sarađivali sa NOP-om pošli su sada u jedinice NOV i POJ. 98 . polovionom marta. u sporazumu sa jerusalimskom muftijom i Hitlerovim pomagačem El Huseinom. jer su organi Gestapoa iz Tuzle otkrili da se grupa aktivista NOP nalazi u Srebreniku. SS diviziju Handžar. ponajviše na Džafera Kulenovića koji je prije rata bio ministar u Cvetkovićevoj vladi. kada se preko Jasenice i Jablanice prebacio na Majevicu zajedno sa grupom oficira DOMDO pukovnije koje je poveo na slobodnu teritoriju. koju su tada počeli da formiraju. pošli da vrbuju ljudstvo u 13. Kotarska oblast je prepis ove brošure uputila upravo njemu. Adem Osmanbegović. a on ju je predao Kotarskoj oblasti. Hasan Maglajlija. osobito među pripadnicima DOMDO pukovnije. k. Brošura ima 4 dijela sa sljedećim naslovima: 1) Nekoliko riječi o današnjem ratu. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu objavio je brošuru Rodoljuba Čolakovića »Muslimani u NOB« u kojoj je objašnjen stav KPJ prema Muslimanima. nego srpska. Ahmet Šiljić i Salih Žilić. Te veze su bile rjeđe. fond NDH. Proglas su potpisali: Daut Filipović. br. Omer Gluhić. Tada su u Čekaničima uhapšeni Hamid Mazalović i Vehid Begić. 84 Trebavska partijska organizacija je sa partijskim rukovodstvom na Majevici održavala vezu preko posavske i jablaničke partijske organizacije. 85 On je u Kerepu ostao do polovine maja 1943. U brošuri se na nekoliko mjesta ukazuje na reakcionarnu ulogu muslimanskog begovata. Enver Mešković. U maju mjesecu 1943. 3) Može li se u ovoj borbi biti neutralan. SS diviziju koji je naišao na širok odjek. 2) Šta su Muslimani doživjeli u Hitlerovom »Novom poretku«. 10. 4) Jedini pravi put. njihova zajednička domovina. je morao.gdje su postignuti znatni rezultati u političkom radu. reg. 83 84 85 Izdat je proglas protiv vrbovanja ljudstva za 13. Uz brošuru je priloženo pismo u kojem se kaže da Bosna i Hercegovina nije ni srpska ni hrvatska ni muslimanska. 176. f. Mehmed Selimović. Neki od njih. hrvatska i muslimanska. koji su se kao rezervni oficiri nalazili u jedinicama DOMDO pukovnije i domobranstva. a kada je osnovana vlada NDH postao je njen potpredsjednik.

godine narodnooslobodilačka borba u sjeveroistočnoj Bosni dobija novi zamah i snažno se razvija. kao što su grupni sastanci. kao partijsko-politički radnici. naročito u organizacionom pogledu. Mikrofilm. a Miloš Tolpa. bilo je minimalno. Hasan Brkić. u ljeto 1943. Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. vršile svoje zadatke. poznatu kao 86 Arhiv VII. iznenaditi kada im bude saopšteno da su tek tada primljeni u KPJ. 86 U kasno proljeće 1943. Sarajevo. uz veću ili manju pomoć partijskog rukovodstva. on je napisao: »Na terenu Trebave razvilo se nekoliko partijskih organizacija koje su. radeći ilegalno na neoslobođenoj teritoriji. Oni će se kasnije. Iskustvo tamošnjih naših drugova. koncem avgusta 1943. u teškim uslovima. Oni nisu imali pravu sliku kako naša partija izgleda u organizacionom pogledu. Nisu mogli zadovoljiti neke organizacione principe partijskog života. Komunisti koji su radili na Trebavi i Posavini bili su mladi ljudi. Mnogi od njih su bili ubjeđeni da su samim tim što rade kao aktivisti NOP-a i što su po ubjeđenju komunisti. postali i članovi KPJ. Iako su uslovi pod kojima su radile te organizacije bili teški. Mika Stanković i Đorđo Mikičić su ostali u svojim ranijim prebivalištima. nego su uglavnom međusobno pojedinačno kontaktirali. 99 . IRP. ipak su one pokazale prilične rezultate. Midhat Muradbegović je nastavio djelovati u Odžaku. Nisu imali potrebnih predznanja o toj vrsti aktivnosti. rolna 4/335. snalazili prema situaciji. godine. a Udarna grupa divizija Vrhovnog štaba ušla je u odsudnu bitku. godine. Oni su se. odakle su uspješno djelovali u mjestu i okolnim selima.Panto Nikolić i Slobodan Janković su posredstvom grupe domobranskih oficira . Između ostalog. Zato se i postavilo pitanje rukovodstva. Najvjerodostojniju ocjenu rada komunista na Trebavi izneo je u svom izvještaju sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Osnovni nedostatak u njihovom radu je bio u tome što se u njihovoj blizini nije nalazilo neko partijsko rukovodstvo koje bi rukovodilo njihovim radom. legalizovali svoje prisustvo u Modriči. nego su se.saradnika NOP-a. a osobito u vrijeme čišćenja Trebave od četničkih bandi«. Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije ponovo su oslobodili znatne teritorije u Hrvatskoj. oformili za vrijeme NOB-a.

majevičke brigade u sastav Glavne udarne grupe divizija. II. koji će svoj naziv dobiti kasnije. 1956. polovinom aprila 1943. svrstanih u 10 bataljona. gdje su zajedno sa Birčanskim odredom vodile teške borbe za odbranu slobodne teritorije Birča. protiv brojno nadmoćnih neprijateljskih jedinica. i početkom 1943. 2. kad Vrhovni štab stigne u istočnu Bosnu. 210-212. godine. 87 Treći majevički partizanski odred. Beograd. 1979. krajem 1942. a l i . 28-29. juna na drumu Brčko-Bijeljina razoružali 3. str. nazvan Kurjakov. 330. Kolone vojvođanskih partizana u talasima prelaze na teritoriju istočne Bosne i tu se od njih ubrzo formiraju grupe udarnih bataljona. Rodoljub Čolaković. odnosno dvije grupe bataljona. pa je pokret odgođen.Vojvođani u istočnoj Bosni. po njegovom popularnom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku. Zaplijenjeno je 5 topova. knj. razbili četnike na Majevici i u Semberiji. Zapisi iz oslobodilačkog rata. nekoliko značajnih akcija. 88 Na Majevici su ostali Majevički partizanski odred i Prvi bataljon Druge vojvođanske brigade. vojna snaga koja je uspješno izvela mnoge akcije na Majevici i u Semberiji. Poslije odlaska 6. 40 puškomitraljeza i preko 1. 16 mitraljeza. domoboransku pukovniju i zarobili 1. str. godine. pod direktnom komandom Vrhovnog štaba NOV i POJ. str. Već početkom maja u svom sastavu imao je tri bataljona sa 550 boraca. Istočna Bosna u NOB-u. Samostalno ili zajedno sa Vojvođanima izveo je.000 87 88 Nikola Božić . odnosno brigade. istočnobosanske i 1. Poslije toga obe brigade su trebalo da krenu na Trebavu i u Posavinu. vojvođanski partizani. ali je uoči pokreta stigla vijest da proleterske jedinice nadiru prema Vlasenici. Odlučeno je da krenu 22. 100 . Borbe vojvođanskih partizana u istočnoj Bosni. prešle su na Birač. 2. postao je ubrzo po svom formiranju. i 2. knj. Prosveta. Vojnoistorijski glasnik br. od aprila do jula 1943. Majevički i Birčanski odred su preuzeli sav teret narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni.Peta neprijateljska ofanziva. Tokom maja i juna likvidirali su nekoliko domobranskih uporišta u selima Semberije. Sredinom maja 1. na koju je napadao neprijatelj sa oko šest hiljada vojnika.256 neprijateljskih vojnika. Radovan Panić. vojvođanska brigada. juna.

pušaka. godine. 101 . Od proljeća 1943. 89 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. iz Posavine je u jedinice NOV i POJ otišlo oko 110 boraca. otišla je iz Gornjeg Žabara juna 1943. Od ovih Žabaraca formirana je posebna četa u Majevičkom NOP odredu. Beograd. 1. 89 Majevica i Semberija bile su uglavnom slobodne. Do polovine jula 1943. 460-461. U njoj je pored omladinaca bilo i 25 dotadašnjih četnika. godine Posavci i Trebavci. na čelu sa Anđelićem koji se pokazao kao vrlo hrabar i odan borac. počinju da odlaze u partizane na Majevicu. pojedinačno i u grupama. na čelu sa svojim komandirom Rajkom Anđelićem. od 63 borca. Vojnoistorijski institut JNA. 1963. bez neprijateljskih posada. knj. Najveća grupa. str. Ostaci četnika su se skrivali po zabitnim mjestima Majevice i nisu predstavljali znatnu opasnost.

U D I O FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA .

GODINE DJELATNOST DRUSTVENO-POLITIČKIH ORGANIZACIJA ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNO-TERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI FORMIRANJE BORBENA DEJSTVA POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP NOP ODREDA ODREDA DO TREBAVSKOG I POSAVSKOG POČETKA 1944.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRVPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. GODINE . DO PROUEČA 1944. GODINE SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944.

čime je izbjegnut glavni udar neprijateljske ofanzive. Uočivši namjere neprijatelja. Spreče i srednje Drine. Beograd. a 7. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI Poslije uspješnog proboja u dolini Sutjeske. 1976. sa Vrhovnim štabom.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRUPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. južno od rijeke Spreče. 1 Gligo Mandić. 5. i 2. diviziju (Vražju) na tuzlanski sektor. 1 Ovim prodorom jedinica NOV i POJ neprijatelju je ugrožen tuzlanski rudarsko-industrijski bazen i bogata žetva u žitorodnim rejonima istočne Bosne. SS diviziju na liniju Sokolac-Srednje. brzim i snažnim naletima razbila i uništila ustaško-domobranske garnizone u Han-Pijesku. One zajedno sa domobranskim i četničkim snagama preduzimaju. ofanzivu na oslobođenu teritoriju. Vojnoizdavački zavod. jula. istočnobosanska divizija. Zbog toga Nijemci prebacuju 369. 105 . Vrhovni štab je izvršio dekoncentraciju svojih jedinica na širokom prostoru oslobođene teritorije. od 13. krajem jula 1943. 17. gdje se u to vrijeme nalazila Centralna bolnica. Srebrenici i Bratuncu. vojvođanske brigade. str. na kojoj je. do 20. Vlasenici. proleterska i 7. Glavna udarna grupa divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ izbila je na prostoriju istočne Bosne. uz sadejstvo 1. 1. Kladnju i Zvorniku i stvorila veliku slobodnu teritoriju u međurečju Krivaje. banijska divizija. usmjeravajući sa juga i sjevera glavni udar na Birač. Poslije neuspjeha neprijateljske ofanzive. Olovu.

a 5. Oko stotinu novih boraca i zarobljenih četnika ostalo je u brigadi. ojačana jednim bataljonom Majevičkog NOP odreda. 106 . 1. na osnovu procjene podataka koji su dobijeni od partijskih radnika iz Posavine. divizije su naimenovani: Danilo Lekić za komandanta. na Ozrenu i u dolini Krivaje. istočnobosanska divizija je orijentisana prema Trebavi i Posavini. Branko Petričević za političkog komesara. koga je poslije njegove pogibije zamjenio Vukašin Subotić. divizije: Gligo Mandić za komandanta.napuštaju istočnu Bosnu i odlaze prema zapadnoj Bosni. Na teritoriji istočne Bosne ostaje privremeno 2. Ona se popunjava i novim dobrovoljcima iz redova omladine. Čim se popunila i organizaciono sredila. razoružali i uhapsili komandanta četničkog bataljona 2 U štab 16. pošto je na sektoru Olovo-Vareš-Breza. proleterska divizija. provela oko mjesec dana. 1. a na Majevici 1 Birču novoformirane 16. Prva majevička brigada se iz pete ofanzive vratila na Majevicu. vojvođanska divizija je ostala na Birču. Stefan Mitrović za političkog komesara i Ljubiša Urošević za načelnika štaba. jula stiže u Bukvik. Pero Kosorić za zamjenika komandanta i Siniša Nikolajević za načelnika štaba. Već 19. kreće u Posavinu i već 24. sa svega 200 zdravih i oko 100 ranjenih boraca. krajiška divizija se vraća na sektor Visoko-Kiseljak-Busovača. istočnobosanska brigada. majevička brigada. štab 17. a 16. vojvođanska i 17. 2 Pošto se sa svojom 1. Oni su. znajući da će jedinice NOV uskoro stići u Posavinu. Odmah po dolasku. divizije je nastavio da vrši pripreme za nastupanje prema Posavini i Trebavi u skladu sa direktivom Vrhovnog štaba. majevičkom brigadom prebacio sa Birča na Majevicu zbog popune. u koju su svrstane 6. jula brigada razbija četnike u rejonu Lopara. koji su na svoju stranu privukli većinu mobilisanog ljudstva tog četničkog bataljona. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ 17. osobito iz Semberije. u njen sastav su uvrštena dva bataljona Majevičkog NOP odreda: Drugi (komandant Nikola Simić) i Peti (komandant Hajrudin Brana Saračević). majevička brigada i Majevički NOP odred. a u Štab 17. istočnobosanska divizija. U četničkom bataljonu u Bukviku ranije je stvoreno snažno jezgro aktivista NOP-a. uputivši jednu brigadu na Majevicu.

jula. u zoru 25. a načelnik štaba Vukašin Subotić. 6 saradnika NOP-a. knj. str. br. 4 U Gornjem Žabaru je. na traženje Okružnog komiteta KPJ. 146). pet majevičkih bataljona nastavilo je nastupanje prema selima istočne Posavine. majevičku brigadu. (Zbornik IV. Teufik Imamović. porušivši mostove na rijeci Tinji. dobio je obavijest od Edhema Čame da dođe na sastanak u Kerep. na tri dana prije napada na Gradačac. satnik Stanislav Horki koji je od njega tražio da posreduje kod partizana da ne napadaju na Gradačac. Čim se vratio u Gradačac. i zatražio da pribavi tražene podatke. godine. 38/4). sekretar partijske ćelije u Gradačcu. f. Poslije 3 mjeseca. Po ulasku partizana u grad on je stupio kao borac u 1. partijski radnik iz Obudovca. zamjenik komesara brigade i Boro Popović. Prilikom napada partizana na Gradačac 28. Umro je u januaru 1944. 107 . 5 Navečer je borcima oba bataljona govorio Vladimir Rolović.Vladimira Mičića i nekoliko njegovih pristalica. fond NDH.177. reg. tačan raspored posade i vatrene položaje oruđa. politički komesar Muhidin Begič. 3 U nedjelju. Imamović je preko Humki stigao u Kerep.4. jula. Čamo je od Imamovića zatražio da odmah pribavi garnizonske znake raspoznavanja za 7 dana. Dvadest petog jula 1943. zamjenik političkog komesara Pavle Goranin. Kada je brigada stigla. gdje je u kući Kadira Fazlića našao Edhema Čamu. od pjegavog tifusa. (Arhiv VII. 17. U njene redove stupilo je 52 Bukvičana. rukovodilac političkog odjela Brigade. koje su poslije saslušanja pustili. između sela Gorice i Krepšića. koji je stigao u pratnji jedne patrole Majevčana. došao je u Gradačac za rukovodioca tehnike. U redove brigade stupilo je oko 40 dobrovoljaca iz Gornjeg Žabara od kojih su 6 bile omladinke. ušla je u Bukvik bez borbe. drugog dana održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Pavle Goranin. Drugi i treći bataljon su ušli u Donji i Gornji Žabar i Turić gdje su brzo razbili iznenađene četnike. Lujo Bauer je onesposobio 3 mitraljeza za dejstvo. Komandant brigade je bio Ratko Perić. Slijedećeg jutra brigada je nastavila prodor dublje u Posavinu. IX 1943. k. 66. 3 4 5 6 Izvještaj štaba 17. prema Slatini i Miloševcu. dok. Snabdjeven urednom propusnicom koju mu je izdao komandir domobranske jedinice. divizije od 10. U toj akciji na cesti u blizini Lončara partizani su zarobili zamjenika kotarskog predstojnika iz Brčkog dr Vladimira Samera i policijskog službenika Miju Pešuta. Iz ovih sela u brigadu je stupilo nekoliko desetina omladinaca. Imamović je pozvao domobranskog poručnika Luju Bauera. zamjenik komandanta Franjo Herljevič.

ali do jutra nisu mogli da krenu zbog porušenog mosta. 8 Među poginulima je bio i komandant 1. kod autora. U toku odstupanja pružili su. Prodor 1. Nijemci su intervenisali istog dana. Poslije uništenja 3. Uhapsili su Hasana Zaimovića i odveli ga u zatvor u Gradačac. pa se ubrzo predalo 5 oficira. avgusta 1943. naročito 1. 3. pukovnije i kratkog boravka 4. Partizani su u toku noći napustili grad i povukli se do Tramošnice i Kerepa. Zahvaljujući djelatnosti partijske organizacije i patriotskom držanju domobranskog poručnika Luje Bauera i satnika Ibre Dogladovića. majevičke brigade u Posavinu uznemirio je vlasti NDH. 7 8 Izjava Teufika Imamovića. vojnici nisu pružili ozbiljniji otpor. 108 . Preostalo je jedino da Nijemci brzo intervenišu sa svojim motorizovanim jedinicama iz Slavonije. godine u Bosanski Samac je došlo kamionom nekoliko njemačkih vojnika i ustaša iz Tramošnice. Ustaše i oružnici zatvorili su se u kulu iz koje su davali otpor. čete DOMDO pukovnije i voda ustaša.domobrana i pripadnika DOMDO pukovnije u vrijeme napada. Odmah poslije toga Orhan Topčić. je prenio poruku u Kerep do Edhema Čame. Krenuli su iz Broda preko Modriče s tenkovima i motorizacijom (202. bataljona Vojko Milovanović (proglašen kasnije za narodnog heroja). zapovjednika satnije DOMDO pukovnije. oklopni bataljon) i stigli pred Gradačac u 22 časa. bataljon. jer su dobili podatke da on sarađuje sa partizanima. (»Vražje«) divizije u Brčkom u to vrijeme nije bilo potrebnih snaga za odbranu grada i za izvođenje akcija van mjesta. omladinski rukovodilac. ali su pri tom imali i gubitke od 13 poginulih i 14 ranjenih boraca.Lujo je skicirao položaje posade i mitraljeza i predao ih Imamoviću. Prethodno su preko partijske organizacije u gradu utanačeni postupci aktivista NOP-a . žestoki otpor Nijemcima (uz koje se našlo i oko 200 četnika) oštetivši im kod Kerepa tri tenka. 80 domobrana i 40 pripadnika DOMDO pukovnije. i saradnja članova KPJ i SKOJ-a iz grada sa jedinicom koja napada. pa su svugdje tražili pomoć. Nakon ove borbe. pukovnije i jedne artiljerijske jedinice 369. 7 Dvadesetosmog jula napadnuta je neprijateljska posada u Gradačcu koja se sastojala od jedne čete domobrana.

Cvijetin Mijatović zamjenik političkog komesara i partijski rukovodilac divizije i Rudi Petovar. Dobili su hrabrost kada su vidjeli njemačke tenkove. avgusta naredio da prenese svoja dejstva ka donjem toku rijeke Bosne i likvidira četnike na Trebavi. Poslije zločina četnici su napustili selo. Milan im ponudi da ih odvedu njegov drugi sin Stojan i njegov drug Stevo Lazić. proleterske divizije koje su trebale krenuti ka Crnoj Gori. promarširao je sa svojim bataljonom od oko 250 četnika kroz Bosanski Šamac. Posavski četnici su se razbiježali. Đoko Vujošević politički komesar. načelnik štaba. Čim je brigada otišla iz Posavine. Žarko Kovačević. veliki broj ranjenih i 175 zarobljenih. i da na Ozrenu smijeni jedinice 2. izražavajući veliku radost što su dočekali dan da se partizani pojave u njihovim selima. brigade je imao ovakav sastav: Miloš Zekić komandant. 109 . Pošto Ivan nije bio kod kuće. četnici su otvorili vatru i obojicu ih ubili u dvorištu. trebavski četnici su razbijeni. bataIjon 1. 7. koja je početkom avgusta prikupila sve svoje jedinice na Majevici. četnici su ponovo oživjeli. Vrhovni štab je 13. Među za9 Istog dana uveče u Brvnik su banuU četnici njih oko 20 i tražili od Milana Bumbulovića da pronađe svog sina Ivana da ih on tobože odvede u partizane. U izviđanje je poslat 2. Njihovi gubici su bili . Aktivisti NOP-a koji su ostali na radu u Gornjem Žabaru i Brvniku morali su se povući iz svojih sela i doći u Bukvik. godine. Po naređenju štaba 17. avgusta obuhvatni napad na četnike na Trebavi sa sjevera.Posavci su 1. jer su se vratile neke njihove jedinice koje su bile na Ozrenu. a 6. 9 Sedamnaestoj istočnobosanskoj diviziji. Da bi im povratio samopouzdanje. a Ivan se vratio kući i našao ubijenog brata i njegovog druga (Boro Popović n. divizije Prva majevička brigada je preduzela u noći 15/16. Ćim su Stojan i Stevo prišli. 10 U to vrijeme Štab 6. U borbi koja je trajala sutradan do poslije podne i bila vrlo žestoka. iako tada. majevičku brigadu dočekali široka srca. Savo Trikić zamjenik komandanta. majevičke brigade u kojem je bilo dosta Posavaca. avgusta 1943. partizana nije bilo u Posavini. četnički komandant bataljona iz Slatine. izjavljujući da tuda mora proći u borbu protiv partizana. str 286-287). Pavle Gajić je čak dobio javnu pohvalu od popa Save Božića za hrabro držanje za vrijeme prodora partizana u Posavinu. U toku samo 4 dana u brigadu je stupilo preko 120 boraca.d. istočnobosanska brigada 10 sa juga.40 mrtvih.

Muslimanski bataljon je ostao kratko vrijeme u Srebreniku jer je. Noću 22/23. koji se našao van obruča. Ostali četnici su se povukli na Becanj. majevičke brigade. a komandant 2. Iz tih sela mnogi omladinci su stupili u 6. divizija odmah pođe na Ozren i tamo smijeni 2. Ostala je na Ozrenu još pet dana. donekle. divizije su se premjestile na sjever. četničke Trebavske brigade. avgusta prebacila ponovo na desnu obalu Spreče. Živa politička aktivnost u srebreničkoj opštini. istočnobosansku brigadu. 17.Muslimane. avgusta oslobođena je Gračanica iz koje je nekoliko omladinaca stupilo u 1. Salih Čaiić. godine. uzet je. Damjan. brigade da u svoj sastav primi mnoge omladince . majevičku brigadu stupili: Ibrahim Džogo. divizije i u njen sastav predala svojih 120 boraca. prekinut proces stvaranja partijskih organizacija i formiranje četa budućeg Trebavskog odreda. dovela je do masovnog i organizovanog priliva omladine u jedinice NOV i POJ. avgusta. predao se sa svojih 70 četnika. 110 . divizije pošle na Ozren. U noći 30/31. 21. zajedno sa novoformiranim Ozrenskim NOP odredom. Duško Jovanović." Istovremeno su protjerani i razoružani četnici u selima Potpeć. avgusta. na liniju Bijela-Hrgovi-Špionica-Srni11 Iz Gračanice su tada u 1. Zbog stalnih napada četnika i velikog broja ranjenika. četnici su se ponovo vratili u Trebavu. pa je time. Džemal Šuman. po zadatku. naročito među omladinom. diviziju. Ankica Jovanović i Vuka Pejić. Kada su jedinice 17. brigade Relja Peča. majevičku brigadu. kasnije. divizija je prešla rijeku Spreču. Muharem Kahrimanović. 17. U Srebreniku je od jedinica 17. koji su se dobrovoljno javili u NOV. Međutim. Uskoro je počelo formiranje četa budućeg Trebavskog NOP odreda. Nada i Biljana Blagojević. Smoluća i Jasenica. došlo je novo naređenje Vrhovnog štaba da 17. morao otpratiti ranjenike iz Srebrenika u bolnice na Majevici. za dan oslobođenja Srebrenika. vodeći svakodnevne borbe sa ozrenskim četnicima. jedinice 17. noću 27/28. Vida Jaćimović. Dan kada su omladinci srebreničke opštine krenuli u partizane. prihvatila ranjenike 2. Krajem avgusta 1943.rabljenima je bio i Mamuzić. gdje su pružali ogorčen otpor jedinicama 1. divizija se. komandant 1. Asim Sulejmanović. Ubrzo zatim. divizije ostao samo Muslimanski bataljon 6.

U grad su pored članova štaba 17. poslije odlaska Vrhovnog štaba iz istočne Bosne. divizije Branko Petričević i Panto Nikolić. na kojem je govorio Todor Vujasinović. bataljon 3. U oslobođenom gradu je kao posadna jedinica ostao Muslimanski bataljon 6. a prvi cilj bio je Modriča. cjeli 2. Nije naišla na jači otpor domobrana. štab 17. septembra.ce. majevička brigada sa Ozrenskim NOP odredom preduzela je nastupanje preko Trebave. Tarevaca i okolnih mjesta. prebacili preko rijeke Bosne u pratnji jedne čete 1. divizije stigli partijsko-politički rukovodioci: Hasan Brkić. Edhem Čamo. zahvaljujući radu aktivista NOP-a među domobranskom posadom. koji ih je otpratio dalje prema Jajcu. gdje se u to vrijeme nalazilo sjedište Vrhovnog štaba. septembra oslobodila Modriču. bataljon 5. divizije je odlučio da razbije četnike.000 ljudi iz grada i okolnih sela. divizijom na Ozrenu. koja je docnije nazvana Kazalištem narodnog oslobođenja. domobrane i jedinice DOMDO na Trebavi i Posavini. 111 . majevičke brigade do Majevca. brigade u koji su stupili mnogi omladinci i omladinke iz Modriče. Sedmog septembra u nedelju 1. U gradu je održan veliki narodni zbor uz prisustvo oko 5. domobranske (karlovačke) pukovnije. Tu su bili i članovi beogradske grupe partijskih radnika. kozarske brigade. Zarobljeno je 5 oficira i 200 domobrana. Svetolik Gospić. Na zboru su govorili politički komesar 17. organizacija žena i omladine i narodnooslobodilačkih odbora. Veliki zbor je održan i u Osječanima. Oni su razvili veliku aktivnost u stvaranju i povezivanju partijskih i skojevskih organizacija. brigada je u noći 7/8. brigade pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. i članovi umjetničke grupe Vrhovnog štaba. gdje ih je prihvatio 3. Nastavljajući napad 6. Pašaga Mandžić. Oni su se. U Modriči se tada našao i Moša Pijade koji je. Nijaz Dizdarević. a bataljoni 6. u noći između 12. Boško Milutinović. koji su preko Srema došli u istočnu Bosnu. i 13. ostao sa 2. ustaše. pravcem Međeđa-Zelinja-Duga Njiva-Koprivna. Kada su se jedinice odmorile i popunile. Borika Stančić i drugi. Drago Stefanović. Rato Dugonjić.

8. Gradačca. Poslije oslobođenja Modriče radilo se na tome da se napadnu neprijateljske posade i oslobode Bosanski Šamac. Jedan dio četnika je prešao na lijevu obalu Bosne gdje su opljačkali seljake u Balegovcu. septembra 1943. k. bataljona ostavilo je u gradu najbolji utisak. bataljona ušle su u Bosanski Samac. ubijenog Nijemca privukli na našu obalu zajedno sa oružjem. četnici Slatinskog bataljona 9. Vrbovcu. iz kojeg je u jedinicama NOV i POJ već bilo mnogo boraca. satnije DOMDO pukovnije nisu ni pružili otpor. a 34 pripadnika 25. a naročito porodice onih koji su se poslije godinu i po vratili sa jedinicama NOV u svoj kraj. septembra u Tarevcima su u članstvo ICPJ primljeni aktivisti: Esad Širbegović.. 14 Čedo Minderović u svojoj knjizi »Za Titom« na 263. Sahza Muratbegović i Husein Sofić. Narod je bio razdragan. Uhvaćena je veza sa Slavonijom. iznuđujući silom skrivene zlatnike.8. Tada su opljačkali mnoge trgovine i imućnije građane.30 časova.. Građanstvo i muslimanska legija Samca dočekali su našu vojsku u kordonima po ulicama. Znajući da stanovnici tih mjesta očekuju partizane. zamjenikom komandanta Čedom Đukićem. rastjerali Nijemce i ubili jednog njihovog narednika. fond NDH. Jusufa Bungura i Hasana Mešanovića. brigade od 15. u 11. i-1 Arhiv VII. a tužne su bile porodice poginulih: Muharema Spahića. Oružnici iz Samca unaprijed obavješteni od četnika o našem pokretu pobjegli su pola časa prije našeg ulaska. str. cestom iz pravca Modriče. Avdo Tursum. Nazif Dugić. IX 1943. Bosanskog Samca. Orašje. reg. u kojem između ostalog piše: »Prekjuče. Naši borci odgovorili su mitraljeskom vatrom. 6/2 i f. br. oko podne. Novom Gradu i Donjoj Dubici.najvećeg muslimanskog sela na Trebavi. Sedamnaest oružnika je pobjeglo preko Save. Odlučno i disciplinovano držanje boraca 1. septembra napadaju Bosanski Šamac.Partizane su vrlo srdačno dočekali stanovnici Tarevaca 12 . Neki radnici su docnije. uzvikujući partizanske parole. Gnionici. Orašja i Brčkog. U Riječanima je takođe formirana partijska organizacija u koju su primijeni: Zarija Domazet. bataljon 6. f. čete našeg 1. Ibrahim Sarać. Marko Šubarić i Anto Juroš Kurjaković. 14 Ostale jedinice brigade osloVeć 11. citira izvještaj štaba 6.« 12 112 . Jošavi. Prilikom izlaska naših jedinica na obalu Save manja grupa njemačkih vojnika zapucala je s druge strane. br. Gradačac. Tomo Šubarić. reg. Odžak i sela između Modriče. ušao bez borbe 1.177. 13 U Bosanski Šamac je 14.7.. političkim komesarom Spasom Mičićem i zamjenikom političkog komesara Danom Olbinom. istočnobosanske brigade na čelu sa komandantom Vladom Karanom. Stjepan Šubarić.

2 vagona zobi i 8 metarskih centi graha. Partizani su 18. 4 su ranjena.bodile su sela: Tišinu. koji su i ranije radili za NOP. rukovodilac polit-odjela Zarije Škerović. 1972. siromašnim građanima je podijeljeno 18 metarskih centi pšenice. koji je održan na pijaci. str. Spasoje Ilinčić. brigade Miloš Zekić. k. Dane Olbina. nenaišavši na otpor četnika Slatinskog i Crkvinskog bataljona koji su se razbježali i posakrivali. Batkušu i Obudovac. ali za kratko. Sarajevo. Oni su održali sastanak sa viđenijim građanima i govorili im o potrebi formiranja N 0 0 . 15 U Bosanski Šamac su odmah stigli komandant 6.00 sata ujutro opkolili zgradu kraj Save u koju su se oružnici smjestili. Mitraljezac Safet Gluhić je odgovorio vatrom iz svog mitraljeza i ubio jednog njemačkog. Nešto kasnije u članstvo KPJ su primljeni Mehmedalija Subašić i Joco Bogdanović. 16. formirao partijsku ćeliju u Bosanskom Šamcu u koju su ušli Hasan Zaimović. Arhiv VII. 113 . f. Za vrijeme zbora otvorena je sa slavonske strane snažna artiljerijska i minobacačka vatra po gradu. a ostali su jedva uspjeli da se prebace preko Save. dr Husein Kapetanović. Od zaplijenjenih namirnica. septembra u 18 časova. Slavko Stanojević i Angela Todorović. reg. zaklonjeni iza željezničkih vagona. kao sekretar. 134-138. počeo je u zgradi hotela zbor žena radi formiranja organizacije AFŽ i angažovanja žena u pomaganju narodnooslobodilačke borbe. XI. str. 52/2. 139-140. Slatinu. obavještajni oficir Dušan Blagojević i Boro Popović. U borbi koja je nastala jedan oružnik je poginuo.d. Petnaestog septembra Boro Popović je u prisustvu Zarija Skerovića. Ratni dani. brigade. 177. Svjetlost. IX u 4. Oni su također govorili na narodnom zboru 15. podoficira. 16 15 16 Dane Olbina. Zbor je u ime građana otvorio i pozdravio oslobodioce dr Džafer Mehmedagić. Nijemci su otvorili vatru s lijeve obale Save. br. a oružnici su se vratili u mjesto. rukovodioca političkog odjela 6. advokat. n.8. koja je sa manjim prekidima trajala cijele noći. fond NDH. Sutradan. Partizani su se izvukli iz grada i otišli u obližnja sela Tišinu i Pisare.

Šesnaestog septembra jedna četa ove brigade. br. Neki su se prebacili u Županju. f. 114 . 28.30 časova oslobodile Orašje. IX 1943. 6 podoficira i 80 domobrana iz DORA pukovnije. upale u Sikirevce (7 km sjeverno od Bosanskog Šamca) i.8. oslobodila je Odžak. dok. 17. brigade proširile svoja dejstva ka istočnoj Posavini.Produžujući nastupanje. Prethodno je u Modriči boravio Midhat Muradbegović koji je uputio saradnike NOP-a u mjestu kako da iznutra pomognu oslobođenje Odžaka. Domobranske radne pukovnije (DORAP) bile su popunjene ljudstvom iz rezerve većinom Srbima iz Srema i Slavonije i izvodile su uglavnom javne radove. Partizani su ponovo ušli u Gradačac 14. 177. napale mnoge posade i organe vlasti NDH u mnogim selima istočne Slavonije i zapadnog dijela Srema. 177. Zbornik IV. Pripadnici mjesne DOMDO jedinice nisu pružili otpor i ostali su kod svojih kuća. jedinice 6. Sa lijeve obale Save Nijemci su obasuli mjesto artiljerijskom i minobacačkom vatrom. a roba podijeljena siromašnim građanima. sa kojom je bio komesar Muhidin Begić.17 Kao što su jedinice 6. narednik Nikola Čulum i oružnik Idriz Gušterović su zarobljeni. istočnobosanske brigade su 18. 18 Oslobođenjem ovih mjesta i sela između njih. fond NDH. majevička brigada nastavila svoja dejstva u dolini Bosne i na Trebavi. 55 i 57. k. a zapovjednik oružničke postaje. tako je i 1. godine. 19 koji su se u većini 17 18 19 Arhiv VII. i jedinice 2. a prodavnica obuće »Bata« je otvorena. cijela Posavina i veliki dio Trebave bili su slobodni. k. str. knj. 69-70. Granate su oštetile munaru džamije i potopile skelu na Savi. u 17. Tako su jedinice Diljskog odreda i Vinkovačke partizanske grupe u domobranskim uniformama i snabdjevene lozinkama 18.7. Istovremeno su na lijevoj obali Save jedinice Diljskog odreda. fond NDH. Oružnička postaja je demolirana. pod komandom Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. avgusta 1943. reg. br. f. a oružnici su pobjegli prema Savi u kukuruze. 30. Arhiv VII. reg. septembra. bez ispaljenog metka. na pošti su uništeni TT uređaji. koji je bio pod komandom Štaba Istočne grupe NOP odreda Slavonije. sremskog odreda. zarobile 6 oficira.

7. reg. fond NDH. Dejstvo jedinica NOV i POJ u Slavoniji i Sremu.2. 177. br. 1601. Semberiji i Birču i 11. U nemogućnosti da nešto učini na vojnom polju.22 Trgovci i vlasti NDH u Brčkom bili su vrlo zabrinuti zbog toga što je akcijama partizana uveliko onemogućen otkup šljiva i izvoz. 1/2. 177. br. f. bila je znatno rodnija od prethodne. demolirala zgradu opštine. Oružnici su uhapsili 33 lica. Nikola Krajšić i Stevo Pravdić. 36. i 11. Arhiv VII. reg. zbog napada na neprijateljski garnizon u Tuzli. str. Arhiv VII. Te jeseni je izvezeno svega oko 250 vagona sirove šljive i oko 100 vagona drugog voća. naredio je oružnicima da uhapse porodice partizanskih boraca. oko 1500 vagona suhe šljive i oko 100 vagona pekmeza. k. Diljski NOP odred. fond NDH. oštetila TT uređaje i odnijela oružje i vojničku opremu ustaša i folksdojčera. lovačkog zdruga. Ilija Vincetić piše u svom izvještaju Kotarskoj oblasti sljedeće: 20 21 22 23 Arhiv VII fond NOP-a. divizije sa ovog terena. kada je sporazumima sa četnicima vlast NDH u ovom kraju unekoliko bila učvršćena izvezeno je oko 1200 vagona sirove. kao i dejstva jedinica 16. 23 O korektnom ponašanju partizana prema stanovništvu govore izvještaji opštinskih poglavarstva i oružničkih postaja poslije odlaska jedinica 17. pukovnik Mifek zapovjednik 3. divizije u srednjoj Bosni znatno su pomogle dejstvo jedinica 17. k. pocijepala Pavelićeve slike. 39. koji su smatrali da taj potez može da dovede do još masovnijeg pristupanja građana NOP-u.izjasnili da stupe u partizane. f. reg. reg. Vojnoizdavački zavod. f. uništila arhivu. 20 U noći između 10. divizije na Majevici. Godina 1943. septembra Vinkovačka partizanska grupa upala je u Slavonski Šamac. 1981.8. Načelnik opštinskog poglavarstva u Donjoj Mahali. k. br. Arhiv VII. br. a u jesen 1942. fond NDH. čiji je štab tih dana stigao u Brčko. što je izazvalo negodovanje građana i predstavnika vlasti NDH. 115 . Beograd. 21 Devetog septembra napadnut je u Spačvi oklopni voz i zarobljena njegova posada. f. ali plodove te jeseni nisu mogli da ubiraju ustaška vlast i četnici. 9 i Stjepan Domankušić.4. divizije u Posavini i na Trebavi. 177. 52. k.

Ustanove NDH su bile potpuno razbijene. Poziv Hasana Brkića »Ni zrna okupatoru«. Održavani su zborovi na kojima su govorili predstavnici Partije. objavljen u prvom broju Oslobođenja.177. a njihove zgrade demolirane. a prema partizanima se pokazuje raspoložen i oduševljen. prihvatili su posavski i trebavski seljaci. Obudovcu. te istima prilazi i materijalno ih potpomaže. IX 1943. Narod je izašao na ulice i puteve. Predlažem da se ova postaja evakuiše.Živio Staljin. Franjo Šajkaš u svom izvještaju velikoj Župi Posavje od 28. izgubio je vjeru i svaku nadu u državnu zaštitu. Bosanskom Šamcu. Zapovjednik oružničke postaje u opkoljenom Gradačcu 1. fond NDH.8. pošto ne mogu vršiti službu jer nemamo izgleda da se pri ponovnom napadu partizana održimo. Svaku noć su održavane partizanske 24 Arhiv VII. Zivilo bratstvo i jedinstvo Srba. Potpuno je poremećen planirani prisilni otkup žitarica. niti su koga odveli sa sobom. 24 Upravitelj kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu. f. godine. Život nijednog žitelja nije bio ugrožen. Orašju. Hrvata i Muslimana«. a veoma je ograničen izvoz voća. Gradačcu i Srnicama. Odžaku. Nisu funkcionisale kotarska oblast u Gradačcu. Narod je prema državnim vlastima jako demoralisan. oružničke pukovnije: »Partizani pored promićbe (propagande) i novačenja novih pristalica priređuju razna sijela i zabave. Nisu vršili nikakvo zlostavljanje. vojske i naroda. Državnu i općinsku imovinu nisu oštetili ni u čemu. Modriči. reg. IX 1943. k. kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu i Odžaku i opštinska poglavarstva u Dubravama. 44. između ostalog. uzeli iz nadleštva pisaće mašine i oštetili TT linije«. Domaćini su se utrkivali ko će ih što bolje ugostiti. Donjoj Mahali. Niko se od pučanstva nije priključio njihovim redovima. živio Tito. a narod je zato da se protiv partizana borba uopće ne prima. gdje se saznaje da odigravaju komade i dobro poznati narodu zagrebački glumci. izražavajući svoje zadovoljstvo što su oslobodioci došli u njihova naselja. 116 . piše: »Za vrijeme boravka u gradu partizani su skinuli poglavnikove slike.»Od seljaka su partizani jedino tražili hranu i nešto prevoza. U selima i varošicama Posavine i Trebave partizani su srdačno dočekani. a svaki dan oružnicima stižu indirektne prijetnje«. godine pište štabu 4. br. Jedino su u zgradi općinskog poglavarstva pisali njihove krilatice . te pozorišne predstave. Iz mjesta su rastjerane oružničke postaje.

od polovine avgusta do kraja septembra. septembra kada se pomjerila na jug. 17. 26 a odmah poslije borbi za oslobođenje Tuzle.27 25 26 27 Naređenje štaba 1. kao politički radnik.'sep-· tembra formirana 3. 281 se nalazio u 6. divizije su iskoristile za popunu i sređivanje svojih jedinica. zbog priprema za napad na Tuzlu. 117. Vrijeme provedeno u Posavini i na Trebavi. knj. (muslimanska) brigada divizije/U početku je imala dva bataljona. Milutin Pejanović je postavljen za zamjenika komandanta. šećera i masnoća. U takvom rasporedu 17. na kojima su nastupale kulturno-umjetničke ekipe iz jedinica. . Trgovci i zanatlije su otvorili radnje. a Dane Olbina za zamjenika političkog komesara. prvi komandant Muslimanskog bataljna Romanijskog NOP odreda iz 1941/42. Poslije oslobođenja cijele teritorije Posavine i Trebave. Učestvovali su na sastancima na kojima su se formirale partijske ćelije i skojevski aktivi. istočnobosanskoj i 1.priredbe. majevičkoj brigadi. divizija je ostala do 24. a neki su prodavali i robu koju su sakrivali od okupatora. koji su imali više iskustva u partijskom radu. uz učešće omladine.Arhiv VII. rolna 4/295-296). Vojska je bila sita i vesela. Sarajevo. 25 U Bukviku je 21. korpusa od 23. narasla je na četiri bataljona. str. IX 1943 (Zbornik IV. Uskoro je Pejanoviča zamijenio Mirko Batričević. 361). a pored toga razvile su intenzivan politički rad. postavila je svoje bataljone na liniju Paležnica-Živkovići-Skipovac. a od ukupno 394 kandidanta 147 je bilo u pomenutim brigadama. dok. korpusa iz srednje Bosne. . za političkog komesara Muhidin Begić. najviše brašna. (Izvještaj sekretara PK KPJ za BiH od 18. koliko ih je tada bilo u istočnoj Bosni. pomagali su partijskim radnicima na terenu da razviju različite forme i metode političkog djelovanja. u kojima je dala značajan doprinos. koja je dopratila Štab 1. 117 . nalazio Mujo Hodžić Crni. a 1. godine. a komunisti iz brigada. mikrofilm IRP. Druga krajiška. VIII 1943. Partijski rukovodioci bataljona i brigade pomagali su partijskim organizacijama na terenu da se organizaciono srede i učvrste. Šesta brigada je rasporedila svoje bataljone na prostoriju Miloševac-Bosanski Šamac-Donja Slatina-Obudovac-Gornji Žabar-Porebrice. majevička sa Ozrenskim NOP odredom bila je na prostoriji Zelinja-Kožuh-Vranjak-Modriča-Skugrić-Gradačac. brigade 17. Od 808 članova KPJ. Za komandanta brigade je postavljen Salem Čerić. Zaplijenjene su velike količine namirnica. Uz štab brigade se.

Politički komesari četa, bataljona i brigada razvili su široku političku aktivnost u narodu. Organizovali su mnoge političke skupove, zborove i priredbe na kojima su nastupali. Kulturno-umjetnička ekipa divizije i kulturno-umjetničke sekcije po brigadama i bataljonima dale su mnoge priredbe na kojima je prisustvovalo po nekoliko stotina ljudi. Jedno vrijeme uz štab 17. divizije, do svog odlaska u srednju Bosnu, nalazili su se i članovi Umjetničke ekipe Vrhovnog štaba koji su svojim nastupom na pozornici ushićivali mnogobrojne Posavce i Trebavce. Na priredbi održanoj 4. septembra u Ceriku istočnobosanski borci su prvi put čuli poemu Skendera Kulenovića Majka Knešpoljka, koju je recitovala glumica Zagrebačkog kazališta Ivka Rutić. Jedinice su izdavale vijesti, a stigao je i prvi broj lista »Oslobođenje« koji je štampan u Trnovi 30. avgusta. Svuda je čitan Proglas Pokrajinskog komiteta KPJ za BiH upućen Srbima, Muslimanima i Hrvatima, a posebno omladini, štampan u Trnovi istog dana. 28 Noću 12/13. septembra na istočnobosansku stranu prešao je preko rijeke Bosne štab 1. bosanskog korpusa NOV i POJ na čelu sa komandantom generalom Kostom Nadom i komesarom Vladom Popovićem. Zamjenik komandanta 1. korpusa, pukovnik Tošo Vujasinović i načelnik Štaba korpusa, pukovnik Jovo Vukotić, stigli su sa Majevice nešto ranije. Štab korpusa se u prvo vrijeme nalazio u blizini Gradačca (zaseok Vida), zatim u Gradačcu, a kasnije se, u vrijeme borbe za Tuzlu, premjestio u rejon Srebrenika. U septembru 1943. godine, na terenu Posavine i Trebave našao se istovremeno veliki broj vojnih, političkih i partijskih rukovodilaca koji su svojim radom mnogo doprinijeli na razgaranju narodnooslobodilačke borbe u Posavini i Trebavi, na mobilizaciji novih boraca, stvaranju Posavskog i Trebavskog partizanskog odreda, razvoju mreže partijskih i skojevskih organizacija, stvaranju narodnooslobodilačkih odbora, odbora AFŽ i USAOJ-a. Takav polet narodnooslobodilačkog pokreta u Posavini i u Trebavi, pored objektivnih okolnosti, omogućen je poli28 Arhiv VII, Mikrofilm, IRP, Sarajevo, r. 4/372 i 373.

118

tikom i naporima Komunističke partije Jugoslavije, posebno komunista iz Posavine i sa Trebave, koji su u najtežim uslovima opstanka, rada i borbe bili nosioci samoprijegora i revolucionarne svijesti u borbi za oslobođenje zemlje za bolju budućnost naroda. Iako malobrojna, i u tom periodu organizaciono nedovoljno razvijena da zahvati sva sela posavsko-trebavskog područja, Partija je ipak uspijevala da oko sebe okupi najsvjesniji dio stanovništva i uključi ga u redove narodnooslobodilačke borbe.

FORMIRANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA Stvaranje slobodne teritorije u Posavini i na Trebavi i prisustvo jakih snaga NOVJ na tom području omogućilo je i formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Posavski NOP odred formiran je u Obudovcu, 29 naredbom Štaba 1. korpusa od 17. septembra 1943. Kao jezgro za formiranje odreda poslužila je partizanska četa, koja je osnovana polovinom avgusta 1943. u Bukviku, 30 u koju su tokom avgusta i septembra dolazili omladinci iz Gornjeg Žabara, Brvnika, Obudovca i drugih sela Posavine. Na formiranje odreda stigle su u Obudovac grupe dobrovoljaca iz Miloševca (skoro polovina pristiglih) Kruškovog Polja, Brvnika, Batkuše i Gornje Slatine, a bilo je boraca i grupa i iz drugih sela Posavine, tako da je u odredu na dan formiranja bilo oko 150 boraca koji su svrstani u četiri čete.31 Veliku pomoć štabu novoformiranog odreda pružio je Štab 6. istočnobosanske brigade, posebno njen komandant major Miloš Zekić, koji se tada nalazio u Obudovcu. Iz 6. istočnobosanske i 1. majevičke brigade u odred je došlo nekoliko rukovodilaca: Pero Bosić, Markica Milošević, Savo Živković i Nikola Simić, a kasnije i Mehmedalija
29

30 31

Tada je formirana partijska ćelija u Obudovcu u koju su primljeni: Cvijetin Simičević (sekretar), Makso Teodorović, Đurđo Popović, Pera Jovanović i Mihailo Pejić (Boro Popović n.d. str. 300). Komandir čete je bio Pavo Bašić, a politički komesar Stevo Živković. Nikola Simić, Osnivanje i borbe Posavskog partizanskog odreda 1943. godine, Istočna Bosna u NOB-u, knj. 2, str. 486-470.

119

Tufekčić, pošto je predao dužnost komandanta mjesta u Gradačcu, koju je vršio kratko vrijeme. Oni su imali vojničko i političko iskustvo stečeno u ovim proslavljenim jedinicama. Sam čin formiranja odreda izvršen je svečano, poslije održanog zbora, kod stare škole i crkve. Na zboru na kojem su bili prisutni stanovnici mnogih srpskih i hrvatskih sela govorio je Cvijetin Mijatović Majo, a poslije njega Boro Popović i Vukašin Subotić. Štab 6. istočnobosanske brigade dao je odredu izvjesnu količinu oružja kojim su naoružane čete, a pomagao je i na organizacionom sređivanju u političkoj i vojnoj obuci. Dvadesetosmog septembra u subotu u Gornjem Žabaru se prišlo formiranju bataljona. Od ranije četiri čete i Bukvičke čete, koja je naknadno pristigla, formirani su Prvi i Drugi bataljon. Za komandanta odreda postavljen je Nikola Simić Učo, dotadašnji komandant 2. bataljona 1. majevičke brigade, za političkog komesara Boro Popović, partijski radnik na području Posavine, a za zamjenika političkog komesara Petar Kaurinović, partijski radnik iz Bukvika. Zamjenik komandanta odreda postao je nešto kasnije Ibro Dogledović, a na dužnost referenta saniteta došla je Beba Altarac. Komandant 1. bataljona postao je Marko Milošević, zamjenik komandanta Pavo Bašić, a politički komesar Savo Živković. U 1. bataljonu na dužnosti komandira četa su bili: Prve - Ilija Kaurinović, Druge - Todor Peranović, Treće Pero Jovanović. Na dužnosti političkih komesara četa bili su: u Prvoj - Stevo Živković, u Drugoj - Savo Kaurinović, a u Trećoj - Ilija Pajić. U štab 2. bataljona postavljeni su: Pero Bosić, komandant, Trivo Petra Kaurinović, zamjenik komandanta, Ivan Bumbulović, politički komesar i Košta Živković, intendant. Komandiri četa su bili: Đoko Tadić - Prve, Mika Obrenović - Druge, i Vlajko Arsenić - Treće. Politički komesar Prve čete bio je u prvo vrijeme Ljubo Antić, Druge - Jovan (Damjana) Kerezović i Treće - Petar Đokanov-Kaurinović. Štab 17. divizije je 23. septembra naredio Štabu odreda da svoje jedinice postavi na liniju Gornji Žabar-Bukvik-Porebrice, radi zatvaranja pravaca koji od Brčkog vode u Po120

savinu, Šesta istočnobosanska brigada je tada svoje bataljone rasporedila na prostoriju Srnice-Špionica-Gornji Hrgovi, u očekivanju pokreta prema Tuzli. Štab Posavskog odreda bio je u stalnoj vezi sa štabom 6. istočnobosanske brigade. Istim naređenjem je bilo predviđeno da, ukoliko dođe do jačeg neprijateljskog napada, jedinice odreda budu podijeljene u manje grupe koje bi manevrisale na terenu Posavine, izbjegavale frontalnu borbu i napadale neprijatelja gdje je najslabiji. Odredu je takođe postavljen zadatak da razbijenim četničkim jedinicama onemogući ponovo organizovanje. Štab 17. divizije se tada sa divizijskom bolnicom nalazio u Ceriku. 32 Formiranje Trebavskog NOP odreda obavljeno je u subotu 20. septembra 1943. godine u Skugriću, gdje su pred strojem boraca pročitane naredbe o formiranju odreda i njegova dva bataljona. Kao jezgro za formiranje odreda poslužile su čete i grupe boraca koje su se počele izdvojeno organizovati poslije prvog prodora jedinica 17. divizije na Trebavu polovinom avgusta, a intenzivnije pripreme su nastavljene poslije oslobođenja Modriče. Prvi bataljon odreda bio je sastavljen od ljudstva iz Osječana, Buštelića i Kožuha, a Drugi od ljudstva iz Skugrića, Vranjaka i Koprivne. 33 U odredu je u početku bilo oko 160 boraca. U štab Trebavskog NOP odreda postavljeni su: za komandanta Relja Peća, za političkog komesara Slobodan Janković, a za zamjenika komandanta Petar Džigum. Kasnije, koncem oktobra, dužnost političkog komesara je preuzeo Panto Nikolić, a Slobodan Janković je postao zamjenik komesara odreda, i ujedno rukovodilac partijske organizacije u odredu. Omladinski rukovodilac u odredu bio je Mika Dujić, vršilac dužnosti načelnika štaba odreda Živko Knežević, a intendant Đorđo Petrović. Na dužnost komandanta 1. bataljona postavljen je Savo Simić Adžija. Božo Miličević je došao za političkog komesa32 33

Izvještaj Štaba 17. divizije Štabu 1. bosanskog korpusa 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. br. 118, str. 263/264). Tako je, na primjer Skugrićka četa 2. bataljona formirana odmah poslije oslobođenja Modriče u selu Skugrić, na mjestu zvanom Meraja. Poslije zbora na kome je govorio Mika Stankovič prijavilo se u četu 78 boraca. Neki su poslije prešli u 6. i 15. brigadu tako da je u četi ostalo 43 borca (Izjava Pere Stankovića - kod autora).

121

ra tog bataljona, a Damjan Petrović za intendanta. Komandir Prve čete bio je Nedo Blagojević, a komandir Druge Radovan Petrović. Politički komesar 1. čete bio je Đokan Čakarević, a Druge - Cvjetko Arsenić. Nedo Blagojević je ujedno bio i zamjenik komandanta. U Drugom bataljonu komandant je bio Cvjetko Stojanović-Jerković, a politički komesar Anđelko Radić. Zamjenik komesara bataljona bio je Mitar Mitrović, zamjenik komandanta Košta Radojević, intendant Živan Dimitrijević, a omladinski rukovodilac Jovica Jovičević. U 1. četi komandir je bio Košta Radojević, a politički komesar Mitar Kojić. Komandir 2. čete bio je Ignjat Simkić, a politički komesar Jovo Žarić. Košta Radojević je bio ujedno i zamjenik komandanta bataljona. Naredbom štaba 1. bosanskog korpusa od 23. septembra, Trebavski NOP odred je stavljen pod komandu 1. majevičke brigade i dobio zadatak da se postavi na liniju Cerov Gaj-Poturice i zatvori pravce koji iz doline rijeke Bosne vode prema Sjenini. Prva majevička brigada je postavljena na prostoriju Sjenina-Lukavica-Zoje, sa zadatkom da spriječi ispade četnika sa pravca Becanj-Stanić Rijeka. Brigadi je takođe, u okviru predstojećeg napada na Tuzlu, stavljeno u zadatak da ruši željezničku prugu Doboj-Tuzla na dijelu Boljanić-Karanovac. Jedan bataljon 1. majevičke brigade nalazio se na Dugim Njivama i davao obezbjeđenje za komande mjesta u Modriči i Gradačcu. Bilo je predviđeno da se u slučaju jačeg neprijateljskog napada komande mjesta Modriča i Gradačac povuku u pravcu Dugih Njiva.34

BORBENA DEJSTVA TREBAVSKOG I POSAVSKOG NOP ODREDA DO POČETKA 1944. GODINE Do kraja septembra 1943. godine sav sjeverni dio istočne Bosne bio je oslobođen, čitava Posavina, Trebava, Semberija i Majevica sa gradovima Bijeljinom, Zvornikom, Gra34

Naređenje Štaba 1. bosanskog korpusa Štabu 17. divizije 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 117, str. 261/262).

122

dačcom, Bosanskim Samcem, Modričom, Orašjem i Janjom. Neprijatelj je držao jače garnizone samo u Brčkom, Tuzli i Doboju i nešto slabije duž komunikacije Doboj-Tuzla. Da bi što uspješnije riješio osnovne zadatke koje je Vrhovni štab NOV i POJ postavio pred partizanske snage u istočnoj Bosni, štab 1. bosanskog korpusa donio je 27. septembra odluku da napadne Tuzlu i okolna neprijateljska uporišta. Uslovi za oslobođenje Tuzle koja je služila neprijatelju kao oslonac za preduzimanje dejstava ka Majevici, dolini Spreče, Birču, Trebavi, Ozrenu i Konjuhu, bili su povoljni, a njeno oslobođenje diktirali su jaki vojni i politički ciljevi. Glavne njemačke snage bile su angažovane ka jadranskoj obali i u zapadnom dijelu zemlje, pa nije postojala opasnost od jače intervencije. Krajem septembra su u Tuzli i okolnim garnizonima bile neprijateljske snage jačine jedne divizije, koje su se sastojale uglavnom od domobranskih jedinica, oružnika, jedinica DOMDO pukovnije i manjeg broja ustaša i gestapovaca. Jedan njemački bataljon je na dva dana prije napada povučen u Doboj, a u Tuzli se nalazila samo jedna njemačka oklopna četa. 35 Oslobađanjem Tuzle otvarale su se široke mogućnosti za mobilizaciju ljudstva, naročito radnika, i uspješno dejstvo NOP-a i jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni. U drugoj polovini septembra je situacija za neprijatelja u istočnoj Bosni postala teža. 0 tome je vladu NDH, veliki župan Župe Usora i Soli sa sjedištem u Tuzli izvijestio ovim riječima:
»Hrvatsko pučanstvo je jednim dijelom izgubilo nadu u povoljan ishod rata. Uslijed toga pojavili su se znaci neotpornosti i pasivnog držanja.... Na područjima velike župe Usora i Soli još je jedino Tuzla ostala pošteđena ulaska partizana, ali i nad njom visi Demoklov mač vječite partizanske opasnosti... Zadnji vojnopolitički događaji u svijetu ostavili su vrlo težak dojam u hrvatskom javnom mnjenju. Kapitulacija Italije, razoružanje italijanskih divizija, teške borbe na istočnom frontu i stalni napadi partizana, uslovili su javno govorkanje o lošoj situaciji u Hrvatskoj«. 36
35

36

Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd, 1967, knj. 1, str. 605 (u daljem tekstu - Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, knj. 1, str. 605). Izvještaj velike župe Usora i Soli od 14. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17. dok. 199, str. 460).

123

U okviru operacije za oslobođenje Tuzle, zadatak zatvaranja pravca prema Doboju i onesposobljavanja željezničke pruge i puta Doboj-Tuzla dobile su jedinice 1. majevičke brigade, Trebavskog i Majevičkog NOP odreda. 37 Posavskom NOP odredu dat je zadatak da sa pravca Gradačac-Srnice obezbijedi raspored glavnine 17. divizije i divizijsku bolnicu koja se nalazila u Donjem Srebreniku, 38 a Trećoj vojvođanskoj brigadi je naređeno da spriječi intervenciju neprijateljskih snaga iz Brčkog prema Tuzli. Prva majevička brigada i Trebavski odred su 28. septembra krenuli preko Bukve ka Gračanici. Istog dana su bez otpora ušli u Gračanicu i porušili prugu dužine oko 1 km, na dionici Karanovac-Suho Polje i postavili se na visove sjeverno od pruge i puta Doboj-Tuzla. 39 Poslije podne, 30. septembra, neprijateljska motorizovana grupa Fišer, koja se sastojala od tri ojačana njemačka bataljona i jednog bataljona domobrana, nadirući od Doboja prodrla je do Gračanice. Iznenadnim i odlučnim protivnapadom jedinica 1. majevičke brigade i Trebavskog odreda neprijatelj je odbačen na rijeku Spreču, odakle se, uz pomoć četnika povukao ka Doboju. Sutradan 1. oktobra neprijatelj se bolje pripremio, izveo napad i uspio da potisne partizanske bataljone do sela Donja Lohinja. U poslijepodnevnim časovima izvršen je ponovni protivnapad sa boka, po cijeloj dužini neprijateljske kolone. Nijemci su se morali opet povući. Pred mrak su jedinice 1. majevičke brigade napale neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici u Miričini, koja se brzo predala. Neprijateljska posada koja je bila na željezničkoj stanici Bosansko Petrovo Selo odstupila je bez borbe prema Doboju. 40
37 38 39

40

Zapovijest Štaba 1. bosanskog korpusa od 27. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 127, str. 278-283). Obavještenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 1. X 1943. Štabu 1. majevičke brigade (Zbornik IV, knj. 18, dok. 2, str. 10). U noći 26/27. septembra dva bataljona Prve majevičke brigade (2. i 3.) vodili su vrlo tešku borbu sa četnicima u Skipovcu kod Gračanice, pa je zbog toga u okviru zadatka obezbjeđenja pravca od Doboja, brigadi i odredu naloženo da spriječe eventualni napad četnika. Saopštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 2. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, dok. 9, str. 29).

124

Tuzla je oslobođena 2. oktobra. Istog dana neprijatelj je iz Doboja izvršio nov snažan napad na bataljone 1. majevičke i Trebavskog odreda i ovladao Gračanicom. Uprkos protivnapadima neprijatelj je, uz snažnu podršku avijacije, 3. oktobra odbacio brigadu i odred sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla i prodro u Lukavac gdje je iznenadio jedinice Majevičkog NOP odreda. Majevički odred, pošto nije bio obaviješten o prodoru neprijatelja iz Gračanice, pretrpio je osjetne gubitke i povukao se na visove sjeverno od komunikacije. U takvoj situaciji Štab 3. korpusa (naredbom Vrhovnog štaba od 5. oktobra 1943, Štab 1. bosanskog korpusa preimenovan je u Štab 3. korpusa NOV i POJ) preuzeo je odmah mjere za odbranu oslobođene Tuzle. Naredio je da se izvrši snažan protivnapad na uklijenjenog neprijatelja. Sa fronta kod Bukinja neprijatelja su napale 6. istočnobosanska i 2. krajiška brigada, 41 a 1. majevička (koja je pomenutom naredbom postala 15. majevička), Trebavski i Majevički odred dobili su zadatak da sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla napadaju izduženu neprijateljsku kolonu u bok i u pozadinu. 42 Kasnije je u borbu na lijevom krilu uvedena 16. muslimanska (ranije 3.), a na desnom krilu 1. vojvođanska brigada. 43 U okviru opšteg zadatka Trebavski odred je imao poseban zadatak da napadne neprijateljsku kolonu kod Miričine, gdje se pretpostavljalo da se nalaze pozadinske jedinice glavnine neprijateljskih snaga. Tako je na prilazima Tuzle došlo do veoma oštrih borbi, jer je neprijatelj uporno nastojao da povrati grad. Protivnapadi jedinica NOV i POJ su u potpunosti uspjeli, pa je neprijatelj bio primoran da naglo odstupi prvo prema Lukavcu, a kasnije prema Miričini. Osmog oktobra 15. majevička i 1. vojvođanska brigada su ušle u Puračić. 44
41

42 43

U štabu 2. krajiške tada su bili: Dragan Stanić komandant, Idriz Čejvan politički komesar, Dušan Egić zamjenik komandanta i Vojin Lukić zamjenik političkog komesara. Kasnije je za načelnika štaba došao Anton Kulundžić. Zapovijest Štaba 3. korpusa od 6. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, str. Štab 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Marko Perićin Kamenjar, komandant; Paško-Romac Zdravko, politički komesar; Ilija Bogdanović, zamjenik komandanta i Ljubo Momčilović, zamjenik komesara. Gligo Mandić, n.d., str. 39-60.
80-82).

44

125

jedinice koje su napa. oslobođenje i odbrana Tuzle predstavljaju veoma uspješnu operaciju. u trouglu rijeka Bosna-Sava-Tinja. zatim na Vareš. Vojnoizdavački zavod. lovačke pukovnije iz Brčkog prema Tuzli odbila je 3. diviziju najprije na Ozren. Bili su uvjereni da im Posavski NOP odred ne može pružiti jači otpor. korpusa trebalo je da prenesu težište svojih dejstava prema jugoistoku na područje Sarajeva. 128-129. a NOV je postigla prestiž u istočnoj Bosni. Oslobođenjem Tuzle postignut je ogroman vojni i politički uspjeh. najviše radnika i omladinaca. Beograd. izvršile snažan protivnapad i protjerali četnike koji su se razbježali. Višegrada i Goražda. dale Tuzlu i da se postavi na liniju Gradačac-Srnice. istočnobosanske divizije. Odmah po prijemu zadatka odred je izvršio marš iz Bukvika pravcem Špionica-Srnice-Gradačac. Odluka štaba 3. divizije ka Tuzli. str. 1980. To je omogućilo formiranje novih brigada (17. U duhu tog plana štab 3. Tuzlanskog NOP odreda i 27. vojvođanska brigada. a odatle na Romaniju.S obzirom na način vođenja borbi i manevar snaga. našao se samo novoformirani Posavski NOP odred. Četnici su stigli pred grad. 18. Poslije odlaska jedinica 17. Šesnaesta vojvođanska divizija dobila je zadatak da dej45 Radovan Panić. korpusa je uputio 17. pokazala se presudnom za uspjeh cijele operacije. 126 .• > . i 19). jedinice 3. na cijeloj teritoriji. a 27. Došlo je do velikog priliva novih boraca. poslije uspjeha u dolini Spreče. 45 Prema planu Vrhovnog štaba. od intervencije sa sjevera. diviziji dao zadatak da zauzme Sokolac i Rogaticu i protjera četnike koji su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića prodrli iz Srbije u jugoistočnu Bosnu. On je dobio zadatak da obezbijedi. Zadat je težak udarac neprijatelju. kada su jedinice odreda stupile iz pokreta u borbu. korpusa da za obezbjeđenje pravca prema Doboju angažuju trećinu snaga koje su u početku učestvovale u napadu. Intervenciju 5. Čim su četnici saznali za odlazak jedinica NOV ka Tuzli. Treća Vojvođanska brigada. pošli su u napad na Gradačac sa namjerom da unište odred i da opljačkaju grad.

a sjeverno sa Posavskim NOP odredom. hrvatskom brigadom (pod čijom se operativnom komandom nalazio) koja je držala položaje kod Lukavca i zatvarala pravac Doboj-Tuzla. vojvođanskom brigadom na sjever. što je diktirala tadašnja situacija. bataljona Posavskog odreda. 46 U vrijeme dok je boravio u neposrednoj blizini Tuzle.stvuje na operativnom području Posavine. odjeće i obuće. a kasnije Odžačka. Komandir 1. knj. Garevca.Sakib Zečić a Treće . a Trebavski NOP odred je ostao na prostoriji Srnice-Gradačac-Skugrić. čete je bio i Safet Doratić. Neprijatelj je pružio slabiji otpor na visovima kod Karanovca. Dugog Polja. nenaišavši na ozbiljniji otpor četnika. 127 . Prije formiranja štaba 3. koga je poslije nekoliko dana zamijenio Vid Dević. U prvo vrijeme čete su se zvale po nazivima mjesta. Trebave. bataljon Trebavskog NOP odreda od omladinaca iz Modriče. Politički komesari četa u bataljonu su bili: Ibrahim Mujbegović. Semberije i Majevice i da po mogućnosti oslobodi Brčko. čete je bio Hasan Mulić. Trebavski NOP odred se snabdio izvjesnom količinom oružja. Prvo su formirane Modrička i Tarevačka. Južno je održavao vezu sa 18. 1. Vršene su pripreme i za formiranje Garevačke čete. bataljona čete su bile pod komandom 3. Trebavski NOP odred krenuo je zajedno sa 1. Pero Kovačević i Abdurahim Otanović. Uskoro je u Modriči formiran i 3. vojvođanska brigada produžila je prema Brčkom. a prvo vrijeme dužnost političkog komesara vršio je Muhamed Kladnjak. Jedno vrijeme komandir 1. Do polovine oktobra Trebavski NOP odred je zajedno sa bataljonima 1. 607-608.Mehmedalija Sendijarević. Kladara i drugih sela. Treći bataljon je dejstvovao u trouglu Modriča-Odžak-Bosanski Šamac. Poslije protjerivanja neprijatelja sa pravca Doboj-Tuzla. Druge . Za komandanta bataljona postavljen je Mehmed Mujbegović. U svakom bataljonu bilo je po 2 puškomitraljeza. Ponovo su oslobodili Gračanicu. Riječana. Poslije toga 1. Zamjenik komandanta bio je Mate Belić. Tarevaca. Odžaka. sprečavao ispade neprijateljskih 46 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. str. vojvođanske brigade prokrstario terenom Trebave. Dobrinje.

U štab 3. za intendanta Alija Repčić i za referenta saniteta Bešlaga Korajkić.komandir Osmah Sušić. U 3. (zamjenik komesara nije imenovan) ekonom Hasan Gubaljević. Za vrijeme boravka Posavskog odreda u okolini Gradačca. U bataljonu je u početku bilo mnogo omladinaca i boraca koji su od ranije pomagali i simpatisali NOP. radio na mobilizaciji novih boraca i razvio obavještajnu aktivnost. bilo 7 članova KPJ. tako da je početkom novembra u bataljonu. sastav Druge čete . U tom radu je postigao znatne rezultate. Mionice i drugih podtrebavskih sela. zajedno sa komesarom bataljona.komandir Ragib Klopić.komandir Smajo Osmanlić. došlo je do osnivanja 3. politički komesar Ekrem Taslidžić i ekonom Husein Skenderović. Donje Zelinje. Okružni komitet KPJ je u bataljon uputio 2 člana KP iz Gradačca. Posavski NOP odred ostao je na sektoru Gradačac-Srnice do povratka Trebavskog NOP odreda. zamjenik komandira Akif Huseljić.komandir Hamid Bahić i zamjenik Šalim Bahić (politički komesar i zamjenik komesara nisu imenovani). za zamjenika komandanta Dedo Šakić. Četvrte . bataljona postavljeni su: za komandanta Mujo Tipura. 128 . razvijao širok politički rad na terenu.jedinica na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. Vučkovaca. oktobra od ljudstva iz partizanskih straža iz Gradačca. (zamjenik komandira nije imenovan) politički komesar Šefkija Dajić. bataljona koji je formiran 7. Komandni sastav Prve čete sačinjavali su: komandir Ivo Domzet. politički komesar Ibrahim Alić. a u jedinici su primljena 4 nova člana. (zamjenik nije imenovan) ekonom Zećir (Alje) Bristrić. Naoružan je sa 275 pušaka. 2 mitraljeza i jednim puškomitraljezom. Pete . ali nije bilo partijske organizacije. Bataljon je imao 304 borca svrstanih u 5 četa. zamjenik komandira Osman Delić. Treće . za političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. zamjenik komandira Numan Subašić. politički komesar Hazim Jašarević.

Sarajevo. Arhiv VII. U Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kome je bilo prisutno oko hiljadu stanovnika ovog grada i okoline. Avdo Humo i Boro Popović. politički komesar Posavskog NOP odreda. U ljeto 1943. U proglasu se pozivaju ostali pripadnici domobranstva NDH da se pridruže narodnooslobodilačkoj vojsci. po oslobođenju Tuzle potpisao je proglas koji je emitovan preko radio-stanice »Slobodna Jugoslavija«.48 Njih je od Srnica do Gradačca pratila 2. nije bilo zamjenika političkog komesara kao ni u ostala 2 batlajona Posavskog odreda. To su bili mobilisani i 47 48 49 Izvještaj OK KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom KP za istočnu Bosnu od 6. bataljona Posavskog NOP odreda. članovi PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i sa njima pukovnik Sulejman Filipović. Sulejman Filipović.bataljonu. Mikrofilm IPR. str. 129 . rolna 5/53-58. Govorili su Rodoljub Čolaković. U Srebreniku. Četnici su se uglavnom nalazili u okolini Dugih Njiva. Tema razgovora je bila masovniji priliv Muslimana u jedinice NOV i POJ. Istog dana naveče održana je konferencija sa uglednim Muslimanima iz Gradačca i okoline. Rodoljub Čolaković. 47 U 1. je održavao kontakte sa rukovodiocima NOP-a. 2. ali je on to odbio izgovarajući se da to ne može učiniti »bez privole svoga predsjednika« (Vlatka Mačeka) 49 * Trebavski NOP odred je u to vrijeme uglavnom bio orijentisan prema Trebavi i dolini Bosne. i 2. XI 1943. n. Učinjeni su pokušaji da se na stranu NOP-a privuče istaknuti prvak HSS iz Posavine Mato Mikić. Sa još 77 bivših oficira domobranstva NDH. Gradačcu i okolnim selima stanovnici koji su u većini bili prijateljski raspoloženi prema NOP-u. a u odredu su djelovala 4 aktiva SKOJ-a.d. već su komesari vršili i dužnost partijskog rukovodioca. a zatim i u Gradačac početkom druge dekade oktobra stigli iz oslobođene Tuzle Rodoljub Čolaković i Avdo Humo. srdačno su dočekali ove rukovodioce i odazvali se pozivima da prisustvuju zborovima i konferencijama. knj. bataljonu bilo je 25 članova KP. U Srebrenik su. četa 2. došao je u kontakt sa rukovodstvom NOP-a za istočnu Bosnu i ponudio svoje usluge. Pukovnik Sulejman Filipović komandant neprijateljskog garnizona u Tuzli od 1941.. 469-474.

Dvadesetdevetog novembra 1943. 31 Partijska organizacija iz Odžaka pripremila je sa Odžačkom četom bataljona napad na oružničku postaju u Odžaku. čitav ili njegovi dijelovi. odnosno Mrkonjić Gradu prisustvovali II zasijedanju AVNOJ-a i I zasijedanju ZAVNOBiH-a. Prvi bataljon i dijelovi Drugog bataljona Trebavskog NOP odreda su 2. gdje ih je čekao i obezbjeđivao prelazak jedan vod Modričkog bataljona na čelu sa komandantom Mehmedom Mujbegovićem. popunom iz Odžaka. f. U toku prevoženja jedne ture neko je bacio bombu u čamac od koje je teško ranjen Redžo Čaušević. U toku noći oni su iz Odžaka stigli na obalu Bosne naspram Modriče. oni su to odbijali bojeći se represalija Dražinih oficira i Nijemaca.3. a lakše nekoliko boraca. U toj grupi bili su: Rodoljub Čolaković. Drugi bataljon Trebavskog odreda. 1627. 50 Treći (modrički) bataljon odreda koji je u početku imao 120 do 130 boraca brojno je ojačao. bataljon je u Skugriću zarobio sedam četnika koje je poslije razoružavanja pustio. Dopirao je i do Dugih Njiva. budući prvi predsjednik ZAVNOBiH-a. Članovi KPJ su prethodno razgovarali sa roditeljima tih omladinaca. 1/1 i 2/1. br. Aleksandar Preka. 130 . reg. dr Vojislav Kecmanović Đedo. Insceniran je napad na zgradu postaje i oružnici su se bez otpora predali. često je patrolirao pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić.zavedeni seljaci koji su se na položajima oko Dugih Njiva smjenjivali svaka četiri dana. zbog obezbjeđenja saobraćaja Gradačac-Modriča i zbog propagandnog djelovanja u trebavskim selima. fond NOP k. Kasnije se otkrilo da je bombu bacio ustaša Želić iz Riječana koji je prije nekoliko dana stupio u odred. Iako je štab Trebavskog NOP odreda pokušavao pridobiti te seljake da pristupe NOP-u. čiji je zapovjednik Petar Gugić sarađivao sa NOP-om. Prevozio ih je Rafo Kovačević u svom malom čamcu u koji je moglo stati najviše 5-6 ljudi. Sulejman Filipović. Četnički oficiri su tu masu od nekoliko stotina ljudi držali na uzdi i kažnjavali zbog učestalog bježanja sa položaja i izbjegavanja kuluka i obaveza u hrani. 51 Partijska organizacija u Odžaku pripremila je grupu omladinaca za odlazak u odred. ali su četnici izbjegavali borbu. Avdo Humo. novembra dočekali u Srnicama grupu partijsko-političkih rukovodilaca iz istočne Bosne koji su iz oslobođene Vlasenice preko Tuzle i Srebrenika krenuli u centralnu Bosnu da bi u Jajcu. Ante Ka- so Arhiv VII.

Sutradan. Početkom decembra u Trebavskom NOP odredu je bilo 14 članova KPJ. svrstanih u 3 partijske organizacije (u štabu odreda i u dva bataljona po jedna. XII 1943. a odatle prebačena preko rijeke Bosne za potrebe jedinica NOV i POJ i naroda u srednjoj Bosni i Bosanskoj kra. Gradačac i Modriča. Oni su doveli komoru sa oko 100 tovarnih konja da preuzmu oko vagon soli koja je iz oslobođene Tuzle preko Srebrenika transportovana do Modriče. . Mikrofilm. bataljona su se. Među njima se nalazio i Franjo Kluz. istim putem.Petrom Mećavom. bataljon i dio 2. rolna 5/312-316). 53 U odredu je tada bilo 5 aktiva SKOJ-a sa 36 članova. novembra 1. Sa grupom partijsko-političkih rukovodilaca kretali su se avijatičari i radnici u industriji aviona. c2 jmi· Pošto su uspješno obavili dodijeljeni zadatak i vijećnike bezbjedno sproveli do krajiških jedinica. divizije na Brčko. (Arhiv VII. Slijedećeg dana bataljon ih je preko Čardaka dopratio u Modriču. Okružni komitet KPJ je zajedno sa Štabom Posavskog NOP odreda donio odluku da 1. Sarajevo. bataljona Trebavskog odreda. prvi partizanski pilot. i 2. dok u jednom bataljonu nije bilo partijske organizacje. bataljon Trebavskog NOP odreda je dopratio ovu kolonu u Gradačac. 52 53 So i druge namirnice zaplijenjene u oslobođenoj Tuzli danima su prevlačili na svojim kolima. korpusa za popunu prvih vazduhoplovnih jedinica NOV i POJ. na kojoj su govorili istaknuti politički rukovodioci istočne Bosne.. gdje je naveče održana konferencija sa građanima. bataljon odreda učestvuju u predstojećem napadu jedinica 16. 131 . Modrička četa 3. krajiške brigade na čelu sa komandantom brigade proslavljenim junakom sa Kozare . Evakuacijom je rukovodio Haso Burić. 3. vratili na svoje položaje. IRP. gdje se nalazila. Pero Đukanović i Mile Perković. koji su prikupljeni u jedinicama 3. Jure Begić. Bogomir Brajković. kao posada. mnogi seljaci iz sela opština Srebrenik. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1.menjašević. 1. Petog novembra prešli su rijeku Bosnu i stigli u Majevac gdje su ih dočekala dva bataljona 12.

Vukovaru. Rumi i Šidu) nalazile su se dvije njemačke divizije. organizacija KPJ i SKOJ-a. koji su pri dolasku novih boraca imali 212 boraca. 54 To je. lovačkog puka. divizija pripremi 54 Zbornik IV. divizije u Tuzli. Gradačcu i Bosanskom Šamcu i za obezbjeđenje željezničke pruge Brčko-Vinkovci i. artiljerijski divizion. Tuzli. koje su upravo izvodile ofanzivna dejstva u Sremu i Slavoniji protiv partizanskih jedinica. zajedno sa Štabom odreda krenuli su iz Gradačca ka Bukviku. sa zadatkom da zatvori pravce koji sa sjevera i zapada ulaze u Gradačac. i 8. Vinkovcima. U Gunji preko Save nalazio se 1. do formiranja Posavsko-trebavskog odreda. U gradu su mnoge zgrade građene od tvrdog materijala uređene za kružnu odbranu. pod komandom Glavnog štaba NOV i POJ Vojvodine. Prilikom boravka komandanta 16. bataljon 5. NOP-a i AFŽ na terenu oko Gradačca. Prvi i Drugi bataljon odreda. u stvari. donesena je odluka da 16. koju su često napadali sremski i slavonski partizani. nešto ustaša i Nijemaca. 213. 7. pruge Beograd-Zagreb na dijelu od Vinkovaca do Mitrovice. betonskim i zemljanim bunkerima i minskim poljima ispred njih. bio kompletan 3. Treći bataljon će ostati odvojen od ostalih snaga odreda sve do februara 1944. 2. tj. domobranski zdrug. 18.Poslije odlaska 1. Spoljna odbrana Brčkog počivala je na fortifikacijski uređenim položajima sa rovovima. početkom oktobra. 548. Oko željezničkog mosta na slavonskoj strani izgrađeni su bunkeri. lovački puk. nalazile znatne neprijateljske snage. U Brčkom su se u oktobru 1943. 3. a posebno kasarne u lageru. Njegove čete će obezbjeđivati grad i omogućiti nesmetano djelovanje narodnooslobodilačkih odbora. knj. na vrlo uskom prostoru držao jake snage. str. bataljona Posavskog odreda. On je cijenio vojnički značaj Brčkog koje mu je služilo kao mostobran za nastupanje ka Bijeljini. i 2. inžinjerijski bataljon. Neprijatelj je u Brčkom. jedan bataljon DOMDO pukovnije. 132 . posredno. U okolnim neprijateljskim uporištima na lijevoj obali Save (u Županji. bataljon ostao je sam u Gradačcu i okolini. Tu su bili 5. dok.

kozačke konjičke divizije i 901. Miško. njemačkog oklopnog puka koja je bila u punom zamahu na području Srema i zapadne Slavonije ubrzala je odluku da se Brčko što prije napadne. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Radosav Jović. Do kraja dana obje kolone bile su prisiljene da odstupe u pravcu Brčkog. Napadom na Brčko želio se olakšati položaj jedinicama NOV i POJ u Sremu i istočnoj Slavoniji i proširiti slobodna teritorija u istočnoj Bosni. 18. Napadajući od Gorica uz drum Lončari-Brčko jedinice Posavskog odreda stigle su u blizini gradske bolnice gdje su zaustavljene. 213. kod Posavskih Podgajaca sukobila prvo sa jednom neprijateljskom kolonom. jačine ojačanog bataljona. Slijedećeg dana se sa dijelovima 4. 97-98. komandant. knj. vojvođanska i dijelovi 4. zamjenik komandanta i Ljubica Stanimirović. 18. dok. oktobra u 20 časova. 25. a 1. str. Prema planu napada 2. Bataljoni 1. bataljonom Posavskog NOP odreda u zahvatu puteva Brčko-Srnice i Brčko-Orašje." Ofanziva njemačke 173. str. knj. 1. 133 . Treća vojvođanska brigada i Majevički partizanski odred imali su zadatak da napadnu grad u zahvatu puteva Brčko-Bijeljina i Brčko-Tuzla. Jedna patrola odreda uspjela je prijeći put Brčko-Brka i ući u grad. politički komesar. Drago Dikić. 19. vojvođanske brigade trebalo je da zauzmu Gunju i most na Savi i da zatvore pravce koji iz Vinkovaca i bosutskih šuma vode ka Brčkom. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda napali su grad sa zapadne strane i uspjeli da potisnu neprijatelja iz rovova na spoljnoj odbrani grada i stignu do samog mjesta. 56 Druga vojvođanska brigada 57 prebacila se 17. dok.i izvede napad na Brčko. Štab 2. Istog dana nepri55 56 57 Zbornik IV. vratiti se i donijeti obavještenja o neprijateljskim otpornim tačkama. 547 i knj. 28 str. jačine dva bataljona. 248. divizije. dok. vojvođanska brigada sa 1. Mirko Milanović. Napad na grad otpočeo je 19. zamjenik političkog komesara. Zbornik IV. vojvođanske brigade. koja je iz Gunje pošla radi povezivanja sa kolonom iz Županje. i 2. koja je tada bila u fazi formiranja. koja se iz Županje kretala prema Gunji. oktobra preko Save kod Rajevog Sela. a zatim sa drugom neprijateljskom kolonom.

dva bataljona 2. Neprijatelj je organizovao jaku odbranu i precizan sistem vatre na liniji prvih gradskih kuća. Jedinice Posavskog odreda su se postavile na položaje u Bukviku. vojvođanske brigade su orijentisana na prostoriju Bosut-Višnjićevo sa zadatkom da zatvore pravac koji iz Morovića vodi ka Gunji. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja koji je potpomagala avijacija. Još tri puta bataljoni su pokušali da prodru u grad. oktobra zauzela Gunju i bunkere na prilazima mostu koji je donekle onesposobila. vojvođanske brigade zatvorili su pravce Bošnjaci-Gunja i Lipovac-Vrbanja. Oko 300 boraca je izbačeno iz stroja·58 U napadu na neprijateljski garnizon u Brčkom. Jake neprijateljske snage uspjele su tog dana da se probiju preko Gunje u Brčko.jatelj je izvršio protivnapad sa jačim snagama i odbacio jedinice odreda ka selu Gorice. ali su zadržani na utvrđenim položajima pred samim gradom.formiran početkom oktobra 1943. Avioni su po čitav dan bombama zasipali položaje partizanskih jedinica. Treća brigada je slomila spoljnu odbranu neprijatelja na istočnoj strani grada.. oktobra. vojvođanske divizije su se povukle na sjeverne padine Majevice. brigade i Posavskog NOP odreda trajali su sa prekidima dva dana i dvije noći. Neprijateljska artiljerija je takođe bila veoma aktivna i ometala je manevar vojvođanskih jedinica. godine od omladinaca i pripadnika DOMDO pukovnije iz Brnjika. Vra58 Radovan Panić. vojvođanske brigade . a dva bataljona 4. bataljon 3. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja. 142. postavivši ispred njih minska polja i žičane prepreke. i 3. 134 . 21. Uzroci neuspjeha napada su raznovrsni. str. Sve jedinice pod komandom 16. pa je štab 16. Vojvođanske jedinice su u trodnevnim borbama pretrpjele velike gubitke. divizije naredio da se napad obustavi. Druga vojvođanska brigada je 20. zauzela Stolin i stigla do utvrđenih kasarni u lageru. učestvovao je 5. Uporni napadi.d. n. ali je osnovno da je omjer snaga i sredstava bio mnogostruko nepovoljan za napadača. Došlo je do borbe sa jakim njemačkim snagama koje su tim pravcima hitale u pomoć opkoljenom neprijateljskom garnizonu u Brčkom. 1.Muslimanski bataljon . Sutradan.

domobranskog zdruga u Brčkom. 19. Dolazi do žestokih borbi kod Rače i Janje. str. ali nailaze na snažan otpor jedinica 16. dok. komandant. n. a za novog političkog komesara bataljona naimenovan je Esad Cerić. 59 60 Radovan Panić. 134. gdje čine strašne zločine nad stanovništvom. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda kod Omerbegovače. zamjenik političkog komesara. novembra. Tuzle i Gračanice. cigarete i dr. U visini sela Gorice. domobrani su se povukli. str.. pirinač. 135 . žene i djecu i paleći domove. Prvo je formirana jedna četa na čelu sa komandirom Dževadom Kobičem. Huršidić i Dervišević su uskoro na zahtjev Okružnog komiteta KPJ za Majevicu upućeni na teren kao partijsko-politički radnici. pa su se pred mrak morali vratiti u grad. 28. knj. sa desne obale Save. 618-619. a na sektoru 1.) na desnu stranu rijeke. Nijemci su domobrane isturili ispred tenkova. a zatim druga četa i Štab bataljona u sastavu: Hasan Kovačević. Palanke i Boderišta. borci 1. 98-100. 4. divizije. isprazne je i zapale. Partizani su uspjeli da odvuku deregliju sa namirnicama (brašno. 59 Do kraja oktobra pristigle neprijateljske snage (vlasovci) vrše ofanzivne akcije u Sremu i istočnoj Slavoniji. Bataljon je brojao oko 120 boraca. ali su u svom nastupanju bili odbijeni. str. Brod »Ustaša« je teglio deregliju sa hranom za jedinice 3. a brod »Ustaša« je potpuno izgorio. 1. Šatorovića. Partizani su otvorili vatru. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda otvorili su vatru. Rahića i drugih muslimanskih sela iz zapadnog dijela brčanskog sreza. »Petričnica« je pogođena na više mjesta mecima iz protivoklopne puške. iz Brčkog je prema Gorici krenula jedna domobranska četa sa 5 njemačkih tenkova i stigla do Prnjatovićevog salaša. Sutradan. Zbornik IV. a tenkovi su ih morali štititi u povlačenju prema Brčkom. 60 Trećeg novembra brodovi ratne mornarice NDH »Petričica« i »Ustaša« plovili su iz Županje ka Brčkom. knj. ubijajući starce. Oslobodilački rat. Jusuf Huršidić. Te jedinice pokušavaju da prodru u pravcu Bijeljine. šećer.žića. Iz Brčkog su odmah upućena tri tenka i jedna četa domobrana.d. politički komesar i Enis Dervišević.

Opšta bojna relacija Štaba 2. 136 . preduzeo napade iz tih garnizona. U to vrijeme u Gračanici su stacionirale jedinice 6. knj. 2.Gunja dostavila je Okružnom komitetu KPJ partijska organizacija iz Bosanskog Samca. To je bila izviđačka grupa koja je vršila izviđanje puta Gračanica-Srnice-Gradačac. dok. i 3. novembra neprijateljske jedinice iz Brčkog upućuju svoje izviđačke dijelove u pravcu položaja koje su držale jedinice 1. Istovremeno su dva bataljona 187.63 bivši pripadnici sovjetske armije. kozačkog konjičkog puka. dok. uz podršku artiljerije i tenkova. napadali iz Brčkog prema Čeliću. (Zbornik IV. zbornog područja za novembra 1943. bataljona u Srnicama. 11. (Zbornik IV.Dva neprijateljska aviona su mitraljirala borce i izbacila bombu koja nije eksplodirala. novembra neprijatelja prema Brčkom. novembra zauzela Tuzlu. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda. kozačke divizije. koje su se produžile slijedećih dana. str. str. XII 1943. knj. dobijene iz Gračanice. 173. 20. Polovinom novembra 1943. 61 Od 5. nazvani tako po svom komandantu generalu Vlasovu) izrazili želju da se predaju partizanima. Tog dana neprijateljski vojnici su se provukli kroz potok i uz pomoć ustaša Ibrahima Pjanića iznenadili jednu četu 3. knj. vojvođanske divizije nisu mogle da intervenišu na pravcu Doboj-Tuzla. Pošto je koncentrisao jače snage u Brčkom. dok. do 7. njemačke divizije. 19. vojvođanska brigada odbacile su 15. bataljona Posavskog NOP odreda imali su informacije. str. U štabu 3. novembra. 13.). opljačkali stanovnike i vratili se u Gračanicu. 522). hrvatske brigade i Tuzlanskog NOP odreda.000 vojnika i 9 tenkova iz sastava 369. (vlasovci.). Zbog toga što jedinice 16. 9. 551-552. (Zbornik IV. Podatke o koncentraciji njemačkih trupa u rejonu Vinkovci . bataljon 8. njemačke divizije i 1. neprijateljska motorizovana kolona je. neprijatelj je od 7. 1932. nap. odbacivši dijelove 18.62 Poslije upornih borbi. iz Gračanice u pravcu Srnice krenula je jedna jedinica 1. br. Zbirka NOR kat. kozačke divizije. Gračanici i Doboju. Sedmog novembra je iz Doboja u pravcu Tuzle krenula motorizovana kolona od oko 2. Sarajevo. 165. da su mnogi vojnici 1. poslije 40 dana života u slobodi. sa ciljem da ponovo osvoji Tuzlu. (Arhiv IRP. 1. divizije od 1. do 11. 19. Sutradan je iz Gračanice krenula neprijateljska jedinica 61 62 63 Izvještaj Štaba 16. lovačkog puka.

Brčko i Gračanicu. tj. Poslije nekoliko dana u štab 3. rolna 5/312-316. i pohapsili ih. bataljona Posavskog odreda došla su tri pripadnika ove njemačke jedinice i izjavili da su gestapovci otkrili namjeru organizatora prebjega u partizane. Pobjegli neprijateljski vojnici upućeni su u sastav vojvođanskih jedinica. stigli su aktivisti i simpatizeri NOP-a iz Srpskih i Muslimanskih Srnica i Vučkovaca. uz gubitke. u četu koja je formirana od prebjeglih »vlasovaca« a jedan od njih je ostao pri Komandi mjesta Gradačac. 137 . Pored ostalog zaplijenjeno je 15 konja i mazgi natovarenih opremom. decembra 1943. rezervnog narednika Adema Alića na službi u jedinici DOMDO. Ubijeno je 28 neprijateljskih vojnika i 7 konja. Uz blagoslov reakcionarnih muslimanskih sveštenika uspio je preostale pripadnike DOMDO pukovnije i dio malodušnih privuče na svoju stranu. 64 Prije početka protivnapada na položaje koje su držale jedinice odreda. povukao u Gračanicu. IRP.od oko 600 vojnika. vojnopolitička situacija u okolini tih mjesta se izmijenila. cio bataljon. Nijemci su zbog toga strijeljali u Gračanici aktivistu NOP-a. koji su donijeli municiju i hranu. Ibrahim Pjanić je održavao vezu i 64 65 Izjveštaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. U odsutnom trenutku pristigao je iz pravca Gradačca 3. Do tada prikriveni neprijatelji NOP-a podigli su glave. čiji je komandant postao Nešet Topčić iz Zvornika. On je imao podršku od pripadnika muslimanskih reakcionarnih krugova iz Sarajeva. a uhapsili i sproveli u zatvor u Doboj Asima Osmanbegovića.65 Nijemci su uskoro tu jedinicu povukli iz Gračanice u Derventu. Sarajevo. pa su zajedno krenuli u protivnapad i potisnuli neprijatelja koji se. bataljon Trebavskog NOP odreda.zelenom kadru ili. U selima oko Gračanice i prema Gradačcu organizator i pokretač stvaranja zelenog kadra bio je Ibrahim Pjanić iz Sokola. Prvi i Drugi bataljon Trebavskog NOP odreda i Treći bataljon Posavskog NOP odreda pružili su snažan otpor u Srnicama. kako su ih njihovi organizatori nazvali bosanskim planincima. ali je neprijatelj pokušao da ih opkoli obuhvatom preko Biberovog Polja. Poslije zauzimanja Tuzle i dolaska jačih neprijateljskih snaga u Tuzlu. Preostali pripadnici bivše DOMDO pukovnije pristupili su novoformiranoj kvislinškoj jedinici . (Arhiv VII Mikrofilm.

novembra 1943. pa je uskoro došlo do njihove saradnje i na vojnom planu. zlostavljali i ubijali skoro svakodnevno nekog iz hrvatskih sela. Za obuku ove jedinice angažovano je 15 njemačkih podoficira. u Tišini su se sastali komandant bataljona (bojne) satnik Pipika Riterman i upravitelj kotar66 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu od 1. koji su pljačkali. Brza politička akcija onemogućila je dalji prodor zelenog kadra. Radi regulisanja međusobnih odnosa između ovog bataljona i četnika. domobranskog zbornog područja. na kojem je donesen zaključak da se po svim selima održe konferencije na kojima bi se objasnilo šta pojava zelenog kadra donosi muslimanskom stanovništvu i kakvi su politički profili i pogledi onih koji pristupaju ili rukovode zelenim kadrom. Kako je u hrvatskim selima bilo mnogo mladića koji su izbjegavali da idu u domobranske i ustaške jedinice. u tom bataljonu. (Arhiv VII. zeleni kadar je i vojnički oslabljen. IRP Sarajevo. Uskoro se pokazalo da stvaranje ove jedinice nije izvršeno zbog zaštite mještana hrvatskih sela od četnika. Sagledavši situaciju koja je nastala pojavom zelenog kadra. XII 1943. to je za njih bilo prihvatljivo rješenje da službe vojni rok u svom kraju. U Gradačcu je sazvan sastanak uglednih građana. pukovnije radi obezbjeđenja. Mikrofilm. osnivaju seoske straže sa obrazloženjem da štite hrvatska sela od upada četnika. 138 . 66 U isto vrijeme se u hrvatskim selima. popom Savom Božićem. a kasnije. 22. po odobrenju 2.sa komandantom trebavskih četnika. Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu preuzeo je niz političkih i vojnih mjera da bi onemogućio njegovo djelovanje na slobodnoj teritoriji. u kojima od septembra do novembra nije bilo neprijateljskih jedinica. 5/312-316). Konferencije održane u skoro svim selima oko Gradačca u potpunosti su uspjele. kada su sredinom decembra pristigle jače jedinice NOV-a na ovaj teren. a uz nju je stacionirana jedna četa 8. prilazi se objedinjavanju seoskih straža u bataljon od 500 do 600 vojnika koji je stacioniran u Bosanskom Šamcu. uz rijeku Savu od Broda do Brčkog. Već krajem novembra 1943.

dok je u 3. U odredu je djelovalo 12 aktiva SKOJ-a. držeći položaje na liniji Donji i Gornji Bukvik. u Prvom bataljonu 4 aktiva sa 19 članova. br. vojvođanske divizije su orijentisane na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla i prema Zvorniku. 139 . Nijemci su početkom decembra preduzeli ofanzivne operacije na teritoriji Sandžaka. Ona je povećala svoje brojno stanje primanjem novih članova iz redova kandidata i članova SKOJ-a. bataljonu postojala jedna partijska ćelija od 8 članova KPJ. a ostale brigade 16. Crne Gore i istočne Bosne. Zaključeno je da se u međusobnim odnosima drže sporazuma u Lipcu. U 1. 177. sa zadatkom čišćenja terena od četnika i zelenokadrovaca i sređivanje i popune jedinica. Hercegovine. bataljonu su postojali partijski biroi. 1. osujete prenošenje težišta dejstva NOV u Srbiju i obezbijede osnovne komunikacije koje iz doline Save vode ka jadranskoj obali. U oktobru i novembru 1943.9.ske ispostave u Bosanskom Šamcu Franjo Šajkaš sa komandantom posavskih četnika Pavlom Gajičem. Cilj im je bio da prvo u tim krajevima razbiju jedinice NOV i POJ. i 2. komandantom četničkog bataljona u Donjoj Slatini Žarkom Kovačevićem i komandantom četničkog bataljona u Crkvini Obradom Burićem. partijska organizacija u Posavskom odredu je napredovala u pogledu svog političkog uticaja u jedinicama i na terenu gdje su jedinice boravile.ll. Tako je Posavski NOP odred ostao sam u Posavini i zatvarao pravac prema Srnicama i Gradačcu. sa 5 do 6 članova. f. br. godine. k. 67 U drugoj polovini novembra 1943. tako da je početkom decembra 1943. 37. a Trebavski NOP odred na Trebavi. vojvođanska brigada otišla je u Srem. Vitanovići i Gajevi. u odredu djelovalo 55 članova KPJ. * Pošto su dovukli 11 novih divizija na jugoslovensko ratište. 27 i f. reg. u Drugom 3 aktiva sa 17 članova i u Trećem 5 aktiva sa 20 članova. Ofanziva je počela pod 67 Arhiv VII fond NDH. reg. U svakoj četi je bio po jedan aktiv SKOJ-a.

Vrhovni štab pravovremeno je naredio da krupne formacije NOV ne budu na okupu. U drugoj etapi. korpusa i 5.Srebrenica . a druga ka Varešu. Jedinice su dobile i naređenje da neprijatelja napadaju na komunikacijama i uporištima. gdje bi bila opkoljena. str. gdje su naišle na jače neprijateljske snage. Tuzle i Zvornika zaposjedne zaprečna linija Sarajevo .Drina. i 27. kako bi jedinice NOV i POJ opkolio sa sjevera. da ne prihvataju teške frontalne borbe i ne dopuste neprijatelju da ih sabije na uske prostore. Poslije forsiranja Krivaje i borbi na Ravan planini. hrvatskom i 1. domobranske lovačke brigade 68 Gligo Mandić. one su morale promijeniti pravac i preko Romanovca ponovo izbiti na Krivaju. Jednovremeno sa krivajskom operacijom. brzim. a zatim je prerasla u slijedeću .Sokolac .Šneštrum. južnomoravskom koja je stigla iz Srbije) podijelila se takođe u dvije manevarske grupe.d. rezervne divizije 901. razbijena i uništena. 82-83. energičnim i kratkim udarima. nastupajući iz Sandžaka i iz Hercegovine. Tri brigade su se sa manjim gubicima probile na Birač. Jake njemačke snage su zatvorile obruč oko 5.) pošle su u dolinu Krivaje. Štab 3. i 27. pošto u toku operacije Kugelblic nije uspio da razbije snage 3.nazivom Kugelblic. Plan je predviđao da se brzim prodorima iz rejona Sarajeva. neprijatelj je zaposjeo dolinu Bosne i uputio svoje snage komunikacijama Sarajevo . Sedamnaesta divizija sa pridodatim brigadama (18.Vlasenica i Tuzla . istoka i juga. Poslije proboja na Romanovcu 5.Doboj i dolinama Krivaje i Spreče. a zatim. 68 U duhu direktive Vrhovnog štaba. od kojih je jedna upućena ka Ozrenu. a dvije brigade (15. potisne i nabaci glavnina snaga NOV i POJ u istočnoj Bosni na zaprečnu liniju. divizije. korpusa je donio odluku da dekoncentriše svoje jedinice i razdvoji ih u dvije grupe. a potom nabacio na rijeku Bosnu i uništio. i 16. njemačka komanda planirala je da sa dijelovima 187. 140 . n. Prozrijevši namjere neprijatelja. divizija su se izvukle iz obruča. motorizovanog puka i 3. a zatim preko Konjuha stići iza glavnine neprijateljskih jedinica. divizije na Ravan-planini i Zvijezdi.

Vujičići . prije nego što njemačka ofanziva počne na tom sektoru. i 2. Jedan neprijateljski avion je nadletao i mitraljirao položaje jedinica odreda. Neprijateljske jedinice nisu uspjele ući u Bukvik. domobranske pukovnije. U okviru predstojećih neprijateljskih dejstava iz Brčkog je 1. pukovnije i 3. 182. knj. Prva grupa je krenula prema Trebavi. 69 Postupajući po direktivi Vrhovnog štaba.Gornji Rahić . preduzet je kombinovani napad na položaje Posavskog odreda u Bukviku i Vitanovićima u kojem su učestvovali 1. bojna 8. bojna 5. 3.Kalajdžije. Istovremeno su iz Bukvika ka selu Ulović krenule čete 1. bataljona Posavskog NOP odreda koji su prethodno prokopali i zapriječili put Brka . i 5. Kroz dva dana. str. jurišem odbacile.Bukvik. 20. dok. s tim da se po potrebi prebaci u Birač. Bosanskom Šamcu i rijeci Bosni. bataljona.Zovik . Borba je počela oko 10 ča69 70 Oslobodilački rat. 1022. a teško je ranjen Cvijan Đurić. i 2. 70 Iz odreda je poginuo Ilija Pantelić. decembra. ali su ga čete 1. decembra postavila na sektor Bijela . decembra upućena jedna njemačka i jedna domobranska četa da izvide položaje Posavskog NOP odreda kod Bukvika. Došlo je do borbe u susretu na jednoj kosi. Štab 16. 1. U prvoj grupi su se nalazile 1. a po naređenju Štaba 3. Prva grupa je dobila zadatak da brzim dejstvom razbije četničke i zelenokadrovske grupe i napadne neprijateljeve garnizone na Trebavi i u Posavini. kako bi sebi stvorila što širi manevarski prostor i time izbjegla koncentrični napad neprijateljskih jedinica. knj. i 2. u kojima su se isticali skojevci. vojvođanske divizije formirao je krajem novembra dvije operativne grupe brigada. korpusa. 2. Neprijatelj je tukao iz mitraljeza i minobacača. 3. Zbornik IV. 600-609. bataljon njemačkog 130.uništi 16. izgubivši jedan šarac i dva mitraljeza. str. vojvođanska brigada. Neprijatelj je naišao na jak otpor 1. a u drugoj Druga i Četvrta. a druga istočno od puta Brčko-Tuzla i ka komunikaciji Tuzla-Zvornik. bataljona. puka. 141 . Radi toga se Prva operativna grupa 1. vojvođansku diviziju i partizanske odrede na prostoriji Majevica-Posavina-Trebava. pa su se morale povući u Brčko uz gubitke od 9 poginulih i dva ranjena.

komandant. Dok su 3. a drugu u zaselak Lukavac. Brigade 1. godine poslije odlaska Petra Matića na dužnost u Glavni štab NOV i PO Vojvodine za novog komandanta postavljen je Dušan Vukasovič Diogen. Neprijateljske jake snage počele su da potiskuju Posavski odred. kako bi protivtenkovski top 3. zamjenik komandanta i Uroš Ostojić Đetić. brigade zauzele su položaje na sektoru Srnice-Biberovo Polje-Jelovče Selo. dok je 1. zamjenik komesara. 631-636. očekujući pomoć koja mu je sutradan i stigla iz Gračanice.sova između Gornjeg i Donjeg Bukvika. Zbornik IV. Novak Atanacković Dugački. vojvođanska brigada je 14. Neprijatelj se utvrdio u srednjevjekovnoj tvrđavi i pružao otpor. dok. str. U zoru 10. U novembru 1943. nije mogao napredovati već se povukao u Donji Bukvik. operativne grupe stigle su 12. minobacača i mitraljeza. i 5. Osmog decembra jedinice Prve operativne grupe su krenule na prostoriju Humci-Sitari-Tursunovići-Šahinovići-Gornja Dragunja-Ljenobud-Rapatnica. decembra Vojvodane su napale iz pravca Gračanice jake neprijateljske snage. knj. decembra na sektor Špionica-Džakule-Zelinja. vojvođanske brigade koji je uputio jednu četu u Bukvik. 142 . 71 Posavski odred se povukao oko 100 metara unazad. ubila 6 ustaša i zaplijenila izvjesnu količinu pušaka koje su predate komandi mjesta Gradačac (jednocijevke). decembra napale Sokol. brigada čistile četnička i zelenokadrovska uporišta u podtrebavskim selima. a za načelnika štaba Hasan Kovačević. ali nisu postigle zapaženi uspjeh. jedinice 3.Bukvik. 1. 184. Sutradan su vodile žestoku borbu sa zelenokadrovcima kod Brnjičana. bataljon 3. i 5. vojvođanske brigade došao u pomoć i oko 14 časova se razvio za borbu s lijeve strane puta Brčko . sve tri vojvođanske brigade su u noći 15/16. topova. 72 Poslije napada na Sokol. brigada zajedno sa Trebavskim NOP odredom i 71 72 Štab 3. 20. decembra upala u Tramošnicu. Pošto su se u Sokolu nalazile glavne zelenokadrovske snage na Trebavi. Boro Ivanišević. Iako je neprijatelj tukao položaje Posavaca i Vojvođana vatrom iz tenkova. a predveče je odstupio u pravcu Brčkog. vojvođanske brigade prvobitno je imao ovakav sastav: Petar Ma· tić Dule. politički komesar. Posavski odred je zatražio pomoć od štaba 3. vojvođanske brigade mogao gađati tenkove. pa je čitav 1.

20. bataljon 1. 6 automata i mnogo municije i opreme. 11 puškomitraljeza. Poslije žestoke borbe koja je trajala četiri časa. vojvođanske brigade sa bataljonima Trebavskog NOP odreda. dok. vatrom iz bunkera i rovova. a 119 zarobljeno. napali su utvrđenog neprijatelja. divizije od 20. Stigavši noću neprimjećeni na polazne položaje. decembra Vojvođani su napali 73 Izvještaj političkog komesara 16.Mačvanskom partizanskom četom dobila zadatak od Štaba 1. neopaženo se provukao niz obalu rijeke Bosne i Save i napao ga u Sokolskom domu. U toku 22. 111. decembra u 2. Partijska organizacija iz Bosanskog Samca dostavila je podatke o rasporedu neprijatelja. zadržavajući vojvođanske borce na ulazu u mjesto. knj. i vatrenim položajima oružja. na otvorenom prostoru i močvarnom zemljištu. neprijatelju s leđa. i 4. (Zbornik IV. među kojima i 15 Nijemaca. Četvrti duž komunikacije Orašje-Bosanski Samac. vojvođanskoj brigadi bilo je 15 poginulih i 30 ranjenih boraca. str. tj. i izvještaj Štaba 1.razbijanju četnika na Trebavi. decembra uništi neprijateljsko uporište u Bosanskom Samcu. 631-636). str. Poslije toga jedinice 1. brigade i Trebavskog NOP odreda napustile su mjesto i krenule na prostoriju Ledenice-Gradačac-G. 20. a Treći bataljon 1. 285 i dok. bataljona 8. Prvi bataljon je nadirao duž komunikacije Gradačac-Bosanski Samac. krenuli su iz Gradačca u 17 časova. koje je kao vodič vodio Muhamed Kladnjak. sa južne i istočne strane. operativne grupe pristupile su izvršenju drugog dijela postavljenog zadatka . 143 . 3 mitraljeza. Bataljoni Prve vojvođanske brigade i Trebavskog NOP odreda sa Mačvanskom partizanskom četom. uslijedio je juriš 1. Lukavac. 73 U 10 časova jedinice 1.30 časova oslobođen je Bosanski Samac. Zaplijenjena su 2 minobacača. XII 1943. vojvođanske brigade i bataljoni Trebavskog NOP odreda zauzeli zgradu Sokolskog doma i krenuli u napad prema bunkerima i rovovima. Kada su 3. 184. bataljona u zahvatu komunikacija. XII 1943. u kome se tada nalazila domobranska bojna u formiranju i dijelovi 2. Neprijatelj se uporno branio. vojvođanske brigade od 31. operativne grupe da u noći 19/20. lovačke pukovnije. sa 240 vojnika. U 1. Tom prilikom ubijena su 84 neprijateljska vojnika.

Tako su. Četnici su uspjeli da se izvuku iz okruženja zahvaljujući gustoj magli. Brčko-Bosanski Šamac i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice. bataljon 1. Na taj način 1. 20. jake njemačke motorizovane kolone otpočele koncentričan prodor pravcima Tuzla-Gračanica. bataljon da zauzme položaje poviše mjesta. 144 . 24. decembra neprijateljska motorizovana kolona koja je ušla u Modriču sa sjevera produžila je u pravcu Kožuha. 182. bila izdata naređenja. u zoru 25. Prethodnog dana. Tuzla-Srnice. Analiza operacija 16. operativne grupe promijenio je svoju odluku i naredio da jedinice krenu prema Majevici. a 2. Radi toga su. bataljon na brzinu uspio da evakuiše teške ranjenike iz Modriče. vojvođanske brigade. dok. neprijatelj je sa tenkovima već predveče stigao u Modriču. 7 ' Njemačke divizije pomjerile su uskoro svoja ofanzivna dejstva sa Majevice ka Posavini i Trebavi. Međutim. Vlastiti gubici su iznosili 7 poginulih i 28 ranjenih. našla na uskom prostoru Trebave. operativna grupa se. istoka i sjevera. pa je 1. među njima Petar Lukić mitraljezac iz Skugrića i njegov pomoćnik i imenjak Petar Lukić iz Tolice. str. borci 2. vojvođanske divizije. bataljona. 24. koju je neprijatelj opkoljavao sa juga. 615). decembar 1943. Istovremeno je u tom 74 75 Razvila se oštra borba u kojoj je poginulo desetak boraca. knj. (Zbornik IV. zajedno sa Trebavskim NOP odredom. oko stotinu ranjenih. U prvo vrijeme u Štabu Operativne grupe preovladala je ideja da se jedinice prebace preko rijeke Bosne. 74 Vojvođani su sljedeći dan proveli na prostoriji Duge Njive-Markovići-Koprivnska Trebava. decembra. decembra Štab 1. gdje je u prvo vrijeme bio jedini slobodan prolaz. Brčko-Gračanica. čete 2. tj. poslije savjetovanja sa štabovima brigada. Sa bolnicom su upućeni 1. decembra pošle prema Vranjaku i Kožuhama da obezbijede mostobran i prikupe čamce. Trebavski NOP odred je napadao duž ceste Modriča-Kožuhe. gdje se sukobio sa jednom njemačkom motorizovanom kolonom koja je nadirala iz Doboja prema Modriči. i 2.četnike na liniji Mramorje-Spletena Lipa-Duge Njive. pa su jedinice u toku noći 24/25. Zbog slabo izvedenih priprema i neodlučnog pokreta ka mjestu prelaza. 35 zarobljenih i pretpostavlja se. br. Četnički gubici su bili: 41 ubijen.

Mile Dejanović Buna i drugi. Botajica. U bolnici se nalazilo oko 130 nepokretnih ranjenika i bolesnika. Midhat Muradbegović. Jošava i Gnionica. pa su skoro svi pali u ruke četnika i zelenokadrovaca. Perica Kosik. 77 Bolnica je zatim smještena u sela: Dugo Polje. vojvođanske brigade. Tu su se nalazili partijski i skojevski rukovodioci: Boško Milutinović Đedo. koji se nakon kraće borbe povukao na okolne kose. Mladena Jeftića i Borike Stančića i od komesara i zamjenika komesara Trebavskog NOP odreda Pante Nikolića i Slobodana Jankovića. Oni su obezbjeđivali i hranu za ranjenike iz vučjačkih sela i iz Odžaka. ali se od toga odustalo. pa su pored Srebrenika stigle. 76 Zbog nepovoljnog razvoja situacije na Trebavi. operativne grupe postavio se u najoštrijem vidu problem transporta ranjenika i bolesnika koji nisu mogli slijediti jedinice u tako brzom i dugom maršu. ali je iz jedinica izostalo oko 120 iznemoglih. Zdravko Dejanović. Zbog toga je Štab 1. bataljonom odreda i partizanskom stražom Komande mjesta Modriče. Sa 3. U Odžaku su se na tom poslu najviše angažovali Abdurahman Abdurahmanović. operativne grupe. decembra. Sa ranjenicima i Komandom mjesta Modriče pošli su članovi OK KPJ: Mladen Jeftić. operativne grupe krenule su 25. izbjegnuto je okruženje. u zoru 31. Na suprotnoj strani rijeke prihvat su obezbijedili aktivisti iz Vučjaka. organizovano je prevoženje ranjenika preko Bosne. slabo odjevenih. Sakupljeno je preko 100 konjskih i volovskih zaprega. decembra navečer preko Trebave na istok. Brigade 1. najviše iz Tarevaca i Modriče. bataljon 3. Nedo Krekić. Prešle su cestu Gračanica-Srnice. pa su ranjenici i bolesnici prebačeni preko ceste Modriča-Doboj i rijeke Bosne više Dobora na mjestu zvanom Kamen. Oni su po ranijem planu trebalo da budu smješteni u baze u Modriči i Tarevcima. operativne grupe zatražio od članova OK KPJ.pravcu krenula jedna neprijateljska kolona iz Doboja. Borika Stančić 76 77 Isto. Kasim i Arif Džanan<>\ ic 1 1 1 145 . bosih i većinom nenaoružanih boraca koji nisu mogli izdržati napor. da preuzmu brigu za prebacivanje bolnice preko rijeke Bosne i za njeno obezbjeđenje. Sa njima je stupio u borbu 1. na prostoriju Humci-Mačkovac-Vukosavci i uspostavile vezu sa brigadama 2. pred štab 1. Manevar je uspio.

1. Poslije nekoliko dana manevrisanja. Kao najveći neuspjeh NOP-a na Trebavi i u Posavini. Sa njima su bili komandant i zamjenik komandanta odreda Relja Peća i Petar Đigum. ostala kompaktna i odlučila da nastavi borbu. Zabranjene su akcije na prostoriji gdje su smješteni ranjenici. 139-144. Većina boraca Prvog i Drugog bataljona je pošla ka svojim selima. bataljona u kojoj je većina boraca bila iz Skugrića. Podsjeća da je još u svom izvještaju od 6. Ignjatom Simkićem i Jovom Zarićem. n. pa su mnogi uskoro prezdravili i uputili se u svoje jedinice. Pri rastanku sa štabom odreda. sekretar OK KPJ. bataljona. da se ne bi privukla pozornost neprijatelja. januara 1944. Njemu se pridružio zamjenik komandanta odreda. od kojih je formiran poseban partijski aktiv sa glavnim zadatkom . navodi rasulo dva bataljona Trebavskog NOP odreda. Stanovnici sela su vrlo lijepo smjestili i snabdjevali ranjenike. bataljona Savo Simić Adžija je već ranije izostao i pridružio se četnicima. decembra krenuli po velikoj hladnoći i dubokom snijegu sa Trebave. između Srpske Zelinje i Skipovca. 78 Kada su Vojvođani 25. i 2. novembra 1943. uz pomoć ljudstva iz Komande mjesta Modriča i boraca 3. 146 . Komandant odreda je samoinicijativno u ponoć sakupio ljudstvo i rekao da nadiru jake neprijateljske snage kojima se odred ne može suprotstaviti i da borci treba da idu svojim kućama. Ona je na čelu sa Mikom Stankovićem. bataljon Trebavskog odreda ostali su sami na Trebavi.i Mevla Jakupović i drugi partijsko-politički radnici. a sa djecom su noćivali napolju. Svi ranjenici i bolesnici su spaseni. stigla je u oslobođeni Gradačac. bataljona. osim jedne čete iz 2. Njoj se pridružilo i nekoliko boraca iz 1. Brigu o ranjenicima i bolesnicima vodila su 2 ljekara (muž i žena Fišer) i partijsko-politički rukovodioci sa terena i odreda. u svom izvještaju od 19. Džemal Bijedić. komanda čete je ponijela odredsku arhivu i pečat štaba. Anđelkom Radićem. Mnogi su ustupili svoje sirotinjske udžerice i kolibe ranjenicima. str. 78 Muhidin Spužić.obezbjeđenje ranjenika.d. a komandant 1. godine. zbog čega izričito okrivljuje komandanta odreda Relju Peću i njegovog zamjenika Petra Điguma.

bataljon sa OK KPJ za Posavinu i Trebavu otišao dalje prema Trebavi. bataljon (Muslimanski) 3. Saznavši da je 3. Tu je prepoznat. decembra jake neprijateljske snage izvršile prodor iz Brčkog preko Brke ka Bukviku i dalje prema Srnicama. korpusa da je pogrešno bilo za komandanta Trebavskog NOP odreda postaviti Relju Peću. vojvođanske brigade koji je izostao. zbog lakšeg manevrisanja pred nadmoćnijim neprijateljem. divizije ostavila 21-og teškog ranjenika. Svi su prihvatili prijedlog i latili 79 80 Relja Peća došao je u ljeto 1944. U Donjoj Zelinji Štab bataljona pozvao je u džamiju 30 domaćina. predočio im situaciju i zatražio da prihvate. godine u uniformi domobranskog oficira i predao se jedinicama NOV u srednjoj Bosni. ukazivao zamjeniku komandanta 3. uputili su pozive da se vrate u partizanske jedinice. Jedna grupa ostala je u Bukviku. vojvođanska brigada 16. gdje donosi odluku da se 1. izveden pred vojni sud i osuđen na smrt. 147 . Sa svakom grupom pošli su jedan ili dva člana štaba bataljona i Štaba odreda. koji je ranije bio načelnik štaba četničke brigade. Štab odreda se sa 1. Pojedincima i grupama. sklone i njeguju ranjenike za vrijeme trajanja ofanzive. Treći bataljon Posavskog odreda našao se u početku ofanzive u Donjoj Zelinji. bataljonom se nalazio i 5. s tim da po završetku ofanzive ponovo dođu u jedinicu. Štab Posavskog NOP odreda donio je odluku da jedinice povuče prema Špionici radi povezivanja sa svojim 3. Bolesni borci i oni bez oružja upućeni su svojim kućama. a za zamjenika komandanta Petra Điguma. godine. bataljonom i partijskim rukovodstvom za Trebavu i Posavinu.a i ranije. 79 •k Kada su 24. druga je upućena u Brvnik. koji su otišli kućama organi narodne vlasti. bataljon privremeno podijele na manje grupe. Sa 3. a četvrta u Miloševac i Kruškovo Polje.80 Njemu je 3. i 2. i 2. bataljonom vraća u Vujičiće (Bukvik). Svaki starješina poveo je grupu u selo gdje su se najlakše mogli snaći. Petar Đigum je ponovo stupio u NOV i poginuo kao komandir čete u 14. pa su mnogi to i učinili u toku februara i marta 1944. treća u Gornju Slatinu. srednjobosanskoj brigadi.

Od partizana je poginuo zamjenik komandanta 2. (Zbornik IV. knj. pa su se počeli prikupljati i vršiti napade na aktiviste NOP-a i grupe boraca. Oblasnom komitetu za istočnu Bosnu. godine. Saznavši za njihovu namjeru. godine. godine jedna grupa četnika je krenula u Bukvik da napadne grupu boraca Posavskog NOP odreda i usput zanoćila u selu Bukovcu. ustaše i zelenokadrovci su se aktivirali. Tako su u Garevcu ubili Marka Andrića predsjednika seoskog N 0 0 i Kaju Andrić. str. Po hrvatskim selima su se formirale jedinice seoske straže. 22. Ometali su kretanje aktivista NOP-a i napadali ih. 82 Ohrabreni njemačkom ofanzivom. maltretirale su seljake.d. a ranjen Ilija Kaurinović. pa je 3. r. bataljona Posavskog NOP odreda Trivo Kaurinović. Mikrofilm. IRP Sarajevo. sastanak sa Štabom Posavskog NOP odreda na kojem se. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 21. U toku ofanzive one su napadale sela na slobodnoj teritoriji. kako bi se ranjenici što bolje i bezbjednije smjestili. n. Tom prilikom 2 četnika su poginula. što je i učinjeno. 81 Kada je stigao u Posavinu. ali ni jedan od njih nije pokazao neprijatelju gdje se nalaze ranjenici. Izvještaj komandanta 17. Kada su u selo došle neprijateljske jedinice. početkom februara 1944. Četnici sa Trebave. grupa od 30 partizana. izabrali su za objekte 81 82 83 Mehmedalija Tufekčić. u januaru 1944. I 1944. divizije je prihvatio ovakvu odluku kao opravdanu. korpusa angažovana u napadu na Tuzlu. str. II 1944. komandant 17. 106. divizije Gligo Mandić održao je. koliko ih je tada bilo u Bukviku. 6/26-30). znajući da je glavnina snaga 3. Komandant 17. četnici. preduhitrila je četnike i napala ih na spavanju u Bukovcu. 83 Petog januara 1944. predsjednicu AFŽ. Bataljon je manevrisao po okolnom terenu. 148 . između ostalog raspravljalo o odluci štaba odreda da se 1. bataljon Trebavskog odreda izvršio nekoliko potjera za njima.se posla. dok 44. i 2. s tim da se poslije koncentrišu u Bukviku. (Arhiv VII. a ranjenici su bili bezbijedni. Smatrali su da su sada partizanske snage razbijene i da im predstoji uništenje. 100). 2 ranjena i 3 zarobljena. divizije od 10. bataljon rasporede po dijelovima na prostoriji Posavine.

Četnici su bili iznenađeni obrtom situacije. k. 422-423. a ostali iz kule istovremeno izvrše proboj. sa komandirom Ivom Domazetom. i 4. Sarajevo. 219. prostirke i ostalo) izložila pod nastrešnicu medrese. br. Branioci su ujutro 19. n. a partizani jednog mrtvog. (Arhiv VII Mikrofilm. reg. 84 Osamnaestog januara četnici su sa svojom 1. dok. 21. 195. Modriču i Tarevce. branioci iz kule izvršili su juriš. bataljona Trebavskog odreda izbačeni iz grada i protjerani prema Trebavi. Četnici su već ušli u grad. januara i trajao je tri sata. 86 Na građane je pozitivno djelovalo prihvatanje odlučne odbrane grada i dolazak Vojvođana u pomoć. misleći da su ih iz pozadine napali Vojvođani. ostavljajući i bacajući opljačkane stvari. Zbornik IV. pa su se dali u bjekstvo. Dvadesetdrugog januara stigao je iz pravca Srnica u Gradačac Prvi bataljon Treće vojvođanske brigade koji je srdačno dočekan. 84 85 86 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu upućen 24. 129. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. f. januara bili sabijeni na liniju Gradina-Tabija. Po jednom seljaku uputili su pismo u kojem su tražili predaju partizana. Kada je iz pozadine otvorena jaka vatra iz svih automatskih oružja. 4. u znak zahvalnosti što su im pružili pomoć u najodsudnijem trenutku. Tada je donijeta odluka da jedna grupa boraca na čelu sa Ivom Domazetom krene jedinim nezaposjednutim pravcem i napadne s leđa četnike. Građani su organizovali zajedničku večeru za čitav bataljon. prepoznavali ih i nosili kućama. Četnici su u ovom napadu imali nekoliko mrtvih i ranjenih. Arhiv VII ĆA. od Zelinje preko Srnica na Humke. Radovan Panić. ali su snažnim protivnapadom 3. a od Krečana su se spustili i presjekli put Modrića-Gradačac. str. Napad na Modricu i Tarevce preduzet je 17. za koje su čuli da dolaze u pomoć posadi.4. samo jedna četa 3. bataljona Posavskog odreda.d. str. a četnici su ušli u grad i počeli pljačkati stanovništvo. Sutradan je Komanda grada sakupljene stvari (posuđe. zavjese. 83 U Gradačcu se tada nalazila. 149 . 6/26-30). I 1944. uz rukovodstvo društveno-političkih organizacija.svog napada Gradačac. brigadom napali sa tri strane na Gradačac: od Gornjeg Žabara preko Mionice. IRP. Građani su dolazili.

do 19. vojvođanskom brigadom i Majevičkim NOP odredom zatvori pravac Brčko-Tuzla i spriječi intervenciju neprijatelja iz Brčkog prema Tuzli u vrijeme napada jedinica 3. Smajo Osmanlić je poslije nekoliko dana saznao od partizanskih obavještajaca gdje se nalazi minobacač. Četnici su zatim poslali pismo u kojem su tražili da se pusti jedan zarobljeni četnik. godine Posavski NOP odred koji se prikupio u Bukviku. Komanda grada je na to odgovorila puštanjem ostalih zarobljenih četnika. korpusa dao je zadatak 16. Do intervencije neprijatelja na tom pravcu nije došlo. III 1944. br. dok je član odbora osuđen na smrt. i 2. Komandir čete u 3. Dva bataljona Posavskog odreda (1. član četničkog savjetodavnog odbora za Trebavu. a kada su jedinice 3. Štab 16. Štab 3. korpusa obustavile napad na Tuzlu. zaplijenio minobacač i četničku arhivu i sproveo u Gradačac. upao u komandu četničke jedinice. vojvođanskoj diviziji da očisti Trebavu i Posavinu od četnika i zelenog kadra.Prilikom napada na Gradačac četnici su gađali grad minobacačem.) izvršila su pokret za Vražiće i Brnjik i postavili se na desnu stranu ceste Brčko-Čelić. neopaženo se provukao kroz četničke straže. (Arhiv IRP Sarajevo. onemogući saobraćaj prugom Doboj-Tuzla. korpusa na Tuzlu. zbirka NOR-a. di87 Izjava Midhata Muradbegovića . 150 . zarobio petšest četnika. Posavski odred se vratio u Bukvik. O ovoj akciji govori posredno Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. godine. korpusa dobio je zadatak da zajedno sa 5.kod autora. GODINE Neposredno poslije neuspjelog napada na Tuzlu. spriječi ispade neprijatelja iz Brčkog i preduzme akcije u zapadnom Sremu. od 16. od Štaba 3. kat. januara 1944. 87 Polovinom januara 1944. bataljonu Posavskog NOP odreda. 2771). Odabrao je desetak boraca. SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944.

str. politički komesar. dok. Drugi i Četvrti bataljon su istog dana bez otpora. i 5. vojvođanske divizije od 28. Dvadeset osmog januara 1944. dok 141. vojvođanske divizije od 21.vizije je uputio 2. godine Štab 16. brigada je postavljena na prostoriju Srnice-Kerep-Jelovče Selo sa zadatkom da zatvori pravce Brčko-Srnice. 21. Milan Korica Kovač. 112. I 1944. knj. Krepšiću i Gornjem i Donjem Žabaru jedinice su se zadržale do sljedećeg dana kada su se. Prva na sektor Zovik-Maoča. Arso Mijovič. 474-478). Četnici nisu prihvatili borbu. a u suprotnom da zaposjednu liniju Porebrice-Avramovina i zatvore komunikaciju Brčko-Gradačac. nego su pobjegli u Brčko i Županju. vojvođanske brigade su sačinjavali: Stevan Bikić. brigada prebaci na prostoriju Donje Ledenice-Skugrić i na d r u m u Modriča-Gradačac poruši mostove i propuste. I 1944. Poslije toga trebalo je da se 2. godine. brigadi da razbije četnike u Donjem i Gornjem Žabaru i nastave nastupanje ka Bosanskom Samcu i Orašju. 363-365). Štab 5. januara 1944. Treća brigada imala je zadatak da se poveže sa bataljonima Posavskog i Trebavskog NOP odreda. zatvarajući pravac prema Tuzli. Naređenje Štaba 16. i 5. koji su prethodnih dana vodili borbe sa četnicima te u slučaju potrebe intervenišu na tom pravcu. komandant. morale prebaciti na sektor Srnice-Kerep da bi zadržale neprijateljske snage u Srnicama 88 89 90 Naređenje Štaba 16. zamjenik političkog komesara. Prvu u rejon Brčkog. Prva vojvođanska brigada je ostala na položajima kod Brčkog. a 2. 3. vojvođanska brigada je stigla u Špionicu. brigade su napali Gornji i Donji Žabar. Gračanica-Srnice i Tuzla-Srebrenik-Srnice i obezbijedi pozadinu 3. brigadu na teren Trebave i Posavine. a Peta 89 na sektor Bijela-Srnice. (Zbornik IV. knj. a Četvrtu u Srem. 21. Druga na prostoriju Kerep-Jelovča Selo-Kraljići. U Orašju. zbog prodora njemačkih motorizovanih kolona iz Gračanice i Brčkog u pravcu Srnica. 88 Već 23. januara 3. Na svojim rejonima brigade su ostale do 27. 151 . Jedan njen bataljon je upućen u Donju Skakavu sa zadatkom da poruši most na rijeci Tinji. i 5. brigade. (Zbornik IV. zamjenik komandanta i Ljubica Đorđević. ušli u Orašje. str. 90 Tridesetog januara bataljoni 3. divizije je izdao naređenje 3.

ofanzivi i u napadu na Tuzlu pretrpjela znatne gubitke. vojvođanske brigade od 4. vojvođanske brigade od 1. brigade su razoružale zeleni kadar na sektoru Međeđa . dotadašnji komandant Posavskog NOP odreda. februara. 20. a Petar Kaurinović zamjenik političkog komesara. Iz tih sela je u 16. 91 Poslije toga Peta brigada je krenula ka Bosanskom Samcu. 557-566). 92 Šesnaesta muslimanska brigada. i 3. divizije Nikola Lekić i Midhat Muradbegović. februara napali 2.Džakule i zaplijenile 200 pušaka i 2 puškomitraljeza. oduzevši joj 60 pušaka. 20. Vučkovaca. pa su 4. (Zbornik IV. koja je u 6. str. str. Sa brigadom su išli obavještajni oficir 16. Četnici su osjetili koncentraciju vojvođanskih jedinica za napad na Trebavu. ušla u mjesto i razoružala jedinicu DOMDO pukovnije. gdje je 5. 91 92 93 Izvještaj Štaba 3. str. Brigada sa kojom je bio komandant 17. 2 puškomitraljeza i 2 automata. gdje se tada nalazio štab Tuzlanskog NOP odreda. Na dužnost referenta saniteta postavljen je Bešlaga Korajkić. Ibro Dogledović načelnik štaba. U isto vrijeme jedinice 2. II 1944. Izvještaj Štaba 2. brigadu na sektoru Dedić-Ramić-Džakule. i Analaiza operacija 16. februara objedinjavanjem bataljona Posavskog i Trebavskog NOP odreda. februara iz Teočaka i stigla u Srebrenik 6. Mato Belić postao je zamjenik komandanta. divizije pukovnik Gligo Mandić. februara u rejon Gradačca. je preko Srnica. Mionice i Kerepa 93 stigla 7. Međutim. Za komandanta novog Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Nikola Simić. dok. bez otpora. (Zbornik IV. 154. 40-41). dok. ali je napad poslije kraće borbe odbijen. vojvođanske divizije. divizije za februar (dok. 22. a za omladinskog rukovodioca Mika Dujić. knj. gdje se tada nalazio Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu i dio štaba 16. krenula je 3. 152 . II 1944. neprijatelj je istog dana napustio Srnice i povukao se ka Brčkom i Gračanici. knj. 22. muslimanske brigade ušlo je 70 naoružanih boraca sa 3 puškomitraljeza.i spriječile njihov dalji prodor u Posavinu. februara u 2 časa. muslimansku brigadu stupilo 38. dotadašnji politički komesar Trebavskog NOP odreda. boraca. a za političkog komesara Panto Nikolić. 106-109). U Gradačcu i okolini se tada nalazio Posavsko-trebavski odred koji je formiran 4. Iz Tuzlanskog odreda u sastav 16.

94 Napad vojvođanskih jedinica na četnike na Trebavi je samo djelimično uspio. a odatle prema Orašju i Bosanskom Šamcu. obuhvatajući na taj način čitavu Posavinu. a zarobljeno 12. jer su se četnici. Sada je komandant 1. str. muslimanska brigada zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom napadne u Posavini četnike Pavla Gajića. a 16.Došlo je i do personalnih promjena u štabovima bataljona. Komandant 2. Dogovorom komandanta 17. a politički komesar Vid Dević. divizije i političkog komesara 16. bataljona Trebavskog NOP odreda. U 3. povukli prema Doboju. bataljona (ranije 3. muslimanska brigada dijelom snaga sa linije G. odlučeno je da se napad izvrši obuhvatno. Zbog epidemije pje94 Gligo Mandić. Komandant 1. a dijelom snaga od Modriče preko Miloševca u pravcu Crkvine. a politički komesar Savo Živković. divizije napadnu četnike na Trebavi. a politički komesar Ivan Bumbulović. a da 16. 153 . 126-127. bataljona bio Pavo Bašić. februara. bataljona je bio Cvijetin Vasić. bataljona Pero Bosić za komandanta mjesta u Slatini. a politički komesar je i dalje bio Mehmedalija Tufekčić. Posavsko-trebavski odred je napadao sa linije Porebrice-Skakava u pravcu Donjeg Žabara. a komandant 2. Pošto se glavnina posavskih četnika nalazila u rejonu sela Gornji i Donji Žabar.d. sa svojim komandantom popom Savom Božićem. Ubijeno je 28 četnika. čiji je komandir bio Ignjat Simkić. Komandant 4. n. za zamjenika komandanta Hamid Bahić. U prvi bataljon je ušla jedna četa iz bivšeg 2. bataljonu za komandanta je postavljen Smajo Osmanlić. divizije odlučeno je da noću 8/9. tri brigade 16. bataljona Trebavskog NOP odreda) bio je i dalje Mehmed Mujbegović.Muslimanske Ledenice u pravcu Obudovca i Gornjeg Žabara. Mionica . Dotadašnji komesar Posavskog NOP odreda Boro Popović postavljen je za komandanta Posavsko-trebavskog područja. bataljona tog odreda Markica Milošević određen je za komandanta mjesta Miloševac. Jedinice su dobile zadatak da poslije likvidacije četnika u Gornjem i Donjem Žabaru nastave pokret prema Obudovcu i Slatini. a politički komesar Jovo Zarić.

jedinice 16. godine. 194-197. Bosne i Save od četničkih. str. Radovan Panić. U selu Donji Žabar nije došlo do jače borbe jer su se četnici. a dijelom preko rijeke Save u selo Posavski Podgajci. Avdo Iširlija . Vojvođani su dva puta ulazili u Gračanicu. tj.zamjenik političkog sekretara. 43. 22. februara. divizije su se orijentisale prema komunikacijama Doboj-Tuzla i Gračanica-Srnice. rasterivali zelenokadrovce iz Sokola i Brijesnice. godine.gavog tifusa koja je u to vrijeme vladala trebavskim selima. n. Ahmet Đonlagić . napadali utvrđeno neprijateljsko uporište u Karanovcu i porušili željezničku prugu Doboj-Tuzla na relaciji Puračić-Dobošnica-Miričina na nekoliko mjesta u dužini od 4800 metara. februara ušle u Orašje i Bosanski Samac. str. Jedinice odreda su ponovo 9. Šesnaesta muslimanska brigada se u Posavini organzaciono sredila. Šesnaesta muslimanska brigada je sa linije Gradačac-Modriča-Bosanski Samac obezbjeđivala pravce od Odžaka i Bosanskog Šamca i čistila međurječje Tolise. brigada Štab bataljona je dobio ovaj sastav: Mehmed Mujbegović .komandant. Jedanaestog februara je izvršen nov razmeštaj jedinica. ustaških i zelenokadrovskih grupa. obaviješteni o pokretu brigade i odreda. a koja je zahvatila i vojvođanske borce. i 16. Tolise i Save do linije Dubrave-Tramošnica. Na tom terenu vojvođanske brigade su ostale do kraja februara 1944.d. 12. je sa oko 130 boraca prešao u 16. bataljon. na 95 96 Zbornik IV. knj. 96 u koju je također koncem januara 1944. Posavsko-trebavski NOP odred raspoređen je u selima Donji Žabar i Obudovac radi zatvaranja pravca Brčko-Gradačac i čišćenja terena od neprijateljskih grupa u međuriječju Tinje. 95 Napad jedinica 16. Tom prilikom predalo se oko 100 četnika. Po ulasku u 16. gdje su izvodile svoja borbena dejstva. gdje su razoružali zelenokadrovce koji nisu pružili otpor. (Modrički) bataljon Trebavskog odreda. Pošto je Posavsko-trebavski odred brojno ojačao. odmorila i popunila do brojnog stanja od 720 boraca. 204-207.politički komesar. njegov 4. 154 .zamjenik komandanta i Asim Mujkić . bivši 3. muslimanske brigade i Posavsko-trebavskog odreda na četnike u Posavini počeo je jednovremeno. muslimansku brigadu. dok. povukli dijelom u Brčko.

politički komesar. kada se prebacila na prostoriju Teočak-Čelić-Koraj. divizije u koju su ušle 3. 522/527. dok. 155 . 3. (Muslimanski) bataljon 3. divizije razmjestile u zahvatu puteva Brčko-Tuzla. Brčko-Bijeljina i Čelić-Koraj. Po ulasku u sastav 16. Komandir Treće čete . Sredinom februara u Posavinu je stigla 18. brigade štab bataljona je imao ovaj sastav: Mustafa Beganović komandant. U Prvoj četi komandir je bio Miralem Šahinpašić. formiranje 36. Na osnovu informacija da jedna njemačka SS divizija dolazi na prostoriju Tuzla-Doboj-Brčko. godine preuzeo zaštitu istočnog dijela slobodne teritorije Posavine. brigade su sačinjavali: Franjo Herljević. 22. Štab 18. hrvatska brigada 99 koja je postavljena na prostoriju Čardak-Garevac-Modriča. korpusa izdao je naređenje Štabu 16. zamjenik političkog komesara. decembra u selu Omerbašići gdje je. Odred je u svoje redove neprestano primao nove borce. marta. tako da se njegovo brojno stanje znatno povećalo. muslimanske brigade. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih. Krajem marta došlo je u Bosanskom Šamcu do formiranja novog 4. zamjenik komandanta i Moni Finci.Marko Dubravac-Belić. Zatim su se jedinice 16. iznenađen od brojnijeg neprijatelja. a politički komesar Sveto Nastić. Štab 3. februara. a politički komesar Zahid Zečić.osnovu Naredbe štaba 3. korpusa. Brigade su stigle na označenu prostoriju i 25. brigada i jedan bataljon 6. pretrpio znatne gubitke. uključen i 5. sa zadatkom da zatvori pravce koji vode iz 97 98 99 Najtežu borbu bataljon je vodio 11. februara napale na neprijateljska uporišta u Čeliću i Ratkovićima. Brigada je u Posavini ostala do 26. 142. Komandir Druge čete bio je Bogdan Bašić. 98 Posavsko-trebavski NOP odred je sredinom februara 1944. marta krenula ka jugoistočnoj Bosni. mahom omladince. i 5. Zbornik IV. a politički komesar Mirko Maćukat. a za političkog komesara Vid Dević. str. Tu su dočekale. vojvođanske brigade. odakle su protjerali Nijemce i zelenokadrovce. Veljko Janković. komandant. Za njegovog komandanta postavljen je Ivo Domazet. Derviš Pašić politički komesar i Ante Bašić zamjenik političkog komesara. Teufik Selimović. vojvođanske brigade. bataljona. odakle je 10. vojvođanske divizije da svoje jedinice postavi na sektor Brčko-Čelić-Koraj-Lopare. 97 pa je ona sada ponovo imala četiri bataljona. mjesto ranijeg koji je ušao u sastav 16. knj.

bataljonu. str. a nekolicinu su četnici zarobili i odmah predali Nijemcima u Brčkom. 8. nalazio na drugom kraju sela. dok. koji su prethodno prikupili podatke o rasporedu jedinica odreda. ali u tome nije uspio. pa je poslije boravka u Semberiji upućena u Posavinu. IV 1944. a 1. bataljona. predvođeni svojim jatacima iz Obudovca. i zbog popune svojih jedinica novim borcima. Štabu 36. hrvatske brigade i Štab Posavsko-trebavskog odreda odlučili su da obuhvatnim manevrom opkole i unište četničke i ustaške grupe u istočnoj Posavini.Prvi i Treći.grupe četnika. i čete Prvog batlajona su se počele povlačiti. 40-42). ubila bivšeg podoficira Ignju Bijelića i zarobila 5 četnika. neprimjetno su se privukli zgradama u kojima su bili smješteni borci 1. Prva četa 3. dok se 3. Pri povlačenju nekoliko boraca je nastradalo. na svom pravcu nastupanja. vodio je borbu sa četnicima. U toku noći četnici iz Lončara. Tada je imala dva bataljona . 101 Među poginulim borcima iz odreda bio je i Slovenac Kodre Jure iz jedne od tri slovenačke porodice koje su 1941. bataljona i potpuno ih iznenadili. 156 . Ona je kao mlada brigada (formirana u oktobru 1943) imala znatne gubitke i osipanje ljudstva u 6.101 Treći bataljon je pohitao u pomoć 1. zamjenik političkog komesara 2. 24. ofanzivi i prilikom drugog napada na Tuzlu. godine Štab 18. da popuni svoje jedinice. Kolona koja se kretala iz Bosanskog Šamca razbila je. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda je stigao u Obudovac i zanoćio u kućama oko crkve. manje grupe ustaša. divizije (Zbornik IV. bataljon Posavskotrebavskog odreda od Gradačca prema Obudovcu. sa kojim se kao poznavalac terena kretao Ljubo Antić. Jedinice 18.Bosanskog Šamca prema Modriči i Gradačcu. godine Nijemci protjerali pa su se naselile u Slatini i Brvniku. Razvila se žestoka borba. bataljona Posavsko-trebavskog odreda iznenada je napala četnički štab u Batkuši.100 Početkom marta 1944. hrvatske brigade od 1. hrvatske brigade pošle su od Bosanskog Šamca prema Orašju. bataljon. knj. udaljen 2-3 km od Prvog bataljona. i 3. Pošto se pretpostavilo da u akciji učestvuju i njemačke jedinice donijeta je odluka da bataljon pođe prema Mionici. 100 Izvještaj Štaba 18. a kolona koja se kretala iz Gradačca . koji su ih strijeljali.

logornik.102 Ustaše na čelu sa Skicom su došle na pazarni dan (četvrtak) u Orašje.U hrvatskim selima nalazile su se grupe ustaša i ustaške milicije. prijetili i terorisali pristalice NOP-a. Saznavši za to. Aliju Alajbegovića i Smaila Bičića. grupa omladinaca iz Bosanskog Samca napala je na ustaški tabor u Slavonskom Šamcu i ubila i ranila nekoliko ustaša. pa i u Bosanskom Šamcu. 103 v e ć i n a ovih omladinaca je o d m a h poslije tog događaja stupila u odred. gdje su pohvatali 18 Srba. gdje se sakupilo oko 200 ustaša iz cijele Posavine. dok. Politički radnici u Posavini ulagali su i dalje mnogo truda da pridobiju Matu Mikića. ali u tome nisu uspjeli. Da bi se osvetili ustašama koji su ubili njihove sugrađane Hasana Zukića. Među poginulima je bio i Ivo Cvitkušić. Pomislivši da se radi o nekoj većoj partizanskoj jedinici ustaše su ostavile sakupljene seljake i pobjegli glavom bez obzira. hrvatske brigade. situacija je za njih postala nepovoljnija. rodom iz Tišine. 102 157 . Miralem Šahinpašić i Zijah Bičić) su postali komandiri četa. Alija Kujundžić i Salkan Kurbašić) su poginuli. nije došlo do očekivanog većeg priliva ljudstva iz hrvatskih sela u bataljone 18. pa su ustaše morale bježati iz svojih sela i skrivati se u drugim mjestima ili u Slavoniji.103 Poslije pet-šest dana grupa ustaša je došla u Tišinu i pokupila preko 50 ljudi. 311). Dolaskom 18. No. Boravak brigade pojačao je uticaj NOP-a među hrvatskim stanovništvom. godine. 23. Trojica od njih (Pašaga Tihić. bivšeg poslanika HSS. a trojica (Zaim Zaimović. Patrole i pojedinci su odlazili u druga hrvatska sela gdje su agitovali. noću 26/27. str. 5-6 omladinaca potrčalo je prema Tišini i kod mosta na Žandraku opalilo nekoliko rafala u pravcu sela. korpusa (Zbornik IV. marta štabu 3. žena i djece da ih gone i ubiju u znak osvete za ubistvo Cvitkušića. i pored toga. Slične zločine ustaše su činile i u drugim mjestima. poveli ih prema Grebnicama i pobili kod vodenice na Savi. Najjače ustaško uporište bilo je u selu Prudu. hrvatske brigade u Posavinu 1944. knj. februara. 77. * Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15.

Posavsko-trebavski i Podrinjski. Tuzli. ofanzivi i neuspjelog napada na Tuzlu.U martu 1944. dok je 16. imao je zadatak da razbije četničke grupe na prostoriji Lokanj-Kiseljak-Roćević. Obje divizije su tada imale 6 brigada od kojih su pet bile na teritoriji Majevice. Majevički partizanski odred se uglavnom nalazio na prostoriji između komunikacija Čelić-Koraj i Lopare-Rastošnica. već od januara 1944. Štab 3. Vojnopolitička situacija u to vrijeme nagovještavala je da se obje strane pripremaju za proljećna djejstva. U to vrijeme u sjevernom dijelu istočne Bosne. Semberije. Trebave i Posavine. dok su brdske dijelove tih planina djelimično kontrolisali četnici. Na rubovima ove povezane slobodne teritorije nalazili su se jaki neprijateljski garnizoni u Doboju. istočnobosanska brigada sa zadatkom da kontroliše to područje i sređuje i popunjava svoje jedinice. Tuzlanski. i 36. gdje se. Brčkom i Zvorniku. Petnaesta majevička brigada je orijentisana ka prostoriji Drinjača-Vlasenica-Srebrenica. u srebreničkom kraju. Poslije pretrpjelih gubitaka u 6. U jedinice 16. majevičku brigadu popunila na Majevici uključivanjem boraca iz Majevičkog partizanskog odreda i mobilizacijom novih boraca preko Komande majevičkog područja. muslimansku brigadu popunila uključivanjem Modričkog bataljona Posavsko-trebavskog odreda u njen sastav i pripadnika partizanskih straža komandi mjesta Gradačac i Modriča. djelovala su 4 partizanska NOP odreda: Majevički. vojvođanske divizije stizali su iz Vojvodine novi borci. Sedamnaesta istočnobosanska divizija je svoju 15. godine slobodna teritorija na sjevernom dijelu istočne Bosne obuhvatala je Semberiju i Posavinu i pobrđa Majevice i Trebave. nalazila i 6. Podrinjski NOP odred. dok je 16. uglavnom omladinci . uništavajući četničke grupe i obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova. korpusa NOV i POJ je pristupio sređivanju i popunjavanju svojih jedinica. koji je formiran u januaru 1944. muslimanska brigada upućena prema Foči. u re158 . Tuzlanski NOP odred (komandant Omer Sluhić .komesar Meša Selimović) nalazio se od početka januara 1944. a jedna u Sremu. Početkom marta 1944.dobrovoljci.

brigada. (Zbornik. tom IV. neprijateljske ofanzive ostala sa dva bataljona. majevička brigada iz 27. i 6. hrvatska brigada iz 17. divizijom u sjevernom dijelu istočne Bosne. zatvarajući pravac Tuzla-Srebrenik. korpusa od 26. zatvarajući pravce Brčko-Srnice i Gračanica-Srnice. str. divizije su naimenovani: Marko Peričin Kamenjar za komandanta. Šesta vojvođanska brigada. divizije Štabu 3. divizije. a 3. Obavještenje Štaba 3. divizije bili su na referisanju kod načelnika Štaba 3. i 38. knj. korpusa koji se nalazio na Majevici i objedinjavao k o m a n d u nad 16. Štab 3. Štabu 38. 486-490). divizije.107 104 105 106 107 U Štab 36.104 Čin formiranja obavljen je 3. proleterska i 5. Vlado Rolovič za političkog komesara. marta i slijedećeg dana uputio patrole p r e m a Majevici i Posavini da uhvate vezu sa podređenim jedinicama. u selu Bosanska Bijela. a Mileta Đokić za načelnika Štaba. Paško Romac Zdravko za političkog komesara. dok. korpusa od 4. 91-92). 18. III 1944. U Štab 38. 2. korpusa dobio je početkom marta odobrenje od Vrhovnog štaba NOV i POJ za formiranje nove 38. 23. godine (Zbornik IV. marta 1944. o formiranju 38. divizije. i 4. Posavsko-trebavski NOP odred obezbjeđivao je slobodnu teritoriju u Posavini. krajiška divizija. Predviđeno je da se od Majevičkog i Posavsko-trebavskog odreda formira još jedna brigada. izuzev jednog bataljona. majevičkom brigadom koja je poslije 6. divizije. istočnobosanske divizije105 u koju su ušle 17. divizije je naloženo da se prebaci na teren Posavine i da tamo formira treću brigadu divizije. divizije sa 17. korpusa NOV i POJ trebalo da b u d u upućene dvije divizije prišlo se formiranju novih operativnih jedinica. gdje su već iz Sandžaka prodirale 2. S obzirom na to da su u zapadnu Srbiju po naređenju Vrhovnog štaba iz 3. divizije su naimenovani: Miloš Zekić za komandanta. 22. Majevički. Jedinice NOV-e u istočnoj Bosni spremale su se za predstojeći prelazak u zapadnu Srbiju. str. 106 Štab 38.jonu Srebrenika. 5. marta 1944. knj. 36. 159 . stigao je sa Birča u Trnovu 10/11. Posavsko-trebavski. Izvještaj Štaba 38. Podrinjski i Tuzlanski odred. Od vojvođanskih brigada ostale su pod k o m a n d o m štaba 16. ostala je u Sremu. brigada ušle su u sastav novoformirane 36. a Husein Krupić za načelnika štaba. 132. 23. dok. obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova i bolnice u Srebreniku. Dvanaestog marta članovi Štaba 38. divizije 1.

da zatvori pravac od Brčkog prema Srnicama. s tim da po potrebi aktivno djeluje sa dijelovima 3. Već 12. da zatvori pravac od Tuzle prema Brčkom. a 5. Cilj neprijatelja je bio da postepeno osvaja teren. dok. 23.Nijemci su očekivali prodor jedinica NOV iz istočne Bosne u Srbiju. divizije. brigadu na prostoriju Humci-Sitari-Drijenjča. ostavljajući u svakom selu svoje manje ili veće posade. 2.' 08 Štab Tridesetšeste divizije postavio je svoju 3. ustaše i zelenokadrovci otpočeli prikupljati svoje snage radi sadejstva sa esesovcima. 27. 269. divizija dobila je zadatak od Štaba 3. Županji i Slavonskom Samcu. sa zadatkom da zatvori pravac Brčko-Tuzla. Štab 36. radi zaštite ranjenika koji su se nalazili u bolnici br. Stoga su početkom marta iz Francuske. puk u Brčkom i Brezovom Polju. Posavsko-trebavski odred i 18. a 28. prebacili na prostoriju Vinkovci-Šid 13. marta Majevički odred je dobio zadatak da postavi svoje bataljone u rejon Zajednice-Vukosavci i zatvori pravac Gornja Tuzla-Lopare. a zadatak da potpuno iskorijeni uticaj NOP-a na osvojenom prostoru. brigade. 63. gdje se nalazila na obuci. korpusa da zatvori pravce koji iz Srema vode na slobodnu teritoriju Semberije i Majevice istočno od Brčkog. Odmah zatim. marta njene prethodnice su se pojavile u Sremskoj Raci. naročito u otkrivanju partizanskih baza sa ranjenicima i opremom. 160 . hrvatske brigade da svoje jedinice orijentiše na prostoriju Srnice-Biberovo Polje. Istovremeno su četnici. U takvoj situaciji 16. a Posavsko-trebavskom odredu da se postavi na prostoriju Bukvik-Vitanovići. Tuzlanski odred koji se nalazio na proToTžbornik IV. divizija pravce koji od Save vode na slobodnu teritoriju zapadnog dijela Majevice i Posavine. hrvatska brigada stavljeni su pod operativnu komandu Štaba 36. knj. sa zadatakom da zatvori pravac od Gračanice prema Gradačcu. a 36. str. divizije naredio je Štabu 18. brigadu na prostoriju Vražići-Zovik-Kalajđije-Rahić. Trećeg korpusa u selima južno i zapadno od Janje. Naređenjem od 14. puk te divizije forsirao je Savu kod Rače. Sedamnaesta majevička brigada je postavljena na sektor Trnava-Čengić. SS (Handžar) diviziju. služeći se najcrnjim terorom.

četiri su teško ranjena. jedinice 13. Maoči. Šesnaestog marta 28. Strebci i Gornji Zovik.Kalajdžije. divizije vrši napad na položaje 3. Boderištu. 23. u Grbavici dva. 9. puk 13. staraca i djece. među kojima je bilo mnogo žena. 111 Analizirajući aktivnost neprijatelja i koncentraciju njegovih snaga na sektoru Brka-Palanka-Boče. gdje su ih tukli.storiji Zahirovići-Straža dobio je zadatak da izviđa i zatvori pravac od Tuzle prema Srebreniku. str. Ne znajući prave namjere esesovaca. a po jednog u G. a 17. 161 . Veoma žestoke borbe vodile su jedinice 16. 1972. 43. gdje su pripadnici ove. u D. 312. 1. štab 36. Gornjem Zoviku. Zastali su u centru sela i pozvali muške stanovnike da dođu na zbor. aprila pokupili 18 seljaka. br. Ćosetima. Oko 15.' 09 Poslije forsiranja Save. Kada su videli da više niko ne dolazi. Arhiv VII. Osamnaestog marta neprijatelj ulazi u Vražiće u pratnji pet tenkova. esesovci su sakupljenim seljacima naredili da se postroje i otvorili vatru iz automatskih oružja. dogodilo i u Štrebcima. Skakavi dva. a ostale su kasnije pustili iz zatvora. U selima Zovik . Slijedećeg dana učinjen je neuspješan napad na neprijatelja koji se utvrdio u Ratkoviću. Bukviku. k. 26. aprila esesovci su u Gornjem i Donjem Bukviku uhapsili 123 seljaka. marta. Savo Orović. divizije je zaključio da neprijatelj teži da odbaci jedinice NOV i POJ sa ceste Brčko-Tuzla. a ostali su pokošeni. po zlu poznate divizije počinili mnoga zvijerstva nad nedužnim stanovništvom. str. marta Bijeljinu. esesovci su 18. brigade u Brnjiku. Odveli su ih u Brčko u zatvor. Palanci. Ratni dnevnik 1941-1945. dok. divizije je o tome obavijestio komandu Posavsko-trebavskog 109 110 111 Zbornik IV. zbog saopštenja. divizije na prostoriji Koraj-Zabrđe od 15. Zoviku-Kalajdžijama i u skoro svim selima brćanskog i bijeljinskog sreza. marta zauzele Čelić. ovlada rejonom Mačkovac-Jablanica i izvrši prodor cestom Brčko-Srnice-Gradačac. Beograd. U Dubravama su ubili 3 lica. do 18. SS divizije započele su prodor na slobodnu teritoriju i 15. na zborno mjesto je stiglo oko 35 stanovnika. reg. Hronometar. Štab 36. maltretirali i mučili glađu. Nekolicini su ubili. odveli ih i postrijeljali. neki su podlegli mučenju. knj. Nekoliko ljudi uspjelo je bježeći da izbjegne smrt. neke su otpremili u logor. Rahiću. Gornjem Islamovcu i Palanci (Referat Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača NR Bosne i Hercegovine). 110 Slično se. 495. kasnije. f.

marta 1944. str. divizije od 26. s obzirom na to da u Srebreniku ima već dosta ranjenika. 42. 1 1/25-V. divizije su se zbog nedostatka municije morale noću 19/20. morao srediti i popuniti svoje redove. 26. 113 112 113 Arhiv VII. i Štabu 3. korpusa (Zbornik IV knj. marta 1944. str. 132. knj. korpusa da će formirati treću brigadu od 500 Posavaca i 200 Majevičana. koji je trebao da uđe u sastav te brigade. pa bi povećanje njihovog broja prouzrokovalo dodatne teškoće. dok. a u bolnici u Jablanici 462 ranjenika i bolesnika. Prethodno je iz Gradačca trebalo evakuisati što veću količinu namirnica i opreme. Štab 38. 24. str. jer je neprijatelj. divizije nije mogao prikupiti svoje jedinice i prići formiranju treće brigade. Majevički partizanski odred je tada imao oko 450 boraca. Štab 36. Preporučeno je Komandi područja da iz Gradačca ne evakuiše bolnicu. divizije ostanu što duže na teritoriji zapadnog dijela Majevice. 107 i dok. marta ponovo došle na ranije položaje. reg. divizije nalazilo 132 ranjenika. Formiranju treće brigade pristupilo bi se poslije raščišćavanja situacije na sektoru Majevice i prebacivanju Štaba divizije na sektor Posavine. divizije obavještava Štab 3. fond NOP. 23. Zbornik IV. Tek 26. a u slučaju neprijateljevog prodora da se povuče u Srebrenik. marta povući na prostoriju Hrgovi-Straža-Bijela-Srebrenik. divizije je predlagao načelniku Štaba 3. 162 . ostavljajući odredska jezgra.područja i naredio joj da pojača mjere bezbijednosti. 141. k. a kasnije da se prebace na liniju Gradačac-Biberovo Polje. dok. Iz Majevičkog NOP odreda izdvojen je jedan bataljon pod komandom Mile Mičića. 955. ali su 22. dok je Posavsko-trebavski brojao oko 700 boraca. i osloniti na masiv Majevice. U nastaloj situaciji štab 38. kako bi zaštitile bolnicu u Jablanici kojoj je prijetila opasnost da bude otkrivena i uništena. U to vrijeme se uz jedinice 36. Tada se procjenjivalo da neprijateljska ofanziva neće dugo trajati i da će proći kao i sve prethodne. izvođene na prostoriji sjevernog dijela istočne Bosne. Izvještaj Štaba 38. poslije pretrpljenih velikih gubitaka. 1/26-IV. korpusa da jedinice 36. Slijedećih desetak dana vladalo je relativno zatišje.112 Jedinice 36. 486-490).

Štab 18. brigade. ali je mogao učiniti znatno više da nije bio prinuđen da svoje jedinice drži na položajima i u garnizonima. hrvatske brigade od 23. str.4 115 Obavještenje Štaba 36. pošto je smatrao da je primaran zadatak jedinica 36. dok. Početkom aprila odred je u svom sastavu imao 4 bataljona sa oko 700 boraca . 1 mitraljez. 115 1. brigade je tražio da jedna brigada 36. a teško nadoknađivala. tj. zbog obezbjeđenja pozadinskih ustanova. Štab 36. Gradačcu i okolini. Druga dva bataljona odreda nalazila su se u Modriči. dok. Posjedovao je 5 puškomitraljeza. Muslimana. str.Srba. Posavsko-trebavski odred je sa dva bataljona držao položaje kod Bukvika i Brke na lijevom boku jedinica 3.114 I sekretar Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu tražio je od Štaba 36. od kojih 50 jednometnih. (Zbornik IV. Hrvata i pripadnika drugih naroda i narodnosti. Odred je razvio raznovrstan političko-propagandni i kultruno-prosvjetni rad na terenu. 26. (Zbornik IV. radi čišćenja terena od ustaških i četničkih grupa koje su postale znatno aktivnije sa početkom neprijateljske ofanzive. 23. 163 . 13. bilo je predviđeno da 18. III 1944. Izvještaj Štaba Posavsko-trebavskog odreda Štabu 36. zatvarajući pravac Brčko-Srnice. divizije Štabu 18. Nije bio snabdjeven dovoljnom količinom municije koja se svakodnevno trošila. vojvođanske brigade. 462-463). zbog toga što je bilo neophodno njegovo prisustvo na prostoriji Gradačac-Bosanski Šamac-Orašje. divizije da oslobodi Posavsko-trebavski odred od držanja položaja kod Bukvika. divizije nije usvojio taj zahtjev. radi osiguranja osjetljivog boka jedinica na Majevici. Međutim. ali Štab 36. pa se od toga odustalo poslije izvještaja Štaba 18. divizije. divizije zatvaranje pravaca Brčko-Srnice-Brčko-Čelić i Tuzla-Lopare. da je vršio svoju odredsku funkciju.U prvobitnom naređenju Štaba 36. 24. odbrana slobodne teritorije na zapadnom dijelu Majevice. organa narodne vlasti i društveno-političkih organizacija. 58-60). divizije dođe na sektor Posavine. hrvatska brigada uputi jedan svoj bataljon na položaje kod Dubrava. Bosanskom Šamcu. 1 minobacač i oko 500 pušaka. divizije od 2. aprila 1944. knj. knj. tj. gdje su se nalazile njegove jedinice. divizije iz istih razloga nije usvojio taj zahtjev.

Svjetlost Sarajevo. ubili Hasan Đanamović i Nazif Omerbašić. zbirka NOR-a. član Mjesnog komiteta KPJ za Bijeljinu. III 1944. Pola sata kasnije izvršen je protivnapad jedne čete partizana i odžačkih omladinaca. SS diviziju. žena i djece. (Midhat Muratbegović. iskoristile su ustaše. kapelan iz Modriče. 2771). Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. godine i od strane ustaškog prijekog suda u Glini osuđena na smrt. III 1944. 116 117 118 Mira Mijojlić.Prisustvo jedinica 13. po zadatku sreskog komiteta KPJ u centru Odžaka. str. ubile dvojicu pristalica NOP-a i zapalili nekoliko kuća. Tada je poginula Mira Mijojlić. izvršili samoubistvo jer su ih na obali Save opkolile jake neprijateljske snage. rolna 7/334-337). Izvještaj sekretara OKPJ za Trebavu i Posavinu upućen 26. počeli su otvoreno istupati. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu.116 član sreskog komiteta KPJ za Modriču i sekretar Opštinskog komiteta za Odžak. Njega su. Uhapšena je oktobra 1941. Dva dana kasnije. (Arhiv VII. 382-386). jačim snagama napali su Novi Grad i Dubicu i ubili oko 60 ljudi. ali joj je smrtna kazna zamijenjena vremenskom. Mikrofilm. br. IRP Sarajevo. zapravo. SS divizije. Sa njom su poginuli omladinac Tomo Tadić i Mika Miletić članovi KPJ. Dvadesetpetog marta ustaše iz Pruda su napale Odžak i trenutno ga zauzele. 118 U Odžak je došao esesovački oficir Derviš Ljuća sa zadatkom da regrutuje omladince u 13. Najizrazitiji među njima bio je Rihard Vajs. odakle je po vlastitoj želji prešla u Bosnu i našla se na teritoriji Odžaka. 117 Na oslobođenoj teritoriji ustaški elementi su počeli dizati glave ohrabreni dolaskom jedinica 13. 164 . Oni su. koji je zbog toga osuđen na smrt. marta upale u Bosanski Šamac. Gubitkom ovih drugova znatno je otežan rad Opštinskog komiteta u Odžaku čiji su bili članovi. zamjenjena je za zarobljene Nijemce i stupila u Diljski odred. zelenokadrovci i četnici i otpočeli sa napadom na dijelove slobodne teritorije. SS divizije u Brezovom Polju. Sarajevo. kat. Prvih dana novembra 1943. Ustaše iz Pruda su 16. Žene BiH u NOB. Živka Dragića i Tomu Kasapovića uhvatile su ustaše i sasjekli ih sjekirama. pa je neprijatelj protjeran. Mirjana Mijojlić. god. Slavonskom Samcu i Gračanici i odlazak glavnine Posavsko-trebavskog odreda u rejon Bukvika. gdje je odmah uključena u partijski rad. 1977. bila je od 1939. (Arhiv IRP.

U periodu od 1. među kojima i 3 bolničarke. 165 . 121 "Mito 120 Izvještaj o četničkom napadu donio je u Modriču kurir Pero Stanković i predao komandantu 18. naročito poslije dolaska grupe majevičkih četnika u Posavinu. pozivajući na sastanke i dogovore ugledne domaćine iz muslimanskih i hrvatskih sela. Nastojao je da na svoju stranu privuče i pripadnike razbijenih i razoružanih zelenokadrovskih jedinica. jedinice 13.U martu 1944. Odatle su četnici ponovo upadali u Posavinu i nastojali da onemoguće rad pozadinskih organa NOP-a i NOO. i 16. među kojima predsjednika Koju Stanišića. koji su izgubili uticaj u muslimanskim podtrebavskim selima. SS divizije vrše pritisak na brigade 36. On je odmah naredio da se kola mobilišu. Pop Savo Božić razvio je intenzivnu političku aktivnost. hrvatske brigade Franji Herljeviću. 120 Na Trebavi se u to vrijeme nalazilo (po spisku) oko 1200 trebavskih i 300 ozrenskih četnika koji su stigli početkom neprijateljske ofanzive. u Posavini je bilo oko 250-300 četnika. hrvatske brigade četnici su sustignuti i razbijeni u Gornjoj Slatini pa su se u neredu morali povući u pravcu Žabara. Vojka Vasiljevića i Danka Stankovića. Uz to su sprovodili teror i vršili prisilnu mobilizaciju ljudstva.119 Sa početkom neprijateljske ofanzive četnici su postali aktivniji. članove KPJ. Energičnom intervencijom 3. ali jedinice 36. Borbe se svaki dan vode. Četničke grupe uglavnom su izbjegavale borbu i pod pritiskom partizanskih jedinica povlačile se prema Brčkom. a četnici su imali 10 mrtvih i više ranjenih. 121 Tada je i na Drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda napala na položajima kod Bukvika jedna kolona esesovaca. bataljona 18. Bio je pazarni dan i u gradu mnogo kola. i 16. aprila. bataljona Posavko-trebavskog odreda i zarobili oko 30 nenaoružanih ranjenika i bolesnika. do 10. podržana sa 3 tenka. Zarobljeni partizani su oslobođeni. Početkom marta ubili su u Gornjoj Slatini tri člana narodnooslobodilačkog odbora. divizije na cijelom frontu. Tu su ih Nijemci prihvatali i ponovo naoružavali. od ušća rijeke Tinje u Savu do ušća rijeke Janje u Drinu. i borci su pojurili prema Slatini. Tako su četnici pod komandom Obrada Burića iznenadno napali komoru i grupu boraca 2. divizije uspijevaju da zadrže neprijatelja na svim pravcima.

VII 1944. S obzirom na važnost Majevice. vojvođanske divizije. divizije sa 17. Pod snažnim pritiskom jakih neprijateljskih snaga. divizija su se pod pritiskom neprijatelja povukle prema planini Jelici. Izvještaj Štaba 3. korpusa je odlučio da zadrži Štab 38. sa 18. korpusa od 11. Tada je Štab 3. korpusa od 11. Vrhovnom štabu NOV i POJ. 27. 9.Da bi izbjegle dalje frontalno sučeljavanje sa neprijateljem. i 16. i 36. jedinice Posavsko-trebavskog odreda su morale da se povuku na nove položaje na liniji Hrgovi-Bijela. knj. aprila prebacile na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla. tj. kada je napao jedinice 36. vojvođanske divizije. Majevičkim. Dvanaestog aprila u 3 časa ujutro neprijatelj je. brigade preuzela jedna brigada 16. knj. brigade 36.' 22 Dvanaestog aprila. str. koje ih je stajalo znatnih gubitaka. divizije eventualnim prodorom neprijatelja iz pravca Tuzle. dikoju je bataljon zaustavio i nanio joj znatne gubitke. poslije žestoke artiljerijske pripreme. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim odredom. Zbornik IV. otpočeo opšti napad na jedinice NOV i POJ na čitavom frontu od ušća Tinje do ušća Janje. divizija krenu preko Spreče na Birač u vezi planiranih dejstava prema Srbiji. majevička brigada koja je sa Štabom 38. aprila. hrvatskom brigadom. Tuzlanskim i Posavsko-trebavskim odredom. a i zbog mogućnosti da budu odsječene od jedinica 16. dok. Vrhovnom štabu NOV i POJ (Zbornik IV. Šesnaesta i 36. Izvještaj Štaba 3. 186. 27. Sektor Janja-Donja Trnova je od 17. neprijatelj je istovremeno napao i na položaje Posavsko-trebavskog odreda na liniji Bukvik-Vitanovići-Gajevi. 186). Lukavac-Stjepkovica u zahvatu ceste Brčko-Srnice. VII 1944. radi spajanja sa ostalim jedinicama divizije. koji su bili na referisanju u Štabu 38. 38. Istog dana zamjenik komandanta i politički komesar 18. Na njihovo mjesto je upućena 17. korpusa donio odluku da 16. dok. aprila stigla na sjeverozapadne obronke Majevice i razmjestila se na prostoriju Humci-Jasenica-Srebrenik. Semberije i Posavine Štab 3. majevičkom brigadom na Majevici. str. hrvatske brigade. 38. sa ciljem da se povežu sa 18. divizije. što su one i učinile 16. 122 166 . te iz pravaca Gračanice i Tuzle. divizije su se 9.

Međutim. toga dana je krenula i jedna neprijateljska jedinica u istom pravcu. a Tuzlanski NOP odred na liniji Podorašje-Ljenobud. 13. marta 1944. marta i drugarskoj večeri 31. stigla je u Štab odreda nova zapovijest Štaba 38. krajiške divizije. u njegovu čast. partizanski general Savo Orović je preko Srebrenika stigao u Gradačac 27. No. Za to vrijeme je upoznao većinu partizanskih rukovodilaca Trebave i Posavine (iz tih susreta sačuvana je i jedna fotografija). organizovao komandant mjesta Gradačac Midhat Muradbegović. str. a komesar Mićo Rakić. Majevički NOP odred u selu Drijenjča radi zaštite bolnice u Jablanici. 123 Arhiv VII fond NOP. br. 1258. odnosno njen Prvi bataljon sa Posavsko-trebavskim odredom (bez jednog bataljona) pokrivao je tada prostoriju Srnice-Hrgovi-Gradačac-Modriča. Srema. majevička nalazila se na prostoriji Humci-Sitari-Jasenica. krajiške brigade krenuo za selo Majevac u susret delegatima. 495-496). Devetog aprila general Orović je stigao u Modriču. 4. krenuli su. 11.vizije. Ratni dnevnik 1941-1945. U Modriči je takođe prisustvovao priredbi na kojoj je medicinar Bešlaga Korajkić. divizije i da se preformiranje odreda u brigadu odlaže. marta 1941. 124 p r v . nakon dva sata. koji su bili svrstani u četu čiji je komandir bio Drago Stefanović Šico. radi preformiranja odreda u Posavsku brigadu. Tog dana 17. smješten u kući braće Ibrahimbegovića. hrvatske brigade i 1. godine. omladinskoj priredbi 30. reg. bataljon Posavsko-trebavskog odreda. i 38. iz Modriče u srednju Bosnu. prenijeli su naređenje da se odred prikupi na prostoriji Gornji Srebrenik-Čehaje. sa zadatkom da doprate. Treći bataljon 18. Ostao je u mjestu 11 dana. aprila. aprila opšti napad na jedinice 16.124 Istovremeno je jedan bataljon 12. 36. divizije u kojoj se kaže da su jake neprijateljske snage izvršile 12. Prisustvovao je akademiji održanoj u čast 27. 1. 123 Osamnaesta hrvatska brigada. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica i generala Savu Orovića koji je iz Glavnog štaba Vojvodine išao u Vrhovni štab. do jedinica 11. 167 . gdje je ostao dva dana u kući porodice Odžaković. sa komandantom 18. (Savo Orović. referent saniteta Posavsko-trebavskog odreda. aprila. delegate II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne. pjevao uz harmoniku poznatu partizansku pjesmu »Konjuh planinom«. Došlo je do borbe u susretu u kojoj su se naročito istakli omladinci-delegati za kongres. f. k. III koju je. brigade Franjom Herljevićem i zamjenikom komandanta odreda Matom Belićem.

u slučaju nemogućnosti manevrisanja na terenu Posavine. dostavljale podatke o snazi i kretanju neprijatelja glavnini. naredio Štabu 18. SS divizije počele su nadiranje prema Srnicama.126 Treći bataljon 18. divizije depešom je javio Štabu 3. uz jaku podršku artiljerije i tenkova koji su obasipali vatrom jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje su se povlačile na novu prostoriju preko Srnica i Vučkovaca. U Posavini je trebalo da ostave manje gerilske grupe koje bi ometale neprijatelja. 64. naređe125 126 Zapovjest Štaba 38. str. da bi se ona. Sutradan je neprijatelj nastavio nastupanje prema Gradačcu. korpusa da je neprijatelj 15. 168 . gdje ih je prihvatila jedna jedinica 11. a komoru osloboditi nepotrebnog prtljaga kako bi bile pokretljivije. Odmah im je naređeno da zauzmu položaje na lijevoj obali i da na tom mostobranu obezbijede prebacivanje glavnine brigade i odreda. Šesnaestog aprila bataljoni su u povratku stigli na lijevu obalu Bosne. dok. koje su otpočele nastupanje iz Brčkog i Tuzle. divizije. aprila govori da su 18.Štab 38. (Zbornik IV. u pogodnom momentu. a radi čuvanja žive sile u toku neprijateljske ofanzive. U zapovijesti je bilo predviđeno da se. Depeša od 16. jedinice 13. knj. aprila. bataljon Posavsko-trebavskog odreda dopratili su u Kulaše delegate za II kongres USAOJ-a. pošto su prethodno popravile most na rijeci Tinji. aprila ušao u Humce i da prodire od Bukvika prema Srnicama i od Tuzle prema Drijenjči. jedinice 18. Komandant 38. Određena je prostorija Jasenice-Srebrenik-Špionica za prikupljanje jedinica poslije ofanzive. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda privremeno prebace preko rijeke Bosne na Vučjak. 125 Petnaestog aprila. povratila na teren Posavine. 207). Sve jedinice su morale zakopati teška oružja na sigurna mjesta. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred još u Posavini. divizije je pomenutom zapoviješću od 13. Pošto su jake njemačke snage nadirale iz pravca Srnica i Bosanskog Šamca. pa su se jedinice odreda uputile prema Modriči. 24. hrvatske brigade i 1. divizije od 13. aprila 1944. hrvatske brigade i Štabu Posavsko-trebavskog odreda da svoje jedinice povuku na liniju Zelinja-Međeđa i da se odatle prebace na teren Posavine u pozadinu neprijateljskih jedinica.

članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. Cage i druga sela u Posavini i zapadnom dijelu Majevice. Sutradan su jedinice provele dan na Vučjaku. izvršenim 19. Veliki broj simpatizera KPJ nije bio obuhvaćen političkim radom. aprila 1944. Oni su na terenu zatekli malobrojnu partijsku i skojevsku organizaciju koja nije mogla da odgovori naraslim potrebama za širim političkim radom. odakle se usiljenim maršom. i 20. U početnoj fazi svog djelovanja Komitet je najviše pažnje poklonio razvoju partijske organizacije u Semberiji. Humce. Sitare. Nije postojalo rukovođenje iz jednog centra. Srebrenik. članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva koji su znatno doprinijeli razgaranju partijsko-političkog rada u tom kraju. DO PROLJEĆA 1944. godine. aprila. pod teškom borbom probila do ranjenika na prostoru Trnava-Bjeloševac-Čengić i spasla preko 250 pokretnih ranjenika. GODINE U januaru 1943. mnogi odbornici i istaknuti saradnici NOP-a prebacili su se na lijevu obalu Bosne. korpusa. niti se djelatnost odvijala po sektorima zaduženja. Sa Hasanom Brkićem je krajem januara u Semberiju stigao Uglješa Danilović. U nedelju. sve jedinice brigade i odreda. ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNOTERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. upućena 18. Međutim. Špionicu. Depeša komandanta 38. a SKOJ nije djelovao kao povezana 169 . a polovinom februara i Rodoljub Colaković. Tog dana 17. aprila. majevička brigada se nalazila u Kara vlaškoj Maoči. divizije Štaba 3. DJELATNOST DRUŠTVENO-POLITlCKIH ORGANIZACIJA. 16. Gradačac. godine f o r m i r a n j e Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu sa sekretarom Hasanom Brkićem. isto toliko nepokretnih ranjenika i bolesnika su poslije nekoliko dana zarobili i ubili esesovci i četnici kada su otkrili baze. gdje su tada postojali vrlo povoljni uslovi za rad. govori da je neprijatelj zauzeo Srnice.no je da se prebacivanje preko rijeke ubrzano odvija. Potpeć.

Arhiv IRP Sarajevo. Svjetlost. Poslije obilaženja ćelija zakazano je savjetovanje na kojem su pretrešeni nedostaci i pogreške u radu. Četnici su bili istisnuti iz Semberije. Zbirka NOR-a kat. kat. 128 Početkom 1943. Odred se stalno popunjavao dolaskom novih dobrovoljaca iz Srema. što je bilo neophodno poslije višemjesečne četničke vladavine u ovom kraju. U svom izvještaju Pokrajinskom komitetu od 29.. godine ponovo je formiran Sreski komitet KPJ za brčanski srez sa sekretarom Svetolikom Gospićem Brkom. Rodoljub Ćolaković. 127 Slična situacija u pogledu partijske i skojevske organizovanosti bila je i u brčanskom srezu. Moramo na svaki način nastojati da prodremo u Posavinu.. Hasan Brkić između ostalog kaže: »Sređivanjem organizacije bijeijinskog sreza postavilo se pitanje za brčanski srez. knj. U januaru 1943. Isto. prim. 129 Uporedo sa partijsko-političkim radom u bjeljinskom srezu.posebna organizacija. stvorene su partijske organizacije i narodnooslobodilački odbori koji su bili stvarna i jedina vlast u tim selima. str. br. br. (Bijeljina. imao je 3 dobro naoružana i jaka bataljona. Organizacije u gradovima Bi i B2. Brčko. a domobranski garnizoni blokirani u svojim uporištima. 98. IV. U svim naseljima u Semberiji. bataljon 2. Da bi poboljšao stanje. 170 . 102. godine. izuzev Janje i Ugljevika. prišlo se stvaranju. Stvoreno je rukovodstvo u koje su ušli i drugovi iz Posavine. formiran je 2. Zapisi iz oslobodilačkog rata. IV 1943. a Sremski NOP odred. str. 1392. autora) postojale su. Sarajevo. Oblasni komitet je odmah preduzeo mjere za organizaciono učvršćivanje i proširivanje partijskih i skojevskih organizacija. 1951. (Arhiv IRP Sarajevo. kao i stvaranju narodnooslobodilačkih odbora i odbora Antifašističkog fronta žena i u brčanskom srezu. koji se tada vratio sa Birča. proširivanju partijskih i skojevskih organizacija. a naročito za političko uzdizanje masa. Zbirka NOR-a. IV 1943. ali bez stalne veze i kontrole«. majevičkog NOP odreda. nego su aktivi odvojeno djelovali. za stvaranje novih i jačanje postojećih narodnooslobodilačkih odbora. 130 127 128 129 130 Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu upućen Pokrajinskom komitetu KPJ za BiH 29. godine narodnooslobodilački pokret u Semberiji i na Majevici se uspješno razvijao. 1392). U februaru 1943.

od kojih su se trojica nalazila u drugim krajevima istočne Bosne. O tome Rodoljub Čolaković . IRP Sarajevo. kojeg svakog časa može iznenaditi podmukli neprijatelj«. domobranskim i četničkim snagama među kojima već dolazi do diferenciranja. Na cijeloj prostoriji Majevice i Semberije oni nanose velike gubitke ustaškim. Funkcije Okružnog komiteta morao je da preuzme Oblasni komitet koji je imao svega 7 ljudi. Posavini i na Majevici. VIII 1943. 171 . Uslovi za rad su teži nego u srezu bijeljinskom. prave im zasjede i pripucavaju u samom Ražljevu. Tada su na Majevici formirane dvije grupe vojvođanskih bataljona i 3. godine Oblasni komitet KPJ je formirao Okružno partijsko rukmodstvo za Majevicu. juna kod Čađavice. koji se tada nalazio u okolini Foče i nije poznavao pravo stanje partijske organizacije u Semberiji. domobranske pukovnije. dolazi do daljeg narastanja snaga NOP-a u Semberiji. Poslije prolaska neprijateljskih snaga oni uspješno nastavljaju svoja djejstva. Slavko Mićanović. a na Majevici je ostao Majevički NOP odred i jedan vojvođanski bataljon. rasformiralo. 131 U aprilu 1943. Zbog toga se u selu. rolna 4/290-291). ali u selima oko Brčkog ima još četničkih grupa. kao stalno obezbjeđenje. a najveći uspjeh je razbijanje i razoružavanje 3. Tako je Ražljevo postalo važan punkt u ovom srezu. Semberijska sela su potpuno slobodna. 11. pa u znatnom broju prelaze u jedinice NOV i POJ. a mlađi još nisu vični radu. Semberiju i Posavinu u sastavu: Svetolik Gospić (sekretar). Borika Stančić i Milenko Stojaković. 131 Pomenuti izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. i izvještaj sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Bih od 18. Gotovo svi stariji članovi Partije otišli su u odred.u pomenutoj knjizi Zapisa piše: »Poslije razbijanja majevičkih četnika mi smo u Ražljevu uspostavili komandu mjesta i opštinski N 0 0 . Haso Burić. Mikrofilm. Zbog toga su vojvođanske brigade prešle na Birač. ali je ono po nalogu tadašnjeg sekretara PK KPJ za BiH Ise Jovanovića. majevički NOP odred. IV 1943. ovdje četničke grupice otežavaju kretanje naših aktivista. godine neprijatelj je jakim snagama započeo ofanzvu na području Majevice i Semberije. Tu je i sjedište Sreskog komiteta. Posavini i na Majevici. nalazi jedan naš vod.U martu 1943. a svi naši aktivisti žive opreznim životom vojnika. Osim toga. (Arhiv VII. Panto Marković. U maju 1943.

i sekretara Oblasnog komiteta KPJ od 24. Imala je pet opštinskih komiteta: Ražljevački sa 32 člana KPJ i 33 kandidata. Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović. obuhvatao je teritoriju Posavine sa centrom u Bukviku. 172 . Jablanički sa 15 članova KPJ i 14 kandidata i Brčanski sa 16 članova KPJ i 3 kandidata. gdje je u proljeće 1943. Posavini i na Majevici se povećava. kojeg je u junu 1943. VIII 1943. divizije. u blizini jakog neprijateljskog garnizona u Brčkom i stalno ometan od četnika koji su stacionirali svoje čete i bataljone u svakom srpskom selu Posavine. 104 člana KPJ i 106 kandidata. On je djelovao u težim uslovima nego Ražljevački. godine imenovao sekretar Oblasnog komiteta u sastavu: Boro Popović. a po drugom 123 člana KPJ i 78 kandidata. U to vrijeme na terenu Trebave djelovalo je 20 članova KPJ i 2 kandidata. Poslije dolaska glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i formiranja 16. a po drugom 248 članova i 128 kandidata. Nije postojalo posebno partijsko rukovodstvo za taj kraj. U blizini nije bilo partizanskih jedinica. godine formirana partijska organizacija. 132 Izvještaj sekretara PK KPJ od 18. po jednom izvještaju. Postojalo je 7 opštinskih komiteta i Sreski komitet sa 12 članova. i 17. na neoslobođenoj teritoriji.132 Opštinski komitet KPJ za Posavinu. Bijeljinska partijska organizacija tada. i po jedna u Modriči. godine broj partijskih i skojevskih organizacija u Semberiji. Arhiv VII. pa su sami morali obezbjeđivati svoju djelatnost. kao i njihovi drugovi u Posavini. U isto vrijeme brčanska partijska organizacija je imala. Mikrofilm IRP. a u komandnom sastavu jedinica DOMDO pukovnije nalazili su se saradnici NOP-a. Mjesto je bilo udaljeno od neprijateljskih garnizona. VIII 1943. od kojih su 6 članovi biroa Komiteta. Nešto povoljnija situacija bila je u Srebreniku. Postojale su 2 partijske organizacije na samoj Trebavi. Članovi KPJ djelovali su u sličnim uslovima. Gradačcu i Gračanici. Dragaljevački od 29 članova KPJ i 31 kandidat. Sarajevo rolna 4/290-296 i 335-336. po jednom izvještaju. Posavski sa 16 članova KPJ i 25 kandidata.U ljeto 1943. broji 236 članova i 125 kandidata.

Avdo Humo i Pašaga Mandžič. avgusta sa jedinicama 17. 13 -"' Tada je organizacijom SKOJ-a rukovodio Nijaz Dizdarević instruktor PK Skoja.i što se Trebave tiče ovo privremeno rukovodstvo moći će se s vremenom pretvoriti u OK Trebava. Sarajevo.134 Poslije odlaska jedinica 17. IRP. . a Milena Marković je bila zadužena za stvaranje organizacije Antifašističkog fronta žena. kaže: »Pišete mi da mislite formirati OK za Majevicu. divizije na Trebavu. rukovodilac SKOJ-a i rukovodilac AFŽ. Mikrofilm.novi sekretar Rodoljub Čolaković. Mandžič je došao u Srebrenik gdje je na sastanku komunista sa Trebave formirao Privremeno partijsko okružno rukovodstvo za taj kraj u koji su ušli sekretari opštinskih komiteta. VIII 1943.komitete u opštinama.136 133 134 Haso Burić i Boško Milutinović Đedo stigli su u Bukvik sa jedinicama 1.. Tada se ponovo formiraju okružni komiteti za Birač (sekretar Milutin Đurašković) i Majevicu (sekretar Stevo Popović). Da bi odgovorila mnogobrojnim i složenijim zadacima koji je razvitak događaja nametnuo i zahtjevao. rolna 4/462-463). Mikrofilm. majevičke brigade u trećoj dekadi jula 1943. srezovima i okruzima. Izvještaj Pašage Mandžića od 27. Samo je ovdje teško formirati sreske komitete. 173 . a Pašaga Mandžič kreće 13. Daje im zadatak da i dalje rade na proširenju i učvršćivanju partijske organizacije. (Arhiv VII.'35 Tada su formirani i opštinski komiteti za Modriču i Srebrenik i mjesni komitet u Gradačcu koji je vršio funkciju opštinskog komiteta. on između ostalog. a za sada Povjereništva OK Tuzla i OK Trebava. (Arhiv VII. kao naredne stepenice u razvoju do formiranja Okružnog komiteta KPJ kao konačne organizacione jedince za jedan okrug. partijska organizacija istočne Bosne se morala organizaciono postaviti tako da obuhvati sve krajeve i da oformi svoja operativna tijela . 136 Mandžić pravi razliku između Privremenog okružnog partijskog rukovodstva i Povjereništva Okružnog komiteta.vojno-politička situacija u istočnoj Bosni se naglo razvija u korist NOP-a. Na putu za Trebavu drži sastanak sa Borom Popovićem i Hasom Burićem 133 prima od njih izvještaj o radu partijske organizacije u Posavini.. Početkom avgusta na Majevicu dolaze tri člana Pokrajinskog komiteta KPJ za B i H . jer je Trebava teren sa nekoliko srezova«. Obraćajući se Pokrajinskom komitetu.. Čolaković i Humo ostaju u Semberiji. Sarajevo. godine. IRP. rolna 4/361-362). divizije sa Trebave na Ozren.

Beograd. koja je imala kadrove sa najdužim iskustvom. Ruža Spasojević. odbore Antifašističkog fronta žena i narodnooslobodilačke odbore.137 Na osnovu te odluke Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu uputio je na Trebavu i u Posavinu. U zapisniku nastalom mjesec dana kasnije koji je vođen na sastanku Oblasnog komiteta KPJ u Tuzli. Ulagani su napori da se poveća priliv omladine iz muslimanskih sela. Svetolika Gospića Brku. formiraju aktive Skoja i USAOJ-a. Mladena Jeftića. koji su ušli u novoformirano Okružno partijsko povjerenstvo. uputi nekoliko partijskih i skojevskih rukovodilaca u srezove Modriču. 138 137 138 Rodoljub Čolaković. autora). 1. kada je stiglo u ovaj grad i iz njega počelo djelovati kao cjelina. Boro Popović u svojoj knjizi »Partizani u Posavini« na str. Boro Polkom i Boro (Svetolik Gospić. kako bi se što prije formirala Muslimanska brigada. IRP Sarajevo. Zbog toga su odlučili da se iz semberijske partijske organizacije. godine. Boriku Stančića i Ružu Spasojević. U njemu se sada nalaze: Brko. i to hitno«. Posebno se insistiralo na radu sa omladinom i ženama. koje je trebalo pripremiti i orijentisati da dobrovoljno stupe u jedinice NOV i POJ. 368-369. Mikrofilm. a razvoj vojno-političke situacije je zahtijevalo brzo djelovanje. Zapisi iz oslobodilačkog rata. Povjerenstvo bi trebalo popuniti jednim drugom. Prosveta. Sekretar Povjerenstva je bio Svetolik Gospić. Arhiv VII. Bilo je mnogo politički neobuhvaćenih omladinaca i omladinki. jer se dotada toj aktivnosti poklanjalo malo pažnje. piše: »Povjerenstvo u ovom sastavu nije dobro. Tada je u Povjerenstvo kooptiran Edhem Čamo. oni su imali u vidu da na tom terenu nema dovoljno iskusnih partijskih kadrova. kako bi pomogli jačanje postojećih i stvaranje novih partijskih i skojevskih organizacija. organizacija žena. omladine i narodnooslobodilačkih odbora. Boro Popović i Borika Stančić prim. početkom septembra 1943. 1956. septembra. str. Povjerenstvo nije bilo na okupu sve do oslobođenja Gradačca 15. knj. Ruža. Gradačac i druge. Kada su članovi Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu rješili da formiraju okružna partijska povjereništva za Tuzlu i Trebavu. rolna 4/612-620. Isključili smo jednog člana. 290 i 291 kaže: »Formirano 174 .Opštinski komiteti su dobili zadatak da u svom kraju stvore nekoliko partijskih organizacija.

. Posavine i Tuzle za snabdijevanje jedinica NOV i POJ i stanovništva u ratom opustošenim krajevima istočne Bosne. majevičke brigade. sekretara Oblasnos komiteta KPJ«. Istočna Bosna u NOR-u. . . do 11.uspostaviti organe narodne vlasti i organizovati vojno-pozadinske ustanove na oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. neko rješenje u kome se to potvrđuje.' 40 Za sekretara Okružnog komiteta KPJ imenovan je Džemal Bijedić. Na sjednici je odlučeno da se Okružno partijsko povjerenstvo za Trebavu i Posavinu reorganizuje u Okružni komitet KPJ i popuni. Džemal Bijedić je jedno vrijeme bio sekretar Mjesnog komiteta u okupiranom Sarajevu. Stevo Popović . te sekretari i pojedini članovi okružnih komiteta iz istočne Bosne.jedinice NOV i POJ brojčano pojačati i pomoći u kadrovima i na druge načine. 2. rolna 7/76-82). . Mikrofilm. USAOJ-a i AFŽ-a.O formiranju i radu Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. rolna 4/294 i 477-178. IRP Sarajevo. od 9. IRP. Mikrofilm. oktobra 1943. Na sjednici je odlučeno da se.mobilisati snage iz Semberije. uzmu u rješavanje sljedeći zadaci: .O formiranju Okružnog povjerenstva govori izvještaj Rodoljuba Čolakovića od 18. str.u svim krajevima organizovati i proširiti organizacije SKOJ-a.organizovati uspješnu propagandu i agitaciju i pokrenuti list »Front slobode«. Sekretar je Svetolik Gospić Brko. jer su se sa terena upućivali partijski rukovodioci u jedinice NOV i POJ i obratno (u isto vrijeme Hasan Brkić je pošao je Okružno partijsko povjerenstvo za to područje. IX 1943. On mi saopšti da sam i ja član Povjerenstva. 14 ' Dotadašnji sekretar Okružnog povjereništva Svetolik Gospić pošao je na dužnost partijskog rukovodioca novoformirane 17. godine. Pismo je za Oblasni komitet potpisao Aco. 355-357. knj. godine. članovi Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. održana je šira plenarna sjednica Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. (Arhiv VII. V I I I i njegovo pismo Uglješi Daniloviću od 14. To je partizansko ime Hasana Brkića. kao prioritetni. Sarajevo.139 U oslobođenoj Tuzli. 139 140 141 175 . Donio mi je i pismo. Organizacioni izvještaj Oblasnog komiteta za savjetovanje komunista istočne Bosne u Bijeljini. Arhiv VII. Na njoj su prisustvovali članovi Pokrajinskog komiteta za BiH.

te Zarije Domazet i Jovan Radovanović kao sekretari ćelija. Jelka Ljubas. Sa Džemalom Bijedićem iz Tuzle je pošla Mevla Jakupović na rad u organizaciju AFŽ. Sarajevo. Poslije njega za sekretara dolazi Hakija Raljević. I u mnogim naseljima su formirani politički aktivi od kandidata za članstvo KPJ i saradnika NOP-a. godine bilo 37 članova KPJ. kat. Edhem Čamo. pa onda četiri člana. Prvi sekretar komiteta bio je Salih Žilić. a odatle za sekretara ZAVNOBiHa). 176 . br. Srebreniku i Bukviku. Boro Popović i Mevla Jaku• ' 142 povic. Ćelija u Dobrinji je imala prvo tri. godine. Zbirka NOR-a. Ćelija u Riječanima je u prvo vrijeme imala 4 člana. Čardaku. Poslije odlaska Nikolića na kurs sekretar Opštinskog komiteta je postao Jovan Radovanović. Garevcu. Arhiv IRP. decembra 1943. Pero Kovačević. godine. a članovi Slobodan Janković. formirana u novembru 1943. Mika Dujić. 1840. Od kraja avgusta do decembra 1943. U Modriči je u septembru i oktobru djelovala jedna partijska ćelija. a ćelija u Miloševcu. Skugriću i Kruškovom Polju. divizije. Opštinski komitet Modriča imao je pet članova. Riječanima. zamijenio Enver Humo. Tarevcima. od partijskih rukovodstava uspostavljeni su opštinski komiteti KPJ u Modriči. a kasnije pet. Opštinski komitet u Srebreniku imao je 5 članova. U Modričkoj opštini je 1. Partijska ćelija na Pustari prvobitno je imala 3 člana. koji je na toj dužnosti ostao do kraja decembra 1943.sa dužnosti sekretara Oblasnog komiteta na dužnost političkog komesara 27. Dvadesetprvog oktobra u Gradačcu je održan prvi sastanak Okružnog komiteta KPJ na kojem su prisustvovali: Džemal Bijedić. Njega je u novembru 1943. Ti aktivi su se nalazili u Modriči. Borika Stančić. Mladen Jeftić. Sekretar Komiteta je bio Panto Nikolić. a u novembru dvije ćelije sa 10 članova KPJ. X 1943. Na terenu opštine djelovale su 4 partijske 142 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 22. Mjesni komitet u Gradačcu i partijske ćelije i aktivi u opštinama Bosanski Samac i Odžak. Kladaru. a oformljena je i ćelija u Tarevcima sa 6 članova. kasnije 5. tri člana.

kao i u Tišini. Pisarima i Brvniku. U opštini Odžak postojale su ćelije u Odžaku (4 člana). a 1. Članovi Komiteta su 143 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. U opštini Bosanski Šamac nije bilo formirano partijsko rukovodstvo. Špionici i Lisovićima. godine ušla u sastav Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu. XI i 1. Do tada je bila u sastavu Sreskog komiteta za brčanski srez. Početkom novembra bilo je 17 članova KPJ. 5/53-58 i 312/316. U mjestu su djelovale tri ćelije KPJ sa 13 članova. godine. Tišini. Škariću. a po jedan kandidat u Slatini. Obudovcu. XII 1943. U Kruškovom Polju je bio jedan član Partije i 2 kandidata. godine formiran je Opštinski komitet KPJ. čiji je sekretar bio Hasan Zaimović i ćelije u Crkvini i Obudovcu. jednom pri komandi mjesta. U to vrijertie postojala su i 4 politička aktiva i to u Srebreniku. Novom Gradu (4 člana). U Gradačcu je postojao Mjesni komitet sa 3 člana. Gornjem Srebreniku. Obudovcu i Slatini. X I I 1943. U samom mjestu djelovala je ilegalno partijska ćelija sa 5 članova. sa sekretar o m Petrom Kaurinovićem. Sarajevo. a sekretar je bio Teufik Imamović. a i u srpskim selima na Vučjaku. Kruškovom Polju. preuzeo dužnost partijskog rukovodioca Posavskog NOP odreda. Pisarima. godine.organizacije i to: u Donjem Srebreniku. devetnaest. Kada je Petar u novembru 1943. gdje su četnici Branka Kovačevića onemogućavali kretanje partijskih aktivista. naročito u hrvatskim selima zbog aktivnosti ustaša. Politički aktivi djelovali su u Brvniku. U oktobru 1943. Ljenobudu i Crvenom Brdu. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu Arhiv VII. Podnovlju i Dugom Polju. Batkuši. koji je sa Sreskim komitetom bijeljinskog sreza bio u sastavu Okružnog komiteta za Majevicu. sa 3 člana.143 Bukvička partijska organizacija je u oktobru 1943. a po jedan član KPJ djelovao je u Donjoj Dubici. IRP. Mikrofilm. Brojno povećanje od 2 člana imala je jedino partijska ćelija u Crvenom Brdu. dvije u gradu. na njegovo mjesto je došao Vojo Žurić koji je na toj dužnosti ostao do aprila 1944. Ježincu. 177 . U ovoj opštini članovi KPJ radili su pod teškim uslovima. Žabaru. sa po pet članova i politički aktiv u Kerepu i Gornjem Žabaru.

koji su se kao ranjenici. Članovi KPJ su prorađivali materijal iz 4 sveske Biblioteke marksizma-lenjinizma. Uskoro je formiran Opštinski komitet za opštinu Vražići koji je imao ćelije u Brnjiku.u prvo vrijeme bili Jovo Pajić i Boško Pantelić. našli na terenu brčanskog sreza. brčanski Sreski komitet je uputio na rad Jusufa Huršidića i Enisa Derviševića. jedno vrijeme su bili Vinko Kontić iz Livna i Milisav Pavlović iz Srbije. za sekretara Sreskog komiteta za brčanski srez došao je Nikola Cvijetić. septembra. na kojem je bilo prisutno 130 komunista iz bijeljinskog. Rahiću i Koraju. koja je istovremeno bila i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a. U Sreskom komitetu su radili i Vojo Žurić. a kasnije i Pavle Zarić i Jakov Mitrović. Organizacija KPJ u Brčkom imala je 12 članova KPJ i 3 kandidata. ubrzo je otišao na dužnost komesara bataljona u 18. Pored ostalih tu su radili Hivzija Jerković. koji je u oslobođenoj Tuzli izdalo Agitaciono-propagandno odjeljenje (Agit-prop) Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Sekretar komiteta je bio Dragoljub Marković. Tamara Begović i Džemila Ajanović. Njega je zamijenio Drago Tojić Gango. u drugoj materijal pod naslovom Učenje o 178 . poslije pete ofanzive. Za opštinski komitet bio je vezan tzv. koji je na toj dužnosti ostao do polovine oktobra 1943. U prvoj svesci pod naslovom Marksizam štampan je i odlomak iz Lenjinovog djela Šta da se radi. Vojni komitet koji su činili članovi KPJ i drugi aktivisti koji su se nalazili u domobranskim jedinicama ili u jedinicama DOMDO pukovnije i radili su uglavnom na obavještajnim zadacima. Leo Fliker. Jelenka Vočkić. Vinko Kontić. godine. i 6. brčanskog i dijelom zvorničkog sreza. Poslije odlaska Svetolika Gospića na novu dužnost. Radivoje Lukić. Instruktori pri Sreskom komitetu. Savo Simić. Vražićima. španski borac. Komunisti brčanskog sreza učestvovali su na okružnom partijskom savjetovanju za Majevicu u Crnaljevu 5. Ahmet Hasanefendić i Husein Sirbubalo. U sela zapadno od ceste Brčko-Čelić. hrvatsku brigadu.

partiji. pa je nastavljeno 29. dotadašnji sekretar Opštinskog komiteta u Modriči.Cvijetin Mijatović Majo. jedan u Modriči. sa Trebave i Majevice. decembra u Vlasenici. Posavine. Štaba 36. održane oktobra 1943. Prvih dana januara 1944. zatim brošure Kako je ruski seljak izvojevao zemlju i slobodu i Kako su se majevički četnici borili za slobodu. godine formiran je Sreski komitet KPJ za modrički srez u kojem je u prvo vrijeme bilo 5 članova. bio je da se pri svim okružnim komitetima KPJ organizuju partijski kursevi. miloševačke i odžačke opštine. Odmah nakon neuspjeha 6. 179 . ali je odgođeno zbog napada jakih neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju istočne Bosne. Pošto delegati iz Semberije. Komitet je pokrivao teritoriju modričke. Oblasni komitet je donio odluku da što prije održi Oblasno partijsko savjetovanje. godine u Vlasenici. drugi u Miloševcu. februara. februara u Bijeljini. pa je Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu tražio od Oblasnog komiteta pomoć u kadru za nastavu na tom kursu. U svom sastavu je imao 2 opštinska komiteta. koji su išli preko Jelice. a u četvrtoj . a štampane su u štampariji Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. a kasnije i jedan u Odžaku. Savjetovanje je počelo 20. neprijateljske ofanzive.Seljačko pitanje. savjetovanje je prekinuto 23. zbog snježnih nameta nisu mogli stići. Komunisti su prorađivali i prvih 6 glava iz knjige Istorija SKP (b). II 1944. i 16. Jedan od zaključaka plenarne sjednice Oblasnog komiteta. Prvo partijsko i skojevsko oblasno savjetovanje trebalo je da se održi 15. Sekretar komiteta je bio Jovo Radovanović. godine. u trećoj . a 400 prisutnih delegata i gostiju pozdravili su predstavnici Pokrajinskih komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Vojvodinu. na kome je trebalo da se izuči dotadašnje iskustvo i dogovori o daljoj borbi i radu istočnobosanskih komunista.Nacionalno pitanje. Jedan broj partijskih rukovodećih kadrova posjećivao je niži partijski kurs pri Oblasnom komitetu. koje je napisao Rodoljub Colaković. Savjetovanje je otvorio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu .

brigade i Birčanskog NOP odreda. da sjedinimo sve narodne snage u jedinstveni front da bi što prije okončali ovaj rat. da se pozadina sjedini sa frontom. a trećeg dana (2. Politički referat podnio je Cvijetin Mijatović Majo a organizacioni Hasan Brkić Aco. Veliko je i sudbonosno vrijeme kada se održava ovo savjetovanje. što je bio pseudonim Milke Minić. Jasno je to i svjetskoj javnosti. Engleski premijer Vinston Čerčil je nedavno u svom govoru u engleskom parlamentu rekao: Komunisti Jugoslavije imali su čast da povedu svoj narod u borbu za narodno oslobođenje. Od kako postoji KPJ. mi komunisti moramo da poradimo više nego do sada. u teškim prilikama i uslovima ilegalnog rada. savjetovanja. 146 Prvog dana savjetovanja podnijet je politički referat. Stvaranje temelja naše moderne Demokratske federativne Jugoslavije u prvom redu je djelo KPJ. o Antifašističkom frontu žena i o agitaciji i propagandi. onda nam je shvatljivo kakva i kolika je djela učinila naša Partija za relativno kratko vrijeme. Sprečavanje bratoubilačke borbe i bratimljenje naroda u istočnoj Bosni je djelo komunista.144 U svom izlaganju Cvijetin Mijatović Majo je. između ostalog rekao: »Poslije 32 mjeseca junačke borbe komunisti istočne Bosne su se sastali da izvuku iskustvo iz dosadašnje borbe i da se dogovore o daljoj borbi koja predstoji. drugog dana organizacioni referat. . 144 145 146 U ime komunista Srbije prisutne je pozdravila drugarica Ana. Bilo je to u sudbonosnim danima 3. III) referati o zadacima partijskih organizacija u vojsci. Uvjeren sam da će savjetovanje pružiti veliku pomoć i podstrek za dalju borbu. U našoj napaćenoj i zavađenoj Bosni i Hercegovini stvaranje ZAVNOBIH-a je djelo bosansko-hercegovačkih komunista. o Savezu komunističke omladine. u Šekovićima. Nekada su partijska savjetovanja 1 4 5 održavana skriveno. rolna 7/77-80). Komunisti istočne Bosne imali su još ranije jedno šire savjetovanje. Naša KP nije žalila žrtve za uspjeh narodnooslobodilačke borbe. njeni sastanci. Mikrofilm. Zapisnik sa oblasnog savjetovanja komunista istočne Bosne u Bijeljini. konferencije i kongresi značili su uvijek korak naprijed u borbi naših naroda za bolji život i za bolju sutrašnjicu. VIII 1942. Učiniće da još više omladinaca stupe u NOV. IRP.divizije. Jasno nam je da je razmah NOB u cijeloj zemlji i specijalno u istočnoj Bosni djelo naše Partije. Inicijativnog Oblasnog N 0 0 za istočnu Bosnu i predstavnik Antifašističkog fronta žena. Na savjetovanju je prisustvovalo oko 330 članova KPJ. S druge strane unijećemo strah u kosti okupatoru i njegovim snagama . Sarajevo. Kada ih uporedimo sa današnjim stanjem. dogovori. 180 . Nalazeći se pred vrlo krupnim događajima. o narodnooslobodilačkim odborima. Njeni najbolji sinovi su pali kao svete žrtve borbe za oslobođenje«. . (Arhiv VII. da se učvrsti i proširi narodna vlast i da se još više rasplamsa narodnooslobodilačka borba. i oko 150 članova SKOJ-a iz 6.

Često se dešava da bogatiji potplaćuju siromašne da idu u jedinice umjesto njihovih sinova i slično. od ustanka 1941. čije je izlaganje tretiralo tri problema: četnike. stvarati u sjeveroistočnoj Bosni. da nema dovoljno političkih priprema. bez konsultovanja organa narodne vlasti. zatim ocjene vojno-političke situacije u zemlji. da neke jedinice vrše mobilizaciju na svoju ruku. a posebno u istočnoj Bosni. Iznijet je podatak da Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu rukovodi jednim sreskim sa tri opštinska komiteta i 16 partijskih jedinica. u skoroj budućnosti. zeleni kadar i mobilizaciju novih boraca za popunu jedinica NOV i POJ. Prvi je govorio Džemal Bijedić. takođe. Kritikovao je pojedinačne slučajeve sastajanja sa četnicima i pokušaje lokalnih sporazuma. Istakao je da nema jedinstvenih kriterijuma.135 članova KPJ (od kojih su 139 žene) i 320 kandidata za članove KPJ (od kojih su 49 žene). jednostavnim određivanjem koliko koje selo treba da uputi novih boraca. Rekao je. Svega 10 žena na 181 . U referatu o organizacionim pitanjima iznijeto je da u istočnoj Bosni (bez podataka o sarajevskom okrugu) djeluje 1. Za četnike je istakao da javno sarađuju sa Nijemcima i da ih jedino kao takve treba tretirati. i ukazano na zadatke koji komuniste očekuju u narednom periodu. četvrta romanijska sa oko 100 i peta tuzlanska sa 73 člana.U političkom referatu dat je osvrt na prijeđeni borbeni put komunista. Bijedić je tražio da se problem mobilizacije hitno riješi jedinstvenim propisima. da se mobilizacija često vrši mehanički. U diskusiji o političkom referatu učestvovalo je 13 delegata. Najbrojnija je partijska organizacija Majevice i Semberije (611 članova). druga po brojnom stanju je partijska organizacija Posavine i Trebave sa 208 članova. s obzirom na to da je trebalo uskoro izvršiti popunu jedinica koje su pretrpjele znatne gubitke u šestoj neprijateljskoj ofanzivi i novih koje će se. treća je birčanska partijska organizacija sa 128 članova. godine do februarskih dana 1944. da Muslimani na Trebavi i u Posavini nisu u tolikoj mjeri osjetili četničku kamu kao Muslimani u jugoistočnoj Bosni. Na kraju je govorio o potrebi regulisanja pitanja mobilizacije novih boraca.

rolna 7/77-82. AFŽ. da učvrste i ojačaju partijsku organizaciju i da sprovedu u život sve odluke KPJ. delegat sa Vučjaka. među kojima trojica delegata sa Trebave i Posavine . Dao je svečano obećanje da će komunisti uložiti sve snage da ostvare zadatke. Poslije savjetovanja neki su pošli na nove dužnosti. 147 148 Na Posavsko-trebavskom okrugu u aprilu 1944. Na kraju savjetovanja ponovo je govorio Cvjetim Mijatović Majo.Trebavi i u Posavini se nalazi među članovima KPJ. omladinac Tomo Tadić. Izrazio je želju da se odluke savjetovanja odmah sprovode na svim sektorima rada. Upućen je pozdravni telegram Pokrajinskom komitetu KPJ za Bosnu i Hercegovinu. mogli stupiti u borbu (iz Posavsko-trebavskog odreda na savjetovanje su išli Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović). rad partijske organizacije u vojsci i probleme agitacije i propagande. spremni da sa uspjehom izvrše nove zadatke koje je savjetovanje usvojilo. prema jednom kasnijem izveštaju. da prošire i ojačaju narodnooslobodilačku borbu. Arhiv VII. Borika Stančić i Petar Kaurinović. SKOJ. u svim dijelovima istočne Bosne. a većina se vratila u Posavinu i Trebavu. Trećeg dana savjetovanja delegati su razmatrali pitanje N 0 0 . Odmah poslije savjetovanja održan je sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu i sastanci sa sekretarima okružnih komiteta sa kojima je izvršena analiza stanja u pojedinim okruzima i utvrđivanje konkretnih zadataka i formi pomoći.Mladen Jeftić. U diskusiji je uzeo riječ.147 U diskusiji o organizacionom referatu učestvovalo je 13 delegata. koja su na savjetovanju usvojili. Mikrofilm IRP. u slučaju potrebe. vojno-teritorijalnim organima 22 i na terenu 110 komunista. 148 Delegati iz Posavine i sa Trebave krenuli su iz Srebrenika na savjetovanje svrstani u jednu četu. Za vrijeme održavanja savjetovanja bili su smješteni po okolnim selima. 182 . kako u sferi partijsko-političkog rada. Sarajevo. u kojem se kaže da će komunisti istočne Bosne uložiti sve svoje snage da ostvare bratstvo i jedinstvo naroda Bosne i Hercegovine. djelovalo je 204 člana KPJ i to: u Posavsko-trebavskom odredu 72. AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a. kako bi na putu. a među 47 kandidata za članove KPJ ima samo 6 žena.

Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ je Trebavu i Posavinu upućen 26. Izabran je biro sreskog komiteta za srez Modriču. Za 22. Mira Mijojlić. Pri Okružnom komitetu KPJ počeo je sa radom niži partijski kurs. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. izazvan ofanzivom 13. aprila. Kurs je pohađalo 18 članova KPJ. Sarajevo.149 U selima opštine Gradačac stvarane su takođe organizacije KPJ. I druge mjere i djelatnosti partijskog rukovodstva. a zakazano okružno partijsko savjetovanje moralo je biti odloženo. a za članove biroa izabrani su: Jovan Radovanović. za AFŽ Remza Kapetanović. pa je i partijski kurs iz Gradačca premješten u Srebrenik. SS divizije. Jelka Ljubas. započete poslije bjeljinskog savjetovanja. tadašnji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. marta do 6. organizacija AFŽ. Izvršene su neke izmjene u sastavu partijskih rukovodstava i napravljeni planovi za formiranje novih. mart je bilo zakazano savjetovanje komunista Trebave i Posavine. Istovremeno su vršene pripreme za formiranje sreskog komiteta KPJ za srez Bosanski Šamac i opštinskih komiteta u Bosanskom Šamcu i Slatini pa su na taj teren pošli Sreten Lopandić. dostavio 19. Situacija je postajala sve komplikovanija.150 Nepovoljan razvoj vojno-političke situacije u sjeveroistočnoj Bosni. Mikrofilm. morale su se odložiti ili smanjiti. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu je. Dana Simić i Brano Panić. rolna 7/334-337. Rad partijskih aktivista je znatno otežan. Pero Kovačević. Za rad omladinske organizacije bio je odgovoran Đokan Babić. poremetio je mnoge planove partijsko-političkog rukovodstva u Posavini i na Trebavi. Sekretar komiteta postao je Joco Bogdanović. Novi sekretar biroa bio je Borika Stančić. 183 . a rukovodilac i glavni predavač je bio Nenad Petrović koga je Oblasni komitet uputio da pomogne okružnom partijskom rukovodstvu za Trebavu i Posavinu. Komunisti Trebave i Posavine prionuli su na rad sa novim elanom. marta 149 150 Tada je formiran i opštinski komitet KPJ za bosansko-šamačku opštinu u krnjem sastavu. IRP. II 1944. Boško Milutinović i Muhamed Kešetović.tako i u radu na razvijanju organa narodne vlasti. Arhiv VII. a za agitaciju i propagandu Slavko Tomić. analiziravši novonastalu vojno-političku situaciju. USAOJ-a i pionira. koji je radio od 19.

koji je na svaki način. po zadatku. U tom periodu mnogi partijsko-politički radnici izgubili su živote. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim ordredom u srednju Bosnu. Na terenu Posavine i Trebave ostali su. rolna 7/300-301. Sarajevo. godine. gde će ostati do početka avgusta 1944. pošli su na Birač i u Srem mnogi partijsko-politički radnici sa Majevice i Semberije. mjesnih i opštinskih narodnooslobodilačkih odbora. Oni zbog toga moraju biti u što tješnjoj vezi sa operativnim jedinicama. i istaknuti saradnici NOP-a pošli su. u duhu pomenute direktive. Treba naročito posvetiti pažnju uglednim građanskim ličnostima. 184 . Pri tome treba lično objasniti članovima vrijeme neprijateljske ofanzive. Zbog toga.1944. Oni su jedno vrijeme bili uz jedinice. Okružnim komitetima KPJ direktivu sljedeće sadržine: »Ne dozvoliti da u ruke neprijatelja padne ma ko iz rukovodećeg kadra. Mikrofilm. Većina je bila izložena stalnim potjerama neprijatelja. čekajući da se promijeni situacija na Majevici i u Semberiji. pa da se vrate. Sav kadar sa terena se ne smije povući. Podrinjskim i Majevičkim odredom i vojvođanskim jedinicama. polovinom aprila 1944. djelujući u uslovima koji su bili teži nego ikada ranije.« 151 Na osnovu ove direktive članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. naročito prema onima koji su bili u organima vlasti i ne dozvoliti da bilo ko padne u ruke neprijatelja. IRP. da bi se sa njima u posljednjem momentu mogli povući. Sa 17. godine sa 18. godine. majevičkom. raspoređeni su u operativne jedinice ili na partijsko-politički rad u vlaseničkom i srebreničkom srezu. Jedan broj partijsko-političkih radnika ostao je na terenu u Semberiji i Majevici da u ilegalnim uslovima nastave djelatnost. Tako je po151 Arhiv VII. jer narod ne smije ostati prepušten sam sebi. primjenjujući najbrutalnije metode. Na terenu treba ostaviti samo one koji su neophodni i kojima je to moguće obzirom na mjesta gdje se nalaze. partijsko-politički radnici da nastave partijskopolitičku aktivnost i obavljaju pojedine obavještajne poslove. ih treba što prije pokrenuti i staviti ih pod zaštitu vojnih štabova. Poslije izvjesnog vremena kada se uvidjelo da do toga neće brzo doći. mora se osjetiti prisustvo Partije i u najtežim situacijama. odnosno iz bjeljinskog i brčanskog ratnog sreza. nastojao da ih otkrije i pobije.

instruktor Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za B i H i Milena Marković. Član sreskog komiteta Tamara Begović je zarobljena i ubijena u Drenovcima. U partijskim ćelijama i u nižim rukovodstvima nije bilo zaduženog člana za rad sa omladinom. Jelenka Voćkić je kasnije u ljeto 1944. omladinski rukovodilac. jer nije bilo veza između omladinskog rukovodstva za BiH i omladinskog rukovodstva u istočnoj Bosni. čak do jeseni 1944. u ovaj kraj su došli Nijaz Dizdarević. koji su razvili djelatnost u stvaranju i povezivanju omladinskih organizacija u Gradačcu. Bukviku i Brčkom. Do oslobođenja ovih krajeva skojevske organizacije su radile autohtono. masovnosti i samostalnosti omladinskih organizacija.ginuo i sekretar sreskog komiteta KPJ za Brčko. što je dovelo do njenog rasta i velikog priliva omladinaca u redove NOV i POJ. za što šire okupljanje omladine u redove omladinske organizacije. Dizdarević je razjasnio i otklonio lutanja u organizacionom pogledu i prenio stavove Pokrajinskog komiteta SKOJ-a u Bosnu i Hercegovinu i Centralnog komiteta SKOJa i odluke I kongresa USAOJ-a.Muhamed Sušić. Početkom sep185 . iako su postojale partijske organizacije. U avgustu 1943. a u bazi u Brnjiku Salih Mehikić. Insistirao je na većoj mobilizaciji. ona je uglavnom djelovala u Gradačcu. poginula kao član sreskog partijskog rukovodstva za Srebrenicu. Srebreniku. Skojevska organizacija na Trebavi i u Posavini je imala sličan razvojni put kao i partijska. uz malu pomoć partijskih organizacija. Do njegovog dolaska nije se znalo za USAOJ. Srebreniku i okolnim selima. U nekim mjestima nije bilo skojevskih organizacija. a ranije član opštinskog rukovodstva SKOJ-a za Srebrenik . U bazi u Dragaljevcu ostala je. Džemila Ajanović. Modriči. Do oslobođenja Trebavsko-posavskog područja tj. do avgusta 1943. Drago Tojić Gango pokušavajući da uspostavi vezu iz Dragoljevca sa Sremom. Modriči. sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a i član Sreskog komiteta KPJ. Nekoliko dana ranije u istom kraju poginuo je i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a za Srebrenicu.

kao i u drugim krajevima. Članovi komiteta su bili Borika Stančić (sekretar). boravili Nadžija Biser i Slavko Tomić. 20. naimenovano je Okružno povjereništvo SKOJa. Branko PanićSemberac i Aiša Maličević. Organizacija SKOJ-a na Trebavi i Posavini intenziv186 . Mladi. Sačinjavali su ga članovi SKOJ-a koji su već godinu dana djelovali u organizaciji SKOJ-a tuzlanskih srednjih škola. avgusta 1943. za modričku opštinu u koji su ušli Perica Kosik. Nešto kasnije. formiran je Opštinski komitet SKOJ-a. Jovica Lazarević (u prvo vrijeme zadužen za stvaranje omladinske organizacije u Posavskom odredu). Opštinski komitet SKOJ-a za srebreničku opštinu formirala je Aiša Maličević. godine. Stojan Vasić. Julka Kaurinović. Nedo Krekić. Za sekretara je izabran Petar Kerezović. U isto vrijeme na teritoriji okruga Birač ima 60. u decembru 1943. U septembru 1943. a na teritoriji majevičkog okružnog komiteta 772 skojevca. Početkom oktobra 1943. Perica Kosik. Sekretar komiteta je bio Muhamed Kešetović. u Posavini i Trebavi djeluje 48 članova SKOJ-a. Oni su bili ta snaga koja je privukla masu omladine da se opredijeli za ciljeve NOP-a. Julka Kaurinović. sa zadatkom da pomognu u razvoju omladinskih organizacija. formiran je Opštinski komitet SKOJa. Mara Pajić i Janja Tripić. Nedeljko Krekić i Ahmet Čatić. Skojevci su ovdje. Bajazit Kešetović i Muhamed Selimović. a poslije njegove pogibije. gdje je već postojao brojan aktiv članova SKOJ-a. na svakom mjestu i u svakoj akciji unosili su žar svoje mladosti. Prvi opštinski komitet SKOJ-a na Trebavi i Posavini formiran je u Bukviku.tembra 1943. a članovi: Muhamed Sušić. godine. oktobra 1943. Ibrahim Mujbegović i Mika Dujić kao sekretar. U Opštinski komitet SKOJ-a. poneseni idejama KPJ i pobjedama NOV i POJ. U Bukviku su avgusta i septembra 1943. koje će drugom polovinom oktobra prerasti u Okružni komitet. za sektor Vučjak-Odžak u sastavu: Slavko Tomić (sekretar). prednjačili u radu. Nešto kasnije u Komitet je izabran i Nevenko Grebenarević. su ušli: Petar Kerezović.

U Posavskom i Trebavskom NOP odredu. svrstano u 5 aktiva. 122 kg pšenice. otvaranje analfabetskih tečajeva i održavanje političkih zborova i konferencija. Vršene su pripreme za sazivanje Oblasne konferencije SKOJ-a koju je trebalo popularisati.152 Mnogi članovi SKOJ:a i mnogi napredni omladinci su otišli u jedinice NOV i POJ.153 U to vrijeme najvažniji zadatak bio je širenje i jačanje organizacija SKOJ-a i omasovljavanje organizacija USAOJ-a u naseljima na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji. 138 kg suhih šljiva. rolna 4/607).154 Odžaku. 627 kg krompira. Formiran je i Okružni odbor USAOJ-a za Trebavu i Posavinu. Samo u 10 sela u okrugu omladinci su sakupili slijedeću količinu namirnica: 521 kg graha. formiranje omladinskih pjevačkih horova i diletantskih grupa. Elmasa Džakić. XII 1943. Čak su skoro svi članovi tri opštinska rukovodstva SKOJ-a i 14 seoskih rukovodstava USAOJ-a sa ostalim omladincima ušli u jedinice NOV i POJ. pa se skojevska organizacija na terenu povećala na 62 člana. U drugoj polovini oktobra oformljene su organizacije SKOJ-a u Bosanskom Samcu. Tolisi i na Vučjaku. organizovanje omladinskih priredbi. XII 1943 (Arhiv VII. Mikrofilm IRP Sarajevo. 35 kg oraha. Desa Brkić. 152 153 154 155 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. Mikrofilm.135 razvijanje kulturno-prosvjetnog rada. počelo je omladinsko takmičenje u čitavom nizu akcija koje su tada bile aktuelne: dobrovoljno javljanje u jedinice NOV i POJ. smatrajući da oni treba da daju primjer drugima.555 kuna. Članovi aktiva su bili: Dragan Ristić. IRP. U novembru 1943. Sarajevo. godine Arhiv VII. rolna 5/312-316. 18 kg jabuka i 28. Bilo je predviđeno da iz Posavine i sa Trebave krene 10 delegata. 187 . u Trebavskom NOP odredu djelovalo je 36 članova SKOJ-a. i na zborovima i konferencijama izabrati delegate. Branka Čorluka.nije je počela raditi na omasovljavanju svog članstva od polovine avgusta i početkom septembra. svrstano u 12 aktiva. ubrzo se našlo 92 člana SKOJ-a. Početkom decembra 1943. Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Aktiv SKOJ u Bosanskom Samcu formirao je Spasoje Ilinčić. sakupljanje materijalnih priloga za bolnice i ratom opustošene krajeve. a u Posavskom NOP odredu 56 članova. Slobodan Jokić i Ostoja Ilinčić. 419 kg kukuruza.

Zapisnik o radu savjetovanja SKOJ-a. i rolna 5/155. str. Delegati su se međusobno upoznali. 188 . i izveštaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. Stigli su samo delegati iz jedinica 17. br. Mikrofilm. učestvovao i Muhamed Kešetović. Otvaranju savjetovanja je prisustvovalo oko 600 omladinaca iz Bijeljine i okoline. godine u Vlasenici. Na savjetovanju su pročitani i razmatrani referati o vojno-političkoj situaciji. Pošto delegati iz majevičkog.Savjetovanje je međutim moralo biti odloženo zbog početka 6. X 1943. Povremeno je poprimala karakter mitinga. I 1944. pa je predsjedništvo moralo intervenisati. i 27. Pismo PK SKOJ-a za BiH od 16. Direktiva Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 29. dok je u diskusiji o USAOJ-u. a u njegovom radu je učestvovalo 122 delegata. Na savjetovanju se snažno manifestovalo bratstvo i jedinstvo i identični pogledi mladih komunista. a među 16 diskutanata o organizacionom referatu . tuzlanskog i posavskotrebavskog okruga nisu mogli stići. kat. izmijenjali iskustva u radu. Oblasni komitet SKOJ-a za istočnu Bosnu zakazao je Oblasno savjetovanje SKOJ-a za 23. člana PK SKOJ-a. X 1943. saznali najvažnije elemente vojno-političke situacije. Kemal Halilović i Muhamed Sušić. Sarajevo. organizacionom pitanju i o radu organizacije USAOJ-a.156 Kada je ofanziva neprijatelja prošla. (Arhiv IRP. a nastavak je uslijedio 2. Među 14 učesnika u diskusiji o p r v o m referatu bili su delegati iz Posavine i Trebave: Fuad Suljić. Sarajevo rolna 4/606-610. zbog sniježnih nanosa savjetovanje u Vlasenici je prekinuto. neprijateljske ofanzive. marta u Bijeljini. stekli jasniju sliku o zadacima koji ih očekuju i dobili odgovore na nejasna pitanja iz domena organizacije. Naročito je bilo zapaženo izlaganje Nijaza Dizdarevića. 157 Diskusija je bila vrlo živa. Tomo Tadić. koji je ukazao na najznačajnije probleme rada omladinske organizacije i založio se za rješavanje konkretnih pitanja. Zbirka NORa. pored 7 delegata. 156 157 Izvještaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 6. XII 1943. 4524. 1-3). divizije i romanijskog i birčanskog okruga. (Arhiv VII. 285-286 i 477—186).Džemila Ananović i Jovica Lazarević.

Desa Koštan. Na partijske dužnosti su pošli Borika Stančić. Za pripremu konferencije izabran je Inicijativni odbor u koji su ušli: Jovan Radovanović Šico. godine formiran je Sreski komitet SKOJa za modrički srez. ali je ofanziva neprijatelja omela održavanje. Nada Kerec. Rešad Saletović i Nada Bošković. Članovi komiteta su bili Nedo Krekić i Perica Kosik (skojevski rukovodioci na Vučjaku). Konstatujući da organizacija USAOJ-a treba da postane šira i brojnija.000 primjeraka proglas Zemaljskog odbora USAOJ-a za B i H i brošure: SKOJ u surovoj školi rata i 189 . sa sekretarom Muhamedom Kešetovićem. sekretar OK SKOJ-a za Majevicu i Semberiju. a za nove članove Okružnog komiteta imenovani su Fuad Suljić i Mira Bilbija. Aiša Maličević i Miloš Piljuga. među kojima 50 sa Trebave i iz Posavine i 5 delegata iz Posavsko-trebavskog odreda. na kojoj su razmatrani rezultati savjetovanja i izvršen raspored kadrova. godine odštampao u 4. Hazim Hasić i Pero Kajmaković. Konferencija je. te Vlado Bošković. Oblasni komitet SKOJ-a sačinjavali su: Mićo Rakić (sekretar) Jovan Radovanović Šico. U martu 1944. Gordana Tanacković. održana je plenarna sjednica Oblasnog komiteta SKOJ-a. Novi sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu je postala Aiša Maličević.Petog marta 1944. Iz posavsko-trebavskog okruga su prešli na rad u druge okruge Muhamed Sušić za sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a Srebrenica i Ekrem Avdić u Okružno rukovodstvo SKOJ-a za Birač. Ahmet Ćatić (sekretar Opštinskog komiteta SKOJ-a u Odžaku) i Bajazit Kešetović (novi sekterat Opštinskog komiteta SKOJ-a u Modriči). Sreten Lopandić. sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu. savjetovanje je zaključilo da se pripremi i održi Oblasna konferencija USAOJ-a. pored ostalog. trebalo da izabere Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu i delegate za osnivački kongres USAO BiH-a. Oblasni komitet SKOJ-a je u martu 1944. Risto Tošović. Mirko Ostojić. april 1944. Mustafa Šabić. Početak konferencije je zakazan za 10. na kojoj je trebalo da učestvuje 315 delegata.

Sarajevo. Donjem i Gornjem Srebreniku. godine. U tom pogledu su se naročito isticali omladinci i omladinke iz Modriče koji su njegovali ranjene i bolesne partizane skupljali posteljinu i veš za ranjenike i mnogo vremena proveli obrađujući zemlju na pustari. Bukviku. a po jedan član u Rapatnici i Falešiću.138 koje su stigle do skojevskih organizacija u Posavini i na Trebavi. SKOJ je tada imao 130 članova. 159 Izvještaj Okružnog Komiteta SKOJ-a za Tuzlu. Osjetio se veliki polet u radu i došlo je do aktiviranja velikog broja omladinaca i omladinki. pisan vjerovatno krajem marta ili početkom aprila 1944. koja je februara 1944. a još 24 člana je djelovalo u 6 aktiva na području opštine Srebrenik. godine počeo kurs za rukovodioce SKOJ-a. rolna 7/197-200. 160 izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a za Trebavu i Posavinu od 21. Arhiv VII. Vidi. Poslije partijskog savjetovanja nastao je značajan preokret u radu omladinskih organizacija. III 1944. Riječanima. Aktivi SKOJ-a postojali su u Čitluku. koja je postala ogledno poljoprivredno dobro pod neposrednim rukovodstvom Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Posavinu i Trebavu. Sarajevo. IRP. Dobrinji. Novi aktivi SKOJ-a oformljeni su u Dugom Polju. Organizacije SKOJ-a i USAOJ-a stvarane su i u selima u kojima ih do tada nije bilo. Oblasnom komitetu SKOJ-a za istočnu Bosnu. 190 . Garevcu.SKOJ u vojsci. U svim opštinama su formirane radne čete. Sarajevo. pripojena tuzlanskom okrugu. Podnovlju. X 1944. Arhiv VII. rolna 7/365-366. 160 158 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. Arhiv VII. Omladinske radne čete pružale su veliku pomoć organima narodne vlasti u skupljanju namirnica za bolnice i ratom opustošene krajeve. rolna 10/387-388.159 Poslije savjetovanja u Bijeljini osjetio se silan razmah u razvitku organizacije USAOJ-a. Majevcu. Odžaku. ali je morao biti prekinut zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na to područje. Miloševcu. U nekim dijelovima okruga organizacije SKOJ-a su djelovale ilegalno. omladinske kulturno-prosvjetne sekcije. Mikrofilm JRP. Smolućoj i Ljenobudu. I u ostalim mjestima omladinske radne čete su postigle vidne rezultate. Potpeći. zbog prisustva neprijatelja (Trebava i Vučjak). čete pionira. Vujičićima i drugim selima. godine. Kruškovom Polju. omladinski domovi i pjevački horovi. Ritešiću. Mikrofilm. Mikrofilm IRP. U Srebreniku je početkom aprila 1944. godine.

Njih su stvarale uz pomoć partijskog rukovodstva. Milena Marković i Ruža Spasojević koje je Oblasni komitet KPJ. Prisutni omladinci su svojim prijedlozima upotpunjavali sadržaj tih izlaganja. koje je predvodio Nijaz Dizdarević krenuli su 11. SS divizije. Na njima su delegati iznosili svoje zamisli o istupanju na II kongresu USAOJ-a. Srema. godine. Sarajevo. aprila 1944. Delegati. IRP. godine. U oktobru 1943. rolna 7/300-301. a zatim u Modriči. godine u Gradačcu. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda krenuli su u centralnu Bosnu mnogi omladinski rukovodioci. uputio na Posavsko-trebavsko područje. formirani su opštinski odbori AFŽ u Bukviku. bilo je predviđeno da i omladinski rukovodioci napuste slobodnu teritoriju zajedno sa operativnim jedinicama. marta 1944. godine iz Modriče preko centralne Bosne ka Drvaru. Njen predsjednik je bila Joka Pantelić. delegat Posavine i Trebave za II kongres USAOJ-a. koja je kao član OK KPJ zadužena za taj sektor rada. 191 .U prvoj polovini aprila 1944. formirana je u Bukviku u kasnu jesen 1942. Na putu kroz centralnu Bosnu došlo je do sukoba sa jednom njemačkom jedinicom. Direktivom Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu.161 Prva organizacija Antifašističkog fronta žena na tlu Posavine. od 19. Gradačcu i Srebreniku. godine. Nove organizacije AFŽ u Posavini i na Trebavi počele su u većem broju da se formiraju u ljeto 1943. dobro posjećene priredbe. sa jedinicama 18. da pomognu komunistima tog kraja u političkom radu sa ženama. Istom direktivom je bilo predviđeno da ostali omladinci napuste teren i popune operativne jedinice. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica NOV i POJ. Modriči. U 161 Arhiv VII. u ljeto 1943. Mikrofilm. godine stigla je Mevla Jakupović. u slučaju prodora jedinica zloglasne 13. Razvili su snažnu političku aktivnost u tim mjestima i okolnim selima i organizovali mnoge. prikupili su se delegati za Drugi kongres USAOJ-a iz istočne Bosne. U toj borbi poginuo je Bajazit Kešetović. U septembru i oktobru 1943. Na osnovu toga.

Dana žena u Gradačcu. Remza Kapetanović (Škundrić). u Gradačcu je održan sastanak svih komunista . rolna 5/53-58). pa su učesnice savjetovanja krenule na teren. XI 1943. Organizovali su mnogobrojne čitalačke grupe i analfabetske kurseve i nastojali da se žene. a u srebreničkoj 12 takvih odbora. Jelka Ljubas. uvedu u javni život. 192 . Hanumica Širbegović. Za predsjednika je izabrana Mevla Jakupović. sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu i Aiša Maličević član Okružnog komiteta SKOJ-a. One su uslovile svoje prisustvo priredbi time da prozori spolja budu zatvoreni i prekriveni neprovidnim papirom. Program priredbe pripremila je Anka Kikić. Razvili su znatnu propagandnu aktivnost među ženama i objašnjavali ciljeve NOB-a. marta 1944. . a naveče za ostalo građanstvo. Danju isključivo za žene.žena i drugih aktivistkinja NOP-a. Među ženama na dnevnoj predstavi bilo je najviše Muslimanki. Ruža Spasojević (Janković). U prvoj polovini novembra 1943. Odbori su svakodnevno održavali sastanke sa ženama i sakupljali priloge za bolnice i vojsku. u gradačkoj nekoliko. Mikrofilm. Vranjaku. Program proslave morao je biti izveden dva puta u istom danu. D. a za sekretara Munira Karahasanovič. Miloševcu. IRP Sarajevo. kako ih muškarci ne bi mogli vidjeti bez žarova i feredža. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu (Arhiv VII. osobito Muslimanke koje su se tada krile od muškaraca. Kladara i Koprivni). na kojoj su prisustvovali Džemal Bijedić. U to vrijeme na teritoriji Posavine i Trebave djelovalo je 15 izabranih i 16 inicijativnih odbora AFŽ. Tereza Nikić i Anka Kikić. Tada je izabran Okružni inicijativni odbor AFŽ za Trebavu i Posavinu od 5 članova. Na sastanku je izvršena raspodjela zadataka. a među njima: Safa Halilović.162 Nešto kasnije formirani su mjesni i seoski odbori AFŽ u naseljima opština Odžak i Bosanski Samac i opštinski odbori AFŽ u Odžaku i Bosanskom Šamcu. a među njima mnogo onih koje su prvi put u životu izašle na javno mjesto.modričkoj opštini formirano je i 5 seoskih odbora (u Tarevcima. Koliko su se morale uvažavati lokalne prilike. Izvedeno je nekoliko recita162 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. govori primjer proslave 8.

pa su u neke 163 164 Ibrahim Karabegović. Zbor je održan na pijaci. U želji da se stvori što više narodnooslobodilačkih odbora bilo je i grešaka. Istog dana održan je miting na kojem je prisustvovalo preko 300 žena iz Gradačca i okoline.164 Narodnooslobodilački odbori su se uspostavljali koncem 1941. Hanumica Širbegović i Mujesira Dajić. Borika Stančić. a koncem februara 1944.cija i skečeva. a i u nekim selima Posavine i Trebave. godine u onim selima i mjestima Posavine i Trebave. Oskudno odjevene žene iz okolnih sela su. dolaskom jedinica NOV i POJ u ove krajeve. U ljeto 1943. kojih je bio mali broj (u početku samo šest. Gradačcu. a i da dobije pomoć u kadrovima sa drugih krajeva za taj sektor rada. od ranog jutra. str. a kada je formiran niži kurs pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu na njega su upućene Tereza Nikić. Govorili su Mladen Jeftić. gdje je uticaj NOP-a bio u porastu. Safa Halilović. Sarajevo. Oni su morali djelovati ilegalno zbog prisustva neprijateljskih jedinica. Od ranije je postojao Opštinski N 0 0 u Bukviku. Aktivnost žena Modrice i okoline u NOB. Remza Kapetanović. 193 . sekretar Sreskog komiteta KPJ za Modriču i Jelka Ljubas. Tako je na partijski kurs pri Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućena Ljubica Miljuš iz Gradačca. Ruža Spasojević. IRP. a zatim i opštinski narodnooslobodilački odbori u Modriči. iako je padala kiša. član Okružnog komiteta KPJ. Proslave Dana žena održavale su se i u drugim mjestima. pristizale u Modriču noseći transparente i pjevajući partizanske i narodne pjesme. Srebreniku i Odžaku.deset). Pismo sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućeno početkom marta 1944. rolna 7/233. Žene BiH u NOB. Nastojao je da žene komuniste. 658-663. Hakija Muratbegović i Muhidin Spužić. U Modriči se na zboru okupilo oko 300 žena. što više aktivira i politički uzdigne. Arhiv VII. Formirani su mnogi seoski narodnooslobodilački odbori širom Posavine i Trebave. a dobro uvježbani hor je upotpunio cio događaj. nastaje novi zamah u stvaranju organa narodne vlasti. Poslije partijskog savjetovanja u Bijeljini. predsjednica Sreskog odbora AFŽ. godine . Mikrofilm.163 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu poklanjao je veliku pažnju radu organizacije žena. na teren Posavine i Trebave je trebalo da krene i Lepa Kuđić.

10 seoskih N 0 0 . Izbor je izvršen na skupštini predstavnika opštinskih i seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Opštinski N 0 0 Odžak. Odžak i Miloševac. Za predsjednika njegovog Izvršnog odbora izabran je Cvjetko Perić. koji je kao član Okružnog komiteta KPJ bio zadužen za organizaciju i razvoj narodne vlasti. Za predsjednika je izabran Mustafa Rustanbegović. Na taj problem je ukazivao Okružni komitet KPJ i tražio da se u odbore biraju ljudi koji su čvrsto na liniji NOB-a. Opštinski N 0 0 Modriča je u novembru 1943. Osnovani su također. godine. Za prvog predsjednika Sreskog N 0 0 u Modriči izabran je Đorđo Mikičić a Jovan Radovanović za sekretara. Skakava. Stvaranjem velike oslobođene teritorije u istočnoj Bosni. Ovi inicijativni odbori su imali privremeni karakter i trebalo je da. seoski N 0 0 u selima: Bijela. Razvoj i djelovanje N 0 0 u istočnoj Bosni.odbore ušli bivši seoski knezovi i muhtari. Nešto ranije izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez koji je imao sjedište u Ražljevu. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. a za sekretara Edhem Ćamo. Birač. U isto vrijeme formiran je Okružni N 0 0 za Majevicu. koji je u početku imao 7 članova. Sreski N 0 0 Modriča obuhvatio je teritoriju opština: Modriča. U istom mjesecu formiran je i Okružni inicijativni narodnooslobodilački odbor za Trebavu i Posavinu. 194 . postavilo se pitanje obrazovanja viših organa narodne vlasti koji bi rukovodili i pomagali razgranatoj mreži seoskih i opštinskih odbora. a za sekretara Salih Mehikić. Prethodno je izabran Opštinski narodnooslobodilački odbor za čelićku opštinu. dok su Opštinski N 0 0 u Bukviku i Ražljevu popunjeni novim članovima. Neposredno poslije toga izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za modrički srez. pored pomoći nižim organima narodne vlasti. u jesen 1943. u Tuzli je formiran Oblasni inicijativni odbor za istočnu Bosnu. a opštinski N 0 0 Miloševac 5 seoskih N 0 0 . Odlučeno je da se formira Oblasni inicijativni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu i okružni inicijativni odbori za okruge Majevicu i Semberiju. Cerik. Romaniju i Tuzlu. km : sir 233-234. Posavinu i Trebavu.165 Početkom novembra 1943. imao 7 seoskih N 0 0 . Istočna Bosna u NOR. 165 Stevo Popović. pripreme izbore za odgovarajuće odbore (oblasti i okruga). a za sekretara Nada Manojlović.

Dubravice. a kada je on. kat. Sarajevo.Maoča. sreski N 0 0 za srez Gradačac. Batkuši.168 U Srebreniku je oktobra 1943. Izborne konferencije su bile veoma posjećene. a sekretar Teufik Imamović. godine bio je Jovo Pajić. Arhiv IRP. U opštini Bosanski Šamac seoski N 0 0 u Tišini. Pisarima. Mikrofilm. Slavko Stanojević. Nastanak i razvoj narodne vlasti na brčanskom kraju (1941-1945). II 1944. Zbirka NOR-a.169 166 D r Drago Borovćanin.166 Prvi predjsednik narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku 1941. br. Mionica i Skugrić) i 15 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Hasan Begić. Poslije ofanzive Okružni inicijativni odbor je preduzeo korake da se izvrše izbori za NOO u mjestima gdje odbori nisu postojali i tamo gdje su na brzinu postavljeni. pa su u njih ušli nepouzdani ljudi. 195 . predsednik Sreskog NOO Modriča. 14 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. u njega su ušli: Husan Zaimović. U februaru 1944. Na području sreza Gradačac izabrana su 3 opštinska (Gradačac. postao komandant mjesta za predsjednika odbora je izabran Mitar Trivić. 1840. Nahvijojci i u drugim selima brčanskog sreza. godine izabran je. Boderište. Crkvini i Obudovcu su prošireni novim članovima. 21-22. 167 Izvještaj sekretara OK KPJ od 1. X 1943. Ratkovići. a sekretar Teufik. u oktobru 1943. rolna 5/312-316). Humci. Vražići. Na teritoriji opštine Gradačac je djelovalo pored opštinskog N 0 0 . IRP. Članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Imamović. Šesta neprijateljska ofanziva omela je veću aktivnost narodnooslobodilačkih odbora. Satorovići. Gornji Rahić. Islamovac. na konferenciji delegata opštinskih i seoskih odbora. Begovača. 168 Opštinski N 0 0 u Bosanskom Samcu izabran je 14. (Arhiv VII. godine izabran opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Mujom Smajlovićem. Brvniku. Veiino Selo. Ljubomir Brkić i Muharem Hadžijusufović. 169 izvještaj sekretara OK KPJ od 22. XII 1943. Sarajevo.167 Predsjednik opštinskog N 0 0 bio je Bećirbeg Ibrahimbegović. Bukovac. Prvi predsjednik sreskog N 0 0 bio je Husein Kondžić. Brnjik. Pukiš. Konstituisanju odbora prisustvovao je Đorđe Mikičić. str.

Iz Posavine i sa Trebave izabrano je 30 delegata. Postojala je. veliku pomoć na prihvatanju. godine. velika razlika u radu izabranih organa narodne vlasti od onih koje su ranije postavljali pojedini politički radnici na terenu i jedinice NOV. Sarajevo. Odbornici su uživali nepodijeljeno povjerenje svojih mještana i seljana. kao i narodnooslobodilački odbori i posebni odbori narodnooslobodilačkog fronta na slobodnoj teritoriji Trebave i Posavine su razvili znatnu javnu političku aktivnost u objašnjavanju ciljeva NOB-e. Izabrani organi su bili provjerene pristalice i aktivisti NOP-a. u saradnji sa organizacijom žena i omladine. III 1944. takođe. znali su svoja prava i dužnosti i nastupali kao pravi narodni predstavnici. 196 . međutim. smještaju i njezi velikog broja ranjenika i bolesnika u bolnicama u Gradačcu. u oslobođenom Gradačcu odvijala nastava u osnovnoj i građanskoj školi i u osnovnoj školi u Vučkovcima. pored Inicijativnog okružnog N 0 0 . Mikrofilm. Modriči i Srebreniku.Sada su na terenu Posavine i Trebave. djelovala i t r i sreska narodnooslobodilačka odbora izabrana demokratskim putem. upravnim i drugim pitanjima. Narodnooslobodilački odbori pružili su. pored zaduženja o snabdijevanju vojske i bolnica. Narodnooslobodilački odbori. vodili su brigu o svim tekućim pitanjima života i rada na oslobođenoj teritoriji: o ekonomsko-finansijskim. U martu je vršen izbor delegata za Oblasnu skupštinu narodnooslobodilačkih odbora koja je trebala da izabere Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu. U Gradačcu i Modriči dobrovoljnim prilozima građana bolnice su opskrbljene krevetima. nije održana u predviđeno vrijeme zbog neprijateljske ofanzive. Tako se na primjer. IRP. rolna 7/334-337). Oni su se osamostalili i potpuno zadovoljili. značaja odluka II zasijedanja AVNOJ-a i I zasije170 Izvještaj sekretara OK KPJ upućen Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu 26. Narod je shvatio suštinu N 0 0 i razliku između NOO i bivše vlasti. posteljinom i drugim bolničk i m inventarom. (Arhiv VII. nego tek koncem avgusta 1944. partijska i skojevska rukovodstva. kulturno-prosvjetnim.170 Konferencija. Prije stvaranja posebnih odbora Narodnooslobodilačkog fronta.

Povodom 7. glasi: »Domaćini Gornjeg i Donjeg Srebrenika. IRP. Na nekim konferencijama. Obudovcu. I 1944. Uroža. Miloševcu i Srebreniku. Sarajevo. najboljeg među najboljim sinovima 171 Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu upućen Oblasnom komitetu KOJ za istočnu Bosnu 21.Dana Crvene armije i 8.Dana žena. Vučkovcima. Like.danja ZAVNOBiH-a.dana Oktobarske revolucije održani su veliki narodni zborovi u Gradačcu. Lipja. Slatini. sa tih konferencija upućivane su pozdravne depeše AVNOJ-u. Tako je. Tarevcima. Bukviku. Gornjeg i Donjeg Ljenobuda. Šahmera. maršalu Josipu Brozu Titu. Brnjičana. Seone. Svakodnevno su u Tehnici OK KPJ štampane vijesti koje su zajedno sa Frontom slobode i štampanim proglasima slate u sva sela na oslobođenoj teritoriji. Tinje i Osoja sa predstavnicima svojih N 0 0 . novembra . sa svog sastanka održanog 17. Modriči. Lisovića. Mikrofilm. One su bile pogodan oblik okupljanja naroda. Veliki zborovi su održani i povodom 23. godine održana konferencija domaćina i odbornika N 0 0 iz cijele opštine Srebrenik. Čitluka. Kulturne priredbe sa prigodnim programima. 197 . Modriči. januara 1944. Srebreniku i Srnicama. U januaru 1944. Behrama. Brezika. Babunovića. Bosanskom Šamcu. pozdravljaju najhrabrijeg među najhrabrijim. ZAVNOBiH-u i Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ). 171 Kada su prilike dozvoljavale organizovane su konferencije za nekoliko sela. na primjer. Rapatnice. koji su pored zabavnog i socijalnog imali i politički karakter. Zahirovića. Crkvini i u drugim selima gdje su postojale pogodne prostorije. 17. Sladna. Konferencije su bile stalan oblik komuniciranja partijskih rukovodioca i predstavnika narodne vlasti sa narodom. prisustvovalo je i preko 200 ljudi. zatim na prikupljanju pomoći za partizanske bolnice i stanovništvo popaljenih krajeva. rolna 6/62-30). Podorašja. Caga. Čehaja. bile su uvijek dobro posjećene. Podnovlju. februara . kako bi moglo prisustvovati što više stanovnika. (Arhiv VII. Tom prilikom su upućeni telegrami Predsedništvu AVNOJ-a i Nacionalnom komitetu narodnog oslobođenja Jugoslavije. Garevcu. One su održavane u Gradačcu. Zborovi u Gradačcu i Modriči su održani na pazarni dan. Crkvenog Brda. Telegram upućen predsjedniku NKOj-a. marta . I 1944. Odžaku. u Donjem Srebreniku. koje su potpisivali svi prisutni. Špionice. kao u Tarevcima.

Orhan Džanić. Druže Tito. Tako su Hasanovi drugovi odali poštu i priznanje ovom velikom čovjeku i komunisti. Radovi su stručno izvođeni pod rukovodstvom arhitekte. Telegram su potpisali vjeroučitelj Mustafa Ibrahimović i imami Alija Dervišević. februara povodom godišnjice Sovjetske armije održana svečana akademija. Komandant mjesta Midhat Muradbegović pročitao je svoju priču Otvaranje nebesa koja je ranije objavljena u Književniku. AVNOJ-u i Nacionalnom komitetu. pa je veliki broj ljudi ostao ispred zgrade. edicija II. Dva dana kasnije. Bego Kurtić. održana je konferencija muslimanskih sveštenika u Breziku sa koje su poslati telegrami maršalu Titu. 4. 14. oduševljeni naporima svoje narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda.Književni susreti. 173 U Gradačcu je 23.recitacije i pjesme. Muhamed Zahirović. Prilikom otvaranja Doma održana je svečana aka172 173 174 Front slobode br. str. Sjećanje na Hasana Kikića . godine. Zaim Delić. 198 . svoga druga maršala Tita koji od roba stvori čovjeka . U izvedenom programu nastupio je kvartet u kome su bili: Salih Žilić prva violina. 1977. godine u Gradačcu je otvoren Dom kulture u zgradi bivšeg suda koja je u tu svrhu rekonstruisana izbijanjem unutrašnjih zidova i otvaranjem velike sale. Ibrahim Ibrišević. Midhat Muradbegović.172 U februaru 1944. mi domaćini pomenutih sela. Ahmet Hodžić. Zatim su borci Komadne mjesta izveli ostale tačke programa . čije prostorije nisu mogle primiti sve posjetioce.naših naroda. u slobodnom Gradačcu održana je komemorativna svečanost posvećena poginulom partizanu i naprednom književniku Hasanu Kikiću. I 1944. Gradačac. Mustafa Mehmedović. 19. od 10. Komemoracija je održana u gradskom hotelu. Midhat Muratbegović druga violina. O Hasanovom životu i radu govorio je Teufik Imamović. profesor građanske škole Svojimir Jamšek violončelo. sekretar Mjesnog komiteta KPJ. Muhamed Mehmedović klavir-harmonika. III 1944. Abdulah Bošnjaković i Alija Šuljić.povede narode Jugoslavije u borbu časti i ponosa protiv mrskog fašističkog okupatora. uložićemo sve snage i u svako doba pridonijeti najviše žrtve za konačno likvidiranje fašističkih bandi iz naših krajeva i za bolje i ljepše doba narodne Jugoslavije«. Jusuf Smailović.174 Tridesetprvog marta 1944.

pa ovo je Beograd«. Gornjoj Slatini. 175 Josip Broz Tito. Salih Gorak je ostavljen na terenu Gradačca sa zadatkom da obavještajno djeluje. a Radika Ilić komandant. U početku nije mogla razviti sve svoje organe. međutim. Gradačcu. Komanda područja je rukovodila sa komandama mjesta u Gradačcu.176 a za intendanta Miloš Nikolić. Za referenta odgovornog za obavještajnokontraobavještajnu djelatnost imenovan je Salih Gorak. General Savo Orović je nakon izvedenog programa. U komandama mjesta zamjenik komandanta je odgovarao za mobilizacijske i tehničke poslove. 446. zamjenik komandanta i referenti. ushićen njegovim visokim nivoom. i u želji da sačuva svoj život denucirao je neprijatelju saradnike NOP-a. Bosanskom Samcu. knj. Vojna djela. Modriči. Srebreniku. Često je dolazilo do promjena u sastavu Komande područja i komandi mjesta. februara 1944. godine. rekao: »Djeco. izvršena je reorganizacija i popuna u Komandi područja. politički komesar. Tako je. Boro Popović postao komesar Komande područja. Shodno direktivi Vrhovnog štaba o organizaciji vojnoteritorijalnih organa od 8. a pomoćnik komandanta je bio odgovoran za partijsko-politički rad. Zbog toga je poslije rata osuđen. Pod svojom nadležnošću je imala komande mjesta u Modriči. formirana je u novembru 1943. Gornjem Žabaru i u Bukviku. kada je izvršena reorganizacija vojnoteritorijalnih organa.175 Od sredine februara 1944. Bukviku i Srebreniku koje su uspostavljane oslobađanjem tih mjesta u septembru 1943. a prvi komandant je bio Salih Žilić. Komanda područja za Posavinu i Trebavu ispoljila je povećanu aktivnost. Komandant područja tada je bio Boro Popović. 199 . uskoro. Beograd. kao vojnoteritorijalna komanda. On je. 1. a njegov zamjenik Mihajlo Stanković. II izdanje VIZ. 176 Prilikom povlačenja jedinica u centralnu Bosnu.demija. Komande područja za Posavinu i Trebavu. uskoro zarobljen. str. Komandu područja su sačinjavali: komandant. 1978.

komanda mjesta Gradačac do polovine marta 1944. Tinju. Ljenobud. Osnovana je i kuhinja u kojoj se hranila gradska sirotinja. U Srebreniku se nalazila i bolnica u kojoj je bilo oko 150 ranjenika i ambulanta za liječenje endemskog sifilisa. Mobilizacija se vršila dobrovoljno i po pozivu. Brezik. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred. Zuberovo Brdo. Cage. Na kraju su mu izdali potvrdu u kojoj izjavljuju da su od njega primili Rizaha i Hazima. kovačka. Doveo ih je u štab bataljona tražeći potvrdu da ih je predao ispravno. Čehaje. brigadi. Tako je. Ubjeđivali su Mehmeda da promijeni svoj zahtijev. Bilo je prikupljeno oko 6 vagona pšenice. Donji i Gornji Srebrenik. bataljona u Gradačcu jednog dana je došao Mehmed Fitozović iz Bosanskog Samca i doveo sina Rizaha i rođaka Hazima Hadžialijagića opremljene i naoružane opremom i oružjem koje je sam kupio. Štab se našao u nedoumici. Od 27. U Gradačcu je bilo uskladišteno oko 5 vagona namirnica za transport u pasivne krajeve. Rizah je uskoro postao omladinski rukovodilac. Babunoviće. pekarska. mobilisala 310 mladića u 16. radila je u Gradačcu bolnica komande Posavsko-trebavskog područja koju je vodio dr Hamdija Bravo. Kuge. na primjer. Komanda mjesta Srebrenik obuhvatala je sela: Špionicu. Radile su obućarska. 177 U štab 3. muslimansku brigadu i Posavsko-trebavski odred. Seonu. Lisoviće. a Hazim komesar čete u 18. stolarska i brijačka radionica. masti i slanine. kukuruza. 200 . kada su obezbjeđenje slobodne teritorije preuzele jedinice odreda. 17 ' Komanda mjesta Srebrenik najviše pažnje posvjećivala je svom glavnom zadatku . Rapaticu. novembra 1943. godine. Zahiroviće. ali on nije pristao. krojačka. Podorašje. koji se starao o mobilizaciji ljudstva za jedinice NOV i POJ. Komanda mjesta Bosanski Samac 80 omladinaca za 18. do 1926. Donje Moranjke.prijemu i otpremi hrane za Mačkovac i dalje za Birač. Komanda područja za Trebavu i Posavinu imala je u svom sastavu referenta za mobilizaciju. U komandama mjesta su napravljeni mobilizacijski spiskovi koji su obuhvatali godišta od 1909. a komanda mjesta Modriča oko 200 omladinaca. Potpeć.Uz svaku komandu mjesta nalazila se partizanska straža kao obezbjeđenje do februara 1944.

profesor. Prvi komandant mjesta bio je Mehmed Mujbegović. Prvi komandant komande mjesta bio je Salih Žilić.Stražu. zamjenik komandanta odgovoran za mobilizacijske poslove Ahmed Lončarević. zatim Salih Gorak. Zamjenik komandanta prvo je bio Šehabudin Moranjak. Komanda mjesta Gornja Slatina obuhvatala je područje između teritorije komandi mjesta Bosanski Šamac. a poslije Midhat Muratbegović.Rizo Redžepagić. Od početka februara pa do povlačenja u centralnu Bosnu. Miloševac i Kruškovo Polje. pomoćnik Ljubo Dević. Komanda mjesta Bosanski Šamac formirana u februaru 1944. a kasnije Franjo Puškarić. Zamjenik komandanta je bio Avdo Abdulahović. Garevac. Riječane. a komandant je bio Pero Bosić. pomoćnik komandanta i odgovoran za politički rad . Zamjenik komandanta od februara 1944. Komandant mjesta bio je Hasan Zaimović. Crveno Brdo i Jasenicu. obuhvatala je naselja: Bosanski Šamac. a kasnije Ferid Širbegović i Abdurahman Otanović. Crkvinu. zamjenik Kojo Stanišić i pomoćnik komandanta Milan Tubaković.Šefkija Selimović. Komanda mjesta Gornji Žabar formirana je u martu 1944. Prvi komandant mjesta bio je Mehmedalija Tufekčić. pomoćnik komandanta prvo Hakija Raljević. Pisare. i intendant Nešet Sendić. zamjenik Mustafa Karić i pomoćnik Joco Bogdanović. Komanda mjesta Gradačac obuhvatala je naselja: Gradačac. Vidu. a u Žabaru se nalazila samo kada su jedinice NOV i 201 . komandant Komande mjesta bio je kapetan Muhamed Gagić. bio je Đoko Gajić. Modriča i Gradačac. Dobrnju. Gornju i Donju Mionicu. Tarevce. Ledenice. Kerep. pomoćnik Mehmedalija Mujedinović. Ona je formirana u martu 1944. a intendant Žarko Mihajlović. Kladare. Komanda mjesta Modriča obuhvatala je naselja: Modriču. a poslije njega Mustafa Porobić i Maiić Ibrišević. a intendant . Jelovče Selo i Donju Zelinju. a zatim Muhamed Mehmedović. Čardak. Tišinu i Hasić. Komandir partizanske straže pri komandi mjesta bio je Mustafa Tipura. Vučkovac.

divizije od 10. Za komandanta je imenovan Pero Stanković. Gajeve i sela na neoslobođenoj teritoriji. knj. a za pomoćnika Stevo Zivković. str. a za pomoćnika Pavle Zarić. za zamjenika Tošo Pavlović. (Zbornik IV. knj. 23. dok. Vujičiće. 201-202) i Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. U komandi mjesta Bukvik za komandanta je postavljen Jovo Pajić. II 1942. II 1944. Ona je obuhvatala sela Gornji i Donji Bukvik.POJ bile na njegovoj teritoriji. 77. Vitanović. Lukavac. 178 178 Izvještaj komandanta 17. (Zbornik IV. za zamjenika Gojan Pajić. 310-320). dok 44 str. 202 . 22.

III Dio DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. GODINE .

DEJSTVA ODREDA U U CENTRALNOJ BOSNU BOSNI POVRATAK AKTIVNOST RAD ODREDA OD ISTOČNU DO SEPTEMBRA DECEMBRA I 1944. GODINE RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA NA TERENU U TOM PERIODU POLITIČKI .

Vlašićki područje Vlašića.DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI U proljeće 1944. 18. a Tešanjskoteslićki partizanski odred prostoriju Rastuša-Ukrinjica. Četrnaesta srednjobosanska brigada sa dva bataljona zatvarala je pravac Klašnice . Vratila u Slavoniju. ap1 Zbornik IV. u sjevernom dijelu centralne Bosne dejstvovale su jedinice 11. i produžili u pravcu Ljeskovih Voda gdje su vodili borbu sa četnicima. Prnjavorski prostoriju Kokori-Branešci. kod željezničke stanice Komarica. 807. str. Njena 12. aprila naveče. a sa druga dva pravca Derventa-Prnjavor (tj. maja je na prostoriji sjevernog dijela centralne Bosne djejstvovala i 12. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa članovima partijsko-političkih rukovodstava i drugim pozadinskim radnicima su 17. U toku pokreta. 205 . korpusa NOVJ. 25. slavonska brigada koja se poslije uspješnog napada na željezničku stanicu u Ljupljanici. 1 Do 10. Štab 11. divizije imao je pod svojom komandom i nekoliko partizanskih odreda koji su operisali po rubu slobodne teritorije srednje Bosne. knj. krajiška brigada bila je orijentisana na zatvaranje pravca Kotor-Varoš-Šiprage i Kotor-Varoš Skender Vakuf. obezbjeđivala je širu prostoriju oko slobodnog Prnjavora). Motajički teren oko Rakovca. na putu iz Ljeskovih voda u Stanare. Banjalučki partizanski odred je kontrolisao teren ispred planine Čemernice. dok 218. koji je izvršen 9.Prnjavor. prešli željezničku prugu Brod-Doboj. izvršili pokret pravcem Jakeš-Dugo Polje-Vučjak. maja. Peta kozarska brigada bila je orijentisana prema Doboju i Tesliću. divizije 5.

pod imenom Štab grupe bataljona. 294-299. slavonska brigada i da odatle kontroliše teren prema Derventi i čisti teritoriju Detlaka od četnika. 24. kozarskoj brigadi. U to vrijeme Štab 11. 20. pretežno omladinskih rukovodilaca. korpusa kaže se da se 18. štab 18. Od jednog dijela partijsko-političkih radnika. maja dobio zadatak da zaposjedne položaje u rejonu sela Glogove a. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. (Zbornik IV. 99. str. 91. maja Štabu 5. knj. knj. 323-324). 3 Koncem maja 1944. Đurin Predojević zamjenik komandanta i Mirko Pekić načelnik štaba. str. U prva t r i dana boravka na teritoriji srednje Bosne. Zbornik IV. U izvještaju Štaba 11. kod partijsko-političkih radnika iz Posavine i Trebave 6 kao i kod ostalih starješina i boraca vladalo je 2 3 4 5 6 Zbornik IV. str. 24. formirana je kulturno-umjetnička ekipa kao privremena jedinica. Blažo Đuričić politički komesar. Osamnaesta hrvatska brigada je ostala u Stanarima. aprila. divizije 4 upućenom 15. aprila 1944. 25. izvještavaju štab 11. Komandir ekipe bio 206 . izvršena je reorganizacija odreda. kozarske brigade koji se vraćao sa akcije na željezničku prugu Brod-Doboj kod Rudanke.5 U štabovima 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred nalaze na liniji Glogovac-Pojezna-Osinja-D. dok. Ostružnja-Stanari sa zadatkom da zatvore pravce od Tešnja i Doboja i drugih neprijateljskih uporišta duž željezničke pruge Doboj-Derventa. dok. 180. pod čijom će operativnom komandom biti sve vrijeme boravka u srednjoj Bosni. knj. divizije je imao ovakav sastav: Miloš Šiljegović komandant. pa su štabovi brigade i odreda tražili od Štaba divizije da im dostavi izvjesnu količinu namirnica. dok. divizije.rila. koje je do tada držala 12. 301-302. Od početka pokreta za 4 dana borci su primili samo dva obroka hrane. str.2 Odmah zatim. dok 87. koja je davala priredbe za narod i za jedinice. Izvještaj Operativnog Štaba grupe bataljona od 20. da su svoje jedinice razmjestili na prostoriju Jelanska-Stanari i da su uputili patrole prema 5. jedinice su imale više sukoba sa manjim četničkim grupama. tako da su od četiri bataljona formirana dva brojno jaka bataljona. susreli su se sa jednim bataljonom 5. 48. brigade i štab Posavsko-trebavskog odreda. Posavsko-trebavski odred je 11.

brigade. Na Vučjaku su se održavali uz pomoć članova KPJ i SKOJ-a i ostalih pristalica NOP-a na terenu. majevička brigada sa Štabom 38. Štab 18. Hakija Muradbegović. ostali su na Vučjaku i nastavili svoju političku aktivnost u mnogo težim uslovima. Štabovi brigade i odreda su zato svoje jedinice držali bliže komunikaciji Brod-Doboj. Jedan dio omladinskih rukovodilaca raspoređen je na dužnosti u 18. Tako je skoro redovno cirkulisala kurirska veza između srednje i istočne Bosne u periodu od aprila do juna 1944. jer takav raspored bi bolje odgovarao pripremama za prelazak u istočnu Bosnu. bataljonu 18. koji su najčešće izvršavali bezbjednosne i obavještajne zadatke. pa je Štab 18. naoružanih automatskim oružjem. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu. Štab 11. a politički komesar Teufik Imamović. brigade.7 je Salih Žilić. krajiški bataljon bi se odmah uputio u Glogovac i preuzeo njegove položaje. brigada stigla na Majevicu 15. drugi u Glogovcu. Mira Bilbija omladinski rukovodilac u 4. krajiške brigade da jedan svoj bataljon drži na tromeđi. brigade je 12.uvjerenje da će se u bliskoj budućnosti vratiti u istočnu Bosnu. a treći da zatvori pravac od Dervente. prijeći preko rijeke Bosne i naći se na Trebavi. Uputio je patrolu sa porukom pozadinskim radnicima na Vučjaku da ispitaju gazove i prikupe čamce za prelaz preko rijeke Bosne. Partijsko-politički radnici modričkog sreza. maja 1944.d. a Ruža Spasojević komesar bolnice 18. maja vratila iz istočne Bosne donijela je vijest da se na terenu Majevice i Posavine nalazi 17. maja predložio Štabu 11. Tako je Fuad Suljić postao komesar čete. Patrola koja se 12. v. kako bi održavao stalan kontakt sa jedinicama Posavsko-trebavskog odreda u Glogovcu. a kada odred krene u istočnu Bosnu. maja) počeo vršiti pripreme za pokret svojih jedinica na desnu stranu rijeke Bosne. Nastojeći da jedinice odreda i brigade drži što bliže rijeci Bosni. divizije da jedinice Posavsko-trebavskog odreda postavi tako da jedan bataljon bude u Ljeskovim Vodama. Zbog toga su preko rijeke Bosne često slate patrole za izviđanje. divizije je 15. divizije. brigade (iako vijest nije bila tačna jer je 17. godine. kako bi u pogodnom momentu mogle. iz jednog pokreta. na čelu sa Borikom Stančićem. naredio Štabu 12. Uz njih je bila grupa kurira. 7 207 . 173-177. str.

208 .Shodno naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ da sve jedinice pojačaju dejstva na komunikacije poslije njemačkog desanta na Drvar. Naređeno im je da brane položaje na liniji Stanari-Osredak i da održavaju vezu sa jedinicama 5. jer je neprijatelj na vrijeme otkrio pokrete jedinica. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1.30 časova 30. Štab 11. 1944. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. Napad nije uspio. (Zbornik IV. Iz Posavsko-trebavskog odreda i 18. maja Peta kozarska je napala neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu i postavila mine na željezničku prugu. dok 155. (dok.320-329-283 . V. maja. divizije uputio je obavještenje potčinjenim jedinicama. lovačke pukovnije iz Doboja i preduzele protivnapad pravcem k. zbornog područja za maj 1944. hrvatske brigade.8 Istog dana. U to vrijeme su pristigle čete domobranske 3.Omanjska-Jabučić-Ostružnja glava. 18. U slučaju da ne održe pomenute položaje preporučivalo se da pokušaju proboj u istočnu Bosnu. Borba je trajala do 3. kozarskoj. 551) i bojna relacija 2. hrvatske brigade pod komandom zamjenika komandanta 18. a i zbog toga što bataljoni nisu jednovremeno izvršili napad. Štab 11. str. hrvatske brigade poginula su dva borca. a zaplijenjeno je 15 kg soli. među kojima i Operativnom štabu 18. Uništena je lokomotiva i nekoliko vagona. bojne 4. napali su neprijateljsko uporište u Kladarima. među njima i kapetan Veljko Janković. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda od 30. kapetana Veljka Jankovića. pravcem Čavka-Čečava. (što znači da je tog dana još postojao njihov zajednički štab i da nije došlo do spajanja jedinica) da su jače neprijateljske snage krenule u napad širokim frontom od Banja Luke prema Tesliću. divizije naredio je 5. kozarske brigade koje su se nalazile na liniji Klupe-Pribinić-Čečava. maja. str. a ukoliko u tome ne uspeju da krenu na zapad. bataljon 18. gađajući minobacačkom vatrom jedinice odreda i brigade. hrvatskoj brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da napadnu na željezničku prugu Doboj-Derventa na dijelu Kladari-Johovac. 30. a 15 ranjeno. knj. 25. ubijeno 8 legionara i 5 Nijemaca. kada su jedinice odreda i brigade odstupile. U toku noći 29/30. 8 Izvještaj Operativnog štaba 18. 218. 801).

juna neprijatelj je preduzeo napad na slobodnu teritoriju iz više pravaca. a pravcem Osinja-Pojezna jedan bataljon 4. Osamnaesta hrvatska brigada je dobila zadatak da napadne 14 209 . Ibro Dogladović obajveštajni oficir. i 3.) i popunjeni 1. Intendant odreda postao je Alija Repčić. i 6. Dotadašnji komandant Posavskotrebavskog odreda. a politički komesar Panto Nikolić prešao je na rad u partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu. kapetan Nikola Simić postavljen je za načelnika štaba 18. svaka sa po 30-35 boraca. juna. U odredu su formirane dvije čete. kompletna bataljona (2. a zamjenici komandira Halil Majstorović i Cviko Bosić. a Bešlaga Korajkić referent saniteta 18. bataljon. na osnovu odluke Okružnog komiteta KPJ i Štaba 11. zamjenici političkih komesara Kadro Ramić i Milan Kajganić. lovačke pukovnije. Ujutro 8. Odvijao se. Za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Pero Bosić. hrvatske brigade. Od njih su formirana dva nova. takođe. koje će po dolasku na svoj teren moći u sebe uključiti veći broj novih boraca. a referent saniteta Selena Stojčević. a za novog političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. Komandiri tih četa u početku su bili Nedo Pisarević i Pavle Mihaljčić. divizije. politički komesari Fehim Halilović i Ekrem Taslidžić. većina ljudstva iz Posavsko-trebavskog odreda prešla je u 18. posadnog zdruga i Nijemci. iz Dervente tri bataljona 4. Za vrijeme boravka u centralnoj Bosni jedinice odreda su koristile svaki slobodan dan za rad na vojnostručnoj i političkoj nastavi. brigadi. i 4. intenzivan rad partijskih organizacija jer je odred trebalo osposobiti da posluži kao čvrsto jezgro. Oko 70-80 boraca je ostalo u odredu do popune novim borcima. divizije je raspolagao podacima o pripremama neprijatelja za napad. pa je o tome unaprijed obavijestio svoje jedinice. hrvatske brigade. čije je sjedište bilo u Kulašima. hrvatsku brigadu. Štab 11.Između 3. lovačke pukovnije pravcem Ukrinjica-Čečava. Zamjenici komandanta i političkog komesara nisu imenovani. Iz Teslića su nastupali dijelovi 6. Zamjenik komandanta odreda Mato Belić postao je komandant bataljona u 18.

neprijatelja na Sokolini i Krnjinom brdu (k. koje je rasporedio u zgrade građene od tvrdog materijala. ali im je ipak uspjelo da protjeraju neprijatelja sa Krnjina brda i Sokoline u pravcu Teslića. divizije naoružanje. bataljon 18. 210 . Napad na Foču počeo je u 23. juna se srušio jedan saveznički bombarder. brigade uspio da izvrši napad u odrđeno vrijeme. kozarske brigade trebalo je da napadne neprijatelja utvrđenog u školu u Ukrnjici. Na neprijateljsko uporište u Foči napadali su 1. kozarska brigada na sektoru Počivaljka-Brijest. ali je sve svoje snage prikupio u Johovcu. NOP-a k.432). Jedino je 2. brigade. Bataljoni nisu mogli biti na vrijeme obaviješteni o početku napada zbog udaljenosti tako da nisu jednovremeno napali neprijatelja. Pored ovog zadatka odred je obezbjeđivao i rad pozadinskih ustanova u rejonu smještaja i ambulantu 18.9 Devetog juna neprijatelj je povukao svoje jedinice u Jelah i Teslić. 866 f. hrvatske brigade (2. U opštoj rezervi nalazile su se dvije čete 4. Ranije dobijeni podaci govorili su da se u Foči nalazi jača domobranska jedinica. dvije čete 3. najčešće na prostoriji Kulaši-Stanari-Osredci. Posavsko-trebavski odred je bio zadužen za obezbjeđenje mjesta spuštanja opreme i za njeno skupljanje. Četvrti i Prvi su napali sa zakašnjenjem. Polovinom juna saveznički avioni počeli su dopremati jedinicama 11. 173-174 i Arhiv VII. Iz oštećenog aviona iskočilo je pet članova posade. a 5. od kojih dvojicu težih. bataljona. 26. juna 1944. Neprijatelj je u Foči bio brzo razbijen. hrvatske brigade od 9. fond. koje su prihvatili borci 1. hrvatske brigade. i 3. br. bataljona i jedna četa 4. dok. reg. Treći bataljon 5. petnaest minuta ranije nego što je predviđeno. Sedamnaestog juna jedinice 18. bataljona 5. (Zbornik IV. bataljon.45. knj. Kod sela Pojezne 20. pošto je neprijatelj otkrio nastupanje partizanskih jedinica. Padobranima je spuštana oprema. 38 i 40). 3. pa su jedinice 18. kozarske brigade. brigade raspoređene na liniji Stanari-Vitkovci. U toj borbi bataljoni su imali pet ranjenih boraca. bataljona 18. 40. str. bataljona) napale su neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu. ali se u toku 9 Izveštaj Štaba 18. municiju i opremu.

558-581. str. izvještaj Štaba divizije o napadu na Derventu (dok. str. Bataljoni su napali neprijateljsko uporište u Johovcu tek u 1 sat. krenula je nazad usiljenim maršem pošto nije čula borbu u gradu i nije uspostavila radio-vezu. Napad je trajao do 3. Tog dana formacija od oko 120 savezničkih aviona bombardovala je Slavonski Brod. dok 94.napada saznalo da se tu nalazi samo manja posada seoske domobranske milicije. (dok. odakle je trebalo da izvrši napad. juna. 14. (dok. i 1. 20. fond NOP-a k. pa su se ovi povukli u Derventu. izvještaji Operativnog odjela MJNORS-a od 28. 3. Osamnaesta brigada je prethodno napala ustaše u Plehanu. str. proletersku diviziju. kada je po naređenju Štaba brigade obustavljen da bi se izbjegle uzaludne žrtve. 151. brigade su se morale povući iz grada. brigade promijenio svoju raniju odluku i odlučio da sa 1. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da 27. 1944. juna (Zbornik IV. Tri borca su nestala u povlačenju. a čete 4. bataljonom napadne na Johovac. br. dok. str. dok. Ujutro je do opkoljenih neprijateljskih jedinica u Derventi prodrla oklopnim vozom jedna bojna 4. 416-419). reg. Napad 18. divizije naredio je 5. 45. 377-379) izvještaj Štaba 5. Poginulo je 6 boraca. 866. str. VI. 150. str. 26. 78. pa su neki od njih i zarobljeni. Štab 5. i 30-VI 1944.30 časova. knj. hrvatske brigade od 18. Kada je stigla do Arabića. 114. 344-352. pošto su morali prijeći za 1 sat razdaljinu između Foče i Johovca. juna izvrše napad na Derventu i okolna uporišta. kozarske brigade od 30. a 22 su ranjena. str. 26. f. polazeći na dug zaobilazni put preko terena između neprijateljskih uporišta. Naređenje Štaba 11. divizije da pojača pritisak na neprijateljska uporišta na komunikaciji Brod-Doboj. bataljona zadrži u rezervi. 566-576). a samo sat i po kasnije nova formacija od oko 60 aviona Slavonski i Bosanski Brod. knj. (Zbornik IV.12 10 11 12 Izvještaj Štaba 18. i 18. 11 Jedinice 5. divizije od kraja juna 1944. Zbog toga je štab 18. U vezi s tim Štab 11. 211 . 562 i dok 153. i 3. osposobio ih za odbranu i organizovao precizan sistem vatre. Arhiv VII. u kojoj se neprijatelj utvrdio. pošto su evakuisale veliki plijen. 10 Radi rasterećenja pritiska neprijatelja na 10.). izgubila mnogo vremena. korpusa naredio je Štabu 11. brigade upale su u Derventu i zauzele sve objekte.. izuzev zgrade gimnazije. jer je brigada. 298. 102. brigade na grad sa jugoistočne strane je izostao. Neprijatelj je zaposjeo zidane zgrade. pukovnije a jedinice 5.

U okviru napada na neprijateljski garnizon u Derventi, Posavsko-trebavski odred je dobio zadatak da napadne neprijateljsku posadu u selu Ljupljanici, gdje se po prikupljenim podacima nalazilo 120 ustaša i da spriječi prodor neprijatelja ka Derventi iz pravca Doboja. Noć je bila bez mjesečine i čete odreda su se u najvećoj tišini privlačile neprijateljskim položajima. Kada su krenule u juriš, uvidjeli su da je neprijateljska posada napustila uporište. Poslije napada na Derventu odred se vratio u Kulaše. Štab 11. divizije naredio je 8. jula 5. 12. i 14. brigadi da svaka, sa po dva bataljona napadnu Teslić, a 18. hrvatskoj brigadi da sa svoja tri bataljona zatvori pravce koji iz Žepča i Maglaja vode ka Tešnju i Tesliću, a da jedan bataljon postavi zapadno od Tešnja na putu koji vodi za selo Džemilić.13 Poslije žestokih borbi Teslić je oslobođen 10. jula. Dvanaestog jula neprijatelj je iz Maglaja i Žepča preko Novog Šehera izvršio napad prema Crnom Vrhu, ali je bio odbijen. Noću 22/23. jula 2. bataljon 18. hrvatske brigade je služeći se varkom, a uz pomoć saradnika NOP-a iz grada, obmanuo je neprijatelja i oslobodio Tešanj. Tom prilikom je ubijeno 20 Nijemaca, a predalo se oko 300 domobrana. Zaplijenjeno je 5 mitraljeza, 1 minobacač, 10 puškomitraljeza, 5 automata, 250 pušaka i oko 100.000 metaka.14

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ od 18. jula 1944. godine, 11. divizija je stavljena pod komandu Štaba 3. korpusa, pa je prišla pripremi svojih jedinica za pokret u istočnu Bosnu. Određene su prostorije za prikupljanje jedinica. Za 5. kozarsku brigadu određena je prostorija Jelah-Mrkotići-Priljuzići; za 12. krajišku brigadu Teslić-Vrućica, a za 18. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred-rejon Novi Šeher-Dubrava. Četrnaesta srednjobosanska brigada ostala
13 14

Zbornik Izvještaj str. 133) 147, str.

IV, knj. 27, dok. 26, str. 131-133. Štaba 11. divizije od 8. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 26, i izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade za juli 1944. (knj. 27. dok, 591-595).

212

je u centralnoj Bosni, a kasnije je ušla u sastav novoformirane 53. srednjobosanske divizije. Trebalo je da jedinice pripreme hranu za t r i dana marša, i da svaki bataljon bude snabdjeven sa najmanje 10.000 metaka, a minobacači sa po 40 mina. Svu opremu je trebalo transportovati konjima. 15 U istočnu Bosnu su jednovremeno trebale da pređu 6. lička i 11. divizija na odsjeku Topčić Polje - Begov Han. Na drugoj obali rijeke Bosne čekale su jedinice 16. vojvođanske divizije koje su imale zadatak da ih prihvate. Zapoviješću Štaba 11. divizije 5, 12, 18. brigada i Posavsko-trebavski odred trebalo je da krenu 27. jula u 18 časova na prostoriju Borice-Toletinac-Ponjeviči-Premet. Zapovijest je stigla kasno u Štab 18. brigade, pa zbog udaljenosti 1. i 3. bataljona marš nije mogao početi prije 28. jula u 18 časova. U marševskom poretku na čelu je, kao prethodnica divizije, išla 5. kozarska brigada, zatim Štab 11. divizije, pa 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa partijskim radnicima i delegatima II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne, a u zaštitnici - 12. krajiška brigada, Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred koji su krenuli iz sela Žarkovina u selo Ruževići. Do sela Rankoviča Posavskotrebavski odred kretao se iza 18. hrvatske brigade, a tu se između njega i brigade uklopio divizijski artiljerijski divizion i divizijska intendantura. U selu Rankovići u kolonu odreda ušli su delegati sa II kongresa USAOJ-a i partijski radnici iz istočne Bosne. Znaci raspoznavanja su bili »Franjo Rade«.16 Po dolasku u Mladikovinu 12. krajiška brigada je dobila naređenje da do 29. jula u 3 časa izvrši pokret pravcem Blatnica-Toletinac-Vidovići-Bukovi doli-Kozila-k.784-Balačić-Željezno Polje-Zobova ravan i da tu stigne u 18 časova. U 22 časova trebalo je da izvrši prijelaz preko rijeke Bosne, izbije na Kovaniće i Pleterak i uhvati vezu sa jedinicama 16. divizije koje su se trebale naći u rejonu sela Šagovića. Sa 12.
15 16

Naređenje Štaba 1]. divizije od 22. VII. 1944. (Zbornik IV. knj. 27, dok. 97. str. 394-396). Naređenje Štaba 11. divizije od 27. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 121, str. 491—492).

213

brigadom u istom pravcu krenuli su Štab 11. divizije, 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred. Peta kozarska brigada trebalo je da prijeđe rijeku Bosnu na gazovima kod Begovog Hana.1' Jedinice 11. divizije pokušale su da prijeđu rijeku Bosnu između Topčić Polja i Begovog Hana u noći 29/30. jula, na mjestima prelaza gdje je prethodne noći prešla 6. divizija, ali u tome nisu uspjele jer su jedna i druga obala rijeke kao i željeznička pruga i cesta bile zaposjednute jakim neprijateljskim snagama, čiju su glavninu sačinjavali bataljoni 13. puka 7. SS divizije Princ Eugen. Pokušaj prelaska je ponovljen i sljedeće noći između 30. i 31. jula. U svitanje 31. jula, poslije neuspjelog pokušaja prelaza rijeke, jedinice 11. divizije našle su se na padinama planine Mahnjače, više Begovog Hana i Topčić Polja. Štab divizije je odustao od daljih pokušaja prijelaza na tom sektoru i oko 2 časa poslije pola noći naredio jedinicama da se prikupe da bi krenule na novu prostoriju. Odred je dobio zadatak da zaposjedne jednu isturenu kamenitu kosu koja je s jedne strane bila nepristupačna. U provaliji se vidjelo selo, cesta i željeznička pruga. Borci su bili vrlo umorni pa su jedinice koristile predah da se malo odmore do novog pokreta. Kako je neprijatelj pratio radio-saobraćaj između Štaba 3. korpusa i Štaba 11. divizije, brzo je saznao za sadržaj poruke, pa je mogao efikasno djelovati i odmah uputiti svoje snage da prepriječe put nastupanju jedinica 11. divizije. Neprijatelj je znao da pred sobom ima 11. diviziju koja je morala forsirati rijeku Bosnu između Begovog Hana i Topčić Polja, gdje se mjesta prelaza (gazova) nalaze na bliskom odstojanju, pa je na tom rejonu skoncentrisao jake snage, zaposjeo željezničku prugu i cestu, i prirodne objekte koji ih nadvišavaju. Pored gazova su krstarili tenkovi. Kada je procjenio i izvidio gdje se nalaze jedinice pod komandom 11. divizije, ujutro 31. jula počeo je nastupanje sa fronta i na krilima uputivši i jednu svoju jedinicu u pozadinu jedinica 11. divizije. Jedna obuhvatna kolona se kretala iz sela Sta17

Naređenje Štaba 11. divizije od 28. jula 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 127, str. 502-504).

214

rine, a druga iz sela Bistrice. Kolona koja je trebala u pozadini presjeći odstupninu brigadama 11. divizije hitala je ka dominantnom visu Jelike (k.1332). Neprijatelj je imao namjeru da opkoli jedinice 11. divizije, sabije ih na što uži prostor, razbije i natjera da se probiju u pravcu Žepča, što bi za njih bilo najnepovoljnije. Borbu su primile 5. i 18. brigada na kosama oko Paložnice. Štab divizije je odlučio da jedinice izvuče prema zapadu, a 2. bataljon 12. brigade dobio je zadatak da zaposjedne vis Jelike, kuda su se trebale povući sve jedinice. Kada su stigli pred Jelike, borci 2. bataljona primijetili su Nijemce koji su sa druge strane prilazili visu. Razvila se borba u susretu u koju je ubačen 1. bataljon 5. brigade, a zatim i ostali njeni bataljoni. Vis Jelike je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku. Posavsko-trebavski odred je držao sa jednom četom iz 18. brigade, koja mu je upućena na pojačanje, položaje na središtu rasporeda jedinica. Oni su primjetili izduženu njemačku kolonu koja je ulazila u selo18. Štab odreda je odmah poslao kurira Nikolu Bosića sa izvještajem da Nijemci nastupaju prema visu Jelike. Borba je trajala od 8 do 13 časova, kada su se i poslijednji dijelovi 11. divizije izvukli ka Kozilima, Bjelobučju i Jezerima. Da bi izbjegle razbijanje i probile se iz obruča, jedinice 11. divizije imale su velike gubitke. Samo 5. kozarska brigada imala je 20 poginulih, 81 ranjenog i 49 nestalih.19 U jurišu na Jelike poginuo je i komandant 5. kozarske brigade, proslavljeni junak sa Kozare - Rade Kondić. 20 Od 1. do 5. avgusta jedinice 11. divizije su se nalazile na liniji Bjelobučje-Jezera-Panići. Sređivale su i analizirale nedostatke iz proteklog marša i borbi. Štabovi brigada su dostavili izbještaje Štabu divizije, a ovaj je depešom objasnio
18 19

20

Nijemci su u selu zatekli jednu patrolu odreda i pobili je. (Tu je poginuo omladinac Pačuković iz Modrice). Izvještaj Štaba 12. krajiške brigade od 2. 8. 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok. 8, str. 44—16) i izvještaj Štaba 5. kozarske brigade od 5. 8. 1944. (dok. 25, str. 144-145): Lj. Borojević, D. Samardžija i R. Bašić Peta kozarska brigada NOV brigada, Vojnoizdavački zavod Beograd, 1972. str. 198-199. Poginulog Kondića privremeno je zamijenio Lazo Radaković. Kada je 5. Kozarska brigada došla u istočnu Bosnu za njenog komandanta je ponovo postavljen Kozarčanin i to Dušan Egić dotadašnji komandant 17. majevačke brigade.

215

svoje postupke Štabu 3. korpusa i njajavio da ispituje mogućnost prebacivanja u istočnu Bosnu preko Trebave.21 Petog avgusta sa pomenute prostorije krenule su jedinice 11. divizije prema novom mjestu prebacivanja. Štab divizije je izdavao samo dnevne zapovijesti i obustavio je radiosaobraćaj sa Štabom 3. korpusa, kako bi sačuvao tajnost marša. Marševalo se bataljonskim kolonama, zaobilaznim putevima. Jedinice su isturale jača obezbjeđenja, a zastajalo se i odmaralo u šumama. Borcima je rečeno da idu, u veliku akciju na četnike u srednjoj Bosni. Prvog dana marša 18. brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su iz Buletića preko Miljkovca-Rovova-Oštre glavice i Brđana i stigli u Osredke. Peta brigada je stigla u Kulaše, a Dvanaesta u selo Ljeb. Slijedećeg dana sve jedinice su dobile naređenje da u noći između 6. i 7. avgusta nastave pokret i to: 18. brigada i Posavsko-trebavski odred u Crnču, 5. brigada preko Krnjina u Pojeznu, a 12. brigada u Jelansku. U šumama i skrovitim mjestima trebalo je predaniti, skuhati hranu i obezbijediti jedan rezervni obrok u mesu.22 Nastavljajući pokret prema istočnoj Bosni jedinice 11. divizije su u noći između 7. i 8. avgusta u tri kolone prešle cestu i ^željezničku prugu Doboj-Derventa. Kada je kolona 18. brigade i odreda prelazila preko pruge naišao je oklopni voz i otvorio vatru na kolonu u kojoj je ranjeno nekoliko boraca. U svitanje 8. avgusta jedinice su izbile na rijeku Bosnu, na gazove između sela Kožuha i Koprivne. Pošto su razbile iznenađene četnike, jedinice 11. divizije su ostale na Trebavi da se odmore i nahrane. Posavsko-trebavski odred je zaposjeo kose prema Modriči. Štab 11. divizije javio je 8. avgusta Štabu 3. korpusa da su njegove jedinice stigle na Trebavu i da 9. avgusta kreću na sektor Špionica-Srebrenik-Rapatnica. Slijedećeg dana kolona divizije je krenula pravcem Duge Njive-Pavlovići-Doborovci i dalje preko ceste Srnice-Gračanica. U prethodnici je bila 5. brigada koja je trebalo da isturi bočna
21 22

Izvod iz knjige depeše Štaba 3. korpusa primljenih od Štaba 11. divizije tokom avgusta 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok 128, str. 525-529). Zbornik IV, knj. 28. dok. 22, str. 118-119.

216

A J1

obezbjeđenja, iza nje je išla 12. brigada, pa Posavsko-trebavski odred sa pozadinskim radnicima, a u zaštitnici 18. brigada.23 Krajiške brigade su prešle komunikaciju bez borbe i povukle bočna obezbjeđenja. Neznajući za tu okolnost, Štab 18. brigade nije uputio svoje bočno obezbjeđenje. Izenada, dok su se nalazili u blizini komunikacije, na odred i 18. brigadu je otvorena jaka vatra sa visa Monj koji dominira terenom i komunikacijom. Zahvaljujući snalažljivosti komandanta i komesara odreda koji su poznavali teren, odred se brzo snašao, razbio ustaše koji su se pojavili na pravcu nastupanja kod sela Dobrovaca, prešao komunikaciju i uputio se u pravcu Sladna. Nijemci koji su pratili pokret 11. divizije, iznenadno su se pojavili iz pravca Gračanice, zaposjeli dominanti vis Monj, i počeli tući jedinice 18. brigade koje su se kretale preko otkrivenog terena. Komandant 18. hrvatske brigade, u nastojanju da spriječi opkoljavanje i razbijanje svojih jedinica, uputio je u pravcu neprijatelja otkrivenim terenom uz kosu jednu četu 4. bataljona i udarnu grupu 2. bataljona, koja je brojala 38 boraca i rukovodilaca. Svi su bili članovi KPJ i SKOJ-a. Grupa je bila naoružana sa 7 puškomitraljeza, 8 automata, puškama i bombama. Od rukovodilaca u grupi su bili zamjenik komandanta 2. bataljona, dvojica komesara četa, dvojica zamjenika komesara četa i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Poslije teške i neravnopravne borbe četa 4. bataljona se vratila u sastav brigade, a udarna grupa je razbijena.24 Ostale jedinice brigade su prešle komunikaciju Srnice-Gračanica i predveče 10. avgusta stigle u selo Cage i Smoluću.25 U noći između 10. i 11. avgusta 11. divizije je idući u susret jedinicama 3. korpusa, prešla cestu i željezničku pru23 24 25

..

Zapovijest Štaba 11. divizije do 8. VIII 1944. (Zbornik IV, knj. 28. dok. 39. str. 199-201). Izvještaj štaba 18. hrvatske brigade štabu 11. divizije 13. avgusta 1944. godine (Zbornik IV. knj. 28, dok. 55, str. 266-267). U Smolićoj se tada nalazio Tuzlanski NOP odred, koji je vešto manevrišući održavao vezu sa aktivistima NOP-a, prikupljao obaještenja o neprijateljskim jedinicama i prihvatao dezertere iz 13. SS divizije. Komandant odreda je bio Boško Popović Popac. U Smolućoj su ostali Muhamed Kešetović i Ljubica Miljuš koji su dobili zadatak da obnove omladinsku organizaciju koja je razbijena za vrijeme četvoromjesećne esesovačko-četničke vladavine u tom kraju.

217

gu Tuzla-Doboj i rijeku Spreču na dijelu između Dobošnice i Puračića. Po prelasku rijeke 18. brigada i Posavsko-trebavski odred smjestili su se u selu Capardi kod Puračića. Pred polazak na marš, da bi se izbjeglo otkrivanje pravca pokreta puštena je vijest da se ide na Majevicu. U toku marša jedinice nisu naišle na jače neprijateljske snage. Imale su samo manje čarke sa zelenokadrovskim i četničkim grupama. Slijedeće noći 11. divizija se uputila ka prostoriji Banovići-Repnik, odakle je trebala prijeći komunikaciju Tuzla-Kladanj i na Birču se spojiti sa ostalim snagama 3. korpusa. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su, 11. avgusta u 24 časa, preko Prokosovića, Hurića i Mehića i stigle u Repnik. Peta i 12. brigada su, takođe, stigle na prve kose Konjuha i zauzele položaje. Jedinice su bile premorene, a hrane nije bilo u ovom opustošenom kraju. Neprijatelj je znao da će jedinice 11. divizije pokušati da se prebace preko ceste Tuzla-Kladanj i zato je sa ostalih sektora doveo svoja 4 bataljona i počeo nastupanje sa ceste Živinice-Kladanj prema obroncima Konjuha, uz jaku artiljerijsku podršku. Jedinice 18. hrvatske brigade su napadnute čim su stigle na prostoriju Repnik-Omazići. Posavsko-trebavski odred je po dolasku u selo Hrvate morao uz borbu, noseći teške ranjenike, savlađivati uspone ka vrhovima Konjuha. Trinaestog avgusta neprijateljska kolona od 600 do 700 vojnika koja je nastupala pravcem Mušići-Vidova glava-Litva uspjela je da izađe na Brezovu glavu, na Konjuh planini. Artiljerija je tukla jače nego prethodnog dana pa su se granate svuda rasprskavale po šumi.26 Posavsko-trebavski odred je, zajedno sa 18. hrvatskom brigadom, vodio stalne borbe sa esesovcima koji su nastupali prema Konjuhu. Odred se morao povući u šume Konjuha, koji je bio nenaseljen i bezvodan, te se nametnuo problem ishrane boraca. Jedanput dnevno borci su dobijali porciju vruće vode u kojoj je bilo nekoliko grudvica brašna. Prišlo se i klanju konja iz komore, pa su neki borci oboljeli od dizenterije, a jedan je i umro (Cvijetin Stanković
26 Zbornik IV, knj. 28, dok. 55. str 268.

218

iz G. Slatine). Dvije desetine na čelu sa intendantima bataljona 18. brigade, koje su pošle u nabavku hrane, nisu se vratile. Odjeća i obuća boraca su bile dotrajale zbog pokreta koji su bili skoro svakodnevni i veoma iscrpljujući u zadnjih mjesec dana, pa je Štab 11. divizije depešom tražio od Štaba 3. korpusa da, avionskom pošiljkom, dostavi diviziji najmanje 500 pari cipela i 1000 odijela. Štab 3. korpusa je odgovorio da ih odjeća i obuća čekaju u Šekovićima. Ta vijest djelovala je ohrabrujuće na borce brigade i odreda da se samo o tome govorilo i sa nestrpljenjem čekao pokret u pravcu Šekovića.27 Sutradan su sve tri brigade izvršile protivnapad na neprijatelja, na liniji Tulovići-Podgorje-Hrvati, pa se neprijatelj privremeno povukao prema Živinicama. 28 Šestaestog avgusta neprijatelj je još jačim snagama istovremeno napao jedinice 11. divizije na Konjuhu i jedinice 38. i 27. divizije na Birču, da bi spriječio njihovo spajanje i eventualno prebacivanje u Srbiju (u depešama izmijenjenim između Vrhovnog štaba i Štaba 3. korpusa govorilo se o tom pokretu). Napadom neprijatelja obuhvaćen je čitav sektor između komunikacija Tuzla-Zvornik-Srebrenica-Vlasenica i komunikacije Tuzla-Kladanj. Od komunikacije Živinice-Kladanj prema Konjuhu nastupale su jake neprijateljske jedinice, podržane snažnom artiljerijskom vatrom, sa ciljem da se jedinicama 11. divizije spriječi spajanje sa jedinicama 38. divizije i da se odbace u puste krajeve prema rijekama Krivaji i Bosni. Sa ceste Živinice-Kladanj jedan bataljon 13. SS divizije je krenuo prema Šekovićima, prema bataljonima 17. majevičke brigade koja je imala zadatak da prihvati jedinice 11. divizije. Jedna jača neprijateljska jedinica krenula je iz Han-Pijeska preko Milan-planine u susret drugoj neprijateljskoj jedinici koja se kretala iz Kladnja sa ciljem da
27

28

Odjeća i obuća i izvjesna količina namirnica namijenjena 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu bila je u Šekovićima, ali su je esesovci zajedno sa četnicima polovinom avgusta, pretresajući teren i paleći sve zgrade, pronašli i opljačkali. Izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade od 13. VIII 1944. (Zbornik IV. knj. 28. dok. 55, str. 266-267) i izvještaj Štaba 11. divizije od 13. VIII 1944 (dok. 51. str. 256-258).

219

naprave zaprečnu liniju na Milan-planini između jedinica 3. jer je smatrao da će one pokušati da prodru tim putem. 113. 514-520). jedinice 11. divizije prešle su 20. str. str. VIII 1944. 128. korpusa i jedinica 11. avgusta je prodro iz Banovića u Ribnicu u dolini Krivaje.30 Naređenjem Štaba 3. 525-529) i izvještaj štaba 3. Izvještaj Štaba 38. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred pokušali su da. Sedamnaesta i 18. 376. majevička brigada. Slijedećih dana nastavile su pokret pravcem Vijaka-Očevje-Dragoradi-Medojevići i 23. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred vratili su se u sastav svoje matične 38. korpusa put ka Majevici. Pošto su se odlijepile od neprijatelja. korpusa od 25. avgusta protivnapad i protjerale neprijatelja preko rijeke Spreče. hrvatske i Posavsko-trebavskog odreda. dok. avgusta stigli u Drapniće. knj. brigada preduzele su 30. (Zbornik IV. 128.29 Žestoke borbe vođene su 16. IX 1944. dok. Sav narod iz sela ispod Konjuha je izbjegao. dok. 18. str. avgusta. 28. diviziji neprijatelj je upao u Repnik i Podgorje. avgusta. Izvod iz knjige depeša 3. 28. 29. dok.31 U sastavu 38. IX 1944. a 17. mogla se uočiti razlika u 29 30 31 32 Izvještaj štaba 3. dok. 220 . korpusa naredio da dođu u Birač. avgusta na lijevu obalu Krivaje. korpusa od 29. divizije nalazila se i 17. odvojeno od ostalih jedinica 11. Na pravcu prema 11. kao samostalne kolone. (Zbornik IV. i 18. majevičke i 18. gdje im je Štab 3. Zadnjih dana avgusta neprijatelj je pokušao da ovlada zaprečnom linijom Vis-Osmaci-Šarci da bi zapriječio jedinicama 3. a Posavsko-trebavski odred je stigao u zaselak Bečanoviće. 17. str. avgusta izbile na Milan-planinu na liniji Žeravice-Ponijerka. divizije od koje su bili odvojeni četiri i po mjeseca. Zbornik IV. i 17. 87. divizije.32 Kada su se susreli borci 17. korpusa za avgust 1944. Osamnaesta brigada je zatim upućena na Borogovo i Papraću. 128. knj. ali u tome nisu uspjeli. 28. pređu cestu Živinice-Kladanj između Vranojevića i mosta kod Podgajeva 16. divizije od 30. 448-449). (knj. 514-520). divizije. knj. avgusta. str. (Zbornik IV knj. gdje mu je povjereno obezbjeđenje divizijske bolnice. korpusa od 29. 29. Odavde su 24.

septembra. i imali oružje koje su zaplijenili od domobrana i Nijemaca. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ od 30. diviziju je ostavio na sektoru Birča.Berići-Odorovići-Litva-Tulovići-Treštenica gdje će prenoćiti. Mnoge djevojke su tada sebi šile bluze od raznobojnih savezničkih padobrana. SS divizije i četnika na Šekoviće. borci Posavsko-trebavskog odreda su prvi put imali priliku da upoznaju Šekoviće i Šekovljane i svu ljubav i žrtve koje je narod tog kraja dao kao svoj doprinos narodnooslobodilačkoj borbi. odjeći i naoružanju. naređeno je Štabu 3. Od stoke je ostala samo po neka krava koju su vlasnici vodili u zbijeg. Od voća je jedino bilo džanarika. a 27. sa zadatkom da djejstvuje u dolini srednje Drine i Spreče. Sve vrijeme od aprila do avgusta 1944. Iz zgarišta su virile samo peći sa čunkovima. ali partizani nisu ostali dužni. korpusa da glavninu svojih snaga orijentiše na ofanzivne operacije u Posavini i Trebavi. diviziju. Neprijatelj je popalio sve kuće. Obezbjeđujući divizijsku bolnicu u Bečanovićima. Tridesetosma divizija je dobila zadatak da 1. brigade i odreda nosili su različite uniforme. koje su jedino odoljele vatri. krene pravcem: Džebarska gradina-Naseoci-Vinojevici . korpusa je odredio 38. Iz krompirišta se vadio nedozreli krompir i stavljao u porcije bez vode da se skuha u svojoj pari. Za operacije u Posavini i na Trebavi Štab 3. a sutradan krenuti u pravcu Turije i preko 221 . i 11. majevičke brigade bili obučeni u engleske uniforme i imali englesko naoružanje. dio kontigenta je ustupan narodu putem narodnooslobodilačkih odbora. Kada je u julu počela obilnije stizati pomoć od saveznika. od njemačkih bluza do civilne odjeće. Narod je i pored nemaštine sve davao vojsci. Dok su borci 17. a jeo se bez soli. borci 18.obući. staje i kolibe na čitavom prostoru od ceste Tuzla-Kladanj do ceste Zvornik-Srebrenica. avgusta 1944. kako bi djeci i ranjenicima obezbijedili po šoljicu mlijeka. Za ishranu se koristio još neuzreli ječam koji su žene žnjele i tucale u drvenim sudovima. koliko su trajali napadi jedinica 14. a da jednu diviziju ostave na sektoru Birča. partizanske jedinice su obezbjeđivale zbjegove naroda. kao prethodnica glavne kolone.

222 . divizije izvršile su pokret u selo Turiju gdje su spremile hranu. septembra. U predvečerje 2.to su bile vijesti koje su zadnjih deset dana uzbuđivale borce NOV i POJ i govorile da se rat bliži kraju. divizije od 1. Neprijatelja. hrvatska brigada kao zaštitnica. Kolone su između Sižja i Krtove izbile na Stameniće i kod mlina prešle rijeku Spreču. 6. jedinice NOV su napredovale. kao da nigde nije bilo. oslobođen je Pariz. 27-31). Kapitulirala je Rumunija. Kroz kolonu se pronjela vijest da u dolini Spreče stotine pripadnika 13.obronaka planine Ozren ka komunikaciji Tuzla-Doboj. majevička brigada. pa je pokret bio otežan. pravcem Turija-Milino Selo. U 19 časova nastavljen je put iz sela Turije u dvije kolone. str. SS divizije čeka na predaju. čekaju da polože oružje. 470-472. Za njom je išao Posavsko-trebavski odred sa divizijskom bolnicom i 18. sve jedinice 38. dok. Tada su borci prvi put poslije dugo vremena jeli kuhano meso sa povrćem i hljebom. 33 Divizija je krenula u jednoj koloni. Banja Luka je napadnuta . Na tom maršu borci 17. dok. sa kojima su vodili teške borbe punih 6 mjeseci. (Zbornik IV. a 18. korpusa čudili su se naglom izlivu radosti i pitali šta se dešava.34 Te noći je padala jaka kiša. koja je bila formirana na putu Džebarska gradina-Gladojevići-Naseoci. 3. septembra jedinice su se smjestile na prostoriji Tulovići-Trštenica. knj. Članovi engleske vojne misije pri Štabu 3. Komunikacija Tuzla-Kladanj je porušena na nekoliko mjesta. 118. 29. hrvatska. kroz Srbiju. 28. zbog mnogih partizanskih i savezničkih pobjeda. majevičke brigade imali su priliku da vide i pozdrave mnoge svoje drugove iz 18. Raspoloženje je bilo odlično. Jedinice su se sukobile sa manjim četničkim grupa33 34 Zbornik IV knj. Posavsko-trebavski odred i divizijska bolnica u desnoj koloni. IX 1944. Sedamnaesta majevička brigada je nastupala u lijevoj. Prethodnica kolone bila je 17. Sutradan. Zapovijest Štaba 38. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda o kojima nisu ništa ćuli dugo vremena. str. Noć je bila topla. Borci su od radosti bacali kape uvis i grlili se. Zadnjih dana su bili svjedoci čestih veselja. srećni da su dočekali dan da esesovci.

br. 32.33 Čim je primjetio pokret 11. Naveče istog dana 18. fond NOP-a k. brigada je napala neprijateljsko uporište u Srnicama. 1253.ma. reg. Došlo je do sastanka. a oficir je zarobljen.flakova. Na zasjedu na cesti naletjeli su jedan njemački oficir i dva podoficira u automobilu. tako da su se čule dvije detonacije. bataljona 17. On se u početku drsko ponašao. Željeznička pruga Doboj-Tuzla je porušena na nekoliko mjesta. Iz njegove kožne torbe izvađene su mape s pravcima pokreta jedinica 38. 36 35 36 Arhiv VII. 32. reg. brigade tada osjetili dejstvo protivavionskih mitraljeza . f. a ranjeno 12 boraca 18. Predstavnici Štaba 38. ali uporište nije osvojeno. septembra je nastavljen pokret opštim pravcem Orahovica-Vranovići-Doborovci-Biberovo Polje. majevičke brigade. Arhiv VII. Stigla su mu i dva tenka kao pojačanje iz Brčkog. do razmjene nije došlo. Posavsko-trebavski odred se kretao sa divizijskom bolnicom pravcem: Moranjci-Falešići-Murati-Omerbašići-Kupresi-Biberovo Polje. a druga iz 18. ali pošto su Nijemci Filipovića ranije ubili. br. 1. a 5. 1. 35 i f. a druga u momentu udara. Sutrašnji dan jedinice su provele na odmoru u selima Gnojnica i Orahovica. majevičke brigade neprijateljske položaje kod Kerepa. Iz odreda je teško ranjen Miljo Ilić. 2. reg. i 38. Poginulo je 10. fond NOP-a k. jedna u momentu ispaljenja. jedna iz 4. Kasnije se na saslušanju utvrdilo da je bio intendant 13. 1258. f. divizije. Napad na Srnice ponovljen je i sljedeće noći jačim snagama. br. 223 . 6. hrvatske brigade. Neprijatelj se ogorčeno branio u Srnicama. neprijatelj je odmah za njima uputio svoje jače snage. pa su Nijemci za njega nudili razmjenu zarobljenika. a dva bataljona 17. Neprijatelju su naneseni znatni gubici. Podoficiri su ubijeni. divizije prema Trebavi i Posavini. čiji su se meci rasprskavali na mjestu udara. brigade. a i ustaše iz Gračanice su pokušale prodrijeti do Srnica. Pri prelasku ceste Gradačac-Gračanica na okukama su postavljene dvije zasjede. divizije tražili su u razmjenu Marka Filipovića i još neke partizane. SS divizije. Prvi put su borci 18.

komandant. slavonske divizije. Komandant 12. septembra 1944. kozarske brigade sačinjavali su: Dušan Egić. zamjenik komesara. 48. dok. Mašo Ibrahimpašić. Tim avionima trebalo je da se prebace u sjedište Vrhovnog štaba komandant i komesar 3. str. divizija što prije prebaci u Srbiju. krajiške u to vrijeme bio je Mile Vučenovič politički komesar Milutin Vujović. (Zbornik IV knj. napale su jak neprijateljski garnizon u Doboju. i dok. divizije su izvršile pokret pravcem Sladno-Džakule. gde su se trebali spustiti saveznički avioni sa potrebnom opremom i da ukrcaju teške ranjenike. brigade krenuo je pravcem Džakule-Donja Međeđa-Donja Zelinja-Donja Rajska-Bjelika-Tolisa i razmjestio se u Tolisi kod škole. Štab 5. Posavsko-trebavski odred zajedno sa dijelovima Tuzlanskog NOP odreda i 2. srednjobosanske i 28. jedinice 38. a 18. Sedmog septembra jedinice 11. godine. korpusa je naredio da se obustave napadi na Srnice i Srebrenik i da se 11. septembra 38 vodile borbu sa esesovcima i četnicima na Trebavi. Mjesto zamjenika komandanta bilo je upražnjeno. divizije od 7. Pošto su Nijemcima i ustašama pristigla pojačanja iz Tuzle. 224 . i 38. što je dovelo do velikih gubitaka na obje strane. Mirko Šiljak. jedinice 53.39 37 38 39 U štabu 11.Tih dana Kozarčani su napali esesovce i ustaše koji su se utvrdili u Srebreniku i Sokolu. Na tom putu je odred uz pomoć mještana nosio teške ranjenike. Zapovijest Štaba 38. 1944. 204-206. divizije na sektoru Gračanica-Gradačac-Modriča. politički komesar. Da bi obavile zadatak na vrijeme sedamnaesta brigada krenula je u Skugrić i Čardak. korpusa Košta Nađ i Vlado Popović. domobranske pukovnije ugovoren njen prelazak na stranu NOV-a. zajedno sa Mačvanskim NOP odredom. a zatim 10. 212-213). Tog dana 8. septembra nastavile pokret preko Turije-Omazića-Bašigovaca-Osmaka do Kostijerova kod Drinjače. 29. gdje su se odmorile. bataljonom 17. a pomoćnik političkog komesara Mirko Vranić. Neprijatelj je imao velike gubitke u ljudstvu i materijalu i zbog toga nije mogao odvojiti jače snage protiv jedinica 11. i 8. Borbe su nastavljene i slijedećeg dana. 44. Imale su zadatak da uspostave pomoćni aerodrom kod samostana Svete Filomene. zamjenik komandanta i Miloš Pajković. Napad je izveden danju. IX. str. prešle Drinu i nastavile operaciju u zapadnoj Srbiji do oslobođenja Beograda. Unaprijed je sa oficirima 6. Dervente i Žepča napad je obustavljen. godine. divizije pošle su navečer na prostoriju istočno od Modriča. divizije nije tada bilo kadrovskih promena. IX 1944. brigada u Tolisu. Posije toga Štab 3.37 Pošto su 8. gdje su 16.

dok. 1. divizije od 13. 40. 29. trebalo je ovladati selom Garevcem gdje su se u bunkerima i zgradama od tvrdog materijala utvrdile ustaše. f. Bataljoni su se morali probijati preko raskvašenih izoranih njiva.42 U toku napada primljeno je naređenje Štaba 3. Beograd 1957. Zapovijest štaba 38. 1258. brigade su 14/15. Posavsko-trevaski odred je sa divizijskom bolnicom izvršio pokret pravcem Koprivska-Trebava-Simići-Cerova. reg. koji su se nalazili u selu Čardaku. Da bi se izbjegao napad udruženih neprijateljskih jedinica na nepovoljnom terenu. (Zbornik IV. Predvečer je izvršen protivnapad i neprijatelj je protjeran.40 Trinaestog septembra jedinice 18. divizije naredio je svoj i m jedinicama da izvrše pokret u pravcu Trebave. korpusa da 38. k. Jedinice 18. Dvanaestog septembra na dva bataljona 17. knj. 41 Da bi se avioni mogli bezbjedno spustiti i uzlijetati. br.Druge noći padala je jaka kiša. ali ga nisu moble zauzeti. strana 332. 295-297). 66. IX 1944. pa su pretrpjeli znatne gubitke. majevačke brigade i divizijske bolnice pravcem: Orahova šuma-Visibaba i postavio se na liniji: Koprivna-Koprivska Trebava-Vranjak. Nijemci su izvukli znatan broj svojih snaga da bi spriječili nadiranje jedinica NOV kroz Srbiju i jedinica Crvene armije prema istočnim granicama Jugoslavije. 38. pa avioni nisu ni dolazili. isto. str. divizija usiljenim maršem krene prema Tuzli i da 17 septembra u 5 časova učestvuje u napadu na tamošnji neprijateljski garnizon. br. 225 . Poslije oslobođenja Modriče u kojoj je Posavsko-trebavski odred ostao kao posadna jedinica. Posavsko-trebavski odred marševao je u koloni iza 17. izvršili su koncentričan napad esesovci. septembra napadale na Garevac. fond NOP-a. Vojnoistorijski institut JNA. U garnizonima su ostale uglavnom kvislin40 41 42 43 Arhiv VII. divizije nalazile na Trebavi i Posavini. ustaše i četnici. majevačke brigade. situacija se u ostalim dijelovima istočne Bosne i u samoj Tuzli znatno izmijenila. Štab 38. brigade krenule su u napad na Modriču. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1944-1945.43 Za vrijeme dok su se jedinice 38. rodila se zamisao da se pomoćni aerodrom uspostavi na poljoprivrednom dobru kod Modriče. reg.

divizije već oslobodile grad. (Zbornik IV. SS divizije Handžar. divizije od 20. IX 1944. slavonsku diviziju koja se iz Slavonije preko srednje Bosne prebacivala u istočnu Bosnu. a borci su bili neraspoloženi vidjevši da cijela divizija ide na jug. čuli su da su jedinice 27. 405-407) i naređenje Štaba 38. korpusa orijentisao je 38. divizijska bolnica i jedan bataljon 18. brigadom stigao u rejon Kreka-Moluhe-Piskavica. septembra u rejon Seona-Cage. hrvatske brigade. Posavsko-trebavski odred. diviziju koja je sada imala još jednu brigadu . 93. divizije su oslobodile 13. Taj dan. Dvadesetosma divizija se međutim. Tek kada su slijedećeg dana stigli pred Tuzlu. 29. korpusa naredio i 38. prebacila južnije. bio je kišovit. između Maglaja i Zavidovića. posebno u redovima 10. str. ponegdje je dolazilo do puškaranja sa trebavskim četnicima. 29. da bi učestvovala u oslobođenju Beograda. brigade 27. a Tuzlanski NOP odred Lukavac. septembar. IX 1944. Jedinice 38. (Zbornik IV. dok. dok. U drugom ešalonu marševali su pravcem Kulina-Visibaba-Krečane-Donja Zeljina. divizije od 30. Posavsko-trebavski odred je sa 18. pa je Štab 3. Ona je trebala da zatvori pravce od Doboja. 586-587). septembra Zvornik.45 odakle je morala nastaviti nastupnim maršem za zapadnu Srbiju. i 20. a sutradan oko 10 časova. 44 Oslobođenjem Tuzle došlo je do razmaha NOB-a u sjeveroistočnoj Bosni i do rasula u neprijateljskim jedinicama. IX 1944. Zapovijest Štaba 38. diviziji da svoje jedinice orijentiše prema Tuzli. 69. divizije su krenule prema Tuzli.ške jedinice. divizije od 13.Dvadeset i prvu formiranu 19. Štab 3. str. str. godine na prostoriju Trebave i Posavine. 226 . (knj. Poziv maršala Tita za predaju koristile su mnoge domobranske jedinice i masovno su prelazile na stranu NOV-a. U takvoj situaciji dijelovi 19. knj. Gračanice i Gradačca i da kod Modriče prihvati 28. domobranskog zdruga (zeleni kadar) i 13. knj. divizije su stigle 16. septembra 1944. dok. 308). 15. 29. 138. Odmah poslije oslobođenja Tuzle. Divizija je marševala u tri ešalona. 44 45 Zapovijest Štaba 38. Dvije brigade 27.

27. pa je na sastanku Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. za srez Modrica. održana je skupština narodnih predstavnika istočne Bosne na kojoj je bilo prisutno oko stotinu lica. među kojima i predstavnici iz Posavine i Trebave. Na zasijedanju je bilo prisutno svega 15 vijećnika iz istočne Bosne. III 1944. Jedina oslobođena teritorija u istočnoj Bosni u to vrijeme bila je Birač. na šumovitom brežuljku više popaljenog sela Vasilića. Za predsjednika je izabran Miloš Škorić. Deklaraciju o pravima građana Bosne i Hercegovine. a za sekretara Stevo Popović . juna i 2. Boro Popović je 46 47 Iz Posavine i Trebave vijećnici AVNOJ-a su bili Uglješa Danilović. a među njima i članovi Okružnog i sreskih narodnooslobodilačkih odbora i jedan dio vijećnika AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a iz istočne Bosne. zamjenik Muhidin Begić. Brano Savić. 3. a 39 ih nije moglo stići zbog ofanzive neprijatelja na istočnu Bosnu koja je prekinula kanale komuniciranja između istočne i srednje Bosne. zamjenik Mustafa Rustanbegović.Sa brigadom i odredom iz srednje Bosne vratili su se partijsko-politički radnici iz Posavine i sa Trebave.član Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Boro Popović i Seja Jovanović. Mevla Jakupović i Mustafa Porobić (Front slobode. Sedam dana kasnije. 4 od 10. Odlukom o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti predviđeno je da se što prije na oblasnim i okružnim skupštinama izvrši izbor oblasnih i okružnih narodnooslobodilačkih odbora. posebno. Na skupštini je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu od 26 članova i izvršni odbor od sedam članova. avgusta 1944. Edhem Čamo za srez Gradačac. Boro Popović. Mujo Hodžić. u Sanskom Mostu. gdje su se nalazili mnogi članovi narodnooslobodilačkih odbora iz cijele istočne Bosne.47 Na svom Drugom zasijedanju ZAVNOBiH je donio više odluka o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti. Cvijetin Mijatović za srez Brčko. Mustafa Rustanbegović.46 Oni su prisustvovali Drugom zasijedanju ovog najvišeg zakonodavno-izvršnog tijela Bosne i Hercegovine. jula 1944. obnovi privrede i društvenog života na oslobođenim teritorijama i. 227 . str. Vijećnici ZAVNOBiH-a su bili: Uglješa Danilović. 8). koje je održano između 30. Edhem Čamo. br. IX 1944. Za članove Izvršnog odbora izabrani su i: Tomo Manjkalović. donijeta odluka da se skupština narodnih predstavnika što prije održi.

o zadacima NOF-a. Kada su AVNOJ. Oblasni N 0 0 je premjestio svoje sjedište u Tuzlu poslije njenog oslobođenja. potpredsjednicima Sulejmanom Filipovićem i Jakovom Grgurićem i sekretarom Đurom Pucarom. donijeli sljedeće zaključke: . a uskoro u oslobođenoj Tuzli i Okružni N 0 0 za tuzlanski okrug.ubrzati proces prilaženja narodnih masa NOP-u i pojačati priliv boraca u NOV i POJ. ali se to nije ostvarilo zbog prisustva jakih neprijateljskih snaga na tom terenu. odmah je iskrsla potreba da se konstituiše opšta politička organizacija koja će preuzeti ulogu političkog mobilizatora naroda. Narodnooslobodilački front (NOF) je postojao od početka ustanka 1941.organizaciono učvrstiti narodnooslobodilački pokret u seoskim i gradskim odborima. Poslije 3 dana na Birču su izabrani Okružni N0 odbori za Romaniju i Birč. 48 Drago Borovčanin: O izgradnji bosansko-hercegovačke državnosti poslije Drugog zasijedanja AVNOJ-a.48 Tako je neposredno poslije II zasijedanja ZAVNOBiH-a održana Prva zemaljska konferencija Narodnooslobodilačkog pokreta za Bosnu i Hercegovinu. međutim. 228 . 13/1977. . . Prilozi instituta za istoriju br. pod pojmom NOF tretirao se politički pokret u cjelini. . proglašeni za najviše zakonodavne i izvršne organe narodne vlasti. tek od sredine 1944. Na konferenciji je izabran Izvršni odbor od 28 članova sa predsjednikom dr Vojislavom Kecmanovićem.imenovan za načelnika Privrednog odjeljenja. godine. Konferenciji je prisustvovalo 150 delegata koji su poslije uvodnog izlaganja Rodoljuba Čolakovića. Tada se očekivalo da će uskoro doći do održavanja skupštine za izbor Okružnog N 0 0 za Majevicu i Okružnog N 0 0 za Posavinu i Trebavu. koncem prve polovine 1944. sekretarom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Muslimana i Hrvata.formirati odbore NOF-a koji će biti oslonac narodnoj vlasti.snažiti bratstvo Srba. koncem novembra 1943. a u SR Bosni i Hercegovini ZAVNOBiH.

Na istoku su jedinice sovjetske armije. Mujbeg Rustanbegović. knjiga 2. Sa konferencije je upućen proglas narodima Bosne i Hercegovine. Ratko Perić. vojvođanskog korpusa u Srbiju i narastanjem 49 Oslobodilački rat. Drago Stefanović Šico. Slavko Mićanović i Mustafa Porobić. Haso Burić. a krajem septembra izbile na jugoslovensko-rumunsku granicu. septembra održana Oblasna konferencija Narodnooslobodilačkog fronta za istočnu Bosnu.Iz istočne Bosne u izvršni odbor su ušli: Rodoljub Čolaković. očekivalo se da će njemačka vojska uskoro položiti oružje. Raspoložive snage nisu bile u stanju da spriječe uspješno nadiranje jedinica južnog krila 3. GODINE Polovinom septembra 1944. Niko Stanić. Poslije oslobođenja Francuske. niti da zaustave prodor jedinica NOVJ kroz Srbiju. Bogomir Brajković i Hamdija Ćemerlić. Zora Nikolić. oslobodile Rumuniju i početkom septembra Bugarsku. Istupanje Rumunije i Bugarske iz Trojnog pakta dovelo je njemačke jedinice na Balkanu u vrlo tešku strategijsku situaciju. Po povratku delegata iz srednje Bosne na Birču je 3. Savo Savić. 274. jedinice zapadnih saveznika izbile su na Rajnu. Stevo Popović. jedinica 1. ukrajinskog fronta sovjetske armije. Da bi omogućila izvlačenje svojih snaga iz Grčke njemačka komanda za jugoistok odlučila je da obrazuje front na istočnim granicama Srbije i Makedonije. Miloš Škorić. 49 Prodorom Operativne grupe divizija. Muharembeg Ćemerlić. Stevo Pređa. str. Svetolik Gospić. Pero Kosorić. na kojoj je izabran Oblasni odbor JNOF-a. proleterskog i 12. Potpredsjednici su bili: Omer Gluhić i Jure Begić. Tošo Vujasinović. Edhem Čamo. a za sekretara Cvijetin Mijatović. AKTIVNOST ODREDA OD SEPTEMBRA DO DECEMBRA 1944. a članovi Mujo Hodžić. Dušan Kajmaković. Dušan Ćurković. krajem avgusta. 229 . Muradbeg Zaimović. Za predsjednika je izabran Pero Đukanović. sekretar Oblasnog komiteta KPJ.

30 Krajem septembra 1944. 393-395). 5 ' a Štabu Tridesetosme 50 51 Naređenje Štaba 3. Srebrenički i Kladanjski partizanski NOP odred. novopristigla 28. slavonska divizija je upućena na Majevicu. 230 . Majevički.partizanskih snaga u Srbiji. brodske brigade koji su nastupali pravcem: Humci-Nahvijojci-Brnjik kretao se Dževad Kobić. Bosni i Crnoj Gori uvećan je i značaj bosanskog operativnog područja za obe ratujuće strane. Na njihovim operacijskim prostorijama dejstvovali su pored divizija i brigada. Štab 3. 89. dok. Odredi su morali svakih 15 dana podnositi izvještaje o brojnom stanju ljudstva i naoružanja. korpus NOVJ. korpusa je prenosio naređenja odredima preko operativnih jedinica koje su se nalazile na prostoriji odreda. korpusa izvršio je novi raspored svojih jedinica. uslijed pomanjkanja radio-sredstava. a najkraćom vezom izvještavati o akcijama. Zbog nemogućnosti odvijanja direktnih veza. prvi u istočnoj. Dževad Kobić je ostao na terenu. a drugi u zapadnoj i srednjoj. U Bosni su tada ostali 3. Štab 3. naznačavajući mjesto i vrijeme vođenja borbe. Bosne. Sa dva bataljona 25. Sa jedinicama 28. Posavsko-trebavski. korpusa od 19. a posebno situacije u istočnoj Bosni. godine. Dvadesetsedma divizija je ostala na prostoriji Zvornik-Tuzla. i 5. Poslije odlaska slavonske jedinice. Vrbasa i Une bilo od velike operativno-strategijske važnosti. kako bi mogli uspješnije djelovati. neprijateljske gubitke i vlastite gubitke u ljudstvu i naoružanju. knj. Zelenokadrovci nisu pružili otpor. slavonske divizije pošla je na Majevicu i grupa partijsko-političkih radnika. Sarajevo. Zbog opšteg razvoja situacije. i brojni partizanski odredi. Pod komandom 3. Uspostavljena je veza sa preostala četiri člana KPJ na tom terenu. br. Za Nijemce je držanje glavnih komunikacija u Bosni. kako bi što uspješnije izvodili akcije. str. Štab 3. Ovim se pružila inicijativa štabovima partizanskih odreda. korpusa tada su bili: Birčanski. IX 1944. Zbirka NOR-a kat. Uspjesi odreda su se cijenili po tome koliko je odred izveo akcija i koliko je uputio novih boraca za popunu brigada. korpusa je odlučio da osamostali partizanske odrede na području istočne Bosne. Tuzlanski. organzovanije raditi na mobilizaciji novog ljudstva i efikasnije obezbjeđivati slobodnu teritoriju. 29. (Arhiv instituta IRP. naročito u dolinama Drine. a mnogi su se i predali. (Zbornik IV. 3844).

a negdje utrostručile svoje brojno stanje mobilizacijom. Abdulkadira Fazlića. Perića. Pisarima itd. SS divizije i ustaša koji su ranije bilo pod komandom Ibrahima Pjanića. k. Slična je sudbina zadesila odbornike narodnooslobodilačkih odbora. Zariju Domazeta. Trebavski četnici su takođe povećali svoje brojno stanje od ranijih 1200 na 2000 četnika. str. f. k. Dušanovića i Simeunovića ubili su 22. situacija se na terenu umnogome izmijenila na štetu narodnooslobodilačkog pokreta. Ivana Lakića i Cviju Mitrovića iz Srnica Iliju Pajića. 99. Jovana Miladinovića. starice Sajdu i 52 53 Direktiva Štaba 3. pojavio se odmah nakon odlaska odreda i brigade u centralnu Bosnu i brojno narastao na oko 1300 do 1500 pripadnika. izuzev kod jednog dijela zlikovaca. Raifa Sladića. su ubili poznate aktiviste NOP-a: Mehmeda Imamovića. Simu Simeunovića. okupator i kvislinzi su vršili strašan teror. Miladinovića. (Zbornik IV. fond NDH. Posavski četnici su povećali brojno stanje od ranijih 400 na 1200 do 1500 četnika i nalazili se u selima gdje ih ranije nije bilo (Miloševcu. dobiti zadatak da zauzme Srnice i Gradačac. Marka Miloševića. Đorđa Perića. Sarinu Dogladović. Tišini.). 21. reg. terorom i drugim oblicima pritiska. I ustaše su postale brojnije.33 Marka i Tomu Šubarića. 29. Marka Lugonjića. 51). 1. koji su po zadatku ostali na terenu. godine u Crkvini četnici Slatinskog bataljona (Arhiv VII. 156. 52 Za vrijeme četvoromjesečnog odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. korpusa od 22. Članovi KPJ i SKOJ-a. 1250. Marka Dušanovića. Za vrijeme odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. Zeleni kadar kojeg ranije nije bilo u Gradačcu i okolini. uništi posavske četnike i ispita stanje neprijateljskih snaga u Brčkom i okolini. Muradifa Muradbegovića. IX 1944. većinom su izginuli ili deportovani u logore. raspoređenih po mjestima i hrvatsk i m selima. f. Borbeni moral ovih kvislinga bio je slab. br. VII 1944. 424-426. Među zelenokadrovcima bilo je i dezertera iz 13. ustaše i četnici.divizije predočeno je da će poslije likvidacije neprijatelja u Gračanici. 231 . Bilo ih je oko 2000. reg. br. Begu Maslića i Satku Nukić iz Brnjika. dok. Arhiv VII. knj. 41). Kvislinške vojne formacije su se negdje udvostručile. Esesovci.

U slučaju potrebe trebalo je da se osloni na jedinice 17. i 21. diviziji. brigada 38. na domaku Trebave i Posavine. Tom prilikom Brigada je imala znatne gubitke. (Zbornik IV. Narod je pod t i m pritiskom i terorom bio zastrašen. divizije je naredio svojim jedinicama da ponovo ovladaju prostorijom koju su napustile.Melču Mujedinović i Džanić Alimeta iz Srebrenika i mnoge druge. divizije od 22. 34 U toku ovih borbi oslobođena je Gračanica. sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Tuzla. str. ali je uporište morala napustiti 28. divizije napustile 25. 431-433). 29. 232 . komandant 4. divizije direktiva upućena Štabu 28.55 Kada je greška otkrivena. jer se neprijatelj utvrdio u srednjovjekovnoj kuli. do 29. ali ga nije mogla zauzeti. Vrhovnom štabu. Sedamnaesta brigada napadala je neprijateljsko uporište Sokol. Štab 38. slavonska divizija stigla na područje istočne Bosne. septembra. okupator nije uspio pokolebati vjeru naroda. a ranjen je komesar bataljona Ljubo Antić. knj. na Monju i Vranjevcu. septembra prostoriju Gračanica-Sokol-Srebrenik i krenule prema istoku. bataljona i Marko Dubravac . Izvod iz knjige depeša Štaba 3. brigada je obezbjeđivala napad iz pravca Srnica postavljajući svoje bataljone u rejonu Sladna. No. korpusa od 1. 29. (Zbornik IV. komandir čete. divizije napale su neprijatelja u Gračanici i Sokolu. brigade36 sukobili su se 54 55 56 Zapovijest Štaba 38. 101. IX 1944. i pored toga. u pobjedu za koju su jedinice NOV i POJ vodile svakodnevne borbe. tuzlanske brigade naimenovani su: Stojanda Milinović za komandanta. brigade. Posavsko-trebavski odred je ostao u Srebreniku. divizije za pokret na Majevicu dešifrovana je tako kao da je upućena 38. osobito omladine. Greškom šifranta Štaba 38. str. 551-552). knj. Vojo Ivković za političkog komesara i Blagoje Pejanović za zamjenika komandanta. Bataljoni 21. hrvatska brigada ponovo oslobodila Gračanicu. Odred je istovremeno dobio zadatak da izvrši mobilizaciju ljudstva na svom terenu. Među ostalim poginuo je Pavao Bašić. dok. a 17. 133. pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga. Zbog toga su jedinice 38. Šifrant nije znao da je 28. Tako je 18. dok. Dvadeset trećeg septembra 18. U štabu novoformirane 21.Belić. pošto su razbijene ustaške i zelenokadrovske jedinice koje su branile grad. radi popune jedinica divizije koje su bile malobrojne. IX 1944.

domobranskog posadnog zdruga i 39. Dvadeset peta bojna će reorganizacijom.28. Pojedine baterije su bile raspoređene u Dubravama. 586-587). Štab 28. ustaškog stajaćeg djelatnog zdruga. zajedno sa jedinicama 17. artiljerijskog puka nalazio se u Brčkom a njegovi divizioni u Rajevom Selu. brigadi rejon Gornji Moranjci-Falešići-Seona sa zadatkom da ofanzivno djeluje ka komunikaciji Srnice-Gračanica. br. 131 i 132 str. 21. 29.59 U Posavini su se nalazile tri četničke brigade. 138. septembra izvršio nov raspored jedinica. Bijeloj i Srnicama. SS divizije Handžar nalazio se u Brki. razvija izviđačko-obavještajnu djelatnost prema uporištima neprijatelja na komunikaciji Srnice-Brčko. Bataljon za vezu bio je u Brčkom. 29. str. ustaška bojna naziv 6. ustaškog zdruga. bataljon u Čeliću. 3. 527-536). Gunji i Koraju. usljed dolaska novih neprijateljskih snaga na tu prostoriju. bojne 12. (Zbornik IV. knj. 38 U to vrijeme na komunikaciji Brčko-Gračanica nalazile su se jake neprijateljske jedinice. izvršenom 1. Štab 13. i 36. ustaška udarna bojna istog zdruga (komandant Avdan Hasić). bojne 10. a 39. u pomoć napadnutim posadama. U Bosanskom Samcu su bili štabovi i dijelovi 10. fond NOP-a k. knj. IX 1944. divizije je 30. septembra sa jednom neprijateljskom kolonom koja je prodrla od Srnica ka Sokolu i Gračanici. a 17.57 Pošto je došao do zaključka da ne može ponovo zaposjesti Gračanicu i Sokol. dok. divizije od 30. ustaškog stajaćeg zdruga (komandant Ibrahim Pjanić). njegov Prvi bataljon u Srnicama. majevičke brigade. f. Posavsko-trebavskom odredu dat je zadatak da iz rejona Srebrenika. IX 1944. dobiti naziv 4. Zbog takvog odnosa snaga. divizije je zaključio da Srnice i druga neprijateljska uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica ne može likvidirati bez teškog na57 58 59 Izvještaj štaba 18. a 3. bojna 12. (Arhiv VII. brigadi rejon Srebrenika sa zadatkom da vrši pritisak na neprijatelja u Srnicama. hrvatske brigade za septembar 1944. štab 38. 233 . decembra 1944. (Zbornik IV. puka 13. reg. Na prostoru Sokol-Gračanica nalazile su se 25. Štab 38. Naređenje Štaba 38. dok. brigade od 15-30. bataljon u Sokolu. tako što je 18. 1258. hrvatskoj brigadi odredio rejon Rašljevo-Omerbašići sa zadatkom zatvaranja pravca Gračanica-Tuzla. a na Trebavi četiri. i izvod iz operacijskog dnevnika 21. 2. 19). udarna bojna 12.

majevičke brigade tada su bili: Petar Borojević komandant.oružanja. Poslije oslobođenja Tuzle i stabilizacije fronta u istočnoj Bosni. Milovan Kesler. nanijeli bi jedinicama velike gubitke. a i zbog nedostatka streljačke municije za englesko naoružanje. Zbog toga je Štab 38. zamjenik političkog komesara. 18. a Mladen Jevtić u Okružni komitet za Majevicu. zamjenik komandanta i Miloš Ilič. majevička brigada 60 imala je 605 boraca i starješina. politički komesar. Tomo Trninič. U to vrijeme 17. došlo se do zaključka da momentalno ne postoje uslovi za stvaranje slobodne teritorije na Trebavi i Posavini. čije je snabdijevanje zatajilo. divizije odlučio da u tom momentu ne napada jednovremeno Srnice i okolna neprijateljska uporišta po svaku cijenu. a da se posavsko-trebavski Okružni komitet KPJ popuni novim članovima. nego je prepustio štabovima brigada da svaki bira cilj svog napada prema konkretnoj situaciji. član OK Mevla Jakupović za člana istog komiteta. načelnik štaba. prema tome. bio oko 6:1 u korist neprijatelja. 234 . raspoređen za rukovodioca Uprave narodnih 60 U štabu 17. U duhu te odluke sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu Džemal Bijedić je prešao na dužnost sekretara Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. čime bi se smanjile borbena sposobnost ionako brojno slabih jedinica. gdje su se glavna borbena dejstva svela duž komunikacija: Sokolac-Vlasenica-Zvornik-Brčko-Tuzla i Brčko-Gračanica. Napadi na utvrđena neprijateljska uporišta duž komunikacije Brčko-Gračanica. a isto toliko i 21. Zbog toga je Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu donio odluku da jedan broj članova Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu prijeđe na rad u Tuzli. koja su branila prodor u Posavinu i na Trebavu. tuzlanska brigada što znači da ukupno brojno stanje divizije nije dostizalo ni 2000 boraca. a slobodna teritorija u tuzlanskom bazenu se ustalila. Milutin Pejanović. Odnos snaga je. hrvatska brigada 503. zbog bolesti. Nasuprot tome u oslobođenoj Tuzli se osjećala izrazita potreba za partijsko-političkim kadrovima. Kasnije je on.

pored Kemala Halilovića bili su još i Mira Bilbija. Prethodile su joj okružne konferencije USAOJ-a za Tuzlu i Birač. Na konferenciji su prisustvovali uglavnom svi članovi okružnih. Za novog sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu došao je Nikola Cvijetić. delegati iz jedinica NOV i POJ. Lazarevića je uskoro zamijenio Kemal Halilović. održane 13. a za organizacionog sekretara Mehmedalija Tufekčić. a u vezi sa skorim oslobođenjem i obnovom krajeva istočne Bosne. Mehmedalija Tufekčić i Jovica Lazarević. i partijski aktivisti. Na savjetovanju su ocijenjeni aktuelni politički događaji u istočnoj Bosni. Fuad Suljić i Nada Dursun. Edhem Čamo. a sa onima koji su ostali na terenu teško se održavala veza. politički komesar Posavskotrebavskog odreda. 61 Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu je zahtjevao od Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu da se što prije održi savjetovanje komunista i skojevaca iz istočne Bosne. Okružni komitet KPJ sada je djelovao u sastavu: Nikola Cvijetić (sekretar).dobara u Tuzli. X 1944. Boško Milutinović (politički komesar Komande posavsko-trevavskog područja). U Tuzli je 20. sreskih i opštinskih partijskih rukovodstava. (sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a). i 21. jer su mnogi komunisti morali napustiti svoj teren i poći sa jedinicama. oktobra 1944. nosioci spomenice 1941. koja je bila zadužena za rad u Antifašističkom frontu žena. istaknuti borci. održano Drugo oblasno partijsko savjetovanje. ušla Mira Ćopić. U Okružni komitet je u novembru 1944. U Okružnom komitetu SKOJ-a. uočeni nedostaci u radu partijskih organizacija i donijeti zaključci o osnovnim problemima iz svih sektora partijskog rada. oktobra održana Prva oblasna konferencija USAOJ-a na koje je bilo prisutno 430 delegata. Na konferenciji je izabran Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu koji je imao 82 člana. Vršene su pripreme i za kongres Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Bosne i Hercegovine na kojem je trebalo da 61 Raniji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a Aiša Miličević otišla je na rad CK SKOJ-a u Beograd. Tako je u oslobođenoj Tuzli od 26. To nije moglo biti ostvareno u toku sedme ofanzive. dotadašnji sekretar Okružnog komiteta KPJ za Romaniju. 235 . do 28.

iz istočne Bosne. za vrijeme dok je odred bio van svoje teritorije.učestvuje 120 delegata iz istočne Bosne. 29. Izdat je proglas omladini B i H koji je potpisalo 28 članova sazivačkog odbora. koje su za 4 mjeseca. str. knj. 236 . nalazili: Pero Kosorić. četničkih i ustaških bandi. 8. knj. 551. Posavinom i Trebavom brzo se pronijela vijest o dolasku Posavsko-trebavskog odreda u Srebrenik. Osjećali su da je došao kraj vremenu orgijanja esesovačkih. Kongres je kasnije održan u oslobođenom Sarajevu. akcije. 133. Nijaz Dizdarević. počinile mnoge zločine u srpskim. doprinositi jačanju pozicija narodnooslobo62 Izvod iz knjige depeša Štaba 3. 11 automata i 59 pušaka. dok. On će stalno biti okrenut Posavini i Trebavi. 9. zasjede. kako u vojnom pogledu. Risto Tošović. Političkog komesara Posavsko-trebavskog odreda Mehmedaliju Tufekčića zamijenio je na dužnosti Savo Živković. korpusa (Zbornik IV. napade. Odred je i dalje imao dvije čete sa 72 borca naoružana sa 2 puškomitraljeza. njegove čete. a na dužnost zamjenika komandanta Cvijetin Vasić. diverzije. među kojima su se. Svuda gdje budu prošli i stigli oni će politički djelovati. tako i svojim političkim uticajem. maja 1945. Mićo Rakić. Do saziva kongresa nije došlo zbog toga što su Hercegovina. Borika Stančić. Mnoge stanovnike vijest je veoma obradovala. Uskoro su postavljeni na dužnosti pomoćnika komesara odreda Petar Kaurinović. prepade i marševe. Osjećao se i nedostatak naoružanja i municije. str.62 Posavsko-trebavski odred nije znatno povećao svoje brojno stanje dolazeći na prostoriju Srebrenika. muslimanskim i hrvatskim selima i varošicama Posavine i Trebave. sjeveru i sjeveroistoku i izvršavati najrazličitije borbene zadatke. Fikret Ibrić i Hazim Hasić. zapadna i istočna Bosna bile razdvojene teritorijom koju je zaposjeo okupator. upade. primjedba 69 i 70) i izvještaj partijskog komiteta 38. 212). divizije (Zbornik IX. Odred će od tada svakodnevno biti prisutan. dok. 46. izviđački dijelovi i patrole svakodnevno će se kretati prema sjeverozapadu.

Savez SSSR. Jedna tačka dnevnog reda bila je posvećena kritici i samokritici. posebno na teritoriji sjevernoistočne Bosne. . U odredu je početkom oktobra 1944. godine. održani od 21. uzele učešća u rješavanju ovih pitanja. održavani sastanci odredskog biroa KPJ. Partijska organizacija je razvila veoma živu aktivnost. Skojevci su prednjačili u borbenosti i izvršavanju vojnih i političkih zadataka. Od tada su redovno. .SKOJ i njegova rukovodeća uloga u antifašističkom omladinskom pokretu. Partijske ćelije u četama razmotrile su organizaciona pitanja tj.dilačkog pokreta i ulijevati snagu i nadu narodu u skorašnju pobjedu nad neprijateljem. Razmotrena je vojno-politička situacija. a poslije njih sastanci ćelija KPJ u četama. Engleske i SAD i oslobodilačkih pokreta porobljenih naroda. posvetio veliku pažnju vojnoj obuci ljudstva i političkom radu u četama.AVNOJ i Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. Štab odreda je. . rad organizacije SKOJ-a. po dolasku u Srebrenik. skoro svakih 15 dana. pitanja prijema novih članova.Omladina . Istog dana po dolasku u Srebrenik. stanje discipline i zadatke u pogledu obavještajne službe. Poslije toga odredski partijski biro je precizirao zadatke komunistima u četama i utvrdio raspored rada. zatim kulturno-prosvjetni rad. takođe. do 31. U skojevskim organizacijama tada su se prorađivale sljedeće teme: . . održana je partijska konferencija na kojoj su analizirani postupci boraca i starješina za vrijeme marševa i borbi od polaska iz srednje Bosne do dolaska u Srebrenik i određeni zadaci za slijedeći period. rad sa kandidatima. a u Štabu odreda 237 . Organizacije SKOJ-a su. pomogli su da se moralno-političko stanje u odredu poboljša.USAOJ i njegova uloga u borbi naših naroda za oslobođenje. Svi ovi sastanci. Pored izvršavanja vojnih i političkih zadataka. U dvije čete je bilo 17 članova. septembra.garancija sretnije sutrašnjice. bilo 22 člana KPJ.

pet. Redovno su se izdavale vijesti koje su cirkularno upućivane u čete i na teren. kontinenti. svega osam. Politika i Borba. Engleska i detaljno Jugoslavija. U prvo vrijeme su to bili Front slobode i Naša borba (omladinski list). vode. da formira odjeljenja koja će upućivati na komunikaciju Bijela-Bukvik sa zadatkom da ruše mostove i propuste i postavljaju zasjede. Znatno manje je bilo članova SKOJ-a. Istim naređenjem od svih jedinica je zatraženo da 238 . Evropa. gde ih je stanovništvo srdačno dočekalo i primilo. Majevička brigada je imala zadatak da zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom dejstvuje na pravcu Srnice-Bijela-Dubrave. prorađivane slijedeće teme: zemlja. oktobra ujutro bataljoni 17. U oktobru su nastavljene borbe sa esesovcima. pa se sa sigurnošću može reći da je odred predstavljao jedno čvrsto borbeno i kadrovsko jezgro prekaljenih boraca. stizale novine. U četama su. po planu kulturno-prosvjetnog rada. koja je svakodnevno granatama zasipala položaje brigade i odreda u Srebreniku i da se po mogućnosti dobro pripremljenom minobacačkom vatrom onesposobe. Od ukupno 72 borca odreda. majevičke brigade posjeli su položaje oko Muslimanske Špionice. ostrva. a radi boljeg upoznavanja boračkog sastava sa gradivom iz geografije. Već 2. U četama su formirani horovi i uvježbavane borbene i druge pjesme. Diletantska grupa je učestvovala na mnogim priredbama na oslobođenoj teritoriji. Prišlo se i rešavanju problema nepismenosti koja je iskrsavala pri prijemu svake grupe novih boraca. Poseban zadatak je bio da se putem izviđanja utvrde vatreni položaji neprijateljske artiljerije. SSSR. U odred i na oslobođenju teritoriju su. Zdravstvenom vaspitanju se poklanjala dužna pažnja s obzirom na loše zdravstvene i higijenske uslove na terenu gdje su harale epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. mada neredovno. a od novembra 1944. oko 40% su bili članovi Partije i SKOJ-a. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da ostane u Srebreniku i da odatle izvodi napade u pravcu Srnica. Kulturno-prosvjetni rad u odredu bio je vrlo živ i odvijao se u nekoliko pravaca.

neprijatelj se održao. ostavljajući inicijativu jedinicama da po svojoj procjeni odluče kada će napasti neprijateljska uporišta.) Posavsko-trebavski odred upućen u Smoluću zaseok G. 77-79).64 Čim su jedinice NOV i POJ bile odbačene sa položaja sa kojih su ugrožavale saobraćaj i uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica. knj. majevičke brigade izvršili su protivnapad. divizije od 4. Osamnaesta brigada je slomila spoljnu odbranu Gračanice i upala u grad. 4. brigade kod Rašljeva i položaji 17. i 21. (Zbornik IV. brigade ušao je bez borbe u Donji Srebrenik. svakodnevno oslobađale grad za gradom od Timoka do Une i uz dalmatinsku obalu. Obaviješten da se neprijatelj povlači sa sektora koji su držale jedinice 18. 30. oktobra. i 3. X 1944. da ovlada Donjim Srebrenikom. koje su. divizije od 2. brigade. X. divizije. dok.prikupljaju i pronalaze skriveno oružje pripadnika zelenog kadra i četnika. radi obezbjeđenja divizijske bolnice. bataljoni 17. Sutradan ujutro u 5 časova.63 Međutim istoga dana kada su bataljoni 17. bataljon 17. dok. Štab 38. divizije naredio im je da nastupaju prema Sokolu i Gračanici. U uličnim borbama neprijatelj se uporno branio iz bunkera i utvrđenih zgrada. 11. 63 64 Zapovijest Štaba 38. uz pomoć artiljerijske vatre. kada je neprijatelj uspio. u to vrijeme. Izvještaj Štaba 38. gdje nisu zatekli neprijatelja. 30. brigada je sa Posavsko-trebavskim odredom morala da odstupi na liniju Straža-Zahirovići-Kuge. 16. Borba je trajala do 11 časova. majevičke brigade došli u Špionicu u poslijepodnevnim časovima jedinice 13. brigade i Posavsko-trebavskog odreda kod Donjeg Srebrenika. 239 . SS divizije zajedno sa ustašama krenule su u opšti napad na jedinice 38. bataljon oko 14 časova u Gornji Srebrenik. položaji 18. Borba je trajala od 16 do 21 čas. odakle je istog dana (3. Sutradan. 4. Sela. a 17. knj. strana 58-61). jedinice 13. brigadi u pravcu Srnica. (Zbornik IV. Napadnuti su položaji 21. koje se nisu mogle zauzeti bez teškog oružja. X 1944. brigade na sektoru Moranjci-Falešić. str. SS divizije i ustaše vratile su se u svoja uporišta. Svim štabovima je naloženo da održavaju konferencije na kojima narod treba obavijestiti o velikim uspjesima jedinica NOV i POJ. a 17. a 1.

Štabu 38. oktobra. 18. sa zadatkom da zatvore pravce koji iz Gračanice i Srnica vode prema Tuzli. br. divizije da glavninu svojih snaga (17. 585. 312.66 Osamnaestu brigadu i Posavsko-trebavski odred. U isto vrijeme u Brki su streljali 6 lica od kojih je jedno imalo samo 16 godina (Referat državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Bosne i Hercegovine (Arhiv VII fond NOP-a k. pokupili 28 seljaka doveli pred jednu kuću i tu ih pobili i zapalili. str. 43). knj. br. izvrše mobilizaciju i zatvore komunikacije koje iz Brčkog izbijaju u rejon Tuzle. X 1944. reg. da razoružavaju zeleni kadar i vrše mobilizaciju. neprijatelj je. dok. oktobra. korpusa naredio je 6. divizije u Srbiju. divizije na pravcu Tuzla-Brčko. Tuzlanski i Posavsko-trebavski NOP odred su. korpusa u Tuzli. po naređenju Vrhovnog štaba od 5. 240 . istim naređenjem Štab 3. i 21. 24. Po naređenju Štaba 38. dok. divizije odred je jednu svoju desetinu uputio da obezbijedi prenošenje teških ranjenika iz divizijske bolnice u Smolućoj u bolnicu 3. 66 Polazeći u jednu od ovih akcija. korpusa je postavio na sektor Srebrenik-Seona-Ratiš. i 17. Štab 3. ujutro u 6 časova. esesovci su 9. u periodu od 9. knj. hrvatska brigada. divizija je. fond NOP-a k. brigade bio pod njenom operativnom komandom. 1. 28. brigadu) orijentiše na prostoriju južno od linije Čelić-Koraj-Bijeljina sa zadatkom da protjera četnike i zelenokadrovce sa terena. Posavsko-trebavski odred je krenuo iz Smoluće u Srebrenik sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Srebrenik-Tuzla. 1. 67 Zbornik IV. brigade na liniji Begovići-Straža-Vakuf-Jablanica-Božići. 137. Zbog odlaska 28. koji je poslije odlaska 17. oktobra. 65 noću 6/7. prešla Drinu kod Kozluka. do 12. svakodnevno napadao na položaje 21. 2. polovi« Zbornik IV. str. ali se predvečer povlačio. 29. 118-119). 30. oktobra upali u Karavlašku Maoču. 67 Osmog oktobra. reg.Pošto je nekoliko dana provela na čišćenju terena od četničkih bandi na Majevici. 68 Arhiv VII. 1258 f.68 U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba da se pristupi intenzivnom rušenju komunikacija da bi se spriječilo odstupanje neprijateljskih jedinica ka zapadu. Čim je primijetio koncentraciju jedinica 38. br.

(Zbornik IV. hrvatska brigada preuzme garnizon Tuzlu od 19. 30. 241 . X 1944. fond NOP-a. divizije. te je zatražio da ne pruža uzaludan otpor. reg. Štab 3. Štab 18. brigada.Brčko. a uzimajući u obzir tadašnju veoma povoljnu vojno-političku situaciju (borbe na prilazima Beograda i odlazak 13. Sutradan. i o vojnopolitičkoj situaciji u istočnoj Bosni. k. Šesnaestog oktobra 1.nom oktobra. SS divizije iz sjeverozapadne Bosne). korpusa je dozvolio da 18. 17. oktobra. Organizovano je pet uspjelih zborova i dvije posjećene konferencije. uslijed odlaska jedinica 13. Od zelenokadrovske posade je stigao pozitivan odgovor.70 Brigada je u Gradačcu i okolini razvila znatnu političku aktivnost. zbog promjene situacije na sektoru Srnice-Gradačac. pa su jedinice brigade i odreda bez borbe ušle u Gradačac srdačno dočekane od naroda koji je razdragan izašao na ulice. Održane su i 3 kulturno69 711 Izvod iz operacijskog dnevnika Štaba 38. 5. Narod je bio uvjeren da se. brigade i Posavsko-trebavskog odreda ušle u to dugo branjeno uporište neprijatelja i raskrsnicu puteva u Posavini. pa su i održani brojni sastanci. hrvatske brigade. brigade je izdao letak građanima Gradačca i okoline. a ulogu garnizona u Tuzli preuzela je 21. bataljoni 18. pa su jedinice 18. 52. Poznavajući raspoloženje naroda u Gradačcu i okolini. korpusa je naredio da 18.69 Polovinom oktobra (15. knj. porušili više mostova na komunikacijama Gračanica-Tuzla i Srnice-Tuzla. Na prijedlog Štaba 18. Štab 18. str. 1259. hrvatska brigada ostane na pomenutom sektoru. posebno u Srbiji i Bosni i Hercegovini. 10. SS divizije je napustio Srnice i krenuo u rejon prikupljanja . bričanske brigade 27. Bataljoni su takođe organizovali konferencije u selima u kojima su bivakovali. ovog puta. radi o konačnom oslobođenju grada i čitavog kraja. 262-268). X) Štab 3. puka 13. SS divizije. brigade uputio je pismo zelenokadrovskoj posadi u Gradačcu obavještavajući je o namjeri partizana da uđu u Gradačac. Očekivao se veliki priliv novih boraca. divizije od 1 do 15. hrvatske brigade i Posavsko-trebavski odred su oslobodili Gradačac. bataljon 28. br. Arhiv VII. i 11. dok. Na zboru u Gradačcu je prisustvovalo oko 500 osoba. u kojem se opširno govorilo o uspjesima saveznika i NOV. f.

koji se nalazio na neoslobođenoj teritoriji. brigadi se nalazio član sreskog komiteta Ilija Matanović. Organizacija žena u Gradačcu i okolini nije obnovljena. rolna 10/440-442 i 387-388. 242 . Okružni narodnooslobodilački odbor još nije bio u stanju da sazove okružnu izbornu skupštinu.71 Slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu nije se mogla proširiti. Bilo je prijedloga da za sekretara dođe Trivo Dakanović. Sreski komitet SKOJ-a za Gradačac (sekretar Dana Simić) imao je 4 člana. a u Modriči jedan aktiv sa 4 člana. (U 18. Arhiv VII. 1944. 71 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 23. Iz Gradačca i najbliže okoline u brigadu i odred stupilo je 68 omladinaca i omladinki. I tu je bila slična situacija kao u srezu Gradačac. Pri komandi Posavsko-trebavskog područja djelovalo je 6 komunista. Sreski komitet Modriča imao je pet članova i rukovodio partijskom organizacijom sreza od 56 članova. jer su jedinice 18.) Na području sreza djelovalo je 20 komunista. nisu mogle biti orijentisane jače snage NOV i POJ. U Gradačcu je djelovao i aktiv SKOJ-a od 5 članova. iako je OK KPJ za Trebavu i Posavinu intervenisao da se vrati na svoju dužnost. i izvještaj sekretara OK SKOJ-a od 21. Oni su u Gradačcu i bližoj okolini za kratko vrijeme razvili znatnu djelatnost.umjetničke priredbe. Sarajevo. X. U Posavinu i na Trebavu do januara 1945. kojeg ni poslije niza intervencija Štab 18. brigade i Posavsko-trebavskog odreda bile višestruko slabije od neprijateljskih jedinica. IRP. Mikrofilm. U mjestu su se počeli održavati sastanci žena po mahalama. a u Posavsko-trebavskom odredu 22 člana KPJ i 8 članova SKOJ-a. a Sreski komitet za Modriču (sekretar Ahmet Ćatić) 3 člana. a i zbog razvoja situacije u dolini Drine. Sreski komitet KPJ Gradačac djelovao je tada u okrnjenom sastavu i imao svega 4 člana. Zajedno sa brigadom u Gradačac je stigao i aktiv političkih radnika Posavine i Trebave. Jedino su u Gradačcu izvršeni izbori za Gradski narodnooslobodilački odbor. jer je najveći dio teritorije okruga bio zaposjednut trupama neprijatelja. X 1944. brigade nije htio vratiti. Sekretar sreskog komiteta Slobodan Janković Čodan zadržan je na dužnosti političkog komesara komande mjesta Gornja Tuzla.

. Vranjaku i Kožuhama održao zborove na kojima je pozivao narod i četnike u borbu protiv partizana. Poslije toga. Poginula su 3 četnika. 18. koji se iz Srbije. Tolisi. povukao pred kraj septembra 1944. Nakon borbe ovi četnički bataljoni su odstupili prema Posavini. posavske brigade Trebavskog četničkog korpusa. gdje je 17.Sutradan. divizije da provjere tu vijest. poslije bjekstva iz Srbije bio na Majevici i Semberiji i da je odatle sa pratnjom od oko 150 četnika prešao kroz Begovaču na putu za Posavinu. 6. poslije oslobođenja Gradačca (17. U Žabarima je održan sastanak četničkih komandanata sa Trebave i Posavine i iz centralne Bosne. kada na Trebavi i Posavini nije bilo jedinica NOV i POJ. 243 . četnici su se uz pomoć okupatora osnažili i organizovali u sedam brigada od kojih su 1. oktobra vođena je borba sa četnicima kod Žabara. U prvoj polovini oktobra Draža je u Obudovcu. pa je tražio od obavještajnih organa 38. a 19. oktobra kod Turića došlo je do jače borbe sa četnicima. i 5. a 5. SS divizije iz Brčkog. divizije održao sastanak u Brnjiku sa saradnicima NOP-a. divizije vidljivo je da su te borbe bile svakodnevne i oštre. oktobra preko Potočara-Begovače i Broda u Žabare. pod pritiskom jedinica NOV. Zbog toga je obavještajni oficir 38.21. ali su je propustili na intervenciju komandanta 13. Draža Mihailović. ustašama i zelenokadrovcima. oktobra partizani su ušli u Lukavac. gdje će u selima Okruglici i Srednjem ostati i do sredine decembra 1944. Sutradan je sa članovima četničkog Centralnog nacionalnog komiteta pošao u obilazak četničkih jedinica u Posavini. i 4. posavska. . oktobra 1944) vođena je borba sa ustašama koji su pošli iz Dubrava da ovladaju Srnicama. Draža Mihailović je sa Ozrena preko Krivaje otišao na planinu Zvijezdu. oktobra sa zelenokadrovcima kod Mionice.20. Majevički i Ozrenski korpus i četnička komanda zapadne Bosne sa svojim jedinicama. oktobra izdao zapovijest o formiranju Sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa u koju su ušli Trebavski. Polovinom oktobra Draža Mihailović je sa pratnjom krenuo na Ozren. godine. stigao je 1. Istog dana vođena je borba kod Srnica sa 1. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred su se spustili u Posavinu i vodili svakodnevne borbe sa četnicima. u Semberiju. 2.72 Slijedećih dana nastavljene su borbe oko Gradačca: . Osamnaestog oktobra napadnuti su četnici u selu Avramovini. a više ih je ranjeno. 72 Od aprila do oktobra 1944. Pojava Draže Mihailovića u Posavini iznenadila je Štab 3. bataljonom 6. Avramovini. 3. Tada je donijeta odluka o formiranju Trebavskog četničkog korpusa.22. Iz izvoda operacijskog dnevnika Štaba 38. Zelenokadrovci iz Begovače su zadržali Dražinu kolonu. u narednih desetak dana. i 7. među kojima su bili i članovi KPJ Salil Mehikić i Ruveid Salihović. korpusa. Oni su izjavili da je Draža Mihailović. brigada bile trebavske. ustašama i zelenokadrovcima koji su pokušali da prodru u oslobođeni Gradačac.

osjetne gubitke. reg. str. Osamnaesta brigada je za popunu svojih jedinica zadržala je 180 vojnika sa 8 mitraljeza. U vezi sa takvim stanjem u ovoj diviziji raspravljalo • se u najvišim njemačkim vojnim krugovima u NDH. 73 74 Zbornik IV. 522-523. a drugi dio prema Dravi. pa su polovinom novembra upućene preko Brčkog za Batinu. puka Nijemci su odmah razoružali. a u noći 24/25. divizija) i sovjetske armije. između Nijemaca. 1259.23. Do 21. X napadnute su ustaše u Dubravama. puk se prikupljao u širem rejonu Brčko-Bijeljina. puk je prebačen prema Zagrebu. reg. Doznavši za to. k. fond NOP k. jedinica NOV (51. godine. oktobra 28. prije oslobođenja Tuzle. pošto im je prethodno oduzeto teško naoružanje. Štabu 38. uz. napomena 7. Bilo je prijedloga da se ona rasformira. Semberije i Posavine. posavskom brigadom Trebavskog četničkog korpusa. javljale su se jedinicama NOV i POJ.. Šesnaestog oktobra otpočele su pripreme za napuštanje terena sjeveroistočne Bosne. Neke jedinice divizije ostale su izvjesno vrijeme u sjevernoistočnoj Bosni. u Bjeljinu su 22. oktobra vođena je borba sa 7. i priključivao jedinicama bosanskih planinaca. majevičkoj brigadi. (Informacija Štaba 3. U drugoj polovini oktobra jedan dio jedinica ove divizije je prebačen u širi rejon Zagreba. Sedamnaesta brigada. puka 13. i 4. Protivtenkovski divizion 2. m . gdje su se tada na Batinskom mostobranu vodile teške borbe. oktobra vođena je borba kod Ledenica sa četnicima. jer su sumnjali da će dezertirati. a ostale 21. U toku prevoženja pobijegla su 642 vojnika ovog puka. 82. brigadi i drugim jedinicama. Veće grupe dezertera koje su lutale po okolnim selima. divizije da jednu svoju brigadu uputi u pravcu Bijeljine. 8. SS divizije. oktobra ušli četnici i privremeno uspostavili svoju vlast. 3. divizije koji je 182 vojnika sa 6 mitraljeza predao 17. 9. korpusa naredio je 25. To su bile jedinice 1. f. Osipanje ljudstva iz 13. str. oktobra kod sela Maoče predalo se 18. knj. stigla je do Bogutovog Sela i tu doznala da su u Bijeljinu stigle jake njemačke snage. Arhiv VII. Borba je trajala 4 sata i neprijatelj je odbijen. SS Handžar divizije. 28.26. br. 30. hrvatskoj brigadi oko 700 esesovaca . XI 1944. ustašama i zelenokadrovcima pri njihovom pokušaju da prodru u Gradačac. 30. oktobra 1944.pripadnika 28. a ostale je uputila Štabu 38. f. oktobra izvršen je napad na Skugrić. SS divizije otpočelo je koncem ljeta 1944. 26. knj. . Štab 3. 1258. 1. korpusa od 12. kada je poginulo 5 ustaša i 10 zarobljeno. dok 86. oktobra zbog polaska brigade na novi zadatak a uz put. 74 Nakon odlaska jedinica 13. a jedan broj se zadržavao po selima Majevice. br. (Zbornik IV. četnička trebavska brigada. koja je određena da izvrši taj zadatak.29. 491-492). a 27. ali do toga ipak nije došlo. bataljona 28. dok. Gradačac je napušten 27.73 Sutradan . kada su protjerane 3.

144 puške.) 245 . a u Čeliću i na Oglavku se održao.brdske divizije koje su zaposjele obalu Drine u dužini od 70 km. korpusa od 29. 30. Trebalo je proći između mnogih neprijateljskih uporišta i vratiti se cestom sa plijenom. a 4. nego je vršio aktivna djejstva na području Posavine i zapadnih ogranaka Majevice. od Zvornika do ušća Drine u Savu. dok. Štab 3. (Zbornik IV. XI 1944. hrvatska brigada je likvidirala neprijateljska uporišta u Brki. Najveća je izvedena 17. U novembru je u odredu bilo samo 170 boraca koji su bili naoružani jednim minobacačem. 30. str. dok je 21. 76 U toku druge polovine novembra Posavsko-trebavski odred je izveo 5 značajnih akcija. brigada ostala u Tuzli i Požarnici. 729. 2 protivtenkovske puške i 100 bombi. dok. Štab odreda je izabrao za objekat napada magazin i štale na imanju Danke Lazića u Ceriku. Odred je stalno imao inicijativu u svojim rukama. Komandant odreda Pero Bosić je tako vješto umio izabrati mjesto i vrijeme napada. knj. a njene položaje na zatvaranje pravca Brčko-Tuzla. Ratkoviću i na Oglavku.73 Poslije odlaska 18. 100. XI 1944. Rahiću i Pukišu. korpusa naredio je Štabu 38. brigade Posavsko-trebavski odred je ostao više od dva mjeseca jedina jedinica NOV i POJ na širokom području zapadnog dijela Majevice i južnog dijela Posavine. 18. (Zbornik IV. novembra je napala neprijateljska uporišta u Čeliću. Po noći je 75 76 Izvještaj Štaba 18. brigade od 18. majevičku brigadu uputi na zatvaranje pravca Zvornik-Tuzla. Početkom novembra 18. str. Poslije duže borbe neprijatelj je protjeran iz Ratkovića. knj. hrvatska brigada i zaposjela prostoriju Božići-Jablanica-Lopare. On je ne samo uspješno zatvarao pravac Srnice-Tuzla. sa 6 puškomitraljeza. Odred je dobio zadatak da snabdije bolnice u Tuzli i seljane Šekovića koji su oskudijevali u hrani. novembra. 128. 578-582). divizije da 17. 20 automata. Pregled brojnog stanja 3. da je neprijatelja uvijek iznenadio i nanosio mu znatne gubitke iako je brojno stanje ljudstva i naoružanja bilo malo. kako bi obezbijedile pomenutu komunikaciju za povlačenje dijela snaga Grupe armija »E« na sjever. Prije nego što se postavila na određenu prostoriju. Zbog izmjene situacije.

fond NOP k. mada su borci raspolagali ograničenom količinom municije. a predali su se komandant bataljona. br. odred ih je razbio. Kada su ustaše primjetile da su znatno brojniji. gdje su se tog dana koncentrisali posavski četnici i ustaše. Iako je neprijatelj raspolagao znatno jačim snagama. 22. Borci odreda su uzeli zaklone i mirno čekali da neprijatelj napadne. put su joj prepriječili četnici zaposjevši okolne kose. Pošto se znalo da nisu činili zločine. Kada se kolona približavala prvim kosama pred Špionicom. Od narodnih ne77 Arhiv VII. 19. Kolona sa hranom i ranjenicima je stigla u Srebrenik. Pero Bosić je naredio juriš i četnici nisu imali hrabrosti da dočekaju partizane. a zatim jurišem rastjerali četnike. izvršen je napad na Špionički čentnički bataljon koji je imao 80-90 četnika. počeli su jurišati prema koloni koja se kretala cestom od Bijele prema Špionici. oni su ostali u odredu kao borci. Dva četnika su ubijena. Kod Srpske Špionice su se zatim slivale četničke kolone koje su imale namjeru da odatle izvrše odlučujući napad na kolonu. 246 . Ubijeno je desetak neprijateljskih vojnika. nego je vršio akcije i u zapadnom dijelu Majevice. pa je 27 novembra napao četnike u Jasenici. reg. Kada su četnici prišli položajima na stotinjak metara najedanput im je ponestalo hrabrosti. pa su počeli da se vraćaju. novembra. Dvadeset petog novembra napao je neprijateljsko uporište u Srnicama. radosni zbog izvršenja tako teškog zadatka. f. Ubijeno je 7 četnika. Dok je jedna četa tovarila i gonila plijen. Sedam dana poslije ove akcije. Tako je odred nastavio svoja ofanzivna dejstva prodorima prema neprijateljskim uporištima.krenula kolona na čelu sa komandantom Perom Bosićem i Ilijom Kaurinovićem. a za njom i ostali borci. a veći broj je ranjen. Najprije su protjerali četnike iz Srnica i Donjih Hrgova. jedan komandir čete i nekoliko četnika. druga četa se uputila prema Bijeloj i Dubravama da spriječi intervenciju neprijatelja iz tih uporišta. Neprijateljski napadi su odbijeni. Iz minobacača su ispalili jedinu minu koju su posjedovali. a u svanuče su se našli u Ceriku. 408.77 Odred nije bio okrenut samo Posavini. 3.

U novembru je odred i dalje jačao. kojim je komandovao Dževad Kobić. povećavao brojno stanje i vatrenu moć. korpusa. novembra 1944. rame uz rame. usavršavao svoju organizacijsku i formacijsku strukturu. po naređenju Štaba 3. Jasenice i Srnica i dolaskom Brčanskog bataljona.prijatelja je konfiskovano 35 goveda koja su preko Komande područja upućena u Tuzlu. korpusa od 21. Muslimani i Hrvati i pripadnici drugih naroda i narodnosti. Do povećanja je došlo uslijed mobilizacije novog ljudstva iz sela oko Srebrenika. Treći bataljon odreda postao je Brčanski bataljon u koji je. Tridesetog novembra napadnute su ustaše u Obodnici i Gornjoj Dragunji kada su ubijena dvojica ustaša. . Povodom proslave Dana oktobarske revolucije u odredu je. bataljon je brojao 118. sprovedeno petnaestodnevno takmičenje po sljedećim propozicijama: . kao politički radnici. Krajem decembra 1. . došlo je do osjetnog porasta broja boraca Posavsko-trebavskog odreda.Prvi i Drugi. a 29 decembra taj broj je povećan na 340. . Takmičenje je počelo 21. upućen jedan broj rukovodioca iz odreda pošto su dotadašnji članovi štaba bataljona: Dževad Kobić. U njegovom sastavu borili su se. 2. Srbi. vaspitavao i vojnički izgrađivao borce i starješine.ko će neprijatelju nanijeti najviše udaraca. po naređenju Štaba 3. što je bio značajan doprinos ostvarivanja politike bratstva i jedinstva. u sastav Odreda.političko vaspitanje boraca i političko djelovanje na terenu. korpusa.vršenje diverzija. kao i u ostalim jedinicama 3. godine. oktobra a završeno je 6. Salih Mehikić. U decembru 1944. decembra.kulturno-prosvjetni rad. . a četiri zarobljena. Prvog decembra odred je imao 194 boraca. bata247 .borbena obuka i obuka u rukovanju naoružanjem. Adem Muminović i Cazim Bećirović ostali na terenu oko Brčkog. Od tadašnje dvije čete formirana su dva bataljona . pojačavao udarnu snagu i unapređivao borbene taktičke postupke.

ekonom Štaba. 1. Almaz Bristrić. Savo Živković. politički komesar. četa: Đoko Pajić. četa: Milan Kresoje. Petar Kaurinović. zamjenik komandira. intendant i Vojko Savić. Halil Majstorović. komandant. Ilija Kaurinović. Pavle Zarić. bataljona). četa: Đorđe Brkić. Mehmedalija Mulaćehajić. zamjenik komesara (premješten kasnije za političkog komesara 3. komandir. politički komesar i Ibrahim Pobrić. zamjenik komandira. Ekrem Taslidžić. zamjenik političkog komesara. Milan Kajganić. zamjenik političkog komesara. bataljona). Stjepan Tešić. bataljona je imao sljedeći sastav: Nedo Pisarević. komandant. 3. politički komesar (poslije Ilijinog ranjavanja za političkog komesara je došao Mitar Mitrović). komandir (kasnije je postao komandant 1. Alija Repčić. Štab 1. bataljona su činili: Pavle Mihaljčić. a treći 100 boraca. Mehmed Sarajlić) i Cvijetin Petrović. Ilija Milovanović). rukovodilac SKOJ-a (kasnije Razija Mujkić). politički komesar (kasnije Muhidin Mutić) i Hamid Alić. zamjenik komandanta. zamjenik komandira. 2. zamjenik komandanta. Boško Davidović (kasnije Jovica Jovičević). obavještajni oficir. četa: Rizo Herčinović. 1. Selena Stojčević. Cviko Bosić. obavještajni oficir. komandir (od februara 1945. komandir (kasnije Pero Stević). Fadil Zečić. pa je on kontrolisao sektor Srebrenik-Špionica-Maoča. Muharem Ibralić. zamjenik komandira. Zahid Zečić. U to vrijeme Štab odreda sačinjavali su: Pero Bosić. zamjenik komandira. Sada je proširen sektor dejstva odreda i na teren jugozapadno od Brčkog. politički komesar (od februara 1945. Kadro Ramić. 248 .ljon 122. Štab 2. Cvijetin Vasić. četa: Ilija Milovanović. 2. politički komesar. Mitar Mitrović. zamjenik komandanta. komandir. politički komesar (kasnije Bego Bajraktarević) i Jovan Jeremić. intendant i Bahrija Izbetbegović. rukovodilac SKOJ-a. komandant. politički komesar.

Povodom godišnjice Drugog zasjedanja AVNOJ-a. koja je kasnije formirana. Jedan od komesara čete bio je kasnije i Hasan Begić. Prvog zasijedanja ZAVNOBiH-a i 28-godišnjice oktobarske revolucije u jedinicama je govoreno o značaju tih događaja. Cviko Bosić. četa: Zaim Zaimović. Komandir čete. Članovi SKOJ-a prorađivali su sljedeće teme: 1) SKOJ u surovoj školi rata. Tako je na primjer. politički komesar. komandir. Muharem Ibralić. zamjenik komandanta. bataljona u njemu djelovalo 15 članova KPJ. komandir (kasnije Bećir Delić). Milan Šljokić. Partijsko-politički rad odvijao se intenzivno u četama i bataljonima odreda. politički komesar (kasnije Kadro Ramić). Ibrahim Imamović. Jovo Bradašević. 7) Nacionalno pitanje u svjetlosti NOB-e i još osam tema. 2. a politički komesar Bego Bajraktarević. obavještajni oficir i Ferid Hasanbegović. 6) Omladina i narodna vlast. komandir. vršili su komesari četa. Fehim Klebić. intendant. politički komesar. četa: Began Slomić. 249 . 1. Perica Kosik politički komesar (kasnije Hasan Delić) i Adem Gibić. bio je Alija Mamela. Svi rukovodioci u štabovima bataljona i komandama četa bili su članovi KPJ. 2) Nova uloga mlade generacije i zadaci SKOJ-a. prilikom formiranja 2. Svakih deset dana pravio se novi plan političkog rada. Kasnije su u nekim četama postavljeni pomoćnici komesara. odnosno sekretara ćelija KPJ u četama. 5) O Savezu mlade generacije.3. Njihovu dužnost partijskih rukovodilaca. komandant. Štab Trećeg bataljona sačinjavali su: Alija Muslić. 3) Direktiva CK SKOJ-a za rad u vojsci. rukovodilac SKOJ-a. četa: Suljo Šećerbegović. zamjenik komandira. 4) Rezolucije zemaljske konferencije SKOJ-a. Obilježavani su značajni datumi iz narodnooslobodilačke borbe i istorije radničkog pokreta. Prilikom formiranja bataljona u četama nisu postavljeni pomoćnici komesara četa.

* . vojnopozadinske ustanove i odred kao borbena formacija. ustaše iz 3. br. koncentrišu jače snage ustaša i četnika. Sedmog i osmog decembra 1944. f 2-A. žena i djece. 60. u Donjoj Dubici 180 ljudi. 2. reg. Tada je ubijeno 535 lica.78 Prvog decembra 1944. kao ranije Gradačac. Samo tri čovjeka . Naročita pažnja u političkom radu posvjećena je onim borcima koji su ranije bili u neprijateljskim formacijama i tamo stekli izvjesne navike koje nisu odgovarale borcima NOV i POJ. i januara 1945. bojne su pokupile 78 stanovnika iz Bosanskog Samca i Tišine. U Novom Gradu ubili su 72 čovjeka. Često su partijsko-politički radnici sa terena išli sa jedinicama odreda u mnoga sela i tamo održavali sastanke sa aktivistima NOP-a. postao centar iz koga su prema teritoriji Posavine i Trebave djelovali partijsko-politički organi. Velikoj župi Posavje. godine na teritoriji Posavine i Trebave se. VII. a u divljanju po gradiću još 78 Izvještaj kotarskog predstojnika Marka Ralice. Srebrenik je u ovo vrijeme. Sedmog januara 1945. preveli ih preko Save i pobili. ustaše su ubile 39 Srba. Jovan Paležnica i Marko Jocić . Pred pravoslavnom crkvom gdje su vjernici došli da obave božičnu molitvu. ustaše su u iznenadnom napadu zauzeli Modriču i pobili 69 lica. godine ustaše su upale u Novi Grad i Donju Dubicu i pobili veliki broj muškaraca. satnije 6. Ograđuju se zidanim bunkerima i napadaju na okolna mjesta. vršeći teške zločine. fond NDH. k. Garevca i Pruda i u okolini Brčkog. pored njemačkih jedinica.uspjeli su da se spasu. Čitav jedan zaseok Donje Dubice (Trnjak) od 60 kuća ostao je bez ijednog živog stanovnika.Borci su svakodnevno pratili razvoj vojno-političke situacije u našoj zemlji i na savezničkim frontovima. Političkim radnicima u odredu pomagali su članovi Okružnog komiteta KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu čije je sjedište takođe bilo u Srebreniku.) 250 .Stanko Ristić. Ustaše koje su pobjegle iz oslobođenih krajeva Bosne i Hercegovine skupljaju se na području Odžaka. skočivši u zaleđenu Savu. U decembru 1944. (Arhiv.

odakle su 8. i 14. f. I 1945. i 2. Sarajevo. k. U kući Joze Dubravca nađeno je 46 ubijenih seljaka. a sa mnogih drugih odnijeli prozore i vrata. ustaše predvođene Avdanom Hasićem i Skicom. Simku Tanacković. Trideset prvog decembra 1944. Arhiv VII. Garevac. Riječane i Otež. Popalili su jednu trećinu zgrada. Crkvinu i Slatinu gdje su pobili i zaklali mnogo ljudi i popalili i opljačkali kuće. br. 8 reg. br. Pošto je glavnina jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni tada bila zauzeta borbama sa Nijemcima na sektoru Zvornik-Kozluk-Janja. 178. pobili mnoge ljude. Ni četnici u Posavini nisu u svojim zločinima zaoslajali iza svojih saveznika ustaša. kat. korpusa i 37. Bazik.79 Samo u Garevcu su ubili oko 60 ljudi. Pisare. decembra krenule na sjever. četničke jedinice koje su se koncentrisale u južnom dijelu zapadne Srbije povukle su se krajem novembra i početkom decembra 1944. 42.i 30 građana. Pod pritiskom jedinica 13. 80 Ništa nije bilo bolje ponašanje četnika ni u selima sa srpskim stanovništvom. U selu Pećnik četnici su 13 januara 1945. U Crkvini su ubili Milorada Stojanovića i Jelu Marković. gdje su opljačkali i ubijali nasumice. jer je stanovništvo izbjeglo u Gradačac. Skugrić i Vranjak. u Obudovcu Dimitrija Filipovića. u jugoistočnu Bosnu. ova četnička grupacija jačine od preko deset hiljada 79 80 Izvještaj OK KPJ od 10. u Bukviku Radojku Đurić. Donjem i Gornjem Žabaru i Vujičićima četnici su uzeli kao taoce rođake boraca NOV i POJ i prijetili im da će ih pobiti. Zbirka NOR-a. januara 1945. Modriča je ostala pusta. M i k u Mikića i Peru Lukića. (Arhiv IRP. Zauzevši Vlasenicu. upale su u Miloševac. 4923). U Bukviku. godinu četnici su upali u hrvatska sela Domaljevac. fond NDH. U Orašju su ustaše na pazarni dan odveli sa pijace 28 Srba i pobili ih. Cviju Dragačević. 251 . među njima i katoličkog župnika. to su prema četnicima bile orijentisane slabije snage koje su ih zadržavale odbranom preko Romanije i Javor-planine. divizije NOV. Na novu 1945.

dok. Zbog toga je Štab Južne operativne grupe. knj. četnici su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića uporno nastojali da poprište borbe prenesu prema Tuzli. Tuzlanski odred je raspoređen na sektor Živinice-Đurđevik. (Zbornik IV. divizije od 23. 31. XII 1944. decembra na širu prostoriju Šekovića. 8 ' Pošto je došao do zaključka da četnička lijeva kolona ima namjeru da se prebaci na Ozren i odatle sadejstvuje desnoj koloni u napadu na Tuzlu.82 Šesnaesta muslimanska i 19. korpusa od 21. 91. 358. 83. divizije su 22. str. knj.83 Iskoristivši privremenu nadmoćnost. brigada 38. divizije na sektor Đurđevik-Kladanj. čime su ozbiljno ugrozila bok snaga NOVJ koje su se u to vrijeme borile protiv Nijemaca u dolini Drine. (Zbornik IV. štabovima Tuzlanskog i Posavsko-trebavskog odreda.). Štab 3. korpus.četnika. divizije da jedinice pod njegovom komandom krenu usiljenim maršem preko Cikota na Šekoviće i napadnu četničku grupaciju. 252 . decembra nadirala pravcem Međaš-Požarnica. knj. 365-366). brigada 38. To je bio jedan od prelomnih momenata u borbi za uništenje četničke grupacije koja je nadirala prema Tuzli. Tuzlanskom i Posavsko-trebavskom NOP odredu da se postave na prostoriju Živinice-Puračić i da odbiju napade ozrenskih i srbijanskih četnika u pravcu Tuzle. divizije krenula preko Paprače ka Borogovu. stigla je 19. Štab 3. 21. On je u to vrijeme bio dva puta brojniji od Posavsko-trebavskog odreda. Oba odreda su morala da održavaju međusobnu vezu i da se po potrebi pomažu. 31. korpusa naredio je. X I I 1944. 31. dok. pod čijom se operativnom komandom nalazio 3. dok. decembra Štabu 27. 384-385. a 17. XII 1944. birčanska brigada 27. pa je i dobio veći rejon. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da zauzme položaj u Puračiću i Lukavcu i da aktivno dejstvuje prema četnicima na Ozrenu. decembra napale četnike u Šekovićima i nanijele desnoj četničkoj koloni teške gubitke. 83 Zapovijest Štaba 27. Desna četnička kolona je 26. str. naredio Štabu tog korpusa da glavninu svojih jedinica skine sa fronta na Drini i uputi u susret četničkoj grupaciji. 85. Istovremeno je 18. str. Sa 8· Zbornik IV. korpusa naredio je 20. 82 Naređenje Štaba 3.

19. divizije 14. str. Borba je bila veoma teška. Lijeva neprijateljska kolona je pokušavala da prodre ka Tuzli pravcem Stupari-Živinice. 146. 727). primjedba 101. a zarobili 4 četnika i oslobodili zarobljene borce odsječene čete. XII 1944. dok. Komandant odreda Pero Bosić i komesar 2.84 Draža Mihailović je 18. Ubili su 5. Sve jedinice su uspjele prijeći. među kojima i ranjenog komandira 2 čete i zamjenika komandanta 2. i Tuzlanskog odreda izvele protivnapad na četnike i zelenokadrovce. knj. korpusa za decembar 1944. bataljona Ilija Kaurinović su mitraljeskom vatrom sprečavali približavanje četnika mostu. Jedan dio ove kolone zadržale su jedinice 23. decembra slao depeše i naređenja Komandi sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa da Ozrenski četnički korpus dejstvuje dolinom Spreče prema Tuzli. divizije od 26. ba84 85 Zapovijest Štaba 27. dok. 31. 417. 21. 20. Ka mostu na rijeci Spreči jurili su borci odreda. i 22. Izvod iz knjiga depeša Štab 3. korpusa na sektoru Kamenica-Paprača. Sutradan su jedinice Posavsko-trebavskog. (Zbornik IV. 31. sa ciljem da im iz pozadine nanesu udar. knj. divizije na liniji Jojše-Majdan-Noćajevići-Matijevići. Istog dana 9 boraca se probilo u sastav glavnine. te ponovo oslobodili Puračić. One su po pristizanju iz Srbije uvedene u borbu protiv četničke grupacije. 253 . (Zbornik IV. divizije na liniji Čaklovići-Požarnica. Četa je brojala 34 boraca i imala je osim ostalog oružja i 2 puškomitraljeza i jednu protivtenkovsku pušku koju je nosio Mehmed Čizmić iz Srebrenika. bataljona sa kojom su se nalazili zamjenik komandanta.njom su upornu borbu vodile jedinice 38. a s druge strane i četnici da im presijeku odstupnici. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. pa se odred. Sa njima su vodile borbu jedinice 27. 101. a Trebavski četnički korpus pravcem Srnice-Srebrenik-Tuzla. U napadu su zajedno sa četnicima učestvovali i zelenokadrovci iz Gračanice. morao povući na desnu obalu Spreče. izuzev jedne čete 1. str. 83 Dvadeset drugog decembra četnici sa Ozrena su jačim snagama iznenadno napali dva bataljona Posavsko-trebavskog odreda na položajima više Puračića. pomoćnik komesara bataljona i rukovodilac SKOJ-a.

bataljona sa komandirom Milanom Kresojem i Brčanski partizanski bataljon sa komandantom Dževadom Kobićem i komesarom Salihom Mehikićem. 604. divizije.86 Nekoliko dana nakon toga stigla je do Štaba odreda vijest da su četnici Trebavskog korpusa iz Žabara. ubijeno je i ranjeno 4. četa 1. koji je branila 1. divizije su porazile četničku grupaciju. 87 254 . 88 Štab 3. 3 radio-stanice i mnogo druge opreme. među kojima i jedan komandir čete. 94 puškomitraljeza. f.500 četnika. U Podorašju su čuli da su četnici odstupili. 125. kat. i 23. fond NOP-a k. Porebrica. a kada su stigli u Srebrenik. Sarajevo. U toj borbi 4 borca su poginula. 1627. Žene su same nosile Arhiv VII. vilama. 38. i 29. i Bijele. 4919). 88 Zapovijest Štaba 3. dok. Srnica. koji su krenuli prema Tuzli. 9 je ranjeno i 9 zarobljeno. Čim je Štab Posavsko-trebavskog odreda saznao za upad četnika u Srebrenik. a zatim zaposjeo prostoriju Brnjik-Vražići-Ratkovići-Novi Mačkovac i povezao se sa 2. vidizije da bi obavještajni podaci. dok je omladinski rukovodilac odreda Selena Stojčevič uspjela da pobjegne iz četničkih ruku. Pošto je učestvovao u odbrani Srebrenika.· NOP-a iz Brčkog. str. 1/1-14. odmah je uputio jedinice usiljenim maršem iz Puračića ka Srebreniku. do 29. Štab bataljona je po direktivi Oblasnog komiteta KPJ povezao partijsku organizaciju iz Brčkog sa štabovima brigada 17.taljona Halila Majstorovića i zamjenika političkog komesara bataljona Milana Kajganića. 649 pušaka. Brčanski bataljon je izvršio napad na četnike u Jasenici i na ustaše u Zoviku. korpusa od 29. U borbama koje su od 1. XII 1944. Zbirka NOR-a. reg. knj. (Zbornik IV. decembra na položajima oko Tuzle. koji su stizali od aktivista •.). kosama i toljagama. nastalo je slavlje naroda i vojske. 31. decembra vođene sa četnicima Draže Mihailovića u istočnoj Bosni. jedinice 27. br. br. Zaplijenjeno je 15 minobacača. IRP. krajiškom brigadom 17. U teškim borbama vođenim između 24. korpusa je odlučio da se Tuzla koja je bila središte slobodne teritorije u istočnoj Bosni odsudno brani. Svi građani Tuzle bili su spremni na to. što prije dospijevali do operativnih jedinica (Arhiv. spreman da se do posljednjeg bori i spriječi ulazak četnika u njihovo mjesto. napali Srebrenik. veliki broj aktivista NOP-a je izašao sa borcima na položaj naoružan sjekirama.87 Kada su četnici napali Gornji Srebrenik. 10. a 520 ih je zarobljeno.

255 . docnije major Nikola Simić. a odazvalo se svega 247 obveznika od kojih je 114 lica bilo sposobno za vojnu službu. a u prvoj polovini januara 1945.89 RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA I POLITIČKI RAD NA TERENU Poslije drugog oslobođenja Tuzle. Za komandanta je postavljen kapetan. godine. zbirka NOR-a. a intendanti Đorđe Čajić i Miloš Nikolić. Najveći broj mobilisanog ljudstva raspoređen je u Posavskotrebavski odred. 4871. U drugoj polovini decembra mobilisano je svega 75 vojnih obveznika. a za političkog komesara Boško Milutinovic Đedo. a omladina je vodila svu brigu o ranjenicima. Pobjedom nad četnicima hiljade ljudi su pošteđeni od četničkog terora.hranu borcima na položaj. nego neprijateljske jedinice. kat. Veliki broj nesposobnih za vojnu službu govori da su se sposobni sa te teritorije već nalazili u jedinicama NOV i POJ ili u neprijateljskim jedinicama. Tada je mobilisano 43 ljudi za operativne. Pozivi su bili upućeni i licima sa teritorije koju nisu kontrolisale jedinice NOV i POJ. u oktobru 1944. Sarajevo. ponovo je uspostavljena Komanda Posavsko-trebavskog područja. obavještajni oficir Jovo Zarić. Mobilizaciji ljudstva za operativne i pozadinske jedinice prišlo se u drugoj polovini novembra 1944. U narodu je porastao ugled boraca NOVJ. i ujedno vršio funkciju mobilizacijskog oficira. godine sedamdeset tri. dotadašnji načelnik štaba 18. a ujedno je zadat težak udarac unutrašnjim i vanjskim reakcionarnim snagama. u prvoj polovini decembra 1944. komande 89 Arhiv IRP. dok je mjesto referenta saniteta ostalo upražnjeno. Tako je na primjer. a 41 za pozadinske jedinice. U početku je bilo grešaka i promašaja zbog neiskustva. poslato 782 poziva. partijsko-politički radnik na području Odžaka i Vučjaka. br. hrvatske brigade. a ostali u partizanske straže. Kapetan Ibro Dogladović je postao zamjenik komandanta. pa se mnogi obveznici nisu mogli odazvati. Saobraćajni oficir bio je Ahmet Lončarević.

Posavina i Semberija . godine. korpusa u Tuzli. 694. zatim ranjenika u bolesnika kojih je bilo mnogo u tuzlanskim bolnicama. u novembru i decembru 1944. 30. po uputstvu Oblasnog komiteta KPJ. nije bilo drugih izvora za nabavku hrane. upućeno 107 vojnih obveznika. a služila za ishranu boraca i ranjenika koji su se nalazili u Tuzli i za narod Sekovića. a partizanska straža imala je 14 boraca sa komandirom i političkim komesarom straže. Malić Ibrišević i Safet Pašić. Komanda Posavsko-trebavskog područja i Komanda mjesta Srebrenik su imale dosta uspjeha u prikupljanju hrane i stoke koja je upućivana Komandi vojne oblasti 3. Okolina Tuzle je bila siromašna u hrani i stoci. jer su najplodnija područja istočne Bosne . dok. Tada.90 U Srebreniku je u septembru 1944. U Posavsko-trebavski odred je od 1. Posavsko-trebavski i Tuzlanski NOP odredi su svojim akcijama pomogli da se taj zadatak izvrši. koji je dočekivao zimu bez krova nad glavom i najneophodnijih namirnica. str. 256 . a potrebe su bile velike.bile pod kontrolom vrlo jakih neprijateljskih snaga. januara 1945. Ibrahimović Mustafa intendant. decembra 1944. pro* Zbornik IV. maja 1945. Mehmedalija Mujedinović je bio politički komesar Komande mjesta. a iz Srbije još nisu počeli stizati transporti hrane. Zbog toga je pred komande tuzlanskog i posavsko-trebavskog područja kao primaran zadatak postavljeno pitanje prikupljanja hrane i stoke. u komandi Posavsko-trebavskog područja radilo je 5 oficira i 2 borca. U novembru 1944. godine ponovo formirana Komanda mjesta koja je neprekidno funkcionisala do 15. a Džemal Ibrahimović mobilizacijski oficir. Komandu područja i opunomoćstvo OZNE.mjesta. osobito za ishranu jedinica i ustanova u Tuzli. 121. Okružni komitet KPJ je zajedno sa komandom posavsko-trebavskog područja i Štabom Posavsko-trebavskog odreda organizovao. Midhat Muradbegović. knj. Za to vrijeme na dužnosti komandanta mjesta su bili: Vehid Begić. do 15.

Šćepo Radić. IRP. upravne poslove Ferdo Halajkijevič i bez funkcije Đorđe Mikičić. za prosvjetu David Davidović. Bajro Ibrahimović.Muslimanki govorili: Nikola Cvijetić u ime Komunističke partije Jugoslavije. a kasnije i Ljubica 91 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 8. Inicijativni okružni N 0 0 za Trebavu i Posavinu dostavio je Oblasnom N 0 0 za istočnu Bosnu spisak kandidata za izvršni odbor i plenum Okružnog N 0 0 . Centralna proslava je održana 7. 257 . Milika Ivanković. Tošo Pavlović. Kulturno-umjetnička grupa Posavsko-trebavskog odreda takođe je učestvovala u izvođenju programa. o razvoju organa narodne vlasti i javne uprave. (Arhiv VII. 1944. Husein Kondžić. a u selima su održane konferencije i priredbe da bi se obilježila proslava oktobarske revolucije. odnosno za Okružnu skupštinu predviđeni su: Bećir Hadžiibrahimbegović. 9. Noću 7. Zorka Kosik. novembra na svim okolnim brdima zapaljene su vatre. XI 1944. Osman Kurbašić. Sarajevo. na kojem su. gdje je i održan veliki narodni zbor. za zdravstvo dr Huso Kapetanović. Trivo Gunjević. za sekretara Edhem Čamo. Pavo Pajić. novembra u Srebreniku. uz prisustvo oko 600 stanovnika. Edhem Čamo u ime organa narodne vlasti i Pero Bosić u ime NOV i POJ. među kojima je bilo dosta žena . Shodno odluci Predsjedništva ZAVNOBiH-a od 3. Ivo Čurčić. 10/689-690). Maksim Danilović. Istog dana je održana i priredba sa kulturno-umjetničkim programima na kojoj je kulturno-umjetnička grupa Komande Posavsko-trebavskog područja izvela skeč S novi na temu oktobarske revolucije. Pero Bosić. Mikrofilm. Savo Maksimović. Za te dužnosti bili su predloženi: za predsjednika Mustafa Rustanbegović. Jovo Stanković. Za plenum Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu. Ahmet Ćatić. Ahmet Pačuković. 91 Polovinom decembra 1944. Stanovnici su u velikom broju prisustvovali proslavi i pokazali interes za ono što se o tom događaju govorilo. Cvijetin Stojanović. Mitar Tadić i Ešref Gradaščević. izvršni odbori okružnih narodnooslobodilačkih odbora trebalo je da razviju 9 odsjeka.slavu dvadesetsedmogodišnjice oktobarske revolucije u svim selima srebreničke opštine. za referenta za privredu Mile Glavaš. Marko Pejić.

sekretar Okružnog komiteta. i posebno njen odraz na teritoriji Posavine i Trebave kao i rad partijskih organizacija. organizacioni sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu.Može li jedna partijska organizacija obuhvatiti komuniste iz više sela? 92 Arhiv VII. . a učesnici su postavili 43 konkretna pitanja. Najviše pitanja postavljeno je iz oblasti partijskog organizovanja. Najveću pažnju su izazvali događaji u Grčkoj. 258 . nastali poslije iskrcavanja engleskih trupa i potiskivanja narodnooslobodilačkog pokreta. IRP. i u vezi sa amnestijom pripadnika kvislinških formacija. rolna 11/601. Posavsko-trebavskog NOP odreda i K o m a n d e Posavsko-trebavskog vojnog područja. U diskusiji je uzelo učešće 15 delegata. Safeta Halilović i Jovica Jovičević. Najveći interes delegati su ispoljili za spoljnopolitička pitanja (22 pitanja). gdje je djelovao Opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Avdom Sofićem i sekretarom Ibrahimom Fejzićem. novembra 1944. Sarajevo. Savjetovanju su prisustvovali takođe sekretar Cvijetin Mijatović i Lepa Perović. Navodimo nekoliko takvih pitanja da bi osvjetlili organizacione probleme sa kojima su se suočavale mlade partijske organizacije na terenu. Šesnaest predloženih kandidata bili su članovi KPJ.Miljuš.92 Predviđeni kandidati za odbornike Okružnog N 0 0 nalazili su se uglavnom uz aktiv Okružnog komiteta KPJ u Srebreniku. Mnoga pitanja bila su u vezi sa organizacijom narodnooslobodilačkih odbora i odbora Narodnog fronta. koja je tada bila aktuelna. Referat o vojno-političkoj situaciji podnio je Nikola Cvijetić. Mikrofilm. U Lukavcu je 29. godine održano okružno partijsko savjetovanje na kojem je prisustvovalo 77 članova KPJ sa terena Posavine i Trebave. Nekoliko kandidata nalazilo se na neoslobođenoj teritoriji. Nikola Stanić. Kasim Đanariović. Savjetovanje je razmatralo političku situaciju uopste. koji su se tada formirali. Po drugoj tački dnevnog reda 19 delegata je učestvovalo u diskusiji a postavljeno je 22 pitanja. Predviđeno je da se izbori za Okružni N 0 0 izvrše čim jedinice NOV i POJ oslobode Posavinu i Trebavu.

osobito omladinke iz sela? Na savjetovanju je izvršena temeljna analiza vojno-političke situacije i određeni zadaci u svjetlu skorog oslobođenja Posavine i Trebave. kako izvršiti izbor tog kadra.Kako proširiti i učvrstiti partijske organizacije na terenu i u odredu? .Kako politički obuhvatiti omladinu. raspravljali o sličnim pitanjima i preuzeli obaveze za njihovo rješavanje. 5446 str..Kako pomoći jedinicama NOV i POJ u selima gdje ne postoji partijska organizacija i narodna vlast? . Komunisti Trebave i Posavine su razjasnili mnoga pitanja i izgradili političke stavove za njihovo rješavanje. Tada je prvi put govoreno o obnovi zemlje poslije oslobođenja.Kako će komunisti rješavati velike zadatke na obnovi zemlje.Kako obilnije pomoći narodu Birača i Romanije? . Zbirka NOR.93 93 Arhiv IRP. I Majevički komunisti su na svom savjetovanju. u Ćeliću.Kako međusobno povezivati antifašističke organizacije? . 7-9.Šta može poslužiti kao kriterij za primanje u članstvo KPJ? .Može li tek oformljena partijska organizacija primati nove članove? .Kakav je raspored rada u partijskoj organizaciji? .Kako će članovi KPJ najbolje pomoći organima narodne vlasti? . i osposobiti ga za izvršenje tih zadataka? . kat. održanom 5. februara 1945. Sarajevo. 259 .Mogu li sveštenici postati članovi KPJ? .Da li je rad u N 0 0 sektor rada partijske organizacije? . br.

IV Dio UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE .

BORBE ZA POD POD 1945. 3. OSLOBOĐENJE KONAČNO . 4. I NA TREBAVI POČETKOM 2.1. VOJNO-POUTIČKA SITUACIJA U POSAVINI GODINE 23. KOMANDOM DIVIZIJE divizije POSAVINE I TREBAVE KOMANDOM 25.

Treća je postala Četrnaesta. Derventi i Doboju. zbog povlačenja dijelova grupe armije »E« i obezbjeđenja desnog boka njemačke grupacije u Sremu. Na desnoj obali Save i u donjem toku Bosne držao je jake snage u Bijeljini. Brčkom. 3. godine. i 6.2 Zelenokadrovske i domobranske jedinice objedinjene su u 3. 4. 516. bojnu u Brčkom. GODINE Istočna Bosna je od novembra 1944 do aprila 1945. Ta mjesta je pretvorio u veoma jaka uporišta. Komandant 6. a 8. Ustaške jedinice su reorganizovane u 12. Druga ustaška bojna je ranije nosila naziv 36. na čelu sa komandantom. Osma ustaška bojna će u martu 1945. 263 . str. čije se sjedište nalazilo u Gračanici. pod komandom Rajkovčića. ustaški zdrug sa sjedištem u Brčkom. bojna. 1 U decembru 1944. gorski zdrug. Gračanici.VOJNO -POLITIČKA SITUACIJA U POSAVINI I NA TREBAVI POČETKOM 1945. imala veliki operativno-strategijski značaj za neprijatelja zbog toga se on na toj teritoriji žilavo branio. Zdrug je imao 1. domobranskih i zelenokadrovskih jedinica pod jednu komandu. ustaška bojna. a komunikacije Bijeljina-Brčko. knjiga 2. satnije. Bosanskom Šamcu.25. bojnu na sektoru Bosanski Šamac-Odžak-Modriča-Orašje. bojne bio je poznati krvolok ih Kladnja .Avdan Hasić. izvršiti stašan masakr u Orašju. Čelić-Brčko i Brčko-Gračanica obezbijedio je nizom manjih uporišta. Po1 2 Oslobodilački rat. na području Gračanice. a Četvrta . Najveći koljači te bojne bili su ustaše iz 3. bojnikom Petrom Dujićem. godine izvršena je reorganizacija i objedinjavanje ustaških. bojnu u rejonu Županja-Babina Greda.

bataljonom. 10. koji je početkom 1943. 4 Zbornik IV. jedno vrijeme. (Zbornik IV. 31. novembra 1944. 161. dok. 6. Poslije poraza u borbama za Tuzlu. u rejon Brčkog su stigli dijelovi bijelogardejskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). Timočki. 110-118. godine formiran u Srbiji od ruskih emigranata koji su izbjegli iz svoje zemlje poslije pobjede oktobarske revolucije. i 3. bio pukovnik Slavko Cesarić. U svom povlačenju iz Grčke. Drugi dio četnika iz Srbije. Njih je gonila 17. pa su se tamo našle: grupa korpusa Gorske garde. u periodu od 13. Rasinsko-toplička grupa korpusa. 4 Ovi zvučni nazivi ne odgovaraju jačini i brojnom stanju tih jedinica. u januaru 1945. str. majevička brigada i nanijela im teške gubitke.3 Oba zdruga ušla su zajedno sa 2. divizije Srpskog udarnog korpusa. 32. 2. 8. Mlavsko-smederevska grupa korpusa. a u okolnim selima ostale jedinice. Četnički korpusi su zapravo bili taktičke jedi3 Ostaci 1. iz doline Krivaje. bojna oko Ćelića. i 9. str. a 4. nalazio i operativni dio Štaba divizije. gorskog zdruga nalazili su se na sektoru Zvornik-Bijeljina. do 19. Avalski korpus i još neke jedinice. Južnomoravska grupa korpusa. Nevidjevši drugog izlaza došli su na sektor Maglaj-Zavidovići. U Brčkom je stacioniran Štab 2. primjedba 6-33. u Brčko je stigao 13. bojna u rejonu Miričine. Valjevski. koje su pred povlačenje iz Srbije na osnovu sporazuma između Milana Nedića i Draže Mihailovića došle u sastav četnika. 264 . 826).slije ubistva Nešeta Topčića. u Čeliću Štab 1. Ostaci 1. Još ranije. bojna u Gradačcu. 20. Korpus je popunjavan zarobljenim pripadnicima Sovjetske armije koji su se javili dobrovoljno ili su bili prisiljeni da stupe u službu okupatora. povukle su se preko Spreče na jug. SS Princ Eugen divizije. puka. bojne 3. bojna je bila u rejonu Puračić-Lukavac. bojna oko Gračanice. četničke snage iz Srbije su se razdijelile na dva dijela. za komandanta zdruga je došao potpukovnik Anđelko Švab. krenuo je preko Ozrena na Trebavu. knj. na čelu štaba u Brčkom. gdje su ih Nijemci prihvatili i odvezli u Sloveniju. knj. hrvatske divizije u kojoj je. 2. godine. puka sa 1. dok. 3. br. i 7. pionirskim bataljonom u sastav 12. puk i pionirski bataljon 7. 5. u stvari jedinice Nedićeve Srpske državne straže (SDS). U gradu se.

Drugi dio četničke Vrhovne komande bio je na sektoru Olovo-Čevljanovići. 20. zajedno sa Đurišićevim četnicima. a za borce 23. kojim su se povlačile njemačke jedinice iz doline Neretve i Bosne. Odatle se ubrzo premjestio prvo u Tarevce. Sam Draža Mihailović je držao zborove u Gradačcu i Modriči. o tome da Muslimani i Hrvati treba da stupe u »Nacionalni front protiv najljućeg neprijatelja . ali u tome nisu imali uspjeha. govorio o potrebi stvaranja »bratske kraljevine«. Dolaskom četničke grupe Pavla Đurišića iz Crne Gore. preko Ozrena stigao na Trebavu.nice. Operativni dio četničke vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem i nekim članovima ravnogorskog četničkog Nacionalnog komiteta stigao je u Kožuhe 6. jer im brojno stanje nije prelazilo 500-1000 ljudi. pa je kasnije. Držali su zborove i konferencije po selima i varošicama nastojeći da stanovništvo pridobiju za svoju politiku. pa onda u Vranjak i Koprivnu. U Posavini i Trebavi Draža Mihailović i njegov Nacionalni komitet nastojali su da pridobiju srpsko. Da bi pojačao brojno stanje svojih oslabljenih jedinica. da su partizani razbijeni kod Tuzle. januara. Posavine i Trebave našle jake njemačke i ustaško-domobranske snage koje su povezivale neprijateljski front na Drini i u Sremu sa njegovim frontom u donjem toku rijeke Bosne i na putu Doboj-Brod. Njima su se početkom januara pridružile. da su Muslimani dio srpskog naroda i da treba da stave kokarde.partizana«. i time popunile praznine u njemačkom i ustaškodomobranskom borbenom rasporedu. gdje je ostao do svog povlačenja iz istočne Bosne. muslimansko i hrvatsko stanovništvo. srpske 265 . januara 1945. četničke jedinice iz Srbije pod komandom Draže Mihailovića koje su održavale front od Gračanice preko Gradačca do Brčkog. a brigada 80-200. godine na području Brčkog. a za njenog izvršioca imenovao je pukovnika Dragutina Keserovića. Tako su se početkom 1945. pokrenuo se i drugi dio četničke Vrhovne komande. Draža je izdao posebnu naredbu o mobilizaciji stanovništva na Trebavi i u Posavini. Govorio je da su Englezi otkazali pomoć partizanima i da sada pomažu jedino četnike. pored jedinica četničkog Trebavskog i Majevičkog korpusa.

dotur municije iz njemačkih magazina iz Brčkog i Doboja. komandant četničkog Muslimanskog korpusa koji je imao svega5 dva vojnika. kojeg su poslali po jednom seljaku. zamolili da se prekine paljba i da partizani prime njihov prijedlog. Jedan od pregovarača je bio Jovan Novaković. zamjenik komandanta četničkog bataljona. i u borbama oko komunikacije Brčko-Gračanica. »nacionalni front borbe protiv partizana«. četnici su putem pisma. O stanju domaćih četnika rječito govori slijedeći primjer. Shodno odlukama četničkog kongresa u selu Ba (od januara 1944) na Trebavi i Posavini su formirani lokalni nacionalni komiteti i odbori ravnogorske omladine. Četnici su naročito bili zainteresovani da za svoju politiku pridobiju Muslimane. potpredsjednik četničkog Nacionalnog komiteta i predratni poslanik za gračanički srez. Međutim. Tražio je od građana Gradačca i okoline da mu daju zajam od 100 miliona kuna. pljačkaju ih četnici koji su došli 5 Po dolasku na Trebavu. Draža je izdao naredbu o formiranju slovenačkog. 266 . Dražini kontakti sa ustašama i Nijemcima. Zelenokadrovci su zajedno sa četnicima držali garnizone u Gradačcu i Modriči i učestvovali u napadu na Srebrenik koncem 1944. a drugi nastojali da se zadrže oko svojih kuća i sačekaju dan oslobođenja. kako je sam govorio. Posavcima i Trebavcima nisu mogli promaći. dopirale su vijesti o pobjedama NOV i POJ. i pored četničkih straža. Znali su to i mnogi četnici. zatim komandanti zelenog kadra koji su sa četnicima vojnički sarađivali u borbama protiv jedinica NOV i POJ. od januara do marta 1945. te beg Muhamed Preljubović iz Bijeljine. Neki su prelazili na stranu jedinica NOV i POJ. Sa Dražom su stigli na Trebavu Mustafa Mulatić. Bližio se čas konačnog oslobođenja zemlje. Draža je tako stvorio. Napadaju ih ustaše. nego Bugari i Rumuni. narod je ubrzo uvidio da je Draža okupatorov sluga. Oni su izjavili da se nalaze u teškoj situaciji. hrvatskog i muslimanskog četničkog korpusa.divizije da nisu Srbi. Do svih sela u Posavini i na Trebavi. Prilikom jednog napada jedinica Posavsko-trevavskog odreda na četnike u Krečanama.

I. 394-398. 484 i 619-620). 6 7 8 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 10. Predsjedništvo AVNOJ-a je 21. Uz njega je dostavljen i proglas Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora. armija NOVJ8 od dotadašnje Južne operativne grupe NOVJ.7 POD KOMANDOM 23. Nije se odnosila samo na lica koja su počinila ratne zločine. 199-200. 357-358. Čekali su priliku da napuste kvislinške formacije i ona im se uskoro pružila. Amnestija je data bez obzira na to da li je krivični postupak pokrenut ili je presuda izrečena ili potvrđena. Sarajevo. Arhiv VII. 29. 197. načelnik štaba. Rajha i njegovih saveznika. formirana je 2. 267 . maršala Tita. kako bi stigao do četnika. Odgovoreno im je da je jedini način da se izvuku iz teškoća . IRP. U Štabu 2.6 U svim ovim kolabracionističkim formacijama vladao je strah od neizvjesnosti. (Arhiv VII. komandant. Leci sa ovim tekstovima upućeni su na teritoriju koju je kontrolisao neprijatelj. str. Takva lica trebalo je da se prijave do 15. domobrana i zelenokadrovaca. Blažo Lompar. jer su vojnici dolazili do saznanja da uskoro predstoji potpuni krah njemačkog 3. I. Molili su partizane da ih ne napadaju. 25. ili učestvovala u jedinicama hrvatskog i slovenačkog domobranstva. II 1945.prelazak u partizane i borba protiv ustaša i četnika. kako bi stigli do onih na koje se odnose. kosi ih i tifus. Mikrofilm. U štab Posavsko-trebavskog odreda stiglo je 600 takvih primjeraka. Mnogi vojnici su bili mobilisani ili na drugi način prisiljeni da stupe u kvislinške formacije. 11.iz Srbije. 25. i stave na raspolaganje jedinicama NOV i POJ ili narodnooslobodilačkim odborima. I i 9. Oni su živjeli u strahu od zločinaca kojih je bilo u svakoj jedinici i od njemačkih starješina i vojnika sa kojima su zajedno išli u akcije i bili im podređeni. rolne 11/101 i 12/62. DIVIZIJE NOVJ Naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ. rolna 12. Sarajevo. 1. U njen sastav ušli su 14. politički komesar i Ljubo Vučkovič. Tekst odluke AVNOJ-a je odštampan u Tuzli i upućen na teren. novembra donijelo odluku o opštoj amnestiji lica koja su u četničkim jedinicama učestvovala ili pomagala. Na prijedlog predsjednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije. I 1945. korpus (23. armije bili su Koča Popović. januara 1945. Mikrofilm IRP. I.

načelnik štaba. korpusa (čiji je komandant bio Radivoje Jovanović Bradonja. divizije 11 je 9. 168). a sa jednom brigadom da napadne neprijatelja u Gračanici. divizije su sačinjavali: Miladin Ivanović. Tako je 28. dok 5. divizije. 32. ali je nije mogla zauzeti zbog jakog otpora neprijatelja. srpska divizija da zatvori pravce ka Tuzli koji izvode iz rejona Gradačca. Štab 23. istočnobosanska divizija je imala zadatak da dejstvuje na neprijatelja na komunikaciji Han-Pijesak-Vlasenica. str. a 38. komandant. isto (dok. godine. brigada je od 6 do 8. a pod njenu komandu stavljen je 3. knj. pomoćnik političkog komesara i Novak Knežević. divizije) i 17. januara 1945. Vojo Popović. I 1945. i 28. januara napadala Gračanicu. 138-141. Prvom zapoviješću. 10 268 . 23. istočnobosanska divizija je ostala u opštoj rezervi u rejonu Tuzle. ustaškom bojnom. (U Gračanici se i tada nalazilo zapovjedništvo 3. 11 Štab 23. gdje se već nalazila jedna brigada 45. armije bio je da proširi postojeću slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni. srpska divizija je dobila zadatak da krene iz Tuzle i napadne neprijateljake jedinice u Vlasenici. (Zbornik IV. a potom da težište operacija prenese u dolinu Bosne.i 45. brigadu na sektor Srebrenik-Špionica. 17. 33. januara pomjerio svoju 9. 75-76) i zapovijest Štaba 14. I 1945. Vitomir Lazarevič Rutoš. Korpusa od 6. izdatom 5. naredio Štabu 23. Njena 14. politički komesar. da presiječe neprijateljske komunikacija u dolini Drine.9 Shodno toj zapovijesti. 9 Zbornik IV. i 9. te dijelovima 3. Zadatak 2. 27. januara 1945.)10 Videći da početni raspored jedinica ne pruža najbolje mogućnosti za aktivna dejstva. str. str. Doboja i Ozrena. istočnobosanskoj diviziji postavljen je zadatak da likvidira neprijateljsko uporište u Čeliću i zatvori pravac Brčko-Tuzla. bojne bosanskih planinaca. 5. 25. novoformirani Štab 2. Štab 14. a politički komesar Đuro Lončarević) je 6. gorskog zdruga sa 4. dok 25. divizije da dvije brigade postavi na liniju Smoluća-Puračić-Milino Selo. 32. Izvještaj Štaba 14. knj. korpus i jedinice pod njegovom komandom na teritoriji istočne Bosne. divizija. armije je odredio zone djejstva potčinjenih divizija. korpusa od 3. slavonska divizija postavljena na prostoriju Janja-Zabrđe-Koraj i orijentisana prema Bijeljini.

2. ali su protivnapadom ustaša i četnika potisnuti iz Bijele. a ranjeni su Nedo Pisarević i Zijah Bičić. brigade. a Četvrti prema Špionici. Štab 9. bili su neuporedivo slabiji od bataljona 9.12 Drugi i Četvrti bataljon brigade i 2. brigade iznosilo je 4. po dubokom snijegu. Drugi bataljon 9. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ovladali raskrsnicom puteva u selu Srnice i odbili protivnapade četnika iz pravca sela Lukavac. a 2. pa su ustaše protjerane uz gubitke od oko 30 mrtvih. bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. brigade uputio je 9. Štab 23. bataljona 9. bataljona iz rezerve i ostalih četa 2. bataljona. armije je svojim zapovjestima od 14. koji su u to vrijeme zajedno djejstvovali sa jedinicama 9. brigade. januara naredio da sve jedinice preduzmu ofanzivna djejstva. str. bataljonom Posavsko-trebavskog odreda napadne to neprijateljsko uporište. Sve jedinice su ponovo. Vojnoizdavački zavod JNA. Dvanaestog januara neprijatelj je izvršio novi protivnapad jačim snagama. armije u Sremu. brigade je odmah intervenisao uvođenjem u borbu 3. brigade i 1. 1971. sa zadatkom da sa 1. Prvi i drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda. izvršile napad i ovladale Bijelom i Cerikom. bataljon 9. Treći prema selu Straži. 12 13 Tom prilikom poginuo je vodnik Đulaga Delić iz Čehaja.dajući joj zadatak da uništi četnike na prostoriji Donji Hrgovi-Srnice-Bijela. a 1. brigade. Prvi bataljon 9. 80 ranjenih i 10 zarobljenih. brigade brojao oko 900 boraca. brojao je svega 340 boraca. bataljon Posavsko-trebavskog odreda ovladali su selima Bijela i Hrgovi. bataljon 9. na primjer. Ivan Džina Gligorijević: Deveta srpska brigada. Beograd.13 U vezi sa nepovoljnim razvojem situacije na sremskom frontu. koji se nalazio na sektoru Maoče. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 122 borca. Štab 2. brigadu je postavio na prostoriju Donja Orahovica-Huskići-Miričina-Kruševica. kako bi olakšali situaciju snaga 1. Svoj Prvi bataljon Štab 9. brigade je krenuo prema Donjem Srebreniku. 253-255. i 18. januara prema Srnicama. Tako je. četu 2. Brojno stanje 9. brigade oko 900 boraca. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 118 boraca. a Posavsko-trebavski odred sa 3. bataljonom. 269 .148 ljudi. 1. a 14. Uspio je da iz sela Skakave potisne 2.

32. Napad je trebalo početi 16. i 2.15 brigadna artiljerija i l . bataljon 9. na čelu sa majorom Nikolom Kalabićem. Razbježali su se na sve strane. Jedinice brigade i odreda su imale zadatak da se održe na dostignutoj liniji i da vrše izviđanje u pravcu Modriče. Lijeva napadna kolona. Kerep i okolna sela zaposjeli su četnici Avalskog i Trebavskog korpusa. 81. a na liniju Srnice-Špionica upućena je 7. napadala je iz pravca Donje Mionice. i 3. srpska brigada. knj. Tošić Nedeljko politički komesar. I 1945.14 Gradačac. razbila je Kalabićeve četnike (Kalabić je tada jedva umakao) i podržana jakom artiljerijskom vatrom. i 4. 384. Rezerva se nalazila u Kerepu. bataljon 9. Srnice. časova. napadala je Gradačac cestom preko Humaka. Neprijatelj je imao 28 mrtvih. Lijeva napadna kolona koju su sačinjavali 1.). 14 15 Izvještaj Štaba 14. Održani su partijski i skojevski sastanci i četne konferencije.divizije je odlučio da napadne neprijateljske jedinice koje su se utvrdile u Gradačcu.) Posavsko-trebavskog odreda uputio prema Gradačcu. Bosanskog Šamca i Gračanice. brigadu i dva bataljona (1. brigade). u čijoj se prethodnici nalazio Posavsko-trebavski odred. zloglasnim četničkim komandantom. Neprijatelj je bio razbijen. 270 . 10 ranjenih i 12 nestalih. brigade. str. ali zbog zakašnjenja desne napadne kolone. koja je prethodno morala voditi borbu u Porebricama sa jednom kolonom četnika i ustaša obučenih u njemačke uniforme. dok. srpske brigade su sačinjavali: Jovan Kecman Ceda komandant. ušla prva u grad i oko pola noći ga zauzela. Na čelu svih grupa određene su starješine iz komandi četa i štabova bataljona. januara u 18. pa su se utvrdili čekajući pomoć od Nijemaca. odgođen je za 2-3 sata. U svim jedinicama Posavsko-trebavskog odreda izvršene su pripreme za ovu akciju. a desna napadna kolona (2. (Zbornik IV. korpusa od 16. i 2. Gubici 9. brigade i Posavsko-trebavskog odreda iznosili su 5 mrtvih. U vezi s tim on je 9. Luka Leković pomoćnik političkog komesara i Jovan Labus načelnik štaba. oko 50 ranjenih i 6 zarobljenih. ali je u Kuli ostalo 50-60 četnika koji se nisu mogli izvući. U to vrijeme Štab 9. bataljon Posavskotrebavskog odreda.

od metka četničkog izdajice ispaljenog iz srednjovjekovne kule u koju su se uvijek sklanjali oni koji su činili zločine nad narodom. Grupa se u rano jutro privukla kuli i upala u njene prostorije. Svi članovi Partije i SKOJ-a prijavili su se za bombaše. bataljon je orijentisan u rejon sela Donja Lukavica. Tog i slijedećeg dana nastavili su se naizmjenični napadi na kulu. želeći da na taj način osvete smrt svog voljenog komandanta. Romaniji. a neprijatelj je često otvarao vatru prema položajima odreda. kod Vlasenice. Izloživši se neprijateljevoj vatri bio je pogođen rafalom u stomak. Izdahnuo je sutradan u Srebreniku na putu za Tuzlansku bolnicu. izašao je iz zaklona i gađao puškomitraljezom. na Maleševcima. sa zadatkom da unište neprijateljsku grupu koja se zatvorila u kuli. Štab odreda je donio odluku da se kapija na Gradini razbije ručnim bacačima (đonbulima) i da bombaši izvrše juriš na kulu i unište četnike. četnici su se pomoću konopca i opasača spustili niz zidine i izvukli iz kule. svi borci i starješine su bili veoma ožalošćeni i još više ogorčeni na četnike.Sutradan. a borci 6. Čuvši za smrt svog omiljenog komandanta. našao se 271 . 1. Skromnog posavskog mladića ubrzo su upoznali borci Ozrenskog NOP odreda u borbama na Lipačkom kamenolomu i u akciji na Turiji. brigade se nalazio u Skugriću. Od velikog broja dobrovoljaca bombaša. neustrašivi borac mnogih bitaka koje su partizani istočne Bosne vodili na svom teškom putu ka slobodi. U martu 1943. formirana je jedna udarna grupa. Milan-planini i drugim mjestima. Posljednji koji su se spustili uhvaćeni su. na Visu u dolini Spreče. Tako je na vratima svoje rodne Posavine. puškomitraljezaca i automatičara. 3. januara. zahvaljujući pomrčini i magli. Vidjevši to i ostali borci su se masovno javljali. Prethodne noći 19/20. ali tamo nije nikoga zatekla. istočnobosanske brigade u borbama u zeničkom kraju. bataljon 9. bataljon na putu prema selu Bare. Pušku je uzeo jednog septembarskog dana 1941. poginuo Pero Bosić. godine i uputio se ka Ozrenu. januara. dok su neke čete 9. Birču. 18. gdje je plamtio ustanak. Rana je bila smrtonosna. 2. a Četvrti se nalazio u Donjoj Mionici. koji je uvijek uzimao čim bi započela borba. brigade i Posavsko-trebavski odred ostali u Gradačcu. Kada je komandant Posavsko-trebavskog odreda Pero Bosić primijetio da se nekoliko četnika kreće u kuli. Po četama i bataljonima su održani partijski i skojevski sastanci.

ali je ona naišla na snažno protivljenje Srebreničana. koji su tražili da se Pero sahrani u njihovom mjestu. smatrajući da on ima najviše vojničkog znanja i iskustva i da je vrlo popularan u narodu kao raniji komandir Posavske čete. Uskoro je za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen Cvijetin Vasić. u kojem su se uglavnom nalazili prekaljeni borci iz Majevičkog NOP odreda. Pošto je u to vrije16 Podaci uzeti iz priloga Mehmedalije Tufekčića. majevičkoj brigadi i krenuo na Sutjesku kao komandir 1. srednju Bosnu. Sa svojim Posavcima i Trebavcima prokrstario je Posavinu. Srebreničanin Mustafa Mujezinović je povikao: »Stanite i mi imamo nešto da kažemo. u prisustvu čitavog stanovništva Gradačca i mnogobrojnih Srebreničana i stanovnika okolnih sela. a vi niste dali. obavljena u Gradačcu. u ljeto 1943. nego je našao načina da opet uđe u stroj brigade. bataljona.u 1. Pero postaje komandant bataljona u Posavskom NOP odredu. jer je u zadnja 4 mjeseca bio neprekidno sa njima. Trebavu. tukao se sa neprijateljskim vojskama. majevičkoj brigadi i komandant Posavskog NOP odreda. Okružni komitet KPJ je uputio prijedlog da se za novog komandanta odreda postavi major Nikola Simić. godine. No Pero ni u takvom stanju nije htio ostati u bolnici. komandant Posavsko-trebavskog područja. godine. koji je tada bio komandant bataljona u 20. Monj i Konjuh. romanijskoj brigadi. donijeli smo grudu srebreničke zemlje da je stavimo u njegov grob«. a u proljeće 1944. Evo. u jurišu bio prvi. dotadašnji zamjenik komandanta. Pero i odred su bili čvrsta garancija stanovništvu da neprijatelj neće moći stupiti ponovo u Srebrenik. Tražili smo da Peru sahranimo u Srebreniku. čete 1. a u jednom jurišu je teško ranjen. iz 1941. Sahrana je. godine i komandant Posavsko-trebavskog odreda. Štab Posavsko-trebavskog odreda predložio je Đorđa Kaurinovića iz Bukvika. 16 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu je donio odluku da se Pero Bosić sahrani u Gradačcu. 272 . Do dolaska novog komandanta dužnost načelnika Štaba privremeno je obavljao kapetan Mile Glavaš. član Okružnog komiteta N 0 0 . U teškim borbama u petoj ofanzivi dva puta je ranjavan. U momentu kada je sanduk sa tijelom puštan u raku. komandant bataljona u 1. Kada su partizanske jedinice oslobodile Posavinu i Trebavu. Mahnjaću. a u povlačenju posljednji.

armije donio je odluku da snagama 3. i 28 divizijom likvidira bijeljinski garnizon. 6. obaraju ograde. 2. Gornjeg Žabara i Bosanskog Samca. U jednom izvještaju kotarske oblasti Brčko. 12/357-358. reg. 178.20 U vezi situacije nastale probojem neprijateljskih snaga iz Vlasenice prema Zvorniku. 1. str. br. divizija sa zadatkom da deblokira 963. knj. 12/619-620). f. kao prihvatni punkt neprijatelja na drinskom pravcu i oslobodi što više snaga za obračun sa neprijatelj17 18 19 20 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 11. IRP Sarajevo. 1. Dvadesetog januara 1945. a listove svete knjige Kurana upotrebljavaju u klozetu«. puka bjelogardijskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). a u Brčkom dijelovi 7. F. nastoje ih nasilno polno upotrijebiti. fond NDH k. 1). 1. i 9. 25. 32. pravcem Drinjača-Zvornik-Bijeljina. 178. 1945. dužnost političkog komesara Posavskotrebavskog odreda preuzeo je Petar Kaurinović. 5. korpusa zadrži neprijateljske snage i vrati ih prema jugu.19 dijelovi 12. godine o postupcima pripadnika RZK: »U selu Brki uništavaju privatnu imovinu. ruše kuće. is 273 . Izvještaj Štaba 14. (Arhiv VII. Mikrofilm. XII 1944. 2. reg. četnici su pokušali prodrijeti u Gradačac iz pravca Modriče. br. 12/394-398. brigade su iznosili 18 mrtvih i 12 ranjenih. i 14. Ustaški logor iz Brčkog izvještava svoje pretpostavljene 5. a sa 17. k. koji je ujedno i dalje vršio dužnost partijskog rukovodioca u odredu. SS divizije Princ Eugen. korpusa od 21. munaru upotrebljavaju kao osmatračnicu. i 2.17 Posavsko-trebavski odred je ostao nekoliko dana u Gradačcu kao posada. 1945. 407). fond NDH. 1. 104. (Zbornik IV.me politički komesar Posavsko-trebavskog odreda Savo Živković premješten na dužnost političkog komesara Tuzlanskog NOP odreda. ustaško-domobranske divizije i ostaci 1. (Arhiv VII. Štab 2. Gubici 9. govori se o zabrinutosti zbog pljačke i nasilja koje vrše pripadnici njemačkih jedinica koje prolaze kroz Brčko (Arhiv VII. Neprijatelj je razbijen i protjeran uz gubitke od 54 mrtva i više ranjenih. vrše nasilja nad ženama. 18 Polovinom januara upućena je u rejon Vlasenice njemačka 22. 12/352. U to vrijeme u Bijeljini se nalazila njemačka borbena grupa »Skenderbeg«. rolne 12/199-200. dok. 47). tvrđavsku brigadu i da zajedno sa njom preduzme izvlačenje.

1945. a s jednom brigadom i brigadom 45. 32. armije od 22. divizija dobila zadatak da smijeni jedinice 17. neprijatelj je jačim snagama iz pravca Sokola i Džakula napao položaje 1.23 Već sutradan. 48CM92). Upućen je iz Beograda polovinom januara 1945. Beogradski bataljon i odred su stavljeni pod operativnu komandu 14. bataIjona odreda. divizije i da sa dvije brigade zatvori pravac Brčko-Tuzla. a 9. 108. brigade beogradske divizije KNOJ-a. Ivan-Džina Gligorijević: n. a Posavsko-trebavski odred u Doborovce. u 17. dok je na širokom frontu. divizije napustile su Gradačac 23. Pošto su položaji kod Dobrovaca bili suviše izduženi (bataljoni ih nisu mogli solidno zaposjesti.30 časova.21 Jedinice 23.22 Posavsko-trebavski • odred napustio je Gradačac 23. bataljon 1. januara i krenule na izvršenje novog zadatka. kada se vratio u Beograd. od kojih svega 5 ispravnih) i zbog brojne nadmoćnosti neprijatelja. divizije je postavila svoje bataljone istočno od Gračanice da spriječe prodor neprijatelja pravcem Gračanica-Tuzla. Bataljon je imao posebnu radiostanicu i šifru. divizije zatvori pravac koji dolinom Spreče iz Doboja vodi ka Tuzli. zbog svog malog brojnog stanja i naoružanja . str. dok. IV. 274 .d. I. brigada u rejonu Čelića i Brezovog Polja. sa zadatkom da pvonađe i napadne štab Draže Mihailovića. jedinice odreda su se povukle na nove položaje: Ka21 22 23 Naređenje Štaba 2. Lukavca i Zelinje krenuo u Doborovce. otvorivši prethodno jaku minobacačku vatru. str. bataljonom 1. Zadržao se u Posavini do 8. Četrnaesta brigada 23. U Srnice je stigao 1. i 2. Bataljon je imao oko 800 boraca naoružanih puškomitraljezima i automatima i obučenih u nove uniforme. beogradske brigade KNOJ-a. Sedma brigada je upućena da preuzme položaje na liniji Bukvik-Žabar. januara i preko Vida. pa je 23. U vezi sa ovim izdata je zapovijest potčinjenim jedinicama da zauzmu nove položaje. Sa Bataljonom su došli major Viktor Kućan komesar brigade i major Veljko Dragović iz OZNE za Jugoslaviju. (Zbornik. brigada sa Posavsko-trebavskim odredom i 1. knj. III.180 pušaka i 10 puškomitraljeza. istočno od Gračanice i Gradačca ostala samo 14. 1945. sa zadatkom da spriječe prodor neprijatelja prema Tuzli. brigade 23. divizije.skom grupacijom koja je nastupala iz pravca Vlasenice. 263.

pa pošto je primijećena koncentracija jačih neprijateljskih snaga na Humkama kod Gradačca. Slijedećeg dana.petanova bina (k. armije. Radovan Sobota. Tog dana 1. 24 Zbog takvog razvoja situacije na sektoru Doborovci-Srnice-Biberovo Polje. napali su položaje Posavsko-trebavskog odreda na Kapetanovoj bini. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. brigade su sačinjavali: Jovan Mitić Đorđe. 1074.500 četnika) i zeleni kadar (dijelovi 12. gdje je sa Beogradskim bataljonom pružio jak otpor neprijatelju. 9. Pred noć je neprijatelj napao i položaje Beogradskog bataljona KNOJ-a u Biberovom Polju. neprijatelj je jačim snagama obnovio napade na jedinice odreda. januara. f. beogradske brigade KNOJ-a (zvali su ga i 14. izbjegavši opasnost da im neprijatelj dođe iza leđa. odred je bio prinuđen da se pod borbom povlači prema Špionici. Sutradan. br. odred i Beogradski bataljon su se povukli preko rijeke Tinje i organizovali položaje za odbranu na liniji Gornji Hrgovi-Ćehaje. odnosno Beogradski bataljon) bio je na položajima oko sela Vučkovaca sa isturenim dijelovima u Kerepu i Biberovom Polju. bataljon 1. k. ali su se jedinice odreda pred noć morale vratiti na ranije položaje. četnici (Valjevski korpus i Lipovačka brigada . zamjenik komesara i Milivoje Drljević. stigavši preko Vranjevca na kote 373 i 309. Gornje Hrgove i Špionicu. Neprijatelj je imao oko 30 mrtvih i više ranjenih. srpske brigade23 odlučio je da sa svojim Drugim i Trećim bataljonom. januara. Štab 14. bataljon se povukao i smjestio svoje jedinice u Gušte. Treći bataljon brigade napadao je iz Avdića preko Kosice i Srnica u pravcu Biberovog Polja. a Posavskotre24 25 Arhiv VII. fond NOP-a. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom napadne i protjera neprijatelja iz Srnica i Doborovaca. 26. zbog nedostatka municije. preko Vranjevca. načelnik štaba. ustaško-domobranske divizije) sa jačim snagama.oko 1. 275 . bataljon 1. 200)-Begov han-Srnice. 25. Poslije tročasovne borbe. Tridesetog januara počeo je napad. Pošto je neprijatelj u borbu uveo nove snage i imao namjeru da prodre do Srebrenika. reg. Štab 14. 16. Protivnapadom jedinica odreda neprijatelj je protjeran preko kote 309 i 373. komandant.

15. Ostavivši slabo obezbjeđenje u Srnicama (dvije čete Posavsko-trebavskog odreda) potjerali su četnike. bez odobrenja Štaba brigade.bavski odred i Beogradski bataljon prema Kerepu. I 1945. br. Drugog februara 3. I 1945. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon izvršili protivnapad i povratili izgubljene položaje. fond NOP-a. a partizani 2 poginula i 11 ranjenih. Neprijatelj je protjeran i 31. bataljon 14. Od 5. i izlišnosti jedne takve akcije. bataljon 14. i ujutro 3. bataljon na liniji Kupres-Biberovo Polje—Doborovci. pa su se jedinice zaustavile tek na liniji: Zubovo brdo-Mustafići-Čehaje-Avdići. korpusa je oštro kritikovao Štab 14. Zbog ove akcije Štab 14. bataljon. februara na frontu nije bilo aktivnosti ni s jedne ni s 26 Arhiv VII. f. Sutradan je izvršen opšti napad na četnike i jedinice NOV i POJ su ponovo došle na svoje ranije položaje. samoinicijativno preduzeli opšti napad na četnike. k. brigade trebalo je da ode na novi zadatak. zadrži 3. 176. 1627. bataljon 14. a s obzirom na situaciju na cijelom frontu od Brčkog do Gračanice. januara Posavsko-trebavski odred je zauzeo položaje na liniji Pilipovina (k. brigade. 763-764) i izvještaj Štaba 3. Izvještaj Štaba 14. 309)-Kapetanova bina (k. srpske brigade. i 9. Vučkovcu i Prnjavoru.260). srpske brigade i ostale jedinice koje su učestvovale u akciji. Četnici su imali 6 mrtvih i više ranjenih. Uslijed jačih napada neprijateljskih snaga na Srnice. brigade od 31. do 9. knj. reg. 166. korpusa od 31. (Knj. dok. 696). brigade je tada odlučio da zbog brojne premoći neprijatelja nad jedinicama Posavsko-trebavskog odreda i. primjedba 7. str. brigade dejstvovao je u pravcu Sladna i Doborovaca. Protivnik je primjetio njihovo povlačenje i prešao u gonjenje. dok. Tog dana 3. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon su. str. 11. (Zbornik IV. 32. 32. U momentu kada je napuštao položaje na liniji Biberovo Polje-Kupresi. 26 Slijedećeg dana su 3. Beogradskog bataljona. Štab 14. 276 . februara ušli u Gradačac. Drugi bataljon 14. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon napale su jače četničke i ustaške snage koje su ih potisnule na liniju Hrgovi-Gušte-Špionica. ove jedinice su morale napustiti grad.

Među ranjenima je bio i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. brigade 23. februara naredio Štabu 17. dok. probijajući se dolinom Drine ka Bijeljini. artiljerijskog puka. n. Njemački 734. puk 104. i 9. str. 341-342. a da na pravcu Tuzla-Doboj preduzme ofanzivna djejstva. imao je zadatak da izvrši napad na jedinice 23. dok. Gračanice i Sokola i Valjevski četnički korpus. a Štabu 23. armije NOVJ donio je odluku da na frontu kod Zvornika pređe u aktivnu odbranu. Štab 2. divizije NOVJ na liniji D..d. a sa 734. 388-397. lovačke divizije. Gračanice i Sokola. armije je 11. trpeći velike gubitke i ostavši sa malo municije Štab grupe njemačkih armija »E« preuzeo je 9. Posavsko-trebavski odred se nalazio na desnom krilu jedinica 14. pukom iste divizije. Istom zapoviješću je naređeno Štabu 28. koji je napadao iz Gradačca prema Srnicama i Srebreniku. knj. U borbama od 24. Orahovica-Miričina. Gligo Mandić. divizije da svoj sektor napada kod Zvornika preda jedinicama 27. bila sabijena na malom prostoru između Drinjače i Diviča. a Beogradski bataljon na liniji Prnjavor-Hrgovi-Donje Gušte. januara do 3. Zbornik V. a potom da produži napad ka Tuzli sa ograničenim ciljem. 38. divizije koja je. i 9. 95-96 i Zbornik IV. brigadu hitno uputi prema Srnicama i Ratišu kako bi zatvorile pravce Gradačac-Tuzla i Gračanica-Tuzla. ojačan jednim divizionom 654. februara sa 724. str. Da bi olakšao težak položaj 22. Čekanići i G. knj. 312. str. ojačanim artiljerijom i tenkovima. 28 Uvidjevši da je Tuzla u opasnosti. U skladu s odlukom Štab 2. knj. divizije da 7. februara odred je imao gubitke od 4 mrtva i 20 ranjenih. pukom 104. 2 ' U napadu su sadejstvovale ustaško-domobranske jedinice iz Doboja.29 27 28 29 Zbornik IV. napad iz Brčkog i Bijeljine ka Zvorniku. srpske brigade. 83. lovačke divizije napad od Doboja i Gračanice prema Tuzli. 33. 33. 88. na položajima kod Srnice prema Kupresima. četom minobacača i ustaškim i domobranskim jedinicama iz Doboja.druge strane. Jovica Jovičević. 277 . divizije i da krene prema Tuzli. slavonske divizije da od 7. dok. divizije preuzme položaje oko Brčkog.

dijelovi 14. 278 . Sedma brigada napala je neprijatelja na liniji Moranjci-Seona-k. brigada je izvršila pregrupisavanje i bila u pokretu ka prostoriji Vučkovac-Kerep-Biberovo Polje. brigada je napadala neprijatelja na položajima kod Donjih Moranjaka.Devetog februara 1945. naročito na liniji Moranjci-k. 518-Turkovići-Kamenica. gdje je stigla 14. 596-Ratiš-Gnojnica. brigada krenula ka Lušnici i Muratima da zajedno sa 14. februara stigla na prostoriju Špionica-Srnice. stigla je 9. ali ga nije ispjela protjerati. politički komesar. Trinaestog februara 7. brigade povukli su se na liniju Moranjci-Mehići-k. 462. Milan Čabarkapa. brigada je vršila pritisak na neprijatelja koji se utvrdio u Huskićima i Moranjcima. politički komesar i Živorad Milovanović Žika. oko 5 časova. Zbog nestašice municije i gubitaka (10 poginulih i 35 ranjenih). a 9. srpske brigade tada su sačinjavali: Vojo Ivanović Grebić. 12. Mišo Martinović. Sutradan su nastavljena borbena djejstva na cijelom frontu. usiljenim maršem 10. brigada je uvedena u borbu na mjestu proboja njemačkih jedinica. Vodeći borbu neprekidno 48 časova. srpska brigada na putu za Ratiš. 14. Jedanaestog februara 7. sa zadatkom da ovlada protivničkim prednjim položajima u Lušnici i Muratima. zamjenik komandanta. februara. Kada je 7. Četrnaesta brigada je istovremeno ovladala linijom k. 415-Rašljevo-k. Sutradan je 7. Dušan Kovačevič. neprijatelj je napao položaje 14. Borba je trajala čitav dan. Tada je ubijeno 10 Nijemaca i nekoliko ranjeno. došla je u sukob sa četnicima koji su krenuli od Gradačca da sadejstvuju sa Nijemcima koji su prodirali od Gračanice ka Tuzli. brigade. brigadom spriječi prodor Nijemaca iz Gračanice ka Tuzli.30 Došlo je do borbe kod Vučkovaca i četnici su potisnuti. Tog dana. Linija fronta se pomijerala naprijed-nazad. 415-Mehići-Rašljevo. Posavsko-trebavskog odreda i Beogradskog bataljona na cijelom frontu. načelnik štaba. srpska brigada sa fronta istočno od Brčkog i razmjestila se na prostoriji Dubrave-Cerik-Bijela. godine. komandant. februara sa baterijom protivtenkovskih topova i dvije baterije minobacača 120 mm koji su postavljeni na vatrene položaje u 30 Štab 7.

armije na opkoljenu 22. Hrgove. diviziju kod Zvornika i na položaje svojih jedinica oko Brčkog i Bijeljine. str. Cerik i Vučkovac na jedinice Posavsko-trebavskog odreda. .31 Zbog ovako ispoljene aktivnosti neprijatelja.Monj i 4. * U Tuzli je od 16. divizije su tada izvršile protivnapade i protjerale neprijatelja. bataljon . bataljon . marta 1944. Na ovim položajima jedinice su ostale do 5. a Beogradski bataljon na liniji Dubrave-Bijela-Cerik. i 4. Deveta brigada rasporedila je svoje bataljone na nove položaje i to: 1. pored ostalog. divizije dobile su zadatak da se utvrde na dostignutim linijama. Pošto je postigao cilj da smanji pritisak jedinica 2. 455-k. brigade odbačen. razmatrana i organizaciona pitanja. Istovremeno je neprijatelj i/ Sokola krenuo u napad i ovladao grebenom: k.Srnicama.Hrgovi. 31 Zbornik IV. bataljona 9. pretrpjevši gubitke od 28 mrtvih i 34 ranjena.Vučkovac. srpske brigade i Beogradskog bataljona KNOJ-a. pa je odstupio prema Porebricama i Gradačcu. 2. brigada je potisla četničke jedinice iz Kerepa. održan sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. i 25. Neprijatelj je protivnapadom razbijen poslije teške borbe. 279 . otpočeo povlačenje prema Doboju i Gračanici. 1. dok. godine. Jedinice 23. bataljona 9. jedinice 23. februara 9. Tada su imenovana nova partijska sreska rukovodstva. 34. 15. februara. U borbama koje su vođene od 14. 1. 533. U Srnicama se nalazio Posavsko-trebavski odred. Neprijateljske snage brojale su preko 1500 ljudi i uspjele su da odbace jedinice NOV i POJ zapadno od komunikacije Srnice-Kerep. neprijatelj je. Posavsko-trebavski odred je držao položaje i vodio borbu sa četnicima na liniji Gornji Hrgovi-Zubovo Brdo. knj. januara 1945. Biberovog Polja i Međeđe. do 16.Vranovac. do 18. ali je protivnapadom 2. 12. . Četnici i ustaše su tokom noći 18/19. na kojem su. 540-k. februara izvršili napad iz pravca Žabara na D. a na liniji Hrgovi-Cerik-Beogradski bataljon KNOJ-a. 3.

32 Arhiv IRP. Ivan Bumbulović. Pavle Mihaljčić. Stjepan Tešić. Jovan Radovanović. Husein Zorić. 280 . Muharem Ibralić. Sekretari bataljonskih biroa ulazili su u sastav biroa odreda kojim je rukovodio sekretar partijske organizacije odreda. Milan Kresoja. To su bili: Cvijetin Vasić. kat. Zaim Zaimović. Pero Janković. U Sreski komitet za Gradačac imenovani su: Mehmedalija Tufekčić (za sekretara). Petar Kaurinović. Bešlaga Korajkić. U bataljonima su postojali bataljonski partijski biroi koje su sačinjavali sekretari ćelija u četama i p r i štabovima bataljona. dok je Joco Vočkić postao organizacioni sekretar Komiteta. pa je umjesto nje imanovana Zagorka Lukić. Ilija Kaurinović. 5122. Lepa Kudžić. Sarajevo. br. Hasan Begić. Rabija Mujkić. raspoređenih u 8 osnovnih partijskih organizacija (ćelija). Ahmet Ćatić i Trivo Dakanović. U Sreski komitet KPJ za modrički srez imenovani su Slobodan Janković (za sekretara) Panto Nikolić. a funkciju sekretara sredskog komiteta preuzeo je Radivoje Lukić. Muhidin Muftić. Savo Zivković. Selena Stojčević. Marković i Janković su uskoro primili druge funkcije.Za Sreski komitet KPJ za Brčko imenovani su: Panto Marković (sekretar). Đorđe Brkić. Ilija Milovanović. Džemila Ajanović. Uskoro je prešla na rad u Okružni komitet SKOJ-a. Fadil Zečić. Teufik Imamović. Đoko Pajić. 5021 i 5022. Salih Mehikić i Džemila Ajanović. Adem Gibić. Soka Veselić. U komitet je kasnije kooptiran Sulejman Čaušević. Radivoje Lukić. Fadil Izić i Dana Simić. Polovinom februara 1945.32 Partijska organizacija Posavsko-trebavskog odreda u pogledu rukovođenja bila je vezana za Okružni komitet KPJ. Jovan Jeremić. Zbirka NOR-a. Milan Šljakić. Hamid Aljić. Džafer Muradbegović. Mitar Mitrović. godine u odredu je djelovalo 30 članova KPJ. Alija Muslić. Još tri člana KPJ iz odreda su se nalazila u bolnici kao ranjenici. koja je u komitetu trebala biti zadužena za omladinsku organizaciju. Fehim Klebić i Cviko Bosić. nije došla na tu dužnost. Ona je u komitetu bila zadužena za omladinsku organizaciju. Ljubica Miljuš. Kadro Ramić. a funkciju sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a tada je preuzeo Ekrem Taslidžić.

Preduzete su mjere da se oni vrate svojim kućama. Članovi Sreskog komiteta za Brčko mogli su odmah da pođu na svoj teren. 281 .) u grad su stigli i članovi partijsko-političkog aktiva za Trebavu i Posavinu i odmah razvili partijsku i političku aktivnost. ali su se morali vratiti. dok se članovi partijskih rukovodstava ne okupe. Grupa partijskih aktivista koja je krenula u Bukvik stigla je bezbjedno u svoje odredište. Kada su jače jedinice NOV privremeno zaposjedale dijelove posavsko-trebavskog područja. Trebalo je da prođe izvjesno vrijeme. koje su ujedno pomagale i obezbjeđivale rad društveno-političkih organizacija. pa su se kretala zajedno sa Okružnim komitetom KPJ za Posavinu i Trebavu.Sreska rukovodstva nisu odmah konstituisana. Za vrijeme boravka u Gradačcu partijsko-politički aktivisti održali su 17 konferencija sa stanovnicima grada i okolnih sela. Tako su i prilikom privremenog oslobođenja Gradačca (oslobodili su ga bataljoni 9. jer se nisu mogli probiti do svog terena kroz gust raspored neprijateljskih jedinica. Trebalo je da ga potpišu ugledni građani iz Posavine i Trebave. Komandom područja i Posavsko-trebavskim NOP odredom. Sreska partijska rukovodstva za Modriču i Gradačac nisu mogla funkcionisati na svom terenu koji je bio zaposjednut jakim neprijateljskim jedinicama. čiji potpisi bi značili garanciju da im se neće ništa desiti. koji je djelovao u skladu sa razvojem vojno-političke situacije na tom području. Jedan od problema o kojem se raspravljalo na tim konferencijama bilo je pitanja povratka izbjeglih seljaka koji su pod pritiskom četnika napustili svoja sela i pošli na Trebavu. koje su brojno ojačale dolaskom grupacije srbijanskih četnika na Trebavu i Posavinu. pa je odlučeno da se napiše proglas. Radi lakšeg rukovođenja stvoren je jedan partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu. Prema Modriči i Odžaku upućeni su članovi Sreskog komiteta za Modriču i drugi aktivisti. onda su i partijsko-politički rukovodioci dolazili sa njima i razvijali partijsko-političku aktivnost. jer su mnoga naselja u tom kraju bila oslobođena i u njima stacionirane jedinice NOV i POJ. srpske brigade i Posavsko-trebavski odred u drugoj polovini januara 1945.

a sa njima Posavsko-trebavski odred.33 Po jedan član Okružnog komiteta KPJ kretao se sa sreskim komitetima za Modriču i Gradačac. a veći broj se sklonio kod svojih rođaka i prijatelja u okolnim selima. partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta podijelio se u grupe. Srpska Tinja. nalazio se Teufik Imamović kao član sreskog komiteta KPJ za Gradačac. Po dolasku u Srebrenik partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta razvio je znatnu političku aktivnost na teritoriji te opštine. a 107 članova u partijsko-političkom aktivu i na terenu (Arhiv IRP. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom KNOJ-a. djelovalo je 149 članova KPJ. Sarajevo. Komanda područja i partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta KPJ. U štabu Beogradskog bataljona. 5112). za vrijeme njegovog boravka na Trebavi i Posavini.Zbog promjenjene situacije na frontu prema Zvorniku. Sa partijsko-političkim aktivom pošao je i Kemal Halilović koji je duže vrijeme proveo na ilegalnom radu u Gradačcu. Sa njim je krenuo i skojevski aktiv iz grada. jedinice 23. radi koordiniranja zajedničkih akcija i kao poznavalac prilika na tom terenu. Poslije napuštanja Gradačca. Donji i Gornji Srebrenik i zajednički odbor za sela Like i Kuge. od kojih su 42 člana bili u Komandi područja i Posavskotrebavskom odredu. br. U to vrijeme u Srebreniku je djelovao Opštinski komitet KPJ i SKOJ-a koji su bili vezani za okružne komitete KPJ i SKOJ-a za tuzlanski okrug. Lisovići. divizije su morale poslije 7 dana napustiti Gradačac. god. Pomagao je partijskoj organizaciji Srebrenika. Zbirka NOR-a kat. Brčkom i Doboju. Dan prije sazvana je konferencija na kojoj su građani upoznati sa razlozima napuštanja Gradačca. 282 . Muslimanska Tinja. u stvaranju i razvijanju organizacija Narodnooslobodilačkog fronta u selima oko Srebrenika. Zahirovići. Svi oni koji su se osjećali ugroženim od represalija okupatorskih i kvislinških vlasti pozvani su da sa Posavsko-trebavskim odredom pođu na oslobođenu teritoriju u Srebrenik. Tako su uz njegovu pomoć formirani seoski odbori Fronta u selima Potpeć. Pošlo je oko 80 građana. Posebna pažnja je bila posvećena organizaciji žena. jer su one tada sačinjavale većinu sta33 Na posavsko-trebavskom području u februaru 1945.

godine održan protestni zbor na kojem je prisustvovalo preko 400 građana koji su nosili transparente i klicali maršalu Titu. Mikrofilm. Narod slobodarskog Srebrenika izražava svoju punu odanost Antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Jugoslavije i Tebi naš dragi druže Tito.Oblasnom komitetu u februaru 1945. Sofija Veselić i Ahmet Čatić. Sa ovih protestnih zborova upućen je maršalu Titu slijedeći telegram: »Predsjedniku Nacionalnog komiteta.34 Povodom odluke kralja Petra II da proglasi ništavnim sporazum Tito-Šubašić na cijeloj slobodnoj teritoriji su održani protestni zborovi. Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. januara. kao i ostali ratni zločinci. a u martu 1945. Mikrofilm IRP. On može doći u našu zemlju samo zato da bi odgovarao pred narodnim sudom. Sutradan je sličan zbor održan u Donjem Srebreniku. okupljen na ovom protestnom zboru povodom izjave kra!ja-izdajnika. januara 1945. Reorganizovani su i prošireni postojeći odbori AFŽ u Gornjem i Donjem Srebreniku i Breziku. Na taj kurs su početkom februara upućeni Kemal Halilović.Demokratske federativne Jugoslavije. šalje Ti svoje pozdrave i izražava zahvalnost za mudro rukovođenje narodnom borbom. u krvi skovanom. s obzirom na to da se većina muškog stanovništva nalazila u vojsci. koji si znao da očuvaš slobodu i čast naših naroda u najtežim časovima i koji ćeš sa istom mudrošću rukovoditi izgradnjom naše mlade države . a ostala predavanja su držali sami članovi Oblasnog komiteta. Narod sela Srebrenika«. koji je osjetio u punoj mjeri izdajničku kamu kraljevih četnika. živio AVNOJ. a kroz dva dana. godine Perica Kosik. Remza Kapetanović.novnika u opštini. počeo je sa radom niži partijski kurs koji je imao jednog stalnog predavača. IRP. 35 Pri . 29. koji u zoru našeg oslobođenja još jednom pokušava da zabode nož u leđa našem. Živjela DFJ. Svakodnevno su se održavale konferencije sa ženama. AVNOJ-u i Komunističkoj partiji. bratstvu i jedinstvu. narodnom heroju drugu Titu. Arhiv VII. Tako je u Gornjem Srebreniku 26. Narod sela Srebrenika. Jozo Stanić i drugi partijski omladinski rukovodioci. rolna 12/108-109. zatim usmene novine i analfabetski tečajevi. Džemila Ajanović. u 34 35 36 Arhiv VII. po dolasku Posavsko-trebavskog odreda na teritoriju Bijela-Hrgovi-Srnice. živio maršal Jugoslavije drug Tito. Sarajevo. 283 . Muharem Ibralić. Kralj Petar Karađorđevič je još jednom pokazao svoje izdajničko lice.36 Partijski aktiv Okružnog komiteta. rolna 12/352. Sarajevo. i u Breziku.

četnici i ustaše su ih za 11. Dubrave. Skakavu. mjeseci gotovo potpuno uništili. referent za privredu.Sarajevo. Za dopisničku službu u OK KPJ bio je zadužen Edhem Čamo. došle su u Bukvik. februara održano je oko 50 frontovskih i omladinskih konferencija i izabrano 13 seoskih odbora NOF-a. II. IRP . Biberovo Polje i Srnice. sekretar. dr Ham37 38 U Bukviku je ponovo uspostavljen Opštinski komitet KPJ za čijeg sekretara je imenovan Boško Pantelić. Ta djeca su upućena na oporavak u dječje domove u Srbiji. Na slobodnu teritoriju dolazio je mali broj primjeraka novina. Vučkovce. inž. III. 37 Bijelu. (Arhiv VII. Milivoje Kunce. u okviru organizacija NOFa i AFŽ. a u Sreskom komitetu Modriča . III i 8. stvoreni su odbori NOF-a koji su u prvi mah poslužili kao most za kontakt naroda i vojske. do 19. Okupator. Preduzete su mjere za popis i skupljanje djece čiji su roditelji pali u borbi ili su bili žrtve okupatorovog terora. Edhem Čamo. Hrgove. Grupe partijskih aktivista. Vojvodini i Bugarskoj. Da bi organi narodne vlasti u selima i mjestima Posavine i Trebave mogli funkcionisati. 6. 38 Jedinice NOV i POJ pripremale su se za konačno oslobođenje zemlje. a izvjestan broj primjeraka patrole su nosile na neoslobođenu teritoriju. i to uglavnom Front slobode. Sa sobom su nosili štampu i letke. početkom marta 1945. Mikrofilm. Kerep. S obzirom na to da se nije moglo odmah pristupiti izborima za nove N 0 0 . 284 . predsjednik. Članci su čitani po grupama. konstituisan je Izvršni odbor Okružnog N 0 0 u sastavu: Mustafa Rustanbegović. među kojima su bila i 4 člana Okružnog komiteta KPJ.februaru 1945. Od 10.Panto Nikolić. Pojedini partijski aktivisti odlazili su uz pratnju patrola odreda u sela na neoslobođenu teritoriju. a rjeđe Politika i Borba. rolna 12/780-781 i rolna 13/318-223 i 239-240). Preko njih su partijski aktivisti nastojali politički pripremiti izbore za narodnooslobodilačke odbore. 1945. u sreskom komitetu Gradačac Teufik Imamović. i sam polazi na taj teren. Naročito je bio tražen Front slobode. U selima na pomenutoj prostoriji nisu našli organe narodne vlasti. Izvještaji OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 19.

Ferdo Halaljkijević. Okružni narodnooslobodilački odbor je preuzeo niz mjera za obnovu rada na slobodnoj teritoriji. Mile Glavaš. a ljekar odreda je. a na čitavom području radio je samo jedan ljekar dr Vilim Šmugler. Teško se dolazilo do buradi za dezinfekciju i do dezinfekcionih sredstava. 285 .Sarajevo. Zbog toga. referent za finansije. inž. rolna 13/244-246). cijepio i stanovnike okolnih sela protiv trbušnog tifusa. Mikrofilm. Okružni narodnooslobodilački odbor je podijelio 135 metričkih centi soli porodicama palih boraca i onima koji su bili u najtežoj materijalnoj situaciji. prozora i krovova.39 39 Izvještaj Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 8. Mika Stanković. referent za javnu upravu. koje su u zadnje vrijeme boravile na ovom području. naročito po onim iz kojih je neki član bio u NOV i POJ. a one koje su ostale bile su bez vrata. (Arhiv VII. je ionako težak položaj ishrane i sjetve postao još teži. naročito pljačkom stoke. Zbog epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. preduzete su odgovarajuće mjere u saradnji sa sanitetom odreda. privremeni referent za ishranu (do povratka Davida Davidovića sa neoslobođene teritorije). Popravljeni su mostovi na slobodnoj teritoriji na komunikaciji Bukvik-Srnice i Srnice-Doborovci. pa je u Bijeloj napravljena suha komora gdje se dezinfikovala odjeća.dija Bravo. Većina školskih zgrada je popaljena. oduzele su i one namirnice koje su ljudi ostavili za sjetvu i ishranu. referent za prosvjetu. IRP . Naročito je stradala stoka. Ostalo je svega četiri učitelja koji su počeli da organizuju analfabetske tečajeve. Hrane nije bilo dovoljno. 1945. Posavsko-trebavsko područje je prije rata imalo 52 osnovne i jednu građansku školu. referent za zdravstvo. Hidajet Ljubović. pored boraca. Neprijateljske vojske. Izvjesnu količinu soli razmjenio je za namirnice koje su upućene bolnicama u Tuzli. Pljačkali su i po kućama. Ostavljeno je da se sreski i opštinski narodnooslobodilački odbori konstituišu kada se oslobode sjedišta opština i srezova. 3. Okupator je sa svojim slugama počinio veliku materijalnu štetu narodu. pa se postavio problem sjetve.

Međutim. 25. divizije i Majevički NOP odred postavio 17. krajem februara 1945. DIVIZIJE Kada je opasnost za Tuzli prošla i pošto su borbe kod Zvornika završene. armije je 15. 447-448. diviziju u rejon Srnica za dejstva prema Gradačcu i Posavini. a 23. na sektoru Trebave i Posavine. korpus. divizije 24. brigada 23. četnici nisu mirovali. ' 286 . korpusa trebalo da učestvuje u oslobođenju ovog grada i okoline.kao armijsku rezervu. brigade i Posavsko-trebavski odred na liniji Vučkovac-Kerep iz dva pravca od sela Avramovine ka Donjoj Lukavici i iz sela Međeđe ka liniji k. Drugog marta napali su položaje 1. radi zatvaranja pravca Brčko-Tuzla. i 5. diviziju sa dvije brigade u rejon Janje. a jednu njenu brigadu u rejon Lopara. dok. Štab 2. po naređenju Vrhovnog štaba. diviziju prema Doboju. 40 U drugoj polovini februara 1945. diviziju u rejon Tuzle . dok je 3. Nijemci su proturili vijest da imaju namjeru zauzeti Tuzlu obuhvatnim manevrom od Zvornika i Brčkog. br. Deveta brigada je pristupila protjerivanju neprijatelja iz rejona Džakule-Trnovci-Okići-Alići i kose Oglavak. bataljona 9. 341-k. Tako su 7. diviziji je naredio da svoje jedinice iz rejona Dubrave-Srnice ne pomjera prema jugu. U Gračanicu su ušli istog dana bez borbe. 17. majevičku brigadu 17. knj. a sutradan se predala i posada u Sokolu. i 14. februara 1945. nastavljena su borbena dejstva. str. Brčkog i Doboja.497. februara na liniju Potočari-Pukiš-Čelić-Lopare. izvršile napad na Gračanicu i Sokol. orijentisan prema Sarajevu.254-k. Zbog toga je orijentisao: 45. Pretrpjev40 Zbornik. i 2. armije je odlučio da težište operacija prenese u rejone Bijeljine.387-k.POD KOMANDOM 25. armije (Srem) i spriječio povlačenje njemačkih snaga dolinama Bosne i donjeg toka Drine. 33. godine stvoreni su povoljni uslovi za prenošenje dejstava u donji tok Drine i Bosne. da bi što bolje obezbijedio lijevi bok 1. 28. 98. IV. 23. Štab 2. diviziju prema Brčkom za dejstva na komunikaciju Brčko-Bijeljina. Zbog sigurnije zaštite pravaca koji sa sjeverozapadne i sjeverne strane vode ka Tuzli. sa zadatkom dejstva na komunikaciju Janja-Bijeljina. gdje je u sadejstvu sa jedinicama 2.

d. 287 .41 Početkom marta počelo je prebacivanje crnogorskih četnika sa Trebave na lijevu obalu Bosne. Na sektoru Trebave i Posavine. Isto. kada se. po zamisli Štaba 41 42 Ivan-Džina Gligorijević. Trebavski četnički korpus i dalje je imao nominalno 7 brigada . brigade. 369). ali je njihovo brojno stanje bilo umanjeno. Majevac i Podnovlje. i 8. 277) Kaljuge (k. ali su slijedećeg dana napali 4. divizije na sjever. divizija. pretpostavlja se.427) . Protivnapadom. marta 5. četnici su 4. Trnjani. 274-279. n. bataljon 9.četiri trebavske i 3. Već 8. dok se četnička Vrhovna komanda sa članovima Ravnogorskog Centralnog komiteta smjestila u selo Dugo Polje. sa osloncem na okupatorske garnizone. marta iznenada napali i potisli iz Bijele Beogradski bataljon.ši gubitke od 25 mrtvih i 43 ranjena. rukovodio Draža Mihailović. bataljona 9. Glavnina četničkih snaga iz Srbije ostala je na Trebavi sve do 13. Štab 14. četnici su odustali od daljnih napada. prebacila na lijevu obalu Bosne i organizovala odbranu na odsjeku: Lipljak (k. armije. brigade na liniji Grabovac (k. u kojem je učestvovala i jedna četa 3. ostali su ostaci jedinica Trebavskog i Majevičkog četničkog korpusa. uslijed pritiska jedinica 2.Borik (tt-436) iz pravca Zelinje. marta prebacio i Draža Mihailović. Pošto ni tu nisu imali uspjeha. Ovi četnički napadi kojima je. Petog marta počelo je postepeno pomijeranje jedinica 25. kako bi se oslobodile jače snage za kasniji napad na Brčko i druge gradove u Posavini. a 10. marta tamo se našla četnička 1. nagovještavali su da predstoji pomeranje četničkih jedinica sa te prostorije. marta. Četničke bolnice su prebačene preko rijeke Bosne i smještene u selima Glogovac. a moral i borbena sposobnost vrlo slabi. pošto se uvidjelo da ne vrijedi angažovati i trošiti na četnike jače snage i sredstva. od toga je odustao. divizija 42 Osmog marta je trebalo. divizije koja je prebačena u dolinu rijeke Spreče prema Doboju. bataljon je odbacio četnike. divizija. radi smjene 23. str. posavske. jer bi oni opet otišli pod okrilje Nijemaca. gdje se 4. gdje se već nalazila 45. Međutim. korpusa je zbog toga vršio pripreme da jačim snagama izvrši opšti napad na četnike na Trebavi i Posavini.

izvesti opšti napad na četnike. Mogući ispadi Nijemaca iz Brčkog i Doboja doveli bi vas u neugodan položaj. politički komesar. pisalo: »Sa neprijateljem na oba krila. k. Kukolja je krajem marta 1945. a čim nastupi pogodan momenat.16. Jedanaestog marta jedinice 25. marta su bile na sljedećim položajima: . marta. komandant. i 8. Tog dana bataljoni Posavsko-trebavskog odreda su upali u Gradačac iz pravca Porebrice-Seljani. ali je odgođen poslije dobijanja direktive Vrhovnog komandanta upućene Štabu 2. fond NOP. divizije i Posavsko-trebavskog odreda izvele su opšti napad na četnike na Trebavi. divizije je bio u sastavu: Uroš Kukolj. armije u kojoj je. pomoćnik političkog komesara i Voja Sekulić. br. Desno od jedinica 25.19. a slijedećeg dana. Nastavljeno je dalje gonjenje četnika preko Trebave ka rijeci Bosni. divizije (14. zamjenik komandanta. 274. Noću između 7. divizije i pod njenom operativnom komandom. na dužnosti zamjenio Rajko Tanasković. i 19. 45 Istog dana je43 44 45 Direktiva Vrhovnog komandanta JA. divizije 44 11. marta Operativna grupa 53. brigada na liniji . Milojica Pantelić. . Štabu 2. Lukavac-VitezovacGrabov Gaj. brigada na liniji .Mramorje-Osoje-Bajinac-Dugi breg-Jasenica-Ploča-Petrovac-Ramići. opasno je uvlačiti vaše divizije i artiljeriju u posavski trokut. 521)-Spasovište-Kostići-Čitluk-Klanac (k. divizije. ove jedinice su dostigle liniju: Markovo brdo-Koprivska Trebava-Kožuhe-Trebavac. na liniji Cerik-Bijela nalazio se Posavskotrebavski odred sa svoja tri bataljona. načelnik štaba. Bijeljinu i Brčko i odmah ćete se baciti svom snagom na brodsku prugu«.Gušte-D. Za sada vam je nužan odmor i sređivanje jedinica za predviđene ofanzivne operacije. . 654).18. likvidirajte Janju. nanijevši im gubitke od oko 700 mrtvih i oko 288 . reg. Milorad Rakočevič. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a pod komandom komandanta divizije Đurina Predojevića i komesara Radoša Raičevića prešla je preko utvrđenih neprijateljskih položaja na komunikaciji Doboj-Bosanski Brod i u rejonu Ritešić-Majevac-Trnjani napala skoncentrisane četnike. brigada na liniji Vis (k. 14. u dolini Bosne i oko Brčkog i Bijeljine. Dimitrije Pisković Trnavac. Trinaestog marta oslobođena je Modriča i Duge Njive. 3/4).25. armije za dejstva u sjeveroistočnoj Bosni (Arhiv VII. pored ostalog. Štab 25. brigada i dva bataljona 1.43 Jedinice 25.

dok.dinice 25. Modriču. štab 5. pomoćnik komesara Vitomir Lazarević i načelnik štaba Boško Ivanović. Tom prilikom mnogi stanovnici ovih sela pridružili su se jedinicama 53. komandant Mirko Jelić. a zarobili 25 četnika. Na zborovima i konferencijama narod je iznosio brojne primjere četničkih nedjela i osuđivao četnike kao uzročnike svojih patnji i nesreća. Tom zapoviješću pred Posavsko-trebavski odred je postavljen zadatak da sa svoja dva bataljona napadne i likvidira neprijateljska uporišta do linije Slatina-k. divizije i Posavsko-trebavskim odredom u Gradačac. Čak su i mnogi četnici 300 ranjenih. 17. 37/1. Prvo je trebalo osloboditi Garevac. krio se oko svojih kuća ili u okolnim šumama. kasnije Božo Đorđevič. politički komesar Svetislav Savković. 1744. 46 47 289 . Pored Gradačca i Modriče. Štabovi brigada 25. komandant. divizije. trebavska i posavska sela došli su partijsko-politički radnici i vojnopozadinski organi. Arhiv VII. Kladare. korpusa je pohvalio jedinice koje su učestvovale u napadu i njihove komandante (Zbornik IV. 1. pomoćnik komesara Danilo Milošević.seljaka. jer nisu htjeli ići sa srbijanskim i crnogorskim četnicima. brigade: Mirko Bujaković. politički komesar Miloš Stanimirović. III 1945. brigade komandant Mirko Zec (poginuo 29. Zaplijenjeno je 59 automatskih oruđa. Štab 25. d. Trajko Jovanović. Miloševac i Slatinu i izbiti na liniju: Miloševac-Slatina-Tramošnica-Turić-Porebrice. popom Savom Božićem. Taj proces se počeo sa uspjehom odvijati. politički komesar i Aleksa Đukić. pa rijekom Bosne do Osječana. 34. Štab 18. Mnogo domaćih četnika . naišli su na pravu pustoš. a načelnik štaba Batrić Vujisić. 23 i 65. 102. divizije ušle su u Porebrice i Tramošnicu. Željeli su da se predaju vojnopozadinskim vlastima i narodnooslobodilačkim odborima. pomoćnik političkog komesara. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ubili 12. U ovim borbama 1. 95. 4 minobacača i oko 400 pušaka. Kornicu. str. Zbog uspješno izvedene akcije. brigade: v. Na oslobođenoj teritoriji. Štab 19. gdje su ranije bili četnici. Zaplijenjeno je 3 puškomitraljeza.46 Sedamnaestog marta. zamjenik komandanta Tihomir Kaličanin. divizije su imali ovaj sastav: Štab 16. Čardak. divizije 47 naredio je svoj i m jedinicama da očiste Posavinu od neprijatelja u nekoliko etapa. br. 1 automat i 27 pušaka. Nikola Ćelar zamjenik komandanta. kod Srebrenika). a ni sa svojim komandantom. i 2. fond NOP k. harao je pjegavi tifus. f. 149-152 388-389). privremeno su oslobođena sva sela i zaseoci do linije Porebrice-Brđani-Tramošnica-Čardak-Modriča. Sa jedinicama 25. knj. reg.

jedan gradski (za Gradačac) i 9 seoskih odbora. Komandu mjesta Modriča . potpredsjednik Boro Jovičević iz Sugrića i Tunja Bagić iz Ledenica. Tošo Pavlović iz G. Skugriću i Tarevcima. f. Jakica Vidović iz Hrgova. marta. a u aprilu i obavještajni oficiri. Fehim Halilović. III 1945. Muhamed Mehmedović. odobrio je konstituisanje Sreskog N 0 0 za Gradačac u koji su ušli: predsjednik Ešref Gradaščević iz Gradačca. Dedo Kukuruzović. Počeo je popis školskih zgrada i vršena priprema za početak rada osnovne škole u Gradačcu. Ilija Kikić. Srez je podijeljen na 7 opština. Mihajlo Novaković. Franjo Kraljević iz Cerika. Asim Muftić. Sreski narodnooslobodilački odbor za Gradčac izvršio je i privremenu administrativnu podjelu na opštine. 50.koji su prešli na lijevu obali Bosne izražavali želju da se vrate i predaju. sekretar Teufik Imamovič iz Gradačca i članovi: Anđelko Radić iz Zelinje. Početkom marta 1945. do aprila 1944. fond NOP. Milivoje Kunce. Izvještaji Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 10. učenik iz Gradačca i inž. Boško Milutinović otišao je u Beograd na novu dužnost. (Arhiv VII. a na njegovo mjesto je postavljen Midhat Muradbegović. U gradačačkom srezu formirana su 2 opštinska.Mirko Vuković. Politički komesar Komande područja i član OK KPJ. učiteljica iz Gradačca. Mustajbeg Ganibegović iz Mionice. i 15. Anka Kikić. 1744. Većina ovih odbornika su od septembra 1943. za Komandu mjesta Odžak Vid Dević. Hidajet Ljubović iz Gradačca. Na svojoj sjednici. Održani su zborovi i konferencije u Gradačcu. reg. Mobilizacijski oficir za Komandu mjesta Gradačac bio je Tošo Tovirac. Tunjo Begić i Kasim Džananović. inž.48 Dva dana poslije oslobođenja Gradačca počeo je funkcionisati Okružni N 0 0 . br. Ko48 49 Arhiv VII. Žabara. Sarajevo rolna 13/277-278 i 288). Okružni N 0 0 je formirao upravu narodnih odbora u koju su kao članovi ušli: David Davidović. u oslobođen Gradačac je došla i Komanda Posavsko-trebavskog područja. bili članovi narodnooslobodilačkih odbora.49 Marta 1945. postavljeni su mobilizacijski oficiri pri komandama mjesta. 290 . sudija iz Gradačca. k. 13. Mikrofilm. 1.

i da zajedno sa snagama koje su nadirale iz Brčkog. armijskog korpusa iz rejona Sarajeva. izvršila je napad pravcem Žabar-Srnice. a zatraženo je da pođe više. grenadirskim pukom.Mehmedalija Subašić i za Komandu mjesta Orašje . po ružnom vremenu pješke. lovačke divizije i izviđačkim dijelovima 12. br. 1744. godine. dijelom snaga 117. Sa 16. pa je njemačka komanda Grupe armija E donijela odluku o preduzimanju operacije Maigewitter (Majska oluja). U skladu s ovom odlukom. 291 . povlačenje Nijemaca dolinom te rijeke postalo je veoma ugroženo. prisili je na povlačenje i na odbrambene borbe i spriječi učešće njenih jedinica u sarajevskoj operaciji. a od Doboja prema Gračanici i dalje 50 Arhiv VII. grenadirskim pukom. 1. na spoj 25. odbacile što dalje od rijeke Bosne i Save. 30 U Tuzli je održana 8. reg. ustaškog zdruga. U isto vrijeme iz Bosanskog Šamca prema Gradačcu je upućena jedna pukovska grupa 117. divizije u donji tok rijeke Bosne. f. SS divizija istovremeno prodre od Vareša preko Olova i Kladnja. 36/1 i 50. marta Oblasna konferencija AFŽ i veliki miting žena. prevaljujući samo u jednom pravcu četrdesetak kilometara. da bi se snage 2. i 28. 19. divizije Jugoslovenske armije. lovačke divizije. čemu nije moglo biti udovoljeno zbog nedostatka prevoznih sredstava. puka Ruskog zaštitnog korpusa i četnicima.mandu mjesta Bosanski Šamac . Izbijanjem jedinica 25. njemačka divizija je sa 47. Bilo je predviđeno da njemačka 7. divizije pravcem: Brka-Bijela-Srnice. marta 1945. armije koje su se nalazile na Trebavi i u Posavini. i istovremeno obezbijedi bezbjedno povlačenje jedinica njemačkog 21. armiju. Ofanziva je imala cilj da rastroji 2. Iz posavsko-trebavskog područja pošlo je oko 30 žena.Džemal Huskanović. napala jedinice 25. i 9. 22. kako bi se njemačke jedinice bezbjednije mogle povlačiti iz Bosne ka Slavonskom Brodu i dolinom Save. fond NOP-a k. koji je bio ojačan dijelovima 1. Bosanskog Šamca i Doboja osvoji Tuzlu.

f. pukovska borbena grupa Gajger. divizije. 4 puške i dio komore.Rabija Mujkić. kada su položaje predali 14. 11 puškomitraljeza. a nestalo ili zarobljeno 75 boraca." Napad je otpočeo 19. Odbacivši 18. Zadržali su nastupanje neprijatelja sve do noći. 6 protivtenkovskih pušaka. 145 pušaka. 47 kola. neprijatelj je prodro u pozadinu jedinica 25. bataljon) vodio je žestoku borbu sa Nijemcima u selu Donjim Guštama. ranjeno 41. divizije i ušao u Gradačac. Borci divizijske artiljerije borili su se vrlo hrabro i gotovo svi izginuli.prema Trebavi. br. divizije su na položajima kod Gračanice odbile sve njemačke napade. marta. jakom vatrom po položajima jedinica 25. Milojica Pantelić: 25. Među ranjenima je bila i rukovodilac SKOJ-a u odredu . armije je zbog ovakvog razvoja situacije uveo iz rezerve u borbu 23. divizije. 5 minobacača. Tog dana Posavsko-trebavski odred (2. 292 . Štab 2. divizije. a 25. 1. n. zbog razvoja situacije na pravcima Gradačac-Srnice i Gradačac-Gračanica. Jedinice 45. divizija. brigadu sa položaja kod Turića. 1977. 321. divizija. Izgubljena su 2 topa. Beograd. ali se noću 21/22.30 časova. 98 konja. fond NOP. diviziju i Drugu krajišku brigadu 17. 281) je neprijatelj napao bolnicu. sa dijelovima 15. divizije. divizije pružaju otpor neprijatelju sa linije: Kapetanova bina-Vranovac-Špionica-Hajdurovići-Ćosići-Zeljinski potok. divizijska apoteka sav bolnički materijal i veći dio arhive. komoru i druge dijelove 25. k. ustaško-domobranske divizije. 4 automata. 36/1. brigadi 23.52 Na Humkama (trig." 1 Neprijatelj je u zoru 20. koja je tada uvedena u borbu. d. i 3. Tada je poginulo 22. nastupajući od Doboja ka Gračanici. str. Ubio je 16 neprijateljskih vojnika. 186-187. Tog dana odred je imao 2 poginula i 5 ranjenih boraca. Vojnoizdavački zavod JNA. divizija povukla istočno od Gračanice u koju su Nijemci ušli 22. 1744. 33 Slijedećeg dana jedinice 25. marta u 4. Arhiv VII. U povlačenju su izgubljeni 1 puškomitraljez. marta počeo napad dolinom Spreče. a vlastiti gubici su iznosili 2 mrtva i 3 ranjena. koja je pretrpjela osjetne gubitke 51 52 53 54 Gligo Mandić. reg. marta. str. Posavsko-trebavski odred je takođe učestvovao u toj borbi na položajima južno od grada.

do 22. armije kao što su to planirali. i 9. da napadne lijevi bok neprijatelja pravcem Karavlaška Maoča-Hajdučko brdo. ubijajući nasumice stanovnike po ulicama. Arhiv VII. na ćelu sa Grgićem. 36/1 i 50. diviziju ka Ozrenu i Trebavi i ovlado Gračanicom. i 29.Sandići-Potočari-Vukelje-Vujičić. divizije. Istovremeno su upućene jedna brigada 28. Jedinice 2. Borbe su nastavljene 28. br. Završne operacije. Bile su vrlo žestoke i jedna i druga strana trpjele su velike gubitke. U borbu su uskoro ubačene i dvije brigade 25. divizija na liniji . bojna 12. armije zadržale su se u odbrani na liniji: 45. da napadne neprijatelja u Srebreniku sa zapadne i jugozapadne strane.57 U novostvorenoj situaciji. međutim oni nisu uspjeli da ovladaju Tuzlom i unište glavninu snaga 2. marta vođene su uporne borbe sa ciljem da se spriječi dalje prodiranje 22. 404)-Debelo brdo (k. k. divizije. 1744.56 Od 23. povučena je u rezervu i upućena na jug. 1. i izvršila strašan zločin. iz armijske rezerve je pravcem Lisovići-Srebrenik upućena 2. Početni uspjesi su Nijemcima omogućili da organizuju izvlačenje svojih snaga iz rejona Sarajeva. 23. na ćelu sa Skicom. marta. reg. marta 1945. 484). sa zadatkom da zatvori pravac Srebrenik-Tuzla. došla 16. divizija na liniji Špionica-Topalovići-Bandra (k. brigada 23. Brčko-Žabar-Gradačac-Modriča i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice-Gračanica. divizije." U dolini Spreče neprijatelj je potisnuo 45. 437. divizija istočno od Gračanice. U borbama vođenim od 19. i ustašama iz Donje Mahale. f.PPPpggMHmnMMMMHM (126 poginulih 283 ranjena i 150 nestalih). komunikacijom Sarajevo-Doboj-Brod. krajiška brigada 17. a 28. marta. neprijatelj je odbacio jedinice NOV i POJ iz Posavine ka padinama Trebave i Majevice i ovladao komunikacijama: Brčko-Bijela-Srnice. po naređenju Štaba armije. ustaškog zdruga iz Babine Grede i Županje je zajedno sa ustašama iz Bazika. Maoča-Humci-Tuzla i pravac Srebrenik-Lisovići-Tuzla. godine u Orašje. njemačke divizije i grupe Gajger ka Tuzli. str. 55 56 57 Prije nego što je pošla u napad na oslobođenu teritoriju ustaška 8. Tada je ubijeno 88 građana Orašja. divizije sa zadatkom da zatvore pravac Musi. • 293 . do 27. fond NOP-a.

zajedno sa 4. 504. U povlačenju iz Rašljana ka grebenu Majevice došlo je do prekida veze između jedinica. Bio je prisiljen na povlačenje u pravcu Srebrenika. . izbio na liniju Karahum (k. 1744. fond NOP-a. bataljonom 9. marta Posavsko-trebavski odred se kretao na prostoriji Srnice-Srebrenik-Rašljani. 736)-Okresnica (trig. . k. Odred je 18. 662)-Lepik-(k. 3 puškomitraljeza. Tog dana ojačani 16.radni vod: 10 boraca. a zatim prema selu Rašljani. 1. gdje se smjestio. brigadu Bosansko-hercegovačke divizije Narodne odbrane. marta vodio je borbu sa četnicima i ustašama u Gornjim Hrgovima i Poklecu. potisne jedinice NOV i zauzme liniju Stražba-k. Istovremeno su u odred stupila 34 nova borca. srpske brigade.1. 2 minobacača. većinom omladinci. divizije potisnuo je dijelove 23. marta bio je napadnut od jačih neprijateljskih snaga podržanih artiljerijom. .2.38 Od 20 do 29. . Od 22 do 24. 9 automata i 53 puške. bataljon: 68 boraca. bataljon: 74 borca. Uz istovremeni napad preko Špionice. bataljon: 87 boraca. 24 mine i 10 pušaka. 8 automata i 42 puške. Brojno stanje ljudstva i naoružanja iznosilo je po bataljonima: . prodro pravcem Bijela-Srebrenik. marta poslao 60 boraca i 50 pušaka u 2. reg. Odred nije mogao izvršiti mobilizaciju u rejonu Gradačca. 7 puškomitraljeza. on je uspio da prijeđe preko mosta na Tinji. pa se jedan bataljon odreda sa komandantom i komesarom prebacio preko grebe58 Arhiv VII. 815). 28. 36/1.Minobacačko odjeljenje: 16 boraca. 294 .Dvadeset trećeg marta Posavsko-trebavski odred se nalazio na položajima Gornji Hrgovi-Bijela. divizije i Posavsko-trebavskog odreda. 5 pušaka. br. 10 automata i 64 puške. f. puk njemačke 22. jer se morao brzo povući.3. 5 puškomitraljeza. to jest na greben Majevice i otvorio pravac prema Tuzli. Dvadeset šestog marta odred se uputio prema Bijeloj.

koji je od odanih omladinaca stvarao članove Partije i SKOJ-a. nego su raspoređeni na dužnost u Odredu. 1744. bataljonom u sastav 2. politički komesar Odreda Petar Kaurinović. a po naređenju Štaba 2.na Majevice na komunikaciju Srebrenik-Brezik. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a. pod uticajem svog učitelja i saoborca Naste Nakića. marta naveče. marta na dužnost komesara odreda postavljen je Ivan Bumbulović. koji su bili spremni da daju živote za ideale revolucije i socijalizma. krenuo na Majevicu sa zadatkom. bataljona. brigade KNOJ-a nisu pošli rukovodioci iz Štaba bataljona. dotadašnji komandant 3. a za zamjenika komandanta odreda Alija Muslić. od 31. 59 Tako je poginuo Petar Kaurinović hrabri i neumorni borac. marta. korpusa. Đoko V. k. pa su u Podorašje stigli tek 29. br. a Milan Kajganić za pomoćnika komesara. Druga dva bataljona kretala su se drugim pravcem. brigade KNOJ-a. fond NOP-a. čije su jedinice u to vrijeme napadale neprijateljske garnizone u Bijeljini i Brčkom. Kadro Ramić za političkog komesara. nedočekavši da doživi ostvarenje ciljeva za koje se borio još od predratnih dana. Treći bataljon Posavsko-trebavskog odreda ušao je u sastav 2. godine i partijski rukovodilac odreda od njegovog formiranja. armije. Sa 3. reg. Pri prelasku ceste Srebrenik-Brezik teško je ranjen i uskoro podlegao ranama. Tako je Milan Kresoja postavljen za komandanta 1. Pao je na pragu slobode u blizini svog Bukvika. Pajić za zamjenika. Za taj zadatak je formiran poseban štab u čijem se sastavu nalazilo sedam bataljona. 295 . Istog dana Posavsko-trebavski odred je sa svoja dva bataljona. Bio je iskusni komunista. naredbom komandanta Vojne oblasti 3. 59 Arhiv VII. da protjera i uništi četničke i zelenokadrovske grupe koje su se zadržale na terenu Majevice i ometale rad pozadinskih ustanova 2. bataljona. član KPJ od 1941. Prema naređenju Komande vojne oblasti 3. 50. Poslije pogibije Petra Kaurinovića. korpusa Posavsko-trebavski odred je došao u Tuzlu 30.

Odra-Slovačke planine-Blatno jezero-Drava.na zapadnom frontu saveznici su izbili na Rajnu i obrazovali više mostobrana sa namjerom da što prije zauzmu Rursku oblast. gdje su opkoljeni i uništeni. Na frontu u Italiji saveznici su se pripremali za proljetnu ofanzivu na Gotsku liniju (jezero Komo-Bolonja-Toskanske planine). Hercegovinu. Crnu Goru.Odred je krenuo na Majevicu preko Gornje Tuzle. Dalmaciju sa ostrvima. gotovo cijelu istočnu Prusku i Pomeraniju izbila na liniju r. a zatim da preuzmu opštu ofanzivu ka Berlinu. Priboja i Teočaka. Vrhovni komandant je pred JA postavio cilj da oslobodi sve naše narode na cjelokupnoj etničkoj teritoriji.na jugoslovenskom ratištu Jugoslovenska armija je u toku jeseni i zime oslobodila Madedoniju. Prvog marta 1945. 9. 296 . . aprila. opšta situacija na frontovima je bila sljedeća: . a zatim se preko Brezovog Polja uputio. Njemački front. Brijesta. Četnici su pod borbom satjerani u rejon Teočaka. u susret Crvenoj armiji.na istočnom frontu Crvena armija je. BORBE ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE Uoči velike savezničke proljećne ofanzive koja je bila predviđena za početak aprila 1945. u oslobođeno Brčko. Kod Čađavice i Vršana se takođe borio sa četnicima. gdje je vodio borbe sa domaćim četnicima. nasuprot jedinicama Jugoslovenske armije. Odred se zatim spustio u Semberiju. a Vrhovni štab u Generalštab JA. jugozapadnu Bosnu i uspostavila neprekidan front od Drave do Jadranskog mora. uglavnom se protezao linijom Drava-Dunav-Šarengrad-ušće Drine-Sarajevo-Banja Luka-Bihać-Gospić-Karlobag i nije bio taktički povezan. Narodnooslobodilačka vojska preimenovana je u Jugoslovensku armiju. Srbiju. . oslobodivši u toku zime Poljsku.

obezbijedi unutrašnje bokove 1. Milan Bojanić. politički komesar. pomoćnik komesara i Drago Mitrović.PPHMMH Sve četiri armije i samostalni korpusi dobili su zadatak da prijeđu u ofanzivu za konačno oslobođenje zemlje.d. načelnik štaba. armija je držala liniju Karavlaška Maoča-hajdučko brdo-Hujdurovići (jedinice 25. str. komandant. divizije). politički komesar. i 4. Drago Šobot.Mirko Srdić. koje bi sa fronta napala Sremska grupa divizija. . i u sadejstvu sa Sremsko-bosutskom grupom divizija nastupa pravcem Gunja-Županja-Cerna. pomoćnik komesar i Ante Bajak. divizija. načelnik štaba. 60 t. Četvrtu krajišku udarnu i Artiljerijsku brigadu. načelnik štaba. Druga armija koja je bila grupisana u istočnoj Bosni dobila je zadatak da u početnom periodu operacija.u Prvoj jugoslovenskoj . Đuro Vukobrat. Pravoslavna Špionica-Bandra-Stražba-k. Borike-Debelo brdo-Veliki brijeg-Kamenički vis (jedinice 45. a zatim da forsira Savu u rejonu Brčkog. zamjenik komesara i Jovo Nastić. komandant. Štab divizije je imao slijedeći sastav: Radomir Babić. armije je formirao tri udarne grupe divizija. Ilija Materić. armije. komandant. 325-326. divizije). Petar Simurdić. n. . komandant.Miloš Tanjga.u Četvrtoj krajiškoj . U Južnu operativnu grupu ušle su 2. divizije). s. načelnik štaba. politički komesar. u pozadinu neprijateljskih snaga na sremskom frontu.u Prvoj krajiškoj . Mašan Milutinović. . 17. 472 (jedinice 23. politički komesar. Gligo Mandić. Aleksandar Krajačević Saša. štab 1. pomoćnik komesara i Novo Matunović. U okviru priprema za proboj sremskog fronta.Vasilije Bošković. Vlado Malbašić. angažovanjem svojih divizija u dolini rijeke Bosne.u Artiljerijskoj brigadi . . Dvadesetosma divizija se nalazila u armijskoj rezervi na prostoriji Puračić-BukinjePoljice. Makso Sekulić. pomoćnik komesara i Nikola Tomić. Peta krajiška N 0 0 divizija imala je tada u svom sastavu Prvu krajišku proletersku brigadu. načelnik štaba. Mirko Turić. U štabovima brigada nalazili su se: . 61 297 .Savan Kesić.60 Zadatak Južne operativne grupe bio je da likvidira neprijatelja na potezu Bijeljina-Brčko-Orašje.61 Pred početak završnih operacija 2. a poslije toga da dejstvuje opštim pravcem Doboj-Derventa-Banja Luka-Sisak-Novo Mesto. Prvu jugoslovensku udarnu. politički komesar. i 5. komandant.

komandant. Petko Kahmi. u Drugoj krajiškoj Milan Zgonjanin. armije prenijela je težište operacija iz rejona Bijeljine u rejon Brezovog Polja i Brčkog. divizije tada su bili: Blažo Janković.62 U toku 4. pomoćnik komesar. Štab 2. načelnik štaba. a zatim gonila neprijateljske zaštitničke dijelove prema Brezovom Polju. Jedinice 2. Ostravica (na Ozrenu). 1. zamjenik komandanta i Vlado Bajić. U štabovima brigada su bili: u Šestoj . krajiškom brigadom u protivnapad. divizija je izbila na liniju Piskavica-Straževac-Karanovac-M. aprila. marta i 1. armije je premjestio težište operacije sa pravca Gradačca u pravcu Doboja. Istog dana 45. zamjenik komandant. komandant. diviziju sjeverno od komunikacija Gračanica-Doboj. da se neprijatelj na čitavom frontu u Posavini i Semberiji ubrzano povlači. komandant. Sa pomenutih linija sve jedinice su 5. Šestog aprila 2. armije napadale su pravcima Karavlaška-Maoča-Avramovina (25. aprila prijeđe sa 23. svaka na svom pravcu. Milan Makivić. Dušan Sovilj. zamjenik komandanta i Branko Bahrić.Rade Čorak. orijentišući 25. armije odlučili su da nastave ofanzivna djejstva i što prije ovladaju Semberijom i Posavinom. divizijom i 2. brigada 25. Stevo Klašnja. Južna operativna grupa divizija 1. politički komesar i Uroš Kukolj. Primjetivši. divizije oslobodila je Gradačac i izbila na liniju Humke-Gradačac-Tu62 U štabu 17. divizija).Ocenjujući da je pritisak neprijatelja popustio i da je on uglavnom zadržan na cijelom frontu. aprila prešle u opšti napad na neprijatelja. pomoćnik komesara. u Petnaestoj majevičkoj . i V. politički komesar. Sedamnaesta divizija je istog dana napala neprijateljski garnizon u Bijeljini i 2. armije je odlučio da u toku noći između 31. U borbama koje su se odvijale tog dana jedinice su. Božo Hinič. Poslije uporne borbe jedinice JA su ovladale Srebrenikom i nastavile gonjenje neprijatelja prema Špionici. divizija) i Bandra-Lukavac (23. politički komesar.Milorad Miklavčić. Štab 2. politički komesar. i 28. Šestog aprila štab 2. armije i Štab Južne operativne grupe divizija 1. aprila oslobodila grad. 19. Milan Minić. aprila. Zvonko Žardin. savladale otpor neprijatelja i do mraka izbile na liniju Hrgovi-Hajdurović-Kapetanova bina-Vranjevac-Hadžići (25. divizija). krajiška brigada je dostigla liniju Donja Zelinja-Petrovac-Gornji Lukavac. 298 . pomoćnik komesara. komandant: Milenko Stojaković. i 23.

brigadom). politički komesar. proletersku (crnogorsku) i 3. Oko 15 časova dijelovi 18. proletersku (srpsku). brigade. U borbi za Garevac. 299 . Napad jedinica Južne operativne grupe divizije 1. aprila. aprila je oslobodila Orašje (sa 4. brigadom iste divizije izbila na rijeku Bosnu.U Trećoj srpskoj . Štab divizije su sačinjavali: Šredoje Urošević. nastupajući desnom obalom Save. Borba je nastavljena 10.Vido Šoškić. Ustaše su pošle prema zapadu. Vojin Đurašinović Kostja. brigade prešli su u napad i neprijatelja odbacili prema rijeci Bosni. koje je dobio sa lijeve obale Bosne. zamjenik komandanta. Uz pomoć pojačanja. Milorad Milošević. brigada 25. te u crkvi i školi. načelnik štaba. poslije žestokih borbi na prilazima ovom mjestu. načelnik štaba. načelnik štaba. i 3. pmoćnik komesra i Jovo Samardžić. Devetnaesta brigada je blokirala neprijatelja u Garevcu. u Četvrtoj proleterskoj . osobito u Hasiću. Branislav Joksović. ali se nisu mog63 Druga proleterska divizija imala je tada u svom sastavu 2. 4. zamjenik komandanta. i 19. brigadom). politički komesar. Milija Stanišić. Đoko Nedić. Vaso Dragović. Zarija Šaletić. 8. otpočeo je takođe 5. aprila. neprijatelj je 11. koji se utvrdio u tri zidana bunkera. Jedinice 23.Mihailo Gavrilović. srpske divizije su u noći 18/19. Brčko je oslobođeno 7. 11. komandant. pomoćnik komesara i Lazar Tešić. vodeći idućih dana ogorčene borbe na Becnju i Ciganištu. 40 ranjenih i 56 nestalih boraca. srpsku brigadu.63 Devetog aprila 16. aprila Bosanski Šamac (sa 2. Veselin Perović Truša. oslobodile je sutradan u 7 časova i nastavile nastupanje prema Doboju.Ljubiša Veselinović. pod komandom Peke Dapčevića. Nikola Stanišić. a 2. aprila ujutro. uspio da ih potisne i izvršio evakuaciju ranjenika na lijevu obalu Bosne. divizije su tog dana napale Gračanicu. armije. komandant. i 11. Poslije kraćeg odmora jedinice 25. komandant. komandant.rić. . divizija je imala 25 mrtvih. a 18. aprila prešle rijeku Bosnu i oslobodile Odžak i okolna sela. u kojem je bilo oko 600 ustaša. brigada 25. divizije je izbila na liniju Porebrice-Dubrava-Bijela. pomoćnik političkog komesara i Vojislav Đurović. divizija. marta iz Garevca izvršio napad na jedinice 19. politički komesar i Radomir Burič. divizije je u 23 časa oslobodila Modricu i u sadejstvu sa 19. politički komesar. na liniju Modriča-Koprivna. načelnik štaba. Peta divizija i 17 divizija su se prebacile preko Save i nastavile nadiranje prema Županji. zamjenik komandanta. Živojin Jeremić. U štabovima brigada bili su: u Drugoj proleterskoj .

12 mitraljeza. 300 . referent za finansije Mehmedalija Subašić iz Bosanskog Šamca i referent za upravu Tošo Tovirac iz Tišine. Mitar Lujić iz Crkvine. Vlasenicu. 76 puškomitraljeza i 37 automata. Jedinice 25. Zajedno su se vratili i zaposjeli fortifikacijski uređene položaje za odbranu. n. 365 ranjenih i 2. koja je u napredovanju daleko odmakla na zapad. a za referenta za zdravstvo dr Huso Kapetanović (nalazio se tada u JA). armije. mostarski. a odnos snaga je bio 1:1. aprila. za referenta za privredu Trivo Dakanović. za podpredsjednika Pavo Pajić iz Modriče i Ahmet Mešić iz Odžaka. Članovi odbora su bili: Vid Dević iz Novog Grada. do 27. Pošto je 25. u noći 28/29. Na taj način su ih odsjekle od ostalih neprijateljskih jedinica koje su se povlačile ka Zagrebu. 7 minobacača. Bos. str. divizije imale su 74 poginula i 259 ranjenih boraca.882 zarobljena. Prema toj odluci teritorija Bosne i Hercegovine je podijeljena na šest okruga: sarajevski. tuzlanski. Konstituisanju Sreskog N 0 0 u ime Okružnog N 0 0 prisustvovao je Edhem Čamo 64 65 Milojica Pantelić. Tarevce i Jakeš. Gradačac. Na povratku prema Odžaku njima su se priključile ustaše koji su se povlačili dolinom rijeke Bosne. Graćanicu. Modriča i Odžaka. koji su se protezali linijom: k. 205-Svilaj-Potočani-Vlaška Mala-Prud.le probiti.64 Po oslobođenju Bosanskog Samca. korpusa. Stanovnici Odžaka su izbjegli u Modriču. Kladanj. koji je obuhvatao teritoriju opština Bosanskog Šamca. srpska divizija morala poći u sastav svoje 2. 3 minobacača. Od oružja i opreme zaplijenjena su 4 topa. na osnovu odluke Predsjedništva ZAVNOBiH-a. 63 konstituisan je sreski narodnooslobodilački odbor za srez Bosanski Samac. Samac. Neprijatelj je ipak uspio zadržati svoje položaje. banjalučki. Zvornik i Srebrenicu. njene položaje su preuzele jedinice 27. Maglaj. jednu pt pušku i 10 konja. Šćepo Radić iz Dubice i Cvijetko Stojanović iz Vranjaka. aprila oslobodile Slavonski Brod. Nove borbe su vođene od 24. Za predsjednika je izabran David Davidović iz Miloševca. Brčko. Izgubile su 4 topa.d. Neprijatelj je imao 733 poginula. bihaćki i travnički. Doboj. Tuzlanski okrug je imao 12 srezova: Bijeljinu. za sekretara Panto Nikolić iz Modriče. pošto su jedinice JA 20. aprila. 235-236. istočnobosanske divizije 3. Referent za prosvjetu je postao Dojčin Uzelac.

komesar 25. 301 . djelovalo je 59 članova i 3 kandidata za članove KPJ. jer se oskudijevalo u stručnom kadru i pomoćnom osoblju. Joco Vočkić.koji mu je prenio smjernice za dalji rad. U Komandi područja i u komandama mjesta bilo je 24 člana. a u srezovima čete. Teufik Imamović. Uporedo su se vršile i pripreme za postavljanje opštinskih i sreskih sudova. a na teritoriji sreza Gradačac-36 članova. U pripremama se nailazilo na znatne teškoće. od toga pola u Gradačcu. Odžaku i Orašju. Teufik Imamović član sreskog komiteta KPJ i Kasim Ibrišimović. poslije odlaska nekih članova na druge dužnosti. Fuad Suljić. a pola u Bosanskom Šamcu. U isto vrijeme imenovan je i novi sreski komitet za bosanskošamački srez. Modriči. Okružni komitet je. a za članove Cvijan Dakić. a u Posavsko-trebavskom odredu 36 članova KPJ i 5 kandidata. Rifat Salihović. divizije. Na teritoriji sreza Bosanski Samac. Mile Glavaš i Gojko Šarkanović. partijska organizacija opštine Srebrenik ponovo je pripala Okružnom komitetu za Trebavu i Posavinu pošto je od februara 1944. Arif Zenunović i Lepa Kuđic. Istom odlukom partijska organizacija iz Bukvika pripala je Sreskom komitetu za brčanski srez. radio u okrnjenom sastavu. Na čitavom Posavsko-trebavskom području bila su svega 2 pravnika. Uporedo sa konstituisanjem organa narodne vlasti stvarani su organi unutrašnjih poslova i milicije. Dana Simić. Uskoro su konstituisani opštinski NOO u Bosanskom Šamcu.Esad Taslidžić. za sekretara Saliha Mehikić. bila u sastavu Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. Nešto ranije formiran je sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez. Predviđeno je da u komitet uđe i komesar Komande mjesta Gradačac . Odlukom Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. U svim opštinama formirani su vodovi milicije. u sastavu: Slobodan Janković (sekretar). Desetog aprila u oslobođenom Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Milojica Pantelić. u sastavu: Mehmedalija Tufekčić. Imenovan je novi sreski komitet za srez Gradačac. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. U prvo vrijeme bilo je svega 90 milicionera na teritoriji okruga.

bataljon. Poslije oslobođenja Brčkog. Odred je dobio zadatak da uništi ostatke četničkih i ustaških jedinica. Za komandanta 3. Zbog toga je Okružni komitet nekoliko puta. 5036 i 5022).Panto Nikolić. jer im se ništa neće dogoditi. Tako je. Salih Mehikić. Pored toga. na tom terenu više nije bilo vojnih jedinica i ustanova. Posavsko-trebavski odred je 10. Vrlo brzo odred je narastao na oko 1000 boraca. formiran je novi 3. Sreski komitet za brčanski srez imao je tada slijedeći sastav: Radivoje Lukić (sekretar). obavještavani su preko prijatelja i rođaka da se predaju. Joco Vočkić. aprila. br. u drugoj polovini aprila. Od toga broja. postojale su partijske organizacije u ustanovama sreza i pri komandama mjesta Brčko i Celić. Došlo je do znatnog priliva novih boraca u jedinice odreda. po naređenju komande Vojne oblasti 3. aprila iz oslobođenog Brčkog krenuo preko Bukvika i Žabara prema Orašju. G. tražio da se u okolinu Gradačca iz Posavine upute jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje bi političkim radnicima i organima narodne vlasti pomogle i obezbjeđivale njihov rad. Odred je pomagao i pri radu organa narodne vlasti i pružao im zaštitu. Dolazili su i oni koji su silom mobilisani u neprijateljske formacije. izuzev Komande područja i komande mjesta koje su imale malo naoružanog ljudstva. Ahmet Ćatić. a nisu bili krivi. brigadu KNOJ-a. Rahiću i Koraju). Sekretari sreskih komiteta po svojoj funkciji su bili i članovi Okružnog komiteta. da vrši mobilizaciju ljudstva i da politički djeluje među stanovništvom. 30. Umjesto ranijeg 3. korpusa. bataljona koji je upućen u 2. Oni koji su se krili. 302 . Posavsko-trebavski odred brojao 796 boraca. (Arhiv VII. a na teritoriji opštinskog komiteta Vražići 19 članova (ćelije u Vražićima. ba66 Na teritoriji opštinskog komiteta Bukvik djelovalo je 10 članova KPJ. korpusa u Gračanicu. zbirka NOR-a kat. Sarajevo. Mehmed Mujbegović i Trivo Dakanović. za sekretara sreskog komiteta KPJ došla je Nada Manojlović. Zaga Lukić i Sulejman Čaušević. Poslije prelaska jedinica JA preko rijeka Bosne i Save. osobito među onima koji su bili zaplašeni zbog neprijateljske propagande. Lepa Kuđić. 66 Ostaci četničkih i ustaških bandi još su krstarili teritorijom Posavine i Trebave. IRP. upućeno je 200 boraca u Dopunski bataljon 3. Brnjiku. koje su se krile oko posavskih sela.

ustaško-domobranske divizije. U Posavini Posavsko-trebavski odred nije naišao na jači otpor zaostalih neprijateljskih jedinica. sa pojedinim mitraljeskim zaklonima. dok. kao glavna otporna tačka. a naročito Gornja Dubica i Prud u kojima su postojali trospratni bunkeri. U međuprostorima su bili iskopani streljački zakloni punog profila. iznosi se broj od oko 2. knj. 228. jer su se one krile po malim grupama. Utvrdili su se u trouglu koji čine rijeke Bosna i Sava i planina Vučjak. za komesara 1. bataljona postavljen je Muharem Ibralić. 34. na str. Zbog odlaska Kadre Remića na partijski kurs. 133 puškomitraljeza sa dosta municije. Zadnji podatak je najrealniji. str. sa još jednim bataljonom ustaške milicije. 29 mitraljeza.000 ustaša. jača ustaška formacija od oko 4.500 ustaša. za odbranu je pripremljena velika školska zgrada. 67 U navedenom djelu Milojice Pantelića.000 ustaša i oko 1.67 Oni su ranije imali zadatak da kao bočna zaštitnica štite izvlačenje njemačkog 21. Drago Karasijević i Mladen Vukosavljević u knjizi 53. Svako naseljeno mjesto je pretvoreno u otpornu tačku. jer je broj približan neprijateljskim gubicima u toj operaciji. opasanog sa tri reda bodljikave žice. i izradili sistem odbrane u vidu stalne i polustalne fortifikacije. 9 minobacača. divizije je u svom izvještaju Štabu 3. bila je najjače utvrđena. 190. NOV srednjobosanska divizija. Pored velikog trospratnog bunkera. bataljona Ilija Kaurinović). Na prostoriji Novi Grad-Vlaška Mala-Odžak-Mrka Ada-Balegovac-Dubica ostala je. a za komesara Stjepan Tešič. korpusa od 7. Vlaška Mala.500 četnika. navode d a j e na tom prostoru bilo oko 11. Štab 27.500-4. (Zbornik IV.taljona prvo je postavljen Nedo Pisarevič. Od naoružanja su imali 8 topova. maja 1945. poslije povlačenja Nijemaca. Ostala sela i zaseoci su takođe bili dobro utvrđeni.000 pripadnika uglavnom 12. a vlastiti gubici su bili 1 mrtav i 1 ranjen (komesar 2. gdje su u velikom broju bili zastupljeni bunkeri povezani podzemnim skloništima i streljačkim rovovima punog profila. 856) naveo da se na tom prostoru nalazi 3. 154. Od polovine do kraja aprila ubijeno je 15 neprijateljskih vojnika. 303 . korpusa iz doline rijeke Bosne preko Bosanskog Broda. i 15. na str.

zamjenik komandanta. . vršile su stalne napade na neprijateljska uporišta . str.U Devetnaestoj . aprila oslobođen Slavonski Brod. Zarije Škerović. divizije. ali ih nisu mogle likvidirati zbog nedostatka teške artiljerije i avijacije.Spaso Mičić komandant. Jedinice 25. muslimanska brigada 27. aprila. 9. pomoćnik političkog komesara i Jakob Vodušek. muslimanskoj brigadi i krenule na zapad.Radomir Šćepanović. divizije sa jednim divizionom artiljerije. brigada 53. pomoćnik komesara i Selim Zelinčević. načelnik štaba.Jedinice 25. divizije predale su 28. Pošto je 20. . do 7. divizije. Drago Karasijević. 275. ustaše nisu mogle da krenu na zapad lijevom obalom Save kuda su se povlačile njemačke i ostale ustaške snage. komandant. divizije započele su borbu sa ustašama 19. na odseku Vrbovac-Vinska i time onemoguće povlačenje ustaša desnom obalom Save na zapad. Teške borbe nastavljene su od 25 do 27. Vojnoistorijski glasnik br. te su ostale odsječene od ostalih neprijateljskih snaga u trokutu koji čine rijeke Sava i Bosna i planina Vučjak. politički komesar. pomoćnik komesara i Živko Gajić. a poslije njegovog ranjavanja Omer Dedić. aprila izbiju nadomak Save. Košta Banjac. Čamil Kazazović.Ratko Jovičić. Pero Jovičić. Ahmet Đonlagić. birčansku i 20. armije. Pošto su od 1. politički komesar. Operacija Vlaška Mala. 68 69 Dvadeset sedma istočnobosanska divizija imala je tada u svom sastavu 16. ali je neprijatelj uspijevao da odbije napade i da se na svojim dobro utvrđenim uporištima održi. politički komesar. aprila. maja u 3 sata ujutro. 23. načelnik štaba. Vlašku Malu i M r k u Adu. politički komesar. komandant. muslimansku. maja jedinice 27. Kada je prispjela u Modriču. U štabovima brigada bili su: . načelnik štaba. dok je mjesto načelnika štaba bilo upražnjeno.U Dvadesetoj .69 Sedmog maja stigla je u Brusnicu kao pojačanje 14. Nikola Andrić. Ratko Altarac.U Šesnaestoj . U ovim napadima pojedine napadne kolone su uspijevale da se kroz međuprostore probiju iza braniočevih položaja. 304 . komandant. Poslije priprema.Odžak. One su uspjele da do 21. aprila svoje položaje 16. i 19 brigada 27. 19. aprila sa velikim gubicima na obe strane. 2/67. a da njegove otporne tačke opkole. romanijsku brigadu. otpočeo je napad na cijelom frontu u kojem su učestvovale 16. Štab divizije su sačinjavali: Miloš Zekić. pomoćnik komesara i Momir Koprivica. u sastav 2. u borbu je uvedena i 16. divizije68 i Posavsko-trebavskog odreda okružile neprijatelja. Asim Hodžič.

neprijateljska uporišta. 286-287. dok. (Zbornik. . a jedan na desnoj obali rijeke Bosne od skele ispod Modriče do Mrke ade.Devetnaesta brčanska brigada napadala je sa linije k. maja jedinice JA su djejstvovale sa svojih položaja prema neprijateljskim uporištima. brigada 53.14. 101-s. . divizije je zatražio od Štaba 3. ne može likvidirati . 925-928). str.Četrnaesta brigada 53. 1945. jedinice JA bile su prinuđene da se povuku na polazne položaje. Štab 27. sa zadatkom da spreči proboj neprijatelja preko rijeke Bosne.70 Iako je kapitulirala fašistička Njemačka i sa njom kvislinška NDH. korpusa podršku avijacije i tenkova. . Borbeni put 16.Ćamil Kazarović. Napad je trajao 9 sati. Posavsko-trebavski odred (bez jednog bataljona) zauzeo je položaj od Mrke ade do Bosanskog Šamca. srednjobosanske divizije raspoređena je na liniju Lipik-Svilaj-Vrbovac. ustaška grupa se još borila. IV. do 15. bez velikih gubitaka. divizije su iznosili 114 mrtvih.71 70 71 Izvještaj Štaba 27. ali pošto je neprijatelj u borbu ubacio svoje jake rezerve. 20 305 . .Jedan bataljon Hrvatske divizije KNOJ-a zaposjeo je desnu obalu Save od sela Svilaj do ušća rijeke Bosne u Savu. Izvršen je novi raspored jedinica i u borbu su uvedene nove jedinice. Od 9. U borbama koje su vođene od 1. a gubici jedinica 27. ojačana jednim bataljonom Posavsko-trebavskog odreda. Ahmet Džonlagić . do 15. Jedinice JA su se uspjele ukliniti do Dubice i blokirati Vlašku Malu i Odžak. Srnava. knj. Uvidjevši da raspoloživim snagama i sredstvima. 222 ranjena i 27 nestalih. 330. 5. . 34.Dvadeseta romanijska brigada je rasporedila jedan bataljon južno od Mrke ade. divizije i jedan divizion artiljerije. str. Svaki njihov napad je uzvraćen neprijateljskim protivnapadom. napadala je neprijatelja na liniji Srnave-Potočani-Duge Njive. maja neprijatelj je imao 243 poginula i 404 ranjena.Šesnaesta muslimanska brigada. divizije od 20. brigade bili su u rezervi i sprečavali eventualno prebacivanje neprijatelja preko rijeke Bosne. Posavskotrebavski odred i dijelovi 20. muslimanske brigade.

Dvadeseta romanijska brigada i Posavsko-trebavski odred su u toku noći forsirali Bosnu i napali na neprijateljske položaje duž lijeve obale Bosne.401. 26. brigade prešle u gonjenje. brigade odbačeni su nazad. Poslije učešća u operaciji protiv ustaške grupacije kod Odžaka. koji iznenadnim udarom likvidiraju i produžavaju ka Dubici. divizije koncentričnim napadom. 306 . Slijedeća dva dana. Dvadeset četvrtog maja u 23 časa 19. Ustaše koje su se povlačile iz Odžaka i Vlaške Male pokušale su da se probiju preko položaja 16. dijelom snaga. muslimanske brigade.Od 15. na kojem je govorio Ivan Bumbulović. Njoj su sadejstvovali. Snažnim protivnapadom bataljona 16. maja. U dogovoru sa partijskim rukovodstvima i organima narodne vlasti je72 73 Isto. pa su jedinice 16. a 22. u 4 časa. brigade. poslije održanog mitinga u Bosanskom Šamcu. artiljerija i avijacija su od zore do mraka žestoko bombardovale neprijateljske položaje. 19. 284. maja. maja vršeni su svakodnevni napadi. U ovoj operaciji ustaše su potučene.d. maja avijacija je sa sedam aviona bombardovala neprijateljska uporišta. poslije dvočasovne borbe.73 Manji broj ustaša se po grupicama izvukao iz obruča. a sutradan 25. zauzimaju Odžak. i 24. maja. a zarobljeno je 745 ustaša. str. Nastupilo je rasulo kod ustaša. 290. preko Krčevina prema Vučjaku. 23. divizije prodiru duž desne obale Save do Pruda. i 27. nastavljeno je čišćenje terena od neprijateljskih grupa. str.Vlašku Malu sa t r i pravca. ustaše su naletjele na dijelove 14. Poginulo je 3. n. te je kod protivnika nastupila opšta dezorganizacija. Posavsko-trebavski odred je 28. brigade. Slijedeća dva dana. bričanska brigada i jedan bataljon Posavsko-trebavskog odreda. izvršen je opšti napad svim snagama. Šesnaesta brigada 27. brigada 27.. divizije napala je najjače uporište . i 20. i 19.72 Nakon žestoke tročasovne borbe neprijatelj je razbijen i stalna neprijateljska uporišta su zaposjednuta. sadejstvujući u likvidiranju neprijatelja u Dubici. do 22. maja. Jedinice 53. Bježeći ispred 16. Drago Karasijević. krenuo u tri kolone prema Tuzli. Sva neprijateljaka uporišta su razorena.

brigade 3. fond NOP-a. protiv kojeg su se borili u toku rata.članova KPJ i SKOJ-a . a njegovo ljudstvo i starješine su popunili čete i bataljone 2. koja je imala zadatak da iskorijeni ostatke ustaških. Došavši u Tuzlu. 307 . na svom borbenom putu dugom oko 20 mjeseci. četničkih i zelenokadrovskih bandi koje su se krile po šumama i zemunicama sjevernog dijela istočne Bosne. prošao kroz tri faze u svom razvoju. u bataljone 6.branili i širili slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i obezbjeđivali djelatnost partizanske pozadine. kojeg će kao ranjenika ubiti četnički banditi u brčanskoj bolnici 1946. Posavsko-trebavski odred je rasformiran. Posavsko-trebavski odred je. divizije KNOJ-a. k. 15. 6. a među njima i posljednji komandant odreda-Cvijetin Vasić. brigade stupe stotine novih boraca i formiraju se dva nova partizanska odreda. godine. U prvo vrijeme Posavski i Trebavski odredi su bili samostalne jedinice i vršile svoje odredske funkcije . Stvaranje partizanskih odreda u Posavini i na Trebavi je jedan od glavnih rezultata dugotrajnog i teškoćama ispunjenog političkog djelovanja aktivista NOP-a . 1745. Tako su stvorili preduslove da. br. 42. u ljeto 1943. f. reg. Jedan broj boraca daće u toj borbi i svoj život. po dolasku većih jedinica NOV u Posavinu i na Trebavu. bili su bitni činioci za donošenje odluke o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda.koji su upornim političkim radom pridobili i privukli na stranu NOP-a omladinu i veći dio ostalog stanovništva ovog kraja.dan broj starješina iz Odreda je ostao na terenu i preuzeo dužnosti u oslobođenim gradovima Posavine i Trebave. VOJNO-POLITICKI ZNAČAJ POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Veliki uspjeh jedinica NOV i POJ i vrlo povoljna politička situacija u sjevernoistočnoj Bosni. godine. i 16. 74 Arhiv VII.74 Oni će u naredne 2 godine nastaviti borbu sa istim neprijateljem.

brigadu. koliko je dala Trebava i Posavina. hrvatsku brigadu i da se odred svede na takvo brojno stanje koje će služiti kao jezgro za popunu. Od 4800 boraca NOV i POJ. nije više bilo potrebno da odred ima nekoliko stotina boraca u svom sastavu.Posavini i Trebavi. zatvarao opera308 . Učestvovao je u operacijama većih jedinica. Treća faza razvitka nastaje dolaskom odreda u Srebrenik. odred je živio i rastao. ravnopravan i slobodan život u zajedničkoj postojbini Bosni i Hercegovini. kada se vrati na svoju teritoriju. komandante i vrijedne političke komesare. Iz svog sastava je uputio za popunu drugih jedinica preko 1000 boraca. zavisno od vojno-političke situacije u Posavini i na Trebavi. kalili se u mnogim akcijama i izrastali u dobre borce. u neposrednu blizinu svoje teritorije. Prelaskom u centralnu Bosnu i dužim zadržavanjem na drugoj teritoriji. Pred kraj rata imao je oko 1000 boraca. Iz Srebrenika sada počinju akcije odreda prema matičnoj teritoriji . odred je mijenjao. Crpeći uvijek nove snage iz naroda.U drugoj fazi razvoja. oko 2000 je prošlo kroz Posavsko-trebavski odred. zvog ofanzive jakih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. Muslimani i Hrvati. Odred je bio prva jedinica za mnoge Posavce i Trebavce u kojoj su oni sticali prva borbena iskustva. političkim radom među borcima i narodom. Svoje brojno stanje i organizacionu strukturu. visokim moralom i zalaganjem dali veliki doprinos snaženju odreda. narastanju uticaja NOP-a i širenju ideje bratstva i jedinstva. Odred je bio sastavljen od običnih ljudi iz naroda. Na svom borbenom putu odred je izvršio razne zadatke. poslije spajanja. odred je vojnički i politički sazrio da preraste u veću jedinicu . U njegovim redovima su se zajedno borili Srbi. U jedinicama odreda djelovali su mnogi komunisti i skojevci koji su svojim primjerom u borbi. u pojedinim periodima. stvarajući uslove za bolji. Odluka nije mogla biti realizovana. vješte komandire. koji su poticali iz svih sela i gradova Trebave i Posavine. Zbog toga je donijeta odluka da kompletni bataljoni pređu u 18.

Unosio je patriotizam u redove omladine i ostalog stanovništva. SKOJ-a. Djejstva je izvodio danju i noću. ćelije i aktivi KPJ i SKOJ-a. Obezbjeđivao je rad vojnopozadinskih organa i učestvovao u prikupljanju sredstava za partizanske bolnice i stanovništvo ratom opustošenih krajeva. Dao je znatan doprinos u sprovođenju linije KPJ na mobilizaciji svih snaga za pobjedu nad okupatorom i domaćim izdajnicima. Kao teritorijalna jedinica neprekidno je vršio politički uticaj u rejonu svog dejstva. gonio. Izvodio je mnoge napade na neprijateljska uporišta i kolone.cijske pravce i spriječavao prodore neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju. AFŽ i NOF-a. U prvim mjesecima postojanja odreda. Bio je pod operativnom komandom 7 štabova divizije i 12 štabova brigada. USAOJ-a. Bilo je i odlaženja iz njegovih redova. pravio zasjede na pravcima kretanja neprijateljskih jedinica. hvatao i razoružavao pripadnike odmetničkih bandi. Društveno-političke organizacije sa terena znatno su doprinijele da odred uspješno vrši svoje funkcije. Okružni komiteti KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu. vršio diverzije na putevima. 309 . mostovima i željezničkim prugama. sreski i opštinski komiteti. Odred se nalazio i u teškim situacijama. osobito u prvim mjesecima svog postojanja. išao u izviđačke akcije. vršio garnizonu službu. po svim meteorološkim uslovima. narodnooslobodilački odbori i organizacije AFŽ su u svakoj prilici nastojali da pruže pomoć. one su u njegove čete uputile mnoge članove Partije i SKOJ-a koji su pomogli da Odred postane čvrsta borbena jedinica. ali je čvrsto odredsko jezgro našlo uvijek načina da to stanje brzo prebrodi i odred učini još jačim i borbenijim. To jedinstvo fronta i pozadine bilo je zaloga uspjeha i pobjede nad znatno nadmoćnijim neprijateljem i dovelo je slobodu u sela i gradove Trebave i Posavine. sadejstvovao drugim jedinicama u napadu i odbrani. ali je često vršio i samostalna borbena dejstva. Odred je obezbjeđivao rad društveno-političkih organizacija i sam pomagao da se na terenu stvaraju narodnooslobodilački odbori i organizacije KPJ.

V D I O SPISAK BORACA POSAVSKO-TREBAVSKOG ODREDA .

Tako sređeni spiskovi su dva puta upućivani opštinskim odborima SUBNOR-a na dopunu i izmjenu. proleterskoj i 15. Spiskovi su također. Autor rukopisa je na kraju uporedio podatke iz rukopisa sa podacima iz spiska. Orašje. kada knjiga bude odštampana./ Podatke za spisak boraca Posavsko-trebavskog odreda prikupili su opštinski odbori SUBNOR-a Bosanski Samac. . Odžak i Srebrentk. Modriča. Brčko. muslimanskoj. 6. Stoga molimo čitaoce da imaju u vidu da su propusti u najvećem broju nastali uslijed nepotpunosti evidencije. odnosno da su podaci o pojedinim borcima neprecizni i nepotpuni. da u spisku ne budu obuhvaćeni svi borci. Na osnovu toga. Uprkos svim nastojanjima. Gradačac. Doboj. Gračanica. a o njima su dali mišljenje i organizacije SUBNOR-a mjesnih zajednica. sigurno će se ispostaviti. majevačkoj brigadi sa podacima iz edicija o tim jedinicama. a za borce koji su bili u 16. bili priključeni uz dvije verzije rukopisa da bi čitaoci mogli dati svoje primjedbe. sekretar redakcije Uroš Goranović je sačinio spiskove po opštinama.

1943. borac. zemljoradni. borac. zemljoradnik. Srbin. ANTIĆ Save DUJO. Srbin. u odredu od 10. Brvnik. ALIMANOVIĆ Salke HALID. borac. ARSENIĆ Joce DAKO. 1943. 1923. 1943. zemljoradnik. 1945. 1945. borac. član SKOJ-a. zemljoradnik. Škarić. borac. borac. Gornja Slatina. umro 1962. 9. ANTIĆ Save CVIJAN. član KPJ. u odredu od 8. Brvnik. 9. 1943. zemljoradnik u odredu od 15. ANTIĆ Save UUBOMIR. ANTIĆ Pere RAJKO. 1927. narodni heroj. Gradačac. u odredu od 20. ANTIĆ Jovana PERO. 1924. 1945. 1945. radnik. ANTIĆ Jovana LUKA. 1945. ANTIĆ Riste ANTONIJE. Obudovac. Gornja Slatina. borac. ARSENIĆ Marka VLAJKO 1911. u odredu od 4. 4. Gornja Slatina. zemljoradnik. ARANĐIĆ Miče CVJETKO. 4. Srbin. 3. 1911. zemljoradnik. u odredu od 20. komesar bataljona i brigade. ARANĐIĆ Miče BOŽO. 4. Brvnik. 1924. Srbin. 1927. Gajevi. 1921. u NOB* od 1941. u odredu od 1. 4. komandir čete. 1945. poginuo 17. 1945. Gajevi. borac. 1925. 5. 9. borac. ARANĐIĆ Marijana PERO. 4. zemljoradnik. član KPJ. trgovac. zemljoradnik. u odredu od 20. 4. u odredu od 8. u odredu od 15. 1945. Musliman. radnik. 1919. u NOB od oktobra 1941. Brvnik. Srbnik. 1945. u odredu od 20. 1922. borac. borac. 1920. 1944. borac. 5. 1922. Srbin. Obudovac. u NOB od 27. Srbin. poginuo 18. zemljoradnik. Srbin. komandir čete. Srbin. Srbin. Srbin. 4. zemljoradnik. u odredu od 5. 9. u odredu od 20. januara 1945. zemljoradnik. 1945. u odredu od 10. 4. ARANĐIĆ Vlade JOVO. Brvnik. zemljoradnik. u odredu od 12. 4. 1943. 1927. Srbin. Donja Slatina. 313 .Borci odreda sa područja opštine Bosanski Samac BOSIĆ Vlade PERO. član KPJ. 7. Srbin. član SKJ. Gornja Slatina. u odredu od 15. ANTIĆ Marka STEVO. 1924. Srbin. 1921. Gradačac. 1945. komandant odreda. Brvnik. 1945. Srbin. 9.

4. 2. 1944. avgusta 1944. komandir čete. AVRAMOVIĆ Ljube SIMO. u m r o 1979. BOGDANOVIĆ Save LJUBEŠA. Musliman. 1. u NOB od 1943. 4. 1908. 1945. 1945. 1929. Bosanski Šamac. Bosanski Šamac. 1913. Tišina. u odredu od 17. Musliman. Škarić. 1945. Musliman. 1944. BOGDANOVIĆ Đorđa JOCO. u m r o 1974. BABIĆ Luke LUKA. umro 1968. borac. 1944. radnik. maja 1945. borac. BAJRAKTAREVIĆ Salke RIZAH. BAJRAKTAREVIĆ Muharema JUSUF 1926. Srbin. član KPJ. Tišina. u odredu od 15. borac. 4. BABIĆ Alekse SAVO. 1912. 1924. borac. BABIĆ Sime JULKA. borac. u odredu od 12. Srbin. Srbin. radnik. BAĆIĆ Boška BOŠKO. u odredu od 2. borac. borac. politički komesar čete. 1922. Srpkinja. 4. u odredu od 20. borac. Srbin. BLAGOJEVIĆ Todora STOJA. Bosanski Šamac. član KPJ. BEGIĆ Rame HASAN. BIČIĆ Hasana ZIJAH. radnik. komesar bataljona. borac. zemljoradnik. Braniča. 1923. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik. Garevac. BLAGOJEVIĆ Save MILAN. 4. zemljoradnik. 314 . 1943. u odredu od marta 1944. 4. BEGIĆ Alije SULJO. 4. Musliman. 1922. trgovac. u odredu od 2. zemljoradnik. 2. borac. Srbin. trgovački pomoćnik. borac. 1923. zemljoradnik. 9. Tišina. Bosanski Samac. Srbin. zemljoradnik. Braniča. u NOB od avgusta 1943. 1945. u odredu od 20. zemljoradnik. Srbin. 1916. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. u m r o od rana u bolnici u Tuzli. Donja Slatina.ATIĆ Januza AGAN. u odredu od 15. zemljoradnik. 11. poginuo 14. u odredu od 12. BIĆAKĆIĆ Sulje OSMAN. radnik. Srbin. borac. Musliman. poginula decembra 1944. BABIĆ Alekse LJUBEŠA. Donja Slatina. 1945. Brvnik. 1944. Srbin. Srednja Slatina. Bosanski Samac. 1945. Tišina. Srpkinja. 1929. 1945. Bosanski Šamac. Gornja Slatina. 1924. 1927. član KPJ. 1926. Bosanski Samac. 1. BAJRAKTAREVIĆ Smaje MUJO. u odredu od 12. zemljoradnik. radnik. borac. Gornja Slatina. 4. Srbin. 4. Obudovac. stolar. 1. u odredu od marta 1944. Musliman. AVRAMOVIĆ Avrama STEVAN. 1945. BABIĆ Mihajla NIKOLA. 5. Gornja Slatina. Bosanski Šamac. 1945. BAĆIĆ Pere NIKOLA. u odredu od 10. u odredu od 15. 1925. u odredu od marta 1944. BIJELIĆ Petra SAVO. zemljoradnik. Musliman. 1898. Srbin. 1945. radnik. politički komesar čete. 1925. 1944. 1930. Gornja Slatina. u odredu od 9. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik u odredu od 12. 1945. BIJELIĆ Jelisije NIKOLA. borac. 1920. član KPJ. u odredu od 10. Musliman. Srbin. bolničarka. 1926. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 10. borac. 1921. borac. 1945. u odredu od 15. borac. umro 1966. 2. borac.

1924. u odredu od 12.BOSIĆ Cvijana CVIKO. borac. CERIBAŠIĆ Saliha HASAN. Gornja Slatina. zemljoradnik. umro 1979. 1922. Musliman. Srbin. član KPJ. 1921. 1943. 4. zemljoradnik u odredu od 15. u odredu od aprila 1944. 1922. član KPJ. u odredu od 20. 1945. borac. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Gornja Slatina. 1944. zemljoradnik. Brčko. đak. ĆELIKOVIĆ Miloša MIĆO. 1943. zemljoradnik. CVIJANOVIĆ Cvijana MARKO. u odredu od 8. BOSIĆ Pere RADE. 1918. 4. Gornja Slatina. 1914. u odredu od 10. 4. u odredu od 8. 1943. domaćica. 11. 1923. u NOB od 27. 2. ĆANČAREVIĆ Todora MARIJA. u odredu od 10. 1926. zemljoradnik. do 10. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 9 1943. 1945. Srpkinja. ČEČAVAC Sime MIHAILO. 315 . 1944. 1921. u odredu od 27. u odredu od 20. BOSIĆ Cvijana DIMITRIJE. Srbin. student veterine. Gornja Slatina. zemljoradnik. 1945. 1913. 1944. 1945. Srbin. 1944. 1914. poginuo 18. borac. 1919. 1943. borac. Gornja Slatina. CVIJANOVIĆ Gojka PERO. BRKIĆ Ljube DESA. Bosanski Samac. 1924. trgovac u odredu od 10. Miloševac. 1. Srbin. borac. u NOB od avgusta 1943. Srbin. CERIBAŠIĆ Ibrahima MUSTAFA. u NOB od 20. borac. Srbin. Bosanski Samac. 9. poginuo maja 1945. 3. u odredu od aprila 1945. 4. Srbin. BUMBULOVIĆ Joce LJUBO. u odredu od 11. Brvnik. u odredu od 17. Gornja Slatina. omladinski rukovodilac. Srbin. pomoćnik komesara čete. CVIJANOVIĆ Cvijana SIMO. 9. u odredu od 20. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. borac. u odredu od 4. Sarajevo. 9. 4. Batkuša. trgovac. Crkvina. u odredu od 20. u odredu od 20. Musliman. Brvnik. Brvnik. Srpkinja. borac. 1929. član KPJ. 1945. 1945. 1945. Srbin. srednja Bosna. Srbin. 4. 4. ĆELIKOVIĆ Pere MILAN. borac. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 1916. Srbin. CERIBAŠIĆ Saliha HUSEIN. BOSIĆ Milana NIKOLA. 1945. 2. 1924. Obudovac. radnik. poginuo u ljeto 1944. 4. trgovac. Gornja Slatina. zemljoradnik. 4. BOŽIĆ Arse ILIJA. Srbin. umro 1978. đak. 1944. Srbin. poginuo marta 1944. 1923. 1943. 1. borac. 1942. Srbin. borac. 1919. borac. Srbin. Srbin. BOŽANOVIĆ Jovana STANKO. 4. referent veterine u diviziji. 9. BOSIĆ Jovana MIHAJLO. 1943. BOSIĆ Vlade NIKOLA. VII 1943. Brvnik. BUMBULOVIĆ Milana IVAN. zemljoradnik. 9. 1943. 1915. 1919. 1945. komesar Odreda. 1927. Brvnik. vodnik voda. umro 1967. Skarić. u odredu od 20. zemljoradnik. borac. Srbin. borac. zemljoradnik u odredu od 12. Bosanski Samac. u odredu 12. BOSIĆ Milana NEDELJKO. borac. borac. u odredu od 20. 1923. u NOB od 1. Musliman. 11. 1925. zamjenik komandanta bataljona. Bosanski Samac. Brvnik. u NOB od 1941. ČELIKOVIĆ Pere JOVO. Brvnik. 9. radnik. član KPJ. Srbin.

1945. zemljoradnik. radnik. član KPJ. 1944. Gračanica. z e m l j o r a d n i k . u odredu od 10. ĐOKIĆ Milana CVIJAN. član SKOJ-a. Crkvina. 1943. 4. umro 1977. borac. član KPJ. DELIČ Muharema HASAN. u NOB od decembra 1942. borac. u odredu od 20. u odredu od 20. 1926. borac. borac. 1926. u m r o 1963. 4. borac. 1927. 9. 1913. 1921. Srednja Slatina. poginuo 22. Srbin. 9. bolničar. umro 1949. u odredu od 6. šegrt. 1914. borac. Srbin. zemljoradnik. poginula septembra 1944. 1945. ĆULUMOVIĆ Marka STEVAN. 1926. DRUAĆIĆ Sejfe ABDULAH »Kula«. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Musliman. Kruškovo Polje. u odredu od 10. Srbin. 9. 1921. 1911. 1943. 1945. Kruškovo Polje. 4. bolničarka. Gornja Slatina. DANIĆIĆ Cvijana JOVAN. b o r a c . član SKOJ-a. 1943. 4. Crkvina. borac. 1923. zemljoradnik. Crkvina. 9. u odredu od 15. 1922. zemljoradnik. jula 1944. borac. Srbin. Srbin. Gajevi. 1919. DUSANOVIĆ Miče MARKO. 1945. Crkvina. 1943. poginuo marta 1944. 5. borac. Srbin. ĐEKIĆ Milana SAVO. 9. 1927. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Obudovac. Musliman. Gornja Slatina. S r b i n . borac. u odredu od 14. 1945. u odredu od 12. poginuo juna 1945. umro 1973. Bosanski Samac. vodnik voda. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. 1944. zemljoradnik. Srbin. Srbin. Srpkinja. Tuzla. borac. član SKOJ-a. u odredu od 25. Srbin. RVI. u odredu od 10. 316 . 9. 2. B r v n i k . Srbin. Kruškovo Polje. Gradačac. 1. radnik. 2. zemljoradnik. Srbin. 1944. Brvnik. 1945. DUJKOVIĆ Sime STEVO. 1923. ĐURIĆ Krste BOŽO. ĐURIĆ Gavrila CVIJAN. 1920. Bosanski Samac. zemljoradnik. ĐORĐIĆ Pante RADOVAN. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 12. do 4. 1945. zemljoradnik u odredu od 20. 4. Srbin. bolničarka. u odredu od 20. u odredu od 10. DUKOVIĆ Alekse DRAGO. 1943. u odredu od 20. 1926. bravar. ČELIKOVIĆ Miloša STEVO. Musliman. Braniča. 4. DANIĆIĆ Spasoja VUČKO. Brvnik. DUJKOVIĆ Koste PETAR. u odredu od 20. 1943. radnik. 9. u o d r e d u o d 6. borac. 1916. Srbin. zemljoradnik. borac. u m r o 1949. 1. Ledenice. u odredu od 25. desetar. DUŠANIĆ-DAKIĆ Jove MILKA. Bosanski Samac. 1. 1945. Srbin. DESPIĆ Luke MILAN. 1945. DRAGIČEVIĆ Drage BOŠKO. 1931. Crkvina. 4. ĐEKIĆ Obrada BOŽO. 1945. 4. u odredu od 2. 1945. Srbin. Crkvina. trgovac. u odredu od 20. Crkvina. borac.Č E L I K O V I Ć L j u b e N I K O . DUŠANIĆ Jove KOSA. 1927. 1927. DRLJAČIĆ Ismeta ALIJA. 1945. u odredu od 17. poginuo oktobra 1944. član SKOJ-a. 1925. Braniča. zemljoradnik. 1925. Srbin. 1921. ĐORĐIĆ Tome ĐORĐE. Srpkinja. 1944.

1945. 1924. borac. GAJIĆ Bože MILAN. politički delegat voda. 4. u odredu od 14. Srbin. 1922. Batkuša. zemljoradnik. u odredu od 10. zemljoradnik. 4. 1913. 4. 4. Crkvina. 4. trgovački pomoćnik. u odredu od 12. Srbin. 1944. u NOB od 10. 4. 1928. Srbin. u odredu od 15. Srbin. Gajevi. u m r o 1980. 7. Srbin. član KPJ. Gajevi. 1945. 1944. 1925. Musliman. u odredu od 12. 1945. ĐURIĆ Nike ĐORĐE. zemljoradnik. 1923. 1920. 1945. 1927. 4. borac. 1945. u odredu od 10. Musliman. 9. Srbin. zemljoradnik. član KPJ. 4. ĐAKIĆ Huseina ABID. 1921. 4. Gajevi. borac. radnik. 1944. Gajevi. zemljoradnik. borac. 1924. ĐURIĆ Laze STEVO. Srednja Slatina. borac. do 4. FITOZOVIĆ Mehmeda RIZAH. Srednja Slatina. 1945. ĐURIĆ Milana STEVO. 1944. 1945. 317 . Srbin. u odredu od 7. borac. zemljoradnik. Srbin. 1923. Gajevi. 1915. Srbin. borac. 4. u odredu od 15. 1924. 1. 1945. u odredu od 15. Bosanski Samac. Bosanski Samac. ĐURIĆ Milana JOVO. omladinski rukovodilac. 1945. Gornja Slatina. zemljoradnik. 1944. 1925. zemljoradnik. 4. GANILOVIĆ Teše TEODOR. DŽOMBIĆ Mihaila CVIJAN. u odredu od 15. zemljoradnik. Musliman. DŽOMBIĆ Riste BOŽO. u odredu od 15. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. umro 1976. ĐURIĆ Krste SPASOJE. DŽOMBIĆ Pere CVIJETIN. 3. trgovački pomoćnik. FILIPOVIĆ Jove MIHAJLO. Srbin. 5. umro 1965. GAJIĆ Bože RADOVAN. GANILOVIĆ Jove BOŠKO. ĐURĐEVIĆ Steve ĐURO. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Marka JOVO. borac. 1919. 1920. 1919. Srednja Slatina. borac. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. Srbin. Gajevi. 1926. 1923. 1945. 1943. 1945. borac. 1912. 4. Srbin. 1945. 4. 1945. Srbin. u m r o 1978. Srednja Slatina. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Srbin. Srbin. Batkuša. borac. Gajevi. u odredu od 4. 1945. DŽOMBIĆ Pere BOŽO. Srbin. Gajevi. borac. 4. Srednja Slatina. 1922. 1945. 1945. Brvnik. borac. ĐURIĆ Nike RAJKO. Srbin. 4. 1. 3. 1928. Bosanski Samac. u odredu od 6. borac. u odredu od 10. DŽOMBIĆ Mihaila MILAN. zemljoradnik. u odredu od 14. borac. u odredu od 14. u odredu od 10. Gajevi. Srbin. borac. borac. borac. u odredu od 10. 4. ĐURIĆ Ilije MAKSIM. zemljoradnik. borac. u odredu od 12. u odredu od 20. u odredu od 16.ĐURIĆ Gavrila DUŠAN. u odredu od 12. 1945. 1. Srbin. šegrt. u odredu od 8. ĐAKIĆ Huseina RIZO. Srbin. Obudovac. 1924. 1945.

borac. Musliman. član SKOJ-a. Musliman. borac. 1945. član KPJ. IGNJATOVIĆ Rađe ĐORĐE. 1923. 3. Musliman. u odredu od 25. borac. 1923. Musliman. 9. u odredu od 28. 1928. 1925. borac. u odredu od 2. 1920. 10. Srbin. GLUVAČEVIĆ Spasoja MARKO. 2. Gornja Slatina. u m r o 1950. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. borac. 3. Musliman. borac. 4. zemljoradnik. 1944. ILIŠKOVIĆ Jovana MILORAD. 1923. borac. u NOB od jula 1943. Bosanski Samac. 1. 1944. član SKOJ-a. Bosanski Šamac. 1944. 10. trgovački pomoćnik. 1944. 4. 1944. zemljoradnik. Srbin. Crkvina. 1945. u odredu od 20. Bosanski Šamac. borac. zemljoradnik. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustafe JUSUF. 1924. HASANČEVIĆ Muharema HUSNIJA. u odredu od 7. 3. radnik. poginuo februara 1945. HADŽIJUSUFOVIĆ Jusufa MERSAD. u odredu od 16. 1944. borac. u odredu od 10. 1930. u odredu od 19. Gornja Slatina. Bosanski Samac. komesar bataljona. borac. Bosanski Samac. borac. ILIŠKOVIĆ Stanka JOVAN. 1944. Ledenice. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustave IBRAHIM. 1926. HADŽIALIJAGIĆ Smaje HAZIM. 1922. Musliman. Bosanski Samac. 1922. Srbin. 1943.GAZETIĆ Ilije ILJKO. u odredu od 19. kočijaš. Gradačac. u 2. borac. desetar. Bosanski Šamac. u odredu od 15. HARČINOVIĆ nik. u Odredu od 11. 1926. 3. u odredu od 15. 1944. 1918. Srbin. zemljoradnik. borac. 3. 3. zemljoradnik. brico. Srbin. 1927. 1943. Bosanski Šamac. IBRALIĆ Dede MEHMED. službeod 17. 1923. Musliman. Bosanski Šamac. Gajevi. borac. IBRALIĆ Dede MUHAREM. Srbin. zemljoradnik. 1917. trgovački pomoćnik. Gornja Slatina. IGNJATOVIĆ Rade NIKOLA. Srbin. Srbin. obućar. u odredu Salke IBRAHIM. 1944. obućar. 1944. Musliman. 1922. borac. 1943. borac. zemljoradnik. Musliman. GAZETIĆ Rade PERO. u odredu od 12. 318 . IZETBEGOVIĆ Mustafe BAHRIJA. Braniča. u odredu od 10. 3. GIBIĆ Emina HASIB. Crkvina. bravar. u odredu od 28. zubar. Musliman. 9. član SKOJ-a. 2. HALILOVIĆ Ibre MUSTAFA. Crkvina. desetar. 3. 1945. u odredu od 10. zemljoradnik. 1923. Kozluk. HADŽIJUSUFOVIĆ Muharema ALIJA. 9. 2. Bosanski Šamac. 1923. zemljoradnik. Musliman. 1945. Musliman. borac. član SKOJ-a. Srbin. 1945. član KPJ. 12. Braniča. 1914. 1945. GLUVAĆEVIĆ Pere ΤΟΜΟ. 2. ILIĆ Ljube MILJO. 9. umro 1946. GRBIĆ Stanka DUŠAN. u odredu od 10. borac. Bosanski Šamac. Musliman. HARČINOVIĆ odredu od 10. 1943. đak u odredu od 10. Salke SULEJMAN. 1945. Srbin. politički komesar čete. 1928. 1944. 1945. 1926. u odredu od 20. zemljoradnik. 1926. u odredu od 7. Gornja Slatina.

1928. 1945. 3. član KPJ. član KPJ. 9. borac. desetar. zemljoradnik. đak u odredu od 20. 1944. 319 . JOVANOVIĆ Gojka JEVTO. 4. 1919. Gornja Slatina. komesar čete. 1945. 4. 5. 2. zemljoradnik. namještenik. borac. umro 1972. zemljoradnik. Srbin. Musliman. zemljoradnik. 1945. Brvnik. u NOB od jula 1943. KASAPOVIĆ Arse STEVO. KEREZOVIĆ Boška JOVO. zemljoradnik. zemljoradnik. 1925. 1916. komandir voda. 1926. Obudovac. u odredu od aprila 1944. Pisari. u odredu od 20. 1943 do 4. 1921. zemljoradnik. Donja Dubica. Musliman. JOVIC Cvijana ALEKSANDAR. Fojnica. Turić. Bosanski Samac. 1945. u odredu od 5. 4. 1945. zemljoradnik.IZETBEGOVIĆ Izeta MIRZO. 1945. 1924. član KPJ. 1945. 1927. 5. JOVANOVIĆ Rade MILAN. Srbin. u odredu od 20. 1929. Sibovac. Srbin. borac. umro 1975. 1943. 1944. 1924. 4. Srbin. umro 1973. član SKOJ-a. 1. 1943. Srbin. Musliman. Gornja Slatina. u odredu od 10. Musliman. radnik. JOS1POVIĆ Steve MILIVOJE. 1. u odredu od 12. zemljoradnik. 5. JASENICA Ibrahima HASAN. JAĆIMOVIĆ Spasoja PAVLE. Bosanski Samac. Batkuša. 1923. u odredu od aprila 1944. 1920. 2. Srbin. Musliman. 1920. Srbin. u odredu od 15. u odredu od 13. zemljoradnik. 1945. komesar bataljona. komandir čete. u odredu. borac. borac. 1921. 4. umro 1977. u odredu od 10. 1945. Srbin. 1945. 9. radnik. borac. Bosanski Samac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. 1927. borac. u odredu od 15. 10. 10. Srbin. Obudovac. borac. 1924. Srbin. 1926. 1943. borac. Bosanski Samac. Odžak. JELISIĆ Petra NEDELJKO. KARIĆ Salke MUSTAFA. Jugosloven. Srbin. Srbin. Busovača. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Srbin. KADIĆ Hamida RAIF. JOVIĆ Živka JOVO. vodnik voda. 1923. 3. Musliman. poginuo 10. zemljoradnik. poginuo maja 1945. borac. 1. Donja Slatina. KEREZOVIĆ Đoke LJUBOMIR. 1914. borac. Gornja Slatina. poginuo aprila 1944. Obudovac. Srbin. Donja Slatina. u odredu od 15. 1944. u odredu od 1. član KPJ. 1943. zemljoradnik. borac. KASAPOVIĆ Arse ΤΟΜΟ. borac. u odredu od 31. Batkuša. 1925. u odredu od 28. u NOB od 1942. 4. borac. KERTIĆ Đorđa VASO. JOŠIĆ Steve MILAN. u odredu od 10. JOŠIĆ Kuzmana PERO. Srbin. 1922. zemljoradnik. 9. JOŠIĆ Kuzmana SAVO. Obudovac. zemljoradnik. KLADNJAK Alije MUHAMED. KASUMOVIĆ Kasima RIZO. Pisari. Srbin. Bosanski Samac. Brvnik. poginuo 10. trgovački pomoćnik. 1945. u odredu od 12. 1924. borac. član SKOJ-a. 9. 1930. 1945. u odredu od 10. Crkvina. JEKIĆ Joce ILIJA. zemljoradnik. borac. u odredu od 7. 1945. 3. Braniča. 4. u odredu od 2. 1944. KERTIĆ Peje MAKSO.

1945. 1944. u odredu od 20. Srbin. Bosanski Šamac. zemljoradnik. u odredu od 20. 4. 9. u odredu od 13. KOSTIĆ Luke MARKO. borac. borac. 1945. 1926. borac. 1945. borac. 1923. avgusta 1944. radnik. Miloševac. đak. KODRE Ivana VIKTOR. borac. 1911. bolničarka. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 15. Alojza LJUBA. Tumpej. Sežana. zemljoradnik. 1924. 1911. u odredu od 10. Srbin. 1930. zemljoradnik. 1944. u odredu od 15. Musliman. zemljoradnik. borac. Monj. Srbin. Srbin. 1928. 1945. LUJIĆ Jevte ALEKSANDAR . Maribor. u odredu od 15. borac. 1925. 1943. poginuo u Obudovcu. 4. umro 1980. Srbin. borac. Srbin. 1944. Srbin. Laže. 1943. do 4. zemljoradnik. u odredu od 20. 1908. 9. 8. zemljoradnik. 4. u odredu od 15. borac. 12. član SKOJ-a. KUREŠEVIĆ Sime ILIJA. Slovenac. borac. 1920. u odredu od 15. zemljoradnik. SR Slovenija. u odredu od 15. 9. LUJIĆ Gojka MARKO. Srbin. 4. KURBAŠIĆ Bege BEGAN. umro 1975. Srbin. borac. 12. u odredu od 28. Srbin. zemljoradnik. 1943. Gornja Slatina. 1945. Maribor. 2. 1944. KUREŠEVIĆ Steve PERO. 1932. 8. Obudovac. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. član SKOJ-a. u m r o 1969. dou odredu od 10. 1943. 1924. Miloševac. 1921. zemljoradnik. borac. 1945. 1945. član KPJ. KUJUNDŽIĆ Mehmeda HUSEIN. 1926. 1925. KOJIĆ Đure PERO. 10. Srbin. SR Slovenija. komesar čete. u odredu od 2. Pisari. Obudovac. zemljoradnik. zemljoradnik. Slovenka. 4.KODRE redu od KODRE redu od KODRE maćica. poginuo 10. 5. LUKIĆ Marka MIĆO. poginuo 10. borac. Slovenka. 4. Viktora BREDA. 1945. 1943. Srbin. SR Slovenija. radnik. u odredu od 14. zemljoradnik. 2. LUJIĆ Marka DUŠAN. Pisari. 320 . 1944. zemljoradnik. đak u NOB od 27. 1926. KUREŠEVIĆ Toše OSTOJA. borac. KUJUNDŽIĆ Mehmeda ALIJA. 1921. 1945. borac. SR Slovenija. 1. LUJIĆ Nike MITAR. 1943. KOJIĆ Pavla PAVLE. 9. borac. Trbovlje. Musliman. LUJIĆ Marka KOJO. 1897. 4. Crkvina. borac. 14.ACO. u odredu od 2. u odredu od 20. borac. Crkvina. Miloševac. Obudovac. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. đak u od15. u odredu od 20. Bosanski Šamac. KOJIĆ Save MIĆO. Srbin. Monj. 1943. 1943. 4. Crkvina. umro 1971. radnik. Bosanski Šamac. 1921. Batkuša. VII 1943. 1924. 1920. 9. zemljoradnik. Srbin. 1927. Gornja Slatina. Srbin. Slovenac. u od10. KOSANIĆ Veselina MIHAJLO. Musliman. borac. Crkvina. 3. KOJIĆ Petra MARKO. 1943. LAZAREVIĆ Pere VID. Viktora JURIJE. Pisari. 1924. borac. borac. 1943. 10. u NOB od 10. Srbin.

borac. Srbin. 1945. Donja Slatina. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. D. borac. MARKOVIĆ Ignjata PETAR. poginuo maja 1945. 1925. 1925. Braniča. poginuo aprila 1944. Srbin. 2. borac. 1943. MAKSIMOVIĆ Milivoja UUBOMIR. u odredu od 10. Braniča. u m r o 1982. Obudovac. 1922. borac. 9. 1925. 1925. 1919. zemljoradnik. zemljoradnik. LUKIĆ Pere STEVO. 1919. 1943. u m r o 1970. u odredu od aprila 1945. vodnik voda. Srednja Slatina. zemljoradnik. 1909. 10. 4. Srbin. u odredu od 20. 10. Derventa. u odredu od 28. 1907. Srbin. zemljoradnik. Crkvina. u odredu od 10. 1927. 1922. u odredu od jula 1944. 9. borac. Srbin. u odredu od 12. 1919. borac. D. Batkuša. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. intendant bataljona. zemljoradnik. MADŽAREVIĆ Osme HASAN. u odredu od 3. u odredu od 20. u odredu od 25. Crkvina. borac. Pisari. radnik. Srbin. 7. borac. 1945. Srbin. Musliman. 4. 4. Srbin. Crkvina. Braniča. MARKOVIĆ Koste NEDO. Srbin. 1923. borac. u odredu od 25. Foča. desetar. trgovački pomoćnik. 12. 1943. 1943. 9. zemljoradnik. 321 . MAKSIMOVIĆ Nike SAVO. 1945. borac. u odredu od 10. poginula 1944. 1906. zemljoradnik. Crkvina. Crkvina. u odredu od 20. MAKSIMOVIĆ Nikole SIMO. 9. u odredu od marta 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Braniča. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. Braniča. 1945. D. radnik. 1945. Pisari. 1916. zemljoradnik. Crkvina. 1943. 1923. borac. u odredu od 20. 1944. u NOB 27. 5. zemljoradnik. 3. 1945. 1945. Srbin. Pisari. 1943. u NOB od 27. u NOB od 27. 4. Srbin. Crkvina. u odredu od 20. 1944. 1943. borac. Braniča. 1943. član KPJ. borac. Srpkinja. MARJANOVIĆ Todora SPASOJE. borac. 4. 1919. MANDARIĆ Nikole AVGUSTIN. član KPJ. borac. u odredu od 15. Crkvina. Srbin. 1926. zemljoradnik. poginuo novembra 1943. 9. 9. domaćica. 1943. borac. zemljoradnik. D. u odredu od maja 1944. 4. Srbin. 1943. MARINKOVIĆ Rade MILUTIN. Srbin. MARJANOVIĆ Obrada LAZAR. zemljoradnik. MASLIĆ Marka LAZAR. 8. MARJANOVIĆ Rade CVIJAN. Srbin. 1945. Baktuša. juli 1943. 1924. Hrvat.LUKIĆ Mitra SIMO. 1926. Bosanski Samac. borac. MARKOVIĆ Đorđa CVJETKO. Srbin. 1920. Srbin. MARKOVIĆ Miče JELA. Pisari. Srbin. MARINKOVIĆ Rade MIRKO. u odredu od 6. u odredu od 3. 4. u odredu od 15. MAKSIMOVIĆ Veljka DUŠAN. u odredu od 15. Srbin. umro 1978. MARJANOVIĆ Todora KOŠTA. MAKSIMOVIĆ Đorđa PERO. 1921. Crkvina Srbin. Romanija. borac. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. u odredu od 6. MAKSIMOVIĆ Maksima MIROSLAV.

11. borac. zemljoradnik. Srbin. 1902. komandir čete. u odredu od 15. u NOB od 20. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1945. 1933. 4. 5. u odredu od 12. Srbin. borac. Srbin. 9. poginuo 1. 1945. od 25. đak. Gornja Slatina'. MILIĆEVIĆ Marka PETAR. član SKOJ-a. Kruškovo Polje. borac. MIRKOVIĆ Đorđa JOVO. zemljoradnik. 1890. 1945. 9. u odredu od februara 1944. 1929.MEŠIĆ Osmana SAFET. Srbin. u odredu od 14. Srbin. 2. 1944. 1913. zemljoradnik. 1943. 1945. MIHALJČIĆ Marka ĐORĐE. član KPJ. zemljoradnik. 9. borac. 1922. Srbin. 1943. 1919. 4. MILADINOVIĆ Stanka JOVAN. 4. juna 1969. 7. Gornja Slatina. zemljoradnik. Brvnik. Crkvina. 4. Grebenice. 1. MITROVIĆ Boška BOZO. 1943. 1945. Srbin. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. MIHALJĆIĆ Spasoja LAZAR. 1923. 1943. Srbin. borac. u odredu od aprila 1944. borac. u odredu od 27. u NOB od marta 1942. Brvnik. borac. MIĆIĆ Jelisije TOŠO. 1944. u NOB od avgusta 1943. 1945. poginuo jula 1944. MIHALJĆIĆ Spasoja NIKOLA. Crkvina. desetar. u odredu od 8. zemljoradnik. Crkvina. borac. 1923. Kruškovo Polje. 1925. Pisari. Gornja Slatina. u odredu od 24. Bosanski Samac. član KPJ. zemljoradnik. poginuo 1945. 1945. zemljoradnik. 1945. Brvnik. 322 . u odredu od 20. u odredu od 20. zemljoradnik. borac MILJIĆ Mihaila PERO. u NOB od 27. 9. umro 8. 3. pozadinski radnik. MITROV1Ć Luke SVETOZAR. 1926. Srbin. Srbin. 1912. 1943. MLINAREVIĆ Petra JOVICA. u odredu od 15. Srbin. MIĆIĆ Jovana STEVO. Srbin. u odredu od 24. Gornja Slatina. MIHALJČIĆ Đorđa PAVLE. borac. Donja Slatina. Srbin. zemljoradnik. 1. Brvnik. 9. 1915. borac. 1921. u odredu od 2. borac. Srbin. Musliman. 1921. zemljoradnik. MILANO VIC Cvijana RADIVOJE. 4. 1943. 1922. borac. Gornja Slatina. MILOVANOVIĆ Luke MIRKO. borac. 1944. Srbin. 1944. u NOB od 1. zemljoradnik. gimnazijalac. u odredu od 15. Crkvina. član KPJ. 1924. u odredu od 10. 1943. u odredu. u odredu od 5. u odredu od 20. u NOB od avgusta 1943. MILOVANOVIĆ Mile LUKA. Srbin. Srbin. umro 1975. Crkvina. MILOVANOVIĆ Jove ILIJA. 1942. Srbin. Srbin. Grebenice. zemljoradnik. 1924. 1943. u odredu od 15. MIHALJĆIĆ Đorđa PERO. 11. 1945. Gornja Slatina. borac. MIHAJLOVIĆ Mike CVIJETIN. 2. 1917. zemljoradnik. u odredu od 21. Srbin. zemljoradnik. borac. 1918. komandant bataljona. borac. zemljoradnik. MITROVIĆ Ljube UUBOMIR. MIHALJĆIĆ Đure SPASOJE. zemljoradnik. Kruškovo Polje. 3. 4. Crkvina. u odredu od 15. član SKOJ-a. 1945. 1930. 1926. Srbin. 4.

1929. desetar. u odredu od 24. NIKOLA. 1924. MOJIĆ Pere MILAN. u odredu od 10. 9. 1915. u odredu od 28. MITROVIĆ Steve OSTOJA. 1922. NIŠLIĆ Huseina SAFA. u odredu od 20. radnik. Crkvina. borac. 1925. 2. u odredu od 10. MITROVIĆ Dake VESELIN. 1926. 1926. 4. 1926. Modrica. zemljoradnik. u odredu od 15. 4. 4. NASTIĆ Naste SVETO. šegrt. 1926. Srbin. u odredu od 15. 4. zamjenik obavještajnog oficira brigade. borac. NEDIĆ Jovana NIKOLA. Muslimanka. 1924. zemljoradnik. 1945. 1920. Srbin. NESTOROVIĆ Mitra PERO. NIKOLIĆ Marka NEDO. Pere KOJO. u odredu od 12. 2. MOKRIĆ Laze TATOMIR. 9. 1945. 4. Srbin. u odredu od 10. 1943. zemljoradnik. 1942. umro 1945. u odredu od 25. Obudovac. Srbin. Srbin. Gajevi. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. Gornja Slatina. 1944. NIKOLIĆ Jelisija MILAN. 1945. borac. Obudovac. Musliman. član KPJ. 1918. zemljoradnik. Braniča. 323 . omladinski rukovodilac. Bosanski Samac. 1929. zemljoradnik. borac. borac. u odredu od 6. 4. 1928.MIĆO. Srbin. u odredu od 10. Crkvina. Braniča. 2. 11. Brvnik. u odredu od 10. Srbin. radnik. 1945. u odredu od 20. Crkvina. 1916. MITROVIĆ Jovana SPASOJE. zemljoradnik. 7.U·™« MITROVIĆ Jelisija MARKO. 1945. Brvnik. od 13. 4. NIKOLIĆ Živana PETAR. 9. 1945. Srbin. u NOB od 19. 1904. Srbin. NOVAKOVIĆ Jelisija PETAR. član KPJ. zemljoradnik. MITROVIĆ Đoke MIĆO. 3. 1944. Bosanski Samac. u odredu od 25. 8. Musliman. politički komesar čete. Srbin. Srbin. 4. borac. borac. 4. Srbin. 1924. borac. zemljoradnik. Bosanski Samac. 1922. 4. 1943. 1943. zemljoradnik. Srbin. Obudovac. 1930. u odredu od 15. MURATOVIĆ Ibrahima SULEJMAN. Gornja Slatina. 1945. borac. Braniča. MITROVIĆ Milivoja VLADO. član KPJ. 1943. 1924. 1944. u odredu od 14. 3. 4. umro 1978. u odredu od 8. NESTOROVIĆ Mitra MARKO. Obudovac. radnica. Gornja Slatina. Musliman. u odredu od 5. 1944. 2. 1945. 3. 1942. đak. u NOB. u odredu od 28. 1945. Srbin. 1945. borac. borac. Srbija. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1. 1945. Bosanski Šamac. Crkvina. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. borac. član SKOJ-a. borac. Srbin. radnik u NOB od 7. MUSTAFIĆ Hasana FETIŠ. borac. 1945. 1924. umro 1954. 1944. NEDIĆ Boška JOVAN. 1925. u odredu od 5. borac. Brvnik. borac. u odredu od 17. 4. Srbin. MITROVIĆ Saila MIKA . zemljoradnik. borac. 1945. zemljoradnik. 1924. NEZIROVIĆ Derviša DŽEMAL. zemljoradnik. borac.

poginuo jula 1944. 1923. zemljoradnik. borac. u odredu od marta 1944. 9. Obudovac. borac. Srbin. u odredu od 14. u odredu od 28. zemljoradnik. Srbin. Monj. Srbin. PAVLOVIĆ Živka ŽIVAN. član KPJ. Crkvina. u NOB od 22. poginuo 10. borac. 1943. komandir čete. jula 1943. u odredu od 17. Brvnik. umro 1968. borac. 9. trgovački pomoćnik. u odredu od februara 1944. 1943. zemljoradnik. Pisari. Pisari.OBRENOVIĆ Jove MIKA. 1923. PERUNOVIĆ Zarija VASILIJE. borac. 1915. borac. Pisari. u odredu od 15. PISAREVIĆ Nike JOVO. PISAREVIĆ Nike TOMISLAV. 5. 4. poginuo aprila 1944. 1928. 1922. Srbin. član KPJ. u odredu od 20. 4. borac. Srbin. Pisari. zemljoradnik. 5. borac. Brvnik. zemljoradnik. u odredu od 20. komandant bataljona. zemljoradnik. 1924. umro 1952. 1924. Donja Slatina. nepoznato vrijeme i mjesto. 1917. u odredu od 25. 4. 1927. PETROVIĆ Slavke MARJAN. PETROVIĆ Ostoje BOŠKO. Srbin. 324 . 9. PISAREVIĆ Pere BRANKO. poginuo februara 1945. borac. 1943. umro 1973. poginuo 1944. OSTOJIĆ Pere OSTOJA. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. 4. u m r o jula 1944. PAVLOVIĆ Luke PAVLE. 4. Srbin. Pisari. umro 1954. Srbin. 1945. borac. borac. PEJIĆ Miloša ĐORĐE 1927. borac. Obudovac. zemljoradnik. borac. 9. 1945. Srbin. 1945. u odredu od 20. zemljoradnik. umro 1972. 1943. 1917. 1918. Donja Slatina. zemljoradnik. Zvornik. 1926. 9. PISAREVIĆ Luke JOVAN. zemljoradnik. zemljoradnik. 1918. PISAREVIĆ Mile LJUBOMIR. PETROVIĆ Živana STOJAN. 1943. 1945. 4. 1926. PISAREVIĆ Vida JOVAN. u odredu od novembra 1943. 9. borac. u odredu od 20. Srbin. 1943. borac. borac. Crkvina. umro 1976. 9. Srbin. 1945. 1943. Srbin. član SKOJ-a. u odredu od 20. PAVLOVIĆ Mile NIKOLA. 9. 1928. 1923. zemljoradnik. Srbin. PETROVIĆ Zaharija TRIVO. 1943. borac. 1945. Gornja Slatina. Srbin. 1917. Braniča. u odredu od 10. borac. u odredu od 20. 1912. OSTOJIĆ Cvijana PERO. PISAREVIĆ Pante MITAR. 1943. borac. Pisari. Srbin. Crkvina. Srbin. u odredu od 20. zemljoradnik. 1922. Srbin. Pisari. zemljoradnik. PISAREVIĆ Nike NEDO. član KPJ. u m r o 1972. Pisari. Srbin. borac. Ozren. 1926. Crkvina. Srbin. Srbin. PERIĆ Pere ĐORĐE. zemljoradnik. u NOB od 1941. u odredu od 20. Srbin. PETKOVIĆ Toše DAKO. Gornja Slatina. zemljoradnik u odredu od 8. 1924. avgusta 1944. Srbin. 1945. Kozluk. Donja Slatina. Trnava. zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. u odredu od 15. u odredu od novembra 1944. PETKOVIĆ Nikole CVIJAN. u odredu od septembra 1943. u NOB od 1942. zemljoradnik. 1945. Tišina. borac. Srbin. učitelj. poginuo. u odredu od 15.

SAVIĆ Rade PERO. Gornja Slatina. 1927. borac. 1943. borac. borac. SAVIĆ Stanka MIRKO. 1921. desei:ar. SALKIĆ Ibrahima MEHMED. Obudovac. Obudovac. zemljoradnik. Brvnik. 1943. umro. PISAREVIĆ Pante ŽIVAN. komandir čete. 9. član KPJ. 4. 1943. 1924. 1943. umro 1982. šegrt. u odredu od 13. poginuo decembra 1943. zemljoradnik. Musliman. diplomirani pravnik. zemljoradnik. Srbin. SAVIĆ Pere JANKO. POROBIĆ Osmana SMAJO. Gajevi. Donja Slatina. zemljoradnik. 1945. Srbin. 1945. 1927. Srbin. u odredu od 7. umro 1975. u odredu od 15. Bosanski Šamac. borac. intendant odreda. zemljoradnik. Gajevi. 1944. RISTIĆ Pere ĐORĐE. borac. Musliman. vodni delegat. 1924. u odredu od 18. umro 1953. 1944. POPOVIĆ Cvjetka PERO. u odredu od 15. 1944. 1910. zemljoradnik. Gornji Žabari. Obudovac. 4. SAVIĆ Nikole KONSTANTIN.PISAREVIĆ Nike VOJISLAV. u odredu od 28. REPĆIĆ Huseina ALIJA. član KPJ. RADULOVIĆ Đorđa GRUJO. 1928. zemljoradnik. 9. 12. 1927. 1916. Gajevi. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Gajevi. i komande Posavsko-trebavskog područja. politički komesar odreda. zemljoradnik. 1945. trgovački pomoćnik. 1921. Tišina. borac. 9. 1924. 9. 1944. borac. Musliman. 1917. Srbin. borac. poginuo novembra 1945. 1913. RISTIĆ Tanasije PERICA. 2. Srbin. Srbin. POPOVIĆ Đorđa CVIJAN. 1945. u odredu od 12. 3. 1945.BORO. u NOB od avgusta 1941. 1969. Srbin. Crkvina. Srbin. borac. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 10. borac. u odredu od 20. 3. 325 . Bosanski Šamac. Musliman. 1945. zemljoradnik. 9. POPOVIĆ Mojsija BORIVOJE . 1920. u NOB od juna 1943. radnik. Bosanski Šamac. u odredu od 12. SAVIĆ Blagoja MIĆO. u odredu od 12. poginuo 15. 1943. Bogutovo Selo. u odredu od 10. zemljoradnik. 1923. Vražići. član KPJ. 4. Srbin. 1945. član KPJ. zemljoradnik. Pisari. 4. u odredu od 20. 1944. 4. Crkvina. komandir čete. 1943. 1945. Srbin. u odredu od 25. 4. u NOB od septembra 1943. borac. borac. borac. 9. zemljoradnik. SAVIĆ Rade SAVO. 1923. zemljoradnik. 1926. Srbin. PIVAŠEVIĆ Milovana LAZAR. 1910. 4. 4. radnik. Gajevi. 4. u odredu od 10. u odredu od 10. Srbin. u odredu od 14. zemljoradnik. 1945. Srbin. Pisari. borac. 1945. RISTIĆ Riste ĐORĐE. Crkvina. POPOVIĆ Joce JOCO. 1945. radnik u odredu od 10. Srbin. 1925. 1913. Srbin. 1921. Bukvik. Bosanski Šamac. zemljoradnik. u odredu od 20. 1. 4. Srbin. u odredu od 17. Brčko. 4. u NOB od jula 1943. u odredu od 20. Srbin. 1943. 1921. 2. u odredu od 10. PRCIĆ Ševke FERID. RADIVOJEVIĆ Đorđa JOVO. Srbin.

borac. borac. 4. 1943. 11. 4. SOFRENOVIĆ Laze MILAN. 1910. 4. borac. u odredu od 10. borac. 1945. 1925. zemljoradnik. SIMIĆ Miloša BOŽO. 1945. u odredu od 10. u odredu od 25. borac. 1923. Srbin. stolar. 1945. 4. Srbin. Obudovac. 1926. 4. 5. zemljoradnik. u odredu od 15. zemljoradnik. borac. 4. SIMIĆ Pavla CVIJETIN. SMAJIĆ Kasima MUSTAFA. zemljoradnik. Srbin. 4. zemljoradnik. 1927. u odredu od 12. zemljoradnik. 4. 1921. Srbin. 1921. 1943. član KPJ. borac. komesar ćete. Gajevi. SJENČIĆ Pere MILORAD. SOFRENOVIĆ Teodora NEDELJKO. u odredu od 14. u odredu od 12. 1945. SOFRENOVIĆ Mitra BOŽO. borac. u odredu od 16. borac. 1915. u odredu od 15. 9. 1945. Obudovac. član SKOJ-a. 1945. zemljoradnik. Srbin. 1917. Srbin. Srbin. SIMEUNOVIĆ Jove JOVO. 1945. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Sime VLADIMIR. 1915. 1945. Crkvina. Srbin. 1943. Srbin. Srbin. 9. u odredu od 6. Obudovac. u odredu od 10. 1943 do 15. 1923. borac. radnik. Gajevi. zemljoradni. zemljoradnik. vodnik voda. Gajevi. 4. borac. 1945. SIMIČEVIĆ Jove UUBO. Obudovac. Bosanski Samac. u odredu od 20. 1922. zemljoradnik. Gajevi. SIMIČEVIĆ Miloša ŽIVAN. Musliman. borac. SIMEUNOVIĆ £>oke PETAR. Srbin. zemljoradnik. Gajevi. Srbin. Srbin. 4. Srbin. 1945. Srbin. Pisari. borac. u odredu od 1. Obudovac. u odredu od 1. 1945. 1945. borac. 1945. 1924. borac. zemljoradnik. u odredu od 10. zemljoradnik. 1916. u odredu od 15. 1926. zemljoradnik. 1945. 4. 1945. 4. 1945. SIMENDIĆ Stanka JOVO. Srbin. 10. Srbin. 1919. SIMEUNOVIĆ Marka ČEDO MIR. 2. 4. borac. Gornja Slatina. borac. zemljoradnik. borac. Gajevi. umro 1974. 1923. Srbin. u odredu od 3. SEKULIĆ Radovana ĐORĐE. Gajevi. 4. najamni radnik. 1914. umro 1981. SIMEUNOVIĆ Jačima BOŽO. Srbin. Obudovac. zemljoradnik.1943. borac. 1920. 1923. zemljoradnik. 4. Srbin. Srbin. borac. u odredu od 12. SIMEUNOVIĆ Obrada MILAN. Gornja Slatina. Gajevi. Crkvina. zemljoradnik. u odredu od 20. u Odredu od I. SIMEUNOVIĆ Tanasije KOŠTA. 12. SIMEUNOVIĆ Steve STEVO. u odredu od 8. Srbin. SIMEUNOVIĆ Lazara LAZO. 1945.SEKULIĆ Miloša BOŽO. 1945. SIMEUNOVIĆ Lazara Cvijetin. u m r o 1965. Obudovac. Gajevi. 1945. zemljoradnik. 4. 4. 1923. u odredu od 12. 326 . u odredu od 10. 1918. borac. 1928. Gajevi. SIMIČEVIĆ Dake BORISLAV.

umro 1972. STANKOVIĆ Teodora STOJAN. politički radnik. poginuo polovinom avgusta 1944. 4. 1915. 1920. Srbin. 1924. Srbin. 1944. STOJANOVIĆ Pere VASKRSIJE. radnik. 1920. u m r o 1970. 1926. Gornja Slatina. Gajevi. zemljoradnik. borac. Srbin. 9. 327 . 1911. zemljoradnik u odredu od 16. Konjuh. STOJANOVIĆ Nikole MARKO. zemljoradnik. Gornja Slatina. borac. 4. u odredu od 20. Srbin. 5. 1923. 1926. 1923. borac. 1943. u m r o 1953. STOJANČEVIĆ Jove ĐORĐE. zemljoradnik. borac. 1943. 1922. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 15. zemljoradnik. Donja Slatina. Gornja Slatina. 3. u NOB od 15. član KPJ. borac. 9. borac. u odredu od 12. Donja Slatina. 1945. Grebenice. Srbin. 1944. 1945. STOJANĆIĆ Đure PETAR. 1943. 1890. u odredu od 17. zemljoradnik. Srbin. zemljordnik. Crkvina. 1923. 1945. u odredu od 15. Modriča. 1944. borac. 2. u odredu od 20. STANKOVIĆ Ilije KRSTA. Kruškovo Polje. 1943. 9. 2. 1945. član KPJ. borac. 1944. 1890. Obudovac. Srbin. u NOB od 1. Srbin. u odredu od 15. STANKOVIĆ Teodora SPASOJE. Gornja Slatina. borac. 9. 4. 1945. STEVIĆ Obrada PETAR. 1943. u odredu od 12. u odredu od 15. 4. borac. 4. STEVANOVIĆ Krste NEDELJKO. 4. Srbin. 9. 4. STANIŠIĆ Ljuboja STANKO. u odredu od 12. STANIŠIĆ Lazara VLADIMIR. 1895. Srbin. 1943. STANKOVIĆ Ilije CVIJETIN. u odredu od 8. 1983. u odredu od 15. 4. 1945. 1945. STOJANOVIĆ Andrije DRAGO. 1943. 1923. u odredu od 20. Srbin. STANIŠIĆ Jovana RADE. Srbin. 1945. u m r o 1971. Brvnik. 1945. u NOB od jula 1943. 4. zemljoradnik. 1923. Srbin. borac.STAJIĆ Ilije JOVO. 1925. 1923. 1945. 1945. borac. borac. Obudovac. Srbin. Obudovac. u odredu od 20. 3. STOJANOVIĆ Krste JOVO. STEVANOVIĆ Krste VASKRSIJE. u odredu od 20. 1913. do 4. Tišina. zemljoradnik. 1918. zemljoradnik. borac. STEVIĆ Mihajla OBRAD. STO JANO VIĆ Bože BOŠKO. borac. 1945. 1926. 9. STANKOVIĆ Vase MILORAD. STANIŠIĆ Miče JOVAN. umro 1972. 7. Gornja Slatina. u NOB od 8. Srbin. u odredu od 15. borac. Gornja Slatina. šegrt. Srbin. 4. borac. Srbin. u odredu od 1. borac. zemljoradnik. Srbin. Donja Slatina. STAJIĆ Pere MARKO. zemljoradnik. Srbin. 11. zemljoradnik. Obudovac. borac. Crkvina. u odredu od 20. zemljoradnik. Srbin. Gornja Slatina. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 10. 4. radnik. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. 1944. zamjenik komandira čete. 1. 1942. poginuo marta 1944. Srbin. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od aprila 1944.

1945. borac. Gornja Slatina. TIHIĆ Mehmeda GALIB. Brvnik. trgovački pomoćnik. 1. u odredu od 20. Srbin. Musliman. Srbin. 1925. 1945. borac. ŠKUUEVIĆ Jove BOGOUUB. SULJIĆ Emina IBRAHIM. 1945. 1. 1944. član KPJ. radnik. 1944. u odredu od 4. umro 1980. muzikant. komandir voda. 3. 1944. intendant bataljona. borac. Musliman. zemljoradnik. 1925. TIHIĆ Hasana BEGAN. u odredu od 15. borac. 328 . Braniča. Gornja Slatina. Brvnik. Musliman. Srbin. Bosanski Samac. Bosanski Samac. zemljoradnik. od 12. 1928. Srbin. 1945. 1. ŠIKANIĆ Ilije CVIKO. ŠKUUEVIĆ Miče CVJETKO. 9. ŠKULJEVIĆ Petra JOVAN. Donja Slatina. Obudovac. Bosanski Samac. 4. borac. 1927. 1914. zemljoradnik. 4. 1925. 1. član SKOJ-a. 1912. član KPJ. 1923. 1944. avgusta 1944. 1925. borac. ŠERIĆ Ibre HASAN. umro 1976. 1944. radnik. 1941. poginuo 10. 1913. ŠIKANIĆ Jelisija ILIJA. Srbin. borac. poginuo februara 1945. Musliman. komesar bataljona. 1945. Brvnik. u odredu od 14. 1927. 4. Bosanski Samac. trgovac. član KPJ. Musliman. 1944. 1927. Modrica. radnik. 4. 4. zemljoradnik. Bosanski Samac. 12. 3. 1943. TIHIĆ Muje PEŠAGA. Musliman. zemljoradnik. Bosanski Samac. 1945. borac. TEŠIĆ Cvijana STJEPAN. 4. 1918. 1911. u odredu od 20. zemljoradnik. TIHIĆ Salke RAMIZ. u odredu od 10. Brvnik. Monj. 1925. 4. 1920. borac. komandir čete. zemljoradnik. 1944. Srbin. u odredu od 15. 1944. radnik. u NOB od 15. Srbin. zemljoradnik. radnik. Srbin. poginuo septembra 1946. Musliman. u odredu od 15. 1943. 1923. 1924. 1922. TANASIĆ Tanasije JOVO. 10. Musliman. u odredu od 12. borac. Srbin. u NOB od 19. radnik u odredu. u odredu od 10. radnik u odredu od 15.STOKIĆ Petra BOŽO. 4. 4. Srbin. 1043. 1928. borac. zemljoradnik. u odredu od 20. Obudovac. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. zamjenik komandira čete. u odredu od 6. SEHIĆ Mustafe OSMAN. Tišina. član KPJ. Musliman. Brvnik. 1917. u m r o 1982. Srbin. TANASIĆ Đure CVIJETIN. Brvnik. u odredu od 10. u odredu od 20. Braniča. 1945. član KPJ. 1918. član KPJ. umro 1975. u odredu od 10. 4. u odredu od 6. borac. borac. 4. u odredu od 10. 1945. u odredu od 10. borci. 1944. SIKANIĆ Ilije ILIJA. borac. Zvornik. 1945. u odredu od 5. TEŠIĆ Maksima CVIJETIN. zemljoradnik. član KPJ. Bosanski Samac. TIRIĆ Saila SALIH. 4. ŠAHINPAŠIĆ Fehima MIDRALEM. Bosanski Samac. 8. 1945. 1944. 1945. Srbin. borac. umro 1950. 2. ŠIKANIĆ Sime PERO. ŠUOKIĆ Cvijana MILAN. zemljoradnik. ŠKORIĆ Đorđa RADE. 3. 1923. 1. komandir čete. radnik u odredu od 4. Srbin.

u odredu od 19. u odredu od 1. 1921. 1926. u odredu od marta 1944. u odredu od marta 1944. Srbin. Srbin. Srbin. borac. Gornja Slatina. TUZLAKOVIĆ Živka LAZAR. borac. Srbin. TOMAŠEVIĆ Jove JOVO. borac. zemljoradnik. Perice KOŠTA. Srbin. Gornja Slatina. 1944. u odredu od 13. Srbin. 3. 1945. borac. 4. zemljoradnik. 1943. 1924. 1944. borac. politički radnik. od 15. 9. u odredu od 16. član KPJ. borac. 3. u NOB. u NOB od 20. 1914. Obudovac. Srbin. 1921. zemljoradnik. Srbin. umro 1971. Crkvina. TRIFUNOVIĆ Rade JOCO. Srbin. u odredu od marta 1944. Gornja Slatina. 1924. u odredu od oktobra 1943. Tišina. borac. 1903. Crkvina. borac. 1945. borac. delegat voda. 1944. VASILJEVIĆ Radovan BOSKO. trgovac. Srbin. u odredu od 10. 1944. 1903. 1945. VASILJEVIĆ Veljka GAVRILO. VAJIĆ Stjepana ILIJA. zemljoradnik. u odredu od 4. VAJZOVIĆ Sulejmana SEAD. član SKOJ-a. TUZLAKOVIĆ Joce MIHAJLO. zemljoradnik. član SKOJ-a. 1925. u odredu od marta 1944. 5. borac. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 1. 1945. 2. 1943. zemljoradnik. 329 . Gornja Slatina. 1925. VANCAGIĆ Jelisija JELISIJE. 1943. zemljoradnik. Srbin. Gornja Slatina. zemljoradnik. zarobljen oktobra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Save STANKO. Srbin. Srbin. 4.TODOROVIĆ Mitra ILIJA. Srbin. 4. Tišina. zemljoradnik. Tišina. 1924. 4. u odredu od 20. poginuo 12. zemljoradnik. zemljoradnik. Zvornik. 1926. 1927. TUBAKOVIĆ Jove GAVRO. zemljoradnik. 4. Srpkinja. u odredu od 25. borac. od 1. VASILJEVIĆ Vojke PETAR. poginuo januara 1945. borac. 1944. 4. 1927. brico. zemljoradnik. Srbin. Gornja Slatina. VAKIĆ Đure NIKOLA. u odredu od marta 1944. Crkvina. 1945. Gornja Slatina. Musliman. Gornja Slatina. Srpkinja. 4. 1923. Kruškovo Polje. Braniča. Srbin. 9. 1945. borac. 1928. borac. 1922. Bosanski Samac. TUBAKOVIĆ Gavre PETAR. Musliman. TOVIRAC Spasoja ĐORĐE. Srbin. borac. zemljoradnik. u odredu od 4. borac. 9. borac. zemljoradnik. Tišina. 1945. 1922. 8. 1925. 1945. 1911. 1945. u odredu od 20. krznar. 1945. TOVIRAC Perice JOKA. TOVIRAC Perice JULKA. Srbin. TRIFUNOVIĆ Ignjata PERO. Crkvina. 3. Tišina. član KPJ. 1921. 4. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Veljka SIMO. 1927. VAJZOVIĆ Mustafe ATIF. u odredu od 17. TUBAKOVIĆ Gavre MILAN. u odredu od 12. 1927. i ubijen. u odredu. TOVIRAC. Gornja Slatina. Bosanski Samac. 1943. desetar. zemljoradnik u odredu od 13. borac. u odredu od oktobra 1944. Borac. Derventa. 8. u odredu od 15. borac. 4. umro 1972.

ALIKADIĆ SEMSO. 3. ZORANOVIĆ Jove MARKO. Srpkinja. Srbin. Musliman. 11. Bosanski Samac. Gornja Slatina. 9. Gornja Slatina. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1924. komandir pdeljenja. 1927. Donja Slatina. 1919. 1945. zemljoradnik. 5. VUKSANOVIĆ Jovana RAJKO. 1924. i. Musliman. 9. 1920. Srbin. ŽIVKOVIĆ Živka BORO. Borci odreda sa područja opštine Brčko AHMETOVIĆ Fejze SUUO. komandir čete. ZORANOVIĆ Cvijana PETAR. 1943. u odredu od 15. 1945. Srbin. zemljoradnik. u NOB. borac. Musliman. 12. VUKOSAVLJEVIĆ Stanka MARIJA. 1943. član KPJ. u odredu od 5. 1943. 1944. zemljoradnik. 1922. Bukvik. Srbin. Srbin. Srbin. 4. 1943. 10. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od marta 1944. Bosanski Samac. 1944. član KPJ. 1945. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. 1922. u odredu od 15. 4. domaćica. u odredu od marta 1944. u odredu od 10. Gornja Slatina. pekar. borac. Gornja Slatina. 1923. komandant mjesta. 1928. u NOB od 27. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 10. borac. u odredu od 13. 1945. 4. ZAIMOVIĆ Husnije HUSAN. borac. u NOB od 1943.VASILJEVIĆ Sime VELJKO. Srbin. 7. 1922. zemljoradnik. u odredu od 21. 1927. Obudovac. 1945. komandir čete. Srbin. borac. Srbin. borac. ARSENIĆ Doke GAVRO. 330 . 9. Gajevi. Musliman. VUKSANOVIĆ Pere KOŠTA. ZAIMOVIĆ Husnija ZAIM. Obudovac. u odredu od marta 1944. 1944. 4. 1925. 1921. u NOB od 1. borac. Srbin. Srbin. VUČIĆEVIĆ Teodora NEDELJKO. borac. poginuo aprila 1945. od januara 1942. VUKOVIĆ Petra MILAN. borac. 1893. u odredu od 3. 1945. Gornja Slatina. 1945. ŽIVKOVIĆ Zivana MARIJAN. u odredu od 10. 3. 1922. 1918. u odredu od 1. ZORANOVIĆ Blagoja JOVAN. u NOB od 15. 1903. Bosanski Samac. 8. umro 1972. Braniča. Tišina. član KPJ. zemljoradnik u odredu od 28. u odredu od 13. zemljoradnik. Braniča. VUKSANOVIĆ Alekse NOVO. VUKSANOVIČ Zivana CVIJETIN. kafedžija. zemljoradnik. ZORANOVIĆ Luke Živan. poginuo 1945. u odredu od 15. Obudovac. Srbin. 4. borac. intendant bataljona. 4. 1928. ZUKIĆ Sulejmana ATIF. 1945. borac. u odredu od 20. radnik. zemljoradnik. VIDOVIĆ Tanasija IGNJAT. 1924. borac. borac. u odredu od 18. 1945. 1921. zemljoradnik. 1943. 5. u odredu od marta 1944. 5. Srbin. borac. u odredu od 20. zemljoradnik. Srbin. Crkvina. Tišina. zemljoradnik. 1943. 1897. Srbin. 1943. 1945. Bosanski Samac. Gornji Rahić Musliman.

borac. 1943. 1920. 10. Bosanska Bijela. 1923. zemljoradnik. Bukvik. 2. Srbin. BAĆIĆ Koste NIKOLA. Krepšić. 1945. član KPJ. 1912. Srbin. borac. član KPJ. 1945. 1. Bukvik. BAŠIĆ Koste PAVO. Srbin. 1944. Srbin. u NOB od 1941. Srbin. BRKIĆ Jovana SPASOJE. 1925. Bukvik. 2. Bukvik. poginuo 1944. BAŠIĆ Teše MAKSIM. Bukvik. BLAZEVIĆ Lazara STEVO. 11. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 20. 1944. u odredu od 20. 1943. 1943. 1914. Srbin. u odredu od 20. 1945. zemljoradnik. u odredu od 15. RVI. u odredu od 20. Bukvik. zemljoradnik. 1920. Bukvik. Srbin. zemljoradnik. CVIJETINOVIĆ Jovana NIKOLA. u NOB. 1924. Srbin. borac. 1943. zemljoradnik. borac. 4. 1943. Srbin. u NOB od 1. u NOB od 24. u odredu od 15. 11. borac. zemljoradnik. član KPJ. u NOB od 15. u NOB od 15. BEŠIĆ Ibrahima FERID. član KPJ. komandir čete. u odredu od 1943. Musliman. od 1942. poginuo septembra 1944. 2. u odredu od 15. u odredu od 1943. Srbin. 1943.ARSENIĆ Đoke ILIJA. Srbin. u odredu od 10. 1943. borac. 331 . Gračanica. BAĆIĆ Marka ILIJA. zemljoradnik. borac. Maoča. u odredu od 21. u NOB od 14. u odredu od 15. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. BAŠIĆ Koste CVIJETIN. 1914. Bukvik. u NOB od 1942. 1943. zemljoradnik. Bukvik. 1943. Bukvik. 1924. BAĆIĆ Miljana VASO. u odredu od 1944. 4. zemljoradnik. BEKRIĆ Muhameda RAMO. u odredu od 15. Musliman. BAĆIĆ Marka MITAR. 4. Čoseta. BEŠIĆ Latifa IBRAHIM »Šipoš«. u odredu od 20. Bukvik. 10. zemljoradnik. komandant bataljona. Srbin. član KPJ. u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. 9. Srbin. 1943. 1923. 1945. 1910. Srbin. član KPJ. 1943. 4. zemljoradnik. umro 1948. Bukvik. Bosanska Bijela. 9. u odredu od 20. borac. 1944. trgovački pomoćnik. 1923. član KPJ. 1944. u odredu od 25. 1919. zemljoradnik. BAŠIĆ Vojke GAVRO. poginuo aprila 1944 na Majevici. Srbin. 1943. u odredu od 10. 10 1943. član KPJ. zemljoradnik. poginuo 1946. 4. 1910. zemljoradnik. Srbin. Bukvik. poginuo 1945. Bukvik. 4. 9. Bukvik. Musliman. borac. u NOB od 15. 1920. borac. 10. 1927. CVIJETINOVIĆ Rajka MILORAD. 11. 10. vodnik voda. poginuo 15. CVIJETINOVIĆ Krste LAZO. 1945. poginuo aprila 1946. 1905. 1943. BAČIĆ Marka CVIJETIN. CVIJETINOVIĆ Stoke PETAR. 1922. intendant bataljona. Srbin. borac. 1943. 4. CVIJETINOVIĆ Cvijetina CVIJETIN. 1916. 1924. borac. u odredu od 1944. vodnik voda. Brčko. član KPJ. 9. zemljoradnik. BOJIĆ Nede ALEKSA. ARSENIĆ Drage LUKA. 4. zamjenik komandira čete. 1923. zemljoradnik. u NOB od 15. u odredu od 10. zemljoradnik. Srbin. vodnik voda. borac. 1. borac. Bukvik. borac. u odredu od 15. 1924. 1943. 11. u NOB od 15. u m r o 1961. 4. 1943.

1912. Bukvik. kandidat KPJ. u odredu od 15. Musliman. Ćoseta. 1921. 1945. zemljoradnik. Markovič Polje. umro 1969. u odredu od 1. vodnik voda. 1925. 1952. 1920. Ćoseta. zemljoradnik. 2. Bukvik. 11. zemljoradnik. Srbin. umro 1956. Srbin. Bukvik.ĆELOSMANOVIĆ Omera ŠEFKET. 10. borac. Gornji Rahić. zemljoradnik. borac. komandir čete. u odredu od 15. 1943. 9. 10. 7. 1920. Srbin. DŽANIĆ Bege SULJO. 11. 11. HALIDOVIĆ Muje BAJRO. 1943. 1943. 1944. 1944. 1924. HERCEGOVAC Rame ISMET. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. 1943. zamjenik. Musliman. 4. borac. Musliman. u odredu od 10. borac. IL1Ć Jove PERO. ĆANDIĆ Muje BEĆIR »Ćando«. Bukvik. ĆIRIC Jove IGNJO. u odredu od 1. 1924. 9. Srbin. zemljoradnik u NOB od 10. 1943. u odredu od 10. komandira čete. 1918. borac. Musliman. zemljoradnik. ĐURIĆ Save SPASOJE. 11. Bukvik. Bosanska Bijela. 1944. u odredu od 15. u NOB od 20. u odredu od 5. borac. 1919. Srbin. Srbin. zemljoradnik. umro 10. HALILOVIĆ Alije AHMET. 1945. Bukvik. 10. 1925. borac. 1921. 8. 1. u odredu od 15. 1943. HALILOVIĆ Hase HASAN. 1. 1943. zemljoradnik. Ćoseta. 1923. 1945. 2. član KPJ. zemljoradnik. ĐURIĆ Đokana ĐORĐE. 1923. Ogradenovac. Brčko. član SKOJ-a. 1907. zemljoradnik. Musliman. borac. zemljoradnik. 1943. borac. Srbin. Gornji Rahić. u odredu od 15. 1943. zemljoradnik. borac. 1943. 1944. 1922. Srbin. 1924. 11. zemljoradnik. 10. Srbin. borac. u NOB od 25. 1926. službenik. 1914. 11. 1944. u odredu od formiranja. Ćoseta. u NOB od 1943. Gradačac. zemljoradnik. u NOB. u NOB od 1941. u odredu od 28. ĐUKIĆ Save NIKO. Bukvik. sekretar SKOJ-a u bataljonu. 332 . 10. Brčko. zemljoradnik. GUBALJEVIĆ Sene HASAN. Musliman zemljordnik. borac. 11. borac. 1943. Gradačac. u NOB od 14. Musliman. Musliman. HASANBEGOVIĆ Mustafe FERID. Musliman. od 15. 11. Modriča. u odredu od januara 1945. zemljoradnik. Bukvik. član KPJ. 4. ĐURIĆ Gojana NIKOLA. u odredu od 15. u odredu od 10. borac. ĐURIĆ Đokana PERO. 1943. Musliman. 1921. Musliman. 1907. 1944. ĐURIĆ Save LAZO. 1944. HALILOVIĆ Alije SULJO. zemljoradnik. član KPJ. komesar čete. u NOB od 22. u NOB od 14. u odredu od 7. 1943. 4. borac. 4. zemljoradnik. 11. 1943. 11. u odredu od 21. Srbin. u odredu od 20. 1945. u odredu* od 11. 1943. 1904. Srbin. DELIĆ Muje MUSTAFA. u odredu od 15. 10. ERIĆ Steve PETAR. borac. 1926. u odredu od 15. Bukvik. 1944. ĐURIĆ Đure ALEKSA. zemljoradnik. ĐURIĆ Jovana GOJKO.

zemljoradnik. Srbin. 3. Bukvik. 9. 1943. 1945. 1925. borac. u NOB. obavještajni oficir bataljona. 9. 1918. 1921. u NOB od 10. Srebrenik. 1943. u NOB od 1941. đak trgovačke akademija. u odredu od 1944. KAURINOVIĆ Đokana PETAR. Musliman. u NOB. 1923. 4. Srbin. Bukvik. Srbin. 1926. borac. Srbin. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1906. član SKOJA-a. u odredu od 1944. zamjenik komandanta bataljona. radnik. zemljoradnik. borac. KAURINOVIĆ Pere TRIVO. Srbin. komesar odreda. zemljoradnik. u NOB od 15. član KPJ. 1945. zemljoradnik. borac. poginuo 15. zemljoradnik. 1944. član KPJ. 9. 9. KEREZOVIĆ Marka RAJKO. od 1941. Brčko. 1917. 1943. Krepšić. Srbin. 9. borac. komesar čete. 1917. »Šindo«. 1943. član KPJ. KEREZOVIĆ Damjana JOVAN.IPiili·· ILIĆ Jelisije PERO. JOVANOVIĆ Sime BOŽIDAR. umro 18. u odredu od 1944. Srbin. u NOB od 1941. 1947. 1918. član KPJ. 9. u odredu od 1945. 1919. u odredu od 1944. 1943. Srbin. 4. u NOB od 10. pomoćnik komesara bataljona. 1922. borac. borac. 1945. 1909. KLEBIĆ Ibrahima FEH1M. 4. zemljoradnik. u NOB. Srbin. zemljoradnik. komesar čete. 9. 1950. 11. 4. u NOB od 1943. u odredu od 20. borac. 1943. u NOB. Bukvik. KAURINOVIĆ Boška PETAR. u Odredu od novembra 1943. zemljoradnik. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u NOB od 1941. u NOB od 1941. Bukvik. 1945. poginuo 1944. u odredu od 21. 9. član SKOJ-a. Bukvik. 1943. Bukvik. Srbin. borac. Bukvik. JOKANOVIĆ Cvijetina ILIJA. 8. komandir voda. KEREZOVIĆ Nike CVJETIN. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Bukvik. u odredu od 20. Srbin. 1926. zemljoradnik. IMAMOVIĆ Ahmeta IBRAHIM. član KPJ. 333 . od 27. 1925. KAURINOVIĆ Pere MOJSIJA. 1906. Bukvik. Bukvik. u odredu od 20. JOVICIĆ Ilija MITAR. poginuo 20. 1922. Srbin. u odredu od 20. 8. 1943. član KPJ. u NOB od 1941. u odredu od 15. 4. 1924. od 1941. Srbin. u odredu od 1944. umro. u odredu od 15. 6. Brčko. 9. 1923. Srbin. JOKANOVIĆ Cvijetina RISTO. od 1941. 1943. 1943. JOKANOVIĆ Ilije TRIVUN. poginuo 29. u odredu od 10. komesar bataljona. KAURINOVIĆ Boška SAVO. u odredu od 20. zemljoradnik. 9. 1920. 1944. Bukvik. 1943. zemljoradnik. 1911. kandidat KPJ. 8. u NOB. Bukvik. komesar čete. 1943. JANKOVIĆ Steve MIHAJLO. u odredu od 20. borac. 1943. Bukvik. Bukvik. član KPJ. 1943. Marković Polje. 8. 1943. u NOB od 10. Bukvik. 1943. član KPJ. u odredu od 20. 4. Srbin. 7. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. 11. u odredu od 20. 8. u NOB od 2. poginuo 27. JEFEMIĆ Petra JOVAN. Bukvik. član SKOJ-a. 1943. KAURINOVIĆ Boška ILIJA »Farkaš«. od 14. Srbin. borac. Srbin. 1918. Srbin. član KPJ. 1941. 12. umro 10. u odredu od 20. 1944. Bukvik. KAURINOVIĆ Petra ILIJA. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 20. KAURINOVIĆ Cvijetina MIHAJLO.

1926. zemljoradnik. 1944. 11. u NOB od 15. zemljoradnik. 1943. u odredu od oktobra 1943. Bosanska Bijela. član SKOJ-a. Srbin. u odredu od 20. 11. 1943. LUKIĆ Nede DANKO. zemljoradnik. borac. član SKOJ-a. u odredu od 15. Srbin. Bukvik. borac. 1945. 4. 1944. umro 1951. MIHAILOVIĆ Vojke CVIJETIN. 1920. MIHAILOVIĆ Milana PAJO. umro 1945. MILICEVIĆ Paje PAJO. Srbin. 4. u NOB od 24. 1943. Srebrenik. zemljoradnik. 1944. 1945. borac. zemljoradnik. 1. 1944. LEVIĆ Age SALIH. Srbin. LUKIĆ Nede STEVO. 1945. 1. MILICEVIĆ Paje MILAN. MAKSIMOVIĆ Jovana MAKSO. Tolisa . 1926. borac. vodnik voda. u odredu od 3. Bukvik. 1944. Srbin. zemljoradnik. od 1. zemljoradnik. Bukvik. 1926. zemljoradnik. 334 . 11. 1943. u odredu od 20. 2. Bukvik. 4. 1927. MAKSIMOVIĆ Maksima MAKSO. zemljoradnik. domaćica. KURTAGIĆ Bege HUSEIN. Srbin. 1925. borac. borac. borac. 1. u odredu od 15. 1927. Maoča. u odredu od 11. u odredu od 20. MIKIĆ Cvijetina MARKO. u NOB od 10. 9. Maoča. 1925. Muslimanka. RVI. zemljoradnik. borac. Srbin. 1922. 11. 1927. Maoča. borac. Maoča. 10. 11. 1922. 1926. 1. Srbin. Musliman. Skugrić. zemljoradnik. KRAINOVIĆ Jove CVIJETIN. zemljoradnik. u odredu od 10. 1945. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 15. u odredu od 25. u odredu od 28. 1926. 4. u odredu od 15. Srbin. u NOB. zemljoradnik. u odredu od 15. 1945. umro 1947. 1925. 1943. 4. u odredu od 20. zamjenik komandira čete. 1931. u odredu od 15. 1945. zemljoradnik. 2. 1944. borac. borac. borac. MILIĆ Tome MILOVAN. 1927. 6. LEJIĆ Alekse STOJAN. 4. Maoča. u NOB od 15. 11. Bukvik. borac. Bukvik. KOMBIĆ Saliha MINA. 1943. Bukvik. zemljoradnik. 1920. Gornji Rahić. 10. član SKOJ-a. 12. 1943. MAKSIMOVIĆ Vladimira MITAR. 1944. Srbin. u odredu od 3. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. zemljoradnik. zemljoradnik. Bukvik. 1943. 1919. zemljoradnik. LEVIĆ Rame ISMET. Srbin. Krepšić. u odredu od 20. poginuo februara 1944. zemljoradnik. Bosanska Bijela. 1945. Srbin. u NOB od 20.KOJIĆ Vase MARKO. 1944. Bukvik. Musliman. borac. 10. u odredu od 10. komandir minobacačkog odjeljenja. član KPJ. Srbin. 1926. Musliman. u NOB od 24. 2. borac. 9. 1945. Srbin.Modriča. zemljoradnik. 1943. 2. 1945. u Odredu od 15. 1944. Srbin. Musliman. zemljoradnik. LUKIĆ Save NIKO. u odredu od 20. u odredu od 15. Musliman. bolničarka. borac. 1945. Bosanska Bijela. RVI. borac. u odredu od 15. MEŠIĆ Mustafe IBRAHIM. 1943. 1943. 1915. MAJDANĆEVIĆ Nede CVIJETIN. 1943. 9. borac. Lončari. u NOB od 15. Srbin. 4. borac. 1924. od 20. LEVIĆ Halila IBRO. u NOB. 11. 10. 1900.

u NOB od 15. u odredu od 1944. 1919. poginuo septembra 1944. Srbin. borac. zemljoradnik.M1LIČEVIĆ Milica SIMO. u NOB od 10. kandidat KPJ. 1919. borac. 1943. 2. Bosanska Bijela. Musliman. zamjenik komandira čete. Brčko. u odredu od 20. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE. zemljoradnik. član SKOJ-a. zemljoradnik. 1943. u odredu od decembra 1943. 1945. 1945. poginuo septembra 1944. Srbin. Srbin. u odredu od 21. 1920. 1945. Bosanska Bijela. Bukvik. Brnjik. zemljoradnik. MITROVIĆ Krste ILIJA. PANTELIĆ Boška ILIJA. 335 . 1924. 1944. MUJDANOVIĆ Salke SALIH. 1925. zemljoradnik. 4. borac. u NOB od 25. 1916. Srbin. u odredu od 15. 1943. 9. 1943. NIKOLIĆ Tode NIKICA. 1924. zemljoradnik. Orašje. Srbin. 1. zemljoradnik. RVI. u NOB. 11. član KPJ. zamjenik komandanta bataljona. zemljoradnik. MUJKANOVIĆ Mehage OSMAN.-borac. 1943. zemljoradnik. PAJKANOVIĆ Đure DRAGO. u odredu od 15. 1924. u odredu od 20. 9. 1918. 1925. u odredu od 15. zemljoradnik. 4. Gornji Rahić. u NOB od 1942. 4. u odredu od 15. 1944. 4. 1943. zemljoradnik. 1943. 1944. Bukvik. 1907. 1943. Srbin. borac. 4. zemljoradnik. u odredu od 20. MRKONJIĆ Jovana SPASOJE. zemljoradnik. u NOB od 10. 11. 8. umro 1972. PAJIĆ Paje SIMO. u odredu od 15. PANTELIĆ» Marka SAVO. Bukvik. 1943. član KPJ. komesar čete. Srbin. Bukvik. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 2. 2. komandir čete. Srbin. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 11. u odredu do 20. u NOB od 15. u odredu od aprila 1945. 1919. zemljoradnik. 4. u odredu od 15. 1907. član KPJ. u odredu od 1944. poginuo 1960. PAJIĆ Ilije ĐOKO. 1916. MITROVIĆ ĐOKO. Bosanska Bijela. 1945. 1944. Srbin. borac. u odredu od 10. Čović Polje. član KPJ. Bosanska Bijela. zamjenik komandanta odreda. Srbin. RVI. 10. u NOB od 20. Bukvik. 1911. 2. Musliman. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 5. 1923. 1944. 1943. Musliman. borac. borac. Bioča. borac. 1943. Bukvik. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 20. Bukvik. u m r o 1944. zemljoradnik. Srbin. Lopare. Bukvik. član KPJ. poginuo 25. MUSLIĆ Himze ALIJA. 1945. 1928. NOVAKOVIĆ Koste DUŠAN. član SKOJ-a. 1916. u NOB od 10. Srbin. 1943. 9. Bukvik. 1943. borac. 1943. MITROVIĆ Krste ĐOKO. borac. u odredu od 15. 1943. 11. u odredu od 15. 1943. 1923. 1914. Srbin. 9. 12. PAJKOVIĆ Đure MITAR. 11. PAJIĆ Paje MILOŠ. Bukvik. borac. borac. 11. MULAHALILOVIĆ Halusije AHMET. intendant bataljona. 1943. Bukvik. 9. 1924. Srbin. Srbin. član KPJ. borac. 1907. 9. Bukvik. poginuo decembra 1944. 11. PAJIĆ Mitra ILIJA. 1924. Srbin. 2. MIŠIĆ Petra MITAR. borac. PEJIĆ Koje BLAGOJE. u NOB od 20. u NOB od 1941. 10. OSTOJIĆ Stojana MITAR. 1945. zemljoradnik. 5. student prava. Bukvik. u NOB od 1941. Srbin. 8. zemljoradnik. 1944. od 10. zemljoradnik.

zemljoradnik. 1925. borac. 10. u NOB od 2. borac. u odredu od 15. Bukvik. 1944. trgovački pomoćnik. 9. Humci . u odredu od 15. 1943. Musliman. PERIĆ Petka VASO. borac. 1943. Ćoseta. zemljoradnik. 1943. 10. 1925.ve SPASOJE. Bukvik. 1943. zemljoradnik. Gajevi . član KPJ. 8. zemljoradnik. komandir čete. u odredu od 10. 1944. borac. u odredu od 20. 1943. PEJIĆ Jovana PANTELIJA. RAMIĆ Uzeira KADRO. 1943. zemljoradnik. 1943. Srbin. u NOB od 20. 1922. 1943. SAVIĆ Nike NIKOLA. borac. 4. 1943. Srbin. u odredu od 1945. 1943. Musliman. zemljoradnik. 1912. 11. Srbin. borac. zemljoradnik. 1943. u m r o 1962. 1943. 11. zemljoradnik. SAVIĆ Nike GAVRO. od 2. borac. borac. poginuo septembra 1944. PEKIĆ Rame SALIH. Musliman. u odredu od 20. 1926. u odredu od 25. 11. zemljoradnik. 9. 11. borac. borac. Dobanovci. 1943. 1943. RISTIĆ Pante CVIJETIN.6. Bukvik. 1943. đak. 1945. Srpkinja. u NOB od juna 1943. 8. POZDEROVIĆ Dege BAJRO. 10. 12. 1943. Musliman. RAMIĆ Nikole SELENA. 1944. PEKIĆ Muharema OSMAN. 1943. 1927. u NOB od 25. Bukvik. 4. 4. POBRIĆ Dege FEJZO. Bukvik. 1944. Gornji Rahić. 1943. PETROVIĆ Petra CVIJETIN. RVI. 1943. 1943. referent saniteta bataljona i sekretar SKOJ-a u odredu. 9. zemljoradnik. 1916. Srbin. 1943. 4. 1926. 12. član KPJ. ROSIĆ Sime VASO. Bukvik. u odredu od 10. u NOB od 1. 7. 1943.Lopare. u NOB od 8. u NOB od 10. RISTIĆ Sime DUŠAN. u odredu od 15. 1944.Brčko. 1907. u odredu od 20. zemljoradnik. u NOB od 10. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Musliman. 9. u odredu od 20. Vražići . zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 2. 1918. 1927. RISTIĆ Jo. 10. 11. poginuo 10. Srbin. ekonom čete. 1944. u NOB od 14. u odredu od 15. komesar bataljona. Gradačac. u NOB. 9. Srbin. u odredu od 20. poginuo aprila 1944. 1920. Bukvik. 1925. Krpešić. Rašljani . PEJKANOVIĆ SAVO. 8. 8. 12. 1944. borac. borac. 1943. 11. zemljoradnik. u odredu od 2. zemljoradnik.Bukvik. PEKIĆ Jusufa ALIJA. u odredu od 20. PURIĆ Save JANKO. član KPJ. zemljoradnik. zemljoradnik. 10. 1922. 1912. Srbin. Bukvik. Ćoseta. u odredu od 20. u odredu od 20.PEJIĆ Marka JOVO. član SKOJ-a poginuo aprila 1944. zamjenik komandira čete. Musliman. 1927. borac. 1944. 4. Srbin. 9. Marković Polje. borac. 8. Bukvik. u odredu od 20.Lopare. 1943. Srbin. zemljoradnik. 1907. u odredu od 15. POPOVIĆ Đorđa RISTO. 1926. kandidat KPJ. SAVIĆ Petra PERO. 336 . u odredu od 15. u odredu od 15. 1918. Bukvik. Srbin. 1924. u odredu od 20. Musliman. u NOB od 1942. kandidat KPJ. u NOB od 20. 1922. Srbin. Ćoseta. desetar. borac. Zemun. RIBIĆ Alije HALIL. Srbin. 9. 1928.

8. 10. član SKOJ-a. zemljoradnik. Markovič Polje. Bukvik. 11. borac. SIMIĆ Bože BRANKO. zemljoradnik. 1945. 4. 1944. 1920. zemljoradnik. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 20. 11. 1943. 1943. Gornji Rahić. zemljoradnik. Musliman. Srbin. u NOB od 1943. ŠIŠIĆ Rašida IBRO. 1926. komandir čete. u odredu od 10. Musliman. 1927. 1944. u odredu od 1944. TURSUNOVIĆ Saliha LATIF. 1943. poginuo februara 1945. 4. 1943. 2. 1944. 1943. u odredu od 15. kandidat KPJ. član KPJ. 1918. 8. Srbin. 1924. 1922. 1943. 1945. Porebrice. borac. od 27. 3. borac. 11. u NOB od 10. 1. 9. zamjenik komandira čete. 4. u NOB od 10. ŠEĆERBEGOVIĆ Murata SULJO. Gračanica. konobar. Musliman. Srbin. Srbin. Srbin. Srbin. 9. STANISIĆ Pere PETAR. 6. u odredu od 20.Gradačac. Bukvik. u odredu od 15. RVI. 1. 1925. 337 . borac. u odredu od 21. borac. u NOB od 12. 1910. član KPJ. član KPJ. obavještajni oficir. zemljoradnik. Musliman. u NOB od 24. zemljoradnik. 1944. Bukvik. 8. u odredu od 21. 11. 1917. u NOB od 15. Bukvik. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornji Rahić.SAVIĆ Pere VOJKO. Pelagićevo. Musliman. 1943. 1915. zemljoradnik. borac. u NOB od 14. poginuo 1945. Srbin. 1920. Bukvik. u NOB. komandir čete. TERZIĆ Alije JUSUF. 1923. 1943. u odredu od 25. zemljoradnik. TANACKOVIĆ Đoke TODOR. STANISIĆ Laze SAVO. Brčko. 1944. u NOB od 20. 1912. 1923. TRUMIĆ Mehmeda REDŽO. 1945. 10. 7. Pelagićevo. 1943. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 15. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. Bukvik. 1943. 1943. u odredu od 1944. 1913. SOFRENOVIĆ Luke SIMO. 1918. u odredu od 10. zemljoradnik. Bukvik. 10. 4. 1910. borac. TANACKOVIĆ Nikole GOJAN. u odredu od 15. u odredu od 15. 1943. 1943. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. zemljoradnik. u NOB od 15. borac. Bukvik. borac. SUŠIĆ Huseina AHMET. Bukvik. 1945. Srbin. Krepšić. 8. 1943. borac. TIRIĆ Muniba REDŽO. u odredu od 15. u NOB od 15. u odredu od 1944. borac RVI. 12. 1912. 10. Vučkovci . zemljoradnik. borac. borac. Srbin. ekonom ćete. 1943. u odredu od 15. zemljoradnik. Srbin. 10. Srbin. u odredu od 25. u NOB od 15. zarobljen oktobra 1944. u odredu od 21. Maoča. 1. u odredu od 1944. zemljoradnik. RVI. 1943. u NOB od 28. STOJANOVIĆ Steve MIKA. borac. borac. 1945. STANKOVIĆ Maksima STANKO. u odredu od 15. Maoča. SEKULIĆ Jove STOKO. 1922. 1943. zemljoradnik. 4. STOJANOVIĆ Steve RISTO. u NOB od 1943. Maoča. 1944. borac. Srbin. Musliman. zemljoradnik. 11. STOJANOVIĆ Steve DUŠAN. Musliman. Srbin. zemljoradnik. poginuo 20. 1926. 1945. 1943.

u NOB od 1941. Srbin. borac. u NOB od 2. Srbin. zemljoradnik. VUJIĆ Todora SAVO. avgusta 1941. 4. u NOB od 20. desetar. borac. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 20. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. 4. 8. 338 . umro 1950. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u odredu od 20. 1943. borac. u NOB od 10. 8. umro 1944. Srbin. 1921. poginuo maja 1944. 1943. Bukvik. 1922. zemljoradnik. VUJIĆ Sime RAJKO. član SKOJ-a. / A k k IVua PERO. Bukvik. Srbin. borac. borac. u odredu od 18. BLAGOJEVIĆ Zaharije JOVO. u NOB od 12. u odredu od 21. RVI. Srbin. zemljoradnik. poginuo oktobra 1943. 1943. 9. BLAGOJEVIĆ Save NEDO. 1908. u NOB od 12. VASILJEVIĆ Sime RISTO. 1943. Srbin. Bušletić. Srbin. VESELINOVIĆ Neška VESELIN. 1927. u NOB od 23. 1915. Bukvik. u odredu od 1944. u NOB od 2. umro 1980. komandant odreda. 1922. 10. avgusta 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. 1943. u NOB od 1. 9. 1943. 1943. 1913. 7. zemljoradnik u odredu od 15. u odredu od 20. borac. 11. član KPJ. godine. borac. Bukvik. Srbin. 2. 1913. VUJIČIĆ Vujice JOVAN. član SKOJ-a. 9. borac. u odredu od oktobra 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. poginuo novembra 1943. u odredu od septembra 1943. 11. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. pomoćnik komandira čete. u NOB od 15. zemljoradnik. VIDOVIĆ Miloša ĐOKO. 1945. ARSENIĆ Vasilija CVJETKO. umro u Osječanima. borac. 2. vodnik voda. 8. 1909. 1943. Bukvik. VASILJEVIĆ Paisije SPASO. Srbin. u odredu od 15. umro 1977. 1919. Srbin. borac. 11. 1923. zemljoradnik. Osječani. ZARIĆ Janka PAVLE. član KPJ. 1943. umro 15. u NOB od 2. Borci odreda sa područja opštine Doboj ANTIĆ Aleksije JOVO. 1943. u odredu od 20. godine. 1943. 1945. 1907. 1912. u NOB od 1941. zemljoradnik. Bukvik. Srbin. 1943. 4. VUJIĆ Petra JOCO. Bukvik. 1924. Osječani. u NOB od 16. u odredu od 20. 1943. 1943. zemljoradnik. avgusta 1943. zemljoradnik. obaveštajni oficir odreda i referent partijske tehnika odreda. 1943. Bukvik. 4. 1912. 1912. Osječani. Srbin. zamjenik komandanta bataljona. poginuo 20. zemljoradnik. Bukvik. borac. VESELINOVIĆ Ilije NESKO. Srbin. 1946. 1922. Srbin.VASIĆ Stoke CVIJETIN. 1913. Bušletić. ZARIĆ Gojka TRIVUN. u odredu od 15. Srbin. Bukvik. 1945. BLAGOJEVIĆ Mihajla BOZO. avgusta 1943. Srbin. u odredu od septembra 1943. Bukvik. zemljoradnik. Srbin zemljoradnik. 1944. 8. Srbin. Bosanska Bijela. borac. intendant bataljona. zemljoradnik. 1917. član KPJ. Bukvik. 1907. u odredu od 21. Srbin. 1944. Osječani. 1943. VUJIĆ Todora VASO. zemljoradnik. 3. u odredu od 20. 9. komesar čete. u odredu od 2. 8. ANTIĆ Steve SVETOZAR. zemljoradnik. Srbin.

1923. borac. zemljoradnik. u odredu od Božinci Donji. 1917. u NOB od 16.BOBAN. CVIJANOVIĆ Ostoje VOJIN. u NOB od 7. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. avgusta 1941. Osječani. Glogovica. u NOB od 1. zemljoradnik. u Kožuhama. borac. 1926. borac. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 15. JAĆIMOVIĆ Vladimira NEDO. februara 1942. komandir čete. Bušletić. u odredu od septembra 1943. član SKOJ-a. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. i od 29. 1927. kandidat za člana KPJ. 1925. zemljoradnik. ĐORĐIĆ Mike BRANKO. DEJANOVIĆ Sime B0GOLJUB . borac. u odredu od septemba 1943. 1929. na Crnom Vrhu . Bušletić. Srbin.Tešanj. u odredu ĐORĐIĆ Alekse SRETO. 1927. borac. BLAGOJEVIĆ Save RAJKO. Bušletić. avgusta do kraja decembra 1943. 1922. domacica. avgusta 1943. Bušletić. borac. delegat voda. Glogovica. avgusta 1943. Osječani. zemljoradnik. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. RVI. Osječani. poginuo 26. 1920. komesar čete. ĆAKAREVIĆ Jove ĐOKAN. poginuo jula 1944. ĆAKAREVIĆ Cvijana NIKOLA. 4. 1926. BOŽIĆ Zivka BOŽO. zemljoradnik u NOB od 15. Podnovlje. umro u aprilu 1944. u odredu od septembra 1943. u NOB od septembra 1943. u NOB od 15. Srbin. DEJANOVIĆ Dimše ZDRAVKO. u odredu od novembra 1943. oktobra 1943. 1945. u Lohinji . Srbin. komesar čete. god. 1923. Osječani. 1943. 4. avgusta 1943. Srbin. DELIĆ Nenada BOGDAN. jula 1943. Srbin. DANILOVIĆ Jevte BORO. Srbin. u bolnici u Derventi.Gračanica. DANILOVIĆ Stojana MIRKO. i od 8. septembra 1943. u NOB od septembra 1943. 339 . Bušletić. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. umro 1961. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. Osječani. Srbin. 1926. u odredu od septembra 1943. JOVIĆ Simeuna OBRAD. 1927. u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. BLAGOJEVIĆ Bože RUŽICA. avgusta 1943.BLAGOJEVIĆ Save RADOJICA. umro 1978. borac. 1908. Srbin. DŽIGUMOVIĆ Cvijana PETAR. Srpkinja. avgusta 1943. 12. zemljoradnik. Srbin. avgusta 1943. LUKIĆ Jovice BOŽO. u NOB od 16. 1945. 1924. Osječani. zamjenik komandanta odreda. đak. poginuo 8. stolarski radnik. u odredu od januara 1944. u Majevcu. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik u NOB od avgusta 1943. ranjen u martu 1944. u odredu od septembra 1943. avgusta 1943. Srbin. 1928. Majevac. RVI. Podnovlje. jula 1943. poginuo 3. avgusta 1943. borac. u NOB od 16. borac. bolničarka. Srbin. član SKOJ-a. 1921. Glogovica. Osječani. u NOB od 10. zemljoradnik. 1917. BLESIĆ Riste MILORAD. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Srbin. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. borac. 1924. komandir čete. Srbin. Srbin. borac. u NOB od 15. zemljoradnik. god. Srbin. 1924. god. borac. Osječani. borac. u NOB od 23. Srbin. od 15. 15. Srbin. ĆAKAREVIĆ Nede MILAN. marta 1945.

zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 16. borac. umro 1979. 1927. zemljoradnik. 1943. PEJIČIĆ Save MILOŠ. član SKOJa. u NOB od 16. radnik. u Stupinama . i od 3. zemljoradnik. bolničarka. borac. Srbin. MALIČIĆ Živke NOVAK. 5. u odredu od 16. 1922. zemljoradnik. 5. god. zemljoradnik. MILIĆEVIĆ Dimitrija NEDO. PETROVIĆ Milanka DAMLJAN. umro 1968. 1921. Srpkinja. Civčije Osječanske. u odredu od septembra 1943. avgusta do kraja decembra. 1926. NIKOLIĆ Ignjata MILAN. Osječani. RVI. zemljoradnik. Srbin. OKOLIĆ Vida MARA. 1913. borac. 1925. zemljoradnik. novembra 1943. PEJIĆ Ilije NEDEUKO. novembra 1943. u odredu od septembra 1943. Osječani. do 15. borac. zemljoradnik. 1925. Osječani. borac. MALEŠEVIĆ Bogdana LJEPOSAVA. Srbin. borac. godine. umro 1979. Osječani. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. borac. 1923.Plevlja. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. 1923. avgusta do kraja decembra 1943. 4. umrla 1952. u NOB od 15. umro 1973. Osječani. u NOB od komesar bataljona. Srbin. 1915.Doboj.Doboj. 1945. NARIĆ Stanka DUŠAN. Srbin. u odredu od 2. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. NARIĆ Nikole ALEKSA. Osječani odredu od septembra do kraja decembra Srbin. novembra 1943. u m r o 1946. intendant bataljona. Božinci Donji. NIKOLIĆ Konstantina ZDRAVKO. zemljoradnik. Srbin. domaćica. Srbin. Srpkinja. Srbin. kandidat za . u odredu od septembra do kraja decembra 1943.Doboj. u odredu od septembra do konca decembra 1943.LUKIĆ Blagoja NEDO. u NOB od 15. NIKOLIĆ Konstantina NIKOLA. MILIĆEVIĆ Dimitrija STIJEPO. 1928. borac. avgusta 1943. Srbin. zemljoradnik. borac. Srbin. avgusta 1943. god. avgusta do kraja decembra 1943. člana KPJ. zemljoradnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. MALIČIĆ Sime SIMEUN. vodnik voda. Srbin. zemljoradnik. avgusta 1943. 340 . zemljoradnik. borac. u odredu od septembra 1943. avgusta 1941. Božinici Donji . u odredu od septembra 1943. u m r o 1974. borac. Osječani. Srbin. u odredu od 2. borac. MILIĆEVIĆ Jovana DUŠAN.FOČO. Osječani. Srbin. 1904. umro 1947. i od 10. avgusta 1941. 1927. u odredu od septembra 1943. 1918. u 1943. u NOB od 23. NENADIĆ Živka NEDO. Glogovica. 1945. 3. u NOB od 15. borac. zemljoradnik. Osječani . MITROVIĆ Dokana MARKO . Glogovica. u NOB od 23. Glogovica . zemljoradnik u odredu od septembra do kraja decembra 1943. do 15. 1912. Osječani . Srbin. umro 1974. 1945. 1923. avgusta do kraja decembra 1943. 5.Doboj. u NOB od 16. 1914. poginuo u julu 1944. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. Podnovlje. Srbin. borac. u odredu od februara 1944. NARIĆ Filipa DUŠAN. 3. avgusta 1943. Srbin. vodnik voda. MILIĆEVIĆ Milanka BOZO. domaćica. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. borac.Doboj. i od 10. Osječani. Srbin. do 15. u odredu od 2. 1928. 1925. Osječani.

u odredu od septembra 1943. Srbin. Srbin. borac. avgusta 1943. u odredu od septembra 1943. u m r o 1980. Srbin. u NOB od avgusta do kraja decembra 1943. u NOB od 15. jula 1943. u NOB od 15. Glogovica. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1920. PETROVIĆ Jovana RADOVAN. Osječani. SIMIĆ Živka BOŽO. komandir čete. Osječani. 1912. borac. Srbin. poginuo u maju 1945. jula do kraja decembra 1943. borac. 1945. desetar. zemljoradnik. umro 1978. STOJANOVIĆ Stanka STOJAN . Osječani . zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra 1943.ADŽIJA. 1945. god. kod Plužina . avgusta do kraja decembra 1943. zemljoradnik u NOB od 15. 1923. i od 10. Osječani.Lujo. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. avgusta 1943. Srbin. avgusta 1941. do 15. Kožuhe. 5. Osječani. borac. borac. Osječani. Srbin. Osječani. u NOB od 16. 1908.Doboj. i od 10. TOMANIĆ Lazara SVETOZAR. komandir čete. VASIĆ Teodora JOVICA. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. kandidat za člana KPJ. TODIĆ Jove VELIMIR . do 15. zemljoradnik. 2. 1920. do 15. član SKOJ-a. 1924. 1923. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.Crna Gora. u odredu od septembra 1943. umro 1972. zemljoradnik. u odredu od 2. Trnjani. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. VUKMIROV1Ć Jakova MILENKO. zemljoradnik. najamni radnik. SIMIĆ Petra SAVO . Srbin. u NOB od 16. PETROVIĆ Simeuna NEDO. intendant odreda. 1920. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 15. POPOVIĆ Vase BRANKO. zemljoradnik. avgusta do kraja decembra 1943. RVI. 1924. avgusta 1943. god. Bušletić. zemljoradnik. 5. 1945. ŽIVANOVIĆ Vase DUŠAN. Srbin. 1925. 1921. 3. avgusta do kraja decembra 1943. 1927. Srbin. zemljoradnik. RVI. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 3. Osječani. novembra 1943. borac. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 15. 1925. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 341 . Srbin. Srbin. godine u Kožuhama . avgusta do kraja decembra 1943. Osječani. borac. u NOB od 12. borac. 5. borac. VASILJEVIĆ Trive RANKO. 1918. u odredu od septembra 1943. POPOVIĆ Petra ZDRAVKO. 1921. Srbin. 1920. jula 1943. Osječani.Kepalica. 1923. Ritešić. desetar. Srbin. SIVĆEVIĆ Teodora PERO. borac. borac. 5. RADIĆ Teodora NEDELJKO. zemljoradnik. borac. Srbin. 1915. TEOFILOVIĆ Dušana SAVO. u odredu od novembra 1943. do 15. u odredu od septembra 1943. PETROVIĆ Marjana SPASOJE. i od 5. zemljoradnik.Doboj. Osječani. Crni. i od 12. Srbin. borac. Osječani. u NOB od 15. 1945. radnik. komandant bataljona. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.PETROVIĆ Jovana ĐORĐO. zemljoradnik. u NOB od 23. u NOB od 15. Osječani. poginuo 1944. 5. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.

ALJIĆ Paše MEHO. 9. komandir čete. ALAKOVIĆ Pere MILE. ALAKOVIĆ Obrada PETAR. Miloševac. u odredu od septembra 1943. Miloševac. 9. zemljoradnik. 1922. 1943. borac. Tarevci. Musliman. 1943. đak u odredu od septembra 1943. zarobljen koncem 1943. 1924. član KPJ. ALIĆ Mehe MEHO. BEĆIRBASIĆ Age EMIN. poginuo decembra 1944. Modriča. borac. zemljoradnik. 1943. 1943. u odredu od 14. borac. Muslimanka. umro 1962. 1911. 12. u odredu od februara 1944. poginuo juna 1944. u odredu od 20. 1922. Hrvat. 1943. 1925. zemljoradnik. Modriča. BAJUNOVIĆ Jove SPASOJE. zemljoradnik. 1916. Garevac. delegat voda. 1917. u odredu od maja 1944. Musliman. AVDIĆ Ibrahima HASIB. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1943. Garevac. Musliman. borac. u odredu od 16. u odredu od decembra 1943. ALIĆ Mehe SALIH. Skugrić. 1919. borac. 1926. 11. Modriča. ALIĆ Mehe EDHEM. u Miloševcu. 1924. Srbin. 1922. član SKOJ-a. radnik. 12. Musliman. BAJRIĆ Hasana MEHMED. 1926. Tarevci. Čajniče. do decembra 1944. član KPJ. do 17. 9. 9. 1922. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. AVDIĆ Ibrahima NAZIF. 1943. Musliman. do 25. Musliman. Srbin. umro 1972. ANDRIĆ Marka MATO. u odredu od septembra 1943. Miloševac. Musliman. Tarevci. zemljoradnik. 1918. poginuo 1944. zemljoradnik. Musliman. Modrica. ALIĆ Alije MUSTAFA. umro 1945. u odredu od 16. Modriča. zemljoradnik. Modriča. BEĆIRBASIĆ Hamid EHLIMANA. napustio odred. borac. borac. 1943. bolničarka. Modriča. borac. Srbin. Modriča. u NOB od septembra 1943.Borci odreda sa područja opštine Modrica ALAGIĆ Mustafe AGAN. borac. 1913. Musliman. godine. u NOB od 8. Musliman. član SKOJa. 9. poginuo 1943. 9. 9. Modriča. 1930. zemljoradnik. borac. đak. vodnik voda. zemljoradnik. Musliman. borac. ALIĆ Age AHMET. Tarevci. u NOB od septembra 1943. vodnik voda. 1924. radnik. 10. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1944. Musliman. Musliman. Modriča. uhvaćen i streljan u Doboju novembra 1943. borac. u odredu od 16. zemljoradnik. BABIĆ Koste ĐURO. radnik. Hrvat. ALIĆ Alije HAMID. Modriča. 342 . 1928. zemljoradnik. ANDRIĆ Marka JAKOV. 1943. ALIĆ Ibrahima RAGIB. 9. zemljoradnik. u odredu od 14. 1922. ALATOVIĆ Halida KASIM. zarobljen kod Živinica i streljan u logoru 1945. ALAGIĆ Mustafe MEHMED. 1925. borac. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. 1943. radnik. u odredu od novembra 1943. umro 1953. Modriča. u odredu od 10. Tuzla. intendant bataljona. borac. Musliman. 1943. 1922. Kladanj. Srbin. radnik. poginuo decembra 1944. borac. član KPJ. poginula decembra 1943. član KPJ. Modrica. u odredu od 11. u odredu od septembra 1943. 1907.

1918. član KPJ. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. poginuo koncem 1944. Tarevci. 1945. BERBIĆ Ahmeta EDHEM. Modrica. borac. član SKOJ-a. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od 1941. 1922. Musliman. Garevac. Tarevci. poginuo decembra 1943. komandir čete. član SKOJ-a. 1943. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1943. 1920. BRAJIĆ Hase ALIJA. BERBIĆ Ahmeta FAJKO. u odredu od septembra 1943. Musliman. 1917. 1943. komesar čete. zemljoradnik. borac. radnik. 9. Srbin. 1919. u m r o 1972. 12. Srbin. Tarevci. borac. BEGANOVIĆ Sulje SULEJMAN. u odredu od oktobra 1943. Tarevci. vodnik voda. Musliman. Musliman. zemljoradnik. 1943. 9. BLAGOJEVIĆ Ovijana MILAN. Vranjak. u odredu od 19. Tarevci. u odredu od februara 1944. 1943. 9. 1943. u odredu od 14. Foča. Musliman. član KPJ. zamjenik komandanta odreda. u odredu od 14. borac. borac. Zenica. BEGANOVIĆ Mehmeda MEDO. 9. Musliman. Skugrić. borac. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. član KPJ. Kozarevina.BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda ŠALIM. BERBIĆ Hasana SAFET. 1922. 9. 9. 3. 1913. BEŠIĆ Himze HASAN. 343 . poginuo aprila 1944. zemljoradnik. BLAGOJEVIĆ Spasoje JOVAN. u odredu od aprila 1944. član KPJ. Musliman. Zvijezda. u odredu od 14. u odredu od 10. Tarevci. borac. Srbin. 1925. Tarevci. u odredu od 1944. borac. BRADAŠEVIĆ Jove JOVO. 1943. poginuo 26. radnik. Srbin. BELIĆ Ive MATO. Musliman. Vranjak. obavještajni oficir bataljona. 1925. 1943. u odredu od 16. umro 1982. 1919. 1916. Foča. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1918. BOGDANOVIĆ Jove BOGDAN. 9. zemljoradnik. BERBIĆ Mehe REŠID. Miloševac. u odredu od septembra 1943. 1927. do decembra 1943. 9. komandir čete. BEGANOVIĆ Ahmeta SEVKO. borac. Tarevci. Skugrić. Srbin. zemljoradnik. Miloševac. 1926. 9. BERBIĆ Ahmeta MEHMED. borac. 1925. Tarevci. 9. zemljoradnik. intendant bataljona. đak. Muslimanka. borac. borac. Miloševac. Srnice. zemljoradnik. Rešetnica. 1913. borac. Tarevci. u odredu od 15. u odredu od 16. u odredu od 14. 1943. 1945. BEGANOVIĆ Sulje DERVA. 1943. Musliman. poginuo maja 1945. zemljoradnik. u odredu od 14. Musliman. Musliman. Goražde. član KPJ. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 9. zemljoradnik. 1925. BIJELIĆ Ahmeta DŽEMAL. u odredu od 14. u Odžaku. Tarevci. 1926. borac. Srbin. vodnik voda. 9. BOGDANOVIĆ Jove JOVAN. bolničarka. radnik. do 17. Srbin. Kozarevina. 1903. Tarevci. BRADAŠEVIĆ Vida PETAR. 1929. poginuo 1946. BERBIĆ Meha MUSTAFA. 1906. Musliman. Modrički Lug. BLAGOJEVIĆ Pere ĐORĐE. zemljoradnik. u odredu od 15. Hrvat. 1943. u odredu od 14. 1922. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. 3.

1943. 1922. BUNGUR Mehmeda HUSO. Srbin. BUNGUR Ćamila PAŠAGA. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. 1943. Muslimanka. 1943. u odredu od 14. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. član KPJ. u odredu od 14. Foča. DAVIDOVIĆ Ilije RISTO. u odredu od 16. 1925. Miloševac. Srbin. 9. poginuo aprila 1944. Hrvat. poginuo oktobra 1944. 1944. 1943. zemljoradnik. 1943. vodnik voda. 1927. Musliman. član KPJ. Modriča. Musliman. Tuzla. Modriča. komandir čete. domaćica. zemljoradnik. Miloševac. u odredu od 14. zemljoradnik. 1943. Foča. Muslimanka. Tarevci. Modriča. 9. 1943. borac. 12. borac. Rom. 9. vodnik delegat. član KPJ. Tarevci. ĆAKAR Demira SMAIL. borac. ČARIĆ Sulje SMAIL. 1924. 9. DAVIDOVIĆ Davida BOŠKO. u odredu od oktobra 1943. Miloševac. đak. zemljoradnik. 9. 9. do 17. DAVIDOVIĆ Jove ILIJA. 1943. Tarevci. 1942. DAJIĆ Muje ZUMRA. 1943. u odredu od 16. DEDIĆ Alije HAZIM. Srbin. ČARIĆ Sulje HAMDO. 9. Hum. poginuo januara 1944. 9. borac. BUNGUR Bege ŠALIM. 9. borac. radnik. borac. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. 1930. borac. vodnik voda. Srbin. 9. borac. zemljoradnik. u odredu od 16. Tuzla. ČEREMAGIĆ Salka ĆERIMA. bolničarka. u odredu od 14. 9. Modriča. u odredu od 16. u odredu od 16. komandir čete. 1910. Miloševac. 1922. Ilinčica. 1919.BRADAŠEVIĆ Ilije NOVAK. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. do 17. Tarevci. 1925. komandant bataljona. 1926. član SKOJ-a. 1943. Musliman. Rom. 1924. DELIĆ Redže MEJASA. Modriča. Srbin. Srbin. borac. Modriča. zemljoradnik. ČIČIĆ Dimitrija PETAR. kao sekretar Sreskog komiteta KPJ u Laparama. 9. Tarevci. Miloševac. 1914. Musliman. poginula decembra 1943. harmonikaš. 1929. 1943. Srbin. u odredu od 14. Konjuh. u odredu od 14. 1925. u odredu od 16. 1925. borac. u odredu od 16. DAKANOVIĆ Simeuna MILENKO. Miloševac. 1943. u odredu od 19. 9. Muslimanka. Paprača. 1922. Miloševac. 9. zemljoradnik. bolničarka. poginula aprila 1944. ĆAKAR Demira MEHMED. član KPJ. do decembra 1943. 12. 5. poginuo 21. 1943. borac. umro 1949. Srbin. Tarevci. borac. 344 . domaćica. zemljoradnik. u odredu od 14. 1919. 1922. poginuo maja 1944. 9. BRADAŠEVIĆ Koste VLADIMIR. u odredu od februara 1944. borac. Musliman. borac. Gradačac. 9. 1914. Modriča. Musliman. 1943. Miloševac. u odredu od 16. zemljoradnik. 1922. Musliman. BUNOZA Ilije IVAN. BRADAŠEVIĆ Petra RADE. 9. DAJIĆ Saliha MUJO. 1943. 1912. 9. 1914. u odredu od 16. u odredu od 16. Modriča. radnik. 1943. BUNGUR Muje ATIF. radnik.

domaćica. 1914. u odredu od 15. 2. Miloševac. Miloševac. Miloševac. do 17. Srbin. 1922. Musliman. u odredu od 14. 1920. Modriča. ĐOKIĆ Todora ĐOKAN. član KPJ. 9. Miloševac. do 17. Hrvat. umro 1956. zemljoradnik. bolničarka. 9. 9. u odredu od septembra 1943. Miloševac. 1943. 1915. Srpkinja. borac. Skugrić. Garevac. zemljoradnik. Slatina. 1927. poginuo na Drinjači januara 1945. poginuo avgusta 1944. 1908. Hrvat. DUGIĆ Toše NIKO. član KPJ. u odredu od 19. u odredu od marta 1944. Dobrinja. u odredu od aprila 1944. Gračanica. 1923. Skugrić. zemljorandik. 9. 1924. Miloševac. DRINIĆ Jove MITAR. borac. 1910. Riječani. Kao ranjen ostao kod kuće. 9. zemljoradnik. Osječani. Hrvat. u odredu od 16. 7. u odredu od 16. borac. decembra 1943. 1925. 1943. poginuo decembra 1943. Srbin. zemljoradnik. borac. 1945. DUJIĆ Filipa JOVO. do decembra 1943. 1943. zemljoradnik. Modriča. Zvornik. član KPJ. omladinski rukovodilac odreda. Botajica. Lisina. Srbin. Srbin. Hrvat. član KPJ. DRINIĆ Jove CVIJETA. umro 1970. 10 1943. DRINIĆ Pere JOVO. u NOB od proljeća 1943. radnik. Srbin. DOMAZET Abrama IVO. zemljoradnik. poginuo 10. 9. u odredu od 16. 1924. u NOB od 1941. 1943. borac. 9. u odredu od novembra 1943. u odredu od 16. 1920. borac. 1925. zemljoradnik. 1943. do aprila 1944. 1924. zamjenik komandira čete. 9. DRINIĆ Steva SAVO. Musliman. Srbin. 9. Miloševac. Tarevci. DUGIĆ Imze SULJO. 1922. borac. Miloševac. DUJIĆ Đorđa MIKA. dak. DJEDOVIĆ Huse MEHMED. u odredu od 16. u odredu od 16. 1943. zemljoradnik. Teočak. zemljoradnik. zemljoradnik. poginula u jesen 1944. 9. Modriča. u odredu od 14. Srbin. 1911. Novi Grad. zemljoradnik. komandir čete. DŽAFEROVIĆ Mustafe DŽAFER. poginuo 9. poginuo novembra 1943. u odredu od 16. DUJIĆ Aleksa MILAN. u NOB od 14.DEVIĆ VID. 9. Srbin. Musliman. Tarevci. zemljoradnik. DUŠINOVIĆ Mehmeda FADIL. komandir čete. DOMAZET Marka PEJO. DUBRAVAC Nike MARKO. 1943. u odredu od 16. 9. 345 . član KPJ. 1905. 1919. član KPJ. borac. borac. 9. 1943. u odredu od 14. komesar bataljona. umro 1979. član KPJ. Srbin. poginuo septembra 1944. u odredu od septembra 1943. 9. DRINIĆ Vase TRIVO. Botajica. Srbin. Miloševac. komesar čete. 1943. u NOB od 15. Srbin. ĐOKANOVIĆ Mile PETAR. D. G. borac. DRINIĆ Jove MILAN. nestao 1943. u NOB od septembra 1943. 9. zemljoradnik. u odredu od 15. DRINIĆ Mike SAVO. borac. Modriča. borac. vodnik voda. Srbin. 1943. mlinar. borac. član KPJ. zemljoradnik. 1943. 1944. komandant bataljona. u odredu od 16. zemljoradnik. zemljoradnik. septembra 1943. Srbin. radnik. 1922. DOMAZET Zarija STIPO. Srnice. 1909. 1943. u odredu od septembra 1943. Musliman. 1943. 9. u odredu od aprila 1944.

Modriča. borac. Goražde. borac. u odredu od 10. umrla 1975. 1943. HADŽIHASKIĆ Bajre HAZIM. Modriča. NOVALIJA Ibrahima SEMSA. Musliman. u odredu od 14. Musliman. 1927. HADŽIHASANOVIĆ Ibrahima HAJRO. borac. Musliman. Musliman. poginuo aprila 1944. đak. u odredu od februara 1944. borac. Hrvatica. Modriča. HADZIDEDIĆ Ahmeta AVDO. Kozarevina. u odredu od oktobra 1943. 9. 1943. 1927. Tešanj. Foča. FAHRO. zemljoradnik. HERDIĆ Sabita. u odredu od 14. Modriča. u odredu od avgusta 1944. GUNJEVIĆ Milana MARA. u odredu od 16. u odredu od februara 1944. poginuo oktobra 1944. u odredu od februara 1944. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 14. 1924. poginuo decembra 1945. do decembra 1943. Modriča. član KPJ. HADŽIHASKIĆ Huse MEHMED. Hrvat. 1924. zemljoradnik. HADŽIHASKIĆ Bajre ĆAZIM. borac. domaćica. 1925. HODALJ rođ. Modriča. borac. Tarevci. HADZIDEDIĆ Osme NAZIF. 9. član SKOJ-a. opančar. poginuo juna 1944. 1921. zemljoradnik. Modriča. borac. Musliman. Musliman. komandir voda. 9. zemljoradnik. 1943. bolničarka. 9. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. 1918. Musliman. 1944. u odredu od 14. HODALJ Mate ĐURO. u odredu od marta 1944. borac. Musliman. Modriča. borac. Foča. 2. domaćica. Tarevci. poginuo jula 1944. 1943. borac. 1943. đak. 1923. u odredu od 14. 1943. borac. radnik. borac. Musliman. zemljoradnik. referent saniteta. Musliman. Garevac. u NOB od 8. HUSIĆ Atifa ŠALIM. Čelebić. borac. 1943. 9. 1943. 12. radnik. Modrica. u NOB od 10. domaćica. 1922. 1925. HURTIĆ Salke FATIMA. 1922. Foča. Modrica. Jabuka. FERHATOVIĆ Osmana SMAIL. 1943. u odredu od 14. 1926. Tarevci. 1930. u odredu od 14. 1943. u odredu od oktobra 1943. domaćica. HUSIĆ Mije MUSTAFA. Modriča. HASANBAŠIĆ Omera NADŽIB. 346 . u NOB od 1943. desetar u NOB od 1943. u odredu od 15. 1923. HAMZIĆ rođ. Ražljevi. Musliman. Tarevci. Tarevci. poginuo februara 1945. 1910. Modriča. Modriča. 1926. Muslimanka. borac. zemljoradnik. Živinice. član SKOJ-a. 1920. HASIČEVIĆ Hakije OMER. Musliman. bolničarka. 9. umrla. 1944. Musliman. poginuo aprila 1944. Modriča. 11. 1924. Đurđevik. u odredu od 15. zemljoradnik. Muslimanka. Musliman. HURTIĆ Huzeira NURIJA. Tarevci. 1943.EFENDIĆ Avdrahima ASIM. član KPJ. Srpkinja. HASANIĆ Ibrahima JUSUF. 9. HADŽIĆ Mehmedalije MEHO. LJUBAS EVA. u odredu od jeseni 1943. 1926. poginuo aprila 1944. 1922. poginuo decembra 1943. 9. Musliman. GUBALJEVIĆ Huseina ASIM. u odredu od 20. RVI. 9. 1943. borac. HASANIĆ Hasana ESAD. đak. zemljoradnik. 1921. Miloševac. vodnik voda. Tarevci. đak. 11. Kozarevina. Gradačac. 9. Musliman. Musliman. 1917. u odredu od 14. 2. u odredu od oktobra 1943.

borac. 1943. Musliman. Srbin. član SKOJ-a. Miloševac. Šepak. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u NOB od 1943. JOVANOVIĆ Gojka PERO. Srpkinja. Srbin. u odredu od 16. borac. 10. Vranjak. Tarevci. 1943. 8. 347 . 9. komesar čete. komesar odreda. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1925. 1923. 1918. u odredu od 16. Modriča. zemljoradnik. 1926. Musliman. JERINIĆ Đorđa BRANKO. 9. 1903. 9. JANKOVIĆ Ostoja CVIJAN. Miloševac. 9. 9. 1943. 1943. komandir čete. 9. Miloševac. Srbin. 1943. do decembra 1943. član KPJ. u odredu od marta 1945. borac. borac. Miloševac. poginuo na Srnicama. 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. JOVANOVIĆ Dujka SAVO. poginuo 10. poginuo koncem 1944. Tarevci. Tarevci. JERINIĆ Marka PETAR. 9. Srbin. električar. u odredu od oktobra 1943. 1943. 1944. 1925. Srbin. 8. 1921. 1914. Monj. u odredu od 16. zemljoradnik. 1943. JERINIĆ Pere MLADEN. 1926. 1943. poginuo 31. do decembra 1943. Muslimanka. radnik. 9. 1923. 1943. borac i član SKOJ-a. borac. u odredu od 16. Miševac. 9. Modriča. 1943. ILINĆIĆ Pere LUKA. Musliman. Odžak. HUSKIĆ Bećira MUJO. u odredu od 14. Musliman. 9. 1943. Musliman. 1944. u odredu od 14. ćlan KPJ. u odredu od 14. 1943. Srbin. Srpkinja. zemljoradnik. umro 1961. JANKOVIĆ Jovana NEDELJKA. 1943. borac. 1914. do 10. Muslimanka. 9.HUSIĆ Atifa SMAIL. vodni delegat. u odredu od 16. umro 1979. 1944. u odredu od 16. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Srbin. zemljoradnik. borac. 8. u odredu od 16. Modriča. Domaćica. u odredu od 16. 9. 1944. 1920. borac. Musliman. borac. 9. Rogatica. član SKOJ-a. zemljoradnik. poginuo novembra 1944. Zvornik. 1922. u odredu od 9. poginula maja 1945. zemljoradnik. 9. domaćica. umro 1978. Miloševac. Tarevci. ISIĆ Akifa ADEM. u NOB od aprila 1941. zemljoradnik. Srbin. Kozluk. komandir čete. na Sjemeću. Skugrić. 12. 1926. poginula februara 1945. JOVANOVIĆ Milana STANA. borac. Miloševac. radnik. u odredu od 14. delegat voda. poginuo novembra 1944. domaćica. 1928. ISIĆ Huse MESUD. zemljoradnik. Monj. član KPJ. ISIĆ Mehe GANO. umro 1967. Tarevci. JERINIĆ Todora PERO. 1926. Modrica. zemljoradnik. bolničarka. 1921. u odredu od 14. 1943. 1920. 9. Paprača. 1. 1923. 1943. JANKOVIĆ Ljube SLOBODAN. Srpkinja. Miloševac. u odredu od 14. poginuo 10. HUSKIĆ Bećira SAFIJA. Srbin. do 17. Skugrić. 1924. domaćica. ILINČIĆ Gojka JELENA. borac. Miloševac. ISIĆ Agana SAKIB. JERINIĆ Đorđa RAJKO. 1916. Srbin. u odredu od 16. Miloševac. u odredu od 16. ILOVAC Petra OSTOJA. borac. bataljonska bolničarka. 9. HUSKIĆ Bečira DERVA. 9. u odredu od 16.

Tarevci. 9. 1912. JUSIĆ Kusima RASIM. Hrvatica. u odredu od septembra 1943. član SKOJ-a. u odredu od decembra 1943. 2. umro 1978. Musliman. intendant bataljona. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. 1924. borac. u odredu od 5. 1922. Skugrić Gornji. 1922. KRAJINOVIĆ Ahmete ALMAZ. 3. umro. Srbin. KOJIĆ Bogdana MITAR. JURILJ Pere PETKO. Srbin. Pećnik. đak u NOB od marta 1944. komesar čete. 9. LAZAREVIĆ Petra RADE. 1914. Srbin. 1922. 9. Tarevci. zemljoradnik. napustio odred. u odredu od 1. Musliman. omladinski rukovodilac. đak u NOB od septembra 1943. LENDIĆ Saliha MEHMEDALIJA. Modriča. Tarevci. 9. zemljoradnik. u odredu od 16. borac. zemljoradnik. đak. u odredu od marta 1945.JOVANOVIĆ Jelisije JOVO. Musliman. radnik. zemljoradnik. u odredu od 16. u odredu od oktobra 1943. borac. 1943. poginuo aprila 1944. KUBURIĆ Muje ISMET. 1943. Srbin. Srbin. 11. u NOB od ljeta 1943. KOVAČEVIĆ ud. borac. komandir čete. Hrvat. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 16. borac. u odredu od 16. KARABEGOVIĆ Ibrahima ENVER. 1943. LAZIĆ Branka VELJKO. 1943. Modriča. poginuo decembra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1944. umro 1975. 1943. 9. 1943. 1923. 1922. u odredu od septembra 1943. u odredu od jula 1944. Brčko. zemljoradnik. Miloševac. Srbin. 1908. LAZAREVIĆ Pere VID. omladinski rukovodilac. u odredu od septembra 1943. poginuo 10. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. Kožuhe. Dragaljevac. Srbin. zemljoradnik. godine. poginuo aprila 1945. Miloševac. Hrvat. komandant bataljona. član KPJ. Miloševac. Modriča. Monj. 1924. Kozarevina. vodnik voda. u NOB od 1942. LAZAREVIĆ Mika JOVČIN. u odredu od 15. Garevac. Foča. 9. 12. u odredu od jula 1944. umro od tifusa aprila 1944. u odredu od septembra 1943. trgovac. Modriča. 8. 1907. Nikolić KSENIJA. u odredu od 16. 1921. Modriča. KNEŽEVIĆ U ž a r a ŽIVKO. Zeljina. u odredu od 14. član KPJ. Miloševac. član KPJ. 1944. zemljoradnik. Srpkinja. zemljoradnik. đak. zemljoradnik. Goražde. Musliman. omladinski rukovodilac. 1922. 1930. Koprivna. Musliman. KUBURIĆ Ahme VEJSIL. umro 1972. 1925. LUBINA Marka JOZO. 348 . Modriča. Musliman. KOSIK ud. do decembra 1943. 1944. borac. JOVIČEVIĆ Jovana JOVICA. borac. radnik. borac. član kulturne ekipe i član SKOJ-a. član KPJ. KRESOJA Đuro MILAN. JOVIČEVIĆ Gavra LUKA. KUZONIĆ Petra DRAGO. u odredu od novembra 1943. borac. KOSIK Milana PERICA. borac. Srbin. Srbin. 1917. u odredu od septembra 1944. Modriča. Srbin. 1916. član KPJ. 1927. Vranjak. borac. Vranjak. član KPJ. zemljoradnik. do 17. borac. u odredu od marta. u odredu od februara 1944. 1925. Miloševac. borac. zemljoradnik. umro. radnik. 1921. Modriča. Srbin. Musliman. KUBURIĆ Husenija MEHO. intendant bataljona. Kejžar NEVENKA. 1909. 1923.

1943. Foča. 9. u m r o 1973. zemljoradnik. u odredu od 16. MARJANOVIĆ Marka ĐORĐE. 1925. 9. u odredu od 14. komesar čete. poginuo aprila 1944. borac. 5. Musliman. 1911. Srbin. zemljoradnik. 9. 9. 9. 1925. u odredu od 10. Srbin. MEHMEDOVIĆ Age KADIR. 1926. Musliman. vodnik voda. MEHIĆ Ibrahima SELIM. Musliman. Musliman. član SKOJ-a. Musliman. 1924. Musliman. 1925. 9. u odredu od 14. radnik.LUKIĆ Pere ĐOKO. 1926. borac. 1943. borac. Miloševac. LUKIĆ Milana PERO. 9. Avde EJUB. u odredu od 16. MEHMEDBEGOVIĆ Mehe SALKO. 1943. Kozarevina. Tarevci. zemljoradnik. Tarevci. 1943. Ćlan KPJ. 1943. 349 . 9. borac. MARKANOVIĆ Pere ĐORĐE. 9. 1943. LUKIĆ Spasoja MILAN. u odredu od 16. Srbin. Musliman. MEŠANOVIĆ Huse RIZAH. 1925. 1945. 1926. umro 1978. Musliman. do marta 1944. Tarevci. komesar čete. borac. MEŠANOVIĆ Alije SAKIB. Kozarevina. zemljoradnik. RVI. 1943. 9. MEHIĆ Mujage SAFET. Tarevci. zemljoradnik. Musliman. 1919. 1925. 10. Srbin. Musliman. MEŠANOVIĆ Muje HASAN. Skugrić. 12. u odredu od 14. MALESAK. Miloševac. zemljoradnik. 1924. Tarevci. Tarevci. zemljoradnik. 9. Miloševac. Srbin. 9. umro 1972. 1943. 1943. u odredu od 15. vodnik voda. 1924. MARKOVIĆ Vojke MIODRAG. Modriča. Tarevci. 1926. 1943. 1943. radnik. 9. MEHMEDBEGOVIĆ Mustafe SAFET. borac. u odredu od 14. u odredu od 14. član KPJ. 9. 1925. zemljoradnik. MATIJEVIĆ Matije PERO. MEHIĆ Idriza SAMID. 1914. Musliman. zemljoradnik. Srbin. 1943. Musliman. poginuo 20. MEŠANOVIĆ Mehe SELIM. do decembra 1943. Musliman. poginuo aprila 1944. u odredu od januara 1944. 1927. u odredu od 15. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 14. 1921. 1925. Foča. borac. borac. MEŠANOVIĆ Mehe HAZIM. u odredu od 14. ranjen i umro marta 1944. u odredu od 14. radnik. u odredu od oktobra. 1916. borac. 9. poginuo aprila 1944. borac. u odredu od septembra 1943. 1943. Rešetnica. Tarevci. 1922. član SKOJ-a. do februara 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. vodnik voda. zemljoradnik. 1943. MARKANOVIĆ Vaskrsije STEVO. poginuo kod Srnica. 1943. Hrvat. Tarevci. 1943. Tarevci. zemljoradnik. borac. borac. MEHMEDOVIĆ Age ISMET. borac. zemljoradnik. u odredu od 16. 10. do decembra 1943. poginuo aprila 1944. Tarevci. Musliman. borac. u odredu od 16. 1943. Odžak. borac. MEHIĆ Ismeta HILMO. Tarevci. zemljoradnik. Tarevci. zemljoradnik/u odredu od 16. poginuo 24. 1922. radnik. Skugrić. borac. Kožuhe. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. Tarevci. Pećnik. Miloševac. 1943. Modrica. 9. u odredu od 18. Foča. MEŠIĆ Hase DERVIŠ 1916.

Musliman. 1943. borac. u NOB od 1941. MUJKIĆ Mustafe NEDŽIB. poginuo jula 1944. MUJBEGOVIĆ Abaza MEHMED. u NOB od 1941. 1910. Miloševac. 1923. Skugrić Srpkinja. MILOŠEVIĆ Jove MARKO. 9. član KPJ.MEŠIĆ Mehe HAJRO. ćlan KPJ. 11. MUJANOVIĆ Huse AGO. 1943. zemljoradnik. radnik u odredu od 14. 1910. Batkuša. MILOŠEVIĆ Todora MILOŠ. borac. 9. borac. 1942. borac. MUJAGIĆ Osmana IBRAHIM. borac. 1943. Miloševac. Musliman. 9. 9. MUJBEGOVIĆ Abaza IBRAHIM. zemljoradnik. u odredu od 16. borac. u odredu od 14. Musliman. 1926. umro 1968. MEŠIĆ Ibrahima SULJO. 9. zemljoradnik. Musliman. Tarevci. umro. zemljoradnik. Srbin. vodnik voda. 1915. Musliman. 9. član SKOJ-a. MUJBEGOVIĆ Abaza MUHAREM 1907. član KPJ. MUJANOVIĆ Adema VEJSIL. borac. član KPJ. 9. 9. Miloševac. Modriča. radnik u odredu od 14. 9. šef odseka za naoružanje. 9. 9. đak. komesar bataljona. 9. borac. u odredu od januara 1944. MOMIĆ Živana OBRAD. borac. u odredu od 14. borac. 1978. zemljoradnik. Skugrić. u odredu od februara 1944. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. komandant bataljona. 1925. MILOŠEVIĆ Jove NIKOLA. 1943. borac. Miloševac. Modriča. Modrica. poginuo aprila 1944. Musliman. umro 1951. u odredu od 16. M1KIČIĆ Đorđa BOŽANA. u odredu od 14. đak. 1943. 1943. Foča. Tarevci. Musliman. u odredu od 14. u odredu od 14. borac. Kozarevina. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. 12. 9. 1943. komesar čete. u odredu od oktobra 1943. 1925. Srbin. Tešanj. u odredu od 14. MILANKOVIĆ Sime SIMO. 350 . Srbin. 1943. poginuo u aprilu 1944. radnik. 1943. u odredu od 14. Tarevci. 1943. Tarevci. Modriča. 1912. 1925. 1921. u Odredu od 14. MEŠIĆ Himze MUSTAFA. 2. komandant bataljona. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 16. Modriča. 1929. MUJKIĆ Emina MEHMEDALIJA. 1917. 1923. 1944. u NOB od 23. zemljoradnik. u NOB od 1941. MEŠIĆ Alije KASIM. Musliman. 1890. Skugrić. Musliman. Skugrić. Srbin. MUJKIĆ Ibre JUSUF. Musliman. 1943. 1916. MIKIČIĆ Stevana ĐORĐO. član KPJ. radnik. MUJKIĆ Jasuna BEGO. Tarevci. u odredu od oktobra 1943. 1943. poginuo maja 1944. poginuo marta 1945. član KPJ. Srbin. 1914. Višegrad. 1918. Srbin. radnik. Tarevci. MIKIČIĆ Đorđa LJUBOMIR. 9. Musliman. član KPJ. 1924. 1943. 1943. 1928. obavještajni oficir brigade. 1914. u odredu od oktobra 1943. politički radnik na terenu. Musliman. u odredu od 16. 9. u odredu od 14. u odredu od oktobra 1943. umrla 1972. zemljoradnik. Srbin. do aprila 1944. u NOB od 8. do 25. zemljoradnik. Tarevci. 9. Tarevci. Musliman. zemljoradnik u odredu od 15. Tarevci. kod Platica. Gacko. član KPJ. 1943. bolničarka. zemljoradnik. 1914. radnik.

1925. NIKOLIĆ Steve MARKICA. član SKOJ-a. Srbin. 9. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. 10. Tarevci. zemljoradnik. 1943. Srpkinja. član KPJ. NOVAKOVIĆ Novaka BLAGOJE. 1918. 1943. borac. u odredu od septembra 1943. borac. u odredu od 14. 1943. Tarevci. 1943. u odredu od 14. Tarevci. 1922. u odredu od 14. 1943. u odredu od aprila 1945. 9. Srbin. član SKOJ-a. Tarevci. NEDIĆ OLGA. NEDIĆ Saila GINA. Skugrić. 9. zamjenik komandanta bataljona. Musliman. član SKOJ-a. 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. vodnik voda. zemljoradnik. Tarevci. u odredu od 14. domaćica. 1943. Srnice. NAKIĆ Ibrahima SALKO. đak u NOB od septembra 1943. 1943. 9. student. borac. borac. 9. Musliman. Srpkinja. Musliman. borac. borac. MUJKIĆ Huse RABIJA. 1916. Kozarevina. 1912. umrla 1976. 9. 9. Musliman. Modriča. 1943. Musliman. Modriča. 1943. Musliman. Srbin. 1920. 1901. 9. 9. Tarevci. Tarevci. u odredu od 14. 1924. član KPJ. Mitrovica. zemljoradnik. 1922. 1943. 1943. u odredu od 15. NIKOLIĆ Nikole PANTO. 1928. 1912. Bosanski Samac. Orašje. Tarevci. zemljoradnik. MUTIĆ Huse MUHIDIN. đak. zemljoradnik. član KPJ. Srpkinja. Srbin. poginuo marta 1944. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. 1943. borac. Jarak. Foča. Tuzla. Tarevci. radnik. Tarevci. đak. u odredu od februara 1944. 1926. u odredu od 14. u odredu od februara 1944. komandir ćete. u odredu od 14. Tarevci. NIKOLIĆ Zdravka MILADIN. Tarevci. MUJKIĆ Sulje REŠID. 1922. 9. borac. Skugrić. u odredu od 19. Musliman. 12. 1926. Musliman. u NOB od 1942. do 25. 351 . OKIĆ Hasana ABDULAH. domaćica. bolničarka. 1943. MULIĆ Age HASAN. član KPJ. 1924. 1943. 9. OKIĆ Alije MEHMED. Musliman. borac. Musliman. Musliman. borac. đak u odredu od 12. OKIĆ Huse IBRAHIM. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od septembra do decembra 1943. MUTIĆ Huse SEDO. Musliman. NEDIĆ Saila MILANKA. 1906. 1921. Modriča. Modriča. Musliman. 1920. radnik. član KPJ. NIKOLIĆ rođ. 9. Srbin. Skugrić. omladinski rukovodilac odreda. borac. Muslimanka. NIKOLIĆ Steve MIKAILO. umro 1958. 9. komesar odreda.MUJKIĆ Huse MUJO. MUJKIĆ Rede NURIJA. MULIĆ Ahma MURADIF. borac. borac. poginuo oktobra 1944. 1928. u odredu od 14. poginuo 1945. borac. u odredu od 14. do 30. u odredu od 14. 9. Tarevci. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. Tarevci. 1926. 9. zemljoradnik. komesar čete. MULIĆ Ćamila ASIF. u odredu od 15. OKIĆ Huse MUHAREM. u odredu od 14. u odredu od 14. 1926. 9. mesar. MURATBEGOVIĆ Ahmeta HALIL. 1922.

Modriča. u odredu od 16. Skugrić. član KPJ. u odredu od 16. u odredu u odredu u odredu u odredu PETROVIĆ Koste NIKO. 4. Dugo Polje. 12. PELEŠ Omera IZET. borac. u odredu od 16. 1919. Miloševac. 1943. poginuo 10. u odredu od 16. 1943. 1912. 12. borac. u odredu od 16. 9. 9. PELEŠ Barke AHMET. poginuo decembra 1944. Miloševac. Miloševac. Miloševac. 9. Musliman. od 16. zemljoradnik. od 16. POPOVIĆ Petra MITAR. 1919. komandir voda. Srbin. OTANOVIĆ Redže. 1925. POPOVIĆ. zemljoradnik. Srbin. Miloševac. u odredu od 14. Rešetnica. 9. PANDUREVIĆ Đorđa RACKO. u odredu od 16. intendant bataljona. u odredu od 15. Srbin. Srbin. 1925. 1943. 9. poginuo 12. piljar. Miloševac. 9. 1912. 9. zemljoradnik. borac. 1926. do aprila 1944. 1943. Miloševac. Srbin. Srbin. 1943. 1943. Miloševac. komesar čete. poginuo 15. 9. zemljoradnik. poginuo marta 1944. Musliman. Musliman. Srbin. do 17. 1924. Srnice. 9. borac. u odredu od 2. Modriča. vodnik voda. Miloševac. 1943. borac. 1943. kurir odreda. 1926. PERANOVIĆ Pere MARKO. do decembra 1943. 352 . borac. 1919. 9. umro 1975. zemljoradnik. 1910. 1914. borac. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. Srbin. PERANOVIĆ Milana MIĆO. Srbin. Musliman. 8. 9. Tarevci. Miloševac. radnik. ranjen i ostao na terenu. u odredu od februara 1944. 1944. 1944. domaćica. PETROVIĆ Andrije JOVO. zemljoradnik. borac. 9. 1945. u odredu od 16. Srbin. borac. u odredu od 14. 1922. Radovana ANĐELKO. Srbin. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. PATKOVIĆ Jovana MILE. Miloševac. borac. 1922. Srbin. radnik. 1943. 1943. 9. zemljoradnik. POPOVIĆ Toše MILAN. POPOVIĆ Radovana DUŠAN. PERANOVIĆ Nike TODOR. u odredu od 16. 1943. trgovac. 1922. u odredu od 14. borac. PEJIĆIĆ Obrada PETAR. Miloševac. Romanija. POPOVIĆ Teše DANKO. član KPJ. Srbin. član SKOJ-a. Srbin. zemljoradnik. borac. PAVIĆIĆ Steva LJUBOMIR. zemljoradnik. član KPJ. ABDURAHIM. Modriča. delegat voda. Osječani-Doboj. POPOVIĆ Toše MARIJA. Porebrice. 1943. 1943. Teočak. komandir čete. 1913. Modriča. 1943. PEJIĆIĆ Đorđa MILAN. borac. član KPJ. Monj. 1925. 1922. u odredu od 14. PAVLOVIĆ Petra DRAGO.OKIĆ Alije MUJO. u odredu od 16. 1927. zemljoradnik. Miloševac. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. 9. do kraja decembra 1943. 1925. 9. 9. 9. borac. Srbin. Srbin. 9. Srpkinja. umro 1966. Miloševac. 1943. ' PELESIĆ Ibrahima GALIB. u odredu od 15. u m r o 1947. 1943. 1905. 12. u odredu od 16. 9. 3. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. radnik. od 16. Srbin. od 16. član KPJ. 1943. PANDUREVIĆ Mike STEVO. Miloševac. 1923. borac. 1943. borac.

RAĐANOVIĆ Cvijana ZORKA. poginuo 15. borac. u odredu od 14. 1918. 9. SAILOVIĆ Luka JOVO. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. 1926. 1943. član KPJ. Foča. 6. zemljoradnik. 1925. borac. Modriča. domaćica. zemljoradnik. vodnik voda. SARVAN Alija VEJSIL. 1922. 1926. SAILOVIĆ Marka OSTOJA. poginuo 28. Skugrić. poginuo marta 1944. Ostružnja. zemljoradnik. zemljoradnik. komandir čete. Miloševac. 1926. u odredu od 16. u odredu od 15. Muste HASAN. Srbin. 1944. zemljoradnik. 9. umro 1971. Srpkinja. zemljoradnik. 1943. Tarevci. 1925. Srbin. domaćica. zemljoradnik. 1943. POŽUN Hasiba ŠEMSO. Skugrić. 1943. do decembra 1943. član KPJ. Srbin. Miloševac. 1925. zemljoradnik. Miloševac. borac. zemljoradnik. 1908. zemljoradnik. 9. u odredu od septembra 1943. Srpkinja. Vranjak. Tarevci. 1919. Tarevci. borac. 1922. Musliman. u odredu od 16. u odredu od 16. u odredu od 16. Tarevci. u odredu od novembr 1943. 9. zemljoradnik. SAJIĆ Stanka NIKOLA. Skugrić. zemljoradnik. umro. poginuo jula 1944. zemljoradnik. 1909. 1943. 1943. SA VIĆ Spasoje STOJAN. u odredu od 14. zemljoradnik. 7. 9. borac. Tarevci. Tarevci. bolničarka. 9. 9. borac. SARVAN Huse FEHIM. Adema RASIM. u odredu od februara 1944. Miloševac. SAJIĆ Rajka GAVRO. Srbin. u odredu od mart 1944. u odredu od septembra 1943. Musliman. član KPJ. poginuo oktobra 1944. Musliman. 1943. zemljoradnik. Foča. borac. Musliman. zemljoradnik. 9. 9. Miloševac. Musliman. 1945. Osmača. poginuo aprila 1944. u odredu od 14. u odredu od 14. Capardi. Srbin. Srpkinja. 1914. Miloševac. zemljoradnik. desetar. SARVAN Osme AHMET. Modrića. u odredu od 14. 9. u odredu od 14. Musliman. Tarevci. 1919. 1943. Kozarevina. u odredu od 16. borac. Srbin. 1943. SAILOVIĆ Stjepana PETAR. 9. u odredu od 14. borac. u odredu od septembra 1943. Srbin. SALKIĆ Belija AHMET. u odredu od oktobra 1943.POPOVIĆ Vasilija SAVKA. 9. zemljoradnik. 1924. 1943. 1943. 1943. Tarevci. 1924. Tarevci. 1923. Miloševac. domaćica. Musliman. Srbin. 1. komandant bataljona i član KPJ. u odredu od 14. SAILOVIĆ Luke SIMO. komandir ćete. SARVAN Dede SABIT. Musliman. Raduša. POŽUN Hasiba IBRO. 1943. 1943. 1943. borac. 9. bolničarka. 9. u odredu od 16. SARVAN Alije MUSTAFA. član SKOJ-a. borac. Skugrić. 1912. u odredu od 16. Tarevci. 9. 1921. POPOVIĆ Petra VID. 1927. do aprila 1944. Modriča. 1923. zemljoradnik. SAJIĆ Vaskrsija ĐOKO. 1927. 353 . poginuo septembra 1943. 1918. 9. komesar ćete. SAILOVIĆ Ignjata BOJA. Srebrenica. u NOB od 16. Musliman. RADOJEVIĆ Đorđa KOŠTA. Srbin. SARVAN. borac. bolničarka. do decembra 1943. SARVAN. borac. borac. Srbin. Musliman.

radnik. Kozarevina. u odredu od 16. 1920. u odredu od novembra 1943. komandir čete. 1943. STOJIĆ Đura MARKO. Skugrić. zemljoradnik. 1945. u odredu od 2. zemljoradnik. Modriča. član KPJ. borac. 9. član KPJ. Srbin. Musliman. Musliman. borac. ŠKUNDRIĆ rod. u odredu od 14. STEVANOVIĆ Stojana NIKOLA. 1926. u odredu od 19. 9. 1943. vodnik voda. 9. umro 1969. Srbin. 1912. 9. zemljoradnik. Miloševac. Vranjak. zemljoradnik. 1915. SKENDEROVIĆ Nurije NUSRET. zemljoradnik. Garevac. radnik u odredu od oktobra 1943. 354 . 1915. 1911. Srbin. Tarevci. 1943. u odredu od februara 1944. radnik. Modriča. do decembra 1943. 9. zemljoradnik. u odredu od 14. Srbin. poginuo 10. radnik. Skugric. Miloševac. 1943. Musliman. borac. 1926. oficir OZN-e. član KPJ. 2. 9. 9. 1943. član KPJ. u odredu od novembra 1943. 1943. Skugrić. poginuo maja 1944. u NOB od septembra 1943. u odredu od novembra 1943. 1927. STANKOVIĆ Riste PETAR. u odredu od 14. Srbin. učitelj. u NOB od 8. 9. 1914. Musliman. STOJANOVIĆ Stojana CVJETKO. SIMKIĆ Koste IGNJAT. radnik.SEJDIĆ Ibre HUSEIN. 1944. 3. u odredu od 14. Lisina. borac. Srbin. Srbin. 1943. 1917. u odredu od septembra 1943. u odredu od 16. trgovački pomoćnik. Hrvat. 1910. STANIŠIĆ Laze SLAVKO. u odredu od novembra 1943. član KPJ. Zvornik. u odreduod februara 1944. Joko. STOJIĆ Teodora MILENKO. komesar čete. borac. STANIĆ Nike IVO. član KPJ. borac. trgovački pomoćnik. Kapetanović REMZA. Miloševac. STANKOVIĆ Stanka MIKA. 1924. 9. Miloševac. u odredu od 16. 1911. Gradačac. 1909. komandir čete. Hrvat. SUBAŠIĆ Gana SMAJO. Hrvat. 9. član KPJ. 1927. zemljoradnik. zemljoradnik. Modrica. SULJIĆ Osmana BERKO. Muslimanka. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. politički radnik na terenu. zamjenik komandanta područja. vodnik voda. do decembra 1943. vodnik voda. u odredu od 18. poginuo aprila 1944. Garevac. borac. STJEPANIĆ Mike PETAR. Srbin. godine. 9. STANIĆ Nike JOZO. 1943. Modriča. 1922. u odredu od 16. Musliman. krojačica. Srbin. SENDIJAREVIĆ Ahme MEHMEDALIJA. Tarevci. STRANATIĆ Rade DUŠAN. Vranjak. u NOB od 1942. 1918. Musliman. član KPJ. 1943. STEVIĆ Pera JOVAN. zemljoradnik. u odredu od 14. 1918. pomoćnik komesara bataljona. zemljoradnik. Garevac. Skugrić. SENDIJAREVIĆ Bege RASIM. Foča. u NOB od septembra 1943. Kulaši. STANIĆ Nike MARKO. vodnik voda. član KPJ. Srbin. 1924. u NOB od jula 1943. Srbin. 9. 1943. do aprila 1944. 9. 1923. 1925. Tarevci. u odredu od 14. borac.

u odredu od početka do kraja oktobra 1943. TURSUN Huse MEHO. gimnazijalac. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. član SKOJ-a. VASILJEVIĆ Ignje TODOR. borac. 1921. 9. 1906. 4. u odredu od 16. 1943. 9. Tarevci. 2. 1927. poginuo novembra 1944. Modrića. Musliman. 1943. u odredu od 16. Musliman. 9. zemljoradnik. član KPJ. Srbin. u odredu od 16. do 17. zemljoradnik. Skugrić. u odredu od 12. u odredu od 14. Modriča. Graćanica. borac. 9. zemljoradnik. Srbin.SULJIĆ Saliha DZEVAD. 1926. član KPJ. Musliman. u NOB od 12. Srbin. 1927. 1943. TERZIĆ Saliha HUSO. TODOROVIĆ Miloša RADO. zemljoradnik. Vranjak. Musliman. u Miloševcu. TADIC Milana ĐOKO. 9. do 17. u odreduod decembra 1943. u odredu od septembra 1943. TERZIĆ Saliha KEMAL. obućar. 1922. 1943. 1909. zemljoradnik. Srbin. 1943. 355 . zemljoradnik. 9. 1943. Modrica. borac. 1944. Miloševac. Musliman. Musliman. 1943. Srbin. borac. 1943. komandir voda. Modriča. u odredu od 14. borac. 3. 9. do oktobra 1943. TERZIĆ Mladena NIKO. Miloševac. borac. u odredu od 16. Srbin. 9. 1944. u odredu od septembra 1943. u odredu od 16. 1914. 1925. u odredu od 14. borac. SULJIĆ Mehmedalije FUAD. 1924. 1943. TURSIĆ Age FAHIR. Modrića. borac. Miloševac. Kladanj. član SKOJ-a. 1924. radnik. Snagovo. Srbin. Gradačac. Srbin. 9. radnik u odredu od 16. 9. 1943. u odredu od 1944. 1922. radnik u odredu od 14. Miloševac. poginuo januara 1945. 9. VASILJEVIĆ Pere ILIJA. Musliman. član KPJ. Modriča. 1925. borac. 1927. član KPJ. TOMIĆ Todora ĐORĐE. 12. borac. zemljoradnik. 1943. TERZIĆ Saliha SALIH. TURSIĆ Munida REUF. 1943. u NOB od 23. borac. u odredu od 14. Srbin. desetar. 1943. VAJKIĆ Simeuna BRANKO. borac. u NOB od 20. 10. TRAKIĆ Ibrahima AGO. radnik u odredu od 14. 9. Modriča. u odredu od 16. 1914. Skugrić. Miloševac. vodnik. Musliman. Modriča. TESANOVIĆ Todora SAVO. 4. TRAKIĆ Ibrahim HASAN. 1943. VASILJEVIĆ Ilije TODOR. borac. Musliman. poginuo decembra 1943. 1924. 9. radnik u odredu od 14. 1914. u odredu od 8. komesar čete. Modrića. Musliman. zemljoradnik. vodnik voda. Skugrić. Modrica. 1910. 1927. 1921. Srbin. Srbin. 1943. 1943. VASILJEVIĆ Nikole ĐURO. 10. zemljoradnik. član KPJ. Srbin. borac. 1945. poginuo decembra 1944. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Nikole MITAR. u odredu od 14. 1924. 1920. 1922. u odredu od 16. vodnik voda. zamjenik komesara bataljona. 6. zemljoradnik. komandant bataljona. zemljoradnik. zemljoradnik. TESANOVIĆ Jova KONSTANTIN. 12. Miloševac. radnik. Miloševac. borac. Modriča. VASILJEVIĆ Simeuna STOJAN. umro 1976. 9. poginuo decembra 1943.

radnik. poginuo maja 1944. poginuo decembra 1943. Musliman. Modriča. ekonom čete. u odredu od 14. u odredu od 14. 9. u odredu od 14. ŽILIĆ Jasima EMIN. 1923. 2. Skugrić. Musliman. umro 1969. 9. u odredu od 18. zemljoradnik. 1927. 9. 9. FILIPOVIĆ Risto ZORKA. u odredu od februara 1944. ŽILIĆ Osmana FADIL. Tarevci. umro 1963. 1943. 1925. Tarevci. umro 1970. borac. Musliman. Kladari. Modriča. u odredu od 14. 1907. zemljoradnik. komesar čete. 1943. Musliman. 1943. u odredu od aprila 1945. Skugrić. u NOB od 8. zemljoradnik. ZARIĆ Koste LUKA. HADŽIHUSKIĆ Bajre HAZIM. ZORIĆ Osmana HUSEIN. Miloševac. borac. borac. komesar čete. Srpkinja. u odredu od 15. ZEČIĆ lime FADIL. 1912. Musliman. 9. u NOB od ljeta 1941. Tarevci. Musliman. Musliman. 1919. radnik u odredu od 14. 1922. u odredu od 14. 9. zemljoradnik. u odredu od 15. 1943. 9. trgovački pomoćnik. Dodatni spisak za opštinu Modriča DELIĆ Mustafe BEĆIR. 9. komandir čete. 1912. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. 9. radnik u odredu od oktobra 1943. 1920. Modriča. 1926. ZORANOVIĆ Luke PETAR. domaćica. 356 . Musliman. 1943. umro 1968. 1918. član KPJ. član KPJ. Tarevci. Hrvat. Srbin. sekretar Opštinskog komiteta. 1907. zemljoradnik u odredu od februara 1944. JOVIČEVIĆ Damljana SAVO. poginuo 12. trgovac. Srbin. Foča. zemljoradnik. borac. Srpkinja. borac. komesar čete. radnik u odredu od 14. Musliman. zemljoradnik. borac. 9. Modriča. desetar. u odredu od 14. do aprila 1944. Srbin. HUSAKOVIĆ Junuza ŠEMSO. Musliman. borac. 9. Musliman. ZEČIĆ Zije ZAHID. 1920. borac. borac. HUSIĆ Atifa FEHIM. 1945. 1943. 1943. borac. radnik. Modriča. u odredu od 14. poginuo februara 1945. 1917. Skugrić. ZARIĆ Koste JOVO. ZEČIĆ Muharema SAKIB. 9. 1903. komesar čete. umrla 1945. u odredu od marta 1944. Tarevci. Musliman. borac. 1924. 1923. ZEČIĆ Muharema HUSE1N. 1926. ZORIĆ Sulje HASAN. u odredu od 15. član KPJ. Tarevci. 1926. Skugrić. radnik. Modrica. Srbin. član SKOJ-a. Vlasenica. 1943. 1943. Musliman. obućarski radnik. u odredu od marta 1944. 1943. kovač. 1943. Odžak. Tarevci. 1943. ZORIĆ Alije AHMO. zemljoradnik. 1943. Odžak. bolničarka. 1926. ŽILIĆ Age HAKIB. komesar čete.VUKMIROVIĆ Staniše SMIUKA. 9. KOVAČEVIĆ Ive PERO. član KPJ. 9. 1944. borac. Botajica. trgovac. u odredu od septembra 1943. Musliman. Modriča.

Miloševac. u odredu od 16. Miloševac. TADIĆ Ilije SAVO. 9. u odredu od 8. borac. 1943. u odredu od 9. đak. 4. Modriča. Srbin. Koprivna. HASANBAŠIĆ Omera MEHMEDALIJA. 357 . 9. Koprivna. u odredu od 16. Srbin. 1943. u odredu od 15. zemljoradnik. u m r o 1967. zemljoradnik. 1. borac. godine. Miloševac. 1923. Srbin. u odredu od formiranja 1942. 1926. stupio u odred 15. poginuo decembra 1944. 1943. 1921. zemljoradnik. LAZAREVIĆ Jovana DRAGO. do decembra 1943. 1943. 1944. domaćica. godine. DURONJIĆ Petra BOŠKO. Koprivna. borac. 1926. Miloševac. g. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. LUKIĆ Stanka NEDO. 9. VIDOVIĆ Bogdana BLAGOJE. u odredu od 4. Srbin. Modriča. u odredu od 9. u odredu od 4. Musliman. 1915. JOVANOVIĆ Ilije MARINKO. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Andrije MIRKO. 12. 9. Koprivna. 1922. zemljoradnik. 1920. 1943. 9. u odredu od 16. godine. Miloševac. 1920. 9. PERANOVIĆ Milana STOJAN. umro 1944. Koprivna. Miloševac. Srbin. 1943. 1943. zemljoradnik. 9. 1927. šofer. TRIFKOVIĆ Jove GAVRO. BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda OSMA Ni. Srbin. zemljoradnik. 1943. 9. Musliman. DAJIĆ Muje MUJESIRA. u odredu od 16. zemljoradnik. do decembra 1943. Srbin. do decembra 1943. u odredu od 14. zemljoradnik. Modriča. u odredu od 16. zemljoradnik. borac. u odredu od 8. borac. Miloševac. 1945. zemljoradnik. poginuo i Krivaji 1943. 11. 9. 1943. Koprivna. Muslimanka. borac. Miloševac. 1943. 1926. Miloševac. Modriča. u odredu od 10. 1943. do 12. u odredu od 15. zemljoradnik. Srbin. borac. 9. Srbin. Srbin. PATKOVIĆ Jove OSTOJA.3. 1909. Modrica. borac. 1919. borac. DAM JANO VIĆ Đorđa OSTOJA. PANDUREVIĆ Mike SAVO. Srbin. 1925. do aprila 1944. 1943. poginuo 1944. NIKOLIĆ Nikole MILOŠ. u odredu od 16. 1921. Miloševac. poginuo 1945. 1943. 1943. Srbin. do decembra 1943. 1924. Modriča. 5. borac. 1927. VIDOVIĆ Bogdana VASO. DESPOTOVIĆ Jovana MILUTIN. u odredu od 1. borac. borac. u odredu od 14. Srbin. 9. 9. zemljoradnik. BRADAŠEVIĆ Vida JELISIJE. godine. 1928. 1943. ĆARIĆ Mile PETAR. Srbin. do decembra 1943. Miloševac. Srbin. borac. zemljoradnik. u odredu od 15. đak. 9. godine. umro 1975. 1918. borac. đak.KOLJIĆ Nikole BORO. Miloševac. 1910. Srbin. 1923. 11. radnik. STRANATIĆ Rade BOZO. Srbin. Srbin. 1944. 1922. godine. 5. 1945. 1945. zemljoradnik. Musliman. 1922. HALILOVIĆ Salihe REFIK. 1944. Srbin. u odredu od 15. poginuo u Žabaru 1945. 4. Brčko. do decembra 1943. 1925. SAVIĆ Jovana MARKO. borac. Duga Njiva.

1924. Srbin. zemljoradnik. NEDIĆ Živka NEDO. 1945. godine. 5. Srbin. 5. godine. 1944. GRUJIĆ Jovana JELENA. 3. godine. Koprivna. 4. 1945. Srbin. zemljoradnik. 1923. 10. DUJIĆ Milana PETAR. godine. zemljoradnik. zemljoradnik. KUZMANOVIĆ Obrada LJUBOMIR. 1920. u odredu od 1943. 1943. godine. 1921. MAKSIMOVIĆ Kostadina MILOVAN. godine u Kožuhama. godine. Srbin. 1918. 24. SAVANOVIĆ Boška VELJKO. Koprivna. u odredu od 15. 1922. 1945. zemljoradnik. 1945. MAKSIMOVIĆ Jove MILORAD. u odredu od 2. 1945. 5. zemljoradnik. Srbin. 4. u odredu od 9. godine. MAKSIMOVIĆ Kostadina STOJAN. 1922. poginuo 1945. Koprivna. 1945. godine. u odredu od 1945. MAKSIMOVIC Petra MIHAJILO. Srbin. Koprivna. godine. godine. godine. u odredu poginuo 1943. zemljoradnik. godine. u odredu od 4. 5. poginula 1944. u odredu od 25. zemljoradnik. 1927. godine. 1918. Koprivna. RADOVANOVIĆ Danila KRISTINA. 1923. 4. Srpkinja. zemljoradnik. PURANOVIĆ Janka STEVO. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 1943. Srbin. Koprivna. 5. zemljoradnik. zemljoradnica. 1945. STRUGALOVIĆ Cvjetka NEDO. Srbin. zemljoradnik. JOVIĆ Mare PETAR. Srbin. Koprivna. Koprivna. 1920. MATIĆ Stanka STANIŠA. 5. Koprivna. Koprivna. JAĆIMOVIĆ Petra ČEDO. u odredu od 1945. 5. godine. Srbin. NIKIĆ Đorđa ĐOKO. Koprivna. Srbin. Srbin. 1945. Koprivna. Srbin. u odredu od 1. Koprivna. u odredu od 3. zemljoradnica. Koprivna. 8. 1925. Koprivna. Srbin. poginula 1943. SAVANOVIĆ Boška MILUTIN. u odredu od 19. 1945. godine. zemljoradnik. 1945. 1921. poginula 1944. u odredu od 5. 1914. VASILJEVIĆ Jovana JEREMIJA. Srbin. GRUJIĆ Gruje JELENA. RADOVANOVIĆ Peje MILOŠ. godine. ČAKAREVIĆ Blagoja VIDA. ANTIĆ Stevana SPASOJE. 1945. zemljoradnik.DURONJIĆ Petra ČEDO. u odredu od 1941. u odredu od 1. 5. godine. 1925. 1920. 5. godine. 1945. Koprivna. godine. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. godine. u odredu od 6. 358 . 1943. zemljoradnik. Srpkinja. Koprivna. 1925. u odredu od 17. Srbin. Koprivna. godine. godine. Srpkinja. 1920. Srbin. Srpkinja. u odredu od 1. u odredu od 4. zemljoradnik. Koprivna. Koprivna. 8. zemljoradnica. Koprivna. 5. 1945. u odredu od 15. zemljoradnica. Koprivna. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 5. godine. kod Tuzle. u odredu od 1. Koprivna. godine.

4. VIDOVIĆ Boška UROS. 1945. zemljoradnik. Srbin. 1945. Koprivna. 4. Srbin. zemljoradnik. 1945. u odredu od 30. zemljoradnik. u odredu od 4. 1925. Koprivna. 4. Srbin. 1943. 1945. 1945. 1920. 4. borac. SIMEUNOVIĆ Blagoja SRETO. 1944. 1921. VUJIĆ Bogdana NOVAK. Srbin. godine. 1945. 5. umro u jedinici 1945. VIDOVIĆ Marka BOSKO. u odredu od 1943. g. 8. 1922. 1920. 4. KOSTADINOVIĆ Vase UROS. Srbin. 1921. u odredu od 1. Koprivna. VIDOVIĆ Marka CIVKO. zemljoradnik. zemljoradnik. godine. Srbin. VUKASINOVIĆ Tome BOGDAN. 1914. god. PAVLOVIĆ DRAGO. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. NEDIĆ Jevte MILAN. Srbin. 1921. g. 1925. Koprivna. Vranjak. zemljoradnik. zemljoradnik. 1920. u odredu od 25. borac. NEDIĆ Živka MILAN. Koprivna. borac. Koprivna. 1922. u odredu od 25. 1945. Koprivna. Srbin. Koprivna. 4. 1924. Srbin. zemljoradnik. borac. g. u odredu od 10. VUKASINOVIĆ Gojka RADOVAN. Koprivna. u odredu od 1. VUKASINOVIĆ Gojka MILOVAN. Vranjak. g . Srbin. Koprivna. Srbin. 4. borac. 5. zemljoradnik. g. g. 359 . zemljoradnik. zemljoradnik. godine. u odredu od 15. poginuo 1945. zemljoradnik. u odredu od 10. god. borac. 1926. Srbin. 1945. godine. 4. u odredu od 1. 1945. Koprivna. u odredu od 1943. DESPOTOVIC Dimitrija DESPOT. Srbin. Srbin. g. 5. 1908. godine. Koprivna. g. 1945. Srpkinja. 1926. Srbin. Srbin. 1945. Srbin. 1920. u odredu od 1. u odredu od 26. u odredu od 1943. u odredu od 25. u odredu od 3. 5. u odredu od 25. poginuo 1944. 1923. JEVTIĆ Bože STEVO. 1926. 1929. 4. g. u odredu od 1. 5. 1945. Koprivna. Koprivna. Vranjak. Srbin. g. godine poginuo 1944. godine. 1945. PAVLOVIĆ Cvijana NEDEUKO. Koprivna. umro 1979. 1915. godine. zemljoradnik. zemljoradnik. BANOVIC Milana ĐORĐE. g. VIDOVIĆ Luke SAVO. Koprivna. g. 5. zemljoradnik. u odredu od 1943. POLEKSIĆ Drage OLGA. u odredu od 9. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. borac. 1945. TOMIĆ Ignjata CEDOMIR. Vranjak. Srbin. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. borac. 4. 1925. JANKOVIC Sime NEDELJKO. 1945. borac. BANOVIC Milana RADOVAN. 1920. Koprivna. Koprivna. Srbin. 1945. Srbin. Vranjak. u odredu od 25. godine. godine. borac. TUBAKOVIĆ Jove MILAN. domacica. 4. godine. 1923. borac. 1945. zemljoradnik.NIKIĆ Mirka NIKO.

1920. zemljoradnik. Srbin. godine. 1945. 4. VASIĆ Petra RISTO. zemljoradnik. TRIVIĆ Marka VASILIJE. u odredu od 15. god. Srbin.g. Koprivna. u odredu od 25. godine. borac. borac. Koprivna. borac. 1919. 1921. Koprivna. borac. Srbin. zemljoradnik. 1945. 4. godine. Srbin. god. 5. 1910. borac. 1945. 4. u odredu od 20. Koprivna. 3. borac. zemljoradnik. zemljoradnik.g. zemljoradnik. radnik. borac. 3. NEDIĆ Nikole ZDRAVKO. 1945. JEVTIĆ Koste NOVAK. 4. VASILJEVIĆ Teodora JOVO. 1945. RISTIĆ Dimitrije SLAVKO. 1923. Koprivna. Koprivna. MARJANOVIĆ Milana JANKO. Koprivna. 4. u odredu od 3. Koprivna. 4. Srbin. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. god. zemljoradnik. Srbin. Srbin. g. LAZIĆ Sime RANKO. Srbin. 1944. 1920. u odredu od 1. 4. Koprivna. CVIJANOVIĆ Jefrema MARKO. Koprivna. 5. zemljoradnik. borac. borac. Srbin. Srbin. g. Italijan. borac. Koprivna. god. Srbin. umro. Srbin. Koprivna. 4. zemljoradnik. LAZIĆ Nike LJUBO. borac. u odredu od 3. 1909. 4. umro u jedinici. zemljoradnik. god. 4. VASILJEVIĆ Vida STOJAN. 1945. g. borac. 1945. godine. LAZIĆ Sime NOVAK. STRUGALOVIĆ Toše TODOR. borac. Srbin. borac. 1922. Koprivna. 1945. 1922. borac. borac. u odredu od 25. zemljoradnik. u odredu od 10. 1925. 1925. Srbin. 1945. 1923. 4. 360 . Koprivna. u odredu od 1945. godine. zemljoradnik. 1923. borac.g. u odredu od 15. VASILJEVIĆ Stojana STEVO. BERTONI Antonija MARKO. u odredu od 1. Srbin.VASILJEVIĆ Save SRETO. 4. god. Koprivna. 4. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. 1945. 1920. zemljoradnik. u odredu od 15. MARI JANO VIĆ Svetozara ŽARKO. Srbin. PAVLOVIĆ Đorđa BOGDAN. 1925. 4. MARKO VIĆ Stanka SVETOZAR. zemljoradnik. Srbin. 1945. borac. Srbin. 1925. borac. 4. 1945. Koprivna. Koprivna. Koprivna. Srbin. 1923. 5. 1945. 1945. 1945. 1945. 1945. Koprivna. u odredu od 15. 1920. Srbin. Koprivna. zemljoradnik. u odredu od 25. 1924. godine. 1920. Koprivna. 1945. 4. u odredu od 25. 1917. 1926. u odredu od 3. u odredu od 25. u odredu od 1. u odredu od 5. godine. 8. Koprivna. VASIĆ Vida VASO.g. TR1FUNOVIĆ Mikaila BOZO. 1914. borac. Koprivna. MAKSIMOVIĆ Kostadina STANlSA. borac. zemljoradnik. 4. 1945. LAZIĆ Nike ĐORĐO. u odredu od 25. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 1. PAVLOVIĆ Cvijana ILIJA. Srbin. borac. borac. god. g. zemljoradnik. borac. g. Koprivna. u odredu od 10. Srbin. u odredu od 25. 1945. 1945. zemljoradnik. u odredu od 3.

u odredu od 12. u odredu od 10. 1943. 1921. borac. TOPALOVIĆ Miloja BRANKO. u odredu od aprila 1945. 1943. Rašljeva. zemljoradnik u odredu od 10. 10. u odredu od 11. Gradačac. Musliman. 8. RVI. 1924. borac. zemljoradnik. 1944. u NOB od 1. zemljoradnik. komesar čete. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1944. u odredu od marta 1945. 10. Rašljeva. 11. 8. Gradačac. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. 1929. Gradačac. B. zemljoradnik. Borci odreda sa područja opštine Gradačac AHMETAŠEVIĆ Ahmeta DŽEM AL. ALIMANOVIĆ Alije DŽEMAL. Donji Skipovac. 1924. Rašljeva. ALIĆ Selima IBRAHIM. umro 1974. Gradačac. MUSLIMOVIĆ Kadre BAJRO. AVDIĆ Salke AHMET. Srbin. Zelinja. ISLAMOVIĆ Saliha OSMAN. radnik. AHMETAŠEVIĆ Nazifa OSMAN. borac. 1923. u odredu od 10. Doboj. 1924. Musliman. 1919. Srbin. 1909. borac. član KPJ. borac. Musliman. u odredu od decembra 1943. 1944. u odredu od septembra 1943. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. borac. Srbin. zemljoradnik. ARSENIĆ Petra KONSTANTIN. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 10. Musliman. zemljoradnik. borac. Petrovo Selo. zemljoradnik. 9. 1926. Gradačac. 1922. Pelagićevo. u odredu od septembra 1944. 1926. zemljoradnik. Musliman. borac. borac. komandir voda. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. komandir čete. u NOB od 1944. Petrovo Selo. 1928. 1944. poginuo 1946. zemljoradnik. 1944. 1945. Boljanić. Musliman. 9. 10. zemljoradnik. 3. Srbin. u odredu od novembra 1943. zemljoradnik. MUSLIMOVIĆ Mehe MUHAREM. borac. MIŠIĆ Stojana NEDO. 10. borac. PUŠELJIĆ Nike NOVAK. 1927. Petrovo Selo. Tuzla. 1924. zemljoradnik. radnik. Srbin. 1921. 361 . u odredu od 10. đak u NOB od 6. AKŠAMOVIĆ Nike VELJKO. 1944. zemljoradnik. Srbin.Borci odreda sa područja opštine Gračanica BOŽIĆ-GAJIĆ Jovana PERO. Gradačac. borac. 1944. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Musliman. B. AHMETAŠEVIĆ Huse HUSEIN. Srbin. B. poginuo 1943. VASILJEVIĆ Gruje PERO. učitelj. 1924. 1921. Musliman. Sanski Most. u NOB od 1. 10. 1943. Musliman. u odredu od septembra 1943. 1906. Musliman. Rašljeva. Srbin. Obudovac. u odredu od septembra 1943. 1908. borac. Donji Skugrić. zemljoradnik. ARNAUTALIĆ Hasana IBRAHIM. borac. Gornji Skipovac. 8. poginuo novembra 1944. borac. 1943. u odredu od oktobra 1943. poginuo jula 1944. u odredu od 6. u odredu od 20. 1944. 1920. ALAJBEGOVIĆ Ahmeta MUHAREM. 1924. GOJKOVIĆ Boška BRANKO. u NOB od maja 1943. radnik. Rašljeva. Musliman. radnik. u NOB od avgusta 1943.

1918. Musliman. borac. 1924. Hrvat. zemljoradnik. AVDIĆ Mehmeda OSMAN. borac. Srebrenik. u odredu od oktobra 1943. borac. Srbin. 1920. zemljoradnik. Gradaćac. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. BILAJAC Osmana ISMET. radnik. borac. u odredu od oktobra 1943. BOŽIĆ Ignjata MAKSIM. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. borac. borac. 1920. 1924. BAHIC Mustafe HAMID. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943.AVCIC Hase AHMO. poginuo maja 1944. RVI. Musliman. 1929. AVDIĆ Hase NURIJA. Tramošnjica. Musliman. Musliman. đak. borac. zemljoradnik. BOSKOVIC Pere MARKO. u odredu od septembra 1944. BAKO VIC Tadije JOZO. BESIREVIĆ Zije HAZIM. BAHIC Ahmeta ŠALIM. 1925. zemljoradnik. radnik. đak. 1925. Ledenice. Rajska. član KPJ. Srbin. Gacko. u odredu od februara 1945. borac. BOBIC Sulje IBRAHIM. u NOB od avgusta 1943. BILAJAC Abdulaha RAIF. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. 1925. Tešanj. BESIREVIC Ibrahima OSMAN. 1928. 1928. zemljoradnik. radnik. borac. u odredu od aprila 1945. poginuo decembra 1944. Gradaćac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Srbin. zamjenik komandira ćete. Musliman. borac. borac. Musliman. borac. BOŽIĆ Mihajla NEDEUKO. Gradaćac. Celić. borac. 1926. Pelagicevo. borac. Gradaćac. Gradaćac. u odredu od januara 1945. BILAJAC Nesiba AHMET. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. radnik. poginuo decembra 1944. borac. Gradaćac. u odredu od oktobra 1943. borac. Srbin. 1921. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. AVDIC Ibrahima FAHRUDIN. Gradaćac. Gradaćac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Kozluk. Musliman. Musliman. 1927. Gradaćac. Musliman. BAJRIC Alije HUSEIN. BISKUPOVIC Đoke GOJKO. 1920. AVDIĆ Hasana IZET. u NOB od septembra 1943. borac. Musliman. 1925. Gradaćac. BABIC Sime JOVO. 1920. 1917. zemljoradnik. poginuo 1944. Musliman. Musliman. borac. Musliman. 1923. radnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1945. u NOB od maja 1943. Konjuh. poginuo novembra 1944. Zelinja. Gradaćac. Mionica. 1924. zemljoradnik. radnik. poginuo jula 1944. BESIREVIC Mustafe ASIM. komandant bataljona. Mionica. Tolisa. 1917. Gradaćac. zemljoradnik. BOJIC Steve SAVO. Musliman. član KPJ. Hrvat. u odredu od oktobra 1943. Srbin. 1924. u NOB od avgusta 1943. 362 . RVI. Pelagicevo. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943.

zemljoradnik. BRISTRIĆ Šabana OMER. Musliman. 1909. 1923. Pelagicevo. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. komandir čete. BRKIĆ Ibrahim HASAN. 1923. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. 1910. 1920. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. BRISTRIĆ Šemse MEHMED »Salih«. borac. borac. u NOB od septembra 1943. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Hrvat. 1922. borac. 1915. u NOB od septembra 1943. u odredu od februara 1944. Srbin. godine. poginuo januara 1945. Musliman. BRIĆIC Alije RAMO. 1926. borac. zemljoradnik. radnik. domaćica. Vučkovci.PERA. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. 1920. borac. zemljoradnik. član KPJ. Musliman. Gradačac. u odredu od februara 1945. u odredu od aprila 1945. Bosanska Bijela. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. Vlasenica. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Hrvatica. poginuo decembra 1944. borac. BUKVAREVIC Nurije OSMAN. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. BRKIĆ Ibrahimaa ALJO. radnik. Musliman. Musliman. đak. 1924. 1918. BRISTRIĆ Šabana EMIN. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. 1925. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. 1918. Musliman. Musliman.BRIČIĆ Ibrahima HASAN. član KPJ. Musliman. u NOB od avgusta 1943. zamjenik komandira čete. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. borac. borac. BRICIĆ Mustafe ŠEVAUJA. borac. radnik. Majevica. Mionica. poginuo novembra 1944. zemljoradnik. 1918. 1916. Donji Hrgovi. borac. u odredu od oktobra 1943. Mionica. 1925. Musliman. Gradačac. 1926. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. Musliman. radnik. Musliman. Musliman. poginuo aprila 1944. BRISTRIĆ ALMAZ. u NOB od septembra 1943. Gradačac. BRISTRIĆ Muje AGO. Musliman. u odredu od oktobra 1943. ekonom čete. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. ĆOSIĆ Omera MEHMED. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. ĆAĆIĆ Šime JOZO. 1925. zemljoradnik. Gradačac. BULIĆ Mehe EDHEM. BRIĆIC Rešida JASIM. četna bolničarka. radnik. borac. u odredu od oktobra 1943. borac. 1922. borac. član KPJ. BRKIĆ Vase MARKO. BULIĆ Mehe FEHIM. zemljoradnik. Tramošnjica. Vučkovci. 1924. zemljoradnik. 363 . CRLJIĆ Mate PETRA . u odredu od oktobra 1943. 1924. BRISTRIĆ Bajre ALIJA. Musliman. BRISTRIĆ Alije ZEĆIR. Gradačac. Vučkovci. borac. 1924. Musliman. Musliman. Musliman. ĆOSIĆ Ibre ŠABAN. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. BRICIĆ Mustafe MEHO. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u NOB od avgusta 1943.

u odredu od oktobra 1943. Hrvat. borac. borac. Musliman. DADIĆ Ilije MARKO. 1922. Musliman. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Tramošnjica. DELIĆ Muje MUHAREM. Donja Zelinja. radnik. ČOLIĆ Mehmeda HAŠIM. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. komandir čete. zemljoradnik. zemljoradnik. Strmica. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1943. 1925. DELIĆ Mahmuta NURIJA. ČOVRK Šerifa ARIF. 1915. Musliman. Muslimanka. u odredu od marta 1945. Gradačac. Musliman. Tremošnjica. borac. u odredu od marta 1945. zemljoradnik. borac. Musliman. 1926. 1925. 1920. zemljoradnik. DAJIĆ Mehmeda DZEVDET. poginuo 1944. Musliman. zemljoradnik. Tramošnjica. borac. član SKOJ-a. zemljoradnik. poginuo 1944. član KPJ. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. borac. 1925. Višegrad. 1925. u NOB od avgusta 1943. u odredu od marta 1944. DELIĆ Mahmuta MUSTAFA. zemljoradnik. radnica. borac. 1925. DELIĆ Muje OSMAN. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. član SKOJ-a. borac. Musliman. 1924. zemljoradnik. 1927. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. Gradačac. godine. zemljoradnik. Musliman. 1914. Srednja Slatina. u odredu od maja 1945. borac. Gradačac. borac. Hrvat. Vučkovci. Vučkovci. u odredu od decembra 1943. 1922. u NOB od avgusta 1943. 1930. u odredu od oktobra 1943. DELIĆ Vehaba OSMAN. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1927. u odredu od aprila 1945. 1924. Srbin. Gradačac. Gradačac. borac. borac. zemljoradnik. DELIĆ Hase SALIH. borac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Musliman. borac. u NOB od avgusta 1943. Vučkovci. DELIĆ Ibre FEHIM. u NOB od jula 1943. borac. Musliman. ĆAVAROVIĆ Nike MATO. Musliman. 1920. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. 1928. DELIĆ Saliha IDRIZ. ČOVIĆ Andrije IVAN. Musliman. Hrvat. 1929. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. 364 . Gradačac. Gradačac. Gradačac. 1917. u NOB od septembra 1943. DOBORAC (Huseina IBRAHIM. poginuo 1944. DAKIĆ Obrada MARKO. godine. 1920. član KPJ. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1944. Teočak. Mionica. vodnik. DELIĆ Muharema 1BRAHIM. DAJIĆ Mehmeda ŠEVKIJA. borac. DELIĆ Muharema HALIL. đak u odredu od avgusta 1944. komesar čete. DELIĆ Mustafe RAGIB. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Musliman. borac.ĆANDIĆ Hasana BAJRO. Hrval. Gradačac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. DELIĆ Hase ALEMA. 1925. ČOVIĆ Andrije PAVO. Gradačac. zemljoradnik. Gradačac.

DURAKOVIĆ Saliha OSMAH. Musliman. Musliman. 1920. u NOB od septembra 1943. Srbin. Žepče. Zvornik. u odredu od aprila 1945. 1924. zemljoradnik. 1918. zemljoradnik. borac. borac. 1923. zemljoradnik. 1918. zemljoradnik. Hrvat. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. 1920. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. radnik. Tuzla. Turić. borac. poginuo juna 1946. 1922. Vučkovci. zemljoradnik. zamjenik komandira čete. Musliman. u NOB od avgusta 1943. borac. ĐONLIĆ Mehmeda HALIL. 1929. Gradačac. Srednja Zelinja. Vučkovci. Musliman. Musliman. borac. DŽINOVIĆ Kasima ĆAMIL. 1924. u odredu od oktobra 1943. Srbin. DUBRAVAC Mate JAKOV. 365 . u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. DŽANHODŽIĆ Muhameda EDHEM. zemljoradnik. Musliman. u odredu od aprila 1945. 1923. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1945. poginuo 1945. zemljoradnik. Tramošnjica. Musliman. Palegićevo. 1910. Vida. Musliman. borac. ĐUKIĆ Mihajla MARKO. 1923. DZEKIĆ Omera RAHMAN. borac. u NOB od maja 1943. zemljoradnik. Srbin. u odredu od aprila 1945. borac. zamjenik komandanta odreda i obavještajni oficir brigade. radnik. FAČIĆ Abida RAMO. Donji Skugrić. borac. radnik. u odredu od aprila 1945. 1926. Pelagićevo. Skugrić. FAČIĆ Rašida AHMED. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1925. učitelj. Vida. u NOB od aprila 1943. Skugrić. 1927. Donja Zelinja. član KPJ. Pelagićevo. Lukavac. u odredu od marta 1944. ĐURIĆ Luke MILOŠ. FAČIĆ Mehmeda MUSTAFA (MUJO). zemljoradnik. ĐORĐIĆ Ignjata MIRKO. poginuo krajem 1944. Gradačac. zemljoradnik. ĐOGIĆ Hasana IBRAHIM. Mionica. DURANOVIĆ Osmana RIZALIJA. DŽIDIĆ Osmana AHMED. u odredu od oktobra 1943. ĐURIĆ Luke RANKO. zemljoradnik. 1926. poginuo septembra 1944. Musliman. u odredu od septembra 1944. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1923. EMIĆ Mehe AHMED. Srbin. DRAGIĆ Đorđa PETAR. 1925. Gradačac. u odredu od marta 1945. 1914. borac. Musliman. član KPJ. 1926. Srbin. u NOB od avgusta 1943. Srbin. DŽEKIĆ Sulje IBRAHIM. u odredu od aprila 1945. borac. Vučkovci. borac. borac. Donja Zelinja. borac. borac. Musliman.DOGLADOVIĆ IBRAHIM. borac. borac. poginuo maja 1945. borac. u odredu od oktobra 1943. DRAGIĆ Blagoja CVJETKO. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. Musliman. 1926.

FAZLIČ Nesiba DŽEMAL, 1918, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. FAZLIĆ Omera ZAHID, 1925, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. FERHATOVIĆ Salke SALKAN, 1920, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Kulaši. FERHATOVIĆ Salke TAHIR, 1916, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Donja Međeđa. FERHATBEGOVIC Nezira BISERA, 1921, Rogatica, Muslimanka, domaćica, u NOB od januara 1944, u odredu od aprila 1944, borac. FILIPOVIĆ Steve SAVO, 1923, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. FILIPOVIĆ-TESANOVIĆ ZORKA, 1916, Skugrić, Srpkinja, domaćica u NOB od januara 1943, u odredu od oktobra 1943, bolničarka. GAGULIĆ Marijana ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GAGULIC Ive JOZO, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac, poginuo 1945, Bosanski Samac. GARIĆ OMER, 1902, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Gojka GAVRO, 1905, Samarevac, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Boze IGNJAT, 1922, Pelagicevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Srnice. GEGIĆ Gavre ĐORĐE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka MILAN, 1923, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka SPASOJE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GIBIĆ Ahme ALIJA, 1912, Ledenice, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GLAVAŠ MILE, 1910, Hrvat, geometar, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1944, načelnik štaba odreda, član KPJ. GLUHIĆ Mujačina AHMED, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Ledenice. GLUHIĆ Ćamil OSMAN, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Zvornik. GRADASĆEVIĆ Derviša ADNAN, 1930, Gradaćac, Musliman, đak u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Bosanska Bijela. GRADASĆEVIĆ Hajre NASIR, 1924, Gradaćac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Orašje. GRO MIC Muharema EDHEM, 1914, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.

366

GROMIĆ Muharema FADIL, 1918, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. GUBAUEVIC Sejne HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandira čete. GUBAUEVIC Sejne MUHAREM »Cihan«, 1928, Gradačac, Musliman, u odredu od oktobra 1943, borac. HAFIZOVIC Hakije MUSTAFA, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, vodnik. HAFIZOVIC Regiba SEAD, 1927, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HALILOVIĆ Rame AGO, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac, poginuo 1944, Majevica. HALILOVIĆ Sadika FEHIM, 1922, Gradačac, Musliman, đak u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, član SKOJ-a. HALILOVIĆ Bege IBRAHIM, 1921, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, vodnik voda. HALILOVIĆ Ahmeta KEMAL 1922, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, rukovodilac SKOJ-a, član KPJ. HALILOVIĆ Halila MEHMED, 1922, Donja Međcđa, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HALILOVIĆ Ibre OSMO, 1926, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HANIĆ Hasana AHMET, 1912, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, umro 1974. HANIC Osmana BEGO, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. NAHIC Osmana HUSO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944. Graćanica. HANIĆ Ahmeta MUJO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HANIĆ Salkana MUJO, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HAPADŽIĆ Bajre MUJO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANBAŠIĆ Ibrahim EJUB, Lukavac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac. HASANOVIC Saliha IBRAHIM, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HASANOVIC Muje MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANOVIC Ibre MEHO, 1921, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac.

367

HASANOVIĆ Muje SULEJMAN, 1922, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HASELJIĆ Muharema ADEM, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1945, borac. HASELJIĆ Osmana FEHIM, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Brčko. HASELJIĆ Alije HASIB, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASELJIĆ Omera MUNIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1950. HASELJIĆ Sadika SAMID, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASIĆ Huseina SULJO, 1920, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 5. 5. 1945. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Alije HUSO, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Samida IBRAHIM, 1918, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Orašje. HADŽIMEHMEDOVIĆ Mehmeda ZIJO, 1902, Gradačac, Musliman, trgovac, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza EMIN, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HEĆIMOVIĆ Huse AHMO, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta FEHIM, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta EMIN, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HERCINOVIĆ Alije RIZAH, 1918, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HODŽIĆ Huseina HUSEIN, 1923, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HODŽIĆ Rame IBRAHIM, 1915, Jasenica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HOJNIĆ Ibrahima RAHMAN, 1924, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda DŽEMAL, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembral943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda OSMAN, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HUREMOVIĆ Ibrahima MUSTAFA, 1915, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HUREMOVIĆ Salke SALIH, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, RVI.

368

HUSEINBAŠIĆ Himze HALIL, 1928, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HUSEINBAŠIĆ Smaje JASIM, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od februara 1944. borac. HUSEINBAŠIĆ Omera MEŠA, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, borac, RVI. HUSEINBAŠIĆ Emina MUHIDIN, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HUSELJIĆ Smaje AHMET, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HUSELJIĆ Bajre AKIF, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, komandir čete, član KPJ. HUSELJIĆ Alije NURIF, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, umro od posledica smrzavanja, maja 1944, Lebršnik. HUSKIĆ Sulje MERSED, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od februara 1944, borac, poginuo marta 1945, Ozren. IBRAHIMBEGOVIĆ Mustafe OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, u m r o 1957. IBRAHIMOVIĆ Hasana HASAN, 1929, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1944, borac. IBRELJIĆ Redžepa JUSUF, 1909, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. ILJAZOVIĆ Muje SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1948. IMAMOVIĆ Nešeta SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od septembra 1943, u odredu od aprila 1944, kurir. INKIĆ Mehe IDRIZ, 1926, Gradačac, Musliman, radnik u odredu od oktobra 1944, borac, umro 1965. INKIĆ Pašage MUHAREM, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ISLAMOVIĆ Ibrahima SALIH, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. IVANOVIĆ Mike MIKAILO, 1926, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odreduod aprila 1945, borac. IVANČIČEVIĆ Cvijana KRSTO, 1927, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo u jesen 1944, Brčko. IVANĆIĆEVIĆ Cvijana MILORAD, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Pelagićevo. IVIĆ Nike JURE, 1921, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. IVIĆ Nike MARJAN, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAHIĆ Alage MEHO, 1922, Jelovče Selo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.
24

369

JAŠAREVIĆ Ahmeta ABDULAH, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944. JAŠAREVIĆ Ahmeta AGO, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Ahmeta HASIB »Hasko«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Mehe HAZIM, 1924, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. JAŠAREVIĆ Mehmeda IBRAHIM, »Brajče«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Ibre JUSUF, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Mehmeda ALJO, 1922, Gradčac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Alage SAKIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od aprila 1944, borac. JELEČEVIĆ Nike PERO, 1915, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Pere MILOŠ, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila RAJKO, 1919, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Mihajla RISTO, 1921, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila ŽIVKO, 1913, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od februara 1945, borac. JEŠIĆ Sime ILIJA, 1932, Srnice, Srbin, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, u m r o 1975. JOSIPOVIĆ Marijana IVO, 1923, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JOVANOVIĆ Janka BOGOLJUB, 1907. Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1944, borac, poginuo maja 1944, Pelagičevo. JOVANOVIĆ Pere MILENA, »Buca«, 1928, Gradačac, Srpkinja, domaćica, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JOVANOVIĆ Janka PERO, 1924, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. JOVANOVIĆ Janka VASO, 1920, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. u NOB od 1944, Pelau NOB od 1944, Pela-

JOVIČEVIĆ Damjana SAVO, 1907, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, član KPjf, borac. JUKAN Hasana HASAN, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. JURIĆ Marka JURO, 1922, Orlovo Polje, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac.

370

KADIĆ Nedžiba HUSEIN, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od januara 1945, borac. KADIĆ Mehmeda IBRAHIM, 1920, Sibovac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KADIĆ Ahmeta MUHAREM, 1924, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od decembra 1944, borac. KADIĆ Osmana OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča. KALINOVIĆ Cvijetka NEDELJKO, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Kasima HADŽIB, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Rame ŠAHMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. KARIĆ Hasana OSMAN, 1921, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIĆ Ahmeta ZAIM, 1927, Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIŠIK Šabana AMIR, 1929, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KARIŠIK Šabana HAMID, 1927, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEŠAN Šeće MUJO, 1922, Cajniče, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEVRIĆ Hašima ALIJA, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Špionica. KLOPIĆ Paše RAGIB, 1916, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KLOPIĆ Ahme SAMID, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KNEŽEVIĆ Tode PERO, 1921, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KNEŽEVIĆ Đorđa TODOR, 1915, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac, poginuo marta 1945. KNEŽEVIĆ Lazara ŽIVKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KOLAREVIĆ Ahmeta AVDO, 1926, Vida, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. KOPIĆ Ive JURO, 1928, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KOVAČ žife SULJO, 1915, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KOSANIĆ Milana NEDO, 1925, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča.

371

KRDŽIĆ Bećira MEHO, 1921, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Prud. KRDŽIĆ Agana SULJO, 1925, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KRDŽIĆ Saliha RAMO, 1926, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Odžak. KUJRAKOVIĆ Fejze OSMAN, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUJRAKOVIĆ Muje REDŽO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUKULJEVIĆ Huseina ALMAZ, 1897, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Muje IDRIZ, »Husein«, 1927, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Alije RAIF, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Latifa DŽEMAL, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1943, Odžak. KURBAŠIĆ Muje ALIJA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Ahmeta BEĆIR, 1926, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Halila HASAN, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odreduod oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Hasana MUSTAFA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAKIĆ Milivoja BLAGOJE, 1924, Srbin, zemljoradnik, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo januara 1945, Zvornik. LAKIĆ Milivoja JOVO, 1926, Srnice, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAZIĆ Obrada IGNJO, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo marta 1945, Jelik. LAZIĆ Vase ILIJA, 1922, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, mitraljezac. LAZIĆ Marka JOVO, 1922, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Đure NIKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Obrada VOJO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od januara 1944, zamjenik komandanta odreda, član KPJ. LIPOVAĆ Osmana HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac. LOJIĆ Rame EDHEM, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac.

372

LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Hadžiba MUSTAFA, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LUČIĆ Bone STJEPAN, 1922, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo avgusta 1944, Krepšić. LUKIĆ Pane PETAR, 1912, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo decembra 1943, Kožuhe. LUKIĆ Nike VASO, 1920, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LUŠNIČKIĆ Džefra ZAHID, 1924, Vućkovci, Musliman, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. LJUBIĆ Jure MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo jula 1944, Teslić. UUBOJEVIĆ Cvjetka DANILO, 1923, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, pomoćnik komesara čete, član KPJ. MAHMUTOVIĆ Muniba RAMO, 1922, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAHMUTOVIĆ Muharema MUSTAFA, 1927, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima BEGAN, 1918, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima HALIL, 1916, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandanta bataljona, član KPJ, poginuo maja 1945, godine. MARJANOVIĆ Marka ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MARJANOVIĆ Koste CVJETKO, 1910, Krečane, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJRANOVIĆ Jove SIMO, 1911, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAŠIĆ Mehmeda ADEM, 1927, Vida, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Kulaši. MAŠIĆ Osmana SAFET, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac. MAŠIĆ Osmana SAKIB, 1927, Vida, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Sekovići. MATANOVIĆ Nike ILIJA, 1922, Turić, Hrvat, student, u odredu od oktobra 1943, komesar bataljona, član KPJ. MATANOVIĆ Nike MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945. MATANOVIĆ Ive ΤΟΜΟ, 1924, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha FEHIM, 1910, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo, 1944, Bosanski Samac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha MEHMEDALIJA, 1912, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona.

373

zemljoradnik. Mionica. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Vida. Srnice. Rahić. borac. borac. zemljoradnik. borac. MEHIĆ Hasana SALIH. borac. 1927. zemljoradnik. Donji Skugrić. u odredu od aprila 1945. Musliman. zemljoradnik. Hrvat. borac. u odredu od februara 1945. 1904. u NOB od jula 1943. MESANOVIĆ Ahme RAGIB. zemljoradnik. zemljoradnik. Tramošnjica. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. Srbin. zemljoradnik. MIĆIĆ Mije MATO. u NOB od jula 1943. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Srbin. u odredu od februara 1945. borac. MIĆIĆ Mirka ĐORĐE. Hrvat. u NOB od septembra 1943. Donji Skugrić. MEJREMIĆ Nurije NUSRET. 1917. u odredu od novembra 1943. Musliman. »Tunjo«. MESANOVIĆ Muje JUSUF. Hrvat. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1943. MESANOVIĆ Ahmeta SAFET. 1928. borac. Tramošnjica. u odredu od oktobra 1943. 1925. MEHIĆ Hasana HUSEIN. Srbin. u odredu od februara 1945. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. u odredu od proljeća 1944. Musliman. 1926. Mionica. 1924. borac. borac. MILAKOVIĆ Cvijetina MILO. 1921. Musliman. borac. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. 1923. borac. MEJREMIĆ Emina SADIK. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. MIKIĆ Boška JOVO. domaćica. borac. Srbin. borac. u odredu od aprila 1945. MIJIĆ Stjepana ANTO. Gradačac. zemljoradnik. borac. borac. 1920. Musliman. u odredu od oktobra 1943. MEHIĆ Huseina ADEM. Gradačac. 374 . Vida. 1926. Gradačac. borac. Musliman. zemljoradnik. MEHIĆ Džemala ADEM. desetar. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od decembra 1943. 1922. zemljoradnik. borac. radnik. u odredu od oktobra 1943. Mušići kod Gradačca. 1919. Hrvatica. Musliman. MEHMEDIČEVIĆ Smaila IBRAHIM. MIJIĆ Pere MARKO. 1913. Gradačac. Vučkovci. Donji Skugrić. Donji Skugrić. zemljoradnik. 1925. MEŠIĆ Ibre UZEIR. Vida. poginuo 1944. Tramošnjica. zemljoradnik. Gradačac. radnik. MIĆIĆ Todora TODOR. 1923. MEHINOVIĆ Hasana HUSEIN. Musliman. u odredu od aprila 1945. 1908. zemljoradnik. 1924. borac. Musliman. poginuo novembra 1944. Tramošnjica. zemljoradnik. Srbin. 1923. 1916. MEJREMIĆ Muharema FADIL. 1926. desetar. radnik. MIĆIĆ Mije MIJO. MIKULIĆ Ive MANDA. u NOB od septembra 1943. borac. u odredu od aprila 1945. 1923. Gradačac.MEHMEDČEHAJIĆ Muje ŠALIM. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1927. Musliman. Musliman.

Srbin. u NOB od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. Srnice. zemljoradnik. MILIČEVIĆ Lazara ČVIJETIN. Srbin. u odredu od novembra 1943. Gradačac. u odredu od aprila 1945. u NOB od septembra 1943. borac. Musliman. Musliman. MILUTINOVIĆ Stanka NIKO. Srnice. borac. Musliman. 1916. domaćica. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. borac. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. MITROVIĆ Đokana JOVAN. zemljoradnik. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. MLINAREVIĆ Jove MILAN. borac. Pelagićevo. radnik. 1923. Srbin. zemljoradnik. 1913. u odredu od oktobra 1943. 1924. Srpkinja. u odredu od novembra 1943. MUJEŠIĆ Sadika HAŠIM. Šiprage. član SKOJ-a. Zelinja. u odredu od oktobra 1943. umro 1953. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Srnice. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. zemljoradnik. MUJANOVIĆ Redže BAJRO. MORANJAK Muje HASAN. 1922. Gradačac. desetar. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. 1925. MITROVIĆ Steve MITAR. 1920. borac. 1923. MITROVIĆ Miće NEDO. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. MILIČEVIĆ Rade RADOVAN. Pelagićevo. radnik. Srbin. desetar. Srbin. 1925. Donji Skugrić. 1928. MUJČINOVIĆ Hase MUJO. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. Mionica. borac. MIŠIĆ Jove MILOŠ. 1919. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1943. u NOB od septembra 1943. poginuo januara 1944. borac. borac. borac. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Srbin. 1924. zemljoradnik. Musliman. Srbin. 1923. u NOB od juna 1943. MITROVIĆ Jove SIMO. Gradačac. Srbin. zemljoradnik. Donji Skugrić. MUJIĆ Redžepa EŠREF. umrla 1968. Musliman. član SKOJ-a. 1913. 1923. Rajska. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. MILIČEVIĆ Mihajla MIHAJLO. 375 . u NOB od septembra 1943. 1925. MITROVIĆ Miće BOSA. MIŠIĆ Miće JOVAN. poginuo juna 1944. borac. Srnice. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. 1909. u NOB od avgusta 1943. MILIČEVIĆ Steve SAVKA. član KPJ. Gradačac. Srnice. Donji Skugrić. borac. domaćica. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1943. MILIČEVIĆ Dragića RAJKO. zemljoradnik. Samarevac. u NOB od avgusta 1943. Donji Skugrić. 1925. borac. borac. borac. Srbin. Srbin. 1922. borac. MUJIĆ Mustafe IBRAHIM. borac. Srpkinja. 1921. u odredu od aprila 1945. MORANJAK Muje HUSEIN. u odredu od decembra 1944. 1915. 1922.MILANKOVIĆ Gruje BOŽO. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. Srbin. borac. komesar bataljona. borac.

u odredu od aprila 1945. Musliman. Musliman. zemljoradnik. MULAHALILOVIĆ Sulje IDRIZ. Donji Skugrić. borac. borac. NEZIĆ Nazija BEGO. Gradačac. radnik. MUJKNANOVIĆ Osmana SMAIL. u odredu od aprila 1945. MUMINOVIĆ Hasana ĆAMIL. u odredu od oktobra 1944. 1924. 1914. 1921. borac. zemljoradnik. 1928. Srbin. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. borac. komandir čete. u odredu od aprila 1945. NIKIĆ Boška JOVO. u odredu od aprila 1945. 1925. zemljoradnik. 1922. Musliman. Musliman. NOVAKOVIĆ Mihajla PERO. MUJKANOVIĆ Muharema MUSTAFA. zemljoradnik. Pelagićevo. 1926. u odredu od oktobra 1943. 1921. Srbin. borac. Tolisa. Mionica. 1924. Donji Skugrić. NOVAKOVIĆ Novaka JOVO. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. Vučkovci. poginuo marta 1946. Musliman. Musliman. NIKIĆ Boška JELISIJE. Mionica. u odredu od januara 1944. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 1911. 1924. Gradačac. MULAHALILOVIĆ Huse REŠAD »RESKO«. 1925. u odredu od januara 1944. borac. zemljoradnik.MUJIĆ Alije MUJO. Tramošnjica. u odredu od oktobra 1943. Srbin. 1924. radnik. borac. borac. Musliman. u odredu od februara 1945. MULALIĆ Huseina MERSED. Gradačac. borac. član KPJ. Musliman. MURATOVIĆ Smaje OSMAN. MULAVDIĆ Avde Fadil. u odredu od oktobra 1943. Srbin. borac. zemljoradnik. borac. 376 . 1922. borac. borac. u NOB od avgusta 1943. u odredu od januara 1944. Musliman. Mionica. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od novembra 1944. zemljoradnik. 1926. u NOB od septembra 1943. Musliman. zemljoradnik. 1928. Musliman. Musliman. Jelovče Selo. zemljoradnik. borac. radnik. u odredu od februara 1945. Zelinja. MUJDANOVIĆ Muje SABIT. 1919. Hrvat. Musliman. Tolisa. zemljoradnik. MUJKANOVIĆ Hasana OSMAN. 1916. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. 1916. Musliman. 1926. Mionica. Mionica. MUJKANOVIĆ Hasana RAIF. poginuo decembra 1943. u odredu od oktobra 1943. MULAVDIĆ Osmana GALIB. Vučkovci. borac. NADAREVIĆ Marka IVO. u odredu od aprila 1945. borac. Goražde. u odredu od oktobra 1943. MUJKANOVIĆ Ahmeta DŽEMAL. zemljoradnik. NOVAKOVIĆ Simeuna BOŠKO. NAKIČEVIĆ Mehe BAJRO. zemljoradnik. Gradačac. 1919. u odredu od oktobra 1943. 1927. zemljoradnik. Gradačac. borac. zemljoradnik. Musliman. u NOB od novembra 1943. zemljoradnik. borac. Srnice. zemljoradnik. radnik. u NOB od septembra 1943. borac član KPJ. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. Srbin. 1914. MURATOVIĆ Halila MEHMED.

Musliman. u odredu od septembra 1944. Dubrave. 1920. 1925. Musliman. Rajska. 1926. Musliman. PEŠALIĆ Nesiba IBRAHIM. u NOB od juna 1943. u odredu od januara 1944. Musliman. OMERĆIĆ Mehe MURAT. Mionica. 1925. Srbin. zemljoradnik. borac. borac. u NOB od avgusta 1943. NOVALIĆ Muharema HUSEIN. član SKOJ-a. 1918. u odredu od decembra 1943. zemljoradnik. borac. 1925. Musliman. zemljoradnik. OMEROVIĆ Emina EMIN. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Gradačac. 1910. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1911. Srbin. u NOB od juna 1943. u NOB od septembra 1943. u odredu od aprila 1945. Srnice. Srbin. Donje Krečane. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. poginuo oktobra 1944. borac. 1927. đak. Gračanica. u odredu od oktobra 1943. 1927. Ledenice. u odredu od oktobra 1943. Monica. u NOB od septembra 1943. Mionica. OKANOVIĆ Mehmeda LATIF. u odredu od marta 1945. Lukavac. PEJKIĆ Pavla PERO. 1926. Pelagićevo. borac. PAVLOVIĆ Paje ĐURO. 1925. borac. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Gradačac. NOVALIĆ Hamida ŠEFIK. poginuo avgusta 1944. OMEROVIĆ Arifa RESKO. u odredu od oktobra 1943. borac. 1926. zemljoradnik. Mionice.NOVALIĆ Hasana ALMAZ. zemljoradnik. borac. Donja Zelinja. OMIĆ Emine FAJKO. Gradačac. 1926. 1919. PEJKIĆ Jove JOCO. Gradačac. borac. Brčko. Lukavac. član SKOJ-a. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. borac. Mionica. u odredu od oktobra 1943. OMEROVIĆ Kasima RAMIZ. zemljoradnik. Pelagićevo. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. Srbin. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. Musliman. OMERĆIĆ Hase MEHO. Gradačac. borac. OMIĆ Redže ZAIM. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1926. u NOB od septembra 1943. 1926. Musliman. PEJKIĆ Jove RANKO. u odredu od aprila 1945. u odredu od decembra 1943. zemljoradnik. borac. poginuo aptila 1944. Ledenice. borac. zemljoradnik. Musliman. 1933. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. 377 . OMERAGIĆ Ahmeta HAS1B. 1924. komandant bataljona. Srbin. zemljoradnik. Brčko. član SKOJ-a. 1923. borac. Musliman. borac. borac. 1926. Pelagićevo. borac. zemljoradnik. PAVLOVIĆ Toše VOJKO. Musliman. PEŠALIĆ Osme OSMAN. Musliman. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. poginuo februara 1944. 1920. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. OMERĆIĆ Ibre MEHMED. član SKOJ-a. poginuo maja 1944. PEBIĆ Tome JOVAN. u odredu od oktobra 1943. NOVALIĆ Sulejmana ISMET. desetar. đak. Musliman. zemljoradnik. u odredu od decembra 1944. u odredu od februara 1945. sekretar SKOJ-a u četi. zemljoradnik. Musliman. 1921. borac. Srbin. OSMANLIĆ Hasana SMAJO. Musliman.

. u NOB od jula 1944. Muslimanka. PETKOVIĆ Dragutina BORO. zemljoradnik. RABIĆ Huseina MUSTAFA. borac. Gornja Zelinja. SAILOVIĆ Save STOJAN. član KPJ. zemljoradnik. zemljoradnik. SARAJLIĆ Ismeta NAZIF. Tešanj.PEKARIĆ Muharema MUJO. 1921. Srbin. u odredu od decembra 1943. Srnice. 1927. 1927. 1925. RAMIĆ Avde MEHMED. Gradačac. borac. 1921. zemljoradnik. Gornje Selište. Srbin. SAHAĆIĆ Zaima GALIB. POBRIĆ Mehe ADEM. Gradačac. đak. borac. Tolisa. PERIĆ Mitra NIKO. domaćica. Srbin. borac. RELIĆ Vasilija DARA. u od decembra 1944. u NOB od avgusta 1943. đak. 1922. PERIĆ Milana PAVLE. borac. u odredu od aprila 1944. Musliman. 1924. u odredu od aprila 1945. Tolisa. u odredu od otobra 1943. u odredu od ra 1945. poginula jula 1944. Srnice. 1920. PELAGIĆ Đoke SAVO. 1920. Srbin. RISTIĆ Mihajla ANĐELKO. radnik. borac. 1920. RADIĆ Koste ANĐELKO. zemljoradnik. 1916. Tešanj. borac. borac. 1927. Musliman. 1928. član SKOJ-a. borac. zemljoradnik. borac. đak. RADULOVIĆ Steve PETAR. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. zemljoradnik. REJZOVIĆ Džemala SANIJA. Srbin. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. u odredu od aprila 1945. 1927. 1926. Srpkinja. 1927. Srbin. Gradačac. RISTIĆ Blagoja MILAN. u NOB od septembra 1943. PERIĆ Dušana MLADEN. PETROVIĆ-MIĆIĆ Jovana VASILIJE. u od aprila 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Donji Skugrić. Pelagićevo. Gornje Selište. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1910. Musliman. referent saniteta. zemljoradnik. Musliman. RELIĆ Vasilija MILKA. u odredu od oktobra 1944. Musliman. kurir. Pelagićevo. Gradačac. zemljoradnik. borac. 1927. Musliman. Srbin. Srbin. zemljoradnik. Srbin. borac. đak. Mionica. borac. komesar bataljona. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. 1927. u odredu od aprila 1945. 1926. u odredu od aprila 1944. Pelagićevo. PELEŠEVIĆ Mahmuta ALIJA. Mionica. u NOB od avgusta 1943. u odredu od novembra 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. RVI. borac. borac. Musliman. PERIĆ Borislava MILO RAD. u odredu od oktobra 1943. Tolisa. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. borac. borac RVI. borac. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Donji Skugrić. Gradačac. Tolisa. Srbin. 1922. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. Srpkinja. poginuo jula 1944. u NOB od avgusta 1943. Pelagićevo. borac. u od aprila 1945. odredu odredu februaodredu PETKOVIĆ Andrije UUBOMIR. Mionica. 1929.

u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. Muslimanka. zemljoradnik. SEJDIĆ Muje SELIM. član KPJ. Srbin. Samarevac. u NOB od 1943. Mionica. Musliman. Mionica. Pelagićevo. Musliman. borac. borac. u odredu od 1944. SENDIĆ Mehmeda RASIM. 1924. SELIMOVIĆ Huse ŠEĆO. Jelovče Selo. Musliman. Musliman. član KPJ. u NOB od avgusta 1943. SIMEUNOVIĆ Maksima CVIJETIN. Musliman. u odredu od januara 1945. kurir. SEJDIĆ Ibrahima HUSEIN. Mionica. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. u odredu od marta 1945. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. borac. SENDIĆ Smaila DŽEVDET. u odredu od januara 1944. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. poginuo decembra 1943. 1921. zemljoradnik. poginula 1946. Tolisa. Tolisa. zemljoradnik. borac. borac. 1927. 1918. Srbin. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Jelovče Selo. u odredu od aprila 1945. »Meho«. SEJDIĆ Osmana MEHMED. borac. radnik.SAVIĆ Mihajla ANDRIJA. zemljoradnik. 1922. Pelagićevo. Srpkinja. Srbin. Musliman. SENDIĆ Kasima MEHMED. zemljoradnik. SAVIĆ Mihajla STOJAN. Vučkovci. Mionica. Porebrice. borac. poginuo oktobra 1944. SELIMOVIĆ Muje FATA. 1923. Musliman. borac. Teslić. zemljoradnik. Musliman. 1920. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. 1928. SAVIĆ Maksima DANKO. 1927. borac. Gradačac. Tolisa. domaćica. 1927. zemljoradnik. 1927. borac. Mionica. u odredu od aprila 1945. SAVIĆ Save ĐORĐE. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. SELIMOVIĆ Avde AHMO. Musliman. Porebrice. borac. Srnice. 1923. u odredu od marta 1943. Mionica. u NOB od avgusta 1943. 1920. 1925. 1922. 1923. poginuo jula 1944. SENDIĆ Smaila EDHEM. zemljoradnik. borac. Mionica. u NOB od jula 1943. Musliman. zemljoradnik. 1927. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. SELIMOVIĆ Ahmeta MUSTAFA. 1919. 379 . zemljoradnik. RVI. Jelovče Selo. 1919. u NOB od oktobra 1943. Musliman. Srbin. SEJDIĆ Redžepa MUJO. borac. SAVIĆ Maksima DRAGO. zemljoradnik. borac. Musliman. umro 1966. borac. SELIMOVIĆ Bećira MUSTAFA. u odredu od januara 1945. SELIMOVIĆ Muje MEHO. u NOB od avgusta 1943. u odredu od aprila 1944. intendant bataljona. SEJDIĆ Osmana OMER. zemljoradnik. 1917. Porebrice. Srbin. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1906. borac. Srbin. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1925. SIMEUNOVIĆ Đorđa ŽARKO. 1924. u NOB od septembra 1943. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin.

borac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Gradačac. Gradačac. član KPJ. 1926. Zelinja. radnik. u odredu od oktobra 1944. 1925. radnik. u odredu od oktobra 1943. komandir čete. u odredu od oktobra 1944. Musliman. Musliman. 1927. zemljoradnik. 1922. Gradačac. vodnik voda. 1925. u NOB od avgusta 1943. Kulaši. borac. 1893. ekonom čete. umro 1970. Gradačac. zamjenik komandira čete. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. SOKOLJAK Mehmeda MEHO. Županja. Muslimau. SINANOVIĆ Nurije FAJKO. borac. godine. poginuo maja 1944. borac. Srbin. Gradačac. 1921. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. borac. Musliman. desetar. Tolisa. u odredu od oktobra 1943. u NOB od oktobra 1943. umro 1954. SMAJIĆ Smaje AHMED. 1912. borac. Srbin. zemljoradnik. Čemerno kod Gacka. borac. 1924. zemljoradnik. SLOBOĐANAC ALEKSANDAR. radnik. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. Srbin. poginuo septembra 1944. radnik. 1919. Musliman. zemljoradnik. 1922. Musliman. radnik. 1925. SMAJIĆ Adila OSMAN. u odredu od aprila 1945. borac. SIMIĆ Todora MILAN. Zelinja. SIMIĆ Vasilije JOVO. u NOB od avgusta 1943. 380 . SKENDEROVIĆ Nurije HUSNIJA. borac. SIMIĆ Vasilije NENAD. 1926. zemljoradnik. član SKOJ-a. Gradačac. u odredu od decembra 1943. u odredu od januara 1944. SKENDEROVIĆ Muje IBRO. radnik u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. borac. član SKOJ-a. zemljoradnik. Gradačac. Srbin. Musliman. SMAJLOVIĆ Ibre RAMIZ. Musliman. borac. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. u NOB od septembra 1943. đak. borac. u odredu od marta 1945. vodnik voda.umro 1962. Musliman. . Musliman. zemljoradnik. Mionica. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Mionica. Hrvat. Gradačac. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. SKENDEROVIĆ Ibrahima SMAJO. 1926. Musliman. u NOB od avgusta 1943. borac. borac. Musliman. Musliman. zemljoradnik. u odredu od novembra 1943. poginuo juna 1944. SIVIĆ Avde ZAHID. Srbin. 1929. u odredu od aprila 1945. radnik.SIMIĆ Koste KOŠTA. kurir. Skugrić. u odredu od oktobra 1943. radnik. SMAJLOVIĆ Selima ŠAHMAN. 1923. 1925. Gradačac. 1922. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. SKENDEROVIĆ Nurije HUSREF. 1907. Musliman. 1923. radnik. borac. zemljoradnik. Srnice. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. 1917. u NOB od avgusta 1943. SKENDEROVIĆ Muje HUSEIN. u odredu od oktobra 1943. Musliman. umro 1960. SPAHIĆ Halila OMER. Musliman. SIVIĆ Dede OSMAN. član SKOJ-a. SIVIĆ Jasima HASAN. SMAJIĆ Mustafe ĆAMIL. SOFIĆ Koste SMAILO. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od septembra 1944. SINANOVIĆ Mehe SULEJMAN. 1913. u odredu od oktobra 1943. 1911.

domaćica. u odredu od oktobra 1943. SUŠIĆ Hadžiba HASIB. u odredu od oktobra 1943. borac. 1924. u NOB od septembra 1943. Graćanica. Gradačac. STEVIĆ Duke ANICA. Stopići. Srpkinja. zemljoradnik. poginuo februara 1945. u NOB od aprila 1941. u NOB od 1943. u odredu od januara 1945. Pelagićevo. Gradačac. komesar ćete. radnik. STANIĆ Ostoje TRIVO. Srbin. 1926. STJEPANOVIĆ Đorđa GOSTO. Musliman. 1922. Samarevac. borac. 1906. 1922. u Odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1944. borac. ŠAHDANOVIĆ Mehmeda HADŽIB. Vučkovci. Zvornik. zemljoradnik. SUBAŠIĆ Ibrahima NUMAN. SULJIĆ Muje BEGO. u odredu od oktobra 1944. borac. 1910. borac. Pelagićevo. Ćajniče. poginuo 1945. borac. Musliman. ŠAKIĆ Ibrahima MUHIDIN. Pelagićevo. STEVIĆ Ilije SAVO. domaćica. u odredu od 1944. u NOB od avgusta 1943. poginula septembra 1944. Musliman. 1926. Virovitica. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. službenik. član KPJ. Pelagićevo. zemljoradnik. 1910. zemljoradnik. Srbin. STANKO VIC Pere ĐORĐE. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. radnik. đak. u odredu od aprila 1945. Zelinja. Vida. zemljoradnik. 1924. ŠAKIĆ Ibrahima DŽEMIL. borac.SRNA Adema MINA. borac. STAKIĆ Štake MILAN. Gradačac. 1919. Zelinja. zemljoradnik. STJEPANOVIĆ Ilije RADOVAN. Pelagićevo. borac. STOJANOVIC Mladena BOGDAN. SUŠIĆ Huseina OSMAN. zemljoradnik. STEVIĆ Save SAVO. u odredu od februara 1944. u odredu od aprila 1945. borac. Crkvina. u odredu od aprila 1945. 1925. SUBAŠIĆ Nurije SAMID. Srbin. Srbin. RVI. u odredu od februara 1945. SUBIĆ Tome ΤΟΜΟ. član KPJ. Tolisa. borac. Musliman. Musliman. Tolisa. 1916. 1931. ŠARKANOVIĆ Sime MILOŠ. u NOB od juna 1943. zemljoradnik. 1925. u odredu od aprila 1945. poginuo 1945. zemljoradnik. 381 . u odredu od oktobra 1943. Srbin. Srbin. 1916. zemljoradnik. u m r o 1973. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Muslimanka. 1922. zemljoradnik. umrla 1945. u odredu od oktobra 1943. Srbin. poginuo februara 1945. zemljoradnik. STOJČEVIĆ Ljube DUŠAN. 1927. Vučkovci. Srbin. borac. Musliman. borac. umro 1951. Srbin. 1925. u odredu od aprila 1945. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. STEVANIĆ RADO. zemljoradnik. u NOB od juna 1943. Tolisa. borac. Osijek. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Srnice. Srbin. 1925. Srnice. u odredu od februara 1944. borac. komandir čete. Musliman. 1920. Tolisa. Ledenice. Ledenice. Snagovo. Srbin. komandir čete. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. 1926. Musliman. borac. 1919. borac. u odredu od decembra 1944. borac. član KPJ. borac. član KPJ.

Srnice. Gradačac. borac. u odredu od oktobra 1943. Džemala EKREM. borac. TERZIĆ Mustafa DŽEMAL. 1926. poginuo februara 1945. borac. u odredu od septembra 1943. 1920. borac. borac. Musliman. 1921. Srbin. 1926. TOKIĆ Muje ABID. umro 1976. umro 1945. Zelinja. borac. borac. Srbin. član KPJ. Zelinja. na Majevici. Gradačac. TASLIDŽIĆ. 1926. TEŠIĆ Gavre BOŽO. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Mionica. TALETOVIĆ Huse OSMAN. Musliman. Musliman. TERZIĆ Hasana SUUO. 1925. u odredu od aprila 1945. u NOB od septembra 1943. u odredu od aprila 1945. poginuo maja 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. ŠARKANOVIĆ Cvijetina VASO. Zelinja. Gračanica. TOMIĆ Pere PETAR. borac. Srbin. Jelovče Selo. Skugrić. 1923. Zvornik. 1927. ŠEĆIĆ Mehmeda MEHMEDALIJA. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1915. 1926. Pelagićevo. TALETOVIĆ Huseina OMER. TALETOVIĆ Rame IBRAHIM. 1925. poginuo februara 1944. 1916. Zelinja. komesar bataljona. u odredu od aprila 1945. Pelagićevo. radnik. 1922. komesar odreda. borac. Musliman. zemljoradnik. komesar čete. Srbin. borac. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. borac. u NOB od jula 1941. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. RVI. Tolisa. u odredu od aprila 1944. 1925. u odredu od marta 1945. u odredu od novembra 1943. u NOB od avgusta 1943. u odredu od novembra 1943. u NOB od avgusta 1943. borac. Musliman. u odredu od oktorbra 1943. 1915. poginuo avgusta 1944. 1925. Kerep. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1925. član KPJ. Gradačac. Odžak. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. Zelinja. član KPJ. zemljoradnik. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. zemljoradnik. TASLIDŽIĆ Džemala EŠREF. TUFEKČIĆ Sejfe MEHMEDALIJA. Vida. Musliman. 1912. VEHABOVIĆ Muhibije MEHMED. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. 1920. VIDAKOVIĆ Nike PETKO. 1925. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. u odredu od septembra 1944. Musliman. Srbin. zemljoradnik. Skugrić. Musliman. Musliman. TALETOVIĆ Hasana MUHAREM. borac. brico. đak. borac. radnik. borac. TEŠANOVIĆ Alekse BLAŽAN. . zemljoradnik. Gradačac. VUKOVIĆ Rašida MUSTAFA. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. Musliman.ŠARKANOVIĆ Sime PERO. u NOB od juna 1943. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. ŠIBONJIĆ Alije ŠEFIK. komandir čete. 382 . u odredu od februara 1943. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. ŠEHIĆ Osmana BAJRO. Musliman. radnik.

ZARIĆ Cvijetina ĐORĐE, 1926, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac, u m r o 1956. ZARIĆ Zarije PERO, 1910, Palegićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. ZUKIĆ Hašima HAMID, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. ZUKIĆ Muje HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo oktobra 1944, na Romaniji. ZUKIĆ Nedžiba MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ZUKIĆ Hašima RAMO, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Rahic. ZULEJHIĆ Emina HASAN, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo marta 1945, Rukvik. ŽIVKOVIĆ Živka ĐOKO, 1919, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, poginuo aprila 1945. ŽIVKOVIĆ Živka KOŠTA, 1910, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Živka SAVO, 1917, Pelagićevo, Srbin, trgovac, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar odreda, član KPJ, umro 1977. ŽIVKOVIĆ Živka STEVO, 1914, Pelagićevo, Srbin, radnik, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar čete, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Steve NEDELJKO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo u jesen 1943. godine.
Borci odreda sa područja opštine Odžak

AHMETOVIĆ Muje RAMIZ, 1920, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. BOROJEVIĆ Koste ALEKSA, 1917, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. ČAJIĆ Mehe HASAN, 1910, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. ČAUŠEVIĆ Mehe NEDŽIB, 1922, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 20. 9. 1943, borac. JURIŠIĆ Marka TADIJA, 1915, Novi Grad, Hrvat, radnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac, poginuo jula 1944, Derventa. KUREŠEVIĆ Milana BOSILJKA, 1922, Novi Grad, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, Kožuhe. LEŠIĆ Bože PETRA, 1926, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od novembra 1943, borac, poginula 1944. MAGLAJČEVIĆ Asima SAJDA, 1926, Odžak, Muslimanka, domaćica, u odredu od septembra 1943, borac.

383

MALIĆ Ahmeta MUJO, 1924, Odžak, Musliman, radnik, u odredu od septembra 1944, borac. MARTINOVIĆ Ilije IVAN, 1923, Srnava, Hrvat, radnik, u odredu od 2. 10. 1943, komandir čete, član SKOJ-a, poginuo aprila 1944, kod Rešetnice, Goražde. MINIĆ Marka SRETO, 1920, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac. MILETIĆ Avrama ĐURAĐ, 1918, Donji Svilaj, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od 1. 10. 1943, komandir čete, poginuo juna 1944, Derventa. NARIĆ Steve MILORAD, 1926, Podnovlje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1. 10. 1943, desetar, RVI. PAVIĆ Marka STEVO, 1925, Novi Grad, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 2. 10. 1943, borac. PURIĆ Marka DRAGO, 1924, Vrbovački Lipik, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1944. PURIĆ Marka DRAGICA, 1923, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, u Kožuhama. SALKANOVIĆ Ferida MEHMEDALIJA, 1927, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. TIRIĆ Mehe RAMIZ, 1928, Modriča, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac.
Borci odreda sa područja opštine Orašje

ADAMOVIĆ Jova BOŠKO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BABIĆ-ORKIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23, 4. 1945, borac. BABIĆ Lazara PERO, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 14. 5. 1945, borac. BAOTIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. BENKOVIĆ Peje MARKO, 1919, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. BLAGOJEVIĆ Milana SIMO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 7. 6. 1943, u odredu od 20, 9. 1943. BLAGOJEVIĆ Pere VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana MIJO, 1907, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana TUNJO, 1909, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. CVETKOVIĆ Maksima BOŠKO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DABIĆ Paje ĐURO, 1926, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac, umro 1953.

384

DABIĆ Grge MARIJAN, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Jose MARIJAN, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Ilije MARKO, 1927, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. DABIĆ Grge MATO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Marka MATO, 1923, Matići, Hrvati, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, umro 1965. DAMJANOVIĆ Marka ĐURO, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DAMJANOVIĆ Marija MARIJAN, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive ĐURO, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 25. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Marija ILIJA, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ilije JOSIP, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Martina TUNJO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DRAGANOVIĆ Mika MATO, 1915, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DŽIJAN Mate IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac, telegrafista. DŽIJAN Đure PEJO, 1926, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DŽIJAN Đure MATO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Filipa ILIJA, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Luke IVO, 1914, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Tunja IVO, 1925, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Maksima BOŠKO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. GAJIĆ Janka BOŽO, 1910, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, umro 1969. GAJIĆ Mitra MARKO, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Mitra SAVO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac.

385

GRGIĆ Ive PAVO, 1925, Vok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 1. 4. 1945, borac. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, trgovački pomoćnik, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 1. 1. 1944, politički delegat voda, član SKOJ-a. IGNJIĆ Steve ĐORĐE, 1919, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. IGNJIĆ Đorđa IGNJO, 1922, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. ILIŠEVIĆ Šime MARIJAN, 1920, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Marka BLAŽ 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Jakova MARIJAN, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. JANKOVIĆ Živana BOŠKO, 1925, D. Zabari, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 6. 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1943. JOVIČIĆ Drage PETAR, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 8. 1943, u odredu od 1945, borac, poginuo 1945. JOVIĆ Jove LAZO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, desetar. JOVIĆIĆ Ilije VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. JOVANOVIĆ Jove ĐOKO, 1925, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. JOZIĆ Mate MIJO, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. JURIĆ Jose ĐURO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. JURIĆ Marijana IVO, 1922, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945. JURIŠIĆ Petra SVJETKO, 1916, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. KABAKLIĆ Sulejmana MUSTAFA, 1924, Orašje, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. KATIĆ Spasoja MILO RAD, 1922, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 20. 7. 1943, u odredu od februara 1944, intendant bataljona, član KPJ. KATIĆ Save VLAJKO, 1923, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, do 3. 1. 1944, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KAMBEROVIĆ Rame SELMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac. KOBAŠ Marijana JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOPIĆ Grge ANA, 1920, Oštra Luka, Hrvatica, domaćica, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KOPIĆ Mate MARIJAN, 1924, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 3. 1945, borac.

386

KOPIĆ Jakova MATO, 1919, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Marka FILIP, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Ante ILIJA, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Đure IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Duke MATO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Mate MARIJAN, 1914, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Martina MATO, 1913, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Mate ĐURO, 1920, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Ilije MARKO, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 5. 1945, borac. KRIŠTIĆ Marijana TUNJO, 1917, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. LAZIĆ Bože CVIJETIN, 1920, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. LUKIĆ Mika PETAR, 1926, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 3. 4. 1945, borac. LUKIĆ Jove SPASOJE, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. MAMIĆ Luke IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MAMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije IVO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blaža JOSIP, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945. borac. MARKOVIĆ Tome JOVAN, 1922, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blagoje JOVO, 1916, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac., MARKOVIĆ Jove MIĆO, 1913, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Luke PAVO, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije PEJO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Alekse SAVO, 1910, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

387

MARKOVIĆ Jove TODOR, 1918, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana BOGDAN, 1917, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana SIMO, 1923, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Luke MARTIN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Marijana MARTIN, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MASKALJEVIĆ Mate PAVO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. MATKIĆ Jose IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. MIKIĆ Tunje MARIJAN, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIKIĆ Peje MIKA, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIHAJLOVIĆ Bože CVIJETIN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIVOJEVIĆ Jove SAVO, 1922, D. Zabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIĆ Ilije BORO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, član SKOJ-a. MILIĆ Tome MILOVAN, 1924, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. MIJATOVIĆ Marka ILIJA, 1921, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 26. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIRKOVIĆ Blagoja SAVO, 1925, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od ljeta 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, poginuo novembra 1943. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE, 1925, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 10. 1944, u odredu od aprila 1945, borac, RVI. MIROSAVLJEVIĆ Cvjetka CVIJETIN, 1914, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIROSAVLJEVIĆ Jove RANKO, 1926, Č. Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana IVO, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKO VIĆ Tunje IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive LUKO, 1913, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Jose MARKO, 1924, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac.

388

MIŠKOVIĆ Marijana MARKO, 1926, Matici, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Franje PAVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive PAVO, 1914, Koštrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana PEJO, 1922, Janjić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MITROVIĆ Ovijana CVIJETIN, 1914, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠIĆ Jove CVIJETIN, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. NEDIĆ Đure MARKO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NEDIĆ Marijana PETAR, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NOVAKOVIĆ Maksima STJEPAN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Nika CVIJETIN, 1909, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Bogdana ILIJA, 1926, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Mika TEODOR, 1913, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORKIĆ Peja IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive IVO, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka IVO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate IVO, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. OROŠLIĆ, Tunje, Joso, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Jose LUKA, 1913, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka MARIJAN, 1914, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive MARKO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac.

389

ORŠOLIĆ Mate MARKO, 1919, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ilije MATO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate TUNJO, 1915, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. PANIĆ Marka MILOŠ, 1912, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu 14. 4. 1945, borac.

15. 20. 20. od

PEJIČIĆ Ive TUNJO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 8. 8. 1944, borac. PEJIĆ Marijana PEJO, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PEJIĆ Blaža MATO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PERIĆ Pere ĐURO, 1911, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 3. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze LUKA, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze PERO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. PETROVIĆ Sava DRAGO, 1925, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 2. 1945, borac. RISTIĆ Mitra NIKOLA, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. SEJDIĆ Bege SADIKA, 1924, Modriča, Muslimanka, radnica, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, četna bolničarka. SIMIĆ Marka BOŽO. 1927, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. SIMIĆ Marka NIKOLA, 1914, Lončari, Srbin, učitelj, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od 20. 9. 1943, komandant odreda, član KPJ od 1940, umro 1979. SOFRENOVIĆ Marka SAVO, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. STEVANOVIĆ Jove STOJAN, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 30. 7. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac. STEVANOVIĆ Krsta IGNJATIJE, 1921, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milana ANDRIJA, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milovana CVIJETIN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 8. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, RVI. STEVIĆ Nike ILIJA, 1913, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. STEVIĆ Steve IVAN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. STEVIĆ Marka JOVO, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

390

STOJIŠIĆ Nikole DUŠAN. 1924. 4. Oštra Luka. Žabar. borac. u odredu od 10. Žabar. zemljoradnik. u odredu od 7. 1926. 4. 1943. 1928. borac. 4. D. Srbin. borac. 1924. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Mahala. STOJIŠIĆ Mitra MILAN. TOMANIĆ Trivka SIMO. u odredu od 4. 1926. zemljoradnik. 1945. u odredu od 22. TODOROVIĆ Petra ĐOKO. zemljoradnik. u NOB od 7. Srbin. 1945. 1905. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 8. borac. Srbin. STEVIĆ Milovana ZARISLAV. 4. 4. u odredu od 5. STJEPANOVIĆ Stjepana VOJKO. TOMIĆ Stjepana PETAR. 4. borac. UDOVČIĆ Mate PEJO. zemljoradnik. borac. u odredu od 14. D. zemljoradnik. D. 1945. Hrvat. 1924. D. 1945. borac. 1945. Srbin. TOMANIĆ Toše KOŠTA. Žabar. Srbin. 4. u odredu od 15. 4. Čović Polje. borac. zemljoradnik. 4. Hrvat. Žabar. u odredu od 3. 1945. Oštra Luka. 391 . borac. 1945. borac. Cović Polje. Žabar. Srbin. u odredu od 18. TOMIĆ Miće MIHAJLO. 1945. 1945. 1945. u odredu od 5. 4. 1945. Žabar. 9. D. zemljoradnik. 4. u odredu od 7. 1908. u odredu od 20. VICETIĆ Stjepana MIKA. STOJIŠIĆ Pere ŽIVAN. zemljoradnik. Srbin. 4. STEVIĆ Cvjetka MILAN. SOŠIĆ Marka MARIJAN. 1920. VINCETIĆ Jose NIKOLA. 1924. 1921. u odredu od 18. zemljoradnik. D. u odredu od 23. 1945. 4.STEVIĆ Milovana PETAR. VARZIĆ Peje IVO. 4. u odredu od 14. Žabar. zemljoradnik. 4. 1945. 4. 1945. 1943. D. Srbin. 1945. Čović Polje. Hrvat. STOJIŠIĆ Marka NIKO. borac. zemljoradnik. 1922. 5. Srbin. Srbin. 1917. D. 4. Žabar. 1913. SOŠIĆ Marijana MATO. u odredu od 10. 1924. borac. zemljoradnik. 1945. borac. 1926. VIDAKOVIĆ Save DUŠAN. zemljoradnik. 1912. 1945. 1910. Hrvat. 1945. 1945. u odredu od 15. 1945. 1908. Srbin. u odredu od 10. TOMIĆ Pantelije PAVLE. 1945. Ćović Polje. borac. D. borac. borac. 8. Žabar. D. 1921. Ugljera. 1917. 4. Oštra Luka. TOMIĆ Nike ŽIVAN. u odredu od 2. Hrvat. borac. borac. Srbin. borac. Srbin. zemljoradnik. D. borac. u odredu od 16. Žabar. Srbin. u odredu od 7. D. Hrvat. Žabar. Žabar. Srbin. 1925. Srbin. borac. u odredu od 10. 4. zemljoradnik. 4. Čović Polje. D. Tolisa. TODOROVIĆ Milorada MARKO. 1945. 4. borac. zemljoradnik. 1917. zemljoradnik.

1944. u NOR od 15. Hrvat. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. borac. D. AVDIĆ Omera DŽEMAL. ZARIĆ Jove LAZAR. komesar čete. BAŠIĆ Alije IBRAHIM. 1920. 4. Lisovići. D. Hrvat. borac. u odredu od septembra 1944. VUKOVIĆ Pave MARKO. u odredu od septembra 1944. 10. 4. ZARIĆ Jove SAVO. u odredu od septembra 1944. 1911. 1924. Jasenica. zemljoradnik. u odredu od 1. u odredu od 21. VUKOVIĆ Ilije MILAN. 1943. Musliman. Hrvat. borac. ĆARKIĆ Milana VASO. Jugosloven. VINKO VIĆ Peje MARKO. 1923. borac. u odredu od septembra 1944. 1926. Kostrč. 3. borac. Srbin. Hrvat. 8. borac. 4. u odredu 21. zemljoradnik. 1921. 1911. zemljoradnik. borac. Špionica. Hrvat. 1945. Musliman. AVDULAHOVIĆ Mehmeda REŠID. 1945. borac. 1911. 1923. 1945. Musliman. 1920. 3. borac. Žabar. borac. 1945. zemljoradnik. 1945. 10. 1913. 1914. 1945. Kostrč. zemljoradnik. borac. Čović Polje. u odredu od 12. zemljoradnik. Srbin. borac. zemljoradnik. 1943. poginuo 26. 1926. 1944. 1945. zemljoradnik. 1944. u odredu od 22. 1945. Babunovići. Musliman. 9. član KPJ. borac. u odredu od 8. zemljoradnik. Mahala. 1945. zemljoradnik. Srbin. Srbin. zemljoradnik. borac. 1945. 1920. borac. zemljoradnik. 4. ŽIVKOVIĆ Jose PEJO. BAJRAKTAREVIĆ Mursela BEGO. Donja Slatina. 4. Žabar. 1945. Srbin. D. Čović Polje. 1945. borac. D. AHMETOVIĆ Mehe PAŠAN. Lisovići. Srebrenik. borac. Musliman. Donji Srebrenik. 4. ŽIVKOVIĆ Marka IVO. u NOR od 15. Špionica. 1944. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. Hrvat. 1945. Hrvat. ARIFOVIĆ Ahmeta ĆAMIL. 1922. 3. u odredu od 10. u odredu od 13. Kostrč. zemljoradnik. u odredu od 20. borac. zemljoradnik. Tolisa. AVDIĆ Bege BEŠIR. Čović Polje. 12.VINCETIĆ Marka PAVO. u odredu od 20. 1945. Borci odreda sa područja opštine Srebrenik AHMETOVIĆ Emina BEĆO. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 10. 1915. 4. 1926. 3. Srbin. ŽIVKOVIĆ Mate MARIJAN. Kostrč. 1922. 392 . ŽIVKOVIĆ Živka PERO. 1923. borac. zemljoradnik. u odredu od 30. Musliman. u odredu od 20. BABIĆ Pere MILJO. 4. zemljoradnik. Žabar. zemljoradnik. u odredu od 10. Musliman. ŽIVKOVIĆ Marijana IVO. 4. Srbin. borac. VUKOVIČ Laze DUŠAN. u odredu od 5. 1925. 4. u odredu od 11. u odredu od 8. Oštra Luka. 4.

BLAGIĆ Jevrema STEVO. Musliman. 8. u odredu od oktobra 1944. Srebrenik. BEŠIĆ Velije AVDO. borac. 1. Brezik. 12. Špionica. Musliman. zemljoradnik. Srebrenik. Rapatnica. zemljoradnik. borac. borac. Zahirović. 4. BEĆIĆ Ahmeta NOVALIJA. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. borac. borac. borac. u odredu od jeseni 1944. u NOB od 1. borac. Srebrenik. BULJUBAŠIĆ Hruste NAIL. đak. u odredu od decembra 1944. 1918. 1914. u odredu od jeseni 1944. 1944. 10. u odredu od 9. 1924. CVIJANOVIĆ Petra CVIJAN. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. Musliman. zemljoradnik.BAŠIĆ Alije HALIL. BEĆIĆ Velije ABDULAH. 1945. u odredu od 15. 1944. 1923. u odredu od 15. 8. u odredu od 9. 1909. 1926. BEŠIĆ Muje ALIJA. 1944. borac. Musliman. BJELIĆ Mustafe HASAN. borac. 1927. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 15. u odredu od 15. Musliman. Jasenica. BJELIĆ Hašima HUSEIN. borac. Musliman. zemljoradnik. Musliman. Brezik. 1927. Srbin. Brezik. zemljoradnik. BLAGIĆ Jevrema NEDELJKO. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 15. Potpeć. BRĆKALIĆ Avdije IBRAHIM. 9. BLAGOJEVIĆ Staniše SAVO. 10. zemljoradnik. borac. 1930. 1923. zemljoradnik. borac. u NOB od 15. Musliman. u odredu od septembra 1944. Brezik. 1915. 1919. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. 1944. borac. umro. borac. Srbin. 1944. 1922. Brezik. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. ČIZMIĆ Jašara MEHMED. Musliman. Srbin. 1928. u odredu od jeseni 1944. 1944. borac. u odredu od 9. 4. 1926. borac. Trnja. 11. u odredu od oktobra 1944. BEĆIĆ Velije Hazim. Rapatnica. 9. BAŠIĆ Sinana OSMAN. BEGOVIĆ Salka OMER. 1943. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. BEĆIĆ Kasima FERHAT. 1918. zemljoradnik. u NOB od 1943. borac. 1944. u odredu od 12. Donji Potpeć. 1944. Musliman. Brda. Srebrenik. 393 . borac. Brezik. RVI. Musliman. 1945. Donja Špionica. 1944. 1923. u odredu od 17. 1944. 1909. Musliman. BULJUBAŠIĆ Ibrahima ŠAĆIR. borac. 12. zemljoradnik. u odredu od 1. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 1. Musliman. 1943. zemljoradnik. u NOB od 30. BULJUBAŠIĆ Smaje ALAGA. Musliman. Donji Srebrenik. BEĆIĆ Saliha MEHMED. 1913. Musliman. 1926. 9. 1943. Špionica. BJELIĆ Omera BEGO. borac. Musliman. 1927. borac. borac. zemljoradnik. 1922. 9. borac. BULJUBAŠIĆ Rame RAHMAN. 1924. Rapatnica.

u odredu od jeseni 1944. 11. 1944. 1906. Brezik. 10. u odredu od 15. borac. u odredu od 10. 1923. u odredu od jeseni 1944. u odredu od novembra 1944. Musliman. Musliman. Gornji Moranjci. u odredu od 3. 1921. zemljoradnik. Brezik. Crveno Brdo. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 17. zemljoradnik. 10. zemljoradnik. 1944. Donji Moranjci. 2. Srebrenik. Musliman. borac. DELIĆ Salke HUSEIN. 9. zemljoradnik. Musliman. Donji Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. HODŽIĆ Huseina IDRIZ. poginuo 27. HODŽIĆ Avde ABDURAHMAN. 1925. 1920. 1911. Musliman. DŽOMBIĆ Ibre ŠAHBAZ. Musliman. zemljoradnik. borac. Crveno Brdo. 1927. borac. Musliman. DŽANIĆ Muje OSMAN. borac. borac. Dedići. zemljoradnik. Musliman. Jesenice. zemljoradnik. 9. Srebrenik. Musliman. u odredu od 11. DORIĆ Himze HASIB. HASIĆ Hajre HASAN. u odredu od 11. 1928. 1926. 1926. 1944. Musliman. borac. 1923. borac. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. Musliman. u odredu od jeseni 1944. Musliman. u odredu od novembra 1944. borac. zemljoradnik. Špionica. 1926. u odredu od februara 1945. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. Musliman. Srebrenik. umro 1979. 1944. Špionica. 1928. Spionica. Srbin. u odredu od 9. 1911. u odredu od novembra 1944. u NOB od avgusta 1943.DEDIĆ Omera AGAN. 1916. Musliman. 1944. zemljoradnik. GLOTIĆ Alije ŠAHBAZ. 1915. Babunovići. 1914. Musliman. u odredu od 17. u odredu od oktobra 1944. GAJIĆ Milaka STOJAN. Srebrenik. borac. 394 . 1944. 1924. Srbin. poginuo. 1944. 12. Špionica. Musliman. HODŽIĆ Mehmeda Hajro. Brezik. zemljoradnik. DELIĆ Ahmeta ĆAZIM. u odredu od 10. DEDIĆ Velije HAZIM. Potpeć. Musliman. 1943. 1. Donji Srebrenik. 1914. GAVRIĆ Jove MARKO. borac. borac. HODŽIĆ Bege BEŠLAGA. FERIZOVIĆ Osmana TAIB. zemljoradnik. borac. vodnik voda. Brezik. borac. 9. zemljoradnik. borac. DELIĆ Ahmeta NAZIL. borac. 1944. zemljoradnik. DELIĆ Šabana RAHMAN »Čeko«. poginuo januara 1945. 1944. 8. 1944. 1911. Musliman. Prijedor kod Srnice. 5. 10. zemljoradnik. umro 1973. Špionica. zemljoradnik. DELIĆ Salke ĐULAGA. DEDIĆ Ahmeta PAŠAN. 1925. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Juse HUSO »HUSKO«. HODŽIĆ Mehmeda SAKIB. Musliman. Musliman. 9. 9. DEDIĆ Ahmeta MUJO. 1945. u odredu od 17. borac. borac. Musliman. borac. u NOB od 15. 1923. 1945. u odredu od 25. borac. u odredu od 1. Seona. borac. zemljoradnik. borac.

HUSIĆ Rahmana NOVALIJA. Donji Potpeć. 1944. 8. Srbin. zemljoradnik. umro 1948. zemljoradnik. Behrami. zemljoradnik. IBRAHIMOVIĆ Adema OSMAN. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 11. 11. JOVANOVIĆ Nike DIMITRIJE »Dišo«. kurir odreda. Potpeć. od septembra 1944. 1944. ILIĆ Cvike PERO. Srbin. 1928. u odredu od 15. zemljoradnik. Musliman. Potpeć. borac. 1922. 1916. 11. Srebrenik. 1944.HOGIĆ Ahmeta KASIM. Potpeć. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 1. borac. 8. desetar. Musliman. 1944. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 1944. borac. borac. zemljoradnik. Sladna. 11. u odredu od oktobra 1944. JOVANOVIĆ Save DUŠAN. 1917. 1943. 10. zemljoradnik. 9. 1943. borac. Ćehaje. Huremi. član SKOJ-a. zemljoradnik. u odredu od 1. zemljoradnik. u odredu od 11. zemljoradnik. Potpeć. u odredu od jeseni 1944. ISIĆ Huse OSMAN. 12. Musliman. zemljoradnik. borac. u odredu. 1915. 1944. Srbin. JOVANOVIĆ Koste ILIJA. borac. Behrami. Musliman. IBRAŠIMOVIĆ Avde HASIB. Srbin. Čehaje. Potpeć. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 12. borac. zemljoradnik. Srbin. Musliman. 1919. 1919. umro. 1923. 1926. u odredu od 9. 1944. Jasenice. kurir. 1925. JOVANOVIĆ Jovana CVIKO. 1923. Musliman. 1944. zemljoradnik. borac. u NOB od 30. borac. u odredu od 11. JOVANOVIĆ Stojana CVIKO. 1926. desetar. u NOB od 15. Srebrenik. u odredu od septembra 1944. Srbin. Jasenica. 1944. 395 . JOVANOVIĆ Koje MIĆO. JOVANOVIĆ Koste RISTO. u odredu od jeseni 1944. borac. zemljoradnik. 1924. Donji Moranjci. 1944. zemljoradnik. borac. Srbin. Srbin. JAŠAREVIĆ Muje ISMET. 8. Srbin. u odredu od oktobra 1944. Musliman. 10. 1944. 1912. u odredu od septembra 1944. borac. Musliman. IBRIĆ Himze MUSTAFA. JARČEVIĆ Osmana MEHMED. Zahirovići. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Stojana STOJAN. borac. HUSKIĆ Emina HALIL. Donji Potpeć. u odredu od 1. Srbin. Donji Potpeć. u odredu od 10. ILIĆ Steve PERO. u NOB od 15. 1923. 12. 10. 10. 1944. u odredu od 14. borac. HUSARIČ Agana BAJRO. 1928. 1944. 1924. zemljoradnik. 1921. 1944. Srebrenik. 1913. Srbin. Donji Potpeć. Musliman. borac. zemljoradnik. borac. 1943. 1927. u odredu od 1. 1925. 1921. 12. Musliman. 1926. član SKOJ-a. u odredu od jeseni 1944. JOVANOVIĆ Koste MARKO. JOLDIĆ Bajre ĆAMIL. 10. borac. ILIĆ Pere VASKRSIJE. Jasenice. u odredu od 10. u odredu od 3. u m r o 1977. umro 1949. borac.

KEŠETOVIĆ Mustafe MEHO. Musliman. Gornji Potpeć. KEŠETOVIĆ Himze SAFER. Donji Morenjci. 1944. u odredu od novembra 1944. 1922. 1922. u odredu od 10. u odredu od 1944. Ljenobud. zemljoradnik. borac. 10. 1923. 396 . MALKIĆ Rame BEĆIR »Bećo«. Brda. u odredu od oktobra 1944. Srpkinja. Musliman. 1943. u odredu od jeseni 1944. u odredu od oktobra 1944. u odredu od jeseni 1944. MAKSIMOVIĆ Mile RADE. Omera MUJO. u NOB od 1943. 1922. 1927. borac. 11. u NOB od 8. KEŠETOVIĆ Ibrahima BEGAN. Musliman. 1924. zemljoradnik. Musliman. 1944. Musliman. borac. Rapatnica. u odredu od 1. zemljoradnik. 12. 9. Musliman. 1925. 1916. zemljoradnik. KOVAČEVIĆ Muhe SALKO. mitraljezac. borac. borac. zemljoradnik. 1924. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. borac. u odredu od septembra 1944. borac. u odredu od jeseni 1944. Rapatnica. 1925. Špionica. MAKSIMOVIĆ Dimitrije STEVO. zemljoradnik. 12. Musliman. LIKIĆ Mustafe KADRO »Kadraga«. 1919. Jasenica. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. 1944. Donji Moranjci. borac. u odredu od 1. u odredu od 17. zemljoradnik. borac. KOŠIĆ Avde OSMAN. 1917. 10. 1944. u odredu od 17. 1927. Srebrenik. Musliman. Musliman. Donji Moranjci. Lisovići. borac. KEŠETOVIĆ Saliha MEHO »Boro«. Uroža. 1916. u odredu od 28. zemljoradnik. Musliman. 1920. 9. KEŠETOVIĆ Kasima MEHMEDALIJA. 10. 1943. borac. 9. u odredu od 8. domaćica. u odredu od oktobra 1944. Srbin. zemljoradnik. LELIĆ Huse HUSEIN. Musliman. u NOB od 15. u odredu od 1. Rapatnica . borac. KOŠIĆ Avde MEHO. Donji Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. Brnjičani. LAKIĆ Spasoja NIKIFOR. u odredu od 15. 1944. Musliman. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. Seona. 1921. Musliman. 1922. poginuo 1945. 1944. LELIĆ Alije MUSTAFA. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. Rapatnica. borac. 12. 1926. bolničarka. Musliman. borac. u odredu od 10. umro 1974. zemljoradnik. 1926. Rapatnica. Tinja. borac. Srbin. 9. Srbin. zemljoradnik. 8. Musliman. 11. Zahirovići. 1944. zemljoradnik. borac. Musliman. 1944. član SKOJ-a. borac. 1944. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. borac. Gornji Potpeć. zemljoradnik. Musliman. borac. 1944. Srebrenik. u odredu od 1. MAŠIĆ Huseina ALIJA. u odredu od 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. KEŠETOVIĆ Rahmana SALKO. RVI. KLJUČIĆ Muje ĐULAGA. 1910.Brda. MAŠIĆ. Musliman. 1927. borac. Musliman. MAŠIĆ Atifa DŽAFER. borac.KADIĆ Mehe ALAGA. umro 1982. LAZAREVIĆ Gojka MARA.

1944. 10. u odredu od jeseni 1944. Potpeć. u odredu od oktobra 1944. MEŠIĆ Muše MEHMED. 1923. borac. 1943. 9. 1926. Donji Srebrenik. u odredu od 10. 1944. zemljoradnik. u NOB od 27. MIRIĆ Marka SIMO. 1944. 1. umro 1982. zemljoradnik. zemljoradnik. 8. desetar. u odredu od oktobra 1944. 1920. Novi Šeher. MUEZINOVIĆ Rahmana ALIJA. 1923. u odredu od 1. zemljoradnik. Donji Srebrenik.MAŠIĆ Ahmeta ZAIM. umro 1948. Musliman. u odredu od otobra 1944. borac. 11. zemljoradnik. Lisovići. 1921. MEŠIĆ Ćerima SAFER. Ljenobud. borac. u NOB od ljeta 1943. u odredu od 20. Jasenica. MUJEDINOVIĆ Muje BEGAN. borac. Musliman. u odredu od decembra 1944. zemljoradnik. u NOB od 21. MUJČINOVIĆ Jusufa NURAGA. zemljoradnik. 1944. Gornji Srebrenik. Musliman. zemljoradnik. Srbin. MUSIĆ Omera HAŠIM. MUJKIĆ Halila ALAGA. 1944. 1944. član KPJ. zemljoradnik. Ježinac . borac. Brda. Lisovići. Musliman. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. MOČIĆ Huse MUSTAFA »Mujčin«. 1944. 8. 1943. borac. 12. Musliman. poginuo 1945. borac. borac. 1927. zemljoradnik. 1943. 1910. poginuo 1945. 1925. MUJKANOVIĆ Omera MUHAREM. u odredu od jeseni 1944. MURATOVIĆ Mursela NURAGA. 1925. Donji Srebrenik. MEHMEDOVIĆ Mustafe MUJO. 1920. borac. Lisovići. Musliman. 1944. 1919. u odredu od 8. 1922. 11. MILAKOVIĆ Save MIĆO. borac. Musliman. borac. u odredu od jeseni 1944. Crveno Brdo. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. MEŠETOVIĆ Alije SAFER. 8. 1925. u odredu od 11. borac. Srebrenik. 1944. zemljoradnik. MURSELOVIĆ Šaćira BEGAN. 1921. zemljoradnik. u NOB od 15. 11. Musliman. borac. MIHAJLOVIĆ Jove RADE. 11. 11. u odredu od 12. zemljoradnik. Musliman. MITROVIĆ Stojana NIKO. borac. 1925. MEŠIĆ Fehima DŽEMO. borac. 1923. Gornji Srebrenik. zemljoradnik. MEŠIĆ Omera MEHMED. u odredu od 10. 10. Cage. Musliman. borac. zemljoradnik. Lisovići. Jasenica. borac. u NOB od 15. 10. 1945. u odredu od jeseni 1944. 1944. umro 1965. 1925. Musliman. borac. Musliman. u odredu od 15. Musliman. u odredu od 8. Lisovići. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 7. 1926. MULAAHMETOVIĆ Kasima ABDULAH. Musliman. Srbin. Srebrenik. u odredu od 11.Špionica. 1920. Musliman. 1944. 1910. Srbin. 1924. 1944. zemljoradnik. Musliman. borac. MUJIĆ Bege OMER. 11. 1926. u odredu od 10. zemljoradnik. borac. 1943. borac. 397 . zemljoradnik. u odredu od 1. Musliman. Srbin. Jasenica. zemljoradnik. 12. Ježinac. Musliman. Musliman. 12. MUSIĆ Ševke ŠAFER. Ježinac. Srebrenik.

1944. 1926. Musliman. u odredu od januara 1945. zemljoradnik. 1919. Potpeć. OMERAGIĆ Rešida HASAN. 1943. NOVAKOVIĆ Jove PETAR. u odredu od 10. umro 1975. RAMIĆ Šerifa SAFET. Musliman. Srebrenik. zemljoradnik. u odredu od 1944. zemljoradnik. u odredu od 15. OMEROVIĆ Hašima HUSO. PJEVIĆ Mehmeda AHMET. u odredu od 1944. »Kuge«. NIŠIĆ Muje HUSO. borac. borac. zemljoradnik. u NOB od 15. u NOB od 1943. zemljoradnik. 1925. 1944. zemljoradnik. Musliman. Srebrenik. 8. u odredu od 1944. 1924. u odredu od 14. Srbin. borac. Musliman. borac. u odredu od 10. zemljoradnik. u odredu od 1945. umro 1975. kurir štaba odreda. zemljoradnik. Srebrenik. Srebrenik. Ljenobud. 12. Musliman. OMERAGIĆ Rešada RAHMAN. član KPJ. G. Špionica. 1944. zemljoradnik. Musliman. Srbin. trgovac. 1944. 1924. borac.NEDIĆ Ilije ILINKA. Srbin. 1944. vodnik voda. zemljoradnik. u odredu od 1944. 1. Srebrenik. 1922. 1922. borac. 398 . Brda. Srbin. 1918. zemljoranik. Musliman. zemljoradnik. OMEROVIĆ Salke SELIM. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 1943. Musliman. komandir čete. 8. PEDLJIĆ Omera DŽAFER. REŠIDOVIĆ Šehbanza HASAN. borac. Ćehaje. 1926. Srbin. 8. u NOB od 15. u NOB od 1. 1943. u odredu od 1. 1944. RIKANOVIĆ Maksima ILIJA. Špionica. RADOSAVUEVIĆ Đorđa DAVID. 1927. borac. 10. 12. 1920. u odredu od 20. zemljoradnik. 10. 4. PETROVIĆ Jove PETAR. PJEVIĆ Mehmeda MUSTAFA. u NOB od 15. Jasenica. RISTIĆ Milana PERO »Ozrenac«. borac. Musliman. borac. borac. zemljoradnik. Donji Srebrenik. borac. u odredu od 1. 1944. borac. u odredu od 12. 1945. poginuo 1945. Srbin. u odredu od 1. G. Potpeć. 1943. Srebrenik. 1923. OMERAGIĆ Rešida ALAGA. 1943. Potpeć. u odredu od oktobra 1944. 12. u odredu od 1. SADIĆ Bajre SEJDALIJA. 1944. borac. Musliman. 1943. 10. Musliman. Špionica. 1944. Špionica. u odredu od 1. Potpeć. G. 1924. 8. 1921. zemljoradnik. u odredu od 1944. borac. Musliman. 1909. u odredu od 1944. Srbin. 1902. 1911. D. rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. zemljoradnik. 10. Srbin. 1913. domaćica. Srpkinja. 1. u NOB od 30. član KPJ. 1927. 1945. utopio se 1948. umro. 1925. G. borac. 9. 1920. u odredu od 1944. 1944. u odredu od 15. 1922. 10. Musliman. 1919. D. Srebrenik. zemljoradnik. borac. u odredu od jeseni 1944. PERIĆ Milje STANOJA. OSMANOV1Ć Bege BAJRO. Maoča. Brničani. Srebrenik. borac. OSTOJIĆ Jove JOVAN. Musliman. PEDLJIĆ Halila AGAN. PERIĆ Đorđa JOVO. zemljoradnik. G. zemljoradnik. D. 10. borac.

zemljoradnik. Musliman. SMAILOVIĆ Alije HASAN. 10. 1945. u odredu od oktobra 1944. Brezik. SAVIĆ Koje STOJAN. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. Srbin. u odredu od 10. 8. 1913. u NOB od 15. 1923. SMAILOVIĆ Muje OSMAN. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 1944. u odredu od 12. 1923. Ćehaje. Musliman. Dragunja. 1925. u m r o 1966. 1944. zemljoradnik. Gornji Potpeć. u odredu od 10. desetar. 11. Srbin. Vukovići. 1943. Potpeć. u odredu od 10. Musliman. 1923. 1927. SINANOVIĆ Muje PAŠAN. 1914. borac. Musliman. borac. 1943. Musliman. Musliman. borac. SMAILOVIĆ Ahme HAŠIM. 12. SINANOVIĆ Osmana OSMAN. SELIMOVIĆ Ibrahima HASAN. STEVANOVIĆ Stojana STEVO. SIMEUNOVIĆ Pere SIMO. Tinja. 8. Ćehaje. u odredu od oktobra 1944. Potpeć. 1917. vodnik voda! 399 . u NOB od 1943. Potpeć. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Brezik. zemljoradnik. bolničar. zemljoradnik. 1927. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornji Srebrenik. zemljoradnik. Srbin. Musliman. 1917. Ćehaje. SMAILOVIĆ Hasana HAZIM. borac. Srbin. STANKOVIĆ Miloša MIRKO. poginuo 27. u odredu od jeseni 1944. Gornji Srebrenik. poginuo 1945. Musliman. zemljoradnik. borac. Obodnica. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Pere STEVO. u NOB od 25. zemljoradnik. borac. u odredu od septembra 1944. u odredu od 1. u odredu od jeseni 1944. Musliman. borac. u odredu od jeseni 1944. borac. 1920. član SKOJ-a. zemljoradnik. 1917. borac. Musliman. 1944. borac. 1925. 1925. STANIŠIĆ Steve MAKSIM. član KPJ. u NOB od 1943. zemljoradnik. 1944. borac. zemljoradnik. u odredu od 29. u odredu od 17. zemljoradnik. 1944. Musliman. 1926. 1944. SUBAŠIĆ Halila ABDURAHMAN. 1926.SADIKOVIĆ Omera BAJRO. 1944. borac. 8. SMAILOVIĆ Hasana VELIJA. 10. 9. Srbin. borac. desetar. u odredu od septembra 1944. SMAILOVIĆ Muje HAZIM. u odredu od septembra 1944. D. u odredu od 17. Musliman. borac. 1944. 1924. umro 1973. 10. u NOB od 15. 10. 1944. zemljoradnik. vodni delegat. 9. 9. 3. SELAMOVIĆ Šabana ALAGA. komesar čete. Srebrenik. zemljoradnik. Donji Srebrenik. SMAILOVIĆ Rašida ALIJA. Ćehaje. 1944. u odredu od oktobra 1944. Musliman. u odredu od 1945. Ćehaje. SARAJLIĆ Muje MEHMHD. poginuo decembra 1944. u odredu od 1. 1923. Musliman. 8. 1920. 1943. 1927. Musliman. borac. Srbin. Like. SULJAGIĆ Osmana IBRAHIM. 1944. 1923. 1922. SOFIĆ Ibrahima ABDULKADIR »Avdaga«. SULJAGIĆ Hasana PAŠAN. 1915. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. desetar. zemljoradnik. u odredu od 17. Like. Ćehaje. Ćehaje. Seona. Musliman.

Gornji Potpeć. borac. TANIĆ Stojana JOVO. u m r o 1971. 400 . Musliman. zemljorandik. borac. ŠERIFOVIĆ Hasana MUJO. 1927. Puračić. KAJGANIĆ MILAN. Srebrenik. borac. GAVRIĆ Marka DUŠAN. Humci. 1910. zemljoradnik. Potpeć. zemljoradnik. zemljoradnik. Cerik. 11. borac. Jasenica. Musliman. borac. 1927. 9. 9. zemljoradnik. TODIĆ Jove STEVO. u odredu od oktobra 1944. Gornji Bmjičani. Musliman. na Majevici. puškomitraljezac. zemljoradnik. 1943. Lisovići. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. 10. zemljoradnik. 1924. borac. u odredu od 1944. VUKOVIĆ Drage SAVO. ŠABIĆ Osmana KASIM. referent saniteta odreda. 1944. Musliman. borac. 1944. zemljoradnik. u odredu od 10. Srebrenik. 1911. u NOB od 1943. 9. u odredu od 17. u odredu od 25. u odredu od jeseni 1944.SULJIĆ Redže AHMIĆ 1924. u odredu od 17. 1924. Musliman. Musliman. ZUKIĆ Muje JUSUF. borac. Musliman. đak. 10. u odredu od decembra 1944. TUNJIĆ Antuna MARIJAN. borac. Donji Srebrenik. borac. referent saniteta odreda. u odredu od 20. Musliman. 10. u odredu od 5. 1944. trgovački pomoćnik. Jasenica. u odredu od 2. poginula koncem 1943. 12. 9. Lopare. Srbin. zamjenik komesara bataljona. Kuge. Lisovići. borac. TANIĆ Jove BOŠKO. 1909. u odredu od 28. u NOB od 1941. 12. BAŠIĆ Ibre SALIH. u Sremu. zemljoradnik. 1918. 1924. TURSIĆ Hruste NURAGA. 1921. 1944. u odredu od 20. u odredu od 17. u odredu os septembra 1944. Musliman. GAČIĆ VLADO. 10. 1. TEŠIĆ Jove SIMO. borac. radnik. 1945. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. Hrvat. desetar. 1926. 1920. borac. ŠABIĆ Ibrahima HASIB. zemljoradnik. Jugosloven. u Tuzli. Musliman. 1944. Srbin. Srbin. 1944. Srbin. đak. Ćemernica. ŠERIFOVIĆ Rašida MEHMED. u odredu od oktobra 1944. 1923. Jevrejka. borac. Musliman. 1944. borac. radnik. u odredu od novembra 1944. Srbin. 1943. 1918. Kuge. Vlasenica. ZUKIĆ Hašima IBRAHIM. 1944. zemljoradnik. 1944. 1918. 1910. član KPJ. borac. u odredu od 8. umro 1980. 1918. Potpeć. KONJIĆ Muje HUŠKA. 1922. Srbin. SULJIĆ Imšira MUJČIN. 1921. Borci odreda sa drugih područja ALTARAC Haima BEBA. Vrgim Most. u odredu od 24. zemljoradnik. 1928. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Ljenobud.

1906. VOJINOVIĆ VELJKO. član KPJ. Musliman. u odredu od oktobra 1943 do februara 1944. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1942. TIPURA Osmana MUJO. radnik.Bijeljina. domaćica. 9. Surčin. Hrvat. Sremska Mitrovica.Mostar. Bijeljina. u odredu od 20. službenik. u odredu od 20. 1943. godine. 5. zamjenik komesara bataljona. Hrvat. kao sekretar Kotarskog komiteta KPJ. Prud. 1962. borac. u NOB od 1941. Janjari . Srbin. Trnovo. poginuo. Musliman. u NOB od avgusta 1943. LAZAREVIĆ Laze JOVICA. 1923. Vrpolje. Srbin. VINCETIĆ IVAN. Zaječar. 1943. u odredu od septembra 1943.KORAJKIĆ Dede BEŠLAGA. Srbin. umrla 1947. poginuo maja 1945. TOLPA Radovana MILOŠ. referent saniteta. Srbin. poginuo 1945. u NOB od jula 1943. član KPJ. u odredu od proljeća 1944. POPOVIĆ Riste VESA. 9. rukovodilac SKOJ-a i član Štaba odreda. u odredu od marta 1945. u odredu od 20. student medicine. PUHALOVIĆ Nikole LAZAR. 1922. Podgorani . 1920. VINKOVIĆ Josipa PETAR. u NOB od marta 1943. 1943. Visoko. Srpkinja. komandant bataljona. 401 . radnik. 9. 1926. u odredu od septembra 1943. 1920. pomoćnik komesara bataljona. Čapljina. 1920. umro 30. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od oktobra 1943 do aprila 1944. radnik. zemljoradnik.

. SEMBERIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI I SOCIJALISTIČKOJ REVOLUCIJI. Orović Savo. Svjetlost. . .. Narodna knjiga. Olbina Dane.. GRADAČAC 1941. i 4. Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta Sarajevo: fondovi Oblasnih komiteta KPJ i SKOJ-a za istočnu Bosnu. ŽENE BOSNE I HERCEGOVINE U NOB. 2. 1977. 6.. 2. ANDH (fondovi kotarskih oblasti Brčko i Gradačac. 2. tom IV. Sarajevo. knjiga 1. Okružnog komiteta KPJ za Posavinu i Trebavu. Banjaluka 1979. . tom IX knjige 1-7. 12. 14. ZAPISI IZ OSLOBODILAČKOG RATA. Beograd. 13. Arhiv Vojnoistorijskog instituta: ANOR-a (fondovi 17. 1974. te velike župe Posavje). 1956. MAJEVIČKA BRIGADA. It>. Hronometar. SA TITOM. SKOJ U BRČKOM 1941-1942. HRONIKA TAREVACA. 1969. 1980. knjiga. Vojnoizdavački zavod Beograd.IZVORI I LITERATURA i I Z V O R I NEOBJAVLJENA GRAĐA: 1. 1971. četnička arhiva (fond Trebavskog odreda. . Piskavica Rifat. . Spužić Muhidin. 1972... knjige od 1-35. Vojnoizdavački zavod. knj. 1978. Univerzal. Majevicu i Tuzlu. Sarajevo. Minderovič Čedomir. 3. Vojnoizdavački zavod. Modriča. Iutekčić Mehmedalija. Orašje i Srebrenik. 3. GODINE. Tuzla. divizije). Svjetlost. 2. 1979. . Brčko. tom XII. Čolaković Rodoljub. PARTIZANI U POSAVINI. Glas. 1976. odnosno korpusa i fond Vrhovne komande za vrijeme dok je ona boravila na teritoriji Trebave i Posavine. Oslobođenje Sarajevo. 17. Bosanski Samac. 5. RATNI DNEVNIK 1941-1945. Svjetlost. . 15. . MAJEVIČKA BRIGADA. TUZLA U RADNIČKOM POKRETU I REVOLUCIJI. divizije djelimično 16. . 15. Popović Boro. 1959. knjige 1. 1979. . korpusa NOVJ-a. knjiga 2. i 36. 1971. 9. Saraicvo 1975.. OBJAVLJENA GRAĐA: Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda i narodnosti Jugoslavije. Arhiv Muzeja revolucije Sarajevo (fond Oblasnog NOO za istočnu Bosnu i Okružnog NOO za Posavinu i Trebavu). 10. knjige 2. Univerzal. i 38. i 2. te sreskog komiteta KPJ za Gradačac.. i drugo dopunjeno izdanje. 3. 1 ISTOČNA BOSNA U NOB-u. SREDNJA BOSNA U NOB-u. 1. 8. i 3. Odžak. HRONIKA MODRIĆF. 1981. Sarajevo. 402 . 7. 4. Svjetlost. RATNI DANI. Tuzla. i 2. Muradbegović Hakija. 1972. i tom XIV. Beograd. komande Posavsko-trebavskog vojnog područja i komandi mjesta: Gradačac. Komande vojne oblasti 3. Modriča. Modriča. 1. knjiga 1. 11. tom XI. Prosveta. knj.

20. Sarajevo. Beograd. SREMSKI FRONT 1944-1945. MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED. DOBOJ. MUSLIMANSKE BRIGADE. DRUGA VOJVOĐANSKA BRIGADA. 6. Šabac. i 2. OKUPATORSKA PODJELA JUGOSLAVIJE. 1957. Vojnoizdavački zavod. Vojnoistorijski institut.Kazazović Ćamil. Trikić Savo. Vojnoizdavački zavod. Miladinović Svetislav. 13. Petovar Rudi. 1980. DIVIZIJA. Dželebdžić Milan. Vojnoistorijski institut. Panić Radovan. 1979. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. Džonlagić Ahmet. Samardžija D. Džonlagić Ahmet . Ljubivoje Pajović. 14. Slavko. JUGOSLAVIJA 1941-1945. i Bašić R. 1972.L I T E R A T U R A 1. Atanackovič Žarko. Pantić Milojica. Josip Broz Tito. 1982. Vojnoistorijski institut. 11. 17. 1970. 3. Dušan Uzelac. SRPSKA BRIGADA. 1. Popović Stevo. Istorijski arhiv Sarajevo. 1976. Petrovar Rudi. knjiga 1. MAJEVIČKI PARTIZANI. Beograd. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941. 5. 1973. Vojnoizdavački zavod. 1951. 15. Antonić dr Zdravko. PETA KOZARSKA BRIGADA. i 1961. ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENJE JUGOSLAVIJE 1945. Vojnoizdavački zavod. 1. Dragoslav Parmaković. TREĆA VOJVOĐANSKA BRIGADA. VOJNO DELO. 22. Vojnoizdavački zavod. Strugar Vlado. Beograd. 18. Vojnoizdavački zavod. 12. 1973. 403 . 9. Vojnoizdavački zavod. knj. Vojnoizdavački zavod. 7. Mandić Gligo. Vojnoizdavački zavod. S MAJEVICE I SEMBERIJE. 8. Vojnoizdavački zavod. i 2. 16. 1951. 14. BORBENI PUT 16. 1970. BORBENI PUT 16. 1977. Fond NOB-a Podrinja. Vojnoizdavački zavod. 1982. VOJNA DJELA. 23. 21. 2. VOJVOĐANSKE DIVIZIJE. 1981. 1965. Borojević Lj. HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAĆKE BORBE NARODA JUGOSLAVIJE 1941-1945. 1978. Beograd 1962. Mišo Leković. OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE knj. 4. Mićanović Slavko. Ćulinović dr Ferdo. 1978. 19. Beogradski izdavačko-grafički zavod. 1957. 17. Vojnoizdavački zavod. NJEMAČKA OFANZIVA NA ISTOČNU BOSNU. Svjetlost. JANUAR-FEBRUAR 1942. 1963-1965. 10. Beograd. 25. Beograd. Pres-kliping. Grujić Periša. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. Sarajevo. društveno-privredna karta komune. Vojnoistorijski institut 1964.

Borovčanin Drago. Beog rad. Univerzal. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 2/1967. 6. Sarajevo. 11. Lukić Radivoje. Bašović Ljubinka. 1977. ČLANCI I RASPRAVE . Vojnoizdavački zavod 1964. Ćamo Edhem. knj. U SREZU BRĆANSKOM. Beograd. Vojnoizdavački zavod. knj. knj. 13. Univerzal. Sarajevo. Narodna armija. Jovo Vukotić. 5. Antonić Zdravko. KRIZA USTANKA U ISTOČNOJ BOSNI. 2. 1962. OZRENSKI PARTIZANSKI ODRED. 1. Politika od 6-16. 1969. br. 1979. 1979. OPERACIJA VLASKA MALA. Oblasni vojni štab. Mijatović Cvijetin. Antonić Zdravko. 25. marta 1980. PODGMEČKE BIJELE NOĆI. Mujkić Asim. Uzelac Dušan. SJEĆANJE NA HASANA KIKlCA. 12. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 4. Istočna Bosna u NOB. 9. 1. 12. ·. 1. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 404 * w > . O REVOLUCIONARNOM RADNIČKOM POKRETU U TUZLI OD 1929-1934. edicija II. DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA. 1979. Svjetlost. Prilozi br. 2. Muradbegović Midhat. Književni susreti. 8. 1. i treće prerađeno i dopunjeno izdanje. NARODNI I RADNIČKI TRIBUN MITAR TRIFUNOVIĆ UCO. Kljajić Radmilo. BORBE VOJVOĐANSKIH PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI KRAJEM 1942. Vojnoistorijski glasnik. 26. Danilović Uglješa. OKUPACIJA I POČETAK OKUPATORSKOG TERORA U TUZLANSKOJ OBLASTI. PRILOG ISTRAŽIVANJU RADNIČKIH BIBLIOTEKA I ČITAONICA U BiH IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA (1918-1941). Vojnoizdavački zavod. Tuzla. 10. Karabegović Ibrahim. Vujasinović Todor. 1. I POČETKOM 1943. GRADAĆAC I NJEGOVA OKOLINA U NOB. knj. REVOLUCIONARNA DJELATNOST MITRA TRIFUNOVIĆA U RADNIĆKOM POKRETU. knj. 16. Ustanak naroda Jugoslavije 1941. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 3. Gradačac. 1977. 14. OSVRT NA RADNIČKI POKRET U BRČKOM IZMEĐU DVA RATA. 7. 1972. GODINE. Vojnoistorijski glasnik. Prilozi. 2/1979. knj. O IZGRADNJI BOSANSKO-HERCEGOVAČKE DRŽAVNOSTI POSLIJE II ZASIJEDANJA AVNOJA-a. 4. DELOVANJE KPJ NA PRIPREMAMA I POKRETANJU USTANKA U BiH 1941. Istočna Bosna u NOB-u. Tuzla 1941. Tuzla 1981. Panić Radovan. Karasijević Drago.24.

17. Istočna Bosna u NOB-u. 1. knj. 16. knj.15. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. knj. 2. UTICAJ RADNIČKOG POKRETA TUZLE NA POLITIČKA KRETANJA U GRADAČCU. Popović Boro. Simič Nikola. 1. Istočna Bosna u NOB-u. knj. Tufekčić Mehmedalija. POSAVINA I TREBAVA U NOP. PRVA POSAVSKA PARTIZANSKA ĆETA. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Sarajlić Abdulah. 18. 405 . ZAPISI O DOKTORU MUJBEGOVlCU. 1.

Teškoće u razvoju NOP-a 1942. Formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda 3. Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka 2.S A D R Ž A J Strana PREDGOVOR RIJEČ AUTORA UVOD I DIO 5 25 31 RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA 1. divizije za dejstvo na Trebavi i Posavini 2. do proljeća 1944. Djelatnost društveno-političkih organizacija. godine 103 105 119 122 150 169 407 . Spajanje Posavskog i Trebavskog NOP odreda u Posavsko-trebavski NOP odred i borbe u Posavini i na Trebavi od konca januara do sredine aprila 1944. organa narodne vlasti i vojnoteritorijalnih organa u Posavini i na Trebavi od ljeta 1943. Pripreme. godine . Borbena dejstva Trebavskog i Posavskog NOP odreda do početka 1944. godine 5. godine 4.mjere i akcije okupatora i kvislinga 4. početak i razvoj ustanka 3. Značaj prodora glavne udarne grupe divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i orijentacija jedinica 17. Oživljavanje aktivnosti NOP-a II DIO 54 55 65 79 87 FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA 1.

Rad Komande Posavsko-trebavskog područja i politički rad na terenu IV DIO 203 205 212 229 225 UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE 1. godine 4. godine 2. Dejstva odreda u centralnoj Bosni 2. Povratak u istočnu Bosnu 3. Pod komandom 23. Borbe za konačno oslobođenje Posavine i Trebave Vojno-politički značaj Posavsko-trebavskog NOP odreda V DIO 261 263 267 286 296 307 SPISAK BORAČKOG SASTAVA POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Izvori i literatura Neobjavljena građa Objavljena građa Literatura Članci i rasprave 311 402 402 402 403 404 408 . divizije 4. Pod komandom 25. GODINE . divizije 3. 1.III DIO Strana DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. Vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi početkom 1945. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. Aktivnost odreda od septembra do decembra 1944.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful