ODBOR ZA IZDAVANJE KNJIGE BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTlC, NIKOLA BOSIĆ, IVAN BUMBULOVIĆ.

AHMET ĆATIĆ, dr ETHEM ČAMO, V!D DEVIĆ, IVO DOMAZET, ILIJA DRINIĆ, STEVO ĐURIĆ, SAVO ĐUR1Ć, SVETOLIK GOSPIĆ, UROS GORANOVIĆ, KEMAL HALILOVIČ, TEUFIK IMAMOVIĆ, ILIJA KAURINOVIĆ, DR MUHAMED KEŠETOVIĆ JOVAN KEREZOVIĆ, JOVICA LAZAREVIĆ, JOVO MALESEVIČ, MUSTAFA MUJCINOVIČ, PANTO NIKOLIĆ, KADRO RAMIĆ, SAFET RAMIĆ, NIKOLA SIMIĆ, BORIKA STANČIĆ, LAZAR STEVANOVZĆ, FUAD SVUIC, MUHIDIN SPUŽIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKČIĆ, ESAD TIHIĆ, GAVRO TUBAKOVIĆ, SAVO ŽIVKOVIĆ i STEVO ŽIVKOV1Ć

REDAKCIJSKI ODBOR: BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTIC, IVAN BUMBULOVIĆ, ILIJA DRINIĆ, dr MUHAMED KEŠETOVIĆ, NIKOLA SIMIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKĆIC.

RECENZENTI: Dr IBRAHIM KARABEGOVIĆ i mr. RAFAEL BRČIĆ.

FINANSIRANJE EDICIJE OBEZBIJEDILE SU SKUPŠTINE OPŠTINA: BOSANSKI SAMAC, BRČKO, GRACANICA, GRADACAC, MODRICA, ODŽAK, ORASJE, SREBRENIK I REPUBLIČKI ODBOR SUBNOR BiH SARAJEVO,

ESAD TIHIĆ

POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED

Beograd 1983.

I z d a v a č VOJNOIZDAVAČKI

ZAVOD

Načelnik ĐORĐE STANIČ, pukovnik

RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE
KNJIGA DVESTA ČETRDESET OSMA

M O N O G R A F I J E JEDINICA NOV I PO JUGOSLAVIJE

KNJIGA SEDAMDESET TREĆA

UREĐIVAČKI ODBOR RAHMIJA KADENIC, generai-pukovnik, predsjednik, članovi: ALI SUKRIJA, RISTO DŽUNOV DAKO PUAC, generai-pukovnik, MILAN DALJEVlC, generai-pukovnik, ŽIKA STOJSlC, general-po (pukovnik, FABIJAN TRGO, general-potpukovnik, VELJKO MILADINOVIĆ, general-potpukovnik, JOCO TARABIC, general-potpukovnik, METODIJE KOTEVSKI, general-potpukovnik, AUGUST VRTAR, general-potpukovnik, SVETOZAR ORO, general-major, MISO LEKOVIĆ, pukovnik, AHMET ĐONLAGIC, pukovnik, VIKTOR KUCAN, pukovnik, RADOMIR PETKOVIC, pukovnik glavni i odgovorni u r e d n i k .

UREDNIK MOMČILO KALEM, potpukovnik

*

RECENZENTI

dr ZDRAVKO A N I O N I C i general-potpukovnik V E L J K O MILADINOVIĆ

P R E D G O V O R Narod Posavine i trebavskog pobrđa od davnina je njegovao slobodarske tradicije. Na seoskim skupovima i sijelima ljudi su rado slušali ili pjevali popularnu, starinsku, pjesmu o hajduku Savi od Posavlja. Pričale su se i prepričavale priče o nekadašnjim pobunama posavskih kmetova protiv samovolje njihovih bezobzirnih i nezasitnih čitluk-sahibija o takozvanoj pop-Jovičinoj i pop-Stevanovoj buni - znalo se štošta i o revolucionarnim idejama i porukama znamenitih Posavaca Vase Pelagića i Mitra Trifunovića Uče, pa se slobodno može reći da su i ta predanja i tradicije, a pogotovu dotadanji rad i uticaj poznatih komunista Ahmeta Kobića, Riste Mikičića i drugih, mnogo doprinijeli i pomogli da i brčanska Posavina i susjedna Trebava, već u prvim ustaničkim danima 1941. godine, postanu snažnim uporištima narodnooslobodilačkog pokreta. U stvari, prve ustaničke akcije su i ovdje, u Posavini, počele istovremeno kad i u ostalim dijelovima sjeveroistočne Bosne - na Majevici i u Semberiji. Desilo se to ne slučajno, stihijno, nego po ranije utvrđenom planu i dogovoru. Naime, ubrzo nakon objavljivanja poznatih, istorijskih, proglasa CK KPJ i poziva svim narodima Jugoslavije da se dižu u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u Bogutovom Selu ispod Majevice je, 28. jula iste godine, održan sastanak nekolicine odgovornih aktivista KPJ sa područja sjeveroistočne Bosne na kome je, u duhu tih proglasa i prethodnih odluka viših partijskih rukovodstava, formirano i ustaničko rukovodstvo za ove krajeve: »Majevički podštab«, kako je 5

tada nazvan. Na istom tom sastanku, pored formiranja navedenog rukovodstva, donesena je i odluka da već 10. avgusta, istovremeno, počnu prve ustaničke akcije i na Majevici, i u Semberiji, i u brčanskoj Posavini. Tako je u skladu sa pomenutom odlukom - ugovorenog dana, 10. avgusta uveče - i nekoliko grupa patriota i simpatizera Partije, predvođeni ovdašnjim komunistima Perom Ćuskićem, Nastom Nakićem, Petrom Kaurinovićem i drugim, izašlo na glavne saobraćajnice i isjeklo telefonske veze na pravcima Brčko - Orašje, Brčko - Brezovo Polje i Brčko - Celić. Valjda zbog toga što su se, istovremeno, desile na više mjesta i na dosta širokom prostoru - na Majevici, u Semberiji i u brčanskoj Posavini - ove prve ustaničke akcije su, iako skromnog učinka, izazvale veliki strah i pometnju kod predstavnika okupatorsko-ustaških vlasti u susjednim gradovima. Kako su to oni u prvi mah shvatili, najbolje se vidi iz jednog sačuvanog dokumenta - iz depeše kotarskog predstojnika iz Brčkog, kojom on, već sljedećeg jutra, obavještava Ministarstvo unutrašnjih poslova NDH u Zagrebu da je u ovim krajevima »izbila pobuna«, da su »pobunjenici u jakoj nadmoći«, da »prijeti opasnost da će se pobuna proširiti i preko rijeke Save« i, na kraju, da moli »najhitinju pomoć, i to u vojsci koja će biti naoružana strojnim puškama...« Međutim, već sljedećih dana, čim su se malo pribrali i prikupili nešto više podataka o učesnicima u ovoj pobuni, ustaše su, još revnosnije, nastavili da jure po okolnim srpskim selima: da hvataju goloruke mještane, da ih muče i ubijaju ili šalju u koncentracione logore. Našavši se u takvoj situaciji, ljudi su, htjeli, ne htjeli, morali da bježe ispred ustaškog noža i ugarka. Najodvažniji su se, slijedeći komuniste, svrstavali u borbene grupe i jedinice, pa je tako, već krajem avgusta, prvo formirana Ražljevačka partizanska četa, a nešto kasnije, polovinom decembra, i Posavska partizanska četa. Moglo bi se slobodno reći da je već tada - formiranjem navedene partizanske jedinice - formirana i osnovica, srž, budućeg Posavskog partizanskog odreda o kome će ovdje biti riječ.
6

Ražljevačka partizanska četa (kasnije Brčanska) razvijala se i dejstvovala na prostoru istočno od ceste Brčko - Tuzla. Iako još uvijek relativno malobrojna, četa je s uspjehom štitila okolna srpska sela od ustaških nasilja. Tako je Ražljevačka partizanska četa, 10. septembra, izvela jednu, u takvim prilikama, veoma uspjelu akciju. Naime, toga dana četa je u zasjedi sačekala neprijateljevu kolonu od 60 do 70 ustaša i domobrana koja se, od Brezova Polja, kretala prema Ražljevu. U tom kratkom, ali oštrom sukobu neprijatelj je bio iznenađen, razbijen i potisnut. Šest domobrana je ranjeno, a šest zarobljeno. Pa i plijen, koji je tom prilikom pao partizanima u šake, takođe nije bio za potcjenjivanje: jedan teški mitraljez »švarc-loze«, 13 pušaka, nešto municije, bombi i druge vojničke opreme. Posavska partizanska četa je, nakon formiranja, i nadalje krstarila na prostoru zapadno od ceste Brčko - Tuzla: po Bukviku, Obudovcu, Žabarima i još nekim srpskim selima u Posavini. Međutim, u okolnim selima, hrvatskim i muslimanskim, vlasti NDH već su bile uspjele da formiraju svoje ustaške tabore ili oružničke postaje. Naravno, njihov osnovni zadatak je bio uvođenje okupatorskog »novog reda i poretka«, pa su se i ustaše i oružnici iz svih tabora i postaja tako reći svakodnevno zalijetale u pomenuta srpska sela i zaseoke. Ipak, mada teškom mukom, četa je uspijevala da se suprotstavi ustašama i održi na tom prostoru. U to vrijeme partijska organizacija ovog dijela Posavine je neposredno bila povezana sa Okružnim komitetom KPJ za Majevicu i Semberiju. I četa je, isto tako, ulazila u sastav Majevičkog partizanskog odreda i sa Ražljevačkom (Brčanskom) i Semberijskom (Bijeljinskom) partizanskom četom sačinjavala Bijeljinsko-brčanski bataljon pomenutog odreda. Stoga su i posavski partizani, s vremena na vrijeme, prelazili cestu Brčko - Tuzla i sadejstvovali sa ostalim jedinicama bataljona čiji se štab, tih dana, nalazio u Koreniti. Tako je Posavska partizanska četa, 12. februara 1942. godine, zajedno sa Ražljevačkom četom, napala i likvidirala neprijateljevo uporište na Miladijama kod Brčkog. Tom prilikom je izgubila i jednog od svojih boraca - Savu Lukića Jeremića. 7

Dvadesetog februara 1942. godine došlo je do mučkog četničkog napada na štab Prvog majevičkog partizanskog odreda u Vukosavcima, kojom prilikom je izginula većina članova tog štaba i Okružnog komiteta, među kojima i Pero Ćuskić, jedan od organizatora ustanka u Posavini, i doktor Mustafa Mujbegović - rodom iz posavskog sela Tarevca koji je uživao ugled i poštovanje ne samo u svome kraju nego i u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni. Poginuo je i sekretar Partijskog povjereništva za Posavinu Slobodan Jovanović koji se, toga jutra, slučajno zatekao u štabu. Već slijedećeg jutra, čim su saznali za ovaj nemili događaj, borci Bijeljinsko-brčanskog bataljona su smjelo krenuli u protivnapad i za kratko vrijeme razbili i razoružali četničke »bataljone« Spasoja Ćembučića Čembe u Čađavici i Andrije Popovića u Krbetima. U tim akcijama, bolje reći u razoružavanju četničkih grupa u Krbetima, Sandićima i Srpskom Brezovom Polju, učestvovala je i Posavska partizanska četa, koja se toga jutra, takođe, zatekla u tom rejonu. Majevički partizanski odred nije pokleknuo pred ovim prvim, iako teškim, udarcima četničkih izdajnika. Naprotiv, njegove snage su se ponovo našle na okupu, i to, ovog puta, u Koreniti. Formiran je novi štab odreda i 26. februara - s namjerom da se obračuna sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima - kolona od oko 450 boraca je ponovo krenula ka Vukosavcima. U toj koloni, uporedo sa Sembercima i Majevčanima, krenuli su i Posavci... Čitav dan 28. februara, na kosama iznad Vukosavaca, vođena je teška i odlučujuća borba sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima. I komandant Drinskog četničkog odreda Đure Bižić takođe je mučki, iza leđa, napao partizane, mada je prije toga, pred novoformiranim štabom Prvog majevičkog partizanskog odreda, dao svečano obećanje da se neće miješati u sukob. Poslije brojnih juriša i protivjuriša, u kojima je bilo mnogo mrtvih sa obje strane, glavnina Odreda, sa nešto oko 250 boraca, morala je da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju i da se prebaci na Birač, dok je drugi njegov manji dio ostao odsječen... Na Karića-vinogradu iznad Vukosavaca (tako se zvao jedan od partizanskih 8

položaja što su ga zaobišli četnici) ostala je i grupa boraca iz Posavske partizanske čete. Probivši se nekako kroz redove Bižičevih četnika što su im iza leđa dolazili - izgubivši u tom dvoboju jednog od omiljenih boraca u četi Stevana Đuričića Abisinca - i ovih desetak boraca iz Posavine je krenulo nazad, ka Koreniti. No, te noći, u Koreniti nikoga više od partizana nije bilo. Stoga su i oni nastavili pokret i, sljedećeg jutra, osvanuli u Popovom Polju nedaleko od Brčkog. Šta se sve u međuvremenu desilo i šta ih sada u selu očekuje, to niko od njih, u prvi mah, nije mogao da zna. Ali, desilo se da su upravo tu, kod Maksimovića kuća u Popovom Polju, osvanuli i Nasto Nakić i Boro Popović koji su, prema ranijem dogovoru, morali da se vrate na partijski rad u Posavinu, a s njima i nekoliko brčanskih komunista što su početkom januara, zajedno sa Hasanom Burićem i Ivicom Đermanovićem, uspjeli da pobjegnu iz ustaškog zatvora u Brčkom i pridruže se posavskim partizanima. Bili su to Safet Salihodžić, Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević Hakan. Tako su se ove dvije grupe Posavaca, sticajem okolnosti, ponovo našle na okupu. U Popovo Polje, sa nekolicinom boraca, stigao je i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i Semberiju Jusuf Jakupović Mrki, koji je, takođe, ostao odsječen... I odmah je otpočelo savjetovanje... Trebalo je, i to što prije, odlučiti šta da se radi i kuda da se krene. Bilo je svakojakih prijedloga, ali je preovladalo mišljenje da će najbolje biti ako se krene u Posavinu, a odatle, preko Trebave, na Ozren. Svaki trenutak je bio dragocjen. Čim je mrak počeo da se spušta, kolona od dvadesetak partizana, sa sekretarom Okružnog komiteta KPJ Jusufom Jakupovićem na čelu, krenula je iz Popova Polja ka Posavini. Bez teškoća su prešli preko ceste Brčko - Tuzla i, pred ponoć, stigli do Omerbegovačke rijeke. Ali, dalje nijesu mogli... Na mostu preko nabujale riječice dočekala ih je zasjeda. Morali su da se vrate... Četiri dana su sjedili, skriveni, u nekom opustjelom zaseoku u Potočarima, a onda su se, ponovo, odlučili za pokret. Jusuf Jakupović je izostao... Smatrao je da on, kao partij9

takođe morala da se prebaci na Ozren. No.pod uticajem nekolicine oportunista i kapitulanata sa Stevanom Botićem na čelu . Pogotovu među saradnicima i pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta.. naišli na strah i pometnju. za kratko vrijeme. jedan broj trebavskih ustanika se. početkom marta ponovo našla u svome kraju. O tome su pristalice narodnooslobodilačkog pokre10 . oružnika. i ovdje su. ranije. Pod pritiskom nadmoćnijeg neprijatelja.. Maglaj i Gračanicu. umjesto dobrodošlice. uspjela da se održi četa partizana. Šta se. pogotovo na susjednoj Trebavi. Na Trbavi je. na Ozrenu događalo. da su onesposobili željezničke pruge Sarajevo . nešto kasnije. Stoga je trebalo da i ova grupa partizana. Modriče i još nekih mjesta sa trebavskog područja.ski funkcioner. na Majevici ili u Semberiji . već u samom početku. a sada. pa je kod tog dijela snaga . Stoga je odlučio da na tom prostoru. Stalno su zazirali od ustaša.uz pomoć partijskih aktivista.došlo do naglog osipanja. na Trebavi. dobar dio ustaničkih snaga je izostao na desnoj strani Spreče. Trebavaca . Ali.. ustanici su se povlačili. jedva nekako.ka Ozrenu.i od četnika.predvođena Milošem Kupresom i Ismetom Kapetanovićem .. Istina. domobrana. posavski partizani su dobro znali. naime. poprimio široke razmjere: da su ustanici. No. okupator je brzo reagovao i povratio izgubljene gradove.. tako reći u zaletu. vratio sa Ozrena na Trebavu. porušili mostove.. Tako se grupa preostalih boraca Posavske partizanske čete. krajem januara. da je ustanak u tim krajevima. Međutim.. srećno prešli preko Omerbegovačke rijeke. Ljudi su se bojali. tada su počele da kolaju priče kako je u jedinicama na Trebavi došlo do razmirica i previranja. Znali su.. evo . odmah produži dalje . Formirane su i neke nove ustaničke jedinice u koje su i nadalje pristizali novi borci iz Gradačca.. sa nekolicinom preživjelih partijskih aktivista.sačeka povratak naših snaga.Tuzla. Ostali su krenuli i ovoga puta..ali je i ta četa. mještana . da su isjekli telefonske veze. kao što je već bilo dogovoreno.Brod i Doboj . zauzeli gradove Doboj. Glavnina je uspjela da se organizovano povuče ka Ozrenu. ne bi smio da napušta svoje područje.

povlačio sa Majevice). Žabare ili u neko od drugih srpskih sela u Posavini. htjeli. porazbolijevali i Nasto Nakić. mještana. dvojicu partijskih aktivista. pa je zbog toga. prvo otkrili i pohvatali iznemogle Simu Petrovića i Mustafu Šehovića. zakratko. nije bilo skloništa. Prvo su se porazbolijevali Simo Petrović.valjda što su već bili nešto osjetili ili saznali o prisustvu partizana na tome prostoru . još iste noći. Safeta Salihodžića i Ratka Vojinovića. da ostanu u Posavini. a od trojice izviđača ni traga ni glasa. prime partizane. prilike u Posavini su. uputi patrola koja će ispitati kakvo je stanje na Trebavi. Mustafa Sinanagić i Hasan Trebinčević Hakan i. polovinom marta. ali šta se sada na Trebavi događa . vršile premetačine po kućama. Safet Salihodžić i Ratko Vojinović (jedan od majevičkih partizana koji se. Ali.. koji su se tu skrivali i potajno djelovali.. zaraza se i dalje širila pa su se.ustaše i oružnici iz okolnih uporišta su tako reći svakodnevno upadale u Bukvik..to niko nije umio da kaže. a ostali. Malo je bilo ljudi koji su smjeli da pod svoj krov. Za izvršenje toga zadatka. 11 . Stoga su i ovi naši borci. U vodoplavnim i još neolistalim posavskim lugovima. Meho Ahmetović. iz dana u dan. čim su stigli u Bukvik. donesena odluka da se. dok se patrola ne vrati. krenuli ka trebavskim brdima. da se sklone u neku poljsku kolibu (stanaru) u Gornjem Žabaru. Njih trojicu su drugovi jedva nekako uspjeli da sklone u Siminom i Borinom rodnom selu Obudovcu. bivale sve teže i nesnosnije. Ustaše i oružnici su im stalno išli po tragu. No.ta u Posavini čule. javili su se Sreto Petrović Srbijanac. ne htjeli. ni oni nisu mogli da im pruže podrobnija obavještenja. zajedno sa grupom Posavaca.. Mustafa Šehović i Boro Popović. A onda je uslijedilo ono najgore: pojavio se tifus. pa su tako. premlaćivale mještane ili ih otpremale u logore. desetak dana kasnije. u takvim prilikama. no. Naime . takođe. Međutim. kao dobrovoljci. i još iste večeri održali s njima sastanak. i Nastu Nakića. prvo pronašli Petra Kaurinovića i Stevu Živkovića. odmah nakon toga. a zatim. nakon duže rasprave. Obudovac. bez odlaganja. Mehu Ahmetovića. Sva četvorica su bili nepokretni i morali su.

takođe. Međutim. čekajući povratak izvidnice. Jer.zatim Ferid Širbegović i još neki. Avdo Mujbegović i Edhem Mujbegović . Ukratko rečeno. doduše. U jednom gornježabarskom zaseoku sustigle su ih ustaše: došlo je do kratke i neravnopravne borbe. Stevo i Savo Živković. Vuko Simić.Međutim. pali kao žrtve tih razmirica i rasula. Tako su u ove jedinice. nisu daleko odmakli.odista bile u rasulu. ustaničke snage na tom prostoru su . Doduše u toku marta . nešto ranije. u kojoj su ova dvojica komunista junački izginuli. Bili su to. Nakon toga je i Živko Ćuskić. odnosi sa četnicima su se iz dana u dan zaoštravali tako da je.kao što se to i ranije govorilo . jedini oslonci i utočište pristalica narodnooslobodilačkog pokreta sa trebavskog područja. čuvši šta se sa ostalima dogodilo. još bile prisutne i uspijevale da se održe neke. od bivše Posavske partizanske čete i Partijskog povjereništva za Posavinu. bila je donesena odluka da se ponovo uputi patrola na Trebavu. inače rodom iz Bistarca kod Tuzle). zbog svoje aktivnosti. prije nego što su ova četvorica pala u šake ustašama. ipak. a odatle na Ozren. kao i jedna grupa antifašista iz sela Tarevaca. nekako u to vrijeme. tako da su i ona prva trojica kurira. prvenstveno komunista i antifašista koji su. došli i Mehmedalija Tufekčić i Hamid Mazalović iz Gradačca. takođe obolio od tifusa. Na žalost. manje. polovinom aprila. a druga od 50 boraca pod komandom Novaka Mrkonjića. u životu je ostalo samo sedam ljudi: Petar Kaurinović. 0 njihovim prijašnjim namjerama: o odlasku na Trebavu. više nije moglo biti ni govora. Milivoje Stojčević Brzina i komandir čete Nikola Simić koji se.dok se ova grupa posavskih partizana. poslije Vukosavaca našao u Posavini. Ovoga puta su krenuli Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić (koji se. došlo i do oružanog 12 . Sreto i ostali. partizanske jedinice: jedna od nekih 150 ljudi pod komandom Nikole Ćelića. među kojima i Mehmed Mujbegović. morali da se sklanjaju ispred ustaške policije.braća i rođaci doktora Mustafe Mujbegovića . nekim drugim pravcem probijao sa Majevice ka Posavini i Trebavi i tek kasnije se pridružio ostalima. tih dana.na TreBavi su. Boro Popović. preganjala sa ustašama i rvala sa tifusom . izvršio samoubistvo.

četnički komandanti su.ili da se i sami prilagode prilikama i nađu u toj sredini gdje bi.da se povinjuju istoj sudbini kakva je već snašla Nastu Nakića i ostale . odlazile u taj bataljon. a pop Savo Božić na Trebavi. U takvoj situaciji i nekoliko preživjelih partijskih aktivista našlo se u dilemi: da li da i dalje ostanu izolovani i prepušteni sami sebi . nemajući drugog izbora. tražeći kakav-takav oslonac i utočište. na žalost.kod golorukih i nezaštićenih posavskih seljaka. odlazila na Krečane nedaleko od Gradačca gdje se. formirao i takozvani Posavski četnički bataljon. ustaše su i dalje harale i činile svakojake zločine. svako u svoje ime i na svom području. pop Dimitrije Stefanović iz Gornjeg Žabara. Takav jedan dokumenat je. pokazali nadmoćnijim: Ozrenski partizanski odred je .bolje reći onaj dio njegovih boraca koji je i dalje ostao vjeran idejama narodnooslobodilačkog pokreta .morao da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju. pa su Cvijetin Todić na Ozrenu. a zatim i na Ozrenu i Trebavi . Nekako u isto to vrijeme dok se ovo događalo sa Petrom Kaurinovićem i ostalim pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta iz Posavine.na sastanku koji je sa tim predstavnicima održan 28. Jer. u sastavu Trebavskog četničkog odreda. u stvari. čime su. pravili sporazume sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti. pa su i oni krenuli na Krečane. Šta to zapra13 . pogotovo Srba. maja 1942. a zaštite niodakle nije bilo.prvo na Majevici.da formiraju svoje. među prvima . godine u selu Lipcu kod Doboja . Stoga je većina tih ljudi. izražavli svoju lojalnost i privrženost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Petokolonaši i raskolnici su se.sukoba. četničke odrede. već prema mogućnostima. odmah nakon toga. čiji je komandant bio takođe Posavac.potpisao i komandant Trebavskog četničkog odreda pop Savo Božić. nastavili da djeluju na liniji narodnooslobodilačkog pokreta? Najzad je preovladalo ovo drugo mišljenje. zavladao je još veći strah i nesigurnost. počeli da uvode svoju vlast . Četnici su potpuno zagospodarili tim područjem. Poslije svega što se dogodilo . Čak su i mnoge pristalice narodnooslobodilačkog pokreta.

čovjek koji je i odranije uživao veliki ugled i poštovanje. pošto-poto. godine. pa je bilo jasno i velikom broju posavskih seljaka koji su. i njima je to išlo u račun: htjeli su da te ljude.. a neko zbog ustaške samovolje i terora.. već bili prisili kokarde i našli se u bataljonu popa Dimitrija.! Sada su i jedni i drugi. Sporazum sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti što ga je pop Savo prihvatio i potpisao ubrzo je stupio na snagu. izvodile grupice razularenih četnika i legionara. kao stranac. vratilo u svoje selo i formiralo . Nikoli Simiću i ostalima nije bilo teško da se prilagode toj sredini: da se povežu sa tim ljudima . nije imao nikakvog autoriteta. nego im je pop Savo za komandanta nametnuo nekoga Vladimira Mičića. ali je na kraju popustio. No. u Posavini i na Trebavi je vladalo relativno zatišje. Iza tog zahtjeva opet su stajali Petar Kaurinović i ostali.Bukvički bataljon. kako Mičić. Naprotiv. u duhu toga sporazuma. pa su stoga i postavili zahtjev da se izdvoje i da. tu i tamo. Stoga i Petru Kaurinoviću. neko zbog neobaviještenosti.da je to akt potpune izdaje i kapitulantstva . Pop se u početku opirao. Četnički agitatori su i nadalje pronosili priče kako partizana nigdje više u blizini nema. formiraju svoj bataljon.vo znači . nikakvih ozbiljnijih borbi nije bilo. u Bukviku. Nisu uspjeli samo to da na čelo bataljona isture svoga čovjeka. kako se te pristalice nisu često pojavljivale.da nađu s njima zajednički jezik. kako su protjerani ne samo sa Majevice i Ozrena nego iz cijele is14 . tako da i četnici. ali to Bukvičanima nije odgovaralo. No. Sem manjih čarki koje bi..sada je svakom razumnom i dobronamjernom čovjeku bilo jasno.. Tako se nekih 70 ili 80 Bukvičana. na Krečane. nisu morali da zaziru od ustaša. prisno sarađivali u traganju za pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. nakon toga. Naravno da je takvo »ratovanje« odgovaralo i onim četnicima koji su tu.. Tokom ljeta 1942. krajem avgusta 1942.. to su i četnici ljenčarili i muvali se oko svojih kuća. u bataljonu je i nadalje glavnu riječ vodio Petar Kaurinović. rodom iz Birča. Jer. došli iz udaljenijih posavskih sela. takođe Bukvičanin . izvuku ispod štetnog uticaja popa Dimitrija. godine. narednika bivše jugoslovenske vojske.

izbila na Savu gdje je. Brigada se nije dugo zadržavala na Trebavi: ostala je tu svega dva-tri dana i opet se vratila na Majevicu. Istina. Pero Bosić i drugi. jednu od glavnih saobraćajnica koja povezuje posavsku i semberijsku žitnicu sa tuzlanskim industrijskim bazenom. Poslije mjesec dana provedenih u Sremu. Ali. pa neće. sa tom brigadom. koja se 5. a zatim (16. Mehmedalija Tufekčić. Nijemci su veoma brzo reagovali i odmah počeli da pripremaju opsežniji napad na Šestu brigadu i sremske partizane u kome je. trebalo da učestvuju i majevički i trebavski četnici. godine. Pristalice narodnooslobodilačkog pokreta su. bez pitanja i odobrenja. pod zaštitom noći i uz pomoć mještana. odahnule.. kod sela Broca. Hamid Mazalović. Mehmed Mujbegović. u sadejstvo Sremskog partizanskog odreda. novembra) zauzela Lopare i tako presjekla cestu Brčko . Bijeljine i Brčkog. najzad. pored njemačkih i ustaško-domobranskih snaga iz susjednih garnizona: Tuzle. poput svježeg povjetarca. Petog oktobra 1942. novembra formirala na desnoj obali rijeke. Sa njom se ovoga puta. Ubrzo nakon povratka iz Srema Brigada je. Zvornika. preko sremske ravnice. ostala drukčija politička atmosfera: ostale su priče i prepričavanja kako je to nekakva neobična vojska čiji vojnici neće ni plot da satru. prvo (11.točne Bosne. Tako je to bilo sve do kraja septembra kada je. nastavila pokret dalje . oktobra kod Dvorca nedaleko od Sremske Rače). prostrujala vijest da je. prebrodila rijeku i odmah. preko Save.. 15 . prebacio i Sremski partizanski odred. Šesta istočnobosanska brigada je. brigada se ponovo vratila u Bosnu. znatno pojačana i snabdjevena oružjem i municijom što ga je tamo zaplijenila (u borbi sa Nijemcima 14. stigli i neki od poznatih posavskih i trebavskih partizana za koje se još od aprila ništa nije znalo: da su tu doktor Ethem Čamo. tako da je u koloni. bilo nešto oko 1300 boraca. stigla Šesta istočnobosanska brigada te da su. čak ni šljivu sa grane da uberu. iza nje je.ka fruškogorskim brdima.Tuzla. na Trebavi. novembra) razjurila četnike kapetana Dragoslava Račića u Donjoj Pilići. na Trebavu.

naime. s istim ciljem. da Nijemci pripremaju ofanzivu u kojoj. Desilo se. prijašnjem. i »komandant« Mičić nije imao kuda nego da se i on. novembra. Put ih je vodio preko Bukvika gdje je toj popovoj koloni. a onda su se i oni počeli da rasipaju i da se.. donijela odluku da preduhitre protivnika: da mu ne dozvole da se sasvim prikupi i poveže nego da ga. koji su se tih dana nalazili u selu Trnovi nedaleko od Bijeljine. pojedinačno ili u grupicama. budno su motrili šta se oko njih zbiva. već bilo sakupilo na Maleševcima. pop Dimitrije je svoju »vojsku« ipak doveo na Maleševce: na ugovoreno zborno mjesto gdje su se. 16 . dok je još u pokretu. stigli u selo Vražiće ispod Majevice: tu su i zanoćili. Ostali su. to da je 70 njegovih četnika.. Bukvičani su se povinovali naređenju i krenuli. jedne večeri. začas ih razoružali i takođe. Držeći se starog ratničkog pravila da je napad najbolja odbrana.Tako je u skladu sa tim njemačkim planovima. sastavu. novembra 1942. naime. Tako je došlo i do poznatog boja na Maleševcima.nastavili pokret i. desila još jedna neprijatnost. zakonačilo u selu Lukavici ispod Majevice gdje su ih na spavanju. sljedećeg dana. treba da učestvuje i ovih 1200 četnika koliko ih se. trebalo da se pridruži i Bukvički četnički bataljon.. prema pristiglim obavještenjima. već uveliko okupljali Bižićevi i Kerovićevi četnici. pojedinačno tuku. sljedeće večeri. ova dva partizanska štaba su. Prvi su. negdje oko 20. prema naređenju komandanta Trebavskog četničkog odreda popa Save Božića. Ostavši sam. godine.njih oko 80 . takođe uspud. No. na redu. pa su tako saznali i za ovo okupljanje majevičkih i trebavskih četnika: saznali su. bez i jednog svog vojnika. uporedo sa ustaško-domobranskim jedinicama. vrati u Bukvik. mada ne u punom. tek što su se malo od sela odmakli. 28. Ali. popu Dimitriju se. bez oklijevanja. bili četnici. iznenadili borci Drugog bataljona Šeste brigade.. vratili tamo odakle su i došli. krenulo sa Krečana ka Majevici i 500 četnika pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. a dvadesetak njih je već bilo iščezlo iz kolone. Sem ovog slučaja sa Bukvičanima. doduše . » Štabovi Šeste brigade i Sremskog odreda. vraćaju kućama.

Među zarobljenima je bilo i dosta Trebavaca. štiteći i pomažući jedni druge. naročito u toku pete neprijateljske ofanzive. jedan od one nekolicine preživjelih boraca Posavske partizanske čete koji su. februara bili odvojeni od glavnine: i oni što su krenuli ka Posavini i oni koji su ostali na Majevici .poginuo je i pop Dimitrije Stefanovič. junački borili. poslije boja. Poslije četničkog poraza na Maleševcima. Predvodio ih je Vuko Simić. mada nikakvog međusobnog dodira i veze nisu imali. Istina. Predalo ih se oko 700. istupilo je 40 ljudi i reklo kako bi želilo da ostane u partizanima: da su s tom namjerom i krenuli ovamo. Pričalo se kako je taj ratoborni pop. u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni je došlo do snažnog uspona narodnooslobodilačkog pokreta: u narodu je. poslije poraza u Vukosavcima. Zbilja. ali su i nadalje djelovali na liniji narodnooslobodilačkog pokreta. do nogu bili potučeni. zajednički. nakon obračuna na Vukosavcima. saopšteno da su slobodni i da mogu ići kućama. morali da prišiju kokarde. sa »šmajserom« u rukama. Posavaca i Vučjačana.Četnici su. No. Kada im je. Na bojištu je. zajedno sa svojim dotadašnjim komandantom. počela da se budi i jača vjera u sopstvene snage. tjerao svoje četnike da se bore. Gotovo svi su se našli u takozvanom Jablaničkom četničkom bataljonu gdje su. sve do kraja narodnooslobodilačkog rata.svi koji su 28. nakon kraće provjere i ispitivanja. četnici su ipak pobacali oružje. uspjeli da se održe i sačekaju trenutak kada će moći. ni okupator nije mirno posmatrao šta se zbiva na ovom za njega veoma zna17 . odmah nakon što se Šesta brigada vratila iz Srema. Naime i nekih stotinjak partizana sa Majevice je. prividno prešlo u četnike. Treba reći i to da su se većina ovih ljudi. Interesantno je da su pripadnici Prvog majevičkog partizanskog odreda . takođe. Izginuli su i njihovi komandanti: Đuro Bižić i kapetan Jovo Prnjatovič . ostalo oko 140 mrtvih četnika. iia Maleševcima. čitav ovaj bataljon je (sem nekolicine zagriženih četnika koji nikada nisu ni bili partizani). ponovo prešao u partizane. da pobačaju kokarde i ponovo prišiju petokrake. pa tako mnogi i izginuli. ponovo.na istovjetan način postupili i snašli se u novonastaloj situaciji.

kako ga je narod prozvao po njegovom čuvenom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku . poslije odlaska Šeste brigade. nije vratio Sremski partizanski odred. po naređenju Vrhovnog štaba.kao i vijesti sa ostalih ratišta širom naše zemlje . polovinom januara sljedeće godine. Upravo s takvim ciljem i zadacima na Trebavi je. Zahvaljujući ranijim poznanstvima i prijateljstvima što ih je godinama sticao kao sreski veterinar u Gradačcu. već polovinom decembra. Pod uticajem tih vijesti . krenuli dalje.čajnom području. godine. ostao samo Sremski partizanski odred. U semberijskoj ravnici i na sjevernim padinama Majevice je. ka jugu .da hvata veze sa najboljim simpatizerima sa toga područja i da formira partijsku organizaciju. Pantom Nikolićem i još nekim partijskim aktivistima koje je tu zatekao . bile 18 . u proljeće 1943..u sastav glavnine NOVJ. Ukratko rečeno. ponovo krenuo u ofanzivu. Tako su.ljudi su se postepeno oslobađali onog. postojali su svi uslovi da snage narodnooslobodilačkog pokreta i u ovim krajevima dođu do punog i još jačeg izražaja. svesrdno prihvatili. Ostale su. formiran i Treći majevički partizanski odred ili . nakon toga. ostao i doktor Ethem Čamo. i neke manje.Kurjakov odred.zajedno sa Milošem Tolpom. partizanske grupe koje su se veoma brzo razvijale i jačale tako da je od tih grupa. zavladalo izvjesno zatišje koje je trajalo sve dok se u te krajeve. njemu nije bilo teško da obezbijedi sebi boravište: ti njegovi stari znanci i prijatelji su ga. prijašnjeg.. straha i pometnje: u narodu je raslo samopouzdanje i vjera u pobjedu. marta preimenovan u Grupu majevičkih udarnih bataljona) i nadalje su ostali u Birču odakle su kasnije. I čim se malo snašao i prilagodio prilikama. morali da napuste Majevicu i prebace se na Birač. pa je. za relativno kratko vrijeme. istina. i ovoga puta. prema tome. Tako su Šesta brigada i Sremski partizanski odred. Vijesti o zbivanjima na Majevici i u Semberiji veoma brzo su stizale i još brže se širile po Trebavi i Posavini. Šesta brigada i novoformirani Majevički partizanski odred (25. terenske. odmah je počeo . Na Majevici i u Semberiji je. kao i novoformirani Majevički partizanski odred.

ti ljudi nisu imali nikakvog oslonca i zaleđa. u Posavini je. Vezu ni sa jednim od svojih partijskih rukovodstava više nisu imali. Jer. Dok se ovo događalo na Trebavi. Skugriću. shvatili o čemu se radi: da komunisti »vršljaju« ne samo po Bukviku. sva ta reagovanja i poduhvati četničkih komandanata su bivali uzaludni. Ali. braće Živkovića i drugih . Ali.ni Partijskog povjereništva za Posavinu. ne samo mještani.. simpatizeri našeg pokreta. A kako i s kim da je imaju kad ni jednog od tih rukovodstava . bolje reći u Bukviku. nego i po čitavoj Posavini. i dalje bila aktivna partijska ćelija sastavljena od komunista. prešla na Majevicu i stupila u Kurjakov odred. koji su poslije četničkog puča u Vukosavcima. jednom prilikom bile uhvatile Boru Popovića. Dešavalo se da se neko od tih ljudi nađe u neprilici: da mora da se sklanja ispred Pavla Gajića i njegovog bijesa.više nije bilo. ali su ga. sve do proljeća 1943. Pristalice četničkog komandanta Pavla Gajića su. Pohvatane su veze i sa nekolicinom aktivista Partije iz Bosanskog Šamca.formirane partijske ćelije u Gradačcu.po nagovoru Petra Kaurinovića. ni Okružnog komiteta za Majevicu i Semberiju . Izgledi za širu mobilizaciju stanovništva toga kraja i njegovo uvođenje u borbu protiv okupatora bivali su sve bolji i realniji.pridržavajući se osnovne linije narodnooslobodilačkog pokreta . Modriču.rade ono što su sami mogli i umjeli.. Stoga njima ništa drugo nije preostalo nego da se pritaje i zakonspirišu: da formiraju svoju partijsku ćeliju i da . seljaci. mnogi od tih ljudi su malo odahnuli i počeli. pojedinačno i u manjim grupama. Posavaca.negdje početkom ljeta krenula iz Posavine. Kurjak je na 19 . niko drugi nego ti isti četnici. da odlaze na tu stranu. Tek tada. Odžaka i još nekih mjesta. veoma brzo. Rezultati nisu izostali. godine sve dok se nije saznalo da je na Majevici formiran i Treći majevički partizanski odred . Tako je i jedna grupa od nekih tridesetak dotadašnjih četnika i još toliko seoskih omladinaca . nego i znatan broj »domaćih« četnika je štitio i skrivao ovu grupu partijskih aktivista. nakon tog saznanja. pa nisu izostala ni reagovanja četničkih komandanata koji su. iščupali iz zatvora. na primjer.. ostali u životu i našli se tu na okupu..

u pogledu partijskog života i rada . Oblasni komitet je. početkom jula 1943. u prethodnom periodu prorijeđenih. Istina. Šesta brigada se još neko vrijeme zadržala na Romaniji i Birču. U drugoj polovini juna iste godine došlo je do poznatog. a to je na obnovi i izgradnji partijske organizacije u istočnoj Bosni.. početkom 1943. raskinuvši neprijateljev obruč na Sutjesci i probivši se. Vlasenicu. u ljeto iste godine. formirao i Okružno partijsko povjereništvo za Trebavu i Posavinu. godine. neprijatelj se i dalje uporno branio. I čim se malo 20 . a poslije Okružni komitet). nekoliko divizija NOVJ je odmah prešlo u protivnapad i. snažnog. godine. godine. plima narodnooslobodilačkog pokreta u istočnoj Bosni ničim se više nije dala zaustaviti. dok je Petnaesta majevička brigada. ali nova.sve dok. prodora glavnine NOVJ na teritoriji istočne Bosne. takođe u proljeće 1943. a za komesara Savo Živković opet jedan od nekolicine posavskih komunista. formirao posebnu četu. dobio svoje okružno rukovodstvo (u početku Okružno partijsko povjereništvo. u čiji sastav su ušle: Šesta istočnobosanska brigada. djelovala samostalno . od te grupe. Međutim. htjela-ne htjela. zatim. za čijeg komandira je postavljen bivši komandant jednog četničkog bataljona Rajko Anđelić.bez čvršćeg oslonca i veze . formirana i Sedamnaesta istočnobosanska udarna divizija. Petnaesta majevička brigada i Majevički (Kurjakov) partizanski odred. zauzelo Olovo. Naime. stigla na Majevicu. još uvijek. nije formiran i Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu. radeći na realizaciji jednog od tih svojih osnovnih zadataka. Tek tada je i narodnooslobodilački pokret u ovim krajevima. na Trebavi i u Posavini. bukvička partijska organizacija je. Srebrenicu i Zvornik. Kladanj. prvo obnovio Okružni komitet KPJ za Majevicu i Semberiju. preko željezničke pruge Sarajevo-Višegrad. partijskih rukovodstava. Tek tada je i u tom pogledu .. zajedno sa Štabom divizije. snažna. Naime. Upravo u takvim prilikama je.njihov zahtjev. koje je trebalo da mobiliše nove snage i nastavi daljnju izgradnju i učvršćenje toga pokreta. za kratko vrijeme.došlo do krupnih i značajnih promjena: do obnove prijašnjih veza i popune pojedinih. a nešto kasnije.

razoružali svoga komandanta narednika Mičića i strpali ga u zatvor. kukolj iz pšenice. koji su. tobožnji četnici iz takozvanog Bukvičkog četničkog bataljona su još dan ranije. postrojili pred bukvičkom školom. nešto oko 80 domobrana i četrdesetak legionara.. Steve Trivunovića i drugima jer se sa njima samo preko puščanih cijevi moglo razgovarati pošto su bili ogrezli u zločine. nadomak Gradačcu. četnički komandanti su se na vrijeme sklanjali sa vidika. već krajem jula. napokon. koja je dostavila detaljna obavještenja o jačini i rasporedu ustaško-domobranskih snaga i pripremila svoje aktiviste da pomognu brigadi prilikom napada na grad. Petnaesta majevička je. sa jednim bataljonom Kurjakovog odreda. Tako je Petnaesta majevička brigada. brigada je brzo i lako savladala neprijateljevu posadu u Gradačcu. Predalo se nekoliko oficira. oni su se. ustaše su. bili otišli u partizane. Bježali su i njihovi četnici. jula osvanula u Bukviku. Ostali branioci grada su. partizanskoj četi. krenula ka Posavini i Trebavi. kao jezgru oko koga će se okupljati novi dobrovoljci.. saznavši za dolazak Brigade. dabome. nikakve borbe u Bukviku nije bilo. Petnaesta majevička brigada je napala neprijateljevo uporište u Gradačcu. Obudovcu. Slatini i drugim posavskim selima. dok ih je tridesetak ostalo u novoformiranoj. U redovima ovih dveju jedinica bilo je i dosta Posavaca.. Sljedećeg dana Brigada je nastavila pokret kroz Posavinu prema Žabarima. sem jedne grupe ustaša i oružnika koji su se povukli u kulu Husein-kapetana i odatle pružali otpor.. Izdvojen je. terenskoj. 24. Međutim.. Zahvaljujući još ranije uspostavljenim vezama sa gradskom partijskom organizacijom. jula. I. odmah pobacali oružje i predali se partizanima. iz kule i dalje pružale otpor sve dok se. još ranije. No.oporavila i popunila novim ljudstvom.. Četvrtog dana nakon dolaska u Posavinu. bez kokardi na kapama. 28. u stvari. A kada je Brigada stigla. 21 . Pedeset i dvojica su odmah izašla iz stroja i stupila u Brigadu. s namjerom da prečisti račune sa četnicima Pavla Gajića. Jer. nisu pojavili njemački tenkovi.

Mnogi su istrčavali pred Nijemce i pridruživali se njihovim kolonama. a zatim pristupile sređivanju prilika na tom području. formiran je Posavski partizanski odred.ponovo su izbile na Trebavu i. jedinice Sedamnaeste divizije . javilo se tih dana oko 70 dobrovoljaca. I čim su se. pa se i sve veći broj dobrovoljaca . a zatim i Gradačac. Orašje. jedinice Sedamnaeste divizije su nastavile svoja ofanzivna dejstva. razbile trebavske četnike. septembra 1943. širom Trebave i Posavine. Doduše. Već u prvoj polovini septembra. i Švabama se žurilo: njihovi tenkovi su protutnjali preko Trebave i Posavine i opet se negdje izgubili. razumije se.javljao u jedinice narodnooslobodilačke vojske. I tek petnaestak dana kasnije. takođe.. upravo u toku te i takve aktivnosti. iznova počeli da uvode svoju strahovladu: da progone pristalice narodnooslobododilačkog pokreta.Brigada je morala da odustane od svojih daljih namjera i da se pod borbom povuče prema Majevici.. već 15.Šesta istočnobosanska i Petnaesta majevička brigada . na primjer.. pojavili okupatorski tenkovi.. pristizale ohrabrujuće vijesti: Italija je već bila kapitulirala. Četnici su ostali i. nakon što su obavile određene zadatke na Ozrenu i u dolini Spreče jedinice Sedamnaeste divizije su se vratile na Trebavu. Međutim. Takav razvoj događaja četnici su jedva dočekali. iz pravca Modriča i Bosanskog Samca. prije svega formiranju organa nove narodne vlasti.u želji da i oni učestvuju u toj pobjedi . Bosanski Šamac.. Perspektive narodnooslobodilačkog pokreta su bivale sve šire i svetlije: pobjeda nad okupatorom je bila na vidiku. godine.. Samo iz posavskog sela Miloševca. za kratko vrijeme. Međutim. avgusta. Sa velikih svjetskih ratišta su.. bili su sada oslobođeni. Naime... 17. stiglo je naređenje Vrhovnog štaba da Divizija odmah krene ka Ozrenu. i oni su počeli da izlaze iz svojih skrovišta. Upravo u takvoj situaciji. takvo stanje nije dugo potrajalo. a druge su se spustile u posavsku ravnicu i prvo oslobodile Modriču. U njegovom sastavu 22 . jedne su ostale na Trebavi. Sva sela i gradovi. naročito u odrede..

bio dosta poznat u tim krajevima. i u početku ustanka 1941. A onda je. takođe u početku. u selu Skugriću. godine. na Trebavi je. dok je za političkog komesara.je. postavljen Slobodan Janković. bilo nešto oko 160 ljudi. a nešto kasnije Panto Nikolić. Upravo o ovim dvema istočnobosanskim partizanskim jedinicama i njihovom borbenom putu . koji su. uslijedio još jedan takav događaj. septembra iste godine.o Posavskom i Trebavskom odredu. 20. oko koje će se okupljati novi dobrovoljci. U sastavu toga odreda je. Relja Pećo.) spojili u jedinstveni Posavsko-trebavski partizanski odred kazuju nam naredne stranice ove zanimljive i korisne knjige. Naime. dvojica uglednih Posavaca. srž. vodili Posavsku partizansku četu. Stevo POPOVIĆ 23 . formiran i Trebavski partizanski odred. koji je. prilikom formiranja. svega tri dana kasnije. kao seoski učitelj. a za političkog komesara Boro Popović. u početku. Za komandanta je postavljen Nikola Simić. Za komandanta odreda je postavljen bivši komandant jedne četničke brigade. bilo oko 150 boraca. koji su se nešto kasnije (u februaru 1944. što je trebalo da predstavlja tek samo osnovu. jedan od istaknutih partijskih aktivista sa Trebave.

Zbog toga smo ta naselja. sa manjim izmjenama u pogledu teritorijalne nadležnosti. Naselja na južnim i jugoistočnim ograncima Trebave. Gradačac. Obuhvatalo je teritoriju opština: Bosanski Samac. U pogledu partijsko-polidčkog rada i organizovanja narodne vlasti ovo područje je bilo u nadležnosti Okružnog komiteta KPJ i Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Trebavu i Posavinu. Ona su pripadala teritoriji koju su pokrivali Okružni komitet KPJ i Okružni narodnooslobodilački odbor za Tuzlu. godine i kao takvo. tretirali onoliko koliko je bilo potrebno da se objasne pojedine političke aktivnosti i vojne akcije koje su polazile sa posavskotrebavskog područja ili su preko tih naselja išle ka posavsko 25 . ostalo do kraja rata. patrijsko-političko i administrativno područje konstituisalo se u ljeto 1943. u ovoj knjizi. i Komanda tuzlanskog vojnog područja.RIJEČ AUTORA Posavina i Trebava kao posebno vojnoteritorijalno. posavski dio opštine Brčko i. Modriča. odnosno Ozrenski i Tuzlanski NOP odred. odnosno Posavsko-trebavskog odreda. Odžak i Srebrenik. u prvo vrijeme. nisu u pogledu partijsko-političke i vojnoteritorijalne organizacije spadala u nadležnost Okružnog komiteta KPJ. koja pripadaju opštinama Gračanica i Doboj.a Trebavu i Posavinu i Komande posavsko-trebavskog vojnog područja. a u pogledu vojnoteritorijalne organizacije. nekoliko naselja koja pripadaju opštini Doboj. mobilizacije i obezbjeđenja u nadležnosti Komande posavsko-trebavskog vojnog područja i Posavsko-trebavskog NOP odreda. u dolini rijeke Bosne. vojnih dejstava. Okružnog narodnooslobodilačkog odbora z.

Vučjaka i Majevice. te dejstvima tog odreda do aprila 1944. godine i o spajanju u jedan odred . U kraćem uvodnom dijelu date su geografske karakteristike područja Trebave i Posavine. Prvo poglavlje rukopisa govori o stanju poslije okupacije 1941. godine. .Posavskog. te ekonomske i društvenopolitičke prilike u periodu između dva rata. Trebavskog i Posavsko-trebavskog NOP odreda. razvoju i borbenoj aktivnosti . branili i širili slobodnu 26 . Drugo poglavlje govori o situaciji koja je nastala poslije prodora jedinica glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i u vrijeme boravka jedinica 17. ali nisu mogle da daju odgovore na mnoga pitanja iz oblasti formulisanja našeg istoriografskog zadatka. godine. početku i razvoju ustanka. kao i od onih u kojima je odred bio samo jedan od djelotvornih činilaca. odredi su vršili odredske funkcije. o njihovim posebnim borbenim dejstvima do početka 1944.Posavsko-trebavski. do avgusta 1943. Zato je i materija o Posavsko-trebavskom NOP odredu podijeljena na uvod i šest poglavlja. divizije u Posavini i na Trebavi u ljeto 1943. to jest da prikupimo osnovne dokumente o odredu. Postojeća istoriografska 1 memoarska literatura. U ovom radu prvenstveno se govori o nastanku. koje su imale uticaja na razvitak NOP-a u tom kraju. o pripremama. koja je trajala 7 mjeseci. kao i politička publicistika. Najteže je bilo objasniti događaje iz perioda 1941. Ovo poglavlje obuhvata događaje od aprila 1941. Slično smo postupili i sa područjem Na obradi ove teme suočili smo se sa nekim pitanjima koja su ranije trebala biti razjašnjena. korisno su nam poslužile.sredina 1943. U prvoj fazi svog razvitka./ trebavskom području. o NOP-u na terenu Posavine i Trebave i 0 dejstvu jedinica NOV na toj teritoriji. Odrede nismo mogli posmatrati izolovano od cjeline zbivanja koja su mu prethodila. mjerama okupatora i kvislinga da zaustave razvoj narodnooslobodilačke borbe i o oživljavanju aktivnosti NOP-a. zbog nedostatka primarnih istorijskih izvora. Prvo smo morali da vršimo primarno istraživanje. o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda.

već donijeta odluka morala je biti odložena.teritoriju i obezbjeđivali djelatnost društveno-političkih organizacija Posavsko-trebavski odred je toliko brojno narastao i sazrio kroz borbena dejstva da je trebalo da preraste u višu taktičku jedinicu . Treće poglavlje opisuje četveromjesečni boravak odreda u centralnoj Bosni. koja je posjednuta jakim neprijateljskim snagama. godine. i dva izvještaja o boravku u srednjoj Bosni. Tako. postoje nekoliko dokumenata štaba Trebavskog NOP odreda. nešto je brojniji dokumentima. Najviše teksta posvećeno je periodu kada je odred bio na svojoj odredskoj prostoriji ili kada je djejstvovao prema njoj.je mali broj dokumenata koji je nastao u samom odredu. Nije sačuvan nijedan izvještaj štabova bataljona. Četvrto poglavlje opisuje djelatnost odreda pod operativnom komandom jedinica 23. Međutim. a manje kada je bio van svoje odredske prostorije. dolaskom operativnih jedinica NOV na tlo Posavine i Trebave. Period od septembra 1944. do maja 1945. Takođe. na primjer. Peto poglavlje govori o vojno-političkom značaju Posavsko-trebavskog odreda. a nijedan dokument o petomjesečnom borbenom putu Posavskog NOP odreda. borbe za oslobođenje Posavine i Trebave i borbe za uništenje jake neprijateljske formacije u trouglu Bosne i Save u maju 1945. već je partijska i skojev- 27 . postoji samo jedan izvještaj štaba Posavsko-trebavskog odreda za period od februara do aprila 1944. i 25. divizije. a jedan o političkom radu. Svega sedam izvještaja iz tog perioda govore o borbenim dejstvima. već je u sastavu borbenog poretka viših jedinica. U ovoj situaciji odred malog brojnog sastava egzistira kao jezgro koje je sposobno da primi nove borce kada stigne na svoju odredsku prostoriju.brigadu. a šesto sadrži spisak boraca odreda. zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na odredsku prostoriju. Odred nije nastao odjedanput. povratak u istočnu Bosnu i samostalna dejstva prema svojoj odredskoj prostoriji. Odred u ovom periodu ne vrši samostalne borbene radnje. no i to su većinom obavještajni izvještaji i izvještaji o brojnom stanju. Druga i daleko važnija odrednica u ovakvom pristupu za pisanje monografije .

morali smo prikazati dejstva brigada i divizija kada su one. Da bi se mogla rekonstruisati vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi. Njihov rad smo doticali u onoj mjeri koliko je. a na kraju rata i čete viših jedinica. ukratko. dat je. dati organizacionu strukturu i donekle djelatnost tih organizacija. uglavnom. godine. u izvještajima Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu i Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu od avgusta 1943. u okviru svojih zadataka. a odredu je često postavljan zadatak koji su izvršavali bataljoni. godine. Odred je obezbjeđivao slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i time štitio i pomagao razvoj i rad narodnooslobodilačkih odbora i društveno-političkih organizacija. rad tih organizacija. dolazile na to područje. Za rad organizacije SKOJ-a postoji nekoliko izvještaja Oblasnog komiteta SKOJ-a. a svega jedan izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a. Odred je učestvovao u sastavu sedam divizija i dvanaest brigada narodnooslobodilačke vojske. jer su izvodile zamašnije akcije. kada je postojala slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu. odnosno JA u borbenim djejstvima. Zbog toga smo morali. Zbog toga smo morali. Za period od septembra 1943. u posebnom odjeljku. u vrijeme kuda je odred tu boravio. većinom na tlu Posavine i Trebave ili prema njima. po našem mišljenju. bilo dovoljno da se objasni djejstvo odreda kao vojnoteritorijalne jedinice. do aprila 1944. opisati događaje koji su prethodili stvaranju slobodne partizanske teritorije u Posavini i na Trebavi i formiranju Posavskog i Trebavskog odreda. što je razumljivo. godine. O radu Okružnog narodnoos28 . a za kasniji period do kraja rata praćen je njihov rad kada su one zajedno sa odredom djelovale na privremeno oslobođenim dijelovima Posavine i Trebave. O radu sreskih komiteta KPJ imamo izvještaje samo od aprila 1945. Ponekad se čini da je djejstvima krupnijih jedinica poklanjano više prostora. Podaci o radu društveno-političkih organizacija i narodnooslobodilačkih odbora nalaze se. makar ukratko.ska organizacija strpljivim radom pripremala omladinu da popuni brigade i bude osnovna snaga za formiranje dva odreda kada jedinice NOV stignu u taj kraj. do maja 1945. Odred je tada dolazio pod njihovu operativnu komandu i izvršavao zadatke kao dio njihovog borbenog poretka.

u prvom redu. godine u sastavu: Boro Popović (predsjednik). Brčko. Ljubo Antić. »Naša borba« i »Žena kroz borbu«. Mehmedalija Tufekčić. Podatke za pregled boračkog sastava odreda prikupljali su i provjeravali opštinski odbori SVBNOR-a opština Bosanski Samac. Nema nijednog izvještaja o radu sreskih narodnooslobodilačkih odbora. godine. nismo mogli dovoljno osvjetliti.maj 1945. ukazivali na propuste i nedostatke i mnogo pridonijeli da tekst dobije konačan oblik. Također se zahvaljujemo komisijama za istoriju Komiteta SK BiH za opštine Bosanski Samac. Modriča. temeljno analizirali svaki dio rukopisa. na čemu im najtoplije zahvaljujemo. Dragocjenu pomoć u stvaranju monografije pružili su. pratili sve vrijeme njegovo nastajanje. Orašje i Srebrenik u periodu od 1974. Gradačac. i pored naše želje. Doboj. Gračanica. general-potpukovniku Veljku Miladinoviću. Nadamo se da će ova knjiga opravdati svoju namjenu i biti od koristi drugim autorima za slične poduhvate. Odžak. Svjesni smo da izvjesne događaje. dr Muhamed Kešetović. Gradačac. Ivan Bumbulović. Nikola Simić.lobodilačkog odbora ima nekoliko izvještaja iz perioda septembar 1944 . dr Ibrahimu Karabegoviću i mr Rafaelu Brčiću koji su svojim primjedbama pružili znatnu pomoć na konačnom oblikovanju ovoga djela. Orašje i Srebrenik kao i brojnim pojedincima-borcima koji su nam davali korisne primjedbe i sugestije tokom rada na rukopisu. Doboj. članovi Redakcije koja je formirana 1974. Brčko. kao i sekretar Redakcije Uroš Goranović. O radu tih organizacija podatke smo crpili iz izvještaja Okružnog i Oblasnog komiteta KPJ i iz listova »Front slobode«. Također ne postoje izvještaji o radu Okružnog i sreskih odbora AFŽ. godine. To se ponajviše odnosi na ona pitanja o kojima nema dovoljno podataka u istorijskim izvorima i koja su izvan sfere vojnih dejstava. Članovi Redakcije su inicirali rad na stvaranju rukopisa. Svoju zahvalnost dugujemo i recenzentima dr Zdravku Antoniću. Nikola Bosić i Ilija Drinić. Zato im dugujemo posebnu zahvalnost. Modriča. 29 . do 1983. Odžak. Gračanica.

Orašje i Srebrenik i· Republičkom odboru SUBNOR-a BiH koji su finansijski pomogli rad na stvaranju rukopisa i štampanje knjige. 30 . Gradačac.Takođe zahvaljujemo skupštinama opština Bosanski Samac. Brčko. Modriča. koja je omogućila da se rukopis pretoči u knjigu i time učini pristupačnim široj javnosti. Na kraju zahvaljujemo Biblioteci »Ratna prošlost naših naroda i narodnosti« Vojnoizdavačkog zavoda. Odžak. Gračanica.

koji zajedno sa malim padom onemogućavaju brz protok vode. Širina je promjenljiva sa padom od 0. koja je omeđena sa zapadne strane obroncima Vučjaka. str 197-198. naročito između Bosanskog Šamca i Orašja pravi mnoge meandre. Obale rijeke su joj lomljivije.Zemljopisni pregled. str. Osnovi vojne geografije FNRJ. 1954. nezaštićenu nasipima. Prostrani masiv Majevice čiji obronci dopiru do rijeke Save (na prostoru Brčko . Zagreb. gdje se dugo zadržava.8 m na 1 km. str. Školska knjiga. plavljenja su češća na prostoru oko 4 1 2 3 Anton Melik. a sa južne i jugoistočne strane obroncima Trebave i Majevice.d. 160-166. 3 Korito rijeke Bosne na pojedinim mjestima račva se u više rukavaca koji su od matice odvojeni šljunkovitim nasipima. Njena širina kod Bosanskog Šamca iznosi oko 200 m.UVOD Bosanska Posavina je prostrana ravnica. 2 Posavina i Trebava se odlikuju gustoćom rijeka i dječica. a kod Brčkog oko 500 m. Anton Melik. pri visokom vodostaju. 31 . znatno je pogodniji za izvođenje većih vojnih dejstava. Rijeka Sava kod Bosanskog Šamca ulazi u svoj donji tok. 173-181. U svom toku. Vojno delo. n. ravnicu bosanske Posavine. Beograd. obrasle žbunjem i vrbacima. Od Modriče ka ušću. Jugoslavija . jugu i jugoistoku iz ravnice postepeno izrastaju niski brežuljci. Idući ka zapadu. Ivan Božić i Milan Knežević. 1 Trebava i Vučjak u vojničkom pogledu ne predstavljaju znatnu prepreku zbog svoje male dubine. 1952.Brezovo Polje) i dijele Posavinu od Semberije. Sava preplavi obale i izlije se u. Zbog toga.

Na rijeci Tinji je bio most kod Skakave koji je 1943. pa je kretanje većih vojnih jedinica van puteva teško izvodljivo. Na Bosni je pri malom vodostaju bilo više gazova. a putem koji je išao ivicom Panonskog bazena sa Gradačcem. velike poplave. n. 1929.d. Uslijed neznatnog pada i niskog zemljišta.km sa obje strane rijeke. Sava. IV.d. 4 Rijeka Tinja. put se račvao na dva kraka i dolinom Bosne sa obje strane rijeke produžavao ka Doboju. Bosanski Šamac je bio putevima povezan sa svim mjestima u Posavini. među kojima su najvažniji u Modriči. godine. koji su korišćeni za prelaz jedinice NOV iz istočne u srednju Bosnu i obratno. veoma krivuda. Posavina je sa dva kraka bila povezana sa željezničkom prugom Beograd-Zagreb. Zagreb. na svom toku dugom 93 km. 5 U vrijeme visokog vodostaja rijeka i riječica u Posavini stvaraju se prostrane bare. pravi često i preko ljeta. a ka jugu putevi ka Modriči i Gradačcu. 546. Lijevi krak se u selu Podnovlje vezivao sa poprečnim putem koji je dolazio iz Dervente. Modriča je putem preko rijeke Bosne bila povezana sa Odžakom i selima na lijevoj strani Bosne. str. Od Modriče. U Gradačcu se sticalo više puteva. Prvi je zapaljen u aprilu 1941. u septembru 1943. Bosna i Tinja su veoma značajne u vojnom i privrednom pogledu. knj. Na Savi i Bosni je bilo više skelskih prelaza. a drugi su. u svom donjem toku. porušile jedinice NOV-a. godine porušen iz istih razloga. Rijeku Savu premošćuje željeznički i kolski most u Brčkom dug 755 m. drugi od Slavonskog Šamca do Vrpolja. Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka. str. 32 . iz njega su polazili putevi preko Srebrenika ka Tuzli preko Srnica ka Gračanici i preko Gornjeg Žabara 4 5 Ivan Božić. Stanoje Stanojević. 241. jer njihovim dolinama prolaze važne komunikacije. Milan Knežević. Pored onih za Šamac i Modriču. a Brčko uz to još i sa Tuzlom i Bijeljinom. Na rijeci Bosni su postojali drveni kolski mostovi u Bosanskom Šamcu i Modriči. Jedan krak je išao od Brčkog do Vinkovaca. koja izvire na jugozapadnoj strani Majevice. Od Bosanskog Šamca je preko Orašja išao put za Brčko. Preko Brčkog i Bosanskog Šamca su se uglavnom izvozili poljoprivredni i stočarski proizvodi. Bosanskom Šamcu i Orašju. Bibliografski zavod d.

Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. U oba sreza ukupno je bilo 178. a izvozio se u znatnim količinama. 22-23. Dr Zdravko Antonić. Trebavsko i majevičko pobrđe obiluje velikim procentom zemljišta pod voćnjacima. najnaseljenije područje u Bosni i Hercegovini. Pravcem sjeveroistok-jugozapad Posavinu i Trebavu je presijecao put Brčko . Glavni ratarski proizvod bio je kukuruz. godine u gradačačkom srezu živjelo 80. Pšenica je sijana na dvostruko manjim površinama nego kukuruz. 35% Srba. lan. III 1931. Beograd. 1973.za Brčko. politička i administrativna cjelina. 24% Muslimana i 1% pripadnika ostalih naroda i narodnosti. prema pomentom popisu. može se izvesti zaključak da je na teritoriji koja je. str. srez i grad.2% i drugih izmjena nastalih u periodu između 1931. živjelo oko 180. konoplja. 6 S obzirom da su dijelovi Posavine i Trebave ulazili u sastav i susjednih srezova. konstituisana kao vojna. najviše pod šljivama. U oba sreza bilo je oko 40% Hrvata.Srnice . Prije drugog svjetskog rata. Od industrijskih biljaka gajene su uljana repica. Na čitavom području povrtlarstvo je bilo znatno razvijeno. godine proizlazi da je 1939.Gračanica . i 1939. godine ovaj put igrao je važnu ulogu u vojnim djejstvima. 83% se bavilo poljoprivredom. na teritoriji sreza Gradačac koji je ulazio u sastav Vrbaske banovine. šećerna repa i duvan (u okolini Orašja). 1939. Od ukupnog aktivnog dijela stanovništva Bosne i Hercegovine. Niski prinosi poljoprivrednih kultura uveliko su bili uslov6 7 Brčko. Vojnoizdavački zavod. U ratnim godinama 1941-1945.2% radilo u industriji i zanatstvu. po popisu izvršenom 31. koji je kao hipotenuza zatvarao trokut Posavine čije su dvije katete rijeke Sava i Bosna. str. po broju stanovnika na 1 km 2 .115. Beograd. živjelo je 70. 16.2% ostalim poslovima. 33 . 1941.1% slobodnim zanimanjima i 2.498 stanovnika.Doboj. 7. 7 U Posavini i na Trebavi preko 75% površina su predstavljale oranice. koji je ulazio u sastav Drinske banovine živjelo je 77.000 stanovnika.009 stanovnika.894 stanovnika. Na osnovu prirodnog priraštaja od 1.962 stanovnika. u toku narodnooslobodilačkog rata. Posavina je. a na teritoriji sreza Brčko. a u brčanskom 97. 3. 4. kojim se hranio najveći broj stanovnika.1% u trgovini i bankarstvu. godine.

a u drugoj polovini 19. Gradačcu i Bosanskom Šamcu. nedostatkom reprodukcionog materijala i poljoprivrednih mašina i alata. Izvozno-uvoz8 9 10 Isto. usitnjenosti posjeda. te razvijen riječni transport pogodovali su razvitku trgovine. 221-223. Antun Melik. godine. str. odsustvom agrotehničkih mjera. n. koje su služile podmirenju potreba gradskog i seoskog stanovništva. na njihovom području.ljeni čestim poplavama. osobito dijelove odjeće i prostirke. Odžaku i Gradačcu. 2. opštim siromaštvom i niskim obrazovnim nivoom stanovništva.d. a najmanje ovaca i koza. 191). zatim goveda i konja. Gradačac. Relativno dobre saobraćajne veze i njihova povezanost sa magistralnim putevima i željeznicom. U Brčkom je postojala i manja fabrika ulja i špirita. nisu mogla razviti veća industrijska preduzeća. pa se zbog toga. U dolinama rijeka i riječica bilo je puno vrba i šiblja što je uslovilo. Uvoze se industrijski proizvodi i kolonijalna roba čija je potrošnja bila znatna. a od 1879. 17. 34 . Orašju. Žene Posavine i Trebave su izrađivale mnoge predmete narodne radinosti. zatim pilana i fabrika čarapa. str. 10 U velikim količinama se izvozi kukuruz i suha šljiva. razvoj korparstva. str. nova naselja . Posavina je bogata glinom. uspostavljena je parobrodska linija Brčko-Beograd-Oršava-Galac. Modriči. Željeznička pruga Brčko-Vinkovci podignuta je 1894. a uskoro i pruga Vrpolje-Šamac (Enciklopedija Jugoslavije. Posavina i Trebava nemaju rudnog blaga i prostranih šumskih kompleksa. Peradarstvom se bavio znatan dio ženskog stanovništva. u Brčkom redovno pristaju brodovi Dunavskog parobrodskog društva. vijeka kao trgovački centri razvijaju se Brčko. vijeka pridružuju im se. goveda i sirovo voće. a etivaže šljiva u Brčkom i Bosanskom Šamcu. Na osnovu prerade žitarica i voća razvila su se manja preduzeća. Gračanica i Modriča. Najviše je bilo svinja.Bosanski Šamac i Orašje. 8 Stočarstvo je bilo srazmjerno manje razvijeno i uglavnom štalskog tipa. ' knj. u varošicama je bilo dosta zanatskih radnji. Godine 1862. Već krajem 18. 9 Nasuprot slaboj zastupljenosti industrijskih preduzeća. a u znatnim svinje. Parni mlinovi su postojali u Brčkom. pa su nikle ciglane u Brčkom.

Seljak je u to vrijeme bio ekonomski uveliko zavisan. Mnogi su odlazili na kopanje kanala i kao sezonski poljoprivredni radnici u Slavoniju i Vojvodinu. Privilegovane agrarne banke iz Beograda. Agrarnom reformom 1920. 1979. osobito iz redova onih koji su se bavili izvoznim poslovima i otkupljivali. vezan dugovima i mjenicama. koji su robu uzimali na kredit uz veliku kamatu. na veliko. ili im ga daje na zajam uz veliku kamatu. sušama i drugim nedaćama. a u zimu i proljeće ga prodaje seljacima od kojih ga je kupila po znatno višim cijenama. Seoski nadničari radili su po cio dan za bijednu nadnicu od 4 do 5 dinara. 35 . često ista lica. godine i iz Beograda. a poslije 1918. 52. kupuje žito u ljeto i jesen jeftino. U najtežem položaju su bili najamni radnici i bezemljaši. seljaci u posavskim i trebavskim selima su stvarali zemljoradničke zadruge. Tuzla.Univerzal. šljivu i stoku. Građa za monografiju . 460-461. knj.Bosanski Šamac i okolina. O revolucionarnom radničkom pokretu u Tuzli od 1929. živeći na usitnjenom posjedu koji je često bio izložen poplavama. 12 11 12 Cvijetin Mijatović. opterećen velikim porezima. 1. Kasnije su otvorene filijale i ekspoziture banaka iz Zagreba i Sarajeva. i begluci. Zemaljske banke iz Sarajeva i Prve hrvatske štedionice iz Zagreba.nim poslovima bavili su se trgovci na veliko koji su posjedovali znatan kapital. Ranije kreditno solventni seljaci uvučeni su u dugove kod gradskih i seoskih lihvara i kod banaka. Trgovačka buržoazija nije birala sredstva da se što više obogati. produžena ruka trgovaca na veliko u eksploataciji seoskog stanovništva. str. a 1921. Ona se bavi lihvarenjem. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji . godine begovima su oduzeta kmetska selišta. str. Brčko je drugo mjesto u Bosni i Hercegovini koje je dobilo novčani zavod . osobito kod Državne hipotekarske banke.banku." Pojavili su se u znatnom broju i seoske gazde . Tada se naglo razvija trgovačka buržoazija. kukuruz.polugrađani-poluseljaci. do 1937. Time su bili ukinuti feudalni odnosi. Od veletrgovaca je bila zavisna masa malih trgovaca. Da bi se održali i izbjegli eksploataciju.

Sve je više bilo siromaštva. zaostalosti u zdravstvenom vaspitanju. a u drugim mjestima ambulante smještene u malim. nadajući se da će tu moći. a odnos između živorođenih i umrlih je bio također izrazito nepovoljan. šarlaha. tetanusa. zaraditi koru hljeba. za tu svrhu neprikladnim prostorijama. smrtnost odojčadi bila je vrlo velika. 36 . Prva osnovna škola otvorena je 1821. To su bili nekvalifikovani radnici koji su egzistirali čekajući svakodnevno da dobiju posao. kako po gradovima tako i po selima. U zadnjim decenijama turske vladavine počele su se otvarati osnovne škole pretežno uz crkve i manastire. Zbog opšte situacije u zemlji rađao se kod omladine otpor prema postojećem stanju i društvu i prijemčivost za ideje koje su propagirale promjenu takvih prilika i odnosa u društvu. Gračanici. Zbog opšte privredne stagnacije i pojave konfekcije. Zdravstvena zaštita stanovništva bila je na niskom nivou. Njih je opsluživao mali broj zdravstvenih radnika. kako bi tog dana mogli da nahrane svoje mnogočlane porodice. koji su kod svojih poslodavaca radili uz ponižavajuće uslove i po 12 časova dnevno.tuberkuloze pluća. Poslije nje . Umiralo se u velikom broju. U Brčkom je postojala bolnica malog kapaciteta. krojači i opančari. a u selima uz Bosnu i Savu oboljelih od trahoma. Životarilo se u opštoj privrednoj stagnaciji. nego i tifusa. bez perspektive. dorada i prerada šljiva. U oblasti kulturno-prosvjetne djelatnosti područje Posavine i Trebave bilo je na nivou ostalih krajeva sjeverne Bosne. Time je naročito bila pogođena omladina. ne samo od tada opake bolesti . otvorene su osnovne škole u Brčkom. splavarenje i ribarenje. osobito obućari. U gradove su dolazili osiromašeni seljaci. mnoge zanatlije su zatvarale svoje radionice. U teškom položaju su bili šegrti i kalfe. difterije i dizenterije. u Tolisi kod Orašja. Uslijed nedostatka zdravstvene zaštite. U selima oko Gradačca i Srebrenika bilo je mnogo oboljelih od endemskog sifilisa. Modriči. nehigijenskog načina življenja i stanovanja. utovar i istovar obično rasutog tereta.U gradovima je većina radnika radila na sezonskim poslovima kao što su pakovanje.

Bijeloj. str. Čitaju se djela sa socijalnom tematikom i djela teoretičara marksizma. Domaljevcu. naprednih ljudi u bosanske kasabe. Tako su sticana početna saznanja o osnovama dijalektičko-materijalističkog pogleda na svijet. u društvima koja su organizovana na nacionalnoj i vjerskoj osnovi.srpska. Pored ovih postojala su razna lokalna društva koja su svoju djelatnost razvijala na humanitarnoj osnovi i na polju širenja pismenosti i prosvjete.srez i grad. Trgovačka akademija i Niža gimnazija u Brčkom i ženske stručne škole u Brčkom. Između dva svjetska rata podignuto je nekoliko osnovnih škola: Građanska škola trgovačkog smjera u Gradačcu. počinju se otvarati čitaonice i stvarati društva prijatelja književnosti. 64-70. 21. Enciklopedija Jugoslavije. hrvatska i muslimanska. godine u Bosni i Hercegovini nije postojala jedna buržoazija. 14 Kulturno-prosvjetni rad se odvijao u malom krugu ljudi. Najčešće postavljena na konzervativnoj i tradicionalističkoj bazi umjetničko-prosvjetna djelatnost je bila pocijepana na tri nacionalne cjeline u kojima su se okupljali isključivo pripadnici jednog naroda ne miješajući se međusobno. Nikla su i mnoga zanatlijska društva koja su često bila mjesto za okupljanje i organizovanje mladih radnika. 37 . Bukviku i drugim naseljima. U tom periodu je u brčanskom srezu podignuto 18 osnovnih škola i jedna građanska škola. a kasnije za Jugoslovensku nacionalnu stranku (JNS) i na kraju za Jugoslovensku radikalnu zajed13 14 Brčko . nego tri u mnogo čemu suprotstavljene . u prvo vrijeme. zalagala se za sprovođenje njihovih ideja i programa. Odžaku. Srpska buržoazija se u cjelini orijentisala prema građanskim strankama u Srbiji. antifašistički orijentisanih intelektualaca koji su. Nakon stvaranja zajedničke države 1918. Dolaskom novih. Ona se. 13 Dolaskom austrougarske vlasti počela se stvarati mreža državnih osnovnih škola. Obudovcu. kroz rad u tim društvima. širili napredne ideje. knj. U godinama pred rat u nekim od tih društava primjetan je uticaj demokratskih. str. opredjeljivala za Radikalnu stranku. Modriči i Bosanskom Šamcu. 2.

Građanske partije u Bosni i Hercegovini. nije počeo govoriti o teškom položaju seljaštva i o problemima koji ga tište. To se najbolje moglo vidjeti u junu 1940. sveštenik Svetozar Lazarević koji je pripadao njenom lijevom krilu i isticao se svojim naprednim stavovima imao je znatan broj pristalica u selima oko Bosanskog Samca. poslije ubistva Stjepana Radića. gdje je bilo prisutno više hiljada ljudi. stvorene na nacionalno-vjerskoj osnovi. Srpska i hrvatska buržoazija su smatrale Muslimane isključivo kao vjersku grupaciju koju treba pridobiti za sebe. Orašja i Brčkog. na zboru u Domaljevcu. Manji broj se opredjeljivao za Demokratsku stranku i Zemljoradničku stranku. Za srpski narod ujedinjenje je predstavljalo ovaplođenje njegove ideje o zajedničkoj državi.nicu (JRZ). Prisutni su nijemo slušali govornike iz vodstva stranke. propovijedale su nacionalizam i 38 . ali što je vrijeme više prolazilo i što su. dugo vremena prihvata politiku i akcije Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO). preovladao uticaj krupne buržoazije i klerikalnih elemenata i prešutkivan socijalni dio programa. Kako je u toj stranci. iako su disciplinovano glasale za kandidate koje je istaklo vodstvo stranke. Hrvatska buržoazija je ispoljavala svoju političku aktivnost u Hrvatskoj seljačkoj stranci (HSS). u ogromnoj većini. hrvatske mase su sve manje bile zagrijane za političke poteze vodstva. Hrvatsko stanovništvo u Posavini nije bilo oduševljeno niti je nešto očekivalo od sporazuma Cvetković-Maček. sve više. sve dok Antun Tuna Babić. da bi se kasnije pretvorilo u opoziciju prema vladajućem sloju. narodni poslanik sa lijevog krila stranke. raspoloženje je usahnjivalo. na površinu izbijali klasni interesi srpske buržoazije. seljak iz istočne Slavonije. koristeći se nezadovoljstvom muslimanskog stanovništva zbog njegovog položaja u novoj državi. je uspjela da ono. Kandidat Zemljoradničke stranke. Muslimani su sve više uviđali da vodstvo JMO gleda samo svoje klasne interese i da raspoloženja muslimanskog stanovništva koristi u svojim pogađanjima sa predstavnicima srpske i hrvatske buržoazije oko podjele položaja i privilegija. Muslimanska buržoazija.

u politici i akcijama Komunističke partije Jugoslavije. rodom iz Gornjeg Žabara (Pelagićevo). n. Jedino je dosljedna ostala Komunistička partija Jugoslavije koja se zalagala za narodnu autonomiju Bosne i Hercegovine u okviru borbe za demokratiju i nacionalnu ravnopravnost naroda i narodnosti Jugoslavije. 24-26. Njegove knjige »Umovanje zdravog razuma«. srpski bučno protestvovali i pozivali u pomoć vodstvo Srpskog kluba iz Beograda. javno izjasnila za federalistički pristup u odnosu na autonomiju Bosne i Hercegovine. a muslimanski su zaboravili parolu o autonomiji Bosne i Hercegovine i priklonili se postojećem stanju. str. 39 . Kada je sporazumom Cvetković-Maček. 15 Socijalističke i slobodarske ideje koje je krajem 19. sa potpisima. Posebnu aktivnost na tom polju ispoljila je bosansko-hercegovačka studentska omladina sa fakulteta u Beogradu i Zagrebu koja se preko svoja tri otvorena pisma. protiv raskidanja cjeline teritorije Bosne i Hercegovine. Ta pisma su odigrala vidnu ulogu u spoznaji i političkoj orijentaciji širokih slojeva omladine u Bosni i Hercegovini u događajima koji su slijedili.šovinizam i bile obojene političkim konzervativizmom i vjerskom netolerancijom. podijeljena teritorija Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske buržoazije. vijeka propovijedao istaknuti borac za demokratske slobode i narodna prava Vaso Pelagić. nalazile su plodno tlo u posavskim i trebavskim selima. u jesen 1939. za ravnopravnost i slobodu sva tri njena naroda. »Istorija bosansko-hercegovačke bune« i druge. Hrvatski nacionalisti u Bosni i Hercegovini su likovali. našle su svoje 15 Dr Zdravko Antonić.d. došlo je do novog zaoštravanja međunacionalnih odnosa. Iz redova Srba. Muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini rađa se radnička klasa i nova inteligencija koja traži nove puteve u rješavanju nacionalnih i socijalnih pitanja i nalazi ih u učešću u radničkom pokretu.

smatrao ga saveznikom radničke klase i zalagao se za rješenje seljačkih pitanja (kao što je kmetstvo). uz Đuru Đakovića. Uče» nije zapostavio politički rad među seljaštvom. koji su svoj u djelatnost usmjerili isključivo prema radničkoj klasi. sastajao se sa svojim pristalicama i držao političke zborove. knj. str. U godinama revolucionarnog vrije nj a Učo predvodi radničku klasu Tuzle i okoline u mnogim štrajkačko-tarifnim akcijama. 1909. idejni i stvairni vođa štrajka rudara. 1979. a protiv vlasnika fabrika i nenarodne vlasti koja svojim aparatom prinude fizički i politički štiti eksploataciju. 17 Dolazio je u mnoga mjesta i sela u Posavini. 1. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 40 . Poslije završetka I svjetskog rata Učo se vraća u Tuzlu. str. poznatog po imenu Husinska buna. kada je došlo do sukoba između r u d a r a i žandarma. organizacije KPJ.Učo rodom iz Brvnika u Posavini. Jedan od njenih osnivača i neumorni organizator i propagator bio je Miitar Trifunović . 274. vijeka na političku pozornicu Bosne i Hercegovine stupa radnička Iklasa koja se organizuje u Glavni radnički savez Bosne i Hercegovine 1905. Mitair Trifunović Učo nije bio samo predvodnik i organizator kllasnog radničkog pokreta u sjeveroistočnoj Bosni. 101. On se neumorno bori za veća prava radnika i seljaka. jer je shvatio njegov položaj. Za razliku od mnogih rukovodećih ljudi svoje stranke. godine. godine. knj. V.mjesto u kućama mnogih Poisavaca i Trebavaca. stvara prve organizacije Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) a poslije Vukovarskog kongresa na kome je prisustvovao. Revolucionarna djelatnost Mitra Trifunovića u radničkom pokretu. Kao član Glavnog odbora stranke on 1911. godine dolazi na rad u Tuzlu i tuzlansku oblast da organizuje mladu bosansku radničku klasu koju su strani kapitalisti eksploatisali. 16 Početkom 20. nego i neumorni revolucionar koji je ideje socijalizma smjelo. Univerzal. On je. a potom u Socijal-demokratsku stranku Bosne i Hercegovine. Tuzla. Dr Ibrahim Karabegović. a njihov sadržaj i ideje su prihvatale mnoge generacije. On je kao pravi narodni t r i b u n nastupao na mnogim politi16 17 Enciklopedija Jugoslavije. otvoreno i vrlo jasno i konkretno propovijedao i nastojao da ilh prihvate široke narodne mase.

Zabranjena je djelatnost KPJ i svih radničkih organizacija.čkim zborovima u Tuzli. na kojem je KPJ dobila taj naziv.) i Zakona o zaštiti države (2. VIII 1921. Ubrzo poslije toga. pa zbog toga dolazi do hapšenja i progona komunističkih aktivista u Brčkom. jenjava revolucionarno vrijenje. upućenog na osnovu poznatih stavova 8. zatvaranja Radničkog doma. do 1928. konferencije zagrebačkih komunista. Mevla Ahmetović. Mihajlo Hajduk. u ovom kraju. Gradačcu i na skupovima u mnogim selima. a na Vukovarskom kongresu. godine formirana prva mjesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). kao i drugdje u zemlji. U periodu od 1927. godine. Božo Bašić. iz Brčkog su učestvovali Meho Ahmetović.) koje je buržoazija donijela da bi slomila narastajući otpor radnika i uticaj KPJ na narodne mase. Slijedeće. Doboju. dolazi do izvjesnog oživljavanja partijskog rada poslije pisma Izvršnog komiteta Kominterne. Todor Zorić i Filip Filipović. Alija 18 Isto. Sekretar brčanske partijske organizacije Meho Ahmetović je učestvovao na Kongresu ujedinjenja. Mihajlo Hajduk i Filip Filipović kao delegati brčanske partijske organizacije koja je tada imala 50 članova. str. U nju su ušli Meho Ahmetović. Pred tim represalijama neki aktivisti povlače se iz političkog života i sindikalne borbe. Nakon proglašenja Obznane (30. god. Poslije kongresa delegati iz Bosne i Hercegovine proveli su u Brčkom dva dana kao gosti svojih brčanskih drugova. 1920. formirane su sindikalne organizacije obućara. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu izabran je na listi Komunističke partije Jugoslavije za narodnog poslanika. 275-276. U Brčkom je tada formirana organizacija KPJ u koju su uključeni Todor Zorić. stolara. 18 U Brčkom je 1. maja 1919. Brčkom. Znatno smanjena aktivnost odvija se preko Nezavisnih radničkih sindikata. građevinskih i komunalnih radnika koje su u početku imale 160 članova. uz pomoć Mitra Trifunovića Uče. Formirana je i obućarska zadruga. broj članova se udvostručio. XII 1920. Bijeljini. 41 . abadžija. rasturanja obućarske zadruge i raspuštanja sindikalnih organizacija.

806-812. Politička svijest naroda se kroz vlastita iskustva mijenjala mnogo brže nego ranije. II 1930. Policija hapsi u Bosanskom Šamcu Mitra Trifunovića Uču i Sud za zaštitu države osuđuje ga 7. godine. Martin Volovski. godine komunisti su se našli na još većem udaru policije. Huso Burić-Babura. Josip Oks na godinu dana robije i Ilija Šestić na 10 mjeseci zatvora. 1.19 Proglašenjem šestojanuarske diktature 1929. Međutim. Komunisti koji nisu uhapšeni. u sklopu opšte koncepcije ostvarivanja i jačanja uticaja KPJ. dolazi do velikih hapšenja koja su zahvatila sve radničke centre u Bosni i Hercegovini. Ono je izviralo iz mnoštva neriješenih nacionalnih i socijalnih pitanja. 20 U godinama neposredno pred rat političko neraspoloženje protiv režima prožimalo je dobar dio naroda. Safet Salihodžić i Safet Pašalić. Asim Mujkić. nagomilao toliko ozbiljnih problema koje režim nikako nije mogao niti znao da riješi. na kojoj je kao delegat brčanske partijske organizacije učestvovao Ahmet Kobić Kobo. naročito omladine. Počevši od 1938. koje je počelo novo partijsko rukovodstvo na čelu sa Josipom Brozom Titom i u Bosni i Hercegovini dolazi do oživljavanja djelatnosti KPJ na novim 19 20 Safet Pašalić. u decembru iste godine. pokušavaju da ožive rad partijskih organizacija. Razvijalo se široko opoziciono mnjenje. Safet Salihodžić i Mihajlo Hajduk na dvije. Husein Burić. Ivica Đermanović. svojim dugim postojanjem. U Brčkom je uhapšen Safet Pašalić i sproveden u zatvor u Sarajevo. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Ibro Omerbašić. knj. Narod više nije vjerovao golim i lažnim obećanjima buržoaskih političara. Ahmet Kobić. 42 .Travanjkić. u Sarajevu održavaju partijsku konferenciju (treću po redu). članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Osvrt na radnički pokret u Brčkom između dva rata. na 2 godine robije. uskoro. Time su se pred KPJ objektivno stvorile perspektive jačanja njenog političkog ulicaja i bržeg sluiranja organizacijo KPJ i SKOJ-a u gradovima i selima. te aprila 1932. Otrgnuto od zaborava. Tada su u Brčkom uhapšeni i od Suda za zaštitu države osuđeni Ahmet Kobić i Ivica Đermanović na tri godine robije. Period diktature je. Hasan Burić na godinu i po. str.

za ukidanje koncentracionih logora u koje je policija. prvenstveno studenata Beogradskog univerziteta. str.č.22 Komunisti uporedo razvijaju snažnu djelatnost kroz URS-ovu sindikalnu organizaciju.osnovama. a SKOJ sve više okuplja i organizuje omladinu i usmjerava je u antifašističku i revolucionarnu borbu. Uz pomoć komunista. koji sprovodeći direktive CK KPJ. koja je imala preko 2. 38-39. str.000 knjiga i brošura i bila jedina ustanova te vrste u gradu. godine obustavilo rad tražeći veće nadnice i snošljivije uslove rada. Radi okupljanja. Preko biblioteke popularisane su knjige naprednih pisaca i časopisi socijalis21 22 Dr Zdravko Antonić. Štrajkačima su punu pomoć pružili radnici drugih struka i mnogi građani. Borisa Kovačević i Rato Dugonjić. borba za dozvolu povratka u domovinu španskim borcima poslije poraza revolucionarnih snaga u Španiji. Partija prodire u nova područja.d. stvaraju partijske i skojevske organizacije. 818-814. strpala mnoge komuniste. U istočnu Bosnu dolaze Cvijetin Mijatović. Uglješa Danilović. Poslodavci su morali prihvatiti zahtjeve štrajkača i radnici su se vratili na posao. po ugledu na njemačke naciste. n. komunicira sa narodom i obavještava ga o političkim događajima. 43 . jula 1938. uspostavljaju njihova rukovodstva i usmjeravaju ih u svakodnevnu aktivnu političku i sindikalnu borbu. i imali znatno iskustvo u političkom radu i borbi. Asim Mujkić. organizujući tarifno-štrajkačke akcije. organizovanja i obrazovanja radnika ponovo je otvoren Radnički dom i u njegovom sastavu Radnička biblioteka. Tako je više stotina transportnih radnika 25. ubrzo se stvaraju mjesne i kasnije oblasne organizacije Partije i SKOJ-a. koji su odgajani u duhu novog shvatanja mjesta i uloge Partije u narodu. n. za podršku narodima Čehoslovačke pred njeno pokoravanje itd.21 Novi duh je time počeo da prodire u partijske i skojevske organizacije u Bosni i Hercegovini. Brčanska partijska organizacija jača svoj ugled u gradu i selima i vodi niz političkih akcija kao što su: pomoć španskom narodu.

a članovi: Ahmet Kobić. Prilozi Instituta za istoriju. Sarajevo 1979. posebno na Petra. okupljanju i organizovanju omladine za ideje socijalizma i demok23 24 Ljubinka Bašović. Skojevska organizacija u Brčkom. za koje se KPJ u svojoj politici zalagala. Boriša Kovačević. U Brčkom je prvo 1940.tičke orijentacije. razvila je veoma živu aktivnost na pridobijanju.23 Partijska organizacija se učvrstila i postala brojnija prijemom novih članova koji su bili prethodno provjereni kroz izvršavanje mnogobrojnih često teških zadataka. 44 . Brčanski sreski komitet je također održavao kontakte sa komunistima u Bijeljini. uz prigodan program. Ražljevu. Došlo je i do fizičkog obračuna. pa su žandarmi morali pobeći. Gradačcu i Tuzli. primljeno je u članstvo KPJ 20 članova.č.24 koji je razvijao djelatnost i održavao veze sa mnogim naprednim ljudima na teritoriji brčanskog sreza u Bosanskom Šamcu. n. Žandarmi su se naročito okomili na familiju Kaurinovića. Vražićima i drugim naseljima. 814-815. str. formirana 1939. Asim Mujkić. godine Radničko kulturno-umjetničko društvo Vaso Pelagić. propagirane ideje i ciljevi. ponajviše omladinu. godine stvoren Mjesni komitet. Bukviku. Društvo je imalo više sekcija i dalo je veliki broj priredbi u gradu i selima na kojima su. str. Janku Vasiću i Jakovu Mitroviću. 225-226. Nasto je oformio skromnu čitaonicu u kojoj su se mogla naći djela mnogih naprednih pisaca. Prilog istraživanju radničkih biblioteka i čitaonica u Bosni i Hercegovini između dva svjetska rata (1918-1941). godine. U Sreskom komitetu Nasto Nakić je bio sekretar. a zatim i Sreski komitet KPJ. Pod uticajem Naste Nakića u Bukviku je stvoreno široko opoziciono raspoloženje prema organima vlasti. U periodu između 1935-1941. Čeliću. Milan Marinković i Haris Suljić. koje je u svoje redove okupilo mnoge građane. pa je često dolazilo do sukoba između mještana i organa vlasti. Svoje glavne oslonce Nakić je našao u omladincima Petru Kaurinoviću. Djelovanjem komunista stvoreno je 1938. Pero Čuskić. Orašju. a ujedno je služila kao pogodno legalno mjesto gdje se mogla proučavati marskistička literatura i okupljati članovi KPJ i SKOJ-a.

kroz razgovore. koja se navikla na njega. godine. Kada se zaposlio u Srpskoj zemljoradničkoj kreditnoj žitarskoj zadruzi. a protiv fašističke i nacističke ideologije i njihovih pristaša ljotićevaca i frankovaca. Branko Repić. Treće otvoreno pismo bosansko-hercegovačke omladine pod naslovom »Protiv rata!«. pred sudbonosne događaje koji su slijedili 1941. demokratiju i ravnopravnost naroda!«. godine. pored ostalih. Vremenom je upoznao sredinu. septembra 1931. maja 1940. Mitar Trifunović Učo je konfiniran. propagirane su socijalističke ideje. prvo u svoje rodno selo Brvnik. formirano je više aktiva. pa onda u Bosanski Šamac. Moriš Papo i Vojislav Magazinović. Olga Nakić. godine. Nasto Nakić i Tihomir Vraštanović. priredbama. u šumi PašIjani iznad sela Vesela kod Bugojna. među 70 polaznika bili su i predstavnici brčanske skojevske organizacije. Skojevska organizacija Brčkog održavala je veoma tijesne kontakte sa bijeljinskom skojevskom organizacijom. Taj kurs je mnogo značio za sticanje saznanja i praktičnog iskustva u radu sa omladinom. koji je održan početkom avgusta 1940. Omladinci su zajedno sa članovima Partije i ostalim pristalicama socijalističkih ideja organizovali izlet na kojem je bilo izvedeno nekoliko uspješnih prigodnih programskih tačaka. gostovanjima. malo mjesto koje tada nije imalo ni 3. Radivoje Pavlović.ratije. Skojevci su djelovali i imali snažan uticaj u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima omladine. jer su mu ljudi prilazili kao obraz45 . Poslije povratka sa robije. »Za slobodu. Na kursu za skojevske rukovodioce Bosne i Hercegovine. Učo je prvo vrijeme morao biti veoma obazriv i indirektno djelovati. i studenti iz Brčkog: Simo Petrović.000 stanovnika. programe priredbi i manifestacije. Organizacija je pred rat narasla na oko 40 članova. a policija je postala manje podozriva jer nije mogla primijetiti ništa sumnjivo u njegovom ponašanju. »Za autonomiju Bosne i Hercegovine!« potpisali su. Došlo je do međusobnih kontakata i bližeg upoznavanja. U gradu je organizovana velika proslava 1. godine. Na mnogim izletima. zatim Mjesni i Sreski komitet SKOJ-a. ukazala se šira mogućnost kontaktiranja.

marta 1980. pored ostalog. Politika od 6. Povezivali su se sa ljudima koji su bili demokratski i antifašistički orijentisani i politički djelovali u svom rodnom kraju. Često je kontaktirao sa Hasanom Zaimovićem. Građa za monografiju Bos. U aprilu 1932. obalski radnici su ponovo štrajkovali tražeći povećanje nadnica i poboljšanje uslova rada. Risto Mikičić je u prvim godinama šestojanuarske diktature rukovodio partijskom organizacijom u Sarajevu. rodom iz ovog kraja. godine u Bosanskom Šamcu formirana URS-ova sindikalna podružnica obalskih radnika i uskoro je njih 100 stupilo u štrajk. tražeći sklapanje kolektivnog ugovora. To su u prvom redu bili Risto Mikičić.str. Narodni i radnički tribun Mitar Trifunović Učo. godine. učesnikom oktobarske revolucije. 65. učestvovao je na pokrajinskoj konferenciji bosanskohercegovačkih komunista koju je sam pripremao. Brankom Miljkovićem i Spasojem Uinčićem na koje je prenosio svoja politička ubeđenja. Učo je vremenom upoznao mnoge ljude i ocijenio kome može prići. 301-304. do 16. Oni su vršili znatan politički i kulturni uticaj na svoje mještane. dr Mustafa Mujbegović i Uglješa Danilović. Acom Đorđevićem. Šamca i okoline. Održavao je veze sa tuzlanskom partijskom organizacijom i partijskim radnicima iz drugih mjesta koji su dolazili u Bosanski Šamac.ovanom i dobronamjernom čovjeku i tražili pomoć i savjet. str. n. 25 Po Učinom savjetu jedan broj ljudi u Bosanskom Šamcu bio je pretplaćen na list »Narodne novine« koji je u Zagrebu izdavao Božidar Adžija. a koja se. Radmilo Kljajić. bavila pitanjem stvaranja posebnog partijskog rukovodstva za Bosnu i Hercegovinu. Krajem 1940.čl. Uhapšen je u 25 dr Ibrahim Karabegović. 46 . Pod Učinim uticajem je novembra 1938. Odžak i okolna sela prije rata su često dolazili aktivisti radničkog pokreta i ljudi naprednih političkih pogleda. U selu Pisarima zalaganjem naprednih seljaka otvorena je čitaonica koja je raspolagala mnogim knjigama i časopisima koji su bili na indeksu zabranjenih publikacija. Jedan broj žena bio je pretplaćen na napredni časopis »Žena danas«. U Modriču. Tada je izabran za sekretara pokrajinskog rukovodstva.

u borbi sa ustašama između Vukovara i Osijeka. 27 U ljeto 1939. Modriči. kao član najvišeg partijskog rukovodstva za BiH. Tuzla u radničkom pokretu i »revoluciji. Odžak i Modriču. Javnim istupima. širio je socijalističke ideje i imao vidan uticaj ne samo u Tuzli nego i u svojim rodnim Tarevcima. Istaknuti partijski rukovodilac u Slavoniji. Ljudi su znali da je po ubeđenju komunista. Studirajući u Beču rano se uključio u veoma razvijenu aktivnost studenata . predavanjima i drugim načinima. po zadacima. dolazio u svoju rodnu Gnionicu. Orijentacija na oružani ustanak partijske organ. Osudio ga je Sud za zaštitu države na 8 godina zatvora. 431^137. koje se u to vrijeme nalazilo u Beču. 28 Mihailo Klajn. putovao u Jugoslaviju. Gradačcu i okolnim selima. sastajao se s naprednim ljudima i usmjeravao njihovo političko djelovanje. godine. bili su povezani sa osiječkom partijskom organizacijom i odatle donosili marksističku literaturu koju su davali na čitanje ljudima sa kojima su bili povezani. Bakulić i Klajn. 308-318.zacije BiH u periodu 1930-1932. koristeći se svojim ljekarskim. str.marksista i kao kurir jugoslovenskog partijskog rukovodstva. Uhapšen septembra 1941. godine. Sarajevo. godine izvršili pretres u kući Mustafe Gra26 27 28 29 Vlajko Begović. Poginuo 22. Zapis o doktoru Mujbegoviću. u ondašnjoj sredini uživali veliko poštovanje i mogli ostvariti znatan politički uticaj. 26 Dr Mustafa Mujbegović pripada plejadi narodnih ljekara koji su svojim ljudskim i intelektualnim kvalitetima. 10. slušali ga. U pustari »Petar Mrkonjić« u Modriči radili su Vjekoslav Bakulić. Uglješa Danilović je u svojim čestim putovanjima po Bosni i Hercegovini. Abdulah Sarajlić. osuđen na smrt od ustaškog prijekog suda i strijeljan. I pored represalija od strane žandarma i organa vlasti. kao ljekar i pogodna partijska ličnost radi na mnogim sektorima partijsko-političkog rada. Kasnije u Tuzli. sa zahtjevima da im se povise nadnice i ograniči radni dan na 12 časova. 1. Pregled br. godine aktivisti KPJ su organizovali štrajk radnika na Pustari. 1941. 47 . 1969.poznatoj provali decembra 1932. članovi KPJ. 11. često. i vjerovali da je istina i pravo ono što govori. štrajk je uspio. str. 29 Vojo Stupar i Josip Rolih. širenja marksističke literature u Modriči žandarmi su 1935. Zbog. knj. Član okružnog partijskog rukovodstva za Osijek. prijateljskim i rođačkim vezama.

Pošto organizovan rad nije dokazan. Slobodan Janković. član KPJ koji je radio u Beogradu. stanje može izmijeniti. Omladinci su posebno bili aktivni u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima i organizovali su mnoge omladinske skupove pod raznim izlikama. ukazujući da se samo akcijom radničke klase i drugih naprednih snaga. 1970. Mustafa Grabić. Opštinski komitet SKJ Modrica. godine u Tarevce i Modriču je dolazio Enver Šiljak. pod vodstvom Komunističke partije. prisustvovali na oblasnom savjetovanju SKOJ-a u Solini kod Tuzle. 30 U Odžaku je u godinama pred rat djelovao Boško Milutinović Đedo. letke i proglase i dijelio ih svojim mještanima. Hronika Tarevaca. Aziz Terzić i Mehmed Mujbegović. Oni su u razgovorima sa svojim prijateljima i poznanicima objašnjavali političku situaciju i socijalne prilike. 29. On je u Modriči formirao aktiv SKOJ-a u kojem su bili Seiko Avdić. U svoje rodno mjesto Gradačac su često dolazili i u njemu boravili izvjesno vrijeme članovi KPJ i SKOJ-a i drugi napredni ljudi koji su se idejno identifikovali sa komunistima. Okružni sud u Tuzli donio je oslobađajuću presudu. To su u prvom redu bili Josip Šiber koji je kao stari partijski rukovodilac živio i djelovao u Beogradu i Za30 Hakija Muradbegović. U proljeće 1940. U Tarevce i Modriču je često dolazio Smail Mujbegović. u jesen 1940. On je donosio marksističku literaturu. stolarski radnik. a u januaru 1937. U Modriči i okolnim selima osjećao se snažan uticaj omladinske organizacije. 48 .bića. Pripremio je mnoge napredne omladince za događaje koji će slijediti. koji su bili u vezi sa Uglješom Danilovićem. Avdić i Mujbegović su. Aco Stojić. u kući Pere Kovačevića. orijentišući ih da slijede put na koji je ukazivala Komunistička partija Jugoslavije. poslije. Ljubo Dević i Mustafa Grbić. Tada su bili uhapšeni Pero Kovačević. Istraga je vođena nekoliko mjeseci. str. sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za tuzlansku oblast. Rado Stanišić i Ivo Šubarić iz Dobrinje. Ponovo su u junu 1937. Na propagiranju komunističkih ideja radili su još Čedo Stojić. godine uhapšeni Pero Kovačević i Ljubo Dević i sa njima Ferid Širbegović i Stevo Lazić.

Lea Kraus. raniji pripadnik naprednog studentskog pokreta u Zagrebu. student prava. kojoj je sudio Sud za zaštitu države i borac internacioanalnih brigada u Španiji. Osijeku i Zagrebu gdje se školovao. marksistički orijentisan intelektualac. To im je ubrzo donijelo znatan ugled i uticaj u svim sredinama. odnosno skojevskoj liniji. brijački radnik. Organizovaniji rad na širenju naprednih ideja i na razvijanju političkih akcija u Gradačcu počinje 1939. Slavica Slobođanac komunista iz Zagreba. poznat u ranijem mjestu službovanja . omladinski rukovodilac. Acom Novožilovim i ostalim naprednim ljudima u duhu linije KPJ na okup49 . Mehmedalija Tufekčić. pripadnik revolucionarnog omladinskog pokreta koji je djelovao u Banjoj Luci.grebu. Provincija u pozadini). Teufik Imamović. rodom iz Maglaja. osobito kod omladine i u postojećim kulturno-prosvjetnim društvima u kojima su ranije odlučivali feudalci i klerikalci. veterinar. U Gradačac su. član SKOJ-a. sa Ismetom Terzimehićem. krojački radnik i Mehmedalija Meho Abdulahamidović. rodom iz Gradačca sa svojim mužem Radom Zigićem i Midhat Muradbegović.kao istaknuti partijsko-politički radnik koga je Oblasni komitet KPJ za tuzlansku oblast zadužio za partijsko-politički rad u Gradačcu. koje se smatralo za zabačenu i nerazvijenu sredinu. Josipom Šiberom i drugim. također. Edhem Čamo. marksista i književnik. U to vrijeme premješteni su u ovo mjesto. nerazvijenoj sredini koja je još odisala feudalnim nasleđem. Hasan Kikić. godine. koji je živio u Zagrebu. ovi ljudi brzo su se počeli isticati svojim inicijativama i djelovanjem na polju mijenjanja postojećeg u novo. dolazili Cvijetin Mijatović i Rato Dugonjić. pisac poznatih djela sa socijalnom tematikom iz bosanske sredine (Ho-ruk. Ismet Terzimehić. bolje. Oni su u Gradačcu dobro primljeni i ubrzo su se povezali sa naprednim mladim ljudima koji su ranije dolazili u kontakte sa Hasanom Kikićem. službenik. Ivica Vižlar koji je kao komunista djelovao među radnicima Željezare i rudnika u Zenici. te napredni učitelji Hamid Mazalović i Hakija Raljević. Oni su kontaktirali po partijskoj. Skupljeni u maloj. Bukve.Mostaru . sudija. To su bili Aco Novožilov.

neposredno pred sudbonosne događaje 1941. naglo polarizovanje. str.ljanju svih naprednih snaga u borbi protiv nadolazećeg fašizma i nenarodnih režima u zemlji. simpatizer KPJ. Aco Novožilov prisustvovao je oblasnoj konferenciji SKOJ-a u ljeto 1940. Političke prilike karakterisala je 31 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Ekonomske prilike na području Posavine i Trebave. Kandidati za članove KPJ su postali Ahmet Durić i Džemal Suša. u Solini kod Tuzle. naročito među omladinom u srebreničkom kraju i doprinijeli širenju ideja bratstva i jedinstva. Salih Osmanbegović i Rizo Mehinagić. str. Terzimehić i Novožilov su odlazili u Tuzlu na sastanke sa članovima Oblasnog komiteta za tuzlansku oblast radi usklađivanja partijsko-političkog rada. Šuput je najviše radio sa omladinom. godine formirana je partijska organizacija u Gračanici čiji je sekretar bio Velo Šuput. karakterisalo je. Desimir Jovanović. Sa sekretarom partijske ćelije u Gračanici bio je povezan Midhat Muradbegović koji je tada radio kao učitelj u Doborovcima i u tom kraju politički djelovao. Tuzle i Brčkog.31 U Srebreniku je napredni učitelj Mehmed Ibrahimović. Kemal Prohić je učestvovao na kursu partijskih i skojevskih rukovodilaca. 10-29. ostvarivao znatan politički uticaj među svojim seljanima. Uticaj radničkog pokreta Tuzle na politička kretanja u Gradačcu. Safet Pašić u Seoni i Muslija Avdić u Gnojnici su zajedno sa Ibrahimovićem ostvarivali znatan kulturnoprosvjetni i politički uticaj. Bio je povezan sa mnogim naprednim ljudima iz Gradačca. Ljenobudu. 50 . pa je uskoro formirao aktiv SKOJ-a u gradu u koji su primljeni: Ekrem Durić. Mehmedalija Tufekčič. Gradaćac 1979. godine. za socijalističke ideje i za politiku narodnog fronta. Na jednoj strani bilo je siromašno seljaštvo i sitne zanatlije u propadanju. godine. početkom avgusta 1940. knj. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Stevo Milovanović. a članovi Kemal Prohić i Mustafa Ustavdić. Hajro Mehinagić. 1. kod Bugojna. a na drugoj mali broj bogatih trgovaca i veleposjednika. 816-821. pred prodorom industrijske proizvodnje. U rano proljeće 1941. Učitelji Mustafa Mirica u D.

imali su jak odjek. Građanske političke partije su uglavnom bile kompromitovane i nesposobne da pružaju odgovore i otvaraju perspektive u tako složenim zaoštrenim društvenim protivurječnostima. radnici i napredni intelektualci . Seljaci. Pozivi komunista i naprednih ljudi. nezadovoljstvo i iščekivanje. su masovnim učešćem u NOB.ovog područja. dali svoj prilog ostvarivanju ideja i programa koji su im predočavali komunisti i napredni ljudi u predvečerje drugog svjetskog rata. To je bilo pogodno tlo za djelovanje naprednih pojedinaca i grupa iz redova članova KPJ i SKOJ-a i njihovih simpatizera. 51 .apatija.Srbi. što se potvrdilo pri dizanju ustanka. Hrvati i Muslimani .

I DIO RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA .

početak i razvoj mjere ustanka i akcije okupatora NOP-a i kvislinga godine - Oživljavanje aktivnosti .Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka Pripreme. Teškoće u razvoju NOP-a 1942.

od Brezovog Polja do Brusnice . polože oružje i prikupe se na zbornim mjestima. Vojnici su ostavili oružje i samoinicijativno. koja je tukla kolone jugoslovenske vojske u povlačenju. nastojali da što prije stignu do svojih kuća. skupljali su se na zbornim mjestima odakle su odvedeni u zarobljeništvo.PRILIKE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KAPITULACIJE BIVŠE JUGOSLOVENSKE VOJSKE DO USTANKA U aprilskom ratu. u njegovoj drugoj fazi od 10. Na putevima od Modriče i Gradačca prema jugu. aprila na više mjesta. mnogi koji su bili daleko od svojih kuća i slušali naređenja svojih starješina. Istim ultimatumom je zatraženo da se putevi oslobode za nesmetano kretanje njemačkih vozila. Nijemci su forsirali Savu 12. mnoge jedinice su se raspale. nastavili nadiranje ka jugu.Tuzla. a mostovi i TT linije predaju u ispravnom 55 . da bi tu organizovali slijedeći pojas odbrane. željezničke čvorove i gradove. Međutim. oklopno-motorizovanog korpusa. na tlu Posavine i Trebave našle su se tri divizije bivše jugoslovenske vojske . Jedinice jugoslovenske vojske su se povlačile ka liniji Doboj . korpusa uputio je ultimatum tražeći da sve jugoslovenske jedinice. Trebavi i Majevici zadrže nadiranje snaga njemačkog 46.raspoređene frontom prema Savi. 1941. kako bi izbjegli odlazak u zarobljeništvo. i uz pojačano dejstvo svoje avijacije.sa zadatkom da na rijeci Savi i u pojasu bosanskih pretplanina . na pravcu kretanja njemačkih kolona u Bosni.Bosanska. Četrnaestog aprila u 17 časova komandant njemačkog 46. gdje su trebale da sačekaju dalja naređenja. Osječka i Vrbaska . aprila. do 14. u grupama i pojedinačno.Vučjaku. godine.

U Gradačcu su se uz Vjećeslava Montanija prvog kotarskog predstojnika našli na zločinačkom poslu Srećko Katić. ustaška vlada je u pojedina mjesta poslala ljude iz drugih mjesta da preuzmu vlast. U toku 15. po garnizonima u Bosni. Na teritoriji Jugoslavije stigle su nove njemačke posadne jedinice.stanju. Mirko Bakša. bataljon 750. zavisno od lokalnih prilika. koji su prevoženi prema istoku. Kasnije je jedna njemačka jedinica došla u Brčko. uspostavlja se nova ustaška vlast. bez ugleda. 1 Njemačke jedinice koje su izvršile okupaciju Jugoslavije kratko vrijeme su se zadržale u mjestima bivstvovanja. Narod ih je nazvao divljim jer su vršili zločine. uglavnom. a od avgusta 1941. U Bosanskom Samcu ustašku vlast su organizovali Ivo Vrljić. 56 . Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Kasnije je za logornika došao Franjo Homa. Pošto nije imala unaprijed pripremljeni kadar da pokrije čitavu teritoriju. Ljubo Lastrić. Rašid Užičanin. željni vlasti i pljačke i stvaraju ustaške tabore i logore. stigla je u Sarajevo. aprila. kada je premješten iz Gradačca. koji je stacioniran u Slavonskom Brodu. Ivo Stefanac Opančar i Alija Tursić. Najbliži području Posavine i Trebave bio je 1. bivši policajac i Tomas Mane kulturbundovac. njima se. Pod zaštitom njemačkih trupa i uz pomoć raznih njemačkih vojnih i upravnih komandi i ustanova. U Odžaku glavni ideolog i organizator ustaša bio je dr Zdenko Odić. knj. oklopna divizija. nasilje i pljačku po ličnim 1 2 Dr Zdravko Antonić. Oni su svojim zločinačkim djelima prevazišli sve što je do tada u narodu ovog kraja bilo poznato o zločinu. pešadijskog puka. uz koje su se odmah našli folksdojčeri. aprila 114. armije kod Doboja. 735-737. kao novi kotarski predstojnik. Dva dana kasnije. Ilija Mandžuka. Dane Babić. Ante Šimić i Salko Salković. divizija koja se razmjestila. uz željezničke pruge. U Modriči ustaški logor su formirali Miloš Pavić. Redžo Bristrić i sveštenik Jakov Barišić. pridružio Vječeslav Montani koji se prije rata specijalizirao i borbi protiv komunista u beogradskoj policiji. Kazimir Nandor. Mustafa Huseljić. i uskoro su se. poslije kraćeg sukoba sa jedinicama 2. 2 Zbog toga okupljaju u svakom mjestu po nekoliko ljudi. među kojima i 118. svakodnevno mogli vidjeti transporti njemačkih vojnika. Martin Petrović. str. U Brčkom su ustašku vlast uspostavili Marko Tubić. različitim tempom. jugoslovenska vojska je zvanično kapitulirala. Okupacija i početak okupatorskog i ustaškog terora u tuzlanskoj oblasti. 17. 1. U Posavini i Trebavi ustaše su pred rat imale malo pristalica.

oružnička krila. Još od aprilskog rata oni su pomagači prvo Nijemaca. n. Dubravama. str. Oružnički vod u Brčkom imao je postaje u Brezovom Polju. koje je ostalo rasuto ili skriveno poslije kapitulacije bivše jugoslovenske vojske. Iz njihovih redova su isključeni Srbi i Crnogorci. bili su izdvojeni od ostalog stanovništva i ponašali se u skladu sa nacističkom teorijom o višoj rasi. U početku stvaranja sistema vlasti NDH pojavljuju se žanđarmi. str. Brčkom. 57 . Modriči. a žandarmerijske čete .č. 4 Oružnici su u novoformiranoj NDH u početku njtenog bitisanja imali vrlo važnu ulogu. a žandarmerijske stanice su postale oružničke postaje (bataljoni nisu postojali). Orašju. Čeliću. oni nisu mogli u narodu steći nikakvo poštovanje. U pogledu prava i privilegija. Brodu. nego društveni ološ. Bivše žandarmerijske pukove zamijenile su oružničke pukovnije.kulturbundovci. a od februara 1942. Isto. Bosanskom Samcu. U novom režimu nastojali su ne samo da steknu visoke položaje i uticaj. u Slavonskom Brodu. Gornjem Žabaru i Sibošnici. postaje u Gradačcu. nego i da se obogate preuzimanjem imovine Jevreja i Srba. a zatim ustaša u prikupljanju oružja. a primljeni novi . Pošto u svoje redove nisu mogli okupiti uglednije ljude iz hrvatske i muslimanske sredine. 740. Vodovi su zadržali svoje ime. Posavina i Trebava su teritorijalno spadale u nadležnost oružničkog krilnog zapovjedništva sa sjedištem u Tuzli. jer su tada 3 4 Dr Zdravko Antonic. 742. Doboju i Tuzli.Hrvati i Muslimani koji nisu prošli redovnu obuku. 3 Kasnije su se regrutovali u posebne ustaške jedinice koje su bile u sastavu Ustaške vojnice. a oružnički vod u Derventi. dok su vodu sa sjedištem u Doboju pripadale i postaje u Osječanima i Gračanici.oružnici. Pri dolasku njemačkih trupa prvi koji su im se našli na usluzi bili su pripadnici njemačke narodnosti .sklonostima i željama. Županji. koji dobijaju novo ime . U Pavelićevoj državi oni su dobili novo ime . Oružničko krilno zapovjedništvo imalo je vodove u Brčkom. već su protiv sebe izazvali revolt naroda ili pak pasivnu rezistenciju. Srnicama i Odžaku.folksdojčeri.

Ustaška vlast je uspostavljana sa vrha na dole. bez obzira na etničku pripadnost. 1974. Orašju. Samo na području Posavine i Trebave bilo je 1941. 58 . Gradačac. Derventu. Bivše opštinske uprave su zamijenili opštinska poglavarstva na čelu sa načelnicima. velike župe. godine 11 oružničkih postaja koje su u uslovima uspostavljanja ustaške vlasti obezbjeđivale njenu egzistenciju i razvoj i služile kao izlazišta i sabirališta prilikom hapšenja i terorisanja srpskog stanovništva. Zagreb. Pri formiranju velike župe Posavje. Donjoj Mahali. poslije napada Njemačke na SSSR. U zapadnom dijelu brčanskog sreza postojala su opštinska poglavarstva u Bosanskom Šamcu. Bukviku.bili jedina ranije organizovana oružana snaga sa bogatim iskustvom u sprovođenju policijskih mjera. odnosno upravitelji ispostava. Srnicama i Vranjaku. 105. str. Na osnovu njihovih spiskova i podataka. Dubravama. Brčanska kotarska oblast imala je kotarsku ispostavu u Bosanskom Samcu. U ustanku su oružničke postaje. Ustaše i NDH 1941-1945. Modriči. a na dužnost 5 Fikreta Jelić-Butić. koja je u svojoj teritorijalnoj nadležnosti imala bivše hrvatske i bosanskohercegovačke kotare. a Gradačačka u Odžaku. Odžaku. a na čelo kotarskih oblasti i kotarskih ispostava kotarski predstojnici. Jevreja i naprednih ljudi. bile prve mete napada ustanika. Kotarske predstojnike je postavljalo Ministarstvo unutrašnjih poslova na prijedlog ustaških područnih organizacija. U administrativnom pogledu teritorija NDH je podjeljena na 22 tzv. Velika župa Posavje sa sjedištem u Slavonskom Brodu obuhvatala je na bosanskoj strani kotare: Bosanski Brod. Gornjem Rahiću i Tramošnici. a na slavonskoj samo Slavonski Brod i Đakovo. Liber-Školska knjiga. ustaška vlada htjela je pokazati da je Bosna i Hercegovina hrvatska oblast i učvrstiti ideju o jedinstvenom istorijskom i nacionalnom prostoru Hrvatske i Bosne i Hercegovine. 3 Na čelo velikih župa postavljeni su veliki župani. Brčko i Bijeljinu. uhapšeni su mnogi komunisti i ostali antifašisti. a kasnije i u Obudovcu. U gradačačkom kotaru opštinska poglavarstva bila su u Gradačcu. a ove na kotarske oblasti.

formirano je Bosansko divizijsko područje kao najviši vojnoteritorijalni organ. a drugi obavještajnom i kontraobavještajnom djelatnošću. u 6 Dr Ferdo Ćulinović.velikih župana su dolazile istaknute ustaše. Na teritoriji Bosne i Hercegovine. Na najviša komandna mjesta dolaze bivši austrougarski oficiri. Ustaše su na položaje u administraciji dovodili svoje istomišljenike i prijatelje. 225-226. odnosno velikih župa. nastojeći na taj način suzbiti otpor naroda protiv ustaške vlasti. Ravnateljstva za javni red i sigurnost bila su u nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova. Okupatorska podjela Jugoslavije. ali je ostao i veliki broj onih koji su zadržali svoje funkcije ili dobili veće. Organi UNS su se posebno orijentisali na borbu protiv komunista i ostalih antifašista. Slavko Kvaternik ministar vojske u Pavelićevoj vladi izdaje naredbu o osnivanju vojske i mornarice NDH. Prvi se bavio policijskim poslovima. Tu su spadali u prvom redu ustaški prijeki pokretni sudovi koji su išli iz mjesta u mjesto. Policijski aparat NDH je organizovan u okviru Ravnateljstva za javni red i sigurnost i Ustaške nadzorne službe. Uz redovne sudove (stol sedmorice. Vojnoizdavaćki zavod. Domobranstvo je trebalo da predstavlja redovnu vojsku regrutovanu po sili zakona. obično smrtne kazne. koncem aprila. Beograd. str. U mobilizacijskom smislu Posavina i Trebava su pripadale Popunidbenom zapovjedništvu u Tuzli. sutradan po proglašenju NDH. Na bosanskom divizijskom području. u čiju nadležnost su spadali i koncentracioni logori. sa popunidbenim zapovjedništvima (vojnim okruzima) u koje se uskoro sleglo mnoštvo vojnih obveznika koji su upućivani u novoformirane domobranske jedinice. izricali surove. 1970. 59 . okružni i kotarski sudovi) uvedeni su i vanredni ustaški sudovi. jer ustaški totalitarni sistem nije dozvoljavao nikakvu samostalnost. Ustaška nadzorna služba je bila posebna organizacija sa svojim organima u sjedištima velikih župa i kotara. Sudovi su takođe bili centralistički organizovani. U opštinama i kotarima izvršene su mnoge personalne promjene. Neki funkcioneri su otpušteni ili premješteni. 6 Po ulasku njemačkih trupa u Zagreb.

stacionirane na teritoriji istočne i srednje Bosne. nisu smjeli izlaziti na javna mjesta. Na osnovu te odredbe progonjeni su i oni koji su imali nekog. Otpuštani su sa posla. i sami se često izlažući životnoj opasnosti. Osnovane su »komisije za ponovu« koje su preuzimale imovinu protjeranih Srba. ostalih glasila i javnim istupima funkcionera. Građani drugih narodnosti ulagali su napore. uz potpunu saglasnost Nijemaca. Srbi su se također našli u položaju građana drugog reda. pa i dalekog pretka Jevreja. dok su Muslimane uvrstili u Hrvate. da im pruže pomoć u hrani. raditi na kuluku. Ustaše su. nego trgovačkom i zanatskom djelatnošću. Počeli su progoni Srba i Jevreja. a noću odvođeni i ubijani. Tajno su ih obilazili i uvjeravali da nisu sami i da će pravda na kraju pobijediti. htjele stvoriti jednonacionalnu državu. U tom smislu razvili su veoma jaku propagandu preko štampe. Sva nepokretna imovina srpskih i jevrejskih kulturno-prosvjetnih društava predata je ustaškom Savezu napredkovih zadruga. kakav se nije pamtio u cjelokupnoj četiristogodišnjoj istoriji njihovig življenja na bosanskohercegovačkom tlu. zabranjeno im je kretanje po60 . trgovine i zanatske radnje Jevreja i Srba koji su iseljeni ili pobijeni. osobito ustaškog ideologa Mile Budaka koji je često u svojim govorima naglašavao ustašku krilaticu: »Srbe na vrbe«. U domobranske jedinice. raznošenje i uništavanje njihove zajedničke i lične imovine na osnovu Pavelićevih zakonskih odredbi »O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Očuvanju hrvatske narodne imovine«. Obreli su se na Srbe i Jevreje koje su stavili van zakona. uglavnom su dolazili regruti iz zagrebačkog. osječkog i vinkovačkog regrutnog područja. U industrijska preduzeća. Morali su nositi žute trake oko rukava.prvo vrijeme su formirane tri domobranske pukovnije. Jevreji su se našli u teškom položaju. ogrjevu i novcu. postavljeni su ustaški povjerenici koji su se više bavili pljačkom. bili su na svakom koraku maltretirani. od kojih je jedna (Osma) bila stacionirana u Tuzli. Zakonskom odredbom o državljanstvu morao je svaki građanin da dokazuje svoje porijeklo. pljačkani.

bosi i pretučeni stajali su na temperaturi od -15°. na osnovu poslanice nadbiskupa Alojzija Stepinca. str. Svučeni. zabranjena je i upotreba ćirilice. obično uz iznuđenu dobru nagradu da bi ostali u životu. a zatim ostalih. U drugim mjestima Posavine i Trebave nije došlo do ovakve primjene nasilja da bi ljudi promijenili svoju vjeru. Odmah je počelo hapšenje i protjerivanje sveštenika. ustaše prilaze masovnoj fizičkoj likvidaciji srpskog stanovništva. 7 U Brčkom su rimokatolički sveštenici Ante Kljajić i Ilija Violoni sa kotarskim predstojnikom Vjećeslavom Montanijem postavili sebi cilj da do kraja 1941. Sarajevo. a pogotovo u selima. Partizani u Posavini. U 7 8 Boro Popović. počelo je prekrštavanje srpskog stanovništva u rimokatoličku vjeru. Za vrijeme policijskog časa odvođeni su od svojih kuća trpani u transporte i upućivani u Srbiju. onda sprovedeni preko Save u Gunju gdje je predstojnik Montani obećao da će biti pušteni ako podnesu molbe za pokrštavanje. Pošto iseljavanje i prekrštavanje nije dalo zadovoljavajuće rezultate. za koju su se davale velike pare. 1974. SKOJ u Brčkom 1941-1942. Svjetlost. nije imao uspjeha. Tokom maja 1941. 18. Opštinski odbor SUBNOR-a. Taj proces u većini mjesta. obavljanje vjerske s|užbe i upotreba zvona na crkvama. prvo onih za koje su pretpostavljali da bi mogli biti eventualni nosioci otpora. 8 Nisu svi rimokatolički sveštenici prišli sa takvom usrdnošću i cinizmom sprovođenju okružnica nadbiskupske kancelarije.slije policijskog časa. Nije htio vršiti prekrštavanje bez potvrde ustaških vlasti »o dostojnosti molioca da primi rimokatoličku vjeru«. Brčko. intelektualaca i drugih uglednih ljudi. 61 . godine. ili su zadržavani u zatvorima kao taoci. godine izvrše prekrštavanje svog srpskog stanovništva u kotaru. Fra Ilija Violoni je na prekrštavanju govorio da im je spasio duše. 51. okupljanje na javnim mjestima. ali nije siguran da im je spasio i tijela. prvenstveno zbog otpora stanovništva. Katoličku vjeru su primali pojedini činovnici i trgovci da bi sačuvali svoj imetak i položaj. Nisu imali izbora. str. Rifat Piskavica. Krajem novembra i početkom decembra u Brčkom je uhapšeno oko 150 Srba i zatvoreno u zgradu gimnazije. 1978.

cigarete. mučili ih u zatvoru. koji je došao iz Zagreba. ubio je u kalani na očigled građana u Bosanskom Šamcu Hajrudina Izetbegovića. U noći 14/15. Muslimani i Hrvati. kotarski predstojnik iz Brčkog se žali Velikoj župi na ponašanje pripadnika ustaškog logora u Brčkom. pa su održavali i javne demonstracije. Znajući da se oni nalaze u nevolji. u velikom broju. godine ustaški oficir Cesar Lovro. 32). šumarcima. (Arhiv VII. F. Zatim su išli u udaljenija sela. juna 1941. i učešćem na sahrani. 83-84. 1969. VI 1941. naredbe o 9 10 Muhidin Spužić. ubijali. zbog toga što mu nije htio pokazati legitimaciju. ustaše iz zloglasne 5. Hronika Modriče. 9 Ljudi su izražavali solidarnost sa progonjenima i žrtvama terora. zanatskih radnji i kafana. On piše: »Ustaše sami izdaju propusnice. U slijedeća tri dana pokupili su nasumice po gradu i okolnim srpskim selima mnoge Srbe.toku tri noći u prvoj polovini decembra. obuću i odjeću. pobili su u Brčkom sve Jevreje na Savskom mostu i na starom pravoslavnom groblju. godine Puškarić. br. i 18. Već 29. Ispostava kotarske oblasti u Bosanskom Samcu je tek poslije mjese i po dana poslala izvještaj Velikoj župi o ovom događaju. 10 Samovoljnim ponašanjem ustaša nisu bili zadovoljni ni organi koji su po svojoj funkciji bili zaduženi da vode računa o javnom redu i bezbjednosti. prema Srbima. kao što je bilo u Bosanskom Samcu. satnije koji su u Brčko stigli iz Mitrovice. Cjelokupno stanovništvo ovog mjesta je javno izrazilo svoj protest zatvaranjem trgovačkih. u tome nisu uspjeli. jula u Modriči i okolini ustaše su uhapsili oko 300-400 Srba i sproveli ih u logor u Odžak. koju su. tražili su načina da im pomognu.ll. Poslije tri dana ustaše su morale pustiti zatvorenike.174. fond NDH. hvatali ljude u kućama. gdje su također pravili strašne pokolje. str. Muslimani i Hrvati iz Modriče. na poljima i ubijali ih. obezbjeđivali njemački vojnici. Odžačani su se nadmetali ko će zatvorenicima donijeti u logor bolju hranu. Opštinski komitet SKJ. 62 . nisu odobravali postupke ustaških vlasti prema Srbima i Jevrejima. međutim. Gotovo u svim mjestima Posavine i Trebave došlo je do međusobnog optuživanja kotarskih oblasti i ispostava. Modriča. zbog bojazni od izliva narodnog gnjeva prema ustašama. i ustaških logora. Ustaše su željele da izazovu neprijateljstvo Hrvata i Muslimana. Na Petrovdan 12. a zatim bacali leševe u Savu. r. Odžaka i okolnih sela preduzeli su akciju da ih spasu. reg.

fond NDH. po zlu poznati Vjećeslav Montani. F. Odmah je optužio svog prethodnika Puškarića i zapovjednika domobranske posade u Brčkom satnika Božidara Mileusnića. zbog čega su se oni uskoro našli pred sudom. Puškarić pismeno traži od ustaškog logora da mu preda sve uhapšene građane na osnovu Pavelićeve naredbe koja je štampana u 61. godine. broju »Narodnih novina«. ispražnjuju pojedine obitelji iz stanova. VIII 1941. Posavlje od 22. ali se ustaše na to oglušuju. 12 63 . izriču i naplaćuju kazne.ograničenju kretanja. On je i dalje u svojim izvještajima ukazivao na zločine i samovoljno ponašanje ustaša i na bezrazložno hapšenje mnogih Srba . Arhiv VII. VII. od uhapšenika naplaćuju kauciju. stvaraju neraspoloženje kod mještana i u svemu mimoilaze upravnu vlast«. U drugoj polovini avgusta na mjesto kotarskog predstojnika u Brčko došao je iz Gradačca. 4/5. Arhiv VII. VII i 8.3. Glavni ustaški stan je donio naredbu o smjenjivanju ustaškog logornika u Brčkom. 4/3. korienski pravopis i osniva ured za jezička pitanja. Neki pravoslavni sveštenici su takođe uhapšeni i protjerani u Srbiju. Martina Petrovića. br. 4/2. Tog dana su ustaše počele hapsiti seljake u srpskim selima i transportovati ih u Bijeljinu. avgusta 1941. k. ustaše nisu ostale dužne Puškariću. pre11 Izvještaji kotarske oblasti Brčko. odakle su mnogi otpremljeni u koncentracione logore. Brezovo Polje i Čelić na Ilindan 2. Pavelić uvodi tzv. fond NDH. 12 Da bi pokazao da Srbi i Hrvati nisu imali ništa zajedničko u jeziku. Velikoj župi. br. Uvode se nove riječi i kovanice. reg. 28. k.ustaša iz Zagreba. hapse ljude i dugo ih drže u zatvoru i ne predaju ih redovnim vlastima na postupak. V. I 1942. 10/2 i 30/1.174. Na osnovu pritužbi kotarske oblasti. postavljaju povjerenike u pojedinim hrvatskim kulturnim društvima. da su štitili Srbe i komuniste. smjenjuju i imenuju povjerenike u židovskim radnjama. Na njegovo mjesto došao je Mato Rajić. Izvještaj velikog župana dr Vladimira Sabolića Ministarstvu unutrašnjih poslova od 23.174. 28/1. kažnjavaju ljude i ubiru globe zbog redarstvenih prekršaja.seljaka u opštinama Brčko. 11 Međutim. 9. student .

da ga odmah predaju ustaškim vlastima.14 Nijemci su prijetili da će za jednog svog poginulog vojnika strijeljati stotinu Srba. str. Uporedo sa progonom Srba i Jevreja ustaše su tragale za članovima KPJ i SKOJ-a i za svima onima koji su sa komunistima na razne načine sarađivali. Polovinom juna izdato je naređenje oružničkim postajama da pohapse sve građane koji nisu lojalni NDH. Ustaše.uzete iz njemačkog jezika. sudiju kotarskog suda prvo u Mostar. Radi toga u gradove Posavine i Trebave dolaze Ademaga Mešić. najprije u Fojnicu. n. Prikupljali su podatke o komunistima. 13 Ustaška propaganda nastojala je da se što više ljudi prijavi u ustašku legiju. većinom zabačena. drže govore i ubeđuju.d. umiroviti. premiještati bez njihove privole iz područja jednog ministarstva u drugo. n. n. njihovom kretanju i djelovanju i stvarali svoju evidenciju. str. što izaziva podsmjeh i mnoge viceve na račun tog jezičkog galimatijasa. Fikreta Jelić-Butić. Muhidin Špužić. Blaž Gutić i Hakija Hadžić. a zatim u Foču. ali je odziv bio veoma slab. Istaknuta su razna upozorenja da se građani moraju uredno odazvati svakom pozivu vlasti. a Ismeta Terzimehića. gdje im je političko djelovanje lakše bilo onemogućiti. 228.d. a zatim u Visoko.1'' Tom uredbom ustaše su se uveliko koristile da nepoćudne činovnike premjeste iz mjesta gdje su bili poznati i imali ugled.d. pod prijetnjom smrti. koja je odlazila na istočni front. str. dići od službe. 13 14 15 Dr Ferdo Ćulinović. 64 . 19-20. Na osnovu te uredbe ustaške vlasti su iz Gradačca odmah premjestili kotarskog veterinara Edhema Čamu. Desetak dana nakon uspostavljanja NDH izdata je uredba o činovništvu u kojoj između ostalog stoji »svi činovnici se stavljaju na raspoloženje nadležnom ministru koji ih može bez obrazloženja otpustiti. 101. i na dobrovoljni rad u Njemačku. iz državne službe u samoupravnu i u službu javnog reda i obratno. pozivaju sve one koji posjeduju bilo kakvo oružje. Jevreja i komunista. u mjesta. bez obzira na dosadašnje pravne odredbe i dosadašnji položaj«.

Pojačane su mjere budnosti i uka65 . ukazivanjem na konkretne primjere njihovog držanja i ponašanja. genocidu i izazivanju bratoubilačke borbe koju je nametnuo okupator.PRIPREME. U Modriču i Bosanski Šamac dolazio je iz Osijeka krajem maja ili početkom juna 1941. vratili su se u svoja mjesta. tadašnji sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. POČETAK I RAZVOJ USTANKA U vrijeme napada Njemačke na Jugoslaviju komunisti su. u Tuzli. tražili svoje jedinice i javljali se dobrovoljno u vojsku. U novim uslovima iskazala se politika bratstva i jedinstva kao jedina alternativa nejednakom tretiranju nacija. Vjekoslav Bakulić. ali su u većini mjesta bili odbijeni. Ovo je osobito bilo potrebno zbog Hrvata i Muslimana. prišli uspostavljanju partijskih veza. kako bi mogle raditi u novim uslovima. shodno ranijoj direktivi svoga rukovodstva. Preduzete su mjere da se partijske i skojevske organizacije očuvaju. ojačaju i organizuju. Kada se završio aprilski rat. Članovi oblasnog partijskog rukovodstva prenijeli su uskoro iz Tuzle direktive komunistima u gradovima i selima istočne Bosne. sanitetski materijal i drugu vojnu opremu. Iso Jovanović. Jedan od prvih zadataka je bio razotkrivanje namjera okupatora i ustaških vlasti. koji je simpatizerima KPJ prenio direktive o novom načinu rada i međusobnom povezivanju. Direktive usvojene na Majskom savjetovanju CK KPJ u Zagrebu prenio je komunistima tuzlanske oblasti. Komunisti su dobili zadatak da prikupljaju i sakrivaju oružje i municiju. jer su neki od njih gajili iluzije da će novi režim ukloniti nepravde koje su režimi bivše Jugoslavije učinili za vrijeme svoje 23-godišnje vladavine. izvlačenju članstva koje je dopalo u zarobljeništvo i pojačali mjere opreza prema novoj vlasti. komunisti koji su izbjegli zarobljeništvo. Savjetovanje je bilo posvećeno problemima rada organizacija KPJ u uslovima okupacionog režima i pripremama komunista za dizanje naroda na oružani ustanak. prošire. koncem maja 1941.

Đorđo Škorić. Mihajlo Ikić. Oformljene su komisije x koje će izvršiti izbor lica koje treba uhapsiti i poslati u logor. Napadom Njemačke na SSSR. juna. gdje je kasnije ubijen. ili na osnovu lokalne situacije sastavljenim spiskovima. Kojo Mikičić. Vaso Bošković. još više se otežava djelovanje članova KPJ i SKOJ-a. sve komuniste i njihove saradnike. i uputiti ih u koncentracione logore. za koje se smatralo da su komunisti ili saradnici komunista. Na osnovu te naredbe u Brčkom su odmah uhapšeni istaknuti komunisti Ivica Đermanović. zapovjednici oružničkih postaja i kulturbundovci.zivano je na neophodnost stroge tajnosti i na potrebu mijenjanja mjesta boravka i stanovanja. su upućeni u koncentracioni logor kod Gospića i tamo pobijeni. Aco Malinović. Đoko Vujanić i Aco Cvjetičanin. zatvoreni su Risto Mikičić i njegova supruga Darinka. jula i naredbe Glavnog ustaškog stana od 19. a uz to su srpske i jevrejske narodnosti. Tarevcima i Gradačcu uhapsio oko 27 lica. u Modriči. Mitar Trifunović Učo pošao je iz Bosanskog Samca prilikom povlačenja jugoslovenske vojske. Stojan Šikanić. a uskoro i Milan Marinković. Pero Kovačević. Vjećeslav Montani. Sarajevu pa opet u Tuzli. Đorđe Radić. Aco i Jovo Nikolić. Jedno vrijeme se skrivao u ilegalnim stanovima u Tuzli. Tošo Bošnjaković. jula 1941. Na osnovu naredbe Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 15. Ratko Stavrić. Armen Rozenzvajg. 22. gdje su životni uslovi bili veoma teški. U organizaciju KPJ i SKOJ-a primljeni su novi članovi koji su ranije bili poznati po identičnim pogledima sa komunistima. U Bosanskom Samcu je uhapšeno 16 ljudi: Dimitrije Tovirac. gdje je otkriven. Na osnovu direktive šefa Gestapoa trebalo je pohapsiti po ranije pripremljenim. kotarski predstojnik u Gradačcu je nastojao da njegov spisak zatvorenih komunista i njihovih saradnika bude što veći. U komisijama su bili ustaški i policijski funkcioneri. uhapšen i otjeran u logor u Jasenovac. Poslao ih je u zatvor u kulu u Gradačcu. 66 . Hasan Burić. Safet i Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević. pa je u trećoj dekadi juna 1941. uhapšeni. Đoko Maslić. Žarko Ružić. Pod sumnjom da su komunisti. Vaso Gligorević.

u gradovima ostaje dovoljno aktivista radi održavanja veza. prikupljanje oružja i opreme. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. Okupator i ustaše vode borbu protiv komunista svim sredstvima i metodama. jer ih smatraju svojim glavnim neprijateljima. zalažući se za puštanje na slobodu uhapšenih. Andro Šubarić. Vlajko Stanišić. Fehim Mešanović Duša. 107-108. Niko Stanić. Šefko Avdić. organizacije KPJ nastoje da pregrupišu snage upućivanjem svojih članova iz gradova u sela. Aleksandar Novožilov. 67 . Međutim. Esad Širbegović. Modriče i okoline. Reuf Grabonjić. str. Husein Zečić. Vlajko Stanišić i Isidor Abinum. Gradačca i ostalih naselja. Sakib Suljić. Oni su angažovali mnoge ugledne građane da se zauzmu kod ustaških vlasti kako bi se uhapšenima ublažio zatvorski režim i da se puste iz zatvora. Ova hapšenja izazvala su proteste građana Modriče. i izvlačenja uhapšenih iz zatvora. Muradif Havkić. na kojoj je zaključeno da se u skladu sa odlukama CK KPJ od 4. do novembra 1941. Veljko Jovanović. Ferid Širbegović i Himzo Salkić iz Modriče. redovno su im upućivali hranu. Garevca. Odlaskom Montanija iz Gradačca i dolaskom Vatroslava Borkovića na rad u kotarsku oblast ove intervencije su donekle urodile plodom. Ovoj grupi zatvorenika je priključen Aco Novožilov iz Gradačca. zbog neopreznosti i neblagovremenog preduzimanja mjera za sklanjanje svojih članova. Isidor Abinum. Na oslobođenju uhapšenih intenzivno su radili simpatizeri KPJ koji su ostali na slobodi. Montani je uz to uhapsio oko 60 Srba iz Gradačca. Mehmed Mujbegović. cigarete i preobuku. Na osnovu pomenutih naredbi u Gospić su otpremljeni i tamo ubijeni Risto Mikičić. jula od17 Dr Zdravko Antonić. Tarevaca. puštena kućama.17 Poslije sjednice PK KPJ za BiH 13. Tarevaca. godine. Iako su pretrpjele znatne gubitke. Ibrahim Mujbegović. Deputacije viđenijih građana odlazile su u razne ustanove NDH. Kladara i Riječana. Veljko Jovanović. Građani ovih mjesta su i na druge načine pomagali uhapšenima da lakše podnose zatvorski režim. Hajro Halilović. Abdurahim Otanović. Edhem Mujbegović. Niko Kovačević. Jozo Ljubas. najčešće u Slavonski Brod i Zagreb. jula. pa je većina uhapšenih.Fuad Suljić.

Tuzla. Vražićima. 18 Područje Posavine bilo je vezano za Majevicu. Zoviku. U vrijeme priprema za ustanak komunisti brčanskog sreza orijentisali su se na ljude sa kojima su prije rata kontaktirali i na one koji su se kao napredni ljudi. pa je tamo uputio većinu svojih kadrova da rade na neposrednoj organizaciji ustanka. Univerzal. Nasto Nakić i Milan Marinković. Oblasni vojni štab Tuzla 1941. dolaziti poruke i aktivisti koji će uticati na razvijanje ustanka u Posavini i na Trebavi. Bukviku.mah ide na pokretanje oružane borbe. On je u partijskoj i skojevskoj organizaciji grada imao veoma odane. U ovim selima počelo je formiranje borbenih grupa. str. Djelovanje KPJ na pripremama i pokretanju ustanka u Bosni i Hercegovini 1941. Na sastanku su govorili Ahmed Kobić i Pero Ćuskić. Početnim pripremama za ustanak u Posavini i drugim dijelovima brčanskog sreza rukovodio je Sreski komitet KPJ za brčanski srez u sastavu: Pero Ćuskić. rukovodio Haris Suljić. članovi Oblasnog komiteta KPJ i novoformiranog Oblasnog vojnog štaba za tuzlansku oblast odlaze da organizuju prve vojne akcije. 39. godine i sam je sa Pećnika kod Tuzle otišao u Sekoviće. Dragoljub Vraštanović. izašli iz Brčkog 19 . Brnjiku. hrabre i neustrašive pomagače. Pored članova sreskog komiteta na sastanku su bili: Hamid Berbić. i još neki. a područje Trebave za Ozren. dolaskom okupatora. povezali se sa mnogim naprednim ljudima i prišli stvaranju organizacija u Ražljevu. Vezu između Sreskog komiteta koji 18 19 Dr Zdravko Antonić. Oblasni vojni štab je odlučio da centri ustanka u oblasti budu na Ozrenu. 28). Popovom Polju. Haris Suljić. Iz tih ustaničkih centara strujaće uticaji. Pred izlazak sreskog komiteta na teren u Brčkom u kući Tihomira Vraštanovića sastalo se petnaestak brčanskih komunista da se dogovore u vezi direktiva sa Majskog savjetovanja CK KPJ. Članovi sreskog partijskog rukovodstva su održavali međusobnu vezu i vezu sa partijskom i skojevskom organizacijom u Brčkom kojom je. 68 . Birču i Majevici. godine. vratili u svoj rodni kraj. Ahmet Kobić. Oni su krajem maja 1941.d. Zabaru i Obudovcu. 1981. Područje Posavine je pripadalo brčanskom srezu i aktivisti iz Brčkog su još prije rata ostvarili niz kontakata i veza sa naprednim ljudima u selima i varošicama u Posavini. n. kako se treba pripremati za ustanak i kakve mjere treba greduzeti u vezi sa prilikama na brčanskom srezu (Boro Popović. štr. poslije hapšenja poznatih starijih komunista. a početkom avgusta 1941.

Josip Jovanović i Ismet Kapetanović. Uputili su jednog aktivistu u Osijek. Aktivisti iz Bosanskog Šamca i Gradačca su održavali povremene međusobne kontakte radi upoznavanja sa situacijom. 20 Boro Popović. str 47. Aktivisti Modriče i Gradačca su proširili krug svojih pristalica.20 Nasto Nakić je u početku najviše boravio u svom rodnom Bukviku gdje je oformio brojnu i jaku borbenu grupu. U jugozapadnom dijelu Trebave radili su na pripremi ustanka.prekidanje telefonskih veza. Pero Ćuskić se kretao cijelim terenom Posavine i po ostalim dijelovima brčanskog sreza zahvaljujući svojim vezama i javkama. sanitetskog materijala i druge vojne opreme. te Nikolom Simićem iz Lončara i njih uključio u pripreme ustanka. Ostavši bez veze sa oblasnim komitetom KPJ za tuzlansku oblast.d. mladi komunisti od kojih je najstariji imao samo 26 godina. Cedo Jaćimović. Hasan Aganović Tač. Pero Ćuskić je uspostavio direktan kontakt sa Ilijom Katićem iz Donjeg Žabara i Simom Petrovićem i Borom Popovićem iz Obudovca. spriječili ustaše u njihovim namjerama da privuku pod svoj uticaj muslimansko i hrvatsko stanovništvo. Početkom avgusta je bio u Bukviku i Donjem Žabaru da ubrza pripreme za ustanak i da prenese uputstva za izvođenje prve akcije . Posavski komunisti su komunicirali sa sreskim komitetom povremenim odlaskom u sjedište komiteta u Ražljevu. Ahmet Kobić je iz svog Brnjika djelovao u muslimanskim selima zapadno od ceste Brčko . ali on Bakulića nije uspio pronaći.Čelić. u okviru dobojske grupe. pomoći u prikupljanju oružja. Milana Marinkovića su ustaše uhapsile kada je išao u Bijeljinu po partijskom zadatku. n. aktivisti Modriče pokušavali su da stupe u kontakt i dobiju direktive za rad od Vjekoslava Bakulića. On je također sa Petrom Kaurinovićem i Jankom Vasićem odlazio u Ražljevo radi koordinacije pripreme ustanka. 69 . održavao je preko porodice Đokić u Grbavici. ostvarili veći politički uticaj na sredinu u kojoj su djelovali.se najčešće okupljao u Ražljevu i organizacije KPJ u Brčkom.

Njima su pomagali omladinci: Ilija Kaurinović. U bukvičkoj borbenoj grupi su bili: Petar B. Stojan Pajić te Savo i Stevo Živković iz Gornjeg Žabara. avgusta presjekla kod Gorice. dok. Lazo S. 1. (Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. nego je pripreman politički. avgusta u Bukviku i u popodnevnim časovima krenula na komunikaciju Brčko Orašje. 70 . Trivun G. Posavska borbena grupa iz Bukvika je 10. Jakov Mitrović. Pošto su borbene grupe bile dosta međusobno udaljene odlučeno je da svaka u svom kraju presiječe telefonsko-telegrafske veze. Janko Vasić. Pošto su zadatak izvršili. Romaniji i Ozrenu u kojima je učestvovalo po nekoliko stotina ustanika.Oražje telefonske veze. str. 168. Đorđo Kaurinović. Razlog treba tražiti u činjenici da teror prema srpskom stanovništvu u tom kraju u početku nije bio tako izrazit kao u graničnim srezovima prema Srbiji i Crnoj Gori. Jovan Kerezović. Boško Pantelić. Janko S.Bijeljina i Brčko . Trivo P. Kaurinović. n. Zarić i Nikola Pantelić. Prvo su pokušali da telefonske žice pokidaju pomoću srpa nataknutog na motke. Ilija S.d. postali komunisti. Đurić. tom IV. Jovo Pajić. Oni su za čitavo vrijeme rata radili za NOP. U blizini Gorica sklonili su se u kukuruze da sačekaju noć.21 Ustanak ovdje nije otpočeo kao masovna pobuna naroda protiv ustaškog terora. str. Kaurinovića sakupila se 9. na putu Brčko . organizaciono i u vojnom pogledu kroz diverzije sa manjim grupama ustanika koje podržava većina stanovništva svih narodnosti. 21. avgusta u Bogutovom Selu.Čelić.u daljem tekstu: Zbornik IV. Semberiji i Posavini pripreme su tekle sporije. Borbene grupe u Semberiji. neopaženo 21 22 23 Dr Zdravko Antonić. Posavini i na Majevici objedinjene su stvaranjem Sreskog podštaba za Majevicu koji je svoj prvi sastanak održao 7. 372-379). a kada to nije uspjelo upotrijebili su sjekiru. Na Majevici. Kaurinović. iako su partijske i skojevske organizacije bile brojne i jake. poruši mostove i propuste na putevima. Vasić. Izvještaj Štaba Majevičkog odreda štabu tuzlanske oblasti. Petar Đ. dok.22 Posavska (bukvička) borbena grupa 23 pod vodstvom Petra B. knj. 168. a Ražljevačka na putu Brčko . str. 1. Prve oružane akcije su izvedene na Birču. politički rukovodioci na terenu i vojni i politički rukovodioci u jedinicama NOV i POJ. Kaurinović. Ilija Pajić. knj. Cvijetin Vasić.Ustanak u istočnoj Bosni otpočeo je u sklopu opšteg ustanka naroda Jugoslavije. Bašić. 372-379 .

(Arhiv VII. reg. avgusta 1941. uz pomoć drugih omladinaca. tobože. br. reg. Koliki je strah od napada ustanika među njima zavladao svjedoči naredba o zabrani paljenja svijeća i kandila noću u kućama. knj. 204-205. VIII nepoznata lica su prekinula telefonsko-telegrafske veze na putu Brezovo Polje-Brčko-Čelić-Brčko i Orašje-Brčko. VIII 1941. a sumnja se da bi to mogli biti komunisti«. 11. Ovoj akciji brčanskih skojevaca je do skoro pridavan neznatan značaj. k. znak ustaničkih pristalica da njihove kuće ustanici poštede. godine jedna četa domobrana je razbijena. 71 . k. 26 U septembru 1941. br. Kod Brezovog Polja 10. pa su na sve strane tražile pomoć u uvjerenju da će ta mjesta ustanici uskoro napasti. tako da su prerezali stubove na par mjesta. ali su ga samo u manjoj mjeri oštetili. O tom je obaviještena ova Oblast. Odbijeni su napadi ustaša i oružnika kod Vakufa. Ustaške vlasti je u Brezovom Polju i Čeliću uhvatila panika. 34/1). F. 174. dok. Krivci nisu pohvatani. godine majevički partizani izveli su niz akcija koje su bile veoma uspješne. Lopara i Ražljeva i zadobijen znatan plijen.25 Samo 7 dana kasnije. a za njima se svestrano traga. fond NDH. 24 25 26 27 Ilija Kaurinović. Na cesti 11 km od Brčkog prema Čeliću pokušali su srušiti most. u noći između 17. jer je to. šalje Ministarstvu unutrašnjih poslova izvještaj sljedeće sadržine: »U noći 10. Bukvik u borbi: Istočna Bosna u NOB-u. fond NDH. izveli dvije veće diverzantske akcije u samom gradu. 58/3. međutim. 27 Koliko je to bilo besmisleno vidi se iz činjenice da u to vrijeme ni u jednom selu i pogotovo svim sirotinjskim kućama u gradu nije bilo uvedeno električno osvjetljenje. br. oružničke pukovnije za period od 6-16. i 18. 261. Ona je izvedena u teškim uslovima i imala je znatan efekat kod brojnog dijela stanovništva. 11. str. str. nego su prostorije bile osvijetljene petrolejskim lampama. brčanski skojevci Hasan Aganović Tač. Izvještaj 4. avgusta. a drugi omladinci vojni senjak. Radi opreznosti ova oblast je uhitila i zadržala u zatvoru Židove emigrante te viđenije Srbe iz grada i sela. (Zbornik.su se vratili u Bukvik. Pero Marjan i Zaim Mušanović su. Arhiv VII. svijećama i kandilima. pa su odmah u svim pravcima otposlate oružničke patrole i vojska da intervenišu u slučaju potrebe. O tom događaju Kotarska oblast iz Brčkog 11. na 11. 24 Ove akcije su izazvale veliki nemir kod predstavnika ustaške vlasti. IX 1941. IV. 174. Nigdje. 581). nije došlo do izgreda. Aganović je upalio šljepove sa lanom na pristaništu. 1. knjiga 2. a u pravcu Orašja su samo žice pokidali.

Krajem oktobra imao je četiri čete: Prvu i Drugu majevičku. str. član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Rato Dugonjić. Džemilom Šarcem i ostalim poznatim naprednim bosansko-hercegovačkim studentima. formiran je Okružni komitet KPJ za Majevicu. U oktobru 1941. Perom Simičevićem. Druga majevička u Peljevama odnosno na Površnicama. Svetolik Gospić i Pero Čuskić. oktobra 1941. 320. n.i partijskom organizacijom u Majevičkom NOP odredu. te sa Nastom Nastićem. a članovi Albin Herljević. Tijesno je sarađivao sa Ivicom Mažarom. po svom formiranju. Nikolom Simićem.28 U ovaj bataljon je ušla. boravili Vaso Miskin. i Posavska četa.za Bijeljinu. na Majevici su. također na osnovu odluka savjetovanja u Stolicama. 1. i 10. Ilijom Katićem. radi pružanja pomoći. Bijeljinska i Brčansko-ražljevačka četa. u odredu postoji Prva majevička četa u Vakufu. godine. Zagom Umičević. Slobodan Jovanović. formiran je Brčansko-bijeljinski bataljon. Jelisijem Mitrovićem.d. sa preko 200 boraca. 180). Srbo Gligorević. Brčko i Majevicu . U štabu Brčansko-bijeljinskog bataljona nalazili su se komandant Mirko Filipović i politički komesar Stevo Perić. bio je kao student u Zagrebu veoma aktivan u studentskom kulturno-umjetničkom društvu »Brazda«. Rankom Šipkom. U Posavinu je. Sarajevo u revoluciji. Bijeljinsku i Brčansko-ražljevačku četu. Sa studija u Zagrebu na nove zadatke u Sarajevu. 72 . str. koje je okupljalo studente marksističke orijentacije iz BiH. Stevo Popović. (Džemil Šarac. U duhu odluka savjetovanja u Stolicama. On je sa Simom Petrovićem. uputio Slobodana Jovanovića 29 .Majevički NOP odred je kao jedinica takvog naziva formiran između 5. sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a. Okružni komitet je rukovodio sa tri sreska komiteta . Uporedo je formiran i Okružni komitet SKOJ-a. Sekretar komiteta je postao Jusuf Jakupović Mrki. Borom Popovićem. radi pružanja pomoći partijskom i skojevskom rukovodstvu. Vlajkom Arsenićem i Dušanom Pavlovićem. Jankom Vasićem i Petrom Kaurinovićem iz Bukvika i ostalim aktivistima razvio živu političku aktivnost u 28 29 dr Zdravko Antonić. U novembru je u ovoj četi boravilo i desetak Bukvičana. U novembru 1941. rodom iz Bijeljine. knj. sa sekretarom Tomislavom Ramljakom. Poslije dolaska Bijeljinske čete iz Srbije. u kasnu jesen Okružni komitet KPJ.

za zamjenika političkog komesara Simo Petrović. Milorad R. Svaku noć su se održavali sastanci u zaseocima na kojima su učestvovale mnoge pristalice narodnooslobodilačke borbe. Kaurinović.d. Kaurinović. Kaurinović iz Bukvika. Predloženi su i izabrani za komandira Nikola Simić Učo. str. Simo Žigić. za vodnika Vukosav Simić. str. Milan Lukić i Martin Milkić Nenad. Prva posavska partizanska četa. Boro Popović. Miro Herljević. knj. Trivo B. te Ilija Kaurinović Farkaš. U četi je na formiranju bilo ukupno 34 boraca i starješina podijeljenih u tri desetine. Istočna Bosna u NOB-u. Pero Marković. koji su sa Perom Ćuskićem došli sa Majevice. Gavro Stavrić iz Porebrice.posavskim selima. Cvijanović. koji je ujedno bio odgovoran i za agitaciju. Cvjetko i Sailo Jeftić. Kaurinović. Mihailo C. Na formiranju čete u njenom stroju su takođe bili Pavle Gajić. Savo Đ. Te vijesti su dopirale do mnogih stanovnika posavskih sela. Vijesti iz nekoliko brojeva užičke »Borbe« i izvode iz drugih propagandnih materijala prekucao je Boro Popović. Petar S. Slobodan i Simo su najviše objašnjavali situaciju u drugim krajevima naše zemlje. Savo Lukić. Osamnaestog decembra 1941. Vidović i Cvijetin S. Petar Đ. koji se u putu priključio grupi) da formira Posavsku partizansku četu. u sastav čete su ušli i Boško Zoranović. Ilija Vasić. Jovika Simić. Joco Čurčić i Andrija Stanković iz Obudovca. Slobodan Jovanović je u ime štaba Majevičkog NOP odreda pred strojem boraca saopštio da se formira Posavska partizanska četa. Đorđo Kaurinović. u Posavinu je stigao sekretar Sreskog komiteta Pero Ćuskić u pratnji pet partizana iz Majevičkog NOP odreda (Živko Ćuskić. za rukovodioca kulturno-prosvjetnog rada. Kaurinović. u Donjem Žabaru u staji Dušana Pavlovića. Četvrta desetina u kojoj su se na30 Boro Popović. U decembru 1941. n. Sreto Petrović Srbijanac. 30 Pored njih i pet boraca. Savo i Stevo Živković i Stevo Đuričić iz Gornjeg Žabara. 70. 166. 73 . Nikola Simić. Simo Jovanović i Jovo Arsenić koji su se izjasnili da su četnici i koji će uskoro otpasti i otići u izdaju. 1. Mitar Lukić. i naglašavali potrebu da i Posavci krenu u narodnooslobodilačku borbu. za političkog komesara Slobodan Jovanović. za zamjenika komandira Živko Ćuskić.

ostala je u Bukviku pod vodstvom Naste Nakića i Petra Kaurinovića. 74 . Pero Pejić. 33 Partijskoj organizaciji u Brčkom znatnu pomoć pružio je Fadil Hadžiefendić koji je. stvarajući narodnooslobodilačke odbore. U novembru i decembru. uspostavio vezu i sa delegatom PK KPJ u Tuzli. Pored ranije formiranog narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku. a uskoro je sa Simom Petrovićem i u pratnji Tome Kasapovića došao ilegalno u Bosanski Šamac. Kaurinović. 86-94. u jesen 1941. Trivun Zarić. Ilija Majdančević. Brvniku. Obudovcu i Donjem Žabaru.lazili Trivo P. Pisarima i drugim selima. bukvički ustanici su tri puta išli u Ražljevo prenoseći oružje. str. opreme i sanitetskog materijala. Ilija P. Janko Vasić. Slatini. gdje je takođe održao sastanak sa grupom aktivista koji su prikupili 5 vojničkih pušaka i izvjesnu količinu municije. Obudovcu. 32 Veza sa šamačkom grupom aktivista kasnije je išla preko Ivana Bumbulovića iz Brvnika. Muhamedom Sadikovićem. Zoran Kerezović. Rukovodioci čete i Nasto Nakić. municiju i poruke. Izjava Spasoja Ilinčića data decembra 1979. 31 32 33 Boro Popović. Pavle Zarić. Komanda Posavske čete je po jednu desetinu rasporedila u Gornjem Žabaru. Kaurinović i Nikola Pantelić . gdje su se uključivali u borbe koje su tamo vođene. godini. a od polovine januara 1942. Crkvini. Veza sa Majevičkim NOP odredom išla je preko Milivoja Stojčevića Brzine iz Gornjeg Žabara. Ilija Pantelić. Sarajevo. sada su formirani N 0 0 u Donjem i Gornjem Žabaru. Aktivisti iz Gradačca ostali su jedno vrijeme bez veze sa partijskim rukovodstvom. 83. Pokušali su. posredstvom dr Mustafe Mujbegovića i Age Hrustića i sa dobojskom organizacijom preko Đure Jukića. str. a sa Ozrenskim NOP odredom preko Anđelka Radića iz Zelinje. i preko Mehmedalije Tufekčića uspjeli uspostaviti vezu sa partijskom organizacijom u Slavonskom Brodu. 1975. autoru. Mehmedalija Tufekčić. Cvijetin Vasić. po tom zadatku. Te naoružane grupe ustanika iz Bukvika ostajale su po nekoliko dana u Ražljevu i Koreniti.d. Gradačac u 1941. i Pero Ćuskić su intenzivno radili po posavskim selima. 31 Slobodan Jovanović je odlazio u Gradačac gdje je uspostavio vezu sa grupom aktivista. n. Svjetlost. Kasnije je Mehmedalija Tufekčić. Ilija Pejić.

oktobra 1942. 47 i Boro Popović n. 75 . što je Ministarstvo pravosuđa i bogoštovnja NDH usvojilo. U isto vrijeme je uhapšen i Alija Suljagić koji je angažovao domobranskog satnika Vodošek Jakova za saradnju sa NOP-om.d.došao iz Tuzle. a ostali su oslobođeni. Ivice Đermanovića. U tim logorima je ubijeno 12 omladinaca i omladinki iz ove grupe. Žabar. pao je u ruke policije. Fehim Klebić i braća Đokić iz Grbavice. po naređenju Ustaške nadzorne službe u februaru 1942. a izveli su je odvažni skojevci Zaim Mušanović. predložili su da se ukine Pokretni prijeki sud u Brčkom. n. Da optuženi ne budu izvedeni pred Prijeki pokretni sud u Brčkom u čiju ustašku revnost i strogost nije vjerovala Kotarska oblast na čelu sa Montanijem i Župska redarstvena oblast u Slavonskom Brodu. među kojima i dr Abdulaha Bukvice. ali se tu nisu dugo zadržavali. 79). Gotovo sav partijski i skojevski aktiv od oko 80 ljudi. izvršio je samoubistvo. u brčanskom zatvoru. nego su pošli u Ražljevo u sjedište Sreskog komiteta KPJ. Spašeni komunisti su preko Grbavice i Bukvika stigli u Gor. Sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. izvedena je akcija spasavanja iz zatvora Hasana Burića. Na Novu godinu 1941/1942. Poslije niza intervencija rođaka i građana Brčkog i drugih mjesta. podvrgnuti strašnoj torturi koja po svojoj stravičnosti i surovosti premašuje ljudska shvatanja. Na intervenciju građana iz zatvora su pušteni mlađi od 16 godina. Zijaha Salihodžića. Ponovnim 34 Akcijom je rukovodio sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. Hasana Trebinčevića Hakana i Safeta Salihodžića. 34 Petog januara 1942. Uhapšeni su. Sud je trojicu članova grupe osudio na smrt. a drugi nisu mogli dugo doći do svijesti. Sud je ukinut. str. U strašnim mukama u zatvoru su umrli Hasan Aganović i Pero Marjan. 39 preživjelih je dopremljeno u Zagreb pred Prijeki ustaški sud. (Rifat Piskavica. otpremljen u Jasenovac i Staru Gradišku gdje su takože doživjeli strašna mučenja. našavši se opkoljen ustašama.d. Pedesetjedan uhapšeni aktivista je. str. a njegov predsjednik Karlo Katić i tužilac Emil Validžija stavljeni su na raspolaganje domobranstvu kao rezervni oficiri. policija je u Brčkom sprovela veliku akciju hapšenja komunista i skojevaca.

č. godine u Jablanici. a u Bukviku je i dalje ostala desetina naoružanih ustanika da spriječi eventualni napad ustaša na selo i da služi kao veza između ustanika istočnog i zapadnog dijela brčanskog sreza. Peru i Savku Pantelić. borac Posavske čete. U borbi je poginulo 23 domobrana i ustaša. f. II 1942. Pantu. Čelića. Brezovog Polja i Koraja. Simu. fond NDH.2. Prethodno su ustaše uhapsile i odvele Janka i Panu Bašića. 3. f. Koncem januara 1942. n.. 167. 36 Posavska četa se u Bukviku zadržala nekoliko dana. januara 1942. 36 Arhiv VII. reg. 17. 16/1-10. fond NDH. Na strani partizana je poginuo Savo Lukić-Jeremić. br. k. f. kao odgovor na napad Bukvičke desetine izvršen 7. U Bukviku se zadržala nekoliko dana u očekivanju napada ustaša na Bukvik. 32. br. veliki župan Župe Posavje koji je pozvao ustanike da se vrate svojim kućama obećavajući im ličnu i imovinsku sigurnost. godine Posavska četa je stigla u Ražljevo u sastav Bijeljinsko-brčanskog bataljona Majevičkog NOP odreda. Pošto do ustaškog napada nije došlo. reg. produžila je u Ražljevo sa nekoliko boraca iz Bukvika. Zaplijenjeno je 38 pušaka 35 Arhiv VII. koji je pod prijetnjom ubistva naterao domobrane da se bore do kraja. f. Ova desetina je kasnije dopratila Nastu Nakića na Majevicu na Okružno partijsko savjetovanje koje je održano 15. Pajku. 174. reg. a 17 ih je zarobljeno. 37 Nikola Simić. godine na oružničku postaju u Dubravama.ustašom. br. 33 Polovinom januara Posavska partizanska četa krenula je preko Srnica u Bukvik.zalaganjem kod najviših funkcionera ustaške države i ovoj trojici su smrtne kazne preinačene na vremenske. Milku Kaurinović i Cvjetina Vasića. str. U to vrijeme na terenu bukvičke opštine našao se i dr Vladimir Sabolić. a dva borca su lakše ranjena. 34/1. br. ' · 76 . februara borci Posavske čete učestvovali su u uspješnom napadu jedinica Majevičkog NOP odreda na neprijateljsku posadu u Miladijama koju je sačinjavalo 40 domobrana na čelu sa jednim oficirom . Posavska četa je učestvovala u nekoliko borbi sa ustašama koji su vršili ispade iz Brčkog.2. k. reg. 37 Zajedno sa Brčanskom četom. Već 10. 2.175.

(Zbornik IV. 41 Ustanak na Ozrenu i trebavskim i vučjačkim selima. ali su na licu mjesta našli samo zapaljenu zgradu.Doboj. pobiju. izazvali su odmah intervenciju jakih snaga domobrana. Ustanak na Trebavi i Vučjaku. Dugog Polja. str. k. knj. 1. Zbornik IV. 174. 4. Bosanskog Šamca. 14. Gračanicu i Maglaj. str.Derventa. 306. fond NDH. Teslića i Zavidovića koje su poslije 4 dana borbi uspjele da povrate izgubljena mjesta. f. 621-622. odbace ustanike sa komunikacija. Arhiv VII. ustaška i 12. Modriče. dok. reg. Gračanice i Maglaja i presijecanje glavne bosanske komunikacije Sarajevo . nejedinstvenog i nedovoljno čvrstog ruko38 39 40 41 Izvještaj štaba Majevičkog odreda Glavnom štabu NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu od 18. Trnjaka. oslobođenje Doboja. trebavskim i vučjačkim selima započeo je 23. dok. Ustanici sa jugozapadnog dijela Trebave su zauzeli žandarmerijsku stanicu u Osječanima i krenuli ka Doboju. 39 Ustanak na Ozrenu. 279. 1. avgusta kada su mase ustanika krenule u napad i zauzele Doboj. domobranska satnija iz Brčkog i legionari iz Čelića. a stanovnici Vranjaka i Koprivne su pored rušenja mostova i propusta postavili prepreke na putu Modriča . 11. 622-623. Odžaka. Glogovca. Podnovlja. 280.Brod.Doboj. Dervente. str. Ustaničke snage sa Ozrena povukle su se organizovano na planinu Ozren i rukovodstvo ustanka je prišlo sređivanju prilika i čvršćem organizovanju ustanika. ustaša i Nijemaca iz Bosanskog Broda. Zbornik IV. kao i u mnogim selima na lijevoj strani Bosne doživio je neuspjeh zbog nedovoljne pripremljenosti. uz željezničku prugu Brod . 53). knj. Pored ostalih porušen je i most gvozdene konstrukcije u rasponu od 12 m. 38 U pomoć napadnutoj posadi krenuli su 21. dok. 40 Istovremeno su stanovnici Ritešića. knj. zarobe i odvedu u logore mnoge ustanike i stanovništvo. 77 . II 1942. Božinaca. 4. između Komarice i Kotorskog. Majevca i drugih vučjačkih sela krenuli na rušenje mostova i TT linija na cesti Modriča . 667-669 i dok. str. br.i 1 puškomitraljez.

koji je tada ustanovljen u Brčkom. 44 U ovim četama je bilo omladinaca i iz posavskih sela. 11. 43 bio je pritisnut sa tri strane jakim neprijateljskim snagama koje su od svojih polazišta. su vršena trijažna saslušanja. a ostali su pušteni kućama. f. 19/2. pa je nakon toga u zatvoru zadržano 19 ljudi za koje je dokazano da su na neki način učestvovali u ustanku. 53-58. n. f. reg. Iz sela sa lijeve obale rijeke Bosne privedeno je 251 lice na saslušanje. k. 51/6. Beograd. od kojih se formirala četa sa komandirom Milošem Kupresom.174.d. reg. Do 10. 42 Jedna grupa od oko 30 ustanika. 1962. duž 42 43 44 45 Arhiv VII. u selu Lipcu se slijedećih mjeseci okupilo oko 80 ljudi iz trebavskih sela. k.174. 43 U podnožju Ozrena. koji su uskoro ponudili primirje okupatoru. 78 . Vojnoizdavački zavod. Ranije se zvao Drugi bataljon NOP odreda tuzlanske oblasti. Modriču i Derventu. Oni koji su se predali ili bili uhvaćeni. Ustaški prijeki sud u Doboju osudio je na smrt 111 ustanika koji su strijeljani na Barama. Na Pustari kod Modriče bilo je zatvoreno 255 seljaka iz Koprivne. Todor Vujasinović. na čelu sa Ismetom Kapetanovićem i Milošem Kupresom povukla se u Trebavu i tu ostala do septembra 1941. Fond NDH. sprovedeni su u logore u Doboj. pošto su rođeni na području kotara Gradačac. kada je uspostavila vezu i prebacila se na Ozren. Arhiv VII. 60/2. U Gradačac je privedeno 276 osoba od kojih je 49 zadržano u zatvoru. predratni predsjednik opštine u Osječanima). Ozrenski NOP odred. IX 1941. Vranjaka i Dugog Polja. a među njima Pero Bosić i Savo Radulović iz Gornje Slatine i Pero Šikanić i Boško Mitrović iz Brvnika. Sedmoro je upućeno na suđenje pred Prijeki pokretni sud. i što su na njegovo čelo isplovili razni kapitulanti (kao što je Stevan Botić. br. U Podnovlju je na zvjerski način pobijeno 40 lica. koji je to ime dobio poslije Savjetovanja u Stolicama. Posljedice su bile strahovite. Todor Vujasinović. str. Ozrenski partizanski odred. 50/2. 12. fond NDH. br. Oko stotinu stanovnika iz sela sa lijeve obale Bosne odvedeno je u Derventu i Brod. str. Među njima je bilo djece ispod 14 godina. Nešto kasnije se formirala i druga četa sa komandirom Nikolom Čelićem.vodstva. 100.

žena i djece iz Koraja. k. Partizani su pored krupnih razilaženja pokušavali da uspostave vojničku saradnju sa tim četničkim jedinicama radi zajedničkih akcija protiv okupatora i ustaša. Naime. a od domobrana je poginulo 5 vojnika i 1 oficir. ali ona nije poduzela mjere da se Begić onemogući. Organizatori četništva htjeli su da borbu protiv okupatora zamjene borbom protiv muslimanskog i hrvatskog stanovništva. 15/5).Olovo. Istoga dana je opljačkao stanovnike Bobetinog Brda i dotjerao opljačkana goveda. 174. četnici su svoje oružje usmjerili protiv nedužnog stanovništva i otpočeli pokolj žena i djece. 46 Napad koji su 27. 2. napadao na uporišta neprijatelja na tim komunikacijama i rušio željezničke pruge. XI 1941.Tuzla i Zavidovići . Uslijed otpora četničkih oficira i podoficira koji su po naređenju Draže Mihailovića došli iz Srbije do saradnje je teško dolazilo. u oktobru i novembru 1941. Na Majevici je ipak došlo do sporazuma o zajedničkom napadu na neprijateljsko uporište u Koraju gdje su prethodno ustaše počinile zvjerstva prema srpskom stanovništvu. nastojali da što dublje prodru na slobodnu teritoriju Ozrena. pored partizanskih. pljačku i paljevinu imovine seljaka Muslimana. Ne pitajući nikoga. reg. godine pretres sela oko Koraja i dovela u Koraj 25 seljaka koje je našla kod svojih kuća. br. (Arhiv VII. GODINE . mostove i pute ve.željezničkih pruga Doboj . postojale. 79 . TEŠKOĆE U RAZVOJU NOP-a 1942. kao taoce. pa i na Majevici.MJERE I AKCIJE OKUPATORA I KVISLINGA U jesen 1941. izvršili partizani i četnici završio se katastrofalno u političkom smislu. Zbog ovih postupaka komandir oružničke postaje Sulejman Sijerčić žalio se kotarskoj oblasti u Brčkom. fodn NDH. a ranjeno 12 vojnika iz jedinice koja je intervenisala poslije napada. sutradan je ustaški komesar i poznati koljač Burho Begić sa svojim ustašama izveo te ljude izvan naselja i na zvjerski način pobio. 47 Tu je na licu mjesta izbio sukob između partizana i četnika i njihovih oficira. Doboj .Zavidovići. Odred je i pored toga svakodnevno. u nekim su dijelovima istočne Bosne. Tada je stradalo oko 300 ljudi. XI 1941. koji su podsticali i organizovali zločine. i neke četničke jedinice. Po pitanju odnosa ustanika prema muslimanskom i hrvatskom stanovništvu i odnosa prema oku46 47 Treća domobranska satnija izvršila je 22. f.

80 .patoru sa kojim su četnici počeli uspostavljati kontakte došlo je do daljeg zaoštravanja odnosa između partizana i četnika. domobranske i oružničke posade nalazile su se skoro u svakom selu i raskršću. završio se nepovoljno po Majevički NOP odred. na čelu sa Ivanom Markovićem Ircem i Fadilom Jahićem Špancem. Odsječeni od ostalih jedinica odreda krenuli su prvo svi u Posavinu. Istočna Bosna u NOB. u kojoj su se nalazili Posavci i Brčaci. str. knj! 1. oko 50 boraca u Semberiju. Jedna sa Jusufom Jakupovićem Mrkim. 53. U to vrijeme. Kriza ustanka istočne Bosne. 49 Borci Posavske čete su u toku borbe bili upućivani po zadacima u pojedine čete. 48 Četnici nisu mogli naći pristalice i pomagače u četama Majevičkog NOP odreda u kojima se nalazilo oko 400 boraca vjernih narodnooslobodilačkoj borbi. februara 1942. a ostatak se našao u Ražljevu i okolnim selima. knj. Slobodan Jovanović koji je neposredno prije tog događaja predao dužnost komesara Posavske čete Simi Petroviću i došao na dužnost u Štab odreda i dr Mustafa Mujebegović. članom tog komiteta vratila se na prostoriju istočnog dijela brčanskog sreza (Ražljevo-Bukovica-Korenita). izvršili podmukli napad na štab Majevičkog odreda u Vukosavcima. u Posavinu. četnici su počeli kontaktirati sa okupato49 « " z ^ i i i k IV. preduzele su odmah odlučan napad na četnike. Borba sa koncentrisanim neprijateljskim snagama i podmukao napad četnika Đure Bižića. pa se njegova glavnina od oko 250 boraca prebacila na prostor Birča. ali uvidjevši da će to ići veoma teško. a druga grupa. prilike u Posavini su bile izuzetno teške za partizane. Cglješa Daniiović. ljekar u Odredu. Kada su partizanske čete saznale šta se dogodilo. U Ražljevu se našla jedna grupa partijsko-političkih aktivista i boraca iz brčanskog sreza. Brojne ustaške. sekretarom Okružnog komiteta KPJ za Majevicu. član Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i sekretar Sreskog komiteta za brčanski srez. Semberiju i Posavinu. dok. pa su 20. i Stevom Popovićem. 14. Tom prilikom izginuli su gotovo svi članovi štaba Majevičkog NOP odreda. koji se nije očekivao. pa su dijelili sudbinu tih jedinica. 4. 384. Poginuli su i Pero Ćuskić. podijelili su se u dvije grupe. i 402. str. početkom marta 1942.

Boro Popović. u Brčkom. Nasto Nakić. Boro Popović. f. a tada su se nalazili u logorima Jasenovac i Gradiška. Tako je grupa koja je poslije četničkog puča u Vukosavcima došla u Posavinu. str. n. br.rom. Sutradan je. godine upućuju na Trebavu Mustafu Sinanagića. a policija nije došla do podataka o novim dokazima protiv uhapšene grupe skojevaca i to je bio jedan od razloga što su oni kasnije oslobođeni na suđenju pred Prijekim pokretnim sudom (Arhiv VII. u Gornjem Žabaru opkolili oružnici. sklonili su se na teren Posavskog četničkog bataljona i tu politički djelovali. U vezi njihovih iskaza niko nije uhapšen u Brčkom i okolini. 2. Pod pritiskom četnika Cvijetina Todića. Jelisija Mitrović i Pero Simićević. Iako su imali podršku mnogih ljudi privrženih NOP-u. Istočna Bosna u NOB-u. Iz Zagreba su takođe dolazili isljednici da ih saslušavaju o njihovim vezama sa grupom skojevaca koji su uhapšeni u januaru 1942. 47 i 76. IV 1942. Živko Ćuskić. 81 . marta. zamjenik komandira Posavske čete. Dušan Pavlović. vidjevši da je opkoljen oružnicima. reg. k. U Brčko su došli da ih saslušavaju zamjenik ravnatelja Župske redarstvene oblasti dr Ivo Gromes i sam veliki župan dr Vladimir Sabolić. sproveli u zatvor Kotarske oblasti u Brčkom gdje su ih saslušavali više od mjesec dana. bolesni od tifusa i iznemogli uhvaćeni Simo Petrović i Mustafa Šehović. Nasto Nakić i drugovi su se dobro držali pred policijom. 135-137. u ljeto 1942. Njih su krajem marta 1942. 174. U Obudovcu su 18. 51 Pored toga.d.pjegavi tifus.50 Meho Ahmetović. U istom pravcu su krenuli kasnije i Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić. pa su u neravnopravnoj borbi poginuli. Istovremeno ih je napala strašna i teška bolest . bila za mjesec dana uglavnom razbijena. Posavina i Trebava u NOB-u. str. marta u Gornjem Žabaru. među kojima i Ilija Katić. knj. 52 Borci Posavske čete koji su izbjegli četnički udar na Majevici i ustaško-oružničku hajku u Posavini. u drugom dijelu Gornjeg Žabara. oduzeo sebi život. posavski i brčanski aktivisti nalazili su se u beznadežnoj situaciji. Safet Salihodžić i Ratko Vujinović zarobljeni su 30. Izmučeni teškom bolešću bili su nemoćni da se odupru neprijatelju. što je za NOP u Posavini predstavljalo nenadoknadiv gubitak. go50 51 52 Nastu Nakića i drugove oružnici su 1. članovi KPJ. Hasana Trebinjčevića i Svetu Petrovića Srbijanca. koje trebavski četnici na prevaru hvataju i ubijaju. 5. a narod je bio zaplašen. fond NDH. 179. odvedeno je u logore oko 50 aktivista. Pokušavajući da stupe u vezu sa ozrenskim partizanima oni u martu 1942.

kada se većina boraca tog bataljona vratila sa marša. Gradačac i njegova okolina u NOB-u. 82 . Ahmed Đonlagič. neki se predali. knj. u kojoj je učestvovalo 9 njemačkih i 12 ustaško-domobranskih pješadijskih bataljona i 4 artiljerijska diviziona sa oko 17 hiljada vojnika. Istočna Bosna u NOB-u. Poslije druge neprijateljske ofanzive. sa Ozrena su se na Trebavu prebacile dvije grupe ustanika. Sedam dana poslije ofanzive odred je ponovo zaposjeo svoju teritoriju. 2. januar-februar 1942. koja je uskoro dobila četničko obilježje. januara do 4. Poslije četničkog napada na štab Majevičkog NOP odreda (20. Aktivisti iz Bukvika uspjeli su da krajem avgusta 1942. Mišo Lekovič. ofanziva je ostavila mnoge posljedice koje će biti sudbonosne za odred. Njihov uticaj među pripadnicima Posavskog četničkog bataljona je bio očigledan. i počeli dogovore o zajedničkom dejstvu protiv partizana. februara neprijatelj je preduzeo veliku ofanzivu protiv Ozrenskog NOP odreda. II 1942. Ozrenski odred je raspolagao samo sa 5 bataljona sa oko 1200 boraca. str. Neprijatelj je imao oko 400 vojnika izbačenih iz stroja.) na Trebavu i preko Trebave u srednju Bosnu došlo je više četničkih oficira koje je uputio Draža Mihailović. Poslije ofanzive četnički elementi su se jače povezali sa svojim istomišljenicima na Trebavi i u srednjoj Bosni. Njemačka ofanziva na istočnu Bosnu. bio skoro u potpunosti pod uticajem partijske organizacije Posavine. a neki prešli u partizane. 76. 53 54 Edhem Čamo. izuzev komandanta i nekih ljudi oko njega. Vojno djelo 1962. Bukvičane odvoje od trebavskih četnika i formiraju četnički bataljon u Bukviku koji je.dine morali su napustiti Krečane i prijeći u Bukvik. Četnici su nastojali da svoj uticaj učvrste propagandom o dolasku Nedićevih trupa u istočnu Bosnu i o priključenju te oblasti okupiranoj Srbiji. jedna pod komandom Milana Sojića. str. Borbe su vođene pod izuzetno teškim vremenskim uslovima. što se kasnije vidjelo na Maleševcima. 53 U vremenu od 29. 146-151. sa zadatkom da rade na razbijanju partizanskih jedinica i da oforme čis£o četničke jedinice. 54 Međutim.

Tarevaca i Gradačca. gdje su ih ubili i bacili u rijeku.a druga pod rukovodstvom Nikole Čelića i Novaka Mrkonjića. Jusuf Bungur.d. odjeće i obuće. 55 U martu na Trebavu dolazi jedna jedinica Ozrenskog NOP odreda od oko 150 boraca. U grupi su bili Šefko Avdić. koji će uskoro postati glavni četnički komandanti na Trebavi. Prikupljeno je oko 10 vagona namirnica koje su se sukcesivno prebacivale preko Spreče. Ratko Terzić i Slavko Stanišić.56 Iz Tarevaca je takođe uhap36 Tošo Vujasinović. Mitar Filipović. Muharem Spahić. Poslije strahovitog mučenja. Milan Ilić Sićo. Sveto Nastić. ovi aktivisti pošli su na Ozren. str. Avdo Mujbegović. Teufik Sofić. n. Edhem Mujbegović. Nikola Grulović i Đorđe Simić. Šest uhapšenih se otelo. 274-276. Majo Elazar. koja je zadržala partizansku orijentaciju. a spasili su se: Čedo Nikolić. Na Ozren je tada stigao i Ahmet Durić iz Gračanice. Vujasinović im je govorio o potrebi jedinstva ustanika i o izdaji četnika. te Hamid Mazalović i Mehmedalija Tufekčić. svađali su se između sebe o pravu prvenstva. Ferid Širbegović. kome su dva zatvorenika podlegla. Hasan Mešanović. Mihajlo Mikić. a prisutni. Zdravko Lukić Brčak. U Paležnici je održan sastanak u štabu Milana Sojića. Miloš Radovanović. III 1942. pod komandom Vojina Panića. Miloš Nikolić. Početkom marta izašla je na Trebavu grupa aktivista NOP-a iz Modriče. U to vrijeme (24. zbog prijetnji četničkih elemenata da neće u svojoj sredini trpjeti Muslimane. Sa grupom Čelića i Mrkonjića pošli su na politički rad na Trebavu Ismet Kapetanović. na kome su prisustvovali pop Savo Božić. Poslije nekoliko dana boravka na Trebavi. učitelj Petar Borota i pop Dimitrije Stefanović. i zalaže se za nastavljanje borbe protiv okupatora. U to vrijeme nametao se problem ishrane boraca i izbjeglog naroda na Ozrenu. Mehmed Mujbegović. Mihajlo Nikolić. Dušan Starćević. Miloš Petrović. Ubijeni su: Luka Mihajlović. Uroš Nastić.) ustaše u Modriči hapse grupu od 16 ljudi za koje su smatrali da su povezani sa ustanicima. ostale su po noći poveli na most na rijeci Bosni. 83 . pa je na Trebavi organizovana akcija za prikupljanje hrane. Tošo Vujasinović. On objašnjava narodu trenutnu političku situaciju. skočilo u hladnu Bosnu i spasio život. Na Trebavu dolazi i komandant Ozrenskog NOP odreda.

godine. prekidaju neprijateljstva sa NDH. maja 1942. snabdijevanja municijom iz magacima NDH. Branko Stakić i Cvijetin Đurić. aprila. str. U potpisanom ugovoru četnici priznaju NDH kao svoju državu. liječenja ranjenih četnika u borbi protiv partizana u domobranskim bolnicama.šeno nekoliko ljudi. Odmah poslije pučeva i napada na partizanske štabove i ubijanja komunista. obavezuju se na dobrovoljnu saradnju sa oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana. godine u Lipcu kod Doboja. a u ime četnika sa Trebave Savo Božić. dodjeljivanja nagrada i odlikovanja onima koji se istaknu u borbi protiv partizana. zapošljavanja 57 Mehmedalija Tufekčić. 114—116. materijalnu nadoknadu porodicama poginulih četnika. Gradačac četrdesetprve. maja 1942. četnički rukovodioci su učestali sa kontaktima i razgovorima sa predstavnicima vojske i vlasti NDH. Ta obaveza podrazumijeva stavljanje četničkih jedinica pod komandu oružanih snaga NDH. uglavnom onih koji su ranije bili zatvoreni u Gradačcu. Oslobođenje Sarajevo. Prvi ugovor između političkih i vojnih predstavnika NDH i četnika potpisan je 28. Tako su četnici Cvijetina Todića napali na Štab Ozrenskog NOP odreda i na Prvi istočnobosanski udarni bataljon 18. izražavaju lojalnost Paveliću. godine. 84 . slobodu kretanja. Đoko Milošević i Petar Arnautović. Petokraka zvijezda se jedino mogla vidjeti u partizanskom bataljonu u Kostajnici. a četnici Rade Radića na Četvrti bataljon 4. NOP odreda u Čečavi 17. što se vidi i po akcijama koje su sinhronizovano izveli. 1981. dok su svi ostali nosili kokarde. kojom su propisana uputstva za pregovore sa četničkim komandantima. Uskoro je izdata Pavelićeva direktiva od 13. 57 Veze i saradnja Cvijetina Todića na Ozrenu i Save Božića na Trebavi sa četnicima Rade Radića u srednjoj Bosni bile su neposredne. godine četnici su na Trebavi bili gospodari situacije. aprila 1942. Drugo dopunjeno izdanje. U ime četnika sa Ozrena ugovor su potpisali Cvijetin Todić. Za uzvrat četnici dobijaju pravo organizacije svoje vlasti na teritoriji koju drže. U martu 1942. pri čemu će lokalni četnički komandanti komandovati svojim jedinicama.

60/5-6. 1.i snabdijevanja u gradovima koje drže vlasti NDH. ali u borbi protiv jedinica NOV i POJ bili su uvijek zajedno. a sa juga isključno Kostajnica i Stanić Rijeka. sa istoka isključno Rajska. 8. godine. Okupator. Četništvo je bilo vojska velikosrpske buržoazije koje je djelovalo u duhu ideologije i politike te buržoazije. dajući podršku i jednim i drugim.174. dok. 276-280. reg. Osnova te politike je bila . k. godine došlo do sklapanja ugovora o primirju između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata na Majevici. G. I. knj. ustaše i četnici su imali svoje posebne ciljeve.borbu protiv NOP-a i njegovo uništenje. Njemački okupator se oslanjao od tada na ustašku vlast i na četnike.58 Teritorija Trebavskog četničkog odreda ugovorom je ograničena granicama koje čine: sa zapada rijeka Bosna. Podaci o ustaško-četničkoj sprezi. sa svojim sistemom nacionalnog ugnjetavanja i socijalnog izrabljivanja. od ušća Spreče do sela Tarevci. 20. 411-412. f. a četnici se jedino bore za kralja i otadžbinu. 3.174.postati saveznik onoga koji u datom trenutku najviše obećava i čini da poslije rata ponovo dođe na vlast velikosrpska buržoazija na čelu sa monarhijom. da stvore 58 59 60 Arhiv VII. decembra 1941. u kojoj se. dok. fond NDH. Arhiv VII. Ahmet Đonlagić. br. maja 1942. na Ilidži kod Gradačca je održan sastanak predstavnika vlasti NDH iz Gradačca i četničkih predstavnika na kojem su se sporazumjeli o načinu sprovođenja u djelo sporazuma sklopljenog u Lipcu. reg. str. fond NDH. Krečane. sa sjevera isključno Tarevci. 541-542. Gornja Zelinja. knj. br.59 Aneksom ugovora od 9. i D. 60/2 i Zbornik XIV. između ostalog. Zbornik XIV. Donji Skipovac. predviđeno je da četnici prekinu neprijateljstva protiv njemačkih i italijanskih snaga. k. Istočna Bosna u NOB-u. kaže da sa komunistima i partizanima ne smije biti nikakve saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije.8.89. Lukavica. Skugrić. f. juna 1942. Simići. Ciljevi četničkog pokreta najbolje se razaznaju iz direktive Draže Mihailovića potčinjenim komandantima. knj. str. str. Kroz šest dana. 85 . jula 1942. ali i jedan najvažniji zajednički cilj . 117. 1. Poslije ovih sporazuma bilo je i dalje sukoba i ubistava pojedinaca i manjih grupa između četnika i ustaša. 60 Zatim je 30.

000 obveznika. Organizovanje DOMDO pukovnije započeo je 1941. SS divizija Handžar. U posavska sela se spuštaju četnici sa Trebave i organizuju svoje čete i bataljone. Od ostatka razbijene DOMDO pukovnije Nijemci su u zimu 1943/44. 456. Muslimanska buržoazija je željela da ima svoju vojsku kada se bude odlučivalo o sudbini Bosne i Hercegovine. a postojalo je i određeno rivalstvo među njihovim komandantima. knj.ponovo Kraljevinu Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju koja će biti etnički jednonacionalna i obuhvatiti pored Srbije. Dalmaciju. 61 Iako im je ideološka platforma bila jedinstvena. 86 . U podtrebavskim i podmajevičkim selima sa muslimanskim stanovništvom i u gradovima. još Bosnu i Hercegovinu. pa su neki vodeći predstavnici muslimanske buržoazije u sporazumu sa Nijemcima. među četnicima su postojale razlike u pogledu saradnje sa okupatorom i ustašama. Kordun i Baniju. Crne Gore i Vojvodine. počeli sakupljati ljudstvo od koje je formirana po zlu poznata 13. Stvaranje legije se pravdalo tobožnom potrebom za zaštitu muslimanskih naselja od četnika. formirali. godine u Tuzli poznati pristalica Nijemaca bolesno ambiciozni trgovac. godine. Zbornik III. u proljeće 1942. na teritorijalnom principu. 4. mnoge jedinice DOMDO pukovnije su zajedno sa njima učestvovale u borbi protiv partizana. U prvo vrijeme je počela sa stvaranjem jedinica DOMDO pukovnije. Međutim. U jesen 1942. iz kojih će biti istrijebljeni Muslimani i Hrvati. Liku. u proljeće 1943. jedinice tzv. rezervni major Muhamed Hadžiefendić. svi su oni u početku krili od naroda da su potpisali sporazume sa okupatorom i ustaškom državom. godine oružničke postaje postepeno se povlače i iz srpskih posavskih sela pod pritiskom brojnih četničkih jedinica. koja je od predviđenih 3. u narodu zvane legija. dolazi do formiranja jedinica Domobranske dobrovoljačke pukovnije (DOMDO). Ta vojska se ubrzo počela raslojavati i osipati. str. i proljeće 1943. Kada su četnici sklopili sporazum sa ustaškim vlastima.500 vojnika narasla na oko 20.

1980. On je Uglješi Daniloviću rekao da u centralnoj Bosni nema partizanskih snaga. Na osnovu ovih podataka Operativni štab za istočnu Bosnu je donio odluku da se Brigada vrati na Majevicu. brojnost i naoružanje. Vijest o njihovom držanju i ponašanju. 169-170. 3. na terenu Posavine i Trebave je doprinio dolazak 6. OŽIVLJAVANJE AKTIVNOSTI NOP-a Oživljavanju aktivnosti NOP-a. koncem septembra 1942. Tuzla. jer će zbog njenog prisustva doći do intervencije njemačkih i ustaških snaga i četnika Cvijetina Todića sa Ozrena. da se tamo nalaze znatne četničke snage i jaki garnizoni okupatorskih ustaških i domobranskih snaga i da bi put preko te teritorije do Bosanske krajine bio vrlo rizičan. Univerzal. brigade na Trebavu je iznenadio četnike i organe vlasti NDH i presjekao u korijenu tvrdnje njihove propagande da su partizani u istočnoj Bosni razbijeni i da se partizanske jedinice nalaze u rasulu.bosanskih planinaca koje su u narodu nazvane zeleni kadar. Pojava partizana. njihova organizacija. u Štab Trebavskog četničkog odreda u Tolisi pošli su Uglješa Danilovič i Tošo Vujasinovič koji su od ranije poznavali većinu članova štaba četničkog Trebavskog odreda. Komandant odreda pop Savo Božić uvjeravao je partizanske predstavnike da Brigada treba što prije da napusti Trebavu. Semberija u NOB i socijalističkoj revoluciji. 62 Dolazak 6. septembra stigla u Zelinju. Bitka na Maleševcima. knj. a naročito disciplina i primjerno ponašanje boraca prema narodu i njegovoj imovini ostavili su povoljan utisak na trebavske seljake. Kada je brigada 29. koje je bilo suprotno od 62 Uglješa Danilović. Brigada je pošla preko Trebave u srednju Bosnu sa namjerom da uhvati kontakt sa krajiškim jedinicama za koje je smatrala da se tamo nalaze. Načelnik štaba četničkog Trebavskog odreda Petar Arnautović koji je i ranije činio usluge aktivistima NOP-a bio je iskreniji. istočnobosanske brigade na Trebavu. Na prostoru Trebave i Posavine najviše ih je bilo u rejonu Gračanice pod komandom Ibrahima Pjanića. 87 . godine. str.

Tuzla presječen. pa po63 Vojo Iiić. novembra. oktobra 1942. disciplinom i primjernim odnosom prema narodu. istočnobosanske brigade i Sremskog NOP odreda na Majevici prinudili su njemačku komandu u Tuzli da odmah reaguje. Drugi cilj napada bila je domobranska posada u Loparama koja je zarobljena. a odatle u Srem gdje treba da se poveže sa sremskim partizanima. str. Svojom borbenošću. javno ukazivali na razliku u ponašanju četnika i partizana. i 5. oktobra 1. Štaba 6. bataljon 6. od Šekovića preko Majevice do Srema i natrag. u noći između 5. i 6. preko Save. Prva akcija usmjerena je na Račićeve četnike u Tavni. Uspjesi 6. a emisar Draže Mihailovića na Majevici. ojačana vrati u istočnu Bosnu i povede odlučnu borbu sa ustašama i četnicima. i da se oni postupno razbiju i unište. knj. brigade (2. U trećoj akciji razbijeni su četnici u Jasenici i Kiseljaku. a i susjednih oblasti. Ljudi su se počeli uvjeravati da su partizani drugačija vojska od ostalih koje su poznavali. ustaše i domobrane. 679-698. gdje su sa sremskim partizanima izveli nekoliko uspješnih akcija. Čak su i seljaci koji su bili uz četnike.63 Preko Dragaljevca i Čađavice istočnobosanski i sremski partizani stigli su 8. Poslije jednomjesečnog boravka u Sremu brigada se sa sremskim partizanskim bataljonima prebacila. gdje su razbijeni. bataljon je ostao u Trnovi) prešli su u Srem. a put Brčko .četničkog. održan je sastanak Operativnog štaba za istočnu Bosnu. Po povratku sa Trebave. divizije. 88 . od kojih je najznačajina ona koja se odvijala na Filipovom putu 14. i 3. godine u Trnovu. Šesta brigada je bila prva partizanska jedinica koju su ova sela vidjela. ona je stekla poštovanje kod stanovništva i istovremeno ulila nadu pristalicama NOP-a da dolaze za njih bolji dani. kapetan Dragoslav Račić je pobjegao sa pratnjom preko Drine. noću između 4. Istočna Bosna u NOB. gdje je odlučeno da se odmah krene u napad na četnike. 1. kada je do koljena potučen jedan bataljon njemačke 718. oktobra. u zaseoku Perići (Špionica). za kratko vrijeme je doprla u mnoga sela Trebave i Posavine. Uskoro. brigade i štabova bataljona na kojem je dogovoreno da brigada pređe u Semberiju.

morao vratiti u Bukvik. novembra posavski četnički bataljon je iznenađen od 2. Detaljne podatke o pristiglim četnicima u Bukvik na putu za Majevicu dao je Petru Kaurinoviću Vukosav Simić. bataljona 6. Tuzle. Već na prvom konačištu. pa je donio odluku da jednovremenim udarom sa tri pravca.što nije imala na raspolaganju dovoljno vlastitih snaga. Majevice. Bukvika. 63 i od štaba svog 2. koji je zadužio skojevca Esada Taslidžića da je odnese u Brčko. 89 . a istovremeno sa romanijskim i radavskim četnicima razbije i uništi Birčanski NOP odred.8. (Izjava Pavla Zarića. Iz Trebavskog četničkog odreda. novembra prošlo zapadnom stranom Gradačca i uputilo se cestom Gradačac . Vražića i Lukavice odnio u Majevicu. Iz Bukvika je. koji se sam našao na Birču. Gradačca. 175. br. (Izjava Teufika Imamovića. kod autora). u noći 22/23. brigade koji ga je napao i zarobio 70 četnika. iz kolone je izašlo još oko 80 Bukvičana. Već u Vujičićima iz bataljona je izostalo dvadesetak Bukvičana. kao prethodnica za pohod na Majevicu određen je Posavski bataljon pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. bataljona. od aktivista NOP-a iz Brčkog. Vučjaka i iz Posavine i Semberije na Majevicu i sa njima. uz sadejstvo domobranskih i ustaških jedinica. u selu Humcima.Srnice prema Majevici64. f. Ozrena. reg. u susret Brčanskom četničkom bataljonu koji se pod komandom Jove Prnjatovića. Taslidžić je poruku stavio u bure od rakije i bezbijedno je prenio u Brčko. razbije partizane na Majevici. istočnobosanske brigade primio je informacije o pokretu četnika ka koncentracijskoj prostoriji Maleševci Bogutovo Selo. Nekoliko stotina četnika krenulo je sa Krečana i 21. Poruku Edhema Čeme o namjerama četnika donio je iz Skugrića Đorđo Mikičić do sekretara partijske ćelije u Gradačcu Teufika Imamovića. kod autora). iznenadno napadne četnike na njihovoj koncentracijskoj 64 65 Arhiv VII. odlučila je da izvrši koncentraciju četnika sa Trebave. a iz Vražića. ostavši bez svoje vojske. nalazio u rejonu Ražljeva. 15. k. Štab 6. po naređenju popa Dimitrija Stefanovića krenuo sa njima Bukvički četnički bataljon u kojem su aktivisti NOP-a imali snažan uticaj. fond NDH. gdje su zanoćili slijedećeg dana. svim snagama. Zajedno sa Pavlom Zarićem oni su te podatke pretočili u iscrpan izvještaj koji je Pavle Sekulić pješke preko Zovika. pa se i sam komandant tog bataljona Vladimir Mičić.

reg. 175.prostoriji. Dimitrije Stefanovič i drugi.9. br. Ona je omogućila veći priliv novih boraca u partizanske jedinice. 39. XII 1942. stvaranje novog. 68 Partizanska pobjeda nad četnicima na Maleševcima zadala je takav udarac četničkom pokretu u istočnoj Bosni da se on više nikada nije oporavio. 175. 68 Arhiv VII. Poginulo je i ranjeno oko 250 četnika. 2. f. obnavljanje. br. Istovremenim napadom 7 partizanskih bataljona. f. četnici su poslije poraza na Majevici. Kod stanovništva sjeveroistočne Bosne stvarala je uvjerenje da su partizani ona snaga koja će preovladati i da kolebanju na koju će se stranu opredijeliti sve manje ima mjesta. 67 Arhiv VII. U četničkim. «> Arhiv VII. na utvrđene položaje na Mramorku. četnici su razbijeni. naočigled stanovništva. k. Jovo Prnjatovič. novembra 1942. godine. k. 67 Da bi pred narodom popravili utisak o svojoj vojničkoj snazi. prije nego što se oni razviju za napad i usklade svoja dejstva sa okolnim domobranskim i ustaškim garnizonima. 90 .9.9. drugog po redu Majevičkog NOP odreda. širenje i učvršćivanje partijskih organizacija na terenu i formiranje narodnooslobodilačkih odbora tamo gdje do tada nisu postojali. k. u zoru 28. a sigurno na Čelić i Koraj. većinom rodom sa Vučjaka i Posavine. ostali su u partizanima. Oko 40 zarobljenih četnika. a među njima i komandanti Đuro Bižić. 54. Četnički poraz je odjeknuo u svim mjestima i selima sjeveroistočne Bosne. reg. 175. br. f. 66 Kakvu je pometnju izazvao poraz četnika na Maleševcima svjedoči i to da je oko 50 četnika u ritama moralo proći kroz Brčko. godine napali oružničku posadu u Srnicama i ubili 15 oružnika i 16 seljaka. da je oko 30 ranjenih četnika liječeno u brčanskoj bolnici i da je četnički komandant Pavle Gajić molio zapovjednika oružničke postaje da sa svojim četnicima prođe kroz Koraj. 34. Vlasti NDH u Brčkom su izvještavale svoje pretpostavljene da predviđaju eventualno napad partizana na Brčko. reg. Zarobljeni četnici su morali položiti zakletvu da više neće učestvovati u borbi protiv partizana. domobranskim i DOMDO jedinicama i organima vlasti NDH inicirala je i ubrzala proces diferencijacije. fond NDH. fond NDH. fond NDH. 35 i 38.

u Podnovlju Mile Dejanović Buna. Hakija Raljević i Mehmedalija Abdulhamidović. U istočnom dijelu Posavine. Đorđo Mikičić i Midhat Muradbegović. str. Nikola Simić. 77-78. Enver H u m o i Jovan Radovanović.Po povratku sa Trebave članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva ocijenili su da postoje povoljni uslovi za partijsko-politički rad na Trebavi i u Posavini. a nešto kasnije i Kemal Halilović. bosansko-šamačkoj i odžačkoj opštini i preko aktivista NOP-a u selima istočne Posavine sa partijskim radnicima na Majevici i Brčkom. Polovinom oktobra 1942. koji je ranije postao član KPJ. Njima se u decembru 1942. 69 Mjesec dana nakon toga oformljen je u Gradačcu i aktiv SKOJ-a u kojem su bili Esad Taslidžić. U Modriči su u to vrijeme aktivno radili za NOP Pero Kovačević. godine oformljena je ćelija KPJ u Gradačcu u koju su ušli Teufik Imamović (sekretar). pridružio Slobodan Janković. Petar Kaurinović. Čamo se odmah povezao sa Milošem Tolpom i Feridom Širbegovićem. Ilija Vasić. u jesen 1942. n. Tolpe i Širbegovića ušli Panto Nikolić. Sakib Hamidović i Ahmet Beširević. a u Miloševcu Trivo Dakanović. članovima KPJ. Boro Popović.č. po svom dolasku iz Srbije. pa su na osnovu toga odlučili. krajem septembra 1942. Pored njih radilo je na konkretnim zadacima NOP-a više drugova i drugarica. 91 . gradačačkoj. On je uskoro u Skugriću formirao partijsku organizaciju u koju su pored njega. Sakib Mehmedović. Savo i Stevo Živković. Šihabudin Moranjak i Šefik Dulić. godine. godine. Mika Stanković. Oni su činili jezgro i rukovodeći aktiv pri stvaranju partijske i skojevske organizacije na Trebavi. Milivoje Stojčević Brzina i Ivan Bumbulo69 Edhem Čamo. Mustafa Jašarević. u Dugom Polju Nedo Krekić. Po dolasku na Trebavu Edhem Čamo se smjestio u selo Gornji Skugrić u kući Mihaila Novakovića odakle je mogao kontaktirati sa pristalicama NOP-a u modričkoj. da na sektor Trebave pođe Edhem Čamo. Orhan Topčić.

majevičkog NOP odreda i sremskih partizanskih bataljona. da pljačkaju i vrše nasilje nad narodom. četnici Pavla Gajića su se raširili po posavskim selima. Polovinom januara 1943. 71 Pošto su mnogi lju70 71 Boro Popović. Tada su kandidovani za članstvo KPJ Stojan Bumbulović. Savo i Stevo Živković. vratio se u svoj rodni kraj. str. što su četnici iskoristili da pojačaju teror nad pristalicama NOP-a i nad svima onima koji se sa četnicima nisu slagali. Tamo su ostali mjesec dana u sastavu partizanske čete Đorđe Đojića. Pored ostalih. U januaru 1942. 70 Za vrijeme njihovog odsustva. nastojeći da terorom zaplaše stanovnike da ne pomažu partizane. Krajem 1942. neprijatelj je koncentrisao jače njemačke i ustaško-domobranske snage na Majevici. Istovremeno je stigla vijest da su na slobodnu teritoriju Birča prodrli četnici sa Romanije i Radave. 219-221. Gornjem Žabaru. sa ciljem da opkoli i uništi jedinice 6. članovi partijske organizacije Posavine: Boro Popović. da dalje razvijaju politički rad. bio je 1941. U takvoj situaciji Operativni štab je donio odluku da sa glavninom snaga prijeđe preko ceste Zvornik . Brvniku i Bosanskom Samcu. istočnobosanske brigade.d. n. Petar Kaurinović i Milivoje Stojčević pošli su u Ražljevo da se jave partijskom rukovodstvu za Majevicu. Ljubo Antić i Stevo Lazić. 92 . U decembru 1942. i došli u kontakt sa Dragom Tojićem Gangom. povezivanju i usmjeravanju saradnika NOP-a u Bukviku. Nikola Simić. Radisav Milanović. rodom iz okoline Odžaka. a zatim se prebacio u Slavoniju. Boru Popovića i Radisava Milanovića koji su po zadatku pošli sa propagandnim materijalom u sela oko Bosanskog Samca. Ilija Vasić. i na okupljanju. članoni Sreskog komiteta za Brčko koji im je dao zadatke za dalji rad u Posavini. godine se prebacio na Trebavu i učestvovao u borbama na Vučjaku u avgustu 1942. godine politički komesar čete u Ozrenskom NOP odredu.vić razvijaju veliku političku aktivnost koja je usmjerena na raskrinkavanje politike i prakse četnika i ukazivanje na ciljeve NOP-a i borbu NOV i POJ za oslobođenje zemlje od okupatora i njegovih pomagača. u januaru 1943. a poslije borbe na Maleševcima stigao na Majevicu. četnici Pavla Gajića uhapsili su na prevaru. Na Majevici su ostale malobrojne partizanske snage. Polovinom decembra 1942. vraćaju se na svoj teren.Tuzla u Birač. 2.

Batkuše. Četnici su na Trebavi angažovali Ivicu Špionjaka da ubije Edhema Čamu. uvidjevši da nema drugog izlaza zajedno sa Dankom Tešićem izvršio je samoubistvo. 78. ranijeg člana KPJ. Edhem Čamo." Povoljne vijesti koje su krajem 1942. stizale sa savezničkih frontova (pobjeda engleske 8. uz pomoć stražara Milutina Popovića i Racka Radića. Odmah poslije toga četnici su u Brvniku uhapsili Ivana Bumbulovića. i početkom 1943.d. Mehmedalija Mujedinović. januara 1943. armije nad Romelovim korpusom kod El-Alamejna i pobjeda Sovjetske armije nad Hitlerovom 6. Peru Šikanića i Miku Obrenovića. Pavle Gajić ih nije smio tu likvidirati. uz pomoć Save Maksimovića i Tome Kasapovića prebacili preko rijeke Bosne u Donju Dubicu. bojna. n. Ahmet Danić. a kasnije i Abdulkadir Fazlić iz Kerepa. Svjesni opasnosti koja ih čeka. armijom u Staljingradu) i iz naše zemlje (I zasjedanje AVNOJ-a.. Slatine. Ševlija Hodžić. a Radisav Milanović je ostao u odžačkom kraju. brigade i Mehmeda Ibrahimovića.. Unaprijed obavješten o četničkoj namjeri. str. stigao u Srebrenik. Ubrzo je u Srebreniku formirana partijska ćelija u koju su pored Hamida Mazalovića. godine. uz pomoć Emina Ibrahimbegovića koji ga je proveo sakrivenog među vrećama u seljačkim kolima. str. Kada ga je kasnije. Gornjeg Žabara i drugih sela ustali u odbranu uhapšenih. uspješne borbe jedinica NOV i POJ u IV neprijateljskoj ofanzivi) i o narastanju snaga 72 73 Boro Popović. Tu je našao Hamida Mazalovića. naprednog učitelja koga je poznavao prije rata. Boro Popović i Radisav Milanović su. Salih Žilić. 226-248. Ljubu Antića. Čamo je 30.di iz Brvnika. Najugledniji i najuticajniji mještani i rijetki školovani ljudi prišli su NOP-u i bili spremni da istraju u svom opredjeljenju i zalaganju. učitelja i borca 6. 93 . poslije deset dana pobjegli iz zatvora i preko Miloševca i Pisara se. u martu 1943. Poslije izvjesnog vremena Boro Popović se prebacio u Bukvik 72 .č. Nuraga Sačić. ušli: Mehmed Ibrahimović. nego je smišljao plan kako to da učini na drugi način. U Srebreniku i okolnim selima situacija je bila veoma povoljna za NOP. opkolila domobranska 4. Obudovca. n.

Milena Šuput. Mustafa Jašarević i Šefik Dulić. Komisija za istoriju Opštinskog komiteta SKJ.NOP-a u susjednim područjima (Majevica. omladinac Tomo Tadić i omladinka Ksenija Kosik. primljeni u KPJ Esad Taslidžić. 94 . Žarka Mihajlovića i Pere Krekića. Na taj teren su krajem februara 1943. U Gradačcu su u martu 1943. Aktiv u Garev74 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. da će se uskoro zbiti događaji koji će značiti prekretnicu u ratu. Raspoloženje naroda u srpskim. Jefto Kovačević. su kandidovani za članove KPJ: Kemal Halilović. iako su silom vlasti tjerani na to. Ljudi su na svaki način izbjegavali da idu u neprijateljske formacije. Gradačac 1979. Fuada Suljića. Mato Belić. Džemal Huskanović i Milivoje Kune. koje su ranije usvajali samo najsvjesniji. Ahmet Beširević. trebavskim i vučjačkim selima stvoreno je niz organizacija NOP-a koje djeluju povezano. Jelke i Joze Ljubasa. muslimanskim i hrvatskim selima. Zarije Domazeta. Modrička grupa aktivista proširena je uključivanjem u rad Mike Dujića. Maksim Danilović. Abdurahima Otanovića. Sakib Mehmedović. 58. Ostoja Stojčinović.74 U Modriči. Gvozda Krekić. Safe Halilovića. Grupi vučjačkih aktivista su pripadali: Stanko Bogdanović. Jedno vrijeme u Koprivni i Vranjaku su bili Muhamed Devedžić i Ago Fejzić iz Tarevaca. Nike Kovačevića. Fehima Dedića. srednja Bosna i Slavonija) postepeno su kod naroda u Posavini i na Trebavi stvarali uvjerenje da će Hitler i njegovi saveznici i sluge izgubiti rat. Perica Kosik. Vid Dević. Ive i Stipe Domazeta. Tome je najviše doprinijelo rad partijskih i skojevskih organizacija koje se sada proširuju primanjem novih članova i čiji uticaj na okolinu postaje sve izrazitiji. Vojo Stojčević. Miloš Milojević. Zdravko Kovačević. Velimir Popović. a u aprilu 1943. Orhan Topčić. izašle i Borka Mihajlović i Mara Bundalo. a naročito u gradovima sve više se okretalo protiv kvislinga svih boja. Na Pustari je oformljen aktiv u kojem su radili Tomo Sperac. koji su se zbog pritiska četnika morali skloniti u Grabsku. Sakib Hamidović. sada polako postaju svojina širih narodnih slojeva. omladinci koji su se od ranije isticali u radu NOP-a. str. Ideje narodnooslobodilačkog pokreta.

Muhidin Spužić. Milan Kajganić. U avgustu i septembru 1943. kada su one stigle na Ozren a jedan broj u sastav novoformiranog Ozrenskog NOP odreda. Istočna Bosna u NOB-u. Angela Todorović. U Brvniku su. Đoko i Košta Živković. Njih je. Vuko Simić i Mika Obrenović. pretežno 4. 198-199).d. poslije bjekstva Bore Popovića i Radisava Milanovića iz zatvora. Pero Petrušić. n. djelovali i Ljubo Antić. knj. Kosara Petrović i Dragan Ristić.2. a članovi Dedo Trampić. Mato Andrić Stari i Niko Stanić (Ivin). dr Huso Kapetanović. Božo Pataković.. istočnobosansku i 1. 75 Članovi KPJ Miloš Tolpa i Panto Nikolić održavali su kontakte sa Dobojsko-kostajničkom partijskom organizacijom 76 čiji je sekretar bio Simo Lukić. Todor Peranović i Mitar Popović iz Miloševca. Dobojsko-kostajnička partijska organizacija okupila je znatan broj aktivista NOP-a u selima jugozapadnog dijela Trebave i na Ozrenu.cu sačinjavali su: Petar Jurilja. Mehmedalija Subašić. Gojko Šarkanović. majevičku brigadu. Stojan Bumbulović.d. Ignjat Radojčić. U Bosanskom Samcu je djelovala grupa aktivista NOP-a u kojoj su pored Hasana Zaimovića bili Spasoje Ilinčić. 95 .. Pavle Gajić uhapsio i maltretirao u zatvoru. Jovo Mitrović i kandidati Nikola Čelić i Ahmet Durić. Ostvareni su punktovi u selima oko Orašja i to: u Oštroj Luci je djelovao Matko Arlović-Mi75 76 77 Muhidin Spužić. Jovan Stanišić iz Donje Slatine i Mihajlo Peić iz Obudovca. Ivica Hlubina i Tošo Mihajlović. U oslobođenoj Modrici. Veći broj ovih aktivista je u julu 1943. Marko Andrić. Đokan Babić iz Tišine. a Vuku Simića i ubio. divizije. čiji je politički komesar postao Simo Lukić. koji se kao ranjenik skrivao u Grapskoj kod Huseina Hadžirašidagića. mnogi omladinci iz ovog kraja su stupili u 6. str. str. U Gornjem Žabaru su djelovali Pero Stanković. proleterske (crnogorske) brigade. 109. godine ušao u sastav jedinica 2. Sa grupom iz Brvnika su sarađivali: Savo Maksimović iz Pisara. Stevo Lazić. U Vranjaku su djelovali Svetozar Lukić i Cvjetko Stojanović i jedno vrijeme Petar Arnautović. Soka Veselić. 77 U Odžaku je Midhat Muradbegović oformio organizaciju NOP-a u kojoj su se nalazili Nazir Omerbašić. Branko Grebenarević i Adem Ademović. n. Mato Belić. pored Ivana Bumbulovića. Obrad Stević iz Gornje Slatine. U Kožuhama i Osječanima aktivno djeluju Ivo Šubarić. str. Slavko Stanojević. 117.

jatović. a bili su povezani i sa partijskom organizacijom u Brčkom. jer je u srednju Bosnu poslao jedan dio snaga koji je sa četnicima sa Ozrena »čistio teren.Nijaz Arnautalić. batinao krivce. Lazo Đurić. preko Cvije Mitrović iz Srnica uspostavili vezu sa Teufikom 7S Arhiv VII. Savo Božić je mislio da u Bukvik uputi kaznenu ekspediciju. uskoro. To je bilo poznato i komandantu Trebavskog četničkog odreda Savi Božiću. U Ražljevu su ostali Nikola Simić i Milivoje Stojčević koji su predviđeni za rukovodioce u novom. 14. Nikola Pantelić. Jovo Pajić. trećem po redu. u Boku Marko Marković-Kosić. Ilija Kaurinović Farkaš. U proljeće 1943. na sastanak sa sekretarom Sreskog komiteta KPJ Svetolikom Gospićem. Cvijetin Vasić i Jovan Kerezović. 219. jer slučaj Kaurinovića nije usamljen i on vjerovatno ima pristaša u okolini i u samom bataljonu«. Joka Pantelić. pronalazio oružje. Trifun Zarić. Oni su ostvarili dominantan uticaj u četničkom Bukvičkom bataljonu i u okolnim selima. Majevičkom NOP odredu koji je. Jakov Mitrović. u Donjoj Mahali Božić Mato. Petar Đokana Kaurinović. ali je od toga odustao. kojih ima sve više. U martu 1943. II 1943. Pavle Zarić. godine posavski komunisti su. Roža Cerić. Mitar Tripić. k. ĆA. Gojan Pajić. uključeni su i kandidovani aktivisti koji su se najviše isticali u radu. Trivo P. aprila 1943. 3 reg. oni ponovo odlaze u Ražljevo. godine i formiran. Kaurinović. br. 2. Pavo Bašić. 78 Slijedećih mjeseci posavski komunisti intenziviraju kontakte sa pristalicama NOP-a. koja je bila u sastavu Sreskog komiteta KPJ za brčanski srez. koji je 18. f. direktno ili preko partijske organizacije u Ražljevu. u Kostreču . Posavski komunisti su održavali vezu sa Sreskim komitetom za brčanski srez. U posavsku partijsku organizaciju. Đorđo Kaurinović. a ponekog i čuknuo«.Ivo Baotić i u Orašju . 96 . U Bukviku su se isticali u radu NOP-a slijedeći aktivisti: Boško Pantelić. upozorio komandanta tog bataljona da »pazi na raspoloženje u bataljonu jer on (Božić) raspolaže podacima da situacija u bataljonu nije čista.

Radimo intenzivnije i sa ljudima u bataljonu. Sekretar oblasnog komiteta Hasan Brkić u izvještaju od 24. sekretarom partijske organizacije u Gradačcu.Tuzla (Brnjik . Odlazimo u Ražljevo na razgovore sa sekretarom Sreskog komiteta i brzo se vraćamo. Zbog toga je težište rada članova KPJ pomereno prema Srebreniku. Posavci da se otkidaju i da odlaze u partizane. a pripremamo i u nekim drugim selima. rolna 4/335-336. Do sada smo sporo primali ljude u Partiju. Sabrali smo u Ražljevu nešto tih materijala«.82 Trebavski komunisti su takođe djelovali u vrlo nepovoljnim usiovima. Posebno je bio otežan rad jablaničke (majevičke) i posavske (bukvičke) partijske organizacije koje su djelovale na neoslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. IRP. IV 1943. kat. iznosi ovakvu ocjenu o radu posavskih komunista: »Brčanska partijska organizacija radila je pod težim usiovima od bijeIjinske i imala je manje iskusnijih partijskih kadrova. Po danu. U aprilu 1943. Ili je to zbog naše pretjerane opreznosti ili je zbog našeg neznanja i nerada. i tu formirao 2-3 partijske organizacije i nekoliko aktiva saradnika NOP-a. avgusta 1943. Počinju. Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. Sa njim su kasnije održavali redovne kontakte. a uz to su bili daleko od partijskog rukovodstva na Majevici. ni sami ne znamo zašto.d. str.Imamovićem. Primamo ljude u partiju i formiramo partijske ćelije po zaseocima Bukvika. br. obično umnožavamo na mašini partijske materijale ili nešto čitamo. Sada to činimo ubrzano i mnoge primamo i bez kandidatskog staža. Arhiv VII. zbirka NOR. Prebacimo ponekog Posavca u partizane na Majevicu. Modriči i Gradačcu. Zahvaljujući zalaganju partijskih kadrova ona je uspjela da savlada osnovne teškoće u radu. gdje su krstarile četničke jedinice koje su se svirepo svetile onima koji su se izjašnjavali za NOB«.Vražići. 261-266. (Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta. I tu odabiramo pojedince i pripremamo ih za članstvo u Partiji. Strana 256 i 257. 1392). Sarajevo. 97 . Ima dosta ljudi pripremljenih za članstvo. Sarajevo. godine Haso Burić je po zadatku boravio u muslimanskim selima zapadno od puta Brčko .). Zbog četničkog terora većina komunista je morala napustiti trebavska sela i tražiti sredinu u kojoj će moći bezbjednije da djeluje. Boro Popović u navedenom djelu piše:80 »Intenzivnije radimo u samom Bukviku. 79 80 81 82 Boro Popović n. Mikrofilm. Rahić i dr. polako. 79 Kako se radilo u posavskoj partijskoj organizaciji u to vrijeme.

Te veze su bile rjeđe. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu objavio je brošuru Rodoljuba Čolakovića »Muslimani u NOB« u kojoj je objašnjen stav KPJ prema Muslimanima. nego srpska. Edhem Čamo. u sporazumu sa jerusalimskom muftijom i Hitlerovim pomagačem El Huseinom. 83 84 85 Izdat je proglas protiv vrbovanja ljudstva za 13. kada se preko Jasenice i Jablanice prebacio na Majevicu zajedno sa grupom oficira DOMDO pukovnije koje je poveo na slobodnu teritoriju. 176. 3) Može li se u ovoj borbi biti neutralan. 10. Uz brošuru je priloženo pismo u kojem se kaže da Bosna i Hercegovina nije ni srpska ni hrvatska ni muslimanska. Kotarska oblast je prepis ove brošure uputila upravo njemu. U brošuri se na nekoliko mjesta ukazuje na reakcionarnu ulogu muslimanskog begovata. 84 Trebavska partijska organizacija je sa partijskim rukovodstvom na Majevici održavala vezu preko posavske i jablaničke partijske organizacije. Ahmet Šiljić i Salih Žilić. SS diviziju Handžar. 98 .Muslimani i Hrvati prišli NOP-u.gdje su postignuti znatni rezultati u političkom radu. br. napustiti Srebrenik i prijeći u Kerep. Neki od njih. Hasan Maglajlija. Mehmed Selimović. a on ju je predao Kotarskoj oblasti. Hilmija Zaimović. Tada su u Čekaničima uhapšeni Hamid Mazalović i Vehid Begić. 83 Ostvaren je znatan politički uticaj na gradsku sredinu pa su mnogi intelektualci . Mustafa Mirica. Jedan primjerak brošure upućen je poštom dr Abdulahu Bukvici u Brčko. 2) Šta su Muslimani doživjeli u Hitlerovom »Novom poretku«. a kada je osnovana vlada NDH postao je njen potpredsjednik. (Arhiv VII. f. i ranije sarađivali sa NOP-om pošli su sada u jedinice NOV i POJ. Adem Osmanbegović. njihova zajednička domovina. polovionom marta. SS diviziju koji je naišao na širok odjek. 3). Hasan Grabčanović. U maju mjesecu 1943. jer su organi Gestapoa iz Tuzle otkrili da se grupa aktivista NOP nalazi u Srebreniku. Omer Gluhić. k. hrvatska i muslimanska. reg. koji su se kao rezervni oficiri nalazili u jedinicama DOMDO pukovnije i domobranstva. 85 On je u Kerepu ostao do polovine maja 1943. Proglas su potpisali: Daut Filipović. 4) Jedini pravi put. pošli da vrbuju ljudstvo u 13. je morao. Članovi KPJ i drugi saradnici i pristalice NOP-a razbili su skoro u potpunosti akciju muslimanskih reakcionara koji su. Brošura ima 4 dijela sa sljedećim naslovima: 1) Nekoliko riječi o današnjem ratu. ponajviše na Džafera Kulenovića koji je prije rata bio ministar u Cvetkovićevoj vladi. koju su tada počeli da formiraju. osobito među pripadnicima DOMDO pukovnije. Enver Mešković. fond NDH.

Oni nisu imali pravu sliku kako naša partija izgleda u organizacionom pogledu. Osnovni nedostatak u njihovom radu je bio u tome što se u njihovoj blizini nije nalazilo neko partijsko rukovodstvo koje bi rukovodilo njihovim radom. IRP. on je napisao: »Na terenu Trebave razvilo se nekoliko partijskih organizacija koje su. godine. u teškim uslovima. nego su uglavnom međusobno pojedinačno kontaktirali. Nisu imali potrebnih predznanja o toj vrsti aktivnosti. Nisu mogli zadovoljiti neke organizacione principe partijskog života. odakle su uspješno djelovali u mjestu i okolnim selima. postali i članovi KPJ. godine. kao partijsko-politički radnici. radeći ilegalno na neoslobođenoj teritoriji. u ljeto 1943. ipak su one pokazale prilične rezultate. Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. poznatu kao 86 Arhiv VII. bilo je minimalno. Oni će se kasnije. Midhat Muradbegović je nastavio djelovati u Odžaku. oformili za vrijeme NOB-a. snalazili prema situaciji. Mnogi od njih su bili ubjeđeni da su samim tim što rade kao aktivisti NOP-a i što su po ubjeđenju komunisti. 99 . vršile svoje zadatke.Panto Nikolić i Slobodan Janković su posredstvom grupe domobranskih oficira . Najvjerodostojniju ocjenu rada komunista na Trebavi izneo je u svom izvještaju sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. legalizovali svoje prisustvo u Modriči. a Udarna grupa divizija Vrhovnog štaba ušla je u odsudnu bitku.saradnika NOP-a. Mika Stanković i Đorđo Mikičić su ostali u svojim ranijim prebivalištima. a osobito u vrijeme čišćenja Trebave od četničkih bandi«. kao što su grupni sastanci. Hasan Brkić. Oni su se. 86 U kasno proljeće 1943. godine narodnooslobodilačka borba u sjeveroistočnoj Bosni dobija novi zamah i snažno se razvija. iznenaditi kada im bude saopšteno da su tek tada primljeni u KPJ. Mikrofilm. Sarajevo. Komunisti koji su radili na Trebavi i Posavini bili su mladi ljudi. nego su se. Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije ponovo su oslobodili znatne teritorije u Hrvatskoj. Iskustvo tamošnjih naših drugova. koncem avgusta 1943. rolna 4/335. naročito u organizacionom pogledu. uz veću ili manju pomoć partijskog rukovodstva. Iako su uslovi pod kojima su radile te organizacije bili teški. Između ostalog. a Miloš Tolpa. Zato se i postavilo pitanje rukovodstva.

krajem 1942. Istočna Bosna u NOB-u. 87 Treći majevički partizanski odred. prešle su na Birač. 40 puškomitraljeza i preko 1. Borbe vojvođanskih partizana u istočnoj Bosni. Radovan Panić. str.Peta neprijateljska ofanziva. vojvođanski partizani. nekoliko značajnih akcija. polovinom aprila 1943. Već početkom maja u svom sastavu imao je tri bataljona sa 550 boraca. godine. 2. odnosno dvije grupe bataljona. 28-29. od aprila do jula 1943. gdje su zajedno sa Birčanskim odredom vodile teške borbe za odbranu slobodne teritorije Birča. 210-212. juna. 1956. 330. i početkom 1943. koji će svoj naziv dobiti kasnije. knj. knj. po njegovom popularnom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku. Sredinom maja 1. Tokom maja i juna likvidirali su nekoliko domobranskih uporišta u selima Semberije. na koju je napadao neprijatelj sa oko šest hiljada vojnika. protiv brojno nadmoćnih neprijateljskih jedinica. domoboransku pukovniju i zarobili 1. Majevički i Birčanski odred su preuzeli sav teret narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni. Beograd. Kolone vojvođanskih partizana u talasima prelaze na teritoriju istočne Bosne i tu se od njih ubrzo formiraju grupe udarnih bataljona. svrstanih u 10 bataljona. 100 . Poslije toga obe brigade su trebalo da krenu na Trebavu i u Posavinu. pod direktnom komandom Vrhovnog štaba NOV i POJ. 1979. juna na drumu Brčko-Bijeljina razoružali 3. vojna snaga koja je uspješno izvela mnoge akcije na Majevici i u Semberiji.Vojvođani u istočnoj Bosni. str. pa je pokret odgođen. kad Vrhovni štab stigne u istočnu Bosnu. postao je ubrzo po svom formiranju. godine. a l i . 2. Rodoljub Čolaković. Samostalno ili zajedno sa Vojvođanima izveo je. Zapisi iz oslobodilačkog rata. ali je uoči pokreta stigla vijest da proleterske jedinice nadiru prema Vlasenici. vojvođanska brigada. 16 mitraljeza. odnosno brigade. str. Poslije odlaska 6. II. Zaplijenjeno je 5 topova. Vojnoistorijski glasnik br. Odlučeno je da krenu 22.000 87 88 Nikola Božić . i 2. nazvan Kurjakov. 88 Na Majevici su ostali Majevički partizanski odred i Prvi bataljon Druge vojvođanske brigade. majevičke brigade u sastav Glavne udarne grupe divizija. istočnobosanske i 1. razbili četnike na Majevici i u Semberiji. Prosveta.256 neprijateljskih vojnika.

bez neprijateljskih posada. str. 460-461. na čelu sa svojim komandirom Rajkom Anđelićem. od 63 borca. godine. 89 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. knj. godine Posavci i Trebavci. 101 . 89 Majevica i Semberija bile su uglavnom slobodne. 1963. Najveća grupa. počinju da odlaze u partizane na Majevicu. otišla je iz Gornjeg Žabara juna 1943. na čelu sa Anđelićem koji se pokazao kao vrlo hrabar i odan borac. Ostaci četnika su se skrivali po zabitnim mjestima Majevice i nisu predstavljali znatnu opasnost. Do polovine jula 1943. Beograd. U njoj je pored omladinaca bilo i 25 dotadašnjih četnika. Od proljeća 1943. 1.pušaka. pojedinačno i u grupama. Od ovih Žabaraca formirana je posebna četa u Majevičkom NOP odredu. Vojnoistorijski institut JNA. iz Posavine je u jedinice NOV i POJ otišlo oko 110 boraca.

U D I O FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA .

GODINE DJELATNOST DRUSTVENO-POLITIČKIH ORGANIZACIJA ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNO-TERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. GODINE .ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRVPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. DO PROUEČA 1944. GODINE SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI FORMIRANJE BORBENA DEJSTVA POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP NOP ODREDA ODREDA DO TREBAVSKOG I POSAVSKOG POČETKA 1944.

Olovu. ofanzivu na oslobođenu teritoriju. 105 . na kojoj je. jula. 17. 5. diviziju (Vražju) na tuzlanski sektor. Beograd. One zajedno sa domobranskim i četničkim snagama preduzimaju. južno od rijeke Spreče. Vojnoizdavački zavod. Vlasenici. Vrhovni štab je izvršio dekoncentraciju svojih jedinica na širokom prostoru oslobođene teritorije. gdje se u to vrijeme nalazila Centralna bolnica. brzim i snažnim naletima razbila i uništila ustaško-domobranske garnizone u Han-Pijesku. istočnobosanska divizija. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI Poslije uspješnog proboja u dolini Sutjeske. čime je izbjegnut glavni udar neprijateljske ofanzive. Uočivši namjere neprijatelja. od 13. Poslije neuspjeha neprijateljske ofanzive. Spreče i srednje Drine. usmjeravajući sa juga i sjevera glavni udar na Birač. i 2. krajem jula 1943. vojvođanske brigade. Zbog toga Nijemci prebacuju 369. Glavna udarna grupa divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ izbila je na prostoriju istočne Bosne. SS diviziju na liniju Sokolac-Srednje. sa Vrhovnim štabom. 1.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRUPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. str. 1 Ovim prodorom jedinica NOV i POJ neprijatelju je ugrožen tuzlanski rudarsko-industrijski bazen i bogata žetva u žitorodnim rejonima istočne Bosne. banijska divizija. Srebrenici i Bratuncu. 1 Gligo Mandić. proleterska i 7. Kladnju i Zvorniku i stvorila veliku slobodnu teritoriju u međurečju Krivaje. a 7. uz sadejstvo 1. 1976. do 20.

majevičkom brigadom prebacio sa Birča na Majevicu zbog popune. 106 . koji su na svoju stranu privukli većinu mobilisanog ljudstva tog četničkog bataljona. štab 17. uputivši jednu brigadu na Majevicu. u njen sastav su uvrštena dva bataljona Majevičkog NOP odreda: Drugi (komandant Nikola Simić) i Peti (komandant Hajrudin Brana Saračević). proleterska divizija. majevička brigada. vojvođanska i 17. na Ozrenu i u dolini Krivaje. Čim se popunila i organizaciono sredila. istočnobosanska brigada. Prva majevička brigada se iz pete ofanzive vratila na Majevicu. a u Štab 17. jula stiže u Bukvik. Oko stotinu novih boraca i zarobljenih četnika ostalo je u brigadi. Branko Petričević za političkog komesara. 2 Pošto se sa svojom 1. Stefan Mitrović za političkog komesara i Ljubiša Urošević za načelnika štaba. Odmah po dolasku. u koju su svrstane 6. pošto je na sektoru Olovo-Vareš-Breza. a na Majevici 1 Birču novoformirane 16. provela oko mjesec dana. vojvođanska divizija je ostala na Birču. kreće u Posavinu i već 24. 1. a 16. osobito iz Semberije. ojačana jednim bataljonom Majevičkog NOP odreda. divizije je nastavio da vrši pripreme za nastupanje prema Posavini i Trebavi u skladu sa direktivom Vrhovnog štaba. istočnobosanska divizija je orijentisana prema Trebavi i Posavini. razoružali i uhapsili komandanta četničkog bataljona 2 U štab 16. znajući da će jedinice NOV uskoro stići u Posavinu. krajiška divizija se vraća na sektor Visoko-Kiseljak-Busovača. divizije su naimenovani: Danilo Lekić za komandanta. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ 17. koga je poslije njegove pogibije zamjenio Vukašin Subotić. na osnovu procjene podataka koji su dobijeni od partijskih radnika iz Posavine. Oni su. sa svega 200 zdravih i oko 100 ranjenih boraca. a 5. Ona se popunjava i novim dobrovoljcima iz redova omladine. istočnobosanska divizija. Već 19. U četničkom bataljonu u Bukviku ranije je stvoreno snažno jezgro aktivista NOP-a. Na teritoriji istočne Bosne ostaje privremeno 2. 1. jula brigada razbija četnike u rejonu Lopara.napuštaju istočnu Bosnu i odlaze prema zapadnoj Bosni. majevička brigada i Majevički NOP odred. Pero Kosorić za zamjenika komandanta i Siniša Nikolajević za načelnika štaba. divizije: Gligo Mandić za komandanta.

zamjenik komesara brigade i Boro Popović. pet majevičkih bataljona nastavilo je nastupanje prema selima istočne Posavine. (Arhiv VII. Drugi i treći bataljon su ušli u Donji i Gornji Žabar i Turić gdje su brzo razbili iznenađene četnike. Kada je brigada stigla. tačan raspored posade i vatrene položaje oruđa. Imamović je preko Humki stigao u Kerep. Umro je u januaru 1944. Po ulasku partizana u grad on je stupio kao borac u 1.Vladimira Mičića i nekoliko njegovih pristalica. politički komesar Muhidin Begič. od pjegavog tifusa. U toj akciji na cesti u blizini Lončara partizani su zarobili zamjenika kotarskog predstojnika iz Brčkog dr Vladimira Samera i policijskog službenika Miju Pešuta. 6 saradnika NOP-a. a načelnik štaba Vukašin Subotić. na traženje Okružnog komiteta KPJ. br. između sela Gorice i Krepšića. zamjenik komandanta Franjo Herljevič.177. došao je u Gradačac za rukovodioca tehnike. Iz ovih sela u brigadu je stupilo nekoliko desetina omladinaca. Dvadest petog jula 1943. 66. na tri dana prije napada na Gradačac. Slijedećeg jutra brigada je nastavila prodor dublje u Posavinu. Imamović je pozvao domobranskog poručnika Luju Bauera. dok. ušla je u Bukvik bez borbe. Teufik Imamović. 17. dobio je obavijest od Edhema Čame da dođe na sastanak u Kerep. Čim se vratio u Gradačac. 3 U nedjelju. u zoru 25. U njene redove stupilo je 52 Bukvičana. majevičku brigadu. partijski radnik iz Obudovca. rukovodilac političkog odjela Brigade.4. Čamo je od Imamovića zatražio da odmah pribavi garnizonske znake raspoznavanja za 7 dana. prema Slatini i Miloševcu. knj. reg. gdje je u kući Kadira Fazlića našao Edhema Čamu. f. Lujo Bauer je onesposobio 3 mitraljeza za dejstvo. 5 Navečer je borcima oba bataljona govorio Vladimir Rolović. drugog dana održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Pavle Goranin. koji je stigao u pratnji jedne patrole Majevčana. porušivši mostove na rijeci Tinji. Snabdjeven urednom propusnicom koju mu je izdao komandir domobranske jedinice. 107 . i zatražio da pribavi tražene podatke. Poslije 3 mjeseca. (Zbornik IV. 3 4 5 6 Izvještaj štaba 17. Prilikom napada partizana na Gradačac 28. fond NDH. str. sekretar partijske ćelije u Gradačcu. 38/4). k. IX 1943. koje su poslije saslušanja pustili. jula. zamjenik političkog komesara Pavle Goranin. divizije od 10. 146). godine. Komandant brigade je bio Ratko Perić. jula. satnik Stanislav Horki koji je od njega tražio da posreduje kod partizana da ne napadaju na Gradačac. U redove brigade stupilo je oko 40 dobrovoljaca iz Gornjeg Žabara od kojih su 6 bile omladinke. 4 U Gornjem Žabaru je.

ali su pri tom imali i gubitke od 13 poginulih i 14 ranjenih boraca. Nijemci su intervenisali istog dana.domobrana i pripadnika DOMDO pukovnije u vrijeme napada.Lujo je skicirao položaje posade i mitraljeza i predao ih Imamoviću. zapovjednika satnije DOMDO pukovnije. kod autora. pukovnije i jedne artiljerijske jedinice 369. Krenuli su iz Broda preko Modriče s tenkovima i motorizacijom (202. majevičke brigade u Posavinu uznemirio je vlasti NDH. je prenio poruku u Kerep do Edhema Čame. vojnici nisu pružili ozbiljniji otpor. pukovnije i kratkog boravka 4. avgusta 1943. i saradnja članova KPJ i SKOJ-a iz grada sa jedinicom koja napada. jer su dobili podatke da on sarađuje sa partizanima. bataljon. Zahvaljujući djelatnosti partijske organizacije i patriotskom držanju domobranskog poručnika Luje Bauera i satnika Ibre Dogladovića. 7 Dvadesetosmog jula napadnuta je neprijateljska posada u Gradačcu koja se sastojala od jedne čete domobrana. ali do jutra nisu mogli da krenu zbog porušenog mosta. Prethodno su preko partijske organizacije u gradu utanačeni postupci aktivista NOP-a . oklopni bataljon) i stigli pred Gradačac u 22 časa. naročito 1. Uhapsili su Hasana Zaimovića i odveli ga u zatvor u Gradačac. Odmah poslije toga Orhan Topčić. žestoki otpor Nijemcima (uz koje se našlo i oko 200 četnika) oštetivši im kod Kerepa tri tenka. 8 Među poginulima je bio i komandant 1. Partizani su u toku noći napustili grad i povukli se do Tramošnice i Kerepa. pa se ubrzo predalo 5 oficira. Poslije uništenja 3. pa su svugdje tražili pomoć. Nakon ove borbe. Prodor 1. (»Vražje«) divizije u Brčkom u to vrijeme nije bilo potrebnih snaga za odbranu grada i za izvođenje akcija van mjesta. 3. 80 domobrana i 40 pripadnika DOMDO pukovnije. U toku odstupanja pružili su. čete DOMDO pukovnije i voda ustaša. Preostalo je jedino da Nijemci brzo intervenišu sa svojim motorizovanim jedinicama iz Slavonije. omladinski rukovodilac. bataljona Vojko Milovanović (proglašen kasnije za narodnog heroja). 108 . Ustaše i oružnici zatvorili su se u kulu iz koje su davali otpor. 7 8 Izjava Teufika Imamovića. godine u Bosanski Samac je došlo kamionom nekoliko njemačkih vojnika i ustaša iz Tramošnice.

Dobili su hrabrost kada su vidjeli njemačke tenkove. U toku samo 4 dana u brigadu je stupilo preko 120 boraca. avgusta obuhvatni napad na četnike na Trebavi sa sjevera. a 6. U borbi koja je trajala sutradan do poslije podne i bila vrlo žestoka. promarširao je sa svojim bataljonom od oko 250 četnika kroz Bosanski Šamac. proleterske divizije koje su trebale krenuti ka Crnoj Gori. 9 Sedamnaestoj istočnobosanskoj diviziji. avgusta naredio da prenese svoja dejstva ka donjem toku rijeke Bosne i likvidira četnike na Trebavi. koja je početkom avgusta prikupila sve svoje jedinice na Majevici. Aktivisti NOP-a koji su ostali na radu u Gornjem Žabaru i Brvniku morali su se povući iz svojih sela i doći u Bukvik. Cvijetin Mijatović zamjenik političkog komesara i partijski rukovodilac divizije i Rudi Petovar. godine. 10 U to vrijeme Štab 6.d. izražavajući veliku radost što su dočekali dan da se partizani pojave u njihovim selima. 7. i da na Ozrenu smijeni jedinice 2. Pošto Ivan nije bio kod kuće. Njihovi gubici su bili .Posavci su 1. četnici su ponovo oživjeli. a Ivan se vratio kući i našao ubijenog brata i njegovog druga (Boro Popović n. četnici su otvorili vatru i obojicu ih ubili u dvorištu. brigade je imao ovakav sastav: Miloš Zekić komandant. Da bi im povratio samopouzdanje.40 mrtvih. Savo Trikić zamjenik komandanta. veliki broj ranjenih i 175 zarobljenih. divizije Prva majevička brigada je preduzela u noći 15/16. iako tada. str 286-287). trebavski četnici su razbijeni. majevičke brigade u kojem je bilo dosta Posavaca. Poslije zločina četnici su napustili selo. Žarko Kovačević. Đoko Vujošević politički komesar. Vrhovni štab je 13. Među za9 Istog dana uveče u Brvnik su banuU četnici njih oko 20 i tražili od Milana Bumbulovića da pronađe svog sina Ivana da ih on tobože odvede u partizane. Po naređenju štaba 17. istočnobosanska brigada 10 sa juga. U izviđanje je poslat 2. Milan im ponudi da ih odvedu njegov drugi sin Stojan i njegov drug Stevo Lazić. majevičku brigadu dočekali široka srca. 109 . Ćim su Stojan i Stevo prišli. Pavle Gajić je čak dobio javnu pohvalu od popa Save Božića za hrabro držanje za vrijeme prodora partizana u Posavinu. avgusta 1943. izjavljujući da tuda mora proći u borbu protiv partizana. načelnik štaba. četnički komandant bataljona iz Slatine. Posavski četnici su se razbiježali. bataIjon 1. Čim je brigada otišla iz Posavine. jer su se vratile neke njihove jedinice koje su bile na Ozrenu. partizana nije bilo u Posavini.

Muslimane. Ostala je na Ozrenu još pet dana. Džemal Šuman. U noći 30/31. na liniju Bijela-Hrgovi-Špionica-Srni11 Iz Gračanice su tada u 1. divizije pošle na Ozren. Nada i Biljana Blagojević. U Srebreniku je od jedinica 17. Dan kada su omladinci srebreničke opštine krenuli u partizane. Damjan. avgusta prebacila ponovo na desnu obalu Spreče. 21.rabljenima je bio i Mamuzić. Krajem avgusta 1943. Kada su jedinice 17. Uskoro je počelo formiranje četa budućeg Trebavskog NOP odreda. uzet je. divizije ostao samo Muslimanski bataljon 6. Vida Jaćimović. brigade Relja Peča. Iz tih sela mnogi omladinci su stupili u 6. komandant 1. prekinut proces stvaranja partijskih organizacija i formiranje četa budućeg Trebavskog odreda. avgusta. vodeći svakodnevne borbe sa ozrenskim četnicima. majevičku brigadu stupili: Ibrahim Džogo. Asim Sulejmanović. predao se sa svojih 70 četnika. noću 27/28. Noću 22/23. istočnobosansku brigadu. po zadatku. majevičke brigade. Ostali četnici su se povukli na Becanj. divizija odmah pođe na Ozren i tamo smijeni 2. Muharem Kahrimanović. donekle. Živa politička aktivnost u srebreničkoj opštini. jedinice 17. Ankica Jovanović i Vuka Pejić." Istovremeno su protjerani i razoružani četnici u selima Potpeć. pa je time. četnici su se ponovo vratili u Trebavu. morao otpratiti ranjenike iz Srebrenika u bolnice na Majevici. Zbog stalnih napada četnika i velikog broja ranjenika. divizija se. zajedno sa novoformiranim Ozrenskim NOP odredom. Salih Čaiić. avgusta. avgusta oslobođena je Gračanica iz koje je nekoliko omladinaca stupilo u 1. kasnije. Međutim. divizije i u njen sastav predala svojih 120 boraca. četničke Trebavske brigade. Muslimanski bataljon je ostao kratko vrijeme u Srebreniku jer je. Smoluća i Jasenica. godine. prihvatila ranjenike 2. za dan oslobođenja Srebrenika. Ubrzo zatim. dovela je do masovnog i organizovanog priliva omladine u jedinice NOV i POJ. brigade da u svoj sastav primi mnoge omladince . majevičku brigadu. koji su se dobrovoljno javili u NOV. naročito među omladinom. divizije su se premjestile na sjever. 110 . a komandant 2. divizija je prešla rijeku Spreču. diviziju. došlo je novo naređenje Vrhovnog štaba da 17. Duško Jovanović. 17. koji se našao van obruča. gdje su pružali ogorčen otpor jedinicama 1. 17.

Tu su bili i članovi beogradske grupe partijskih radnika. Nije naišla na jači otpor domobrana. Zarobljeno je 5 oficira i 200 domobrana. U grad su pored članova štaba 17. prebacili preko rijeke Bosne u pratnji jedne čete 1. divizije stigli partijsko-politički rukovodioci: Hasan Brkić. na kojem je govorio Todor Vujasinović. brigade pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. Pašaga Mandžić.ce. a bataljoni 6. Oni su razvili veliku aktivnost u stvaranju i povezivanju partijskih i skojevskih organizacija. divizijom na Ozrenu. organizacija žena i omladine i narodnooslobodilačkih odbora. domobrane i jedinice DOMDO na Trebavi i Posavini. Veliki zbor je održan i u Osječanima. pravcem Međeđa-Zelinja-Duga Njiva-Koprivna. Oni su se.000 ljudi iz grada i okolnih sela. Nijaz Dizdarević. septembra. 111 . kozarske brigade. ostao sa 2. Svetolik Gospić. Rato Dugonjić. U oslobođenom gradu je kao posadna jedinica ostao Muslimanski bataljon 6. majevičke brigade do Majevca. Tarevaca i okolnih mjesta. U gradu je održan veliki narodni zbor uz prisustvo oko 5. majevička brigada sa Ozrenskim NOP odredom preduzela je nastupanje preko Trebave. gdje ih je prihvatio 3. ustaše. Nastavljajući napad 6. koja je docnije nazvana Kazalištem narodnog oslobođenja. i 13. domobranske (karlovačke) pukovnije. zahvaljujući radu aktivista NOP-a među domobranskom posadom. u noći između 12. Drago Stefanović. poslije odlaska Vrhovnog štaba iz istočne Bosne. Edhem Čamo. bataljon 3. koji su preko Srema došli u istočnu Bosnu. brigada je u noći 7/8. cjeli 2. septembra oslobodila Modriču. bataljon 5. divizije Branko Petričević i Panto Nikolić. brigade u koji su stupili mnogi omladinci i omladinke iz Modriče. koji ih je otpratio dalje prema Jajcu. Boško Milutinović. U Modriči se tada našao i Moša Pijade koji je. Na zboru su govorili politički komesar 17. štab 17. Sedmog septembra u nedelju 1. Kada su se jedinice odmorile i popunile. divizije je odlučio da razbije četnike. gdje se u to vrijeme nalazilo sjedište Vrhovnog štaba. Borika Stančić i drugi. a prvi cilj bio je Modriča. i članovi umjetničke grupe Vrhovnog štaba.

Jedan dio četnika je prešao na lijevu obalu Bosne gdje su opljačkali seljake u Balegovcu. uzvikujući partizanske parole. Stjepan Šubarić. Gnionici. 8. a tužne su bile porodice poginulih: Muharema Spahića. Gradačca. septembra 1943. Sedamnaest oružnika je pobjeglo preko Save. reg. reg. iznuđujući silom skrivene zlatnike..8. septembra u Tarevcima su u članstvo ICPJ primljeni aktivisti: Esad Širbegović. Uhvaćena je veza sa Slavonijom. 6/2 i f. zamjenikom komandanta Čedom Đukićem. Odžak i sela između Modriče. bataljona ostavilo je u gradu najbolji utisak. Odlučno i disciplinovano držanje boraca 1. Jusufa Bungura i Hasana Mešanovića. Jošavi. u kojem između ostalog piše: »Prekjuče. Znajući da stanovnici tih mjesta očekuju partizane. političkim komesarom Spasom Mičićem i zamjenikom političkog komesara Danom Olbinom. iz kojeg je u jedinicama NOV i POJ već bilo mnogo boraca. str. IX 1943. bataljon 6.Partizane su vrlo srdačno dočekali stanovnici Tarevaca 12 . k..30 časova. Marko Šubarić i Anto Juroš Kurjaković. fond NDH. br. Narod je bio razdragan. Nazif Dugić. i-1 Arhiv VII. 14 Čedo Minderović u svojoj knjizi »Za Titom« na 263. Bosanskog Samca. Naši borci odgovorili su mitraljeskom vatrom. satnije DOMDO pukovnije nisu ni pružili otpor. Tada su opljačkali mnoge trgovine i imućnije građane. ušao bez borbe 1. septembra napadaju Bosanski Šamac. citira izvještaj štaba 6. istočnobosanske brigade na čelu sa komandantom Vladom Karanom. u 11. bataljona ušle su u Bosanski Samac. a naročito porodice onih koji su se poslije godinu i po vratili sa jedinicama NOV u svoj kraj.. čete našeg 1. oko podne. U Riječanima je takođe formirana partijska organizacija u koju su primijeni: Zarija Domazet. Orašja i Brčkog. cestom iz pravca Modriče. Ibrahim Sarać.7. Gradačac. Sahza Muratbegović i Husein Sofić.« 12 112 . Prilikom izlaska naših jedinica na obalu Save manja grupa njemačkih vojnika zapucala je s druge strane. br. Neki radnici su docnije. Tomo Šubarić. brigade od 15. Avdo Tursum. a 34 pripadnika 25. Vrbovcu. Građanstvo i muslimanska legija Samca dočekali su našu vojsku u kordonima po ulicama. Poslije oslobođenja Modriče radilo se na tome da se napadnu neprijateljske posade i oslobode Bosanski Šamac. Orašje. ubijenog Nijemca privukli na našu obalu zajedno sa oružjem. f. 14 Ostale jedinice brigade osloVeć 11.najvećeg muslimanskog sela na Trebavi. rastjerali Nijemce i ubili jednog njihovog narednika. Novom Gradu i Donjoj Dubici. Oružnici iz Samca unaprijed obavješteni od četnika o našem pokretu pobjegli su pola časa prije našeg ulaska. četnici Slatinskog bataljona 9. 13 U Bosanski Šamac je 14.177.

k. Ratni dani. Batkušu i Obudovac.8. br. IX u 4. n. Oni su također govorili na narodnom zboru 15. siromašnim građanima je podijeljeno 18 metarskih centi pšenice. f. počeo je u zgradi hotela zbor žena radi formiranja organizacije AFŽ i angažovanja žena u pomaganju narodnooslobodilačke borbe. a oružnici su se vratili u mjesto. rukovodioca političkog odjela 6. U borbi koja je nastala jedan oružnik je poginuo. brigade Miloš Zekić.00 sata ujutro opkolili zgradu kraj Save u koju su se oružnici smjestili. nenaišavši na otpor četnika Slatinskog i Crkvinskog bataljona koji su se razbježali i posakrivali. Nešto kasnije u članstvo KPJ su primljeni Mehmedalija Subašić i Joco Bogdanović. Nijemci su otvorili vatru s lijeve obale Save. formirao partijsku ćeliju u Bosanskom Šamcu u koju su ušli Hasan Zaimović. Svjetlost. 4 su ranjena. 52/2. 139-140. Mitraljezac Safet Gluhić je odgovorio vatrom iz svog mitraljeza i ubio jednog njemačkog. str. 134-138.bodile su sela: Tišinu. Oni su održali sastanak sa viđenijim građanima i govorili im o potrebi formiranja N 0 0 . advokat. a ostali su jedva uspjeli da se prebace preko Save. str. obavještajni oficir Dušan Blagojević i Boro Popović. 16. 16 15 16 Dane Olbina. Spasoje Ilinčić. 177. ali za kratko. zaklonjeni iza željezničkih vagona. Petnaestog septembra Boro Popović je u prisustvu Zarija Skerovića. Zbor je u ime građana otvorio i pozdravio oslobodioce dr Džafer Mehmedagić. septembra u 18 časova. XI. dr Husein Kapetanović. Slatinu. 2 vagona zobi i 8 metarskih centi graha. Od zaplijenjenih namirnica. 15 U Bosanski Šamac su odmah stigli komandant 6. reg. 113 . Sarajevo. rukovodilac polit-odjela Zarije Škerović. Slavko Stanojević i Angela Todorović. Sutradan. brigade.d. Partizani su 18. koja je sa manjim prekidima trajala cijele noći. Za vrijeme zbora otvorena je sa slavonske strane snažna artiljerijska i minobacačka vatra po gradu. koji je održan na pijaci. Partizani su se izvukli iz grada i otišli u obližnja sela Tišinu i Pisare. fond NDH. 1972. kao sekretar. podoficira. Arhiv VII. koji su i ranije radili za NOP. Dane Olbina.

69-70. narednik Nikola Čulum i oružnik Idriz Gušterović su zarobljeni. pod komandom Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. Šesnaestog septembra jedna četa ove brigade. bez ispaljenog metka. brigade proširile svoja dejstva ka istočnoj Posavini. istočnobosanske brigade su 18. 114 . k. sremskog odreda. Prethodno je u Modriči boravio Midhat Muradbegović koji je uputio saradnike NOP-a u mjestu kako da iznutra pomognu oslobođenje Odžaka. 177. IX 1943. 177. Zbornik IV. 30. reg. upale u Sikirevce (7 km sjeverno od Bosanskog Šamca) i.7. cijela Posavina i veliki dio Trebave bili su slobodni. Neki su se prebacili u Županju. f. Domobranske radne pukovnije (DORAP) bile su popunjene ljudstvom iz rezerve većinom Srbima iz Srema i Slavonije i izvodile su uglavnom javne radove.Produžujući nastupanje. Partizani su ponovo ušli u Gradačac 14.8. fond NDH. i jedinice 2. a prodavnica obuće »Bata« je otvorena. 17. koji je bio pod komandom Štaba Istočne grupe NOP odreda Slavonije. br. a oružnici su pobjegli prema Savi u kukuruze. napale mnoge posade i organe vlasti NDH u mnogim selima istočne Slavonije i zapadnog dijela Srema. 28.17 Kao što su jedinice 6. k. septembra. Oružnička postaja je demolirana. Sa lijeve obale Save Nijemci su obasuli mjesto artiljerijskom i minobacačkom vatrom. oslobodila je Odžak. tako je i 1. zarobile 6 oficira. 6 podoficira i 80 domobrana iz DORA pukovnije. 55 i 57. jedinice 6. dok. fond NDH. knj. godine. str. a roba podijeljena siromašnim građanima. sa kojom je bio komesar Muhidin Begić. Tako su jedinice Diljskog odreda i Vinkovačke partizanske grupe u domobranskim uniformama i snabdjevene lozinkama 18. 19 koji su se u većini 17 18 19 Arhiv VII. Istovremeno su na lijevoj obali Save jedinice Diljskog odreda. na pošti su uništeni TT uređaji. u 17.30 časova oslobodile Orašje. a zapovjednik oružničke postaje. br. f. avgusta 1943. reg. majevička brigada nastavila svoja dejstva u dolini Bosne i na Trebavi. Granate su oštetile munaru džamije i potopile skelu na Savi. Pripadnici mjesne DOMDO jedinice nisu pružili otpor i ostali su kod svojih kuća. 18 Oslobođenjem ovih mjesta i sela između njih. Arhiv VII.

9 i Stjepan Domankušić. 177. ali plodove te jeseni nisu mogli da ubiraju ustaška vlast i četnici. 36. Ilija Vincetić piše u svom izvještaju Kotarskoj oblasti sljedeće: 20 21 22 23 Arhiv VII fond NOP-a. reg. oko 1500 vagona suhe šljive i oko 100 vagona pekmeza. 39. 177. koji su smatrali da taj potez može da dovede do još masovnijeg pristupanja građana NOP-u. Semberiji i Birču i 11. br. br. pocijepala Pavelićeve slike. i 11. uništila arhivu. 115 . Diljski NOP odred.8.4. divizije na Majevici. 21 Devetog septembra napadnut je u Spačvi oklopni voz i zarobljena njegova posada. k. 20 U noći između 10. kao i dejstva jedinica 16. demolirala zgradu opštine. oštetila TT uređaje i odnijela oružje i vojničku opremu ustaša i folksdojčera. reg. U nemogućnosti da nešto učini na vojnom polju. Oružnici su uhapsili 33 lica. što je izazvalo negodovanje građana i predstavnika vlasti NDH. 1981. Beograd. k. lovačkog zdruga. fond NDH. fond NDH.7. Arhiv VII. Dejstvo jedinica NOV i POJ u Slavoniji i Sremu. kada je sporazumima sa četnicima vlast NDH u ovom kraju unekoliko bila učvršćena izvezeno je oko 1200 vagona sirove. reg.2. Nikola Krajšić i Stevo Pravdić.22 Trgovci i vlasti NDH u Brčkom bili su vrlo zabrinuti zbog toga što je akcijama partizana uveliko onemogućen otkup šljiva i izvoz. naredio je oružnicima da uhapse porodice partizanskih boraca. pukovnik Mifek zapovjednik 3. zbog napada na neprijateljski garnizon u Tuzli. Vojnoizdavački zavod. br. f. divizije u Posavini i na Trebavi. k. septembra Vinkovačka partizanska grupa upala je u Slavonski Šamac. 23 O korektnom ponašanju partizana prema stanovništvu govore izvještaji opštinskih poglavarstva i oružničkih postaja poslije odlaska jedinica 17. divizije sa ovog terena. reg. f. f. Te jeseni je izvezeno svega oko 250 vagona sirove šljive i oko 100 vagona drugog voća. br. 1601. Načelnik opštinskog poglavarstva u Donjoj Mahali. 1/2. čiji je štab tih dana stigao u Brčko. a u jesen 1942. bila je znatno rodnija od prethodne. 52. Arhiv VII.izjasnili da stupe u partizane. k. Arhiv VII. divizije u srednjoj Bosni znatno su pomogle dejstvo jedinica 17. str. f. fond NDH. 177. Godina 1943.

gdje se saznaje da odigravaju komade i dobro poznati narodu zagrebački glumci. Život nijednog žitelja nije bio ugrožen. a svaki dan oružnicima stižu indirektne prijetnje«. Niko se od pučanstva nije priključio njihovim redovima. a prema partizanima se pokazuje raspoložen i oduševljen. objavljen u prvom broju Oslobođenja. k. te istima prilazi i materijalno ih potpomaže. a narod je zato da se protiv partizana borba uopće ne prima. između ostalog. Zivilo bratstvo i jedinstvo Srba. U selima i varošicama Posavine i Trebave partizani su srdačno dočekani. 116 . Zapovjednik oružničke postaje u opkoljenom Gradačcu 1. Modriči. a veoma je ograničen izvoz voća.»Od seljaka su partizani jedino tražili hranu i nešto prevoza. Ustanove NDH su bile potpuno razbijene. Iz mjesta su rastjerane oružničke postaje. pošto ne mogu vršiti službu jer nemamo izgleda da se pri ponovnom napadu partizana održimo. Svaku noć su održavane partizanske 24 Arhiv VII. br. Gradačcu i Srnicama. Obudovcu. IX 1943. Predlažem da se ova postaja evakuiše. Orašju. piše: »Za vrijeme boravka u gradu partizani su skinuli poglavnikove slike. izgubio je vjeru i svaku nadu u državnu zaštitu. Nisu vršili nikakvo zlostavljanje. kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu i Odžaku i opštinska poglavarstva u Dubravama. vojske i naroda. Bosanskom Šamcu. Održavani su zborovi na kojima su govorili predstavnici Partije. fond NDH. IX 1943. oružničke pukovnije: »Partizani pored promićbe (propagande) i novačenja novih pristalica priređuju razna sijela i zabave. Domaćini su se utrkivali ko će ih što bolje ugostiti. Narod je izašao na ulice i puteve. Potpuno je poremećen planirani prisilni otkup žitarica. živio Tito. prihvatili su posavski i trebavski seljaci. izražavajući svoje zadovoljstvo što su oslobodioci došli u njihova naselja. Odžaku. uzeli iz nadleštva pisaće mašine i oštetili TT linije«. Poziv Hasana Brkića »Ni zrna okupatoru«. 44. godine.Živio Staljin. Hrvata i Muslimana«. a njihove zgrade demolirane. Narod je prema državnim vlastima jako demoralisan.177. niti su koga odveli sa sobom. godine pište štabu 4. reg. 24 Upravitelj kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu. Franjo Šajkaš u svom izvještaju velikoj Župi Posavje od 28.8. te pozorišne predstave. f. Donjoj Mahali. Nisu funkcionisale kotarska oblast u Gradačcu. Jedino su u zgradi općinskog poglavarstva pisali njihove krilatice . Državnu i općinsku imovinu nisu oštetili ni u čemu.

uz učešće omladine. dok. Vojska je bila sita i vesela. 17. U takvom rasporedu 17. u kojima je dala značajan doprinos. IX 1943 (Zbornik IV. koji su imali više iskustva u partijskom radu. 117. a 1. a Dane Olbina za zamjenika političkog komesara. (Izvještaj sekretara PK KPJ za BiH od 18. koliko ih je tada bilo u istočnoj Bosni. Milutin Pejanović je postavljen za zamjenika komandanta. Učestvovali su na sastancima na kojima su se formirale partijske ćelije i skojevski aktivi. 26 a odmah poslije borbi za oslobođenje Tuzle. pomagali su partijskim radnicima na terenu da razviju različite forme i metode političkog djelovanja. kao politički radnik. . divizija je ostala do 24. knj. Sarajevo. a komunisti iz brigada. Zaplijenjene su velike količine namirnica.'sep-· tembra formirana 3. postavila je svoje bataljone na liniju Paležnica-Živkovići-Skipovac. divizije su iskoristile za popunu i sređivanje svojih jedinica. septembra kada se pomjerila na jug. Šesta brigada je rasporedila svoje bataljone na prostoriju Miloševac-Bosanski Šamac-Donja Slatina-Obudovac-Gornji Žabar-Porebrice.Arhiv VII. Partijski rukovodioci bataljona i brigade pomagali su partijskim organizacijama na terenu da se organizaciono srede i učvrste. Uskoro je Pejanoviča zamijenio Mirko Batričević. brigade 17. str. koja je dopratila Štab 1. prvi komandant Muslimanskog bataljna Romanijskog NOP odreda iz 1941/42. (muslimanska) brigada divizije/U početku je imala dva bataljona. a od ukupno 394 kandidanta 147 je bilo u pomenutim brigadama. za političkog komesara Muhidin Begić. Uz štab brigade se. 117 . korpusa od 23. zbog priprema za napad na Tuzlu. istočnobosanskoj i 1. šećera i masnoća. rolna 4/295-296). Za komandanta brigade je postavljen Salem Čerić. Druga krajiška. Vrijeme provedeno u Posavini i na Trebavi. Trgovci i zanatlije su otvorili radnje. na kojima su nastupale kulturno-umjetničke ekipe iz jedinica. VIII 1943. majevička sa Ozrenskim NOP odredom bila je na prostoriji Zelinja-Kožuh-Vranjak-Modriča-Skugrić-Gradačac. 361). najviše brašna. Poslije oslobođenja cijele teritorije Posavine i Trebave. majevičkoj brigadi. 281 se nalazio u 6. od polovine avgusta do kraja septembra.priredbe. a neki su prodavali i robu koju su sakrivali od okupatora. narasla je na četiri bataljona. nalazio Mujo Hodžić Crni. 25 U Bukviku je 21. mikrofilm IRP. Od 808 članova KPJ. godine. .27 25 26 27 Naređenje štaba 1. korpusa iz srednje Bosne. a pored toga razvile su intenzivan politički rad.

Politički komesari četa, bataljona i brigada razvili su široku političku aktivnost u narodu. Organizovali su mnoge političke skupove, zborove i priredbe na kojima su nastupali. Kulturno-umjetnička ekipa divizije i kulturno-umjetničke sekcije po brigadama i bataljonima dale su mnoge priredbe na kojima je prisustvovalo po nekoliko stotina ljudi. Jedno vrijeme uz štab 17. divizije, do svog odlaska u srednju Bosnu, nalazili su se i članovi Umjetničke ekipe Vrhovnog štaba koji su svojim nastupom na pozornici ushićivali mnogobrojne Posavce i Trebavce. Na priredbi održanoj 4. septembra u Ceriku istočnobosanski borci su prvi put čuli poemu Skendera Kulenovića Majka Knešpoljka, koju je recitovala glumica Zagrebačkog kazališta Ivka Rutić. Jedinice su izdavale vijesti, a stigao je i prvi broj lista »Oslobođenje« koji je štampan u Trnovi 30. avgusta. Svuda je čitan Proglas Pokrajinskog komiteta KPJ za BiH upućen Srbima, Muslimanima i Hrvatima, a posebno omladini, štampan u Trnovi istog dana. 28 Noću 12/13. septembra na istočnobosansku stranu prešao je preko rijeke Bosne štab 1. bosanskog korpusa NOV i POJ na čelu sa komandantom generalom Kostom Nadom i komesarom Vladom Popovićem. Zamjenik komandanta 1. korpusa, pukovnik Tošo Vujasinović i načelnik Štaba korpusa, pukovnik Jovo Vukotić, stigli su sa Majevice nešto ranije. Štab korpusa se u prvo vrijeme nalazio u blizini Gradačca (zaseok Vida), zatim u Gradačcu, a kasnije se, u vrijeme borbe za Tuzlu, premjestio u rejon Srebrenika. U septembru 1943. godine, na terenu Posavine i Trebave našao se istovremeno veliki broj vojnih, političkih i partijskih rukovodilaca koji su svojim radom mnogo doprinijeli na razgaranju narodnooslobodilačke borbe u Posavini i Trebavi, na mobilizaciji novih boraca, stvaranju Posavskog i Trebavskog partizanskog odreda, razvoju mreže partijskih i skojevskih organizacija, stvaranju narodnooslobodilačkih odbora, odbora AFŽ i USAOJ-a. Takav polet narodnooslobodilačkog pokreta u Posavini i u Trebavi, pored objektivnih okolnosti, omogućen je poli28 Arhiv VII, Mikrofilm, IRP, Sarajevo, r. 4/372 i 373.

118

tikom i naporima Komunističke partije Jugoslavije, posebno komunista iz Posavine i sa Trebave, koji su u najtežim uslovima opstanka, rada i borbe bili nosioci samoprijegora i revolucionarne svijesti u borbi za oslobođenje zemlje za bolju budućnost naroda. Iako malobrojna, i u tom periodu organizaciono nedovoljno razvijena da zahvati sva sela posavsko-trebavskog područja, Partija je ipak uspijevala da oko sebe okupi najsvjesniji dio stanovništva i uključi ga u redove narodnooslobodilačke borbe.

FORMIRANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA Stvaranje slobodne teritorije u Posavini i na Trebavi i prisustvo jakih snaga NOVJ na tom području omogućilo je i formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Posavski NOP odred formiran je u Obudovcu, 29 naredbom Štaba 1. korpusa od 17. septembra 1943. Kao jezgro za formiranje odreda poslužila je partizanska četa, koja je osnovana polovinom avgusta 1943. u Bukviku, 30 u koju su tokom avgusta i septembra dolazili omladinci iz Gornjeg Žabara, Brvnika, Obudovca i drugih sela Posavine. Na formiranje odreda stigle su u Obudovac grupe dobrovoljaca iz Miloševca (skoro polovina pristiglih) Kruškovog Polja, Brvnika, Batkuše i Gornje Slatine, a bilo je boraca i grupa i iz drugih sela Posavine, tako da je u odredu na dan formiranja bilo oko 150 boraca koji su svrstani u četiri čete.31 Veliku pomoć štabu novoformiranog odreda pružio je Štab 6. istočnobosanske brigade, posebno njen komandant major Miloš Zekić, koji se tada nalazio u Obudovcu. Iz 6. istočnobosanske i 1. majevičke brigade u odred je došlo nekoliko rukovodilaca: Pero Bosić, Markica Milošević, Savo Živković i Nikola Simić, a kasnije i Mehmedalija
29

30 31

Tada je formirana partijska ćelija u Obudovcu u koju su primljeni: Cvijetin Simičević (sekretar), Makso Teodorović, Đurđo Popović, Pera Jovanović i Mihailo Pejić (Boro Popović n.d. str. 300). Komandir čete je bio Pavo Bašić, a politički komesar Stevo Živković. Nikola Simić, Osnivanje i borbe Posavskog partizanskog odreda 1943. godine, Istočna Bosna u NOB-u, knj. 2, str. 486-470.

119

Tufekčić, pošto je predao dužnost komandanta mjesta u Gradačcu, koju je vršio kratko vrijeme. Oni su imali vojničko i političko iskustvo stečeno u ovim proslavljenim jedinicama. Sam čin formiranja odreda izvršen je svečano, poslije održanog zbora, kod stare škole i crkve. Na zboru na kojem su bili prisutni stanovnici mnogih srpskih i hrvatskih sela govorio je Cvijetin Mijatović Majo, a poslije njega Boro Popović i Vukašin Subotić. Štab 6. istočnobosanske brigade dao je odredu izvjesnu količinu oružja kojim su naoružane čete, a pomagao je i na organizacionom sređivanju u političkoj i vojnoj obuci. Dvadesetosmog septembra u subotu u Gornjem Žabaru se prišlo formiranju bataljona. Od ranije četiri čete i Bukvičke čete, koja je naknadno pristigla, formirani su Prvi i Drugi bataljon. Za komandanta odreda postavljen je Nikola Simić Učo, dotadašnji komandant 2. bataljona 1. majevičke brigade, za političkog komesara Boro Popović, partijski radnik na području Posavine, a za zamjenika političkog komesara Petar Kaurinović, partijski radnik iz Bukvika. Zamjenik komandanta odreda postao je nešto kasnije Ibro Dogledović, a na dužnost referenta saniteta došla je Beba Altarac. Komandant 1. bataljona postao je Marko Milošević, zamjenik komandanta Pavo Bašić, a politički komesar Savo Živković. U 1. bataljonu na dužnosti komandira četa su bili: Prve - Ilija Kaurinović, Druge - Todor Peranović, Treće Pero Jovanović. Na dužnosti političkih komesara četa bili su: u Prvoj - Stevo Živković, u Drugoj - Savo Kaurinović, a u Trećoj - Ilija Pajić. U štab 2. bataljona postavljeni su: Pero Bosić, komandant, Trivo Petra Kaurinović, zamjenik komandanta, Ivan Bumbulović, politički komesar i Košta Živković, intendant. Komandiri četa su bili: Đoko Tadić - Prve, Mika Obrenović - Druge, i Vlajko Arsenić - Treće. Politički komesar Prve čete bio je u prvo vrijeme Ljubo Antić, Druge - Jovan (Damjana) Kerezović i Treće - Petar Đokanov-Kaurinović. Štab 17. divizije je 23. septembra naredio Štabu odreda da svoje jedinice postavi na liniju Gornji Žabar-Bukvik-Porebrice, radi zatvaranja pravaca koji od Brčkog vode u Po120

savinu, Šesta istočnobosanska brigada je tada svoje bataljone rasporedila na prostoriju Srnice-Špionica-Gornji Hrgovi, u očekivanju pokreta prema Tuzli. Štab Posavskog odreda bio je u stalnoj vezi sa štabom 6. istočnobosanske brigade. Istim naređenjem je bilo predviđeno da, ukoliko dođe do jačeg neprijateljskog napada, jedinice odreda budu podijeljene u manje grupe koje bi manevrisale na terenu Posavine, izbjegavale frontalnu borbu i napadale neprijatelja gdje je najslabiji. Odredu je takođe postavljen zadatak da razbijenim četničkim jedinicama onemogući ponovo organizovanje. Štab 17. divizije se tada sa divizijskom bolnicom nalazio u Ceriku. 32 Formiranje Trebavskog NOP odreda obavljeno je u subotu 20. septembra 1943. godine u Skugriću, gdje su pred strojem boraca pročitane naredbe o formiranju odreda i njegova dva bataljona. Kao jezgro za formiranje odreda poslužile su čete i grupe boraca koje su se počele izdvojeno organizovati poslije prvog prodora jedinica 17. divizije na Trebavu polovinom avgusta, a intenzivnije pripreme su nastavljene poslije oslobođenja Modriče. Prvi bataljon odreda bio je sastavljen od ljudstva iz Osječana, Buštelića i Kožuha, a Drugi od ljudstva iz Skugrića, Vranjaka i Koprivne. 33 U odredu je u početku bilo oko 160 boraca. U štab Trebavskog NOP odreda postavljeni su: za komandanta Relja Peća, za političkog komesara Slobodan Janković, a za zamjenika komandanta Petar Džigum. Kasnije, koncem oktobra, dužnost političkog komesara je preuzeo Panto Nikolić, a Slobodan Janković je postao zamjenik komesara odreda, i ujedno rukovodilac partijske organizacije u odredu. Omladinski rukovodilac u odredu bio je Mika Dujić, vršilac dužnosti načelnika štaba odreda Živko Knežević, a intendant Đorđo Petrović. Na dužnost komandanta 1. bataljona postavljen je Savo Simić Adžija. Božo Miličević je došao za političkog komesa32 33

Izvještaj Štaba 17. divizije Štabu 1. bosanskog korpusa 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. br. 118, str. 263/264). Tako je, na primjer Skugrićka četa 2. bataljona formirana odmah poslije oslobođenja Modriče u selu Skugrić, na mjestu zvanom Meraja. Poslije zbora na kome je govorio Mika Stankovič prijavilo se u četu 78 boraca. Neki su poslije prešli u 6. i 15. brigadu tako da je u četi ostalo 43 borca (Izjava Pere Stankovića - kod autora).

121

ra tog bataljona, a Damjan Petrović za intendanta. Komandir Prve čete bio je Nedo Blagojević, a komandir Druge Radovan Petrović. Politički komesar 1. čete bio je Đokan Čakarević, a Druge - Cvjetko Arsenić. Nedo Blagojević je ujedno bio i zamjenik komandanta. U Drugom bataljonu komandant je bio Cvjetko Stojanović-Jerković, a politički komesar Anđelko Radić. Zamjenik komesara bataljona bio je Mitar Mitrović, zamjenik komandanta Košta Radojević, intendant Živan Dimitrijević, a omladinski rukovodilac Jovica Jovičević. U 1. četi komandir je bio Košta Radojević, a politički komesar Mitar Kojić. Komandir 2. čete bio je Ignjat Simkić, a politički komesar Jovo Žarić. Košta Radojević je bio ujedno i zamjenik komandanta bataljona. Naredbom štaba 1. bosanskog korpusa od 23. septembra, Trebavski NOP odred je stavljen pod komandu 1. majevičke brigade i dobio zadatak da se postavi na liniju Cerov Gaj-Poturice i zatvori pravce koji iz doline rijeke Bosne vode prema Sjenini. Prva majevička brigada je postavljena na prostoriju Sjenina-Lukavica-Zoje, sa zadatkom da spriječi ispade četnika sa pravca Becanj-Stanić Rijeka. Brigadi je takođe, u okviru predstojećeg napada na Tuzlu, stavljeno u zadatak da ruši željezničku prugu Doboj-Tuzla na dijelu Boljanić-Karanovac. Jedan bataljon 1. majevičke brigade nalazio se na Dugim Njivama i davao obezbjeđenje za komande mjesta u Modriči i Gradačcu. Bilo je predviđeno da se u slučaju jačeg neprijateljskog napada komande mjesta Modriča i Gradačac povuku u pravcu Dugih Njiva.34

BORBENA DEJSTVA TREBAVSKOG I POSAVSKOG NOP ODREDA DO POČETKA 1944. GODINE Do kraja septembra 1943. godine sav sjeverni dio istočne Bosne bio je oslobođen, čitava Posavina, Trebava, Semberija i Majevica sa gradovima Bijeljinom, Zvornikom, Gra34

Naređenje Štaba 1. bosanskog korpusa Štabu 17. divizije 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 117, str. 261/262).

122

dačcom, Bosanskim Samcem, Modričom, Orašjem i Janjom. Neprijatelj je držao jače garnizone samo u Brčkom, Tuzli i Doboju i nešto slabije duž komunikacije Doboj-Tuzla. Da bi što uspješnije riješio osnovne zadatke koje je Vrhovni štab NOV i POJ postavio pred partizanske snage u istočnoj Bosni, štab 1. bosanskog korpusa donio je 27. septembra odluku da napadne Tuzlu i okolna neprijateljska uporišta. Uslovi za oslobođenje Tuzle koja je služila neprijatelju kao oslonac za preduzimanje dejstava ka Majevici, dolini Spreče, Birču, Trebavi, Ozrenu i Konjuhu, bili su povoljni, a njeno oslobođenje diktirali su jaki vojni i politički ciljevi. Glavne njemačke snage bile su angažovane ka jadranskoj obali i u zapadnom dijelu zemlje, pa nije postojala opasnost od jače intervencije. Krajem septembra su u Tuzli i okolnim garnizonima bile neprijateljske snage jačine jedne divizije, koje su se sastojale uglavnom od domobranskih jedinica, oružnika, jedinica DOMDO pukovnije i manjeg broja ustaša i gestapovaca. Jedan njemački bataljon je na dva dana prije napada povučen u Doboj, a u Tuzli se nalazila samo jedna njemačka oklopna četa. 35 Oslobađanjem Tuzle otvarale su se široke mogućnosti za mobilizaciju ljudstva, naročito radnika, i uspješno dejstvo NOP-a i jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni. U drugoj polovini septembra je situacija za neprijatelja u istočnoj Bosni postala teža. 0 tome je vladu NDH, veliki župan Župe Usora i Soli sa sjedištem u Tuzli izvijestio ovim riječima:
»Hrvatsko pučanstvo je jednim dijelom izgubilo nadu u povoljan ishod rata. Uslijed toga pojavili su se znaci neotpornosti i pasivnog držanja.... Na područjima velike župe Usora i Soli još je jedino Tuzla ostala pošteđena ulaska partizana, ali i nad njom visi Demoklov mač vječite partizanske opasnosti... Zadnji vojnopolitički događaji u svijetu ostavili su vrlo težak dojam u hrvatskom javnom mnjenju. Kapitulacija Italije, razoružanje italijanskih divizija, teške borbe na istočnom frontu i stalni napadi partizana, uslovili su javno govorkanje o lošoj situaciji u Hrvatskoj«. 36
35

36

Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd, 1967, knj. 1, str. 605 (u daljem tekstu - Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, knj. 1, str. 605). Izvještaj velike župe Usora i Soli od 14. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17. dok. 199, str. 460).

123

U okviru operacije za oslobođenje Tuzle, zadatak zatvaranja pravca prema Doboju i onesposobljavanja željezničke pruge i puta Doboj-Tuzla dobile su jedinice 1. majevičke brigade, Trebavskog i Majevičkog NOP odreda. 37 Posavskom NOP odredu dat je zadatak da sa pravca Gradačac-Srnice obezbijedi raspored glavnine 17. divizije i divizijsku bolnicu koja se nalazila u Donjem Srebreniku, 38 a Trećoj vojvođanskoj brigadi je naređeno da spriječi intervenciju neprijateljskih snaga iz Brčkog prema Tuzli. Prva majevička brigada i Trebavski odred su 28. septembra krenuli preko Bukve ka Gračanici. Istog dana su bez otpora ušli u Gračanicu i porušili prugu dužine oko 1 km, na dionici Karanovac-Suho Polje i postavili se na visove sjeverno od pruge i puta Doboj-Tuzla. 39 Poslije podne, 30. septembra, neprijateljska motorizovana grupa Fišer, koja se sastojala od tri ojačana njemačka bataljona i jednog bataljona domobrana, nadirući od Doboja prodrla je do Gračanice. Iznenadnim i odlučnim protivnapadom jedinica 1. majevičke brigade i Trebavskog odreda neprijatelj je odbačen na rijeku Spreču, odakle se, uz pomoć četnika povukao ka Doboju. Sutradan 1. oktobra neprijatelj se bolje pripremio, izveo napad i uspio da potisne partizanske bataljone do sela Donja Lohinja. U poslijepodnevnim časovima izvršen je ponovni protivnapad sa boka, po cijeloj dužini neprijateljske kolone. Nijemci su se morali opet povući. Pred mrak su jedinice 1. majevičke brigade napale neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici u Miričini, koja se brzo predala. Neprijateljska posada koja je bila na željezničkoj stanici Bosansko Petrovo Selo odstupila je bez borbe prema Doboju. 40
37 38 39

40

Zapovijest Štaba 1. bosanskog korpusa od 27. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 127, str. 278-283). Obavještenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 1. X 1943. Štabu 1. majevičke brigade (Zbornik IV, knj. 18, dok. 2, str. 10). U noći 26/27. septembra dva bataljona Prve majevičke brigade (2. i 3.) vodili su vrlo tešku borbu sa četnicima u Skipovcu kod Gračanice, pa je zbog toga u okviru zadatka obezbjeđenja pravca od Doboja, brigadi i odredu naloženo da spriječe eventualni napad četnika. Saopštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 2. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, dok. 9, str. 29).

124

Tuzla je oslobođena 2. oktobra. Istog dana neprijatelj je iz Doboja izvršio nov snažan napad na bataljone 1. majevičke i Trebavskog odreda i ovladao Gračanicom. Uprkos protivnapadima neprijatelj je, uz snažnu podršku avijacije, 3. oktobra odbacio brigadu i odred sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla i prodro u Lukavac gdje je iznenadio jedinice Majevičkog NOP odreda. Majevički odred, pošto nije bio obaviješten o prodoru neprijatelja iz Gračanice, pretrpio je osjetne gubitke i povukao se na visove sjeverno od komunikacije. U takvoj situaciji Štab 3. korpusa (naredbom Vrhovnog štaba od 5. oktobra 1943, Štab 1. bosanskog korpusa preimenovan je u Štab 3. korpusa NOV i POJ) preuzeo je odmah mjere za odbranu oslobođene Tuzle. Naredio je da se izvrši snažan protivnapad na uklijenjenog neprijatelja. Sa fronta kod Bukinja neprijatelja su napale 6. istočnobosanska i 2. krajiška brigada, 41 a 1. majevička (koja je pomenutom naredbom postala 15. majevička), Trebavski i Majevički odred dobili su zadatak da sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla napadaju izduženu neprijateljsku kolonu u bok i u pozadinu. 42 Kasnije je u borbu na lijevom krilu uvedena 16. muslimanska (ranije 3.), a na desnom krilu 1. vojvođanska brigada. 43 U okviru opšteg zadatka Trebavski odred je imao poseban zadatak da napadne neprijateljsku kolonu kod Miričine, gdje se pretpostavljalo da se nalaze pozadinske jedinice glavnine neprijateljskih snaga. Tako je na prilazima Tuzle došlo do veoma oštrih borbi, jer je neprijatelj uporno nastojao da povrati grad. Protivnapadi jedinica NOV i POJ su u potpunosti uspjeli, pa je neprijatelj bio primoran da naglo odstupi prvo prema Lukavcu, a kasnije prema Miričini. Osmog oktobra 15. majevička i 1. vojvođanska brigada su ušle u Puračić. 44
41

42 43

U štabu 2. krajiške tada su bili: Dragan Stanić komandant, Idriz Čejvan politički komesar, Dušan Egić zamjenik komandanta i Vojin Lukić zamjenik političkog komesara. Kasnije je za načelnika štaba došao Anton Kulundžić. Zapovijest Štaba 3. korpusa od 6. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, str. Štab 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Marko Perićin Kamenjar, komandant; Paško-Romac Zdravko, politički komesar; Ilija Bogdanović, zamjenik komandanta i Ljubo Momčilović, zamjenik komesara. Gligo Mandić, n.d., str. 39-60.
80-82).

44

125

Oslobođenjem Tuzle postignut je ogroman vojni i politički uspjeh. od intervencije sa sjevera. našao se samo novoformirani Posavski NOP odred. 128-129. pokazala se presudnom za uspjeh cijele operacije. Tuzlanskog NOP odreda i 27. u trouglu rijeka Bosna-Sava-Tinja. korpusa da za obezbjeđenje pravca prema Doboju angažuju trećinu snaga koje su u početku učestvovale u napadu. Poslije odlaska jedinica 17.S obzirom na način vođenja borbi i manevar snaga. Došlo je do velikog priliva novih boraca. Četnici su stigli pred grad. poslije uspjeha u dolini Spreče. pošli su u napad na Gradačac sa namjerom da unište odred i da opljačkaju grad. vojvođanska brigada. i 19). a 27. diviziji dao zadatak da zauzme Sokolac i Rogaticu i protjera četnike koji su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića prodrli iz Srbije u jugoistočnu Bosnu. 45 Prema planu Vrhovnog štaba. diviziju najprije na Ozren. Zadat je težak udarac neprijatelju. a odatle na Romaniju.• > . istočnobosanske divizije. Intervenciju 5. izvršile snažan protivnapad i protjerali četnike koji su se razbježali. Višegrada i Goražda. 126 . Šesnaesta vojvođanska divizija dobila je zadatak da dej45 Radovan Panić. jedinice koje su napa. zatim na Vareš. Beograd. divizije ka Tuzli. oslobođenje i odbrana Tuzle predstavljaju veoma uspješnu operaciju. str. To je omogućilo formiranje novih brigada (17. dale Tuzlu i da se postavi na liniju Gradačac-Srnice. Vojnoizdavački zavod. 1980. na cijeloj teritoriji. Odmah po prijemu zadatka odred je izvršio marš iz Bukvika pravcem Špionica-Srnice-Gradačac. Odluka štaba 3. najviše radnika i omladinaca. Bili su uvjereni da im Posavski NOP odred ne može pružiti jači otpor. On je dobio zadatak da obezbijedi. Treća Vojvođanska brigada. jedinice 3. kada su jedinice odreda stupile iz pokreta u borbu. a NOV je postigla prestiž u istočnoj Bosni. korpusa je uputio 17. 18. korpusa trebalo je da prenesu težište svojih dejstava prema jugoistoku na područje Sarajeva. lovačke pukovnije iz Brčkog prema Tuzli odbila je 3. Čim su četnici saznali za odlazak jedinica NOV ka Tuzli. U duhu tog plana štab 3.

1. a Trebavski NOP odred je ostao na prostoriji Srnice-Gradačac-Skugrić. Riječana. Dugog Polja. Komandir 1. Semberije i Majevice i da po mogućnosti oslobodi Brčko. vojvođanska brigada produžila je prema Brčkom. Prije formiranja štaba 3. Trebavski NOP odred se snabdio izvjesnom količinom oružja. Druge . Odžaka. što je diktirala tadašnja situacija. a sjeverno sa Posavskim NOP odredom. Jedno vrijeme komandir 1. 127 . Uskoro je u Modriči formiran i 3. čete je bio i Safet Doratić. Poslije toga 1. Za komandanta bataljona postavljen je Mehmed Mujbegović. knj.Mehmedalija Sendijarević. Garevca. 46 U vrijeme dok je boravio u neposrednoj blizini Tuzle. Južno je održavao vezu sa 18. a prvo vrijeme dužnost političkog komesara vršio je Muhamed Kladnjak. bataljon Trebavskog NOP odreda od omladinaca iz Modriče. Ponovo su oslobodili Gračanicu.stvuje na operativnom području Posavine. hrvatskom brigadom (pod čijom se operativnom komandom nalazio) koja je držala položaje kod Lukavca i zatvarala pravac Doboj-Tuzla. Tarevaca. Trebave. vojvođanske brigade prokrstario terenom Trebave. Kladara i drugih sela. vojvođanskom brigadom na sjever. Dobrinje. U svakom bataljonu bilo je po 2 puškomitraljeza. Vršene su pripreme i za formiranje Garevačke čete. 607-608. Poslije protjerivanja neprijatelja sa pravca Doboj-Tuzla. sprečavao ispade neprijateljskih 46 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. Prvo su formirane Modrička i Tarevačka. U prvo vrijeme čete su se zvale po nazivima mjesta. Zamjenik komandanta bio je Mate Belić. čete je bio Hasan Mulić. Treći bataljon je dejstvovao u trouglu Modriča-Odžak-Bosanski Šamac. a kasnije Odžačka. Do polovine oktobra Trebavski NOP odred je zajedno sa bataljonima 1. Neprijatelj je pružio slabiji otpor na visovima kod Karanovca. odjeće i obuće. Politički komesari četa u bataljonu su bili: Ibrahim Mujbegović. bataljona čete su bile pod komandom 3. Trebavski NOP odred krenuo je zajedno sa 1. nenaišavši na ozbiljniji otpor četnika. Pero Kovačević i Abdurahim Otanović. koga je poslije nekoliko dana zamijenio Vid Dević. bataljona Posavskog odreda.Sakib Zečić a Treće . str.

ali nije bilo partijske organizacije. (zamjenik komandira nije imenovan) politički komesar Šefkija Dajić. politički komesar Hazim Jašarević.jedinica na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. Okružni komitet KPJ je u bataljon uputio 2 člana KP iz Gradačca. bilo 7 članova KPJ. 2 mitraljeza i jednim puškomitraljezom. došlo je do osnivanja 3. U tom radu je postigao znatne rezultate.komandir Hamid Bahić i zamjenik Šalim Bahić (politički komesar i zamjenik komesara nisu imenovani). politički komesar Ekrem Taslidžić i ekonom Husein Skenderović. zajedno sa komesarom bataljona. Donje Zelinje. Bataljon je imao 304 borca svrstanih u 5 četa. Pete . za političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. 128 . sastav Druge čete . Četvrte . tako da je početkom novembra u bataljonu. bataljona postavljeni su: za komandanta Mujo Tipura. bataljona koji je formiran 7. razvijao širok politički rad na terenu. a u jedinici su primljena 4 nova člana. Vučkovaca. za intendanta Alija Repčić i za referenta saniteta Bešlaga Korajkić. za zamjenika komandanta Dedo Šakić. zamjenik komandira Numan Subašić. (zamjenik nije imenovan) ekonom Zećir (Alje) Bristrić. zamjenik komandira Osman Delić. oktobra od ljudstva iz partizanskih straža iz Gradačca.komandir Osmah Sušić. U bataljonu je u početku bilo mnogo omladinaca i boraca koji su od ranije pomagali i simpatisali NOP. Komandni sastav Prve čete sačinjavali su: komandir Ivo Domzet. Treće . U 3. zamjenik komandira Akif Huseljić. politički komesar Ibrahim Alić. Naoružan je sa 275 pušaka. Posavski NOP odred ostao je na sektoru Gradačac-Srnice do povratka Trebavskog NOP odreda.komandir Smajo Osmanlić.komandir Ragib Klopić. U štab 3. (zamjenik komesara nije imenovan) ekonom Hasan Gubaljević. radio na mobilizaciji novih boraca i razvio obavještajnu aktivnost. Za vrijeme boravka Posavskog odreda u okolini Gradačca. Mionice i drugih podtrebavskih sela.

ali je on to odbio izgovarajući se da to ne može učiniti »bez privole svoga predsjednika« (Vlatka Mačeka) 49 * Trebavski NOP odred je u to vrijeme uglavnom bio orijentisan prema Trebavi i dolini Bosne. Gradačcu i okolnim selima stanovnici koji su u većini bili prijateljski raspoloženi prema NOP-u. je održavao kontakte sa rukovodiocima NOP-a. U Srebrenik su. članovi PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i sa njima pukovnik Sulejman Filipović. Govorili su Rodoljub Čolaković. To su bili mobilisani i 47 48 49 Izvještaj OK KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom KP za istočnu Bosnu od 6.bataljonu. U ljeto 1943.. n. Arhiv VII. Mikrofilm IPR. četa 2. str. Istog dana naveče održana je konferencija sa uglednim Muslimanima iz Gradačca i okoline. XI 1943. 129 . došao je u kontakt sa rukovodstvom NOP-a za istočnu Bosnu i ponudio svoje usluge. bataljonu bilo je 25 članova KP. Rodoljub Čolaković. knj. srdačno su dočekali ove rukovodioce i odazvali se pozivima da prisustvuju zborovima i konferencijama. U proglasu se pozivaju ostali pripadnici domobranstva NDH da se pridruže narodnooslobodilačkoj vojsci. Sa još 77 bivših oficira domobranstva NDH. rolna 5/53-58. 2.d. U Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kome je bilo prisutno oko hiljadu stanovnika ovog grada i okoline. već su komesari vršili i dužnost partijskog rukovodioca. po oslobođenju Tuzle potpisao je proglas koji je emitovan preko radio-stanice »Slobodna Jugoslavija«. Sarajevo. Avdo Humo i Boro Popović. nije bilo zamjenika političkog komesara kao ni u ostala 2 batlajona Posavskog odreda. politički komesar Posavskog NOP odreda. Pukovnik Sulejman Filipović komandant neprijateljskog garnizona u Tuzli od 1941.48 Njih je od Srnica do Gradačca pratila 2. bataljona Posavskog NOP odreda. U Srebreniku. a zatim i u Gradačac početkom druge dekade oktobra stigli iz oslobođene Tuzle Rodoljub Čolaković i Avdo Humo. i 2. Tema razgovora je bila masovniji priliv Muslimana u jedinice NOV i POJ. 47 U 1. Sulejman Filipović. 469-474. a u odredu su djelovala 4 aktiva SKOJ-a. Učinjeni su pokušaji da se na stranu NOP-a privuče istaknuti prvak HSS iz Posavine Mato Mikić. Četnici su se uglavnom nalazili u okolini Dugih Njiva.

Ante Ka- so Arhiv VII. Dvadesetdevetog novembra 1943. 1/1 i 2/1. popunom iz Odžaka. često je patrolirao pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. br. čitav ili njegovi dijelovi. Iako je štab Trebavskog NOP odreda pokušavao pridobiti te seljake da pristupe NOP-u. gdje ih je čekao i obezbjeđivao prelazak jedan vod Modričkog bataljona na čelu sa komandantom Mehmedom Mujbegovićem. oni su to odbijali bojeći se represalija Dražinih oficira i Nijemaca. Sulejman Filipović. Avdo Humo. Kasnije se otkrilo da je bombu bacio ustaša Želić iz Riječana koji je prije nekoliko dana stupio u odred. 130 . 50 Treći (modrički) bataljon odreda koji je u početku imao 120 do 130 boraca brojno je ojačao. Insceniran je napad na zgradu postaje i oružnici su se bez otpora predali. Dopirao je i do Dugih Njiva. Aleksandar Preka. 1627. odnosno Mrkonjić Gradu prisustvovali II zasijedanju AVNOJ-a i I zasijedanju ZAVNOBiH-a. fond NOP k. Četnički oficiri su tu masu od nekoliko stotina ljudi držali na uzdi i kažnjavali zbog učestalog bježanja sa položaja i izbjegavanja kuluka i obaveza u hrani. novembra dočekali u Srnicama grupu partijsko-političkih rukovodilaca iz istočne Bosne koji su iz oslobođene Vlasenice preko Tuzle i Srebrenika krenuli u centralnu Bosnu da bi u Jajcu. Prvi bataljon i dijelovi Drugog bataljona Trebavskog NOP odreda su 2. 31 Partijska organizacija iz Odžaka pripremila je sa Odžačkom četom bataljona napad na oružničku postaju u Odžaku. Članovi KPJ su prethodno razgovarali sa roditeljima tih omladinaca. U toj grupi bili su: Rodoljub Čolaković. Drugi bataljon Trebavskog odreda. f.3. Prevozio ih je Rafo Kovačević u svom malom čamcu u koji je moglo stati najviše 5-6 ljudi. bataljon je u Skugriću zarobio sedam četnika koje je poslije razoružavanja pustio. U toku prevoženja jedne ture neko je bacio bombu u čamac od koje je teško ranjen Redžo Čaušević. dr Vojislav Kecmanović Đedo. zbog obezbjeđenja saobraćaja Gradačac-Modriča i zbog propagandnog djelovanja u trebavskim selima. ali su četnici izbjegavali borbu.zavedeni seljaci koji su se na položajima oko Dugih Njiva smjenjivali svaka četiri dana. čiji je zapovjednik Petar Gugić sarađivao sa NOP-om. budući prvi predsjednik ZAVNOBiH-a. U toku noći oni su iz Odžaka stigli na obalu Bosne naspram Modriče. reg. 51 Partijska organizacija u Odžaku pripremila je grupu omladinaca za odlazak u odred. a lakše nekoliko boraca.

Pero Đukanović i Mile Perković. a odatle prebačena preko rijeke Bosne za potrebe jedinica NOV i POJ i naroda u srednjoj Bosni i Bosanskoj kra. rolna 5/312-316). 53 U odredu je tada bilo 5 aktiva SKOJ-a sa 36 članova. Okružni komitet KPJ je zajedno sa Štabom Posavskog NOP odreda donio odluku da 1. Sarajevo.. Jure Begić. Bogomir Brajković. korpusa za popunu prvih vazduhoplovnih jedinica NOV i POJ. Slijedećeg dana bataljon ih je preko Čardaka dopratio u Modriču. 52 53 So i druge namirnice zaplijenjene u oslobođenoj Tuzli danima su prevlačili na svojim kolima. Sutradan.menjašević. na kojoj su govorili istaknuti politički rukovodioci istočne Bosne. Evakuacijom je rukovodio Haso Burić. c2 jmi· Pošto su uspješno obavili dodijeljeni zadatak i vijećnike bezbjedno sproveli do krajiških jedinica. gdje se nalazila. . mnogi seljaci iz sela opština Srebrenik. Oni su doveli komoru sa oko 100 tovarnih konja da preuzmu oko vagon soli koja je iz oslobođene Tuzle preko Srebrenika transportovana do Modriče. kao posada. Petog novembra prešli su rijeku Bosnu i stigli u Majevac gdje su ih dočekala dva bataljona 12.Petrom Mećavom. koji su prikupljeni u jedinicama 3. vratili na svoje položaje. svrstanih u 3 partijske organizacije (u štabu odreda i u dva bataljona po jedna. istim putem. 1. divizije na Brčko. XII 1943. IRP. prvi partizanski pilot. Početkom decembra u Trebavskom NOP odredu je bilo 14 članova KPJ. Među njima se nalazio i Franjo Kluz. dok u jednom bataljonu nije bilo partijske organizacje. bataljon i dio 2. 131 . (Arhiv VII. Mikrofilm. 3. bataljona su se. gdje je naveče održana konferencija sa građanima. i 2. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Modrička četa 3. Gradačac i Modriča. novembra 1. krajiške brigade na čelu sa komandantom brigade proslavljenim junakom sa Kozare . Sa grupom partijsko-političkih rukovodilaca kretali su se avijatičari i radnici u industriji aviona. bataljon Trebavskog NOP odreda je dopratio ovu kolonu u Gradačac. bataljona Trebavskog odreda. bataljon odreda učestvuju u predstojećem napadu jedinica 16.

str. Njegove čete će obezbjeđivati grad i omogućiti nesmetano djelovanje narodnooslobodilačkih odbora. lovačkog puka. donesena je odluka da 16. 548. zajedno sa Štabom odreda krenuli su iz Gradačca ka Bukviku. 54 To je. do formiranja Posavsko-trebavskog odreda. pod komandom Glavnog štaba NOV i POJ Vojvodine. Gradačcu i Bosanskom Šamcu i za obezbjeđenje željezničke pruge Brčko-Vinkovci i. organizacija KPJ i SKOJ-a. posredno.Poslije odlaska 1. i 8. 3. Neprijatelj je u Brčkom. 18. Treći bataljon će ostati odvojen od ostalih snaga odreda sve do februara 1944. koje su upravo izvodile ofanzivna dejstva u Sremu i Slavoniji protiv partizanskih jedinica. U okolnim neprijateljskim uporištima na lijevoj obali Save (u Županji. tj. inžinjerijski bataljon. pruge Beograd-Zagreb na dijelu od Vinkovaca do Mitrovice. i 2. 2. betonskim i zemljanim bunkerima i minskim poljima ispred njih. početkom oktobra. bio kompletan 3. 7. divizije u Tuzli. domobranski zdrug. Prilikom boravka komandanta 16. bataljon 5. nešto ustaša i Nijemaca. Tuzli. Vinkovcima. koju su često napadali sremski i slavonski partizani. divizija pripremi 54 Zbornik IV. U Brčkom su se u oktobru 1943. a posebno kasarne u lageru. knj. lovački puk. jedan bataljon DOMDO pukovnije. koji su pri dolasku novih boraca imali 212 boraca. Oko željezničkog mosta na slavonskoj strani izgrađeni su bunkeri. Prvi i Drugi bataljon odreda. 132 . nalazile znatne neprijateljske snage. u stvari. NOP-a i AFŽ na terenu oko Gradačca. Rumi i Šidu) nalazile su se dvije njemačke divizije. artiljerijski divizion. U gradu su mnoge zgrade građene od tvrdog materijala uređene za kružnu odbranu. na vrlo uskom prostoru držao jake snage. Tu su bili 5. bataljon ostao je sam u Gradačcu i okolini. dok. Vukovaru. On je cijenio vojnički značaj Brčkog koje mu je služilo kao mostobran za nastupanje ka Bijeljini. 213. Spoljna odbrana Brčkog počivala je na fortifikacijski uređenim položajima sa rovovima. U Gunji preko Save nalazio se 1. sa zadatkom da zatvori pravce koji sa sjevera i zapada ulaze u Gradačac. bataljona Posavskog odreda.

vojvođanska brigada sa 1. 18. dok. Treća vojvođanska brigada i Majevički partizanski odred imali su zadatak da napadnu grad u zahvatu puteva Brčko-Bijeljina i Brčko-Tuzla. oktobra preko Save kod Rajevog Sela. komandant. bataljonom Posavskog NOP odreda u zahvatu puteva Brčko-Srnice i Brčko-Orašje. 133 . politički komesar. Mirko Milanović. Napadajući od Gorica uz drum Lončari-Brčko jedinice Posavskog odreda stigle su u blizini gradske bolnice gdje su zaustavljene. vojvođanska i dijelovi 4. 28 str. Istog dana nepri55 56 57 Zbornik IV. zamjenik komandanta i Ljubica Stanimirović. Napadom na Brčko želio se olakšati položaj jedinicama NOV i POJ u Sremu i istočnoj Slavoniji i proširiti slobodna teritorija u istočnoj Bosni." Ofanziva njemačke 173. njemačkog oklopnog puka koja je bila u punom zamahu na području Srema i zapadne Slavonije ubrzala je odluku da se Brčko što prije napadne. Štab 2. 56 Druga vojvođanska brigada 57 prebacila se 17. 18. Drago Dikić. Miško. koja je iz Gunje pošla radi povezivanja sa kolonom iz Županje. knj. Prema planu napada 2. kod Posavskih Podgajaca sukobila prvo sa jednom neprijateljskom kolonom. Do kraja dana obje kolone bile su prisiljene da odstupe u pravcu Brčkog.i izvede napad na Brčko. koja je tada bila u fazi formiranja. koja se iz Županje kretala prema Gunji. vratiti se i donijeti obavještenja o neprijateljskim otpornim tačkama. 547 i knj. Napad na grad otpočeo je 19. 213. jačine ojačanog bataljona. 248. Slijedećeg dana se sa dijelovima 4. Jedna patrola odreda uspjela je prijeći put Brčko-Brka i ući u grad. 25. divizije. oktobra u 20 časova. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Radosav Jović. str. knj. jačine dva bataljona. vojvođanske brigade trebalo je da zauzmu Gunju i most na Savi i da zatvore pravce koji iz Vinkovaca i bosutskih šuma vode ka Brčkom. str. Zbornik IV. Bataljoni 1. 19. vojvođanske brigade. i 2. dok. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda napali su grad sa zapadne strane i uspjeli da potisnu neprijatelja iz rovova na spoljnoj odbrani grada i stignu do samog mjesta. zamjenik političkog komesara. dok. a 1. 1. kozačke konjičke divizije i 901. 97-98. a zatim sa drugom neprijateljskom kolonom.

vojvođanske brigade . Uzroci neuspjeha napada su raznovrsni. Neprijatelj je organizovao jaku odbranu i precizan sistem vatre na liniji prvih gradskih kuća. str. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja. pa je štab 16. dva bataljona 2. 21. zauzela Stolin i stigla do utvrđenih kasarni u lageru. 1. Jake neprijateljske snage uspjele su tog dana da se probiju preko Gunje u Brčko. brigade i Posavskog NOP odreda trajali su sa prekidima dva dana i dvije noći. bataljon 3. n.formiran početkom oktobra 1943. oktobra zauzela Gunju i bunkere na prilazima mostu koji je donekle onesposobila. divizije naredio da se napad obustavi. Još tri puta bataljoni su pokušali da prodru u grad. Treća brigada je slomila spoljnu odbranu neprijatelja na istočnoj strani grada. Vra58 Radovan Panić.jatelj je izvršio protivnapad sa jačim snagama i odbacio jedinice odreda ka selu Gorice. Avioni su po čitav dan bombama zasipali položaje partizanskih jedinica. godine od omladinaca i pripadnika DOMDO pukovnije iz Brnjika. vojvođanske brigade su orijentisana na prostoriju Bosut-Višnjićevo sa zadatkom da zatvore pravac koji iz Morovića vodi ka Gunji. i 3.Muslimanski bataljon . postavivši ispred njih minska polja i žičane prepreke. Oko 300 boraca je izbačeno iz stroja·58 U napadu na neprijateljski garnizon u Brčkom. 142. Došlo je do borbe sa jakim njemačkim snagama koje su tim pravcima hitale u pomoć opkoljenom neprijateljskom garnizonu u Brčkom. 134 . a dva bataljona 4. vojvođanske brigade zatvorili su pravce Bošnjaci-Gunja i Lipovac-Vrbanja. Sutradan. oktobra. učestvovao je 5. Neprijateljska artiljerija je takođe bila veoma aktivna i ometala je manevar vojvođanskih jedinica. vojvođanske divizije su se povukle na sjeverne padine Majevice. Jedinice Posavskog odreda su se postavile na položaje u Bukviku. ali su zadržani na utvrđenim položajima pred samim gradom. ali je osnovno da je omjer snaga i sredstava bio mnogostruko nepovoljan za napadača. Vojvođanske jedinice su u trodnevnim borbama pretrpjele velike gubitke.d. Sve jedinice pod komandom 16. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja koji je potpomagala avijacija.. Druga vojvođanska brigada je 20. Uporni napadi.

iz Brčkog je prema Gorici krenula jedna domobranska četa sa 5 njemačkih tenkova i stigla do Prnjatovićevog salaša. Zbornik IV. sa desne obale Save. ali nailaze na snažan otpor jedinica 16. Partizani su otvorili vatru. komandant. 134. Jusuf Huršidić. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda kod Omerbegovače. domobranskog zdruga u Brčkom. a za novog političkog komesara bataljona naimenovan je Esad Cerić. a zatim druga četa i Štab bataljona u sastavu: Hasan Kovačević. 1. ali su u svom nastupanju bili odbijeni. politički komesar i Enis Dervišević. ubijajući starce. isprazne je i zapale. šećer. a brod »Ustaša« je potpuno izgorio. domobrani su se povukli.. divizije. Oslobodilački rat. 135 . Bataljon je brojao oko 120 boraca.) na desnu stranu rijeke. Palanke i Boderišta. Sutradan. str. pa su se pred mrak morali vratiti u grad. borci 1.žića. a na sektoru 1. »Petričnica« je pogođena na više mjesta mecima iz protivoklopne puške. 19. 59 60 Radovan Panić. knj. zamjenik političkog komesara. a tenkovi su ih morali štititi u povlačenju prema Brčkom. dok. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda otvorili su vatru. 4. pirinač. Te jedinice pokušavaju da prodru u pravcu Bijeljine. Iz Brčkog su odmah upućena tri tenka i jedna četa domobrana. 28. Dolazi do žestokih borbi kod Rače i Janje. gdje čine strašne zločine nad stanovništvom. Brod »Ustaša« je teglio deregliju sa hranom za jedinice 3. n. novembra. Prvo je formirana jedna četa na čelu sa komandirom Dževadom Kobičem. cigarete i dr. str. Partizani su uspjeli da odvuku deregliju sa namirnicama (brašno. Rahića i drugih muslimanskih sela iz zapadnog dijela brčanskog sreza. 59 Do kraja oktobra pristigle neprijateljske snage (vlasovci) vrše ofanzivne akcije u Sremu i istočnoj Slavoniji. str. 60 Trećeg novembra brodovi ratne mornarice NDH »Petričica« i »Ustaša« plovili su iz Županje ka Brčkom. Huršidić i Dervišević su uskoro na zahtjev Okružnog komiteta KPJ za Majevicu upućeni na teren kao partijsko-politički radnici. žene i djecu i paleći domove. Nijemci su domobrane isturili ispred tenkova.d. 618-619. 98-100. knj. Šatorovića. U visini sela Gorice. Tuzle i Gračanice.

Tog dana neprijateljski vojnici su se provukli kroz potok i uz pomoć ustaša Ibrahima Pjanića iznenadili jednu četu 3. lovačkog puka. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda. sa ciljem da ponovo osvoji Tuzlu. bataljona Posavskog NOP odreda imali su informacije.). nazvani tako po svom komandantu generalu Vlasovu) izrazili želju da se predaju partizanima. (Zbornik IV. njemačke divizije. knj. (Arhiv IRP. 136 . 2. 61 Od 5. napadali iz Brčkog prema Čeliću. str. opljačkali stanovnike i vratili se u Gračanicu. novembra neprijateljske jedinice iz Brčkog upućuju svoje izviđačke dijelove u pravcu položaja koje su držale jedinice 1. 173. dok. preduzeo napade iz tih garnizona. (Zbornik IV. bataljona u Srnicama. vojvođanske divizije nisu mogle da intervenišu na pravcu Doboj-Tuzla. U štabu 3. Pošto je koncentrisao jače snage u Brčkom. br. njemačke divizije i 1. Opšta bojna relacija Štaba 2. 11. Zbirka NOR kat. Sutradan je iz Gračanice krenula neprijateljska jedinica 61 62 63 Izvještaj Štaba 16. str.63 bivši pripadnici sovjetske armije. do 11. Istovremeno su dva bataljona 187.62 Poslije upornih borbi. knj. novembra neprijatelja prema Brčkom. Gračanici i Doboju. str. U to vrijeme u Gračanici su stacionirale jedinice 6. kozačke divizije. 165. (vlasovci. 522). neprijatelj je od 7. nap. 551-552. 20. do 7. To je bila izviđačka grupa koja je vršila izviđanje puta Gračanica-Srnice-Gradačac. novembra zauzela Tuzlu. dok. XII 1943. novembra. 19. 13. koje su se produžile slijedećih dana. zbornog područja za novembra 1943. 19. odbacivši dijelove 18. neprijateljska motorizovana kolona je. hrvatske brigade i Tuzlanskog NOP odreda.Gunja dostavila je Okružnom komitetu KPJ partijska organizacija iz Bosanskog Samca. divizije od 1. 9. kozačkog konjičkog puka. uz podršku artiljerije i tenkova. vojvođanska brigada odbacile su 15. (Zbornik IV. Sarajevo. kozačke divizije. i 3. dobijene iz Gračanice. dok. da su mnogi vojnici 1. poslije 40 dana života u slobodi. knj. 1932.000 vojnika i 9 tenkova iz sastava 369. 1. Polovinom novembra 1943. bataljon 8.Dva neprijateljska aviona su mitraljirala borce i izbacila bombu koja nije eksplodirala. Podatke o koncentraciji njemačkih trupa u rejonu Vinkovci . Sedmog novembra je iz Doboja u pravcu Tuzle krenula motorizovana kolona od oko 2. Zbog toga što jedinice 16. iz Gračanice u pravcu Srnice krenula je jedna jedinica 1.).

Brčko i Gračanicu. kako su ih njihovi organizatori nazvali bosanskim planincima. cio bataljon. Prvi i Drugi bataljon Trebavskog NOP odreda i Treći bataljon Posavskog NOP odreda pružili su snažan otpor u Srnicama. Poslije zauzimanja Tuzle i dolaska jačih neprijateljskih snaga u Tuzlu.od oko 600 vojnika. Pored ostalog zaplijenjeno je 15 konja i mazgi natovarenih opremom. bataljona Posavskog odreda došla su tri pripadnika ove njemačke jedinice i izjavili da su gestapovci otkrili namjeru organizatora prebjega u partizane. uz gubitke. Pobjegli neprijateljski vojnici upućeni su u sastav vojvođanskih jedinica. 137 . Do tada prikriveni neprijatelji NOP-a podigli su glave. tj. Sarajevo. u četu koja je formirana od prebjeglih »vlasovaca« a jedan od njih je ostao pri Komandi mjesta Gradačac. Preostali pripadnici bivše DOMDO pukovnije pristupili su novoformiranoj kvislinškoj jedinici . U odsutnom trenutku pristigao je iz pravca Gradačca 3. rolna 5/312-316. Poslije nekoliko dana u štab 3. decembra 1943. povukao u Gračanicu. 64 Prije početka protivnapada na položaje koje su držale jedinice odreda. koji su donijeli municiju i hranu. vojnopolitička situacija u okolini tih mjesta se izmijenila. Uz blagoslov reakcionarnih muslimanskih sveštenika uspio je preostale pripadnike DOMDO pukovnije i dio malodušnih privuče na svoju stranu.65 Nijemci su uskoro tu jedinicu povukli iz Gračanice u Derventu. čiji je komandant postao Nešet Topčić iz Zvornika. i pohapsili ih. Ubijeno je 28 neprijateljskih vojnika i 7 konja. Nijemci su zbog toga strijeljali u Gračanici aktivistu NOP-a. pa su zajedno krenuli u protivnapad i potisnuli neprijatelja koji se. U selima oko Gračanice i prema Gradačcu organizator i pokretač stvaranja zelenog kadra bio je Ibrahim Pjanić iz Sokola. rezervnog narednika Adema Alića na službi u jedinici DOMDO. (Arhiv VII Mikrofilm. On je imao podršku od pripadnika muslimanskih reakcionarnih krugova iz Sarajeva. Ibrahim Pjanić je održavao vezu i 64 65 Izjveštaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. stigli su aktivisti i simpatizeri NOP-a iz Srpskih i Muslimanskih Srnica i Vučkovaca. IRP. ali je neprijatelj pokušao da ih opkoli obuhvatom preko Biberovog Polja. a uhapsili i sproveli u zatvor u Doboj Asima Osmanbegovića.zelenom kadru ili. bataljon Trebavskog NOP odreda.

66 U isto vrijeme se u hrvatskim selima. na kojem je donesen zaključak da se po svim selima održe konferencije na kojima bi se objasnilo šta pojava zelenog kadra donosi muslimanskom stanovništvu i kakvi su politički profili i pogledi onih koji pristupaju ili rukovode zelenim kadrom. novembra 1943. Brza politička akcija onemogućila je dalji prodor zelenog kadra. 5/312-316). u Tišini su se sastali komandant bataljona (bojne) satnik Pipika Riterman i upravitelj kotar66 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu od 1. Za obuku ove jedinice angažovano je 15 njemačkih podoficira. kada su sredinom decembra pristigle jače jedinice NOV-a na ovaj teren. Konferencije održane u skoro svim selima oko Gradačca u potpunosti su uspjele. zlostavljali i ubijali skoro svakodnevno nekog iz hrvatskih sela. u kojima od septembra do novembra nije bilo neprijateljskih jedinica. a kasnije. Radi regulisanja međusobnih odnosa između ovog bataljona i četnika. 138 . IRP Sarajevo. uz rijeku Savu od Broda do Brčkog. Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu preuzeo je niz političkih i vojnih mjera da bi onemogućio njegovo djelovanje na slobodnoj teritoriji. popom Savom Božićem. domobranskog zbornog područja. 22. (Arhiv VII. prilazi se objedinjavanju seoskih straža u bataljon od 500 do 600 vojnika koji je stacioniran u Bosanskom Šamcu. Sagledavši situaciju koja je nastala pojavom zelenog kadra. koji su pljačkali. a uz nju je stacionirana jedna četa 8.sa komandantom trebavskih četnika. zeleni kadar je i vojnički oslabljen. Uskoro se pokazalo da stvaranje ove jedinice nije izvršeno zbog zaštite mještana hrvatskih sela od četnika. po odobrenju 2. XII 1943. Već krajem novembra 1943. pa je uskoro došlo do njihove saradnje i na vojnom planu. u tom bataljonu. osnivaju seoske straže sa obrazloženjem da štite hrvatska sela od upada četnika. to je za njih bilo prihvatljivo rješenje da službe vojni rok u svom kraju. Kako je u hrvatskim selima bilo mnogo mladića koji su izbjegavali da idu u domobranske i ustaške jedinice. pukovnije radi obezbjeđenja. U Gradačcu je sazvan sastanak uglednih građana. Mikrofilm.

vojvođanska brigada otišla je u Srem. Ofanziva je počela pod 67 Arhiv VII fond NDH. sa zadatkom čišćenja terena od četnika i zelenokadrovaca i sređivanje i popune jedinica. Ona je povećala svoje brojno stanje primanjem novih članova iz redova kandidata i članova SKOJ-a. 177. 37. godine. 1. dok je u 3.ll. komandantom četničkog bataljona u Donjoj Slatini Žarkom Kovačevićem i komandantom četničkog bataljona u Crkvini Obradom Burićem. u odredu djelovalo 55 članova KPJ. reg. br. U oktobru i novembru 1943. bataljonu su postojali partijski biroi. 67 U drugoj polovini novembra 1943. u Prvom bataljonu 4 aktiva sa 19 članova.9. partijska organizacija u Posavskom odredu je napredovala u pogledu svog političkog uticaja u jedinicama i na terenu gdje su jedinice boravile. Cilj im je bio da prvo u tim krajevima razbiju jedinice NOV i POJ. U 1. 27 i f. br. a ostale brigade 16. Zaključeno je da se u međusobnim odnosima drže sporazuma u Lipcu. Hercegovine. i 2. vojvođanske divizije su orijentisane na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla i prema Zvorniku. Tako je Posavski NOP odred ostao sam u Posavini i zatvarao pravac prema Srnicama i Gradačcu. osujete prenošenje težišta dejstva NOV u Srbiju i obezbijede osnovne komunikacije koje iz doline Save vode ka jadranskoj obali. U svakoj četi je bio po jedan aktiv SKOJ-a. bataljonu postojala jedna partijska ćelija od 8 članova KPJ. * Pošto su dovukli 11 novih divizija na jugoslovensko ratište. sa 5 do 6 članova. a Trebavski NOP odred na Trebavi. Crne Gore i istočne Bosne. 139 . Vitanovići i Gajevi. reg. tako da je početkom decembra 1943. u Drugom 3 aktiva sa 17 članova i u Trećem 5 aktiva sa 20 članova. držeći položaje na liniji Donji i Gornji Bukvik. k.ske ispostave u Bosanskom Šamcu Franjo Šajkaš sa komandantom posavskih četnika Pavlom Gajičem. U odredu je djelovalo 12 aktiva SKOJ-a. f. Nijemci su početkom decembra preduzeli ofanzivne operacije na teritoriji Sandžaka.

pošto u toku operacije Kugelblic nije uspio da razbije snage 3. neprijatelj je zaposjeo dolinu Bosne i uputio svoje snage komunikacijama Sarajevo .) pošle su u dolinu Krivaje. nastupajući iz Sandžaka i iz Hercegovine. i 27. a zatim preko Konjuha stići iza glavnine neprijateljskih jedinica.Šneštrum. n. gdje su naišle na jače neprijateljske snage.Sokolac . i 16.Vlasenica i Tuzla .nazivom Kugelblic. korpusa i 5. potisne i nabaci glavnina snaga NOV i POJ u istočnoj Bosni na zaprečnu liniju. južnomoravskom koja je stigla iz Srbije) podijelila se takođe u dvije manevarske grupe. Poslije forsiranja Krivaje i borbi na Ravan planini.Drina. brzim. rezervne divizije 901. Poslije proboja na Romanovcu 5. str. Tuzle i Zvornika zaposjedne zaprečna linija Sarajevo . istoka i juga. gdje bi bila opkoljena. hrvatskom i 1. Štab 3. domobranske lovačke brigade 68 Gligo Mandić. od kojih je jedna upućena ka Ozrenu. a zatim je prerasla u slijedeću . korpusa je donio odluku da dekoncentriše svoje jedinice i razdvoji ih u dvije grupe. kako bi jedinice NOV i POJ opkolio sa sjevera. Jedinice su dobile i naređenje da neprijatelja napadaju na komunikacijama i uporištima. one su morale promijeniti pravac i preko Romanovca ponovo izbiti na Krivaju. Jake njemačke snage su zatvorile obruč oko 5. a zatim. Vrhovni štab pravovremeno je naredio da krupne formacije NOV ne budu na okupu. 68 U duhu direktive Vrhovnog štaba. 140 . divizije. Tri brigade su se sa manjim gubicima probile na Birač. razbijena i uništena. divizije na Ravan-planini i Zvijezdi. 82-83. a potom nabacio na rijeku Bosnu i uništio. U drugoj etapi. a dvije brigade (15. motorizovanog puka i 3.Srebrenica . a druga ka Varešu.Doboj i dolinama Krivaje i Spreče. energičnim i kratkim udarima. Jednovremeno sa krivajskom operacijom. divizija su se izvukle iz obruča. Prozrijevši namjere neprijatelja. da ne prihvataju teške frontalne borbe i ne dopuste neprijatelju da ih sabije na uske prostore. njemačka komanda planirala je da sa dijelovima 187.d. i 27. Plan je predviđao da se brzim prodorima iz rejona Sarajeva. Sedamnaesta divizija sa pridodatim brigadama (18.

bataljona. i 2. 69 Postupajući po direktivi Vrhovnog štaba. Prva grupa je dobila zadatak da brzim dejstvom razbije četničke i zelenokadrovske grupe i napadne neprijateljeve garnizone na Trebavi i u Posavini. U okviru predstojećih neprijateljskih dejstava iz Brčkog je 1. pa su se morale povući u Brčko uz gubitke od 9 poginulih i dva ranjena. 600-609. kako bi sebi stvorila što širi manevarski prostor i time izbjegla koncentrični napad neprijateljskih jedinica. knj. Štab 16. Neprijatelj je tukao iz mitraljeza i minobacača.Vujičići . izgubivši jedan šarac i dva mitraljeza. i 5. 1. dok. i 2.Bukvik. Zbornik IV. 182. a u drugoj Druga i Četvrta. bataljona. jurišem odbacile. decembra postavila na sektor Bijela . domobranske pukovnije. Borba je počela oko 10 ča69 70 Oslobodilački rat. pukovnije i 3.Kalajdžije. knj. bojna 8. ali su ga čete 1. Bosanskom Šamcu i rijeci Bosni. u kojima su se isticali skojevci.Zovik . bataljona Posavskog NOP odreda koji su prethodno prokopali i zapriječili put Brka . 1022. bojna 5. 3. 141 . korpusa. puka. bataljon njemačkog 130. U prvoj grupi su se nalazile 1.uništi 16. a druga istočno od puta Brčko-Tuzla i ka komunikaciji Tuzla-Zvornik. Neprijateljske jedinice nisu uspjele ući u Bukvik. a po naređenju Štaba 3. Neprijatelj je naišao na jak otpor 1. vojvođansku diviziju i partizanske odrede na prostoriji Majevica-Posavina-Trebava. vojvođanske divizije formirao je krajem novembra dvije operativne grupe brigada. decembra upućena jedna njemačka i jedna domobranska četa da izvide položaje Posavskog NOP odreda kod Bukvika. decembra. Prva grupa je krenula prema Trebavi. 20.Gornji Rahić . preduzet je kombinovani napad na položaje Posavskog odreda u Bukviku i Vitanovićima u kojem su učestvovali 1. Radi toga se Prva operativna grupa 1. 3. prije nego što njemačka ofanziva počne na tom sektoru. vojvođanska brigada. 70 Iz odreda je poginuo Ilija Pantelić. Istovremeno su iz Bukvika ka selu Ulović krenule čete 1. Došlo je do borbe u susretu na jednoj kosi. Kroz dva dana. str. str. Jedan neprijateljski avion je nadletao i mitraljirao položaje jedinica odreda. a teško je ranjen Cvijan Đurić. s tim da se po potrebi prebaci u Birač. i 2. 2.

71 Posavski odred se povukao oko 100 metara unazad. vojvođanske brigade prvobitno je imao ovakav sastav: Petar Ma· tić Dule.Bukvik. 1. topova. bataljon 3. U zoru 10. 142 . Neprijatelj se utvrdio u srednjevjekovnoj tvrđavi i pružao otpor. vojvođanske brigade koji je uputio jednu četu u Bukvik. a predveče je odstupio u pravcu Brčkog. brigade zauzele su položaje na sektoru Srnice-Biberovo Polje-Jelovče Selo. Dok su 3. politički komesar. Pošto su se u Sokolu nalazile glavne zelenokadrovske snage na Trebavi. i 5. 20. ubila 6 ustaša i zaplijenila izvjesnu količinu pušaka koje su predate komandi mjesta Gradačac (jednocijevke). Neprijateljske jake snage počele su da potiskuju Posavski odred. zamjenik komesara. Brigade 1. U novembru 1943. vojvođanske brigade mogao gađati tenkove. kako bi protivtenkovski top 3. Posavski odred je zatražio pomoć od štaba 3. operativne grupe stigle su 12. 72 Poslije napada na Sokol. zamjenik komandanta i Uroš Ostojić Đetić. dok. vojvođanska brigada je 14. vojvođanske brigade došao u pomoć i oko 14 časova se razvio za borbu s lijeve strane puta Brčko . jedinice 3. Boro Ivanišević. a za načelnika štaba Hasan Kovačević. nije mogao napredovati već se povukao u Donji Bukvik. brigada zajedno sa Trebavskim NOP odredom i 71 72 Štab 3. brigada čistile četnička i zelenokadrovska uporišta u podtrebavskim selima. 631-636. Iako je neprijatelj tukao položaje Posavaca i Vojvođana vatrom iz tenkova. decembra Vojvodane su napale iz pravca Gračanice jake neprijateljske snage.sova između Gornjeg i Donjeg Bukvika. decembra napale Sokol. Sutradan su vodile žestoku borbu sa zelenokadrovcima kod Brnjičana. ali nisu postigle zapaženi uspjeh. očekujući pomoć koja mu je sutradan i stigla iz Gračanice. minobacača i mitraljeza. komandant. a drugu u zaselak Lukavac. decembra upala u Tramošnicu. pa je čitav 1. Osmog decembra jedinice Prve operativne grupe su krenule na prostoriju Humci-Sitari-Tursunovići-Šahinovići-Gornja Dragunja-Ljenobud-Rapatnica. 184. godine poslije odlaska Petra Matića na dužnost u Glavni štab NOV i PO Vojvodine za novog komandanta postavljen je Dušan Vukasovič Diogen. sve tri vojvođanske brigade su u noći 15/16. Zbornik IV. Novak Atanacković Dugački. str. dok je 1. knj. decembra na sektor Špionica-Džakule-Zelinja. i 5.

6 automata i mnogo municije i opreme. 285 i dok. knj. sa 240 vojnika. tj. napali su utvrđenog neprijatelja. a Treći bataljon 1. uslijedio je juriš 1. XII 1943. 20. vojvođanske brigade od 31. lovačke pukovnije. 631-636). na otvorenom prostoru i močvarnom zemljištu. Neprijatelj se uporno branio. vojvođanske brigade sa bataljonima Trebavskog NOP odreda. Partijska organizacija iz Bosanskog Samca dostavila je podatke o rasporedu neprijatelja. (Zbornik IV. u kome se tada nalazila domobranska bojna u formiranju i dijelovi 2.Mačvanskom partizanskom četom dobila zadatak od Štaba 1. među kojima i 15 Nijemaca. operativne grupe da u noći 19/20. 143 . sa južne i istočne strane. U 1. divizije od 20. brigade i Trebavskog NOP odreda napustile su mjesto i krenule na prostoriju Ledenice-Gradačac-G. Zaplijenjena su 2 minobacača. Četvrti duž komunikacije Orašje-Bosanski Samac. vojvođanskoj brigadi bilo je 15 poginulih i 30 ranjenih boraca. i izvještaj Štaba 1. bataljon 1. Poslije žestoke borbe koja je trajala četiri časa. operativne grupe pristupile su izvršenju drugog dijela postavljenog zadatka . bataljona u zahvatu komunikacija. 3 mitraljeza. 11 puškomitraljeza. zadržavajući vojvođanske borce na ulazu u mjesto. krenuli su iz Gradačca u 17 časova. 73 U 10 časova jedinice 1. 184. Poslije toga jedinice 1. str. bataljona 8.30 časova oslobođen je Bosanski Samac. U toku 22. 20. decembra uništi neprijateljsko uporište u Bosanskom Samcu. Bataljoni Prve vojvođanske brigade i Trebavskog NOP odreda sa Mačvanskom partizanskom četom. koje je kao vodič vodio Muhamed Kladnjak. i vatrenim položajima oružja. i 4.razbijanju četnika na Trebavi. Tom prilikom ubijena su 84 neprijateljska vojnika. neprijatelju s leđa. Kada su 3. neopaženo se provukao niz obalu rijeke Bosne i Save i napao ga u Sokolskom domu. dok. str. decembra Vojvođani su napali 73 Izvještaj političkog komesara 16. Prvi bataljon je nadirao duž komunikacije Gradačac-Bosanski Samac. decembra u 2. XII 1943. vatrom iz bunkera i rovova. 111. Lukavac. a 119 zarobljeno. Stigavši noću neprimjećeni na polazne položaje. vojvođanske brigade i bataljoni Trebavskog NOP odreda zauzeli zgradu Sokolskog doma i krenuli u napad prema bunkerima i rovovima.

jake njemačke motorizovane kolone otpočele koncentričan prodor pravcima Tuzla-Gračanica. 144 . oko stotinu ranjenih. neprijatelj je sa tenkovima već predveče stigao u Modriču. decembra. u zoru 25. U prvo vrijeme u Štabu Operativne grupe preovladala je ideja da se jedinice prebace preko rijeke Bosne. operativna grupa se. poslije savjetovanja sa štabovima brigada.četnike na liniji Mramorje-Spletena Lipa-Duge Njive. Četnički gubici su bili: 41 ubijen. gdje se sukobio sa jednom njemačkom motorizovanom kolonom koja je nadirala iz Doboja prema Modriči. vojvođanske brigade. 24. Zbog slabo izvedenih priprema i neodlučnog pokreta ka mjestu prelaza. Brčko-Gračanica. a 2. operativne grupe promijenio je svoju odluku i naredio da jedinice krenu prema Majevici. gdje je u prvo vrijeme bio jedini slobodan prolaz. pa su jedinice u toku noći 24/25. Tuzla-Srnice. Na taj način 1. decembra pošle prema Vranjaku i Kožuhama da obezbijede mostobran i prikupe čamce. decembra neprijateljska motorizovana kolona koja je ušla u Modriču sa sjevera produžila je u pravcu Kožuha. i 2. Vlastiti gubici su iznosili 7 poginulih i 28 ranjenih. vojvođanske divizije. 35 zarobljenih i pretpostavlja se. tj. istoka i sjevera. zajedno sa Trebavskim NOP odredom. str. Prethodnog dana. borci 2. Radi toga su. Istovremeno je u tom 74 75 Razvila se oštra borba u kojoj je poginulo desetak boraca. čete 2. br. 615). našla na uskom prostoru Trebave. 74 Vojvođani su sljedeći dan proveli na prostoriji Duge Njive-Markovići-Koprivnska Trebava. 7 ' Njemačke divizije pomjerile su uskoro svoja ofanzivna dejstva sa Majevice ka Posavini i Trebavi. bila izdata naređenja. decembra Štab 1. među njima Petar Lukić mitraljezac iz Skugrića i njegov pomoćnik i imenjak Petar Lukić iz Tolice. Trebavski NOP odred je napadao duž ceste Modriča-Kožuhe. bataljon na brzinu uspio da evakuiše teške ranjenike iz Modriče. pa je 1. Sa bolnicom su upućeni 1. knj. dok. 24. (Zbornik IV. bataljona. Brčko-Bosanski Šamac i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice. Tako su. Međutim. 20. bataljon 1. bataljon da zauzme položaje poviše mjesta. 182. Četnici su uspjeli da se izvuku iz okruženja zahvaljujući gustoj magli. koju je neprijatelj opkoljavao sa juga. decembar 1943. Analiza operacija 16.

U bolnici se nalazilo oko 130 nepokretnih ranjenika i bolesnika. izbjegnuto je okruženje. Botajica. da preuzmu brigu za prebacivanje bolnice preko rijeke Bosne i za njeno obezbjeđenje. vojvođanske brigade. Midhat Muradbegović. Tu su se nalazili partijski i skojevski rukovodioci: Boško Milutinović Đedo. Kasim i Arif Džanan<>\ ic 1 1 1 145 . 77 Bolnica je zatim smještena u sela: Dugo Polje.pravcu krenula jedna neprijateljska kolona iz Doboja. koji se nakon kraće borbe povukao na okolne kose. Mile Dejanović Buna i drugi. operativne grupe zatražio od članova OK KPJ. organizovano je prevoženje ranjenika preko Bosne. u zoru 31. Sakupljeno je preko 100 konjskih i volovskih zaprega. Zdravko Dejanović. Oni su obezbjeđivali i hranu za ranjenike iz vučjačkih sela i iz Odžaka. Prešle su cestu Gračanica-Srnice. Borika Stančić 76 77 Isto. najviše iz Tarevaca i Modriče. Nedo Krekić. Sa njima je stupio u borbu 1. pa su ranjenici i bolesnici prebačeni preko ceste Modriča-Doboj i rijeke Bosne više Dobora na mjestu zvanom Kamen. pred štab 1. decembra. Mladena Jeftića i Borike Stančića i od komesara i zamjenika komesara Trebavskog NOP odreda Pante Nikolića i Slobodana Jankovića. Brigade 1. Zbog toga je Štab 1. operativne grupe. slabo odjevenih. ali se od toga odustalo. Sa 3. pa su pored Srebrenika stigle. Na suprotnoj strani rijeke prihvat su obezbijedili aktivisti iz Vučjaka. Perica Kosik. Jošava i Gnionica. bosih i većinom nenaoružanih boraca koji nisu mogli izdržati napor. operativne grupe postavio se u najoštrijem vidu problem transporta ranjenika i bolesnika koji nisu mogli slijediti jedinice u tako brzom i dugom maršu. decembra navečer preko Trebave na istok. bataljon 3. 76 Zbog nepovoljnog razvoja situacije na Trebavi. ali je iz jedinica izostalo oko 120 iznemoglih. operativne grupe krenule su 25. Sa ranjenicima i Komandom mjesta Modriče pošli su članovi OK KPJ: Mladen Jeftić. pa su skoro svi pali u ruke četnika i zelenokadrovaca. bataljonom odreda i partizanskom stražom Komande mjesta Modriče. Manevar je uspio. na prostoriju Humci-Mačkovac-Vukosavci i uspostavile vezu sa brigadama 2. Oni su po ranijem planu trebalo da budu smješteni u baze u Modriči i Tarevcima. U Odžaku su se na tom poslu najviše angažovali Abdurahman Abdurahmanović.

a komandant 1. Ona je na čelu sa Mikom Stankovićem. Džemal Bijedić. i 2. Većina boraca Prvog i Drugog bataljona je pošla ka svojim selima. novembra 1943. n. Stanovnici sela su vrlo lijepo smjestili i snabdjevali ranjenike.i Mevla Jakupović i drugi partijsko-politički radnici. bataljona. bataljona u kojoj je većina boraca bila iz Skugrića. 1. uz pomoć ljudstva iz Komande mjesta Modriča i boraca 3. od kojih je formiran poseban partijski aktiv sa glavnim zadatkom . bataljon Trebavskog odreda ostali su sami na Trebavi. 78 Muhidin Spužić. Zabranjene su akcije na prostoriji gdje su smješteni ranjenici. Poslije nekoliko dana manevrisanja. Njoj se pridružilo i nekoliko boraca iz 1. bataljona Savo Simić Adžija je već ranije izostao i pridružio se četnicima. Brigu o ranjenicima i bolesnicima vodila su 2 ljekara (muž i žena Fišer) i partijsko-politički rukovodioci sa terena i odreda. bataljona. pa su mnogi uskoro prezdravili i uputili se u svoje jedinice. Pri rastanku sa štabom odreda. između Srpske Zelinje i Skipovca. zbog čega izričito okrivljuje komandanta odreda Relju Peću i njegovog zamjenika Petra Điguma. Njemu se pridružio zamjenik komandanta odreda. Podsjeća da je još u svom izvještaju od 6. 139-144. Mnogi su ustupili svoje sirotinjske udžerice i kolibe ranjenicima. Komandant odreda je samoinicijativno u ponoć sakupio ljudstvo i rekao da nadiru jake neprijateljske snage kojima se odred ne može suprotstaviti i da borci treba da idu svojim kućama. da se ne bi privukla pozornost neprijatelja. ostala kompaktna i odlučila da nastavi borbu. decembra krenuli po velikoj hladnoći i dubokom snijegu sa Trebave. stigla je u oslobođeni Gradačac. 146 . a sa djecom su noćivali napolju. godine. 78 Kada su Vojvođani 25. navodi rasulo dva bataljona Trebavskog NOP odreda. sekretar OK KPJ. Kao najveći neuspjeh NOP-a na Trebavi i u Posavini.d.obezbjeđenje ranjenika. Svi ranjenici i bolesnici su spaseni. komanda čete je ponijela odredsku arhivu i pečat štaba. str. januara 1944. Sa njima su bili komandant i zamjenik komandanta odreda Relja Peća i Petar Đigum. Anđelkom Radićem. osim jedne čete iz 2. u svom izvještaju od 19. Ignjatom Simkićem i Jovom Zarićem.

vojvođanska brigada 16. bataljon privremeno podijele na manje grupe. Treći bataljon Posavskog odreda našao se u početku ofanzive u Donjoj Zelinji. U Donjoj Zelinji Štab bataljona pozvao je u džamiju 30 domaćina. Jedna grupa ostala je u Bukviku. treća u Gornju Slatinu. bataljon (Muslimanski) 3. bataljon sa OK KPJ za Posavinu i Trebavu otišao dalje prema Trebavi. Sa 3. Svaki starješina poveo je grupu u selo gdje su se najlakše mogli snaći. srednjobosanskoj brigadi. i 2. koji je ranije bio načelnik štaba četničke brigade. divizije ostavila 21-og teškog ranjenika. godine. gdje donosi odluku da se 1. ukazivao zamjeniku komandanta 3. 79 •k Kada su 24. bataljonom se nalazio i 5.a i ranije. Petar Đigum je ponovo stupio u NOV i poginuo kao komandir čete u 14. Štab Posavskog NOP odreda donio je odluku da jedinice povuče prema Špionici radi povezivanja sa svojim 3. vojvođanske brigade koji je izostao.80 Njemu je 3. korpusa da je pogrešno bilo za komandanta Trebavskog NOP odreda postaviti Relju Peću. bataljonom i partijskim rukovodstvom za Trebavu i Posavinu. Bolesni borci i oni bez oružja upućeni su svojim kućama. bataljonom vraća u Vujičiće (Bukvik). Štab odreda se sa 1. Saznavši da je 3. godine u uniformi domobranskog oficira i predao se jedinicama NOV u srednjoj Bosni. s tim da po završetku ofanzive ponovo dođu u jedinicu. 147 . Pojedincima i grupama. uputili su pozive da se vrate u partizanske jedinice. Sa svakom grupom pošli su jedan ili dva člana štaba bataljona i Štaba odreda. decembra jake neprijateljske snage izvršile prodor iz Brčkog preko Brke ka Bukviku i dalje prema Srnicama. sklone i njeguju ranjenike za vrijeme trajanja ofanzive. zbog lakšeg manevrisanja pred nadmoćnijim neprijateljem. Tu je prepoznat. predočio im situaciju i zatražio da prihvate. druga je upućena u Brvnik. a za zamjenika komandanta Petra Điguma. izveden pred vojni sud i osuđen na smrt. a četvrta u Miloševac i Kruškovo Polje. i 2. pa su mnogi to i učinili u toku februara i marta 1944. Svi su prihvatili prijedlog i latili 79 80 Relja Peća došao je u ljeto 1944. koji su otišli kućama organi narodne vlasti.

a ranjenici su bili bezbijedni. komandant 17. Oblasnom komitetu za istočnu Bosnu. maltretirale su seljake. 81 Kada je stigao u Posavinu. divizije je prihvatio ovakvu odluku kao opravdanu. Od partizana je poginuo zamjenik komandanta 2. ustaše i zelenokadrovci su se aktivirali. Bataljon je manevrisao po okolnom terenu. između ostalog raspravljalo o odluci štaba odreda da se 1. II 1944. pa su se počeli prikupljati i vršiti napade na aktiviste NOP-a i grupe boraca. Izvještaj komandanta 17. grupa od 30 partizana. Ometali su kretanje aktivista NOP-a i napadali ih. r. predsjednicu AFŽ. I 1944. bataljon rasporede po dijelovima na prostoriji Posavine. 22. n. pa je 3. a ranjen Ilija Kaurinović. Smatrali su da su sada partizanske snage razbijene i da im predstoji uništenje. 6/26-30). Kada su u selo došle neprijateljske jedinice. sastanak sa Štabom Posavskog NOP odreda na kojem se. 83 Petog januara 1944. str. str. izabrali su za objekte 81 82 83 Mehmedalija Tufekčić. Po hrvatskim selima su se formirale jedinice seoske straže. što je i učinjeno.d. Četnici sa Trebave. s tim da se poslije koncentrišu u Bukviku. četnici. ali ni jedan od njih nije pokazao neprijatelju gdje se nalaze ranjenici. Tom prilikom 2 četnika su poginula. znajući da je glavnina snaga 3. (Arhiv VII. bataljona Posavskog NOP odreda Trivo Kaurinović. Mikrofilm. Komandant 17. i 2. korpusa angažovana u napadu na Tuzlu. Saznavši za njihovu namjeru. godine. preduhitrila je četnike i napala ih na spavanju u Bukovcu. bataljon Trebavskog odreda izvršio nekoliko potjera za njima. 100). 148 . u januaru 1944. početkom februara 1944. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 21. 106. knj. 82 Ohrabreni njemačkom ofanzivom. 2 ranjena i 3 zarobljena.se posla. divizije od 10. U toku ofanzive one su napadale sela na slobodnoj teritoriji. koliko ih je tada bilo u Bukviku. Tako su u Garevcu ubili Marka Andrića predsjednika seoskog N 0 0 i Kaju Andrić. godine jedna grupa četnika je krenula u Bukvik da napadne grupu boraca Posavskog NOP odreda i usput zanoćila u selu Bukovcu. divizije Gligo Mandić održao je. dok 44. (Zbornik IV. IRP Sarajevo. kako bi se ranjenici što bolje i bezbjednije smjestili. godine.

zavjese. samo jedna četa 3. a ostali iz kule istovremeno izvrše proboj. ostavljajući i bacajući opljačkane stvari. a od Krečana su se spustili i presjekli put Modrića-Gradačac. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. Modriču i Tarevce. Građani su dolazili. 84 Osamnaestog januara četnici su sa svojom 1. 6/26-30). za koje su čuli da dolaze u pomoć posadi. misleći da su ih iz pozadine napali Vojvođani. Građani su organizovali zajedničku večeru za čitav bataljon. a četnici su ušli u grad i počeli pljačkati stanovništvo. Radovan Panić. str. Tada je donijeta odluka da jedna grupa boraca na čelu sa Ivom Domazetom krene jedinim nezaposjednutim pravcem i napadne s leđa četnike. k. n. januara bili sabijeni na liniju Gradina-Tabija. str. Napad na Modricu i Tarevce preduzet je 17. 129. I 1944. f. 422-423. Kada je iz pozadine otvorena jaka vatra iz svih automatskih oružja. sa komandirom Ivom Domazetom. Četnici su u ovom napadu imali nekoliko mrtvih i ranjenih. Arhiv VII ĆA. 195. pa su se dali u bjekstvo. IRP.svog napada Gradačac. ali su snažnim protivnapadom 3. Sutradan je Komanda grada sakupljene stvari (posuđe. Zbornik IV. prostirke i ostalo) izložila pod nastrešnicu medrese.d. Po jednom seljaku uputili su pismo u kojem su tražili predaju partizana. 84 85 86 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu upućen 24. 86 Na građane je pozitivno djelovalo prihvatanje odlučne odbrane grada i dolazak Vojvođana u pomoć. (Arhiv VII Mikrofilm. 149 . i 4. 83 U Gradačcu se tada nalazila. januara i trajao je tri sata. dok. Branioci su ujutro 19. u znak zahvalnosti što su im pružili pomoć u najodsudnijem trenutku. bataljona Trebavskog odreda izbačeni iz grada i protjerani prema Trebavi. od Zelinje preko Srnica na Humke. branioci iz kule izvršili su juriš. a partizani jednog mrtvog.4. reg. br. uz rukovodstvo društveno-političkih organizacija. Sarajevo. Dvadesetdrugog januara stigao je iz pravca Srnica u Gradačac Prvi bataljon Treće vojvođanske brigade koji je srdačno dočekan. 4. bataljona Posavskog odreda. Četnici su već ušli u grad. 219. 21. Četnici su bili iznenađeni obrtom situacije. prepoznavali ih i nosili kućama. brigadom napali sa tri strane na Gradačac: od Gornjeg Žabara preko Mionice.

kat. član četničkog savjetodavnog odbora za Trebavu. O ovoj akciji govori posredno Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. 2771). januara 1944. neopaženo se provukao kroz četničke straže. korpusa dao je zadatak 16. Komandir čete u 3. 87 Polovinom januara 1944. korpusa dobio je zadatak da zajedno sa 5. Štab 16. GODINE Neposredno poslije neuspjelog napada na Tuzlu. korpusa obustavile napad na Tuzlu. zbirka NOR-a. Smajo Osmanlić je poslije nekoliko dana saznao od partizanskih obavještajaca gdje se nalazi minobacač. di87 Izjava Midhata Muradbegovića . (Arhiv IRP Sarajevo. Četnici su zatim poslali pismo u kojem su tražili da se pusti jedan zarobljeni četnik. i 2. do 19. upao u komandu četničke jedinice. godine Posavski NOP odred koji se prikupio u Bukviku. vojvođanskom brigadom i Majevičkim NOP odredom zatvori pravac Brčko-Tuzla i spriječi intervenciju neprijatelja iz Brčkog prema Tuzli u vrijeme napada jedinica 3. Odabrao je desetak boraca. od Štaba 3. Štab 3. a kada su jedinice 3. korpusa na Tuzlu. onemogući saobraćaj prugom Doboj-Tuzla. Komanda grada je na to odgovorila puštanjem ostalih zarobljenih četnika. bataljonu Posavskog NOP odreda. godine. Posavski odred se vratio u Bukvik. 150 . III 1944.kod autora. zaplijenio minobacač i četničku arhivu i sproveo u Gradačac. zarobio petšest četnika. br. dok je član odbora osuđen na smrt. od 16.) izvršila su pokret za Vražiće i Brnjik i postavili se na desnu stranu ceste Brčko-Čelić.Prilikom napada na Gradačac četnici su gađali grad minobacačem. Do intervencije neprijatelja na tom pravcu nije došlo. Dva bataljona Posavskog odreda (1. SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. spriječi ispade neprijatelja iz Brčkog i preduzme akcije u zapadnom Sremu. vojvođanskoj diviziji da očisti Trebavu i Posavinu od četnika i zelenog kadra.

morale prebaciti na sektor Srnice-Kerep da bi zadržale neprijateljske snage u Srnicama 88 89 90 Naređenje Štaba 16. (Zbornik IV. politički komesar. Druga na prostoriju Kerep-Jelovča Selo-Kraljići. Štab 5. a 2. Prva na sektor Zovik-Maoča. godine. brigade. Naređenje Štaba 16. brigada je postavljena na prostoriju Srnice-Kerep-Jelovče Selo sa zadatkom da zatvori pravce Brčko-Srnice. koji su prethodnih dana vodili borbe sa četnicima te u slučaju potrebe intervenišu na tom pravcu. i 5. knj. brigade su napali Gornji i Donji Žabar. a u suprotnom da zaposjednu liniju Porebrice-Avramovina i zatvore komunikaciju Brčko-Gradačac. dok 141. zbog prodora njemačkih motorizovanih kolona iz Gračanice i Brčkog u pravcu Srnica. divizije je izdao naređenje 3. I 1944. vojvođanske brigade su sačinjavali: Stevan Bikić. vojvođanske divizije od 21. str. 151 . U Orašju. brigada prebaci na prostoriju Donje Ledenice-Skugrić i na d r u m u Modriča-Gradačac poruši mostove i propuste. Na svojim rejonima brigade su ostale do 27. brigadu na teren Trebave i Posavine. Prvu u rejon Brčkog. komandant. zatvarajući pravac prema Tuzli. 363-365). Drugi i Četvrti bataljon su istog dana bez otpora. Treća brigada imala je zadatak da se poveže sa bataljonima Posavskog i Trebavskog NOP odreda. januara 1944. 90 Tridesetog januara bataljoni 3. 3. Milan Korica Kovač. 474-478). vojvođanske divizije od 28. 21. Četnici nisu prihvatili borbu. a Četvrtu u Srem. Jedan njen bataljon je upućen u Donju Skakavu sa zadatkom da poruši most na rijeci Tinji. Arso Mijovič. dok. vojvođanska brigada je stigla u Špionicu. ušli u Orašje. 112. i 5. godine Štab 16. brigadi da razbije četnike u Donjem i Gornjem Žabaru i nastave nastupanje ka Bosanskom Samcu i Orašju. 88 Već 23. Krepšiću i Gornjem i Donjem Žabaru jedinice su se zadržale do sljedećeg dana kada su se.vizije je uputio 2. Poslije toga trebalo je da se 2. zamjenik političkog komesara. zamjenik komandanta i Ljubica Đorđević. januara 3. a Peta 89 na sektor Bijela-Srnice. (Zbornik IV. Dvadeset osmog januara 1944. I 1944. i 5. knj. str. nego su pobjegli u Brčko i Županju. Gračanica-Srnice i Tuzla-Srebrenik-Srnice i obezbijedi pozadinu 3. 21. Prva vojvođanska brigada je ostala na položajima kod Brčkog.

februara. februara napali 2. Ibro Dogledović načelnik štaba. 2 puškomitraljeza i 2 automata. U Gradačcu i okolini se tada nalazio Posavsko-trebavski odred koji je formiran 4.i spriječile njihov dalji prodor u Posavinu. vojvođanske brigade od 4. str. februara iz Teočaka i stigla u Srebrenik 6. neprijatelj je istog dana napustio Srnice i povukao se ka Brčkom i Gračanici. krenula je 3. februara u 2 časa. knj. a Petar Kaurinović zamjenik političkog komesara. gdje se tada nalazio Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu i dio štaba 16. Mato Belić postao je zamjenik komandanta. 154. 557-566). 22. Iz tih sela je u 16. 20. 20. gdje se tada nalazio štab Tuzlanskog NOP odreda. (Zbornik IV. Iz Tuzlanskog odreda u sastav 16. divizije pukovnik Gligo Mandić. dok. 91 Poslije toga Peta brigada je krenula ka Bosanskom Samcu. II 1944. a za omladinskog rukovodioca Mika Dujić. Za komandanta novog Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Nikola Simić. 152 . 92 Šesnaesta muslimanska brigada. i 3. divizije za februar (dok. (Zbornik IV. muslimanske brigade ušlo je 70 naoružanih boraca sa 3 puškomitraljeza. Izvještaj Štaba 2. februara objedinjavanjem bataljona Posavskog i Trebavskog NOP odreda. gdje je 5. 40-41). Vučkovaca. Četnici su osjetili koncentraciju vojvođanskih jedinica za napad na Trebavu. muslimansku brigadu stupilo 38. 91 92 93 Izvještaj Štaba 3. je preko Srnica. 22. a za političkog komesara Panto Nikolić. str.Džakule i zaplijenile 200 pušaka i 2 puškomitraljeza. dotadašnji politički komesar Trebavskog NOP odreda. 106-109). II 1944. Međutim. Mionice i Kerepa 93 stigla 7. Sa brigadom su išli obavještajni oficir 16. vojvođanske brigade od 1. brigadu na sektoru Dedić-Ramić-Džakule. februara u rejon Gradačca. dok. koja je u 6. ofanzivi i u napadu na Tuzlu pretrpjela znatne gubitke. str. oduzevši joj 60 pušaka. vojvođanske divizije. brigade su razoružale zeleni kadar na sektoru Međeđa . boraca. dotadašnji komandant Posavskog NOP odreda. divizije Nikola Lekić i Midhat Muradbegović. Brigada sa kojom je bio komandant 17. knj. U isto vrijeme jedinice 2. pa su 4. Na dužnost referenta saniteta postavljen je Bešlaga Korajkić. ali je napad poslije kraće borbe odbijen. i Analaiza operacija 16. ušla u mjesto i razoružala jedinicu DOMDO pukovnije. bez otpora.

U prvi bataljon je ušla jedna četa iz bivšeg 2. a politički komesar Vid Dević. bataljona je bio Cvijetin Vasić. Pošto se glavnina posavskih četnika nalazila u rejonu sela Gornji i Donji Žabar. odlučeno je da se napad izvrši obuhvatno. muslimanska brigada dijelom snaga sa linije G. Ubijeno je 28 četnika.d. a 16. Sada je komandant 1. a zarobljeno 12. Dotadašnji komesar Posavskog NOP odreda Boro Popović postavljen je za komandanta Posavsko-trebavskog područja. Dogovorom komandanta 17. bataljonu za komandanta je postavljen Smajo Osmanlić. obuhvatajući na taj način čitavu Posavinu. muslimanska brigada zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom napadne u Posavini četnike Pavla Gajića. str. divizije odlučeno je da noću 8/9. bataljona bio Pavo Bašić. bataljona tog odreda Markica Milošević određen je za komandanta mjesta Miloševac. Posavsko-trebavski odred je napadao sa linije Porebrice-Skakava u pravcu Donjeg Žabara. Komandant 4. povukli prema Doboju. Komandant 1. bataljona Trebavskog NOP odreda) bio je i dalje Mehmed Mujbegović. divizije napadnu četnike na Trebavi. jer su se četnici. bataljona Trebavskog NOP odreda. a komandant 2. čiji je komandir bio Ignjat Simkić.Došlo je i do personalnih promjena u štabovima bataljona. tri brigade 16. sa svojim komandantom popom Savom Božićem. 126-127. a politički komesar Ivan Bumbulović. Zbog epidemije pje94 Gligo Mandić. divizije i političkog komesara 16.Muslimanske Ledenice u pravcu Obudovca i Gornjeg Žabara. februara. a politički komesar Savo Živković. 153 . U 3. a politički komesar Jovo Zarić. a da 16. a politički komesar je i dalje bio Mehmedalija Tufekčić. Jedinice su dobile zadatak da poslije likvidacije četnika u Gornjem i Donjem Žabaru nastave pokret prema Obudovcu i Slatini. a odatle prema Orašju i Bosanskom Šamcu. 94 Napad vojvođanskih jedinica na četnike na Trebavi je samo djelimično uspio. Mionica . za zamjenika komandanta Hamid Bahić. bataljona Pero Bosić za komandanta mjesta u Slatini. Komandant 2. a dijelom snaga od Modriče preko Miloševca u pravcu Crkvine. bataljona (ranije 3. n.

godine. Jedinice odreda su ponovo 9.d. Bosne i Save od četničkih. rasterivali zelenokadrovce iz Sokola i Brijesnice. februara. jedinice 16. bivši 3. njegov 4. str.komandant. (Modrički) bataljon Trebavskog odreda. je sa oko 130 boraca prešao u 16. 95 Napad jedinica 16. napadali utvrđeno neprijateljsko uporište u Karanovcu i porušili željezničku prugu Doboj-Tuzla na relaciji Puračić-Dobošnica-Miričina na nekoliko mjesta u dužini od 4800 metara. muslimansku brigadu. Posavsko-trebavski NOP odred raspoređen je u selima Donji Žabar i Obudovac radi zatvaranja pravca Brčko-Gradačac i čišćenja terena od neprijateljskih grupa u međuriječju Tinje. bataljon. Na tom terenu vojvođanske brigade su ostale do kraja februara 1944. Radovan Panić. Avdo Iširlija . dok. Šesnaesta muslimanska brigada je sa linije Gradačac-Modriča-Bosanski Samac obezbjeđivala pravce od Odžaka i Bosanskog Šamca i čistila međurječje Tolise. Jedanaestog februara je izvršen nov razmeštaj jedinica. tj. 22. 43. 96 u koju je također koncem januara 1944. povukli dijelom u Brčko. Šesnaesta muslimanska brigada se u Posavini organzaciono sredila. odmorila i popunila do brojnog stanja od 720 boraca. 204-207.zamjenik komandanta i Asim Mujkić . gdje su izvodile svoja borbena dejstva. a dijelom preko rijeke Save u selo Posavski Podgajci. knj. Tom prilikom predalo se oko 100 četnika. februara ušle u Orašje i Bosanski Samac. na 95 96 Zbornik IV. Ahmet Đonlagić .zamjenik političkog sekretara. Tolise i Save do linije Dubrave-Tramošnica. Vojvođani su dva puta ulazili u Gračanicu. 154 . obaviješteni o pokretu brigade i odreda. str. ustaških i zelenokadrovskih grupa. brigada Štab bataljona je dobio ovaj sastav: Mehmed Mujbegović . Pošto je Posavsko-trebavski odred brojno ojačao. 12. gdje su razoružali zelenokadrovce koji nisu pružili otpor. Po ulasku u 16.politički komesar. godine. divizije su se orijentisale prema komunikacijama Doboj-Tuzla i Gračanica-Srnice. a koja je zahvatila i vojvođanske borce.gavog tifusa koja je u to vrijeme vladala trebavskim selima. i 16. U selu Donji Žabar nije došlo do jače borbe jer su se četnici. n. muslimanske brigade i Posavsko-trebavskog odreda na četnike u Posavini počeo je jednovremeno. 194-197.

knj. 97 pa je ona sada ponovo imala četiri bataljona. mjesto ranijeg koji je ušao u sastav 16. a politički komesar Mirko Maćukat. zamjenik komandanta i Moni Finci. zamjenik političkog komesara. Zatim su se jedinice 16. Tu su dočekale. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih. Brčko-Bijeljina i Čelić-Koraj. februara napale na neprijateljska uporišta u Čeliću i Ratkovićima. februara. odakle je 10. decembra u selu Omerbašići gdje je. 155 . kada se prebacila na prostoriju Teočak-Čelić-Koraj. Na osnovu informacija da jedna njemačka SS divizija dolazi na prostoriju Tuzla-Doboj-Brčko. mahom omladince. pretrpio znatne gubitke. Štab 18. muslimanske brigade. a za političkog komesara Vid Dević. Za njegovog komandanta postavljen je Ivo Domazet. str. sa zadatkom da zatvori pravce koji vode iz 97 98 99 Najtežu borbu bataljon je vodio 11. Brigada je u Posavini ostala do 26. Teufik Selimović. Zbornik IV. marta krenula ka jugoistočnoj Bosni. bataljona.Marko Dubravac-Belić. korpusa izdao je naređenje Štabu 16. Sredinom februara u Posavinu je stigla 18. Brigade su stigle na označenu prostoriju i 25. Derviš Pašić politički komesar i Ante Bašić zamjenik političkog komesara. (Muslimanski) bataljon 3. odakle su protjerali Nijemce i zelenokadrovce. divizije razmjestile u zahvatu puteva Brčko-Tuzla. 522/527. Veljko Janković. Štab 3. politički komesar. Po ulasku u sastav 16. formiranje 36. 22. a politički komesar Sveto Nastić. U Prvoj četi komandir je bio Miralem Šahinpašić. a politički komesar Zahid Zečić. korpusa. vojvođanske divizije da svoje jedinice postavi na sektor Brčko-Čelić-Koraj-Lopare. brigade štab bataljona je imao ovaj sastav: Mustafa Beganović komandant. uključen i 5. dok. vojvođanske brigade. hrvatska brigada 99 koja je postavljena na prostoriju Čardak-Garevac-Modriča. brigada i jedan bataljon 6. tako da se njegovo brojno stanje znatno povećalo. brigade su sačinjavali: Franjo Herljević. Komandir Druge čete bio je Bogdan Bašić. Komandir Treće čete . Krajem marta došlo je u Bosanskom Šamcu do formiranja novog 4. godine preuzeo zaštitu istočnog dijela slobodne teritorije Posavine. Odred je u svoje redove neprestano primao nove borce. marta. iznenađen od brojnijeg neprijatelja. 3. i 5.osnovu Naredbe štaba 3. 98 Posavsko-trebavski NOP odred je sredinom februara 1944. vojvođanske brigade. komandant. divizije u koju su ušle 3. 142.

Ona je kao mlada brigada (formirana u oktobru 1943) imala znatne gubitke i osipanje ljudstva u 6. i zbog popune svojih jedinica novim borcima. 24. manje grupe ustaša. a kolona koja se kretala iz Gradačca .100 Početkom marta 1944. pa je poslije boravka u Semberiji upućena u Posavinu. 8.Prvi i Treći. hrvatske brigade pošle su od Bosanskog Šamca prema Orašju. 40-42). a nekolicinu su četnici zarobili i odmah predali Nijemcima u Brčkom. zamjenik političkog komesara 2. Pošto se pretpostavilo da u akciji učestvuju i njemačke jedinice donijeta je odluka da bataljon pođe prema Mionici. a 1. Pri povlačenju nekoliko boraca je nastradalo. koji su ih strijeljali. bataljona. koji su prethodno prikupili podatke o rasporedu jedinica odreda. Razvila se žestoka borba. nalazio na drugom kraju sela. godine Nijemci protjerali pa su se naselile u Slatini i Brvniku. bataljona Posavsko-trebavskog odreda iznenada je napala četnički štab u Batkuši.101 Treći bataljon je pohitao u pomoć 1.grupe četnika. hrvatske brigade od 1. knj. godine Štab 18. 100 Izvještaj Štaba 18. bataljon. bataljona i potpuno ih iznenadili. ubila bivšeg podoficira Ignju Bijelića i zarobila 5 četnika. i 3. ofanzivi i prilikom drugog napada na Tuzlu. Prva četa 3. hrvatske brigade i Štab Posavsko-trebavskog odreda odlučili su da obuhvatnim manevrom opkole i unište četničke i ustaške grupe u istočnoj Posavini. ali u tome nije uspio. divizije (Zbornik IV. vodio je borbu sa četnicima. i čete Prvog batlajona su se počele povlačiti. Štabu 36. udaljen 2-3 km od Prvog bataljona. str. Kolona koja se kretala iz Bosanskog Šamca razbila je. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda je stigao u Obudovac i zanoćio u kućama oko crkve. na svom pravcu nastupanja. Tada je imala dva bataljona . dok. da popuni svoje jedinice. predvođeni svojim jatacima iz Obudovca. bataljon Posavskotrebavskog odreda od Gradačca prema Obudovcu. 101 Među poginulim borcima iz odreda bio je i Slovenac Kodre Jure iz jedne od tri slovenačke porodice koje su 1941. sa kojim se kao poznavalac terena kretao Ljubo Antić. U toku noći četnici iz Lončara. dok se 3. bataljonu. 156 . IV 1944. Jedinice 18. neprimjetno su se privukli zgradama u kojima su bili smješteni borci 1.Bosanskog Šamca prema Modriči i Gradačcu.

prijetili i terorisali pristalice NOP-a. Politički radnici u Posavini ulagali su i dalje mnogo truda da pridobiju Matu Mikića. bivšeg poslanika HSS. dok. žena i djece da ih gone i ubiju u znak osvete za ubistvo Cvitkušića. situacija je za njih postala nepovoljnija. pa i u Bosanskom Šamcu. Saznavši za to. Da bi se osvetili ustašama koji su ubili njihove sugrađane Hasana Zukića. nije došlo do očekivanog većeg priliva ljudstva iz hrvatskih sela u bataljone 18. gdje su pohvatali 18 Srba. a trojica (Zaim Zaimović. logornik.U hrvatskim selima nalazile su se grupe ustaša i ustaške milicije. str. marta štabu 3. * Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. godine. Slične zločine ustaše su činile i u drugim mjestima. gdje se sakupilo oko 200 ustaša iz cijele Posavine. i pored toga. korpusa (Zbornik IV. poveli ih prema Grebnicama i pobili kod vodenice na Savi. rodom iz Tišine. Trojica od njih (Pašaga Tihić.103 Poslije pet-šest dana grupa ustaša je došla u Tišinu i pokupila preko 50 ljudi. 5-6 omladinaca potrčalo je prema Tišini i kod mosta na Žandraku opalilo nekoliko rafala u pravcu sela. 103 v e ć i n a ovih omladinaca je o d m a h poslije tog događaja stupila u odred. 102 157 . grupa omladinaca iz Bosanskog Samca napala je na ustaški tabor u Slavonskom Šamcu i ubila i ranila nekoliko ustaša.102 Ustaše na čelu sa Skicom su došle na pazarni dan (četvrtak) u Orašje. 23. Alija Kujundžić i Salkan Kurbašić) su poginuli. 311). noću 26/27. Među poginulima je bio i Ivo Cvitkušić. ali u tome nisu uspjeli. Aliju Alajbegovića i Smaila Bičića. Najjače ustaško uporište bilo je u selu Prudu. hrvatske brigade u Posavinu 1944. Pomislivši da se radi o nekoj većoj partizanskoj jedinici ustaše su ostavile sakupljene seljake i pobjegli glavom bez obzira. februara. Patrole i pojedinci su odlazili u druga hrvatska sela gdje su agitovali. Miralem Šahinpašić i Zijah Bičić) su postali komandiri četa. knj. Boravak brigade pojačao je uticaj NOP-a među hrvatskim stanovništvom. hrvatske brigade. pa su ustaše morale bježati iz svojih sela i skrivati se u drugim mjestima ili u Slavoniji. 77. Dolaskom 18. No.

Početkom marta 1944. vojvođanske divizije stizali su iz Vojvodine novi borci.dobrovoljci. Tuzlanski. Majevički partizanski odred se uglavnom nalazio na prostoriji između komunikacija Čelić-Koraj i Lopare-Rastošnica. nalazila i 6. Tuzli. muslimanska brigada upućena prema Foči. dok je 16. U jedinice 16. imao je zadatak da razbije četničke grupe na prostoriji Lokanj-Kiseljak-Roćević. korpusa NOV i POJ je pristupio sređivanju i popunjavanju svojih jedinica. a jedna u Sremu. Tuzlanski NOP odred (komandant Omer Sluhić . ofanzivi i neuspjelog napada na Tuzlu. muslimansku brigadu popunila uključivanjem Modričkog bataljona Posavsko-trebavskog odreda u njen sastav i pripadnika partizanskih straža komandi mjesta Gradačac i Modriča. i 36. Trebave i Posavine. Štab 3. majevičku brigadu popunila na Majevici uključivanjem boraca iz Majevičkog partizanskog odreda i mobilizacijom novih boraca preko Komande majevičkog područja. dok je 16. Na rubovima ove povezane slobodne teritorije nalazili su se jaki neprijateljski garnizoni u Doboju.komesar Meša Selimović) nalazio se od početka januara 1944. Sedamnaesta istočnobosanska divizija je svoju 15. u srebreničkom kraju. koji je formiran u januaru 1944. uglavnom omladinci .U martu 1944. U to vrijeme u sjevernom dijelu istočne Bosne. Brčkom i Zvorniku. godine slobodna teritorija na sjevernom dijelu istočne Bosne obuhvatala je Semberiju i Posavinu i pobrđa Majevice i Trebave. već od januara 1944. Obje divizije su tada imale 6 brigada od kojih su pet bile na teritoriji Majevice. Poslije pretrpjelih gubitaka u 6. Semberije. djelovala su 4 partizanska NOP odreda: Majevički. dok su brdske dijelove tih planina djelimično kontrolisali četnici. Podrinjski NOP odred. Vojnopolitička situacija u to vrijeme nagovještavala je da se obje strane pripremaju za proljećna djejstva. istočnobosanska brigada sa zadatkom da kontroliše to područje i sređuje i popunjava svoje jedinice. u re158 . Posavsko-trebavski i Podrinjski. uništavajući četničke grupe i obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova. Petnaesta majevička brigada je orijentisana ka prostoriji Drinjača-Vlasenica-Srebrenica. gdje se.

dok. divizije sa 17. knj. divizije. neprijateljske ofanzive ostala sa dva bataljona. str. hrvatska brigada iz 17. Izvještaj Štaba 38. divizije Štabu 3. godine (Zbornik IV. marta i slijedećeg dana uputio patrole p r e m a Majevici i Posavini da uhvate vezu sa podređenim jedinicama. brigada. majevička brigada iz 27.104 Čin formiranja obavljen je 3. a 3. Jedinice NOV-e u istočnoj Bosni spremale su se za predstojeći prelazak u zapadnu Srbiju. divizije 1. istočnobosanske divizije105 u koju su ušle 17. Predviđeno je da se od Majevičkog i Posavsko-trebavskog odreda formira još jedna brigada. U Štab 38. 159 . knj. a Husein Krupić za načelnika štaba. Štab 3. gdje su već iz Sandžaka prodirale 2. marta 1944. Majevički. 36. 23. Dvanaestog marta članovi Štaba 38. stigao je sa Birča u Trnovu 10/11. divizije.107 104 105 106 107 U Štab 36. Podrinjski i Tuzlanski odred. Od vojvođanskih brigada ostale su pod k o m a n d o m štaba 16. 91-92). brigada ušle su u sastav novoformirane 36. obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova i bolnice u Srebreniku. u selu Bosanska Bijela. ostala je u Sremu. divizije. korpusa od 4. divizije bili su na referisanju kod načelnika Štaba 3. 23. Paško Romac Zdravko za političkog komesara. divizije. 18. majevičkom brigadom koja je poslije 6. Vlado Rolovič za političkog komesara. krajiška divizija. o formiranju 38. zatvarajući pravce Brčko-Srnice i Gračanica-Srnice. i 4. i 38. izuzev jednog bataljona. a Mileta Đokić za načelnika Štaba. proleterska i 5. divizijom u sjevernom dijelu istočne Bosne. 2. divizije su naimenovani: Miloš Zekić za komandanta. i 6. 5. zatvarajući pravac Tuzla-Srebrenik. Šesta vojvođanska brigada.jonu Srebrenika. tom IV. 486-490). Obavještenje Štaba 3. korpusa NOV i POJ trebalo da b u d u upućene dvije divizije prišlo se formiranju novih operativnih jedinica. Posavsko-trebavski NOP odred obezbjeđivao je slobodnu teritoriju u Posavini. Posavsko-trebavski. 22. korpusa od 26. S obzirom na to da su u zapadnu Srbiju po naređenju Vrhovnog štaba iz 3. korpusa koji se nalazio na Majevici i objedinjavao k o m a n d u nad 16. Štabu 38. dok. divizije je naloženo da se prebaci na teren Posavine i da tamo formira treću brigadu divizije. divizije su naimenovani: Marko Peričin Kamenjar za komandanta. 132. korpusa dobio je početkom marta odobrenje od Vrhovnog štaba NOV i POJ za formiranje nove 38. str. (Zbornik. 106 Štab 38. III 1944. marta 1944.

puk te divizije forsirao je Savu kod Rače. prebacili na prostoriju Vinkovci-Šid 13. sa zadatkom da zatvori pravac Brčko-Tuzla. naročito u otkrivanju partizanskih baza sa ranjenicima i opremom. marta njene prethodnice su se pojavile u Sremskoj Raci. Sedamnaesta majevička brigada je postavljena na sektor Trnava-Čengić. 2. Stoga su početkom marta iz Francuske. marta Majevički odred je dobio zadatak da postavi svoje bataljone u rejon Zajednice-Vukosavci i zatvori pravac Gornja Tuzla-Lopare. da zatvori pravac od Tuzle prema Brčkom. da zatvori pravac od Brčkog prema Srnicama.' 08 Štab Tridesetšeste divizije postavio je svoju 3. gdje se nalazila na obuci. Tuzlanski odred koji se nalazio na proToTžbornik IV. 27. Naređenjem od 14. brigade. divizije naredio je Štabu 18. sa zadatakom da zatvori pravac od Gračanice prema Gradačcu. brigadu na prostoriju Humci-Sitari-Drijenjča. brigadu na prostoriju Vražići-Zovik-Kalajđije-Rahić.Nijemci su očekivali prodor jedinica NOV iz istočne Bosne u Srbiju. a 36. a Posavsko-trebavskom odredu da se postavi na prostoriju Bukvik-Vitanovići. služeći se najcrnjim terorom. Trećeg korpusa u selima južno i zapadno od Janje. s tim da po potrebi aktivno djeluje sa dijelovima 3. Štab 36. 160 . a zadatak da potpuno iskorijeni uticaj NOP-a na osvojenom prostoru. 63. puk u Brčkom i Brezovom Polju. divizije. Županji i Slavonskom Samcu. str. Istovremeno su četnici. divizija dobila je zadatak od Štaba 3. divizija pravce koji od Save vode na slobodnu teritoriju zapadnog dijela Majevice i Posavine. dok. ostavljajući u svakom selu svoje manje ili veće posade. 269. Odmah zatim. hrvatska brigada stavljeni su pod operativnu komandu Štaba 36. korpusa da zatvori pravce koji iz Srema vode na slobodnu teritoriju Semberije i Majevice istočno od Brčkog. knj. Posavsko-trebavski odred i 18. hrvatske brigade da svoje jedinice orijentiše na prostoriju Srnice-Biberovo Polje. U takvoj situaciji 16. radi zaštite ranjenika koji su se nalazili u bolnici br. 23. Cilj neprijatelja je bio da postepeno osvaja teren. ustaše i zelenokadrovci otpočeli prikupljati svoje snage radi sadejstva sa esesovcima. a 5. a 28. SS (Handžar) diviziju. Već 12.

161 .' 09 Poslije forsiranja Save. marta. štab 36. Kada su videli da više niko ne dolazi. a 17. str. U Dubravama su ubili 3 lica. 312. Zastali su u centru sela i pozvali muške stanovnike da dođu na zbor.Kalajdžije. 43. Strebci i Gornji Zovik. neki su podlegli mučenju. divizije na prostoriji Koraj-Zabrđe od 15. dok. u D. k. Skakavi dva. str. puk 13. Nekolicini su ubili. 110 Slično se. Savo Orović. a po jednog u G. staraca i djece. do 18. neke su otpremili u logor. f. SS divizije započele su prodor na slobodnu teritoriju i 15. 26. esesovci su 18. u Grbavici dva. gdje su ih tukli. Bukviku. Palanci. Ne znajući prave namjere esesovaca. Osamnaestog marta neprijatelj ulazi u Vražiće u pratnji pet tenkova. 23. zbog saopštenja. četiri su teško ranjena. po zlu poznate divizije počinili mnoga zvijerstva nad nedužnim stanovništvom. 111 Analizirajući aktivnost neprijatelja i koncentraciju njegovih snaga na sektoru Brka-Palanka-Boče. 1972. 495. kasnije. Ratni dnevnik 1941-1945. ovlada rejonom Mačkovac-Jablanica i izvrši prodor cestom Brčko-Srnice-Gradačac. Oko 15. Slijedećeg dana učinjen je neuspješan napad na neprijatelja koji se utvrdio u Ratkoviću. jedinice 13. gdje su pripadnici ove. Gornjem Zoviku. marta Bijeljinu. Maoči. Odveli su ih u Brčko u zatvor. Rahiću. Zoviku-Kalajdžijama i u skoro svim selima brćanskog i bijeljinskog sreza. brigade u Brnjiku. među kojima je bilo mnogo žena. br. Šesnaestog marta 28. Nekoliko ljudi uspjelo je bježeći da izbjegne smrt. esesovci su sakupljenim seljacima naredili da se postroje i otvorili vatru iz automatskih oružja.storiji Zahirovići-Straža dobio je zadatak da izviđa i zatvori pravac od Tuzle prema Srebreniku. dogodilo i u Štrebcima. Ćosetima. Štab 36. reg. Arhiv VII. a ostale su kasnije pustili iz zatvora. a ostali su pokošeni. U selima Zovik . divizije je zaključio da neprijatelj teži da odbaci jedinice NOV i POJ sa ceste Brčko-Tuzla. aprila esesovci su u Gornjem i Donjem Bukviku uhapsili 123 seljaka. knj. Boderištu. Gornjem Islamovcu i Palanci (Referat Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača NR Bosne i Hercegovine). na zborno mjesto je stiglo oko 35 stanovnika. marta zauzele Čelić. aprila pokupili 18 seljaka. 1. maltretirali i mučili glađu. 9. divizije vrši napad na položaje 3. Beograd. Veoma žestoke borbe vodile su jedinice 16. Hronometar. odveli ih i postrijeljali. divizije je o tome obavijestio komandu Posavsko-trebavskog 109 110 111 Zbornik IV.

s obzirom na to da u Srebreniku ima već dosta ranjenika.područja i naredio joj da pojača mjere bezbijednosti. korpusa da jedinice 36. knj. morao srediti i popuniti svoje redove. poslije pretrpljenih velikih gubitaka. U nastaloj situaciji štab 38. Zbornik IV. Tada se procjenjivalo da neprijateljska ofanziva neće dugo trajati i da će proći kao i sve prethodne. Slijedećih desetak dana vladalo je relativno zatišje. divizije od 26. dok. marta ponovo došle na ranije položaje. Majevički partizanski odred je tada imao oko 450 boraca. jer je neprijatelj. U to vrijeme se uz jedinice 36. koji je trebao da uđe u sastav te brigade. 1/26-IV. 23. str. ostavljajući odredska jezgra. Iz Majevičkog NOP odreda izdvojen je jedan bataljon pod komandom Mile Mičića. Preporučeno je Komandi područja da iz Gradačca ne evakuiše bolnicu. a u slučaju neprijateljevog prodora da se povuče u Srebrenik. izvođene na prostoriji sjevernog dijela istočne Bosne. i Štabu 3. str. korpusa da će formirati treću brigadu od 500 Posavaca i 200 Majevičana. str. 107 i dok. 42. 24. Izvještaj Štaba 38. korpusa (Zbornik IV knj. divizije je predlagao načelniku Štaba 3. dok. 486-490). kako bi zaštitile bolnicu u Jablanici kojoj je prijetila opasnost da bude otkrivena i uništena. marta 1944. a u bolnici u Jablanici 462 ranjenika i bolesnika. 955. k. divizije nalazilo 132 ranjenika. divizije obavještava Štab 3. 26. divizije nije mogao prikupiti svoje jedinice i prići formiranju treće brigade. 162 . pa bi povećanje njihovog broja prouzrokovalo dodatne teškoće. 113 112 113 Arhiv VII. dok je Posavsko-trebavski brojao oko 700 boraca.112 Jedinice 36. marta 1944. 141. Tek 26. 1 1/25-V. i osloniti na masiv Majevice. divizije su se zbog nedostatka municije morale noću 19/20. fond NOP. divizije ostanu što duže na teritoriji zapadnog dijela Majevice. Štab 38. Formiranju treće brigade pristupilo bi se poslije raščišćavanja situacije na sektoru Majevice i prebacivanju Štaba divizije na sektor Posavine. Prethodno je iz Gradačca trebalo evakuisati što veću količinu namirnica i opreme. a kasnije da se prebace na liniju Gradačac-Biberovo Polje. 132. Štab 36. marta povući na prostoriju Hrgovi-Straža-Bijela-Srebrenik. ali su 22. reg.

Druga dva bataljona odreda nalazila su se u Modriči. knj. divizije iz istih razloga nije usvojio taj zahtjev. Međutim. dok. divizije. divizije nije usvojio taj zahtjev. brigade je tražio da jedna brigada 36. str. odbrana slobodne teritorije na zapadnom dijelu Majevice. 26. zbog obezbjeđenja pozadinskih ustanova. aprila 1944. od kojih 50 jednometnih. dok. Bosanskom Šamcu. 13.U prvobitnom naređenju Štaba 36. 115 1. 163 . 462-463). Gradačcu i okolini. Početkom aprila odred je u svom sastavu imao 4 bataljona sa oko 700 boraca . Hrvata i pripadnika drugih naroda i narodnosti. Muslimana. (Zbornik IV. hrvatske brigade od 23. ali je mogao učiniti znatno više da nije bio prinuđen da svoje jedinice drži na položajima i u garnizonima. divizije dođe na sektor Posavine. bilo je predviđeno da 18. divizije zatvaranje pravaca Brčko-Srnice-Brčko-Čelić i Tuzla-Lopare. divizije od 2.Srba. divizije da oslobodi Posavsko-trebavski odred od držanja položaja kod Bukvika. pošto je smatrao da je primaran zadatak jedinica 36. Odred je razvio raznovrstan političko-propagandni i kultruno-prosvjetni rad na terenu. III 1944. Izvještaj Štaba Posavsko-trebavskog odreda Štabu 36. 23. Nije bio snabdjeven dovoljnom količinom municije koja se svakodnevno trošila. radi osiguranja osjetljivog boka jedinica na Majevici. knj. vojvođanske brigade. (Zbornik IV.4 115 Obavještenje Štaba 36. Posjedovao je 5 puškomitraljeza. Štab 36. str. ali Štab 36. pa se od toga odustalo poslije izvještaja Štaba 18. radi čišćenja terena od ustaških i četničkih grupa koje su postale znatno aktivnije sa početkom neprijateljske ofanzive. tj. da je vršio svoju odredsku funkciju. zatvarajući pravac Brčko-Srnice. a teško nadoknađivala. hrvatska brigada uputi jedan svoj bataljon na položaje kod Dubrava. zbog toga što je bilo neophodno njegovo prisustvo na prostoriji Gradačac-Bosanski Šamac-Orašje. organa narodne vlasti i društveno-političkih organizacija. 1 mitraljez. divizije Štabu 18. tj. Štab 18. 1 minobacač i oko 500 pušaka. brigade.114 I sekretar Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu tražio je od Štaba 36. Posavsko-trebavski odred je sa dva bataljona držao položaje kod Bukvika i Brke na lijevom boku jedinica 3. 58-60). 24. gdje su se nalazile njegove jedinice.

(Midhat Muratbegović. rolna 7/334-337). (Arhiv VII. str. zapravo. SS divizije u Brezovom Polju. ubili Hasan Đanamović i Nazif Omerbašić.Prisustvo jedinica 13. bila je od 1939. Dva dana kasnije. 164 . Slavonskom Samcu i Gračanici i odlazak glavnine Posavsko-trebavskog odreda u rejon Bukvika. Žene BiH u NOB. Sarajevo. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. marta upale u Bosanski Šamac. (Arhiv IRP. koji je zbog toga osuđen na smrt. Sa njom su poginuli omladinac Tomo Tadić i Mika Miletić članovi KPJ. SS diviziju. SS divizije. kat. Uhapšena je oktobra 1941. Dvadesetpetog marta ustaše iz Pruda su napale Odžak i trenutno ga zauzele. Svjetlost Sarajevo. pa je neprijatelj protjeran. zbirka NOR-a. III 1944. zamjenjena je za zarobljene Nijemce i stupila u Diljski odred. godine i od strane ustaškog prijekog suda u Glini osuđena na smrt. kapelan iz Modriče. Njega su. 2771). žena i djece. 382-386). 118 U Odžak je došao esesovački oficir Derviš Ljuća sa zadatkom da regrutuje omladince u 13. Mirjana Mijojlić. IRP Sarajevo. Mikrofilm. Tada je poginula Mira Mijojlić. ubile dvojicu pristalica NOP-a i zapalili nekoliko kuća. izvršili samoubistvo jer su ih na obali Save opkolile jake neprijateljske snage. Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. 117 Na oslobođenoj teritoriji ustaški elementi su počeli dizati glave ohrabreni dolaskom jedinica 13. Ustaše iz Pruda su 16. počeli su otvoreno istupati. 116 117 118 Mira Mijojlić. Prvih dana novembra 1943. zelenokadrovci i četnici i otpočeli sa napadom na dijelove slobodne teritorije. br. ali joj je smrtna kazna zamijenjena vremenskom. III 1944. 1977. Izvještaj sekretara OKPJ za Trebavu i Posavinu upućen 26. Oni su. po zadatku sreskog komiteta KPJ u centru Odžaka. god. gdje je odmah uključena u partijski rad. Živka Dragića i Tomu Kasapovića uhvatile su ustaše i sasjekli ih sjekirama. Pola sata kasnije izvršen je protivnapad jedne čete partizana i odžačkih omladinaca. član Mjesnog komiteta KPJ za Bijeljinu. Gubitkom ovih drugova znatno je otežan rad Opštinskog komiteta u Odžaku čiji su bili članovi.116 član sreskog komiteta KPJ za Modriču i sekretar Opštinskog komiteta za Odžak. Najizrazitiji među njima bio je Rihard Vajs. odakle je po vlastitoj želji prešla u Bosnu i našla se na teritoriji Odžaka. iskoristile su ustaše. jačim snagama napali su Novi Grad i Dubicu i ubili oko 60 ljudi.

hrvatske brigade četnici su sustignuti i razbijeni u Gornjoj Slatini pa su se u neredu morali povući u pravcu Žabara. 121 "Mito 120 Izvještaj o četničkom napadu donio je u Modriču kurir Pero Stanković i predao komandantu 18. divizije uspijevaju da zadrže neprijatelja na svim pravcima. članove KPJ. aprila. 165 . Tu su ih Nijemci prihvatali i ponovo naoružavali. U periodu od 1. Četničke grupe uglavnom su izbjegavale borbu i pod pritiskom partizanskih jedinica povlačile se prema Brčkom.119 Sa početkom neprijateljske ofanzive četnici su postali aktivniji. a četnici su imali 10 mrtvih i više ranjenih. jedinice 13. bataljona Posavko-trebavskog odreda i zarobili oko 30 nenaoružanih ranjenika i bolesnika. među kojima i 3 bolničarke. Bio je pazarni dan i u gradu mnogo kola. Energičnom intervencijom 3. od ušća rijeke Tinje u Savu do ušća rijeke Janje u Drinu. Odatle su četnici ponovo upadali u Posavinu i nastojali da onemoguće rad pozadinskih organa NOP-a i NOO. Vojka Vasiljevića i Danka Stankovića. 120 Na Trebavi se u to vrijeme nalazilo (po spisku) oko 1200 trebavskih i 300 ozrenskih četnika koji su stigli početkom neprijateljske ofanzive. SS divizije vrše pritisak na brigade 36. 121 Tada je i na Drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda napala na položajima kod Bukvika jedna kolona esesovaca. u Posavini je bilo oko 250-300 četnika. hrvatske brigade Franji Herljeviću. Borbe se svaki dan vode. ali jedinice 36. i 16. naročito poslije dolaska grupe majevičkih četnika u Posavinu. Pop Savo Božić razvio je intenzivnu političku aktivnost. među kojima predsjednika Koju Stanišića. Tako su četnici pod komandom Obrada Burića iznenadno napali komoru i grupu boraca 2. Nastojao je da na svoju stranu privuče i pripadnike razbijenih i razoružanih zelenokadrovskih jedinica. koji su izgubili uticaj u muslimanskim podtrebavskim selima. i 16. On je odmah naredio da se kola mobilišu. Uz to su sprovodili teror i vršili prisilnu mobilizaciju ljudstva. podržana sa 3 tenka. Zarobljeni partizani su oslobođeni.U martu 1944. bataljona 18. do 10. pozivajući na sastanke i dogovore ugledne domaćine iz muslimanskih i hrvatskih sela. i borci su pojurili prema Slatini. divizije na cijelom frontu. Početkom marta ubili su u Gornjoj Slatini tri člana narodnooslobodilačkog odbora.

dok. korpusa je odlučio da zadrži Štab 38. i 16. 27. divizija su se pod pritiskom neprijatelja povukle prema planini Jelici. dikoju je bataljon zaustavio i nanio joj znatne gubitke. Izvještaj Štaba 3. aprila stigla na sjeverozapadne obronke Majevice i razmjestila se na prostoriju Humci-Jasenica-Srebrenik. poslije žestoke artiljerijske pripreme. str. Tuzlanskim i Posavsko-trebavskim odredom. aprila. Pod snažnim pritiskom jakih neprijateljskih snaga. korpusa donio odluku da 16. VII 1944. vojvođanske divizije. majevičkom brigadom na Majevici. Zbornik IV. koje ih je stajalo znatnih gubitaka. dok. aprila prebacile na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla. korpusa od 11. brigade preuzela jedna brigada 16. hrvatskom brigadom. Vrhovnom štabu NOV i POJ (Zbornik IV. 38. 122 166 . i 36. divizije eventualnim prodorom neprijatelja iz pravca Tuzle. vojvođanske divizije. Lukavac-Stjepkovica u zahvatu ceste Brčko-Srnice. sa ciljem da se povežu sa 18. divizija krenu preko Spreče na Birač u vezi planiranih dejstava prema Srbiji. Majevičkim. što su one i učinile 16. radi spajanja sa ostalim jedinicama divizije. VII 1944. 38. 27. divizije sa 17. 9. Izvještaj Štaba 3.' 22 Dvanaestog aprila. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim odredom. Šesnaesta i 36. brigade 36. S obzirom na važnost Majevice. Sektor Janja-Donja Trnova je od 17. kada je napao jedinice 36. str. majevička brigada koja je sa Štabom 38. sa 18.Da bi izbjegle dalje frontalno sučeljavanje sa neprijateljem. divizije. 186). knj. koji su bili na referisanju u Štabu 38. knj. Na njihovo mjesto je upućena 17. neprijatelj je istovremeno napao i na položaje Posavsko-trebavskog odreda na liniji Bukvik-Vitanovići-Gajevi. Istog dana zamjenik komandanta i politički komesar 18. otpočeo opšti napad na jedinice NOV i POJ na čitavom frontu od ušća Tinje do ušća Janje. tj. divizije su se 9. 186. Dvanaestog aprila u 3 časa ujutro neprijatelj je. jedinice Posavsko-trebavskog odreda su morale da se povuku na nove položaje na liniji Hrgovi-Bijela. hrvatske brigade. a i zbog mogućnosti da budu odsječene od jedinica 16. korpusa od 11. Semberije i Posavine Štab 3. Tada je Štab 3. Vrhovnom štabu NOV i POJ. te iz pravaca Gračanice i Tuzle.

124 Istovremeno je jedan bataljon 12. referent saniteta Posavsko-trebavskog odreda. brigade Franjom Herljevićem i zamjenikom komandanta odreda Matom Belićem. a komesar Mićo Rakić. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica i generala Savu Orovića koji je iz Glavnog štaba Vojvodine išao u Vrhovni štab. 4. bataljon Posavsko-trebavskog odreda. delegate II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne. Srema. 123 Arhiv VII fond NOP. Ratni dnevnik 1941-1945. stigla je u Štab odreda nova zapovijest Štaba 38. do jedinica 11. nakon dva sata. hrvatske brigade i 1. partizanski general Savo Orović je preko Srebrenika stigao u Gradačac 27. k. krajiške brigade krenuo za selo Majevac u susret delegatima. 495-496). (Savo Orović. Tog dana 17. smješten u kući braće Ibrahimbegovića. No. aprila opšti napad na jedinice 16. br. str. Ostao je u mjestu 11 dana. koji su bili svrstani u četu čiji je komandir bio Drago Stefanović Šico. organizovao komandant mjesta Gradačac Midhat Muradbegović. radi preformiranja odreda u Posavsku brigadu. reg. 13. iz Modriče u srednju Bosnu. Međutim. marta i drugarskoj večeri 31. Majevički NOP odred u selu Drijenjča radi zaštite bolnice u Jablanici. krajiške divizije. sa komandantom 18. a Tuzlanski NOP odred na liniji Podorašje-Ljenobud.vizije. Došlo je do borbe u susretu u kojoj su se naročito istakli omladinci-delegati za kongres. Za to vrijeme je upoznao većinu partizanskih rukovodilaca Trebave i Posavine (iz tih susreta sačuvana je i jedna fotografija). divizije i da se preformiranje odreda u brigadu odlaže. 1258. Prisustvovao je akademiji održanoj u čast 27. aprila. marta 1941. divizije u kojoj se kaže da su jake neprijateljske snage izvršile 12. i 38. toga dana je krenula i jedna neprijateljska jedinica u istom pravcu. majevička nalazila se na prostoriji Humci-Sitari-Jasenica. odnosno njen Prvi bataljon sa Posavsko-trebavskim odredom (bez jednog bataljona) pokrivao je tada prostoriju Srnice-Hrgovi-Gradačac-Modriča. 11. 36. u njegovu čast. f. sa zadatkom da doprate. Treći bataljon 18. godine. 1. krenuli su. marta 1944. 124 p r v . gdje je ostao dva dana u kući porodice Odžaković. omladinskoj priredbi 30. Devetog aprila general Orović je stigao u Modriču. aprila. 123 Osamnaesta hrvatska brigada. prenijeli su naređenje da se odred prikupi na prostoriji Gornji Srebrenik-Čehaje. 167 . U Modriči je takođe prisustvovao priredbi na kojoj je medicinar Bešlaga Korajkić. pjevao uz harmoniku poznatu partizansku pjesmu »Konjuh planinom«. III koju je.

pa su se jedinice odreda uputile prema Modriči. 24. divizije depešom je javio Štabu 3. hrvatske brigade i Štabu Posavsko-trebavskog odreda da svoje jedinice povuku na liniju Zelinja-Međeđa i da se odatle prebace na teren Posavine u pozadinu neprijateljskih jedinica. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred još u Posavini.Štab 38. 64. SS divizije počele su nadiranje prema Srnicama. aprila govori da su 18. str. u pogodnom momentu. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda privremeno prebace preko rijeke Bosne na Vučjak. u slučaju nemogućnosti manevrisanja na terenu Posavine. Određena je prostorija Jasenice-Srebrenik-Špionica za prikupljanje jedinica poslije ofanzive. a komoru osloboditi nepotrebnog prtljaga kako bi bile pokretljivije. naređe125 126 Zapovjest Štaba 38. 207). pošto su prethodno popravile most na rijeci Tinji. korpusa da je neprijatelj 15. 168 . naredio Štabu 18. a radi čuvanja žive sile u toku neprijateljske ofanzive. U Posavini je trebalo da ostave manje gerilske grupe koje bi ometale neprijatelja. (Zbornik IV. jedinice 18. gdje ih je prihvatila jedna jedinica 11. Sutradan je neprijatelj nastavio nastupanje prema Gradačcu. dostavljale podatke o snazi i kretanju neprijatelja glavnini. divizije od 13. U zapovijesti je bilo predviđeno da se. povratila na teren Posavine. Sve jedinice su morale zakopati teška oružja na sigurna mjesta.126 Treći bataljon 18. Komandant 38. aprila. Depeša od 16. divizije je pomenutom zapoviješću od 13. Šesnaestog aprila bataljoni su u povratku stigli na lijevu obalu Bosne. uz jaku podršku artiljerije i tenkova koji su obasipali vatrom jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje su se povlačile na novu prostoriju preko Srnica i Vučkovaca. bataljon Posavsko-trebavskog odreda dopratili su u Kulaše delegate za II kongres USAOJ-a. hrvatske brigade i 1. 125 Petnaestog aprila. da bi se ona. divizije. knj. aprila 1944. koje su otpočele nastupanje iz Brčkog i Tuzle. jedinice 13. Pošto su jake njemačke snage nadirale iz pravca Srnica i Bosanskog Šamca. aprila ušao u Humce i da prodire od Bukvika prema Srnicama i od Tuzle prema Drijenjči. Odmah im je naređeno da zauzmu položaje na lijevoj obali i da na tom mostobranu obezbijede prebacivanje glavnine brigade i odreda. dok.

gdje su tada postojali vrlo povoljni uslovi za rad. Sitare. odakle se usiljenim maršom. Tog dana 17. Sa Hasanom Brkićem je krajem januara u Semberiju stigao Uglješa Danilović. godine f o r m i r a n j e Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu sa sekretarom Hasanom Brkićem. ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNOTERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. divizije Štaba 3. a SKOJ nije djelovao kao povezana 169 . Špionicu. isto toliko nepokretnih ranjenika i bolesnika su poslije nekoliko dana zarobili i ubili esesovci i četnici kada su otkrili baze. govori da je neprijatelj zauzeo Srnice. članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva koji su znatno doprinijeli razgaranju partijsko-političkog rada u tom kraju. a polovinom februara i Rodoljub Colaković. sve jedinice brigade i odreda. Potpeć. aprila. DJELATNOST DRUŠTVENO-POLITlCKIH ORGANIZACIJA. Cage i druga sela u Posavini i zapadnom dijelu Majevice. DO PROLJEĆA 1944.no je da se prebacivanje preko rijeke ubrzano odvija. izvršenim 19. aprila. 16. Humce. Međutim. Depeša komandanta 38. Oni su na terenu zatekli malobrojnu partijsku i skojevsku organizaciju koja nije mogla da odgovori naraslim potrebama za širim političkim radom. majevička brigada se nalazila u Kara vlaškoj Maoči. Nije postojalo rukovođenje iz jednog centra. upućena 18. Srebrenik. godine. mnogi odbornici i istaknuti saradnici NOP-a prebacili su se na lijevu obalu Bosne. članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. korpusa. U nedelju. Sutradan su jedinice provele dan na Vučjaku. niti se djelatnost odvijala po sektorima zaduženja. U početnoj fazi svog djelovanja Komitet je najviše pažnje poklonio razvoju partijske organizacije u Semberiji. Gradačac. Veliki broj simpatizera KPJ nije bio obuhvaćen političkim radom. i 20. pod teškom borbom probila do ranjenika na prostoru Trnava-Bjeloševac-Čengić i spasla preko 250 pokretnih ranjenika. GODINE U januaru 1943. aprila 1944.

(Bijeljina. Stvoreno je rukovodstvo u koje su ušli i drugovi iz Posavine. IV. a domobranski garnizoni blokirani u svojim uporištima. Isto. Četnici su bili istisnuti iz Semberije. formiran je 2. a Sremski NOP odred. Oblasni komitet je odmah preduzeo mjere za organizaciono učvršćivanje i proširivanje partijskih i skojevskih organizacija. Arhiv IRP Sarajevo. za stvaranje novih i jačanje postojećih narodnooslobodilačkih odbora. kat. Moramo na svaki način nastojati da prodremo u Posavinu. str.posebna organizacija. IV 1943. godine narodnooslobodilački pokret u Semberiji i na Majevici se uspješno razvijao. U februaru 1943. nego su aktivi odvojeno djelovali. Rodoljub Ćolaković. Sarajevo. 127 Slična situacija u pogledu partijske i skojevske organizovanosti bila je i u brčanskom srezu. 98. 128 Početkom 1943. Hasan Brkić između ostalog kaže: »Sređivanjem organizacije bijeijinskog sreza postavilo se pitanje za brčanski srez. U svom izvještaju Pokrajinskom komitetu od 29. 1392). 129 Uporedo sa partijsko-političkim radom u bjeljinskom srezu. ali bez stalne veze i kontrole«. izuzev Janje i Ugljevika. 1392. koji se tada vratio sa Birča. U januaru 1943. str. Zbirka NOR-a kat. Brčko. 102. Poslije obilaženja ćelija zakazano je savjetovanje na kojem su pretrešeni nedostaci i pogreške u radu. stvorene su partijske organizacije i narodnooslobodilački odbori koji su bili stvarna i jedina vlast u tim selima. godine ponovo je formiran Sreski komitet KPJ za brčanski srez sa sekretarom Svetolikom Gospićem Brkom. što je bilo neophodno poslije višemjesečne četničke vladavine u ovom kraju. 1951. knj. Odred se stalno popunjavao dolaskom novih dobrovoljaca iz Srema. Zapisi iz oslobodilačkog rata. imao je 3 dobro naoružana i jaka bataljona.. br. Svjetlost. majevičkog NOP odreda. (Arhiv IRP Sarajevo. 130 127 128 129 130 Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu upućen Pokrajinskom komitetu KPJ za BiH 29. bataljon 2. a naročito za političko uzdizanje masa. prišlo se stvaranju. autora) postojale su. br. prim. 170 . IV 1943. Da bi poboljšao stanje. Organizacije u gradovima Bi i B2. proširivanju partijskih i skojevskih organizacija. Zbirka NOR-a. godine. U svim naseljima u Semberiji.. kao i stvaranju narodnooslobodilačkih odbora i odbora Antifašističkog fronta žena i u brčanskom srezu.

IRP Sarajevo. Osim toga. Slavko Mićanović. i izvještaj sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Bih od 18. kojeg svakog časa može iznenaditi podmukli neprijatelj«. a svi naši aktivisti žive opreznim životom vojnika. Zbog toga se u selu. 171 . Poslije prolaska neprijateljskih snaga oni uspješno nastavljaju svoja djejstva. a najveći uspjeh je razbijanje i razoružavanje 3. Tu je i sjedište Sreskog komiteta. 131 Pomenuti izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. Panto Marković.U martu 1943. a na Majevici je ostao Majevički NOP odred i jedan vojvođanski bataljon. Semberijska sela su potpuno slobodna. majevički NOP odred. Borika Stančić i Milenko Stojaković. Posavini i na Majevici. godine neprijatelj je jakim snagama započeo ofanzvu na području Majevice i Semberije. prave im zasjede i pripucavaju u samom Ražljevu. pa u znatnom broju prelaze u jedinice NOV i POJ. Gotovo svi stariji članovi Partije otišli su u odred. rasformiralo. domobranske pukovnije. nalazi jedan naš vod. U maju 1943. VIII 1943. Mikrofilm. ovdje četničke grupice otežavaju kretanje naših aktivista.u pomenutoj knjizi Zapisa piše: »Poslije razbijanja majevičkih četnika mi smo u Ražljevu uspostavili komandu mjesta i opštinski N 0 0 . ali je ono po nalogu tadašnjeg sekretara PK KPJ za BiH Ise Jovanovića. od kojih su se trojica nalazila u drugim krajevima istočne Bosne. Na cijeloj prostoriji Majevice i Semberije oni nanose velike gubitke ustaškim. Zbog toga su vojvođanske brigade prešle na Birač. (Arhiv VII. 11. rolna 4/290-291). kao stalno obezbjeđenje. dolazi do daljeg narastanja snaga NOP-a u Semberiji. Haso Burić. a mlađi još nisu vični radu. IV 1943. Funkcije Okružnog komiteta morao je da preuzme Oblasni komitet koji je imao svega 7 ljudi. juna kod Čađavice. Tako je Ražljevo postalo važan punkt u ovom srezu. godine Oblasni komitet KPJ je formirao Okružno partijsko rukmodstvo za Majevicu. koji se tada nalazio u okolini Foče i nije poznavao pravo stanje partijske organizacije u Semberiji. O tome Rodoljub Čolaković . 131 U aprilu 1943. Semberiju i Posavinu u sastavu: Svetolik Gospić (sekretar). Tada su na Majevici formirane dvije grupe vojvođanskih bataljona i 3. domobranskim i četničkim snagama među kojima već dolazi do diferenciranja. Posavini i na Majevici. ali u selima oko Brčkog ima još četničkih grupa. Uslovi za rad su teži nego u srezu bijeljinskom.

Bijeljinska partijska organizacija tada. Arhiv VII. a po drugom 123 člana KPJ i 78 kandidata. godine imenovao sekretar Oblasnog komiteta u sastavu: Boro Popović. VIII 1943. i sekretara Oblasnog komiteta KPJ od 24. u blizini jakog neprijateljskog garnizona u Brčkom i stalno ometan od četnika koji su stacionirali svoje čete i bataljone u svakom srpskom selu Posavine.U ljeto 1943.132 Opštinski komitet KPJ za Posavinu. Gradačcu i Gračanici. gdje je u proljeće 1943. Posavini i na Majevici se povećava. U isto vrijeme brčanska partijska organizacija je imala. U blizini nije bilo partizanskih jedinica. 132 Izvještaj sekretara PK KPJ od 18. Imala je pet opštinskih komiteta: Ražljevački sa 32 člana KPJ i 33 kandidata. i 17. obuhvatao je teritoriju Posavine sa centrom u Bukviku. pa su sami morali obezbjeđivati svoju djelatnost. Dragaljevački od 29 članova KPJ i 31 kandidat. Postojale su 2 partijske organizacije na samoj Trebavi. Mjesto je bilo udaljeno od neprijateljskih garnizona. od kojih su 6 članovi biroa Komiteta. VIII 1943. a u komandnom sastavu jedinica DOMDO pukovnije nalazili su se saradnici NOP-a. Mikrofilm IRP. Nešto povoljnija situacija bila je u Srebreniku. godine formirana partijska organizacija. godine broj partijskih i skojevskih organizacija u Semberiji. kao i njihovi drugovi u Posavini. i po jedna u Modriči. divizije. Poslije dolaska glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i formiranja 16. 172 . U to vrijeme na terenu Trebave djelovalo je 20 članova KPJ i 2 kandidata. Nije postojalo posebno partijsko rukovodstvo za taj kraj. Jablanički sa 15 članova KPJ i 14 kandidata i Brčanski sa 16 članova KPJ i 3 kandidata. Sarajevo rolna 4/290-296 i 335-336. Postojalo je 7 opštinskih komiteta i Sreski komitet sa 12 članova. Posavski sa 16 članova KPJ i 25 kandidata. On je djelovao u težim uslovima nego Ražljevački. po jednom izvještaju. 104 člana KPJ i 106 kandidata. kojeg je u junu 1943. na neoslobođenoj teritoriji. a po drugom 248 članova i 128 kandidata. Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović. po jednom izvještaju. Članovi KPJ djelovali su u sličnim uslovima. broji 236 članova i 125 kandidata.

Čolaković i Humo ostaju u Semberiji. rolna 4/361-362). Mikrofilm. 13 -"' Tada je organizacijom SKOJ-a rukovodio Nijaz Dizdarević instruktor PK Skoja. Sarajevo. a Milena Marković je bila zadužena za stvaranje organizacije Antifašističkog fronta žena. Da bi odgovorila mnogobrojnim i složenijim zadacima koji je razvitak događaja nametnuo i zahtjevao. Mikrofilm..novi sekretar Rodoljub Čolaković.134 Poslije odlaska jedinica 17. (Arhiv VII. Obraćajući se Pokrajinskom komitetu. 173 .. (Arhiv VII. divizije sa Trebave na Ozren.136 133 134 Haso Burić i Boško Milutinović Đedo stigli su u Bukvik sa jedinicama 1. Mandžič je došao u Srebrenik gdje je na sastanku komunista sa Trebave formirao Privremeno partijsko okružno rukovodstvo za taj kraj u koji su ušli sekretari opštinskih komiteta. IRP. a za sada Povjereništva OK Tuzla i OK Trebava. partijska organizacija istočne Bosne se morala organizaciono postaviti tako da obuhvati sve krajeve i da oformi svoja operativna tijela . VIII 1943. Avdo Humo i Pašaga Mandžič. Sarajevo. kao naredne stepenice u razvoju do formiranja Okružnog komiteta KPJ kao konačne organizacione jedince za jedan okrug. rolna 4/462-463).i što se Trebave tiče ovo privremeno rukovodstvo moći će se s vremenom pretvoriti u OK Trebava. divizije na Trebavu. rukovodilac SKOJ-a i rukovodilac AFŽ. . on između ostalog. Tada se ponovo formiraju okružni komiteti za Birač (sekretar Milutin Đurašković) i Majevicu (sekretar Stevo Popović). Početkom avgusta na Majevicu dolaze tri člana Pokrajinskog komiteta KPJ za B i H . jer je Trebava teren sa nekoliko srezova«. avgusta sa jedinicama 17. Daje im zadatak da i dalje rade na proširenju i učvršćivanju partijske organizacije. godine.komitete u opštinama. majevičke brigade u trećoj dekadi jula 1943.vojno-politička situacija u istočnoj Bosni se naglo razvija u korist NOP-a. Izvještaj Pašage Mandžića od 27.. a Pašaga Mandžič kreće 13. 136 Mandžić pravi razliku između Privremenog okružnog partijskog rukovodstva i Povjereništva Okružnog komiteta. Samo je ovdje teško formirati sreske komitete. Na putu za Trebavu drži sastanak sa Borom Popovićem i Hasom Burićem 133 prima od njih izvještaj o radu partijske organizacije u Posavini. IRP.'35 Tada su formirani i opštinski komiteti za Modriču i Srebrenik i mjesni komitet u Gradačcu koji je vršio funkciju opštinskog komiteta. kaže: »Pišete mi da mislite formirati OK za Majevicu. srezovima i okruzima.

Zapisi iz oslobodilačkog rata. 1. U njemu se sada nalaze: Brko. kako bi pomogli jačanje postojećih i stvaranje novih partijskih i skojevskih organizacija. organizacija žena. Prosveta. Bilo je mnogo politički neobuhvaćenih omladinaca i omladinki. Posebno se insistiralo na radu sa omladinom i ženama. rolna 4/612-620. Boro Polkom i Boro (Svetolik Gospić. godine. septembra. 290 i 291 kaže: »Formirano 174 . omladine i narodnooslobodilačkih odbora. Ruža Spasojević. koji su ušli u novoformirano Okružno partijsko povjerenstvo.137 Na osnovu te odluke Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu uputio je na Trebavu i u Posavinu. kada je stiglo u ovaj grad i iz njega počelo djelovati kao cjelina. Svetolika Gospića Brku. IRP Sarajevo. Sekretar Povjerenstva je bio Svetolik Gospić. Gradačac i druge. početkom septembra 1943. odbore Antifašističkog fronta žena i narodnooslobodilačke odbore. autora). Mladena Jeftića. 1956. Ruža. piše: »Povjerenstvo u ovom sastavu nije dobro. Beograd. uputi nekoliko partijskih i skojevskih rukovodilaca u srezove Modriču. jer se dotada toj aktivnosti poklanjalo malo pažnje. 368-369. kako bi se što prije formirala Muslimanska brigada. formiraju aktive Skoja i USAOJ-a. i to hitno«. Boro Popović u svojoj knjizi »Partizani u Posavini« na str. Tada je u Povjerenstvo kooptiran Edhem Čamo.Opštinski komiteti su dobili zadatak da u svom kraju stvore nekoliko partijskih organizacija. Kada su članovi Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu rješili da formiraju okružna partijska povjereništva za Tuzlu i Trebavu. Povjerenstvo bi trebalo popuniti jednim drugom. str. Mikrofilm. U zapisniku nastalom mjesec dana kasnije koji je vođen na sastanku Oblasnog komiteta KPJ u Tuzli. koje je trebalo pripremiti i orijentisati da dobrovoljno stupe u jedinice NOV i POJ. oni su imali u vidu da na tom terenu nema dovoljno iskusnih partijskih kadrova. koja je imala kadrove sa najdužim iskustvom. a razvoj vojno-političke situacije je zahtijevalo brzo djelovanje. Zbog toga su odlučili da se iz semberijske partijske organizacije. Boro Popović i Borika Stančić prim. Povjerenstvo nije bilo na okupu sve do oslobođenja Gradačca 15. Ulagani su napori da se poveća priliv omladine iz muslimanskih sela. Arhiv VII. Boriku Stančića i Ružu Spasojević. 138 137 138 Rodoljub Čolaković. Isključili smo jednog člana. knj.

neko rješenje u kome se to potvrđuje. IRP. . održana je šira plenarna sjednica Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Donio mi je i pismo. Na njoj su prisustvovali članovi Pokrajinskog komiteta za BiH. od 9. .O formiranju Okružnog povjerenstva govori izvještaj Rodoljuba Čolakovića od 18.' 40 Za sekretara Okružnog komiteta KPJ imenovan je Džemal Bijedić.jedinice NOV i POJ brojčano pojačati i pomoći u kadrovima i na druge načine. Džemal Bijedić je jedno vrijeme bio sekretar Mjesnog komiteta u okupiranom Sarajevu. Posavine i Tuzle za snabdijevanje jedinica NOV i POJ i stanovništva u ratom opustošenim krajevima istočne Bosne. . To je partizansko ime Hasana Brkića. Sarajevo. majevičke brigade. Sekretar je Svetolik Gospić Brko. do 11. rolna 4/294 i 477-178. str. (Arhiv VII. sekretara Oblasnos komiteta KPJ«. Mikrofilm. Organizacioni izvještaj Oblasnog komiteta za savjetovanje komunista istočne Bosne u Bijeljini. USAOJ-a i AFŽ-a. godine. oktobra 1943.organizovati uspješnu propagandu i agitaciju i pokrenuti list »Front slobode«.u svim krajevima organizovati i proširiti organizacije SKOJ-a. članovi Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. IX 1943. .mobilisati snage iz Semberije. On mi saopšti da sam i ja član Povjerenstva. godine. knj. jer su se sa terena upućivali partijski rukovodioci u jedinice NOV i POJ i obratno (u isto vrijeme Hasan Brkić je pošao je Okružno partijsko povjerenstvo za to područje. kao prioritetni. Pismo je za Oblasni komitet potpisao Aco. Mikrofilm. te sekretari i pojedini članovi okružnih komiteta iz istočne Bosne. IRP Sarajevo.O formiranju i radu Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu.uspostaviti organe narodne vlasti i organizovati vojno-pozadinske ustanove na oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji.139 U oslobođenoj Tuzli. 14 ' Dotadašnji sekretar Okružnog povjereništva Svetolik Gospić pošao je na dužnost partijskog rukovodioca novoformirane 17. 2. Istočna Bosna u NOR-u. Stevo Popović . 355-357. Arhiv VII. 139 140 141 175 . Na sjednici je odlučeno da se Okružno partijsko povjerenstvo za Trebavu i Posavinu reorganizuje u Okružni komitet KPJ i popuni. uzmu u rješavanje sljedeći zadaci: . V I I I i njegovo pismo Uglješi Daniloviću od 14. Na sjednici je odlučeno da se. rolna 7/76-82).

Kladaru. I u mnogim naseljima su formirani politički aktivi od kandidata za članstvo KPJ i saradnika NOP-a. formirana u novembru 1943. Partijska ćelija na Pustari prvobitno je imala 3 člana. tri člana. Mjesni komitet u Gradačcu i partijske ćelije i aktivi u opštinama Bosanski Samac i Odžak. Mladen Jeftić. godine. Jelka Ljubas.sa dužnosti sekretara Oblasnog komiteta na dužnost političkog komesara 27. Od kraja avgusta do decembra 1943. Boro Popović i Mevla Jaku• ' 142 povic. divizije. zamijenio Enver Humo. 1840. Prvi sekretar komiteta bio je Salih Žilić. Tarevcima. godine. Čardaku. Skugriću i Kruškovom Polju. Ti aktivi su se nalazili u Modriči. a članovi Slobodan Janković. Zbirka NOR-a. Garevcu. Poslije njega za sekretara dolazi Hakija Raljević. Poslije odlaska Nikolića na kurs sekretar Opštinskog komiteta je postao Jovan Radovanović. Dvadesetprvog oktobra u Gradačcu je održan prvi sastanak Okružnog komiteta KPJ na kojem su prisustvovali: Džemal Bijedić. a kasnije pet. kasnije 5. Arhiv IRP. br. decembra 1943. Borika Stančić. X 1943. pa onda četiri člana. Sarajevo. od partijskih rukovodstava uspostavljeni su opštinski komiteti KPJ u Modriči. Opštinski komitet u Srebreniku imao je 5 članova. a odatle za sekretara ZAVNOBiHa). a oformljena je i ćelija u Tarevcima sa 6 članova. Riječanima. Pero Kovačević. U Modričkoj opštini je 1. Sekretar Komiteta je bio Panto Nikolić. Opštinski komitet Modriča imao je pet članova. Sa Džemalom Bijedićem iz Tuzle je pošla Mevla Jakupović na rad u organizaciju AFŽ. Srebreniku i Bukviku. te Zarije Domazet i Jovan Radovanović kao sekretari ćelija. U Modriči je u septembru i oktobru djelovala jedna partijska ćelija. Njega je u novembru 1943. Ćelija u Riječanima je u prvo vrijeme imala 4 člana. a u novembru dvije ćelije sa 10 članova KPJ. Na terenu opštine djelovale su 4 partijske 142 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 22. Mika Dujić. a ćelija u Miloševcu. koji je na toj dužnosti ostao do kraja decembra 1943. Edhem Čamo. godine bilo 37 članova KPJ. kat. 176 . Ćelija u Dobrinji je imala prvo tri.

devetnaest. kao i u Tišini. Obudovcu. XI i 1. U Gradačcu je postojao Mjesni komitet sa 3 člana. 5/53-58 i 312/316. Škariću. Ježincu. Brojno povećanje od 2 člana imala je jedino partijska ćelija u Crvenom Brdu. preuzeo dužnost partijskog rukovodioca Posavskog NOP odreda. Gornjem Srebreniku. U mjestu su djelovale tri ćelije KPJ sa 13 članova. sa po pet članova i politički aktiv u Kerepu i Gornjem Žabaru. godine. U opštini Bosanski Šamac nije bilo formirano partijsko rukovodstvo. dvije u gradu.143 Bukvička partijska organizacija je u oktobru 1943. Kada je Petar u novembru 1943. naročito u hrvatskim selima zbog aktivnosti ustaša. a i u srpskim selima na Vučjaku. X I I 1943. sa 3 člana. Podnovlju i Dugom Polju. Obudovcu i Slatini. U to vrijertie postojala su i 4 politička aktiva i to u Srebreniku. Sarajevo. Članovi Komiteta su 143 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. Kruškovom Polju. godine formiran je Opštinski komitet KPJ. čiji je sekretar bio Hasan Zaimović i ćelije u Crkvini i Obudovcu. U Kruškovom Polju je bio jedan član Partije i 2 kandidata. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu Arhiv VII. Politički aktivi djelovali su u Brvniku. a 1. a po jedan kandidat u Slatini. godine. U oktobru 1943. Ljenobudu i Crvenom Brdu. XII 1943. jednom pri komandi mjesta. a po jedan član KPJ djelovao je u Donjoj Dubici. Pisarima. sa sekretar o m Petrom Kaurinovićem. U samom mjestu djelovala je ilegalno partijska ćelija sa 5 članova. Do tada je bila u sastavu Sreskog komiteta za brčanski srez. a sekretar je bio Teufik Imamović.organizacije i to: u Donjem Srebreniku. Žabaru. Novom Gradu (4 člana). Pisarima i Brvniku. U ovoj opštini članovi KPJ radili su pod teškim uslovima. Tišini. U opštini Odžak postojale su ćelije u Odžaku (4 člana). Batkuši. IRP. koji je sa Sreskim komitetom bijeljinskog sreza bio u sastavu Okružnog komiteta za Majevicu. na njegovo mjesto je došao Vojo Žurić koji je na toj dužnosti ostao do aprila 1944. 177 . godine ušla u sastav Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu. Početkom novembra bilo je 17 članova KPJ. Špionici i Lisovićima. Mikrofilm. gdje su četnici Branka Kovačevića onemogućavali kretanje partijskih aktivista.

Vojni komitet koji su činili članovi KPJ i drugi aktivisti koji su se nalazili u domobranskim jedinicama ili u jedinicama DOMDO pukovnije i radili su uglavnom na obavještajnim zadacima. brčanski Sreski komitet je uputio na rad Jusufa Huršidića i Enisa Derviševića. koji je na toj dužnosti ostao do polovine oktobra 1943. Radivoje Lukić.u prvo vrijeme bili Jovo Pajić i Boško Pantelić. Leo Fliker. i 6. Uskoro je formiran Opštinski komitet za opštinu Vražići koji je imao ćelije u Brnjiku. našli na terenu brčanskog sreza. poslije pete ofanzive. Sekretar komiteta je bio Dragoljub Marković. koja je istovremeno bila i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a. Organizacija KPJ u Brčkom imala je 12 članova KPJ i 3 kandidata. Poslije odlaska Svetolika Gospića na novu dužnost. jedno vrijeme su bili Vinko Kontić iz Livna i Milisav Pavlović iz Srbije. Instruktori pri Sreskom komitetu. za sekretara Sreskog komiteta za brčanski srez došao je Nikola Cvijetić. Članovi KPJ su prorađivali materijal iz 4 sveske Biblioteke marksizma-lenjinizma. u drugoj materijal pod naslovom Učenje o 178 . septembra. Vražićima. Tamara Begović i Džemila Ajanović. koji je u oslobođenoj Tuzli izdalo Agitaciono-propagandno odjeljenje (Agit-prop) Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Vinko Kontić. Pored ostalih tu su radili Hivzija Jerković. godine. U Sreskom komitetu su radili i Vojo Žurić. Jelenka Vočkić. Ahmet Hasanefendić i Husein Sirbubalo. ubrzo je otišao na dužnost komesara bataljona u 18. Komunisti brčanskog sreza učestvovali su na okružnom partijskom savjetovanju za Majevicu u Crnaljevu 5. na kojem je bilo prisutno 130 komunista iz bijeljinskog. hrvatsku brigadu. Rahiću i Koraju. brčanskog i dijelom zvorničkog sreza. U sela zapadno od ceste Brčko-Čelić. Za opštinski komitet bio je vezan tzv. španski borac. Savo Simić. a kasnije i Pavle Zarić i Jakov Mitrović. koji su se kao ranjenici. U prvoj svesci pod naslovom Marksizam štampan je i odlomak iz Lenjinovog djela Šta da se radi. Njega je zamijenio Drago Tojić Gango.

Oblasni komitet je donio odluku da što prije održi Oblasno partijsko savjetovanje. zatim brošure Kako je ruski seljak izvojevao zemlju i slobodu i Kako su se majevički četnici borili za slobodu.Cvijetin Mijatović Majo. ali je odgođeno zbog napada jakih neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju istočne Bosne. koje je napisao Rodoljub Colaković. Sekretar komiteta je bio Jovo Radovanović. jedan u Modriči. a štampane su u štampariji Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. miloševačke i odžačke opštine. a u četvrtoj . i 16. a kasnije i jedan u Odžaku. na kome je trebalo da se izuči dotadašnje iskustvo i dogovori o daljoj borbi i radu istočnobosanskih komunista. Jedan broj partijskih rukovodećih kadrova posjećivao je niži partijski kurs pri Oblasnom komitetu. 179 . a 400 prisutnih delegata i gostiju pozdravili su predstavnici Pokrajinskih komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Vojvodinu. februara. u trećoj . Odmah nakon neuspjeha 6.partiji. Pošto delegati iz Semberije. Jedan od zaključaka plenarne sjednice Oblasnog komiteta. koji su išli preko Jelice. pa je Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu tražio od Oblasnog komiteta pomoć u kadru za nastavu na tom kursu. Prvo partijsko i skojevsko oblasno savjetovanje trebalo je da se održi 15. održane oktobra 1943. godine u Vlasenici. februara u Bijeljini. Posavine. neprijateljske ofanzive. drugi u Miloševcu.Nacionalno pitanje. II 1944. U svom sastavu je imao 2 opštinska komiteta. Komitet je pokrivao teritoriju modričke. zbog snježnih nameta nisu mogli stići. bio je da se pri svim okružnim komitetima KPJ organizuju partijski kursevi. Savjetovanje je počelo 20. godine. Prvih dana januara 1944. savjetovanje je prekinuto 23. Savjetovanje je otvorio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu . decembra u Vlasenici. sa Trebave i Majevice. pa je nastavljeno 29.Seljačko pitanje. dotadašnji sekretar Opštinskog komiteta u Modriči. godine formiran je Sreski komitet KPJ za modrički srez u kojem je u prvo vrijeme bilo 5 članova. Štaba 36. Komunisti su prorađivali i prvih 6 glava iz knjige Istorija SKP (b).

Zapisnik sa oblasnog savjetovanja komunista istočne Bosne u Bijeljini. Njeni najbolji sinovi su pali kao svete žrtve borbe za oslobođenje«. Sarajevo. Mikrofilm. Nekada su partijska savjetovanja 1 4 5 održavana skriveno. Kada ih uporedimo sa današnjim stanjem. Politički referat podnio je Cvijetin Mijatović Majo a organizacioni Hasan Brkić Aco. Jasno je to i svjetskoj javnosti. Na savjetovanju je prisustvovalo oko 330 članova KPJ. Komunisti istočne Bosne imali su još ranije jedno šire savjetovanje. Inicijativnog Oblasnog N 0 0 za istočnu Bosnu i predstavnik Antifašističkog fronta žena. Sprečavanje bratoubilačke borbe i bratimljenje naroda u istočnoj Bosni je djelo komunista. u teškim prilikama i uslovima ilegalnog rada. Jasno nam je da je razmah NOB u cijeloj zemlji i specijalno u istočnoj Bosni djelo naše Partije. Naša KP nije žalila žrtve za uspjeh narodnooslobodilačke borbe. Uvjeren sam da će savjetovanje pružiti veliku pomoć i podstrek za dalju borbu. rolna 7/77-80). Nalazeći se pred vrlo krupnim događajima. o Savezu komunističke omladine.144 U svom izlaganju Cvijetin Mijatović Majo je. . S druge strane unijećemo strah u kosti okupatoru i njegovim snagama . o narodnooslobodilačkim odborima. drugog dana organizacioni referat. njeni sastanci. VIII 1942. što je bio pseudonim Milke Minić. onda nam je shvatljivo kakva i kolika je djela učinila naša Partija za relativno kratko vrijeme. Engleski premijer Vinston Čerčil je nedavno u svom govoru u engleskom parlamentu rekao: Komunisti Jugoslavije imali su čast da povedu svoj narod u borbu za narodno oslobođenje. a trećeg dana (2. 146 Prvog dana savjetovanja podnijet je politički referat. brigade i Birčanskog NOP odreda. da se učvrsti i proširi narodna vlast i da se još više rasplamsa narodnooslobodilačka borba. dogovori. između ostalog rekao: »Poslije 32 mjeseca junačke borbe komunisti istočne Bosne su se sastali da izvuku iskustvo iz dosadašnje borbe i da se dogovore o daljoj borbi koja predstoji. Bilo je to u sudbonosnim danima 3. Stvaranje temelja naše moderne Demokratske federativne Jugoslavije u prvom redu je djelo KPJ. 180 . Učiniće da još više omladinaca stupe u NOV. III) referati o zadacima partijskih organizacija u vojsci. . savjetovanja. da sjedinimo sve narodne snage u jedinstveni front da bi što prije okončali ovaj rat. u Šekovićima. da se pozadina sjedini sa frontom. U našoj napaćenoj i zavađenoj Bosni i Hercegovini stvaranje ZAVNOBIH-a je djelo bosansko-hercegovačkih komunista.divizije. Od kako postoji KPJ. IRP. i oko 150 članova SKOJ-a iz 6. (Arhiv VII. mi komunisti moramo da poradimo više nego do sada. o Antifašističkom frontu žena i o agitaciji i propagandi. 144 145 146 U ime komunista Srbije prisutne je pozdravila drugarica Ana. konferencije i kongresi značili su uvijek korak naprijed u borbi naših naroda za bolji život i za bolju sutrašnjicu. Veliko je i sudbonosno vrijeme kada se održava ovo savjetovanje.

U referatu o organizacionim pitanjima iznijeto je da u istočnoj Bosni (bez podataka o sarajevskom okrugu) djeluje 1. Iznijet je podatak da Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu rukovodi jednim sreskim sa tri opštinska komiteta i 16 partijskih jedinica.135 članova KPJ (od kojih su 139 žene) i 320 kandidata za članove KPJ (od kojih su 49 žene). Najbrojnija je partijska organizacija Majevice i Semberije (611 članova). Prvi je govorio Džemal Bijedić. od ustanka 1941. da Muslimani na Trebavi i u Posavini nisu u tolikoj mjeri osjetili četničku kamu kao Muslimani u jugoistočnoj Bosni. s obzirom na to da je trebalo uskoro izvršiti popunu jedinica koje su pretrpjele znatne gubitke u šestoj neprijateljskoj ofanzivi i novih koje će se. takođe. Na kraju je govorio o potrebi regulisanja pitanja mobilizacije novih boraca. četvrta romanijska sa oko 100 i peta tuzlanska sa 73 člana. i ukazano na zadatke koji komuniste očekuju u narednom periodu. Rekao je. stvarati u sjeveroistočnoj Bosni. jednostavnim određivanjem koliko koje selo treba da uputi novih boraca. bez konsultovanja organa narodne vlasti. a posebno u istočnoj Bosni. čije je izlaganje tretiralo tri problema: četnike. Za četnike je istakao da javno sarađuju sa Nijemcima i da ih jedino kao takve treba tretirati. Svega 10 žena na 181 . Često se dešava da bogatiji potplaćuju siromašne da idu u jedinice umjesto njihovih sinova i slično. da nema dovoljno političkih priprema. zatim ocjene vojno-političke situacije u zemlji.U političkom referatu dat je osvrt na prijeđeni borbeni put komunista. treća je birčanska partijska organizacija sa 128 članova. Istakao je da nema jedinstvenih kriterijuma. da se mobilizacija često vrši mehanički. da neke jedinice vrše mobilizaciju na svoju ruku. godine do februarskih dana 1944. u skoroj budućnosti. Bijedić je tražio da se problem mobilizacije hitno riješi jedinstvenim propisima. druga po brojnom stanju je partijska organizacija Posavine i Trebave sa 208 članova. Kritikovao je pojedinačne slučajeve sastajanja sa četnicima i pokušaje lokalnih sporazuma. U diskusiji o političkom referatu učestvovalo je 13 delegata. zeleni kadar i mobilizaciju novih boraca za popunu jedinica NOV i POJ.

Borika Stančić i Petar Kaurinović. prema jednom kasnijem izveštaju. Sarajevo. Dao je svečano obećanje da će komunisti uložiti sve snage da ostvare zadatke. 148 Delegati iz Posavine i sa Trebave krenuli su iz Srebrenika na savjetovanje svrstani u jednu četu. Arhiv VII. rolna 7/77-82. rad partijske organizacije u vojsci i probleme agitacije i propagande. delegat sa Vučjaka. Poslije savjetovanja neki su pošli na nove dužnosti. AFŽ. Na kraju savjetovanja ponovo je govorio Cvjetim Mijatović Majo. u svim dijelovima istočne Bosne. Odmah poslije savjetovanja održan je sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu i sastanci sa sekretarima okružnih komiteta sa kojima je izvršena analiza stanja u pojedinim okruzima i utvrđivanje konkretnih zadataka i formi pomoći. spremni da sa uspjehom izvrše nove zadatke koje je savjetovanje usvojilo. koja su na savjetovanju usvojili. a većina se vratila u Posavinu i Trebavu. kako u sferi partijsko-političkog rada. Za vrijeme održavanja savjetovanja bili su smješteni po okolnim selima. među kojima trojica delegata sa Trebave i Posavine . Upućen je pozdravni telegram Pokrajinskom komitetu KPJ za Bosnu i Hercegovinu. da učvrste i ojačaju partijsku organizaciju i da sprovedu u život sve odluke KPJ. 147 148 Na Posavsko-trebavskom okrugu u aprilu 1944. Mikrofilm IRP. Trećeg dana savjetovanja delegati su razmatrali pitanje N 0 0 . djelovalo je 204 člana KPJ i to: u Posavsko-trebavskom odredu 72. da prošire i ojačaju narodnooslobodilačku borbu. mogli stupiti u borbu (iz Posavsko-trebavskog odreda na savjetovanje su išli Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović). u kojem se kaže da će komunisti istočne Bosne uložiti sve svoje snage da ostvare bratstvo i jedinstvo naroda Bosne i Hercegovine. kako bi na putu.Trebavi i u Posavini se nalazi među članovima KPJ. omladinac Tomo Tadić. Izrazio je želju da se odluke savjetovanja odmah sprovode na svim sektorima rada. a među 47 kandidata za članove KPJ ima samo 6 žena. vojno-teritorijalnim organima 22 i na terenu 110 komunista.147 U diskusiji o organizacionom referatu učestvovalo je 13 delegata.Mladen Jeftić. U diskusiji je uzeo riječ. SKOJ. u slučaju potrebe. 182 . AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a.

a za agitaciju i propagandu Slavko Tomić. Arhiv VII. Izabran je biro sreskog komiteta za srez Modriču. započete poslije bjeljinskog savjetovanja. Situacija je postajala sve komplikovanija. organizacija AFŽ. a rukovodilac i glavni predavač je bio Nenad Petrović koga je Oblasni komitet uputio da pomogne okružnom partijskom rukovodstvu za Trebavu i Posavinu. Kurs je pohađalo 18 članova KPJ. Mikrofilm. USAOJ-a i pionira. Za rad omladinske organizacije bio je odgovoran Đokan Babić. a za članove biroa izabrani su: Jovan Radovanović. Jelka Ljubas.150 Nepovoljan razvoj vojno-političke situacije u sjeveroistočnoj Bosni.tako i u radu na razvijanju organa narodne vlasti. Pero Kovačević. Za 22. morale su se odložiti ili smanjiti. Rad partijskih aktivista je znatno otežan. a zakazano okružno partijsko savjetovanje moralo je biti odloženo. marta 149 150 Tada je formiran i opštinski komitet KPJ za bosansko-šamačku opštinu u krnjem sastavu. za AFŽ Remza Kapetanović. SS divizije. Boško Milutinović i Muhamed Kešetović. Sarajevo. izazvan ofanzivom 13. 183 . analiziravši novonastalu vojno-političku situaciju. II 1944. koji je radio od 19. tadašnji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. Mira Mijojlić. Dana Simić i Brano Panić. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu je. mart je bilo zakazano savjetovanje komunista Trebave i Posavine. pa je i partijski kurs iz Gradačca premješten u Srebrenik. poremetio je mnoge planove partijsko-političkog rukovodstva u Posavini i na Trebavi. Novi sekretar biroa bio je Borika Stančić. Sekretar komiteta postao je Joco Bogdanović. Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ je Trebavu i Posavinu upućen 26. Izvršene su neke izmjene u sastavu partijskih rukovodstava i napravljeni planovi za formiranje novih. marta do 6.149 U selima opštine Gradačac stvarane su takođe organizacije KPJ. rolna 7/334-337. I druge mjere i djelatnosti partijskog rukovodstva. dostavio 19. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. IRP. Komunisti Trebave i Posavine prionuli su na rad sa novim elanom. Pri Okružnom komitetu KPJ počeo je sa radom niži partijski kurs. Istovremeno su vršene pripreme za formiranje sreskog komiteta KPJ za srez Bosanski Šamac i opštinskih komiteta u Bosanskom Šamcu i Slatini pa su na taj teren pošli Sreten Lopandić. aprila.

čekajući da se promijeni situacija na Majevici i u Semberiji. da bi se sa njima u posljednjem momentu mogli povući. Većina je bila izložena stalnim potjerama neprijatelja. Oni zbog toga moraju biti u što tješnjoj vezi sa operativnim jedinicama. i istaknuti saradnici NOP-a pošli su. koji je na svaki način. mjesnih i opštinskih narodnooslobodilačkih odbora. naročito prema onima koji su bili u organima vlasti i ne dozvoliti da bilo ko padne u ruke neprijatelja. Zbog toga. nastojao da ih otkrije i pobije. godine. 184 . Treba naročito posvetiti pažnju uglednim građanskim ličnostima. Jedan broj partijsko-političkih radnika ostao je na terenu u Semberiji i Majevici da u ilegalnim uslovima nastave djelatnost. Podrinjskim i Majevičkim odredom i vojvođanskim jedinicama. Sa 17. Okružnim komitetima KPJ direktivu sljedeće sadržine: »Ne dozvoliti da u ruke neprijatelja padne ma ko iz rukovodećeg kadra. majevičkom. partijsko-politički radnici da nastave partijskopolitičku aktivnost i obavljaju pojedine obavještajne poslove. polovinom aprila 1944. djelujući u uslovima koji su bili teži nego ikada ranije. godine.« 151 Na osnovu ove direktive članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. godine sa 18. IRP. U tom periodu mnogi partijsko-politički radnici izgubili su živote. rolna 7/300-301. pa da se vrate. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim ordredom u srednju Bosnu. Na terenu treba ostaviti samo one koji su neophodni i kojima je to moguće obzirom na mjesta gdje se nalaze. Tako je po151 Arhiv VII. po zadatku. Pri tome treba lično objasniti članovima vrijeme neprijateljske ofanzive. Poslije izvjesnog vremena kada se uvidjelo da do toga neće brzo doći. Mikrofilm. odnosno iz bjeljinskog i brčanskog ratnog sreza. primjenjujući najbrutalnije metode. gde će ostati do početka avgusta 1944. pošli su na Birač i u Srem mnogi partijsko-politički radnici sa Majevice i Semberije. jer narod ne smije ostati prepušten sam sebi.1944. mora se osjetiti prisustvo Partije i u najtežim situacijama. Sarajevo. Na terenu Posavine i Trebave ostali su. u duhu pomenute direktive. ih treba što prije pokrenuti i staviti ih pod zaštitu vojnih štabova. raspoređeni su u operativne jedinice ili na partijsko-politički rad u vlaseničkom i srebreničkom srezu. Oni su jedno vrijeme bili uz jedinice. Sav kadar sa terena se ne smije povući.

Bukviku i Brčkom. do avgusta 1943. Drago Tojić Gango pokušavajući da uspostavi vezu iz Dragoljevca sa Sremom. instruktor Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za B i H i Milena Marković. Početkom sep185 . U partijskim ćelijama i u nižim rukovodstvima nije bilo zaduženog člana za rad sa omladinom. za što šire okupljanje omladine u redove omladinske organizacije. a ranije član opštinskog rukovodstva SKOJ-a za Srebrenik . Srebreniku i okolnim selima. Modriči.Muhamed Sušić. čak do jeseni 1944. omladinski rukovodilac. Dizdarević je razjasnio i otklonio lutanja u organizacionom pogledu i prenio stavove Pokrajinskog komiteta SKOJ-a u Bosnu i Hercegovinu i Centralnog komiteta SKOJa i odluke I kongresa USAOJ-a. Do oslobođenja ovih krajeva skojevske organizacije su radile autohtono. Do njegovog dolaska nije se znalo za USAOJ. uz malu pomoć partijskih organizacija. Džemila Ajanović. iako su postojale partijske organizacije.ginuo i sekretar sreskog komiteta KPJ za Brčko. U avgustu 1943. jer nije bilo veza između omladinskog rukovodstva za BiH i omladinskog rukovodstva u istočnoj Bosni. masovnosti i samostalnosti omladinskih organizacija. U bazi u Dragaljevcu ostala je. Do oslobođenja Trebavsko-posavskog područja tj. ona je uglavnom djelovala u Gradačcu. Jelenka Voćkić je kasnije u ljeto 1944. koji su razvili djelatnost u stvaranju i povezivanju omladinskih organizacija u Gradačcu. Srebreniku. Modriči. Insistirao je na većoj mobilizaciji. Nekoliko dana ranije u istom kraju poginuo je i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a za Srebrenicu. Član sreskog komiteta Tamara Begović je zarobljena i ubijena u Drenovcima. što je dovelo do njenog rasta i velikog priliva omladinaca u redove NOV i POJ. U nekim mjestima nije bilo skojevskih organizacija. a u bazi u Brnjiku Salih Mehikić. sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a i član Sreskog komiteta KPJ. poginula kao član sreskog partijskog rukovodstva za Srebrenicu. Skojevska organizacija na Trebavi i u Posavini je imala sličan razvojni put kao i partijska. u ovaj kraj su došli Nijaz Dizdarević.

a članovi: Muhamed Sušić. Oni su bili ta snaga koja je privukla masu omladine da se opredijeli za ciljeve NOP-a. 20. Sekretar komiteta je bio Muhamed Kešetović. Nešto kasnije u Komitet je izabran i Nevenko Grebenarević. a na teritoriji majevičkog okružnog komiteta 772 skojevca. naimenovano je Okružno povjereništvo SKOJa. Bajazit Kešetović i Muhamed Selimović. boravili Nadžija Biser i Slavko Tomić. U Opštinski komitet SKOJ-a. Julka Kaurinović. kao i u drugim krajevima. Julka Kaurinović. za sektor Vučjak-Odžak u sastavu: Slavko Tomić (sekretar). Sačinjavali su ga članovi SKOJ-a koji su već godinu dana djelovali u organizaciji SKOJ-a tuzlanskih srednjih škola. Organizacija SKOJ-a na Trebavi i Posavini intenziv186 . su ušli: Petar Kerezović. Članovi komiteta su bili Borika Stančić (sekretar). Mara Pajić i Janja Tripić. Perica Kosik. formiran je Opštinski komitet SKOJa. u Posavini i Trebavi djeluje 48 članova SKOJ-a. na svakom mjestu i u svakoj akciji unosili su žar svoje mladosti. avgusta 1943. Skojevci su ovdje. Branko PanićSemberac i Aiša Maličević. Nedeljko Krekić i Ahmet Čatić. godine. gdje je već postojao brojan aktiv članova SKOJ-a. Za sekretara je izabran Petar Kerezović. Početkom oktobra 1943. u decembru 1943. Ibrahim Mujbegović i Mika Dujić kao sekretar. a poslije njegove pogibije. oktobra 1943. Nešto kasnije. poneseni idejama KPJ i pobjedama NOV i POJ. Jovica Lazarević (u prvo vrijeme zadužen za stvaranje omladinske organizacije u Posavskom odredu). za modričku opštinu u koji su ušli Perica Kosik. U isto vrijeme na teritoriji okruga Birač ima 60. Opštinski komitet SKOJ-a za srebreničku opštinu formirala je Aiša Maličević. koje će drugom polovinom oktobra prerasti u Okružni komitet. Nedo Krekić. godine. U septembru 1943. U Bukviku su avgusta i septembra 1943. prednjačili u radu. Mladi. sa zadatkom da pomognu u razvoju omladinskih organizacija.tembra 1943. formiran je Opštinski komitet SKOJ-a. Prvi opštinski komitet SKOJ-a na Trebavi i Posavini formiran je u Bukviku. Stojan Vasić.

nije je počela raditi na omasovljavanju svog članstva od polovine avgusta i početkom septembra. Bilo je predviđeno da iz Posavine i sa Trebave krene 10 delegata. IRP. Vršene su pripreme za sazivanje Oblasne konferencije SKOJ-a koju je trebalo popularisati. svrstano u 12 aktiva. XII 1943 (Arhiv VII. Samo u 10 sela u okrugu omladinci su sakupili slijedeću količinu namirnica: 521 kg graha. otvaranje analfabetskih tečajeva i održavanje političkih zborova i konferencija. Elmasa Džakić. Slobodan Jokić i Ostoja Ilinčić. Branka Čorluka. Sarajevo. ubrzo se našlo 92 člana SKOJ-a.555 kuna. 18 kg jabuka i 28.154 Odžaku. 122 kg pšenice. 152 153 154 155 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. U novembru 1943. smatrajući da oni treba da daju primjer drugima. 35 kg oraha. Početkom decembra 1943. godine Arhiv VII. U Posavskom i Trebavskom NOP odredu. i na zborovima i konferencijama izabrati delegate. U drugoj polovini oktobra oformljene su organizacije SKOJ-a u Bosanskom Samcu. Članovi aktiva su bili: Dragan Ristić. organizovanje omladinskih priredbi. Tolisi i na Vučjaku. formiranje omladinskih pjevačkih horova i diletantskih grupa. sakupljanje materijalnih priloga za bolnice i ratom opustošene krajeve. rolna 4/607). XII 1943. Mikrofilm IRP Sarajevo. Desa Brkić. 627 kg krompira. Čak su skoro svi članovi tri opštinska rukovodstva SKOJ-a i 14 seoskih rukovodstava USAOJ-a sa ostalim omladincima ušli u jedinice NOV i POJ. svrstano u 5 aktiva. Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. rolna 5/312-316.152 Mnogi članovi SKOJ:a i mnogi napredni omladinci su otišli u jedinice NOV i POJ. u Trebavskom NOP odredu djelovalo je 36 članova SKOJ-a. pa se skojevska organizacija na terenu povećala na 62 člana. 138 kg suhih šljiva. počelo je omladinsko takmičenje u čitavom nizu akcija koje su tada bile aktuelne: dobrovoljno javljanje u jedinice NOV i POJ. 187 .153 U to vrijeme najvažniji zadatak bio je širenje i jačanje organizacija SKOJ-a i omasovljavanje organizacija USAOJ-a u naseljima na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji. Aktiv SKOJ u Bosanskom Samcu formirao je Spasoje Ilinčić. 419 kg kukuruza. Mikrofilm.135 razvijanje kulturno-prosvjetnog rada. Formiran je i Okružni odbor USAOJ-a za Trebavu i Posavinu. a u Posavskom NOP odredu 56 članova.

i 27. dok je u diskusiji o USAOJ-u. Na savjetovanju se snažno manifestovalo bratstvo i jedinstvo i identični pogledi mladih komunista. pored 7 delegata. pa je predsjedništvo moralo intervenisati. saznali najvažnije elemente vojno-političke situacije. Delegati su se međusobno upoznali. Među 14 učesnika u diskusiji o p r v o m referatu bili su delegati iz Posavine i Trebave: Fuad Suljić. godine u Vlasenici. izmijenjali iskustva u radu.Džemila Ananović i Jovica Lazarević. a u njegovom radu je učestvovalo 122 delegata. Oblasni komitet SKOJ-a za istočnu Bosnu zakazao je Oblasno savjetovanje SKOJ-a za 23. (Arhiv VII. X 1943. br. a nastavak je uslijedio 2. Na savjetovanju su pročitani i razmatrani referati o vojno-političkoj situaciji. Sarajevo. Povremeno je poprimala karakter mitinga. marta u Bijeljini. 4524.156 Kada je ofanziva neprijatelja prošla. koji je ukazao na najznačajnije probleme rada omladinske organizacije i založio se za rješavanje konkretnih pitanja. zbog sniježnih nanosa savjetovanje u Vlasenici je prekinuto. 156 157 Izvještaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 6. Naročito je bilo zapaženo izlaganje Nijaza Dizdarevića. Pismo PK SKOJ-a za BiH od 16. člana PK SKOJ-a. XII 1943. Sarajevo rolna 4/606-610.Savjetovanje je međutim moralo biti odloženo zbog početka 6. neprijateljske ofanzive. Zbirka NORa. str. učestvovao i Muhamed Kešetović. 285-286 i 477—186). Tomo Tadić. stekli jasniju sliku o zadacima koji ih očekuju i dobili odgovore na nejasna pitanja iz domena organizacije. Direktiva Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 29. Stigli su samo delegati iz jedinica 17. X 1943. organizacionom pitanju i o radu organizacije USAOJ-a. Pošto delegati iz majevičkog. 157 Diskusija je bila vrlo živa. (Arhiv IRP. 1-3). i rolna 5/155. Kemal Halilović i Muhamed Sušić. 188 . I 1944. tuzlanskog i posavskotrebavskog okruga nisu mogli stići. i izveštaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. kat. divizije i romanijskog i birčanskog okruga. Mikrofilm. Otvaranju savjetovanja je prisustvovalo oko 600 omladinaca iz Bijeljine i okoline. Zapisnik o radu savjetovanja SKOJ-a. a među 16 diskutanata o organizacionom referatu .

Desa Koštan. Ahmet Ćatić (sekretar Opštinskog komiteta SKOJ-a u Odžaku) i Bajazit Kešetović (novi sekterat Opštinskog komiteta SKOJ-a u Modriči). Članovi komiteta su bili Nedo Krekić i Perica Kosik (skojevski rukovodioci na Vučjaku). Konstatujući da organizacija USAOJ-a treba da postane šira i brojnija. Iz posavsko-trebavskog okruga su prešli na rad u druge okruge Muhamed Sušić za sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a Srebrenica i Ekrem Avdić u Okružno rukovodstvo SKOJ-a za Birač. Za pripremu konferencije izabran je Inicijativni odbor u koji su ušli: Jovan Radovanović Šico.Petog marta 1944. Oblasni komitet SKOJ-a sačinjavali su: Mićo Rakić (sekretar) Jovan Radovanović Šico. ali je ofanziva neprijatelja omela održavanje. Mustafa Šabić. održana je plenarna sjednica Oblasnog komiteta SKOJ-a. april 1944. sekretar OK SKOJ-a za Majevicu i Semberiju. te Vlado Bošković. sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu. Mirko Ostojić. Sreten Lopandić. među kojima 50 sa Trebave i iz Posavine i 5 delegata iz Posavsko-trebavskog odreda. na kojoj je trebalo da učestvuje 315 delegata. Rešad Saletović i Nada Bošković. Gordana Tanacković. savjetovanje je zaključilo da se pripremi i održi Oblasna konferencija USAOJ-a. Oblasni komitet SKOJ-a je u martu 1944. na kojoj su razmatrani rezultati savjetovanja i izvršen raspored kadrova. godine odštampao u 4. Nada Kerec. Hazim Hasić i Pero Kajmaković. Risto Tošović. a za nove članove Okružnog komiteta imenovani su Fuad Suljić i Mira Bilbija. pored ostalog. sa sekretarom Muhamedom Kešetovićem. Konferencija je. Početak konferencije je zakazan za 10. U martu 1944. trebalo da izabere Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu i delegate za osnivački kongres USAO BiH-a. godine formiran je Sreski komitet SKOJa za modrički srez. Aiša Maličević i Miloš Piljuga.000 primjeraka proglas Zemaljskog odbora USAOJ-a za B i H i brošure: SKOJ u surovoj školi rata i 189 . Novi sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu je postala Aiša Maličević. Na partijske dužnosti su pošli Borika Stančić.

rolna 7/365-366. rolna 7/197-200. godine. Sarajevo. X 1944. U tom pogledu su se naročito isticali omladinci i omladinke iz Modriče koji su njegovali ranjene i bolesne partizane skupljali posteljinu i veš za ranjenike i mnogo vremena proveli obrađujući zemlju na pustari. Arhiv VII. Podnovlju. U Srebreniku je početkom aprila 1944. godine počeo kurs za rukovodioce SKOJ-a. 160 158 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. ali je morao biti prekinut zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na to područje. Mikrofilm IRP. a još 24 člana je djelovalo u 6 aktiva na području opštine Srebrenik. Novi aktivi SKOJ-a oformljeni su u Dugom Polju. zbog prisustva neprijatelja (Trebava i Vučjak). Oblasnom komitetu SKOJ-a za istočnu Bosnu. Donjem i Gornjem Srebreniku. Aktivi SKOJ-a postojali su u Čitluku. Vidi. Arhiv VII. SKOJ je tada imao 130 članova. Garevcu. omladinski domovi i pjevački horovi. Organizacije SKOJ-a i USAOJ-a stvarane su i u selima u kojima ih do tada nije bilo. Smolućoj i Ljenobudu. Mikrofilm. omladinske kulturno-prosvjetne sekcije. Dobrinji. Ritešiću. IRP. Bukviku. Majevcu. Vujičićima i drugim selima.SKOJ u vojsci. III 1944. Mikrofilm JRP. Osjetio se veliki polet u radu i došlo je do aktiviranja velikog broja omladinaca i omladinki. 160 izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a za Trebavu i Posavinu od 21. a po jedan član u Rapatnici i Falešiću.159 Poslije savjetovanja u Bijeljini osjetio se silan razmah u razvitku organizacije USAOJ-a. pisan vjerovatno krajem marta ili početkom aprila 1944. Odžaku. koja je februara 1944. godine. Arhiv VII. 190 . pripojena tuzlanskom okrugu. koja je postala ogledno poljoprivredno dobro pod neposrednim rukovodstvom Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Posavinu i Trebavu. U nekim dijelovima okruga organizacije SKOJ-a su djelovale ilegalno. Omladinske radne čete pružale su veliku pomoć organima narodne vlasti u skupljanju namirnica za bolnice i ratom opustošene krajeve. I u ostalim mjestima omladinske radne čete su postigle vidne rezultate. Sarajevo.138 koje su stigle do skojevskih organizacija u Posavini i na Trebavi. Potpeći. 159 Izvještaj Okružnog Komiteta SKOJ-a za Tuzlu. U svim opštinama su formirane radne čete. Riječanima. Poslije partijskog savjetovanja nastao je značajan preokret u radu omladinskih organizacija. rolna 10/387-388. čete pionira. godine. Sarajevo. Kruškovom Polju. Miloševcu.

Delegati. da pomognu komunistima tog kraja u političkom radu sa ženama. Milena Marković i Ruža Spasojević koje je Oblasni komitet KPJ. Na osnovu toga. Gradačcu i Srebreniku. Na njima su delegati iznosili svoje zamisli o istupanju na II kongresu USAOJ-a. godine. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda krenuli su u centralnu Bosnu mnogi omladinski rukovodioci. godine iz Modriče preko centralne Bosne ka Drvaru. godine u Gradačcu. Istom direktivom je bilo predviđeno da ostali omladinci napuste teren i popune operativne jedinice. U septembru i oktobru 1943. godine stigla je Mevla Jakupović. dobro posjećene priredbe. U 161 Arhiv VII. Sarajevo. godine. Prisutni omladinci su svojim prijedlozima upotpunjavali sadržaj tih izlaganja. prikupili su se delegati za Drugi kongres USAOJ-a iz istočne Bosne. godine. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica NOV i POJ. formirana je u Bukviku u kasnu jesen 1942. formirani su opštinski odbori AFŽ u Bukviku. Mikrofilm. SS divizije. U toj borbi poginuo je Bajazit Kešetović. bilo je predviđeno da i omladinski rukovodioci napuste slobodnu teritoriju zajedno sa operativnim jedinicama. marta 1944. Na putu kroz centralnu Bosnu došlo je do sukoba sa jednom njemačkom jedinicom. koja je kao član OK KPJ zadužena za taj sektor rada. 191 . a zatim u Modriči. Razvili su snažnu političku aktivnost u tim mjestima i okolnim selima i organizovali mnoge. IRP. koje je predvodio Nijaz Dizdarević krenuli su 11. uputio na Posavsko-trebavsko područje. U oktobru 1943. Modriči. Srema. Njih su stvarale uz pomoć partijskog rukovodstva. Direktivom Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. delegat Posavine i Trebave za II kongres USAOJ-a. u slučaju prodora jedinica zloglasne 13. Njen predsjednik je bila Joka Pantelić. Nove organizacije AFŽ u Posavini i na Trebavi počele su u većem broju da se formiraju u ljeto 1943. od 19.161 Prva organizacija Antifašističkog fronta žena na tlu Posavine. rolna 7/300-301. aprila 1944. u ljeto 1943. sa jedinicama 18.U prvoj polovini aprila 1944.

U to vrijeme na teritoriji Posavine i Trebave djelovalo je 15 izabranih i 16 inicijativnih odbora AFŽ. osobito Muslimanke koje su se tada krile od muškaraca. a među njima: Safa Halilović. Organizovali su mnogobrojne čitalačke grupe i analfabetske kurseve i nastojali da se žene. Razvili su znatnu propagandnu aktivnost među ženama i objašnjavali ciljeve NOB-a. D. kako ih muškarci ne bi mogli vidjeti bez žarova i feredža. sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu i Aiša Maličević član Okružnog komiteta SKOJ-a. Izvedeno je nekoliko recita162 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. a u srebreničkoj 12 takvih odbora. Program priredbe pripremila je Anka Kikić. Program proslave morao je biti izveden dva puta u istom danu. Kladara i Koprivni). Za predsjednika je izabrana Mevla Jakupović. na kojoj su prisustvovali Džemal Bijedić. Tada je izabran Okružni inicijativni odbor AFŽ za Trebavu i Posavinu od 5 članova.162 Nešto kasnije formirani su mjesni i seoski odbori AFŽ u naseljima opština Odžak i Bosanski Samac i opštinski odbori AFŽ u Odžaku i Bosanskom Šamcu. uvedu u javni život. a među njima mnogo onih koje su prvi put u životu izašle na javno mjesto. Danju isključivo za žene. a naveče za ostalo građanstvo. Tereza Nikić i Anka Kikić. u gradačkoj nekoliko. pa su učesnice savjetovanja krenule na teren. a za sekretara Munira Karahasanovič. Remza Kapetanović (Škundrić). Među ženama na dnevnoj predstavi bilo je najviše Muslimanki. One su uslovile svoje prisustvo priredbi time da prozori spolja budu zatvoreni i prekriveni neprovidnim papirom. Ruža Spasojević (Janković). rolna 5/53-58). 192 . Odbori su svakodnevno održavali sastanke sa ženama i sakupljali priloge za bolnice i vojsku.žena i drugih aktivistkinja NOP-a. marta 1944. Jelka Ljubas.modričkoj opštini formirano je i 5 seoskih odbora (u Tarevcima.Dana žena u Gradačcu. Koliko su se morale uvažavati lokalne prilike. Hanumica Širbegović. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu (Arhiv VII. IRP Sarajevo. . XI 1943. Na sastanku je izvršena raspodjela zadataka. Vranjaku. u Gradačcu je održan sastanak svih komunista . Miloševcu. U prvoj polovini novembra 1943. govori primjer proslave 8. Mikrofilm.

cija i skečeva. Pismo sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućeno početkom marta 1944. pristizale u Modriču noseći transparente i pjevajući partizanske i narodne pjesme. a dobro uvježbani hor je upotpunio cio događaj. Od ranije je postojao Opštinski N 0 0 u Bukviku. Oni su morali djelovati ilegalno zbog prisustva neprijateljskih jedinica. na teren Posavine i Trebave je trebalo da krene i Lepa Kuđić. rolna 7/233. a i da dobije pomoć u kadrovima sa drugih krajeva za taj sektor rada. godine . Oskudno odjevene žene iz okolnih sela su. Sarajevo. Hakija Muratbegović i Muhidin Spužić. Govorili su Mladen Jeftić.deset). Safa Halilović. iako je padala kiša. godine u onim selima i mjestima Posavine i Trebave. U ljeto 1943. Žene BiH u NOB. U Modriči se na zboru okupilo oko 300 žena. Aktivnost žena Modrice i okoline u NOB. pa su u neke 163 164 Ibrahim Karabegović. kojih je bio mali broj (u početku samo šest. sekretar Sreskog komiteta KPJ za Modriču i Jelka Ljubas. Zbor je održan na pijaci. Hanumica Širbegović i Mujesira Dajić. a i u nekim selima Posavine i Trebave.163 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu poklanjao je veliku pažnju radu organizacije žena. Poslije partijskog savjetovanja u Bijeljini. što više aktivira i politički uzdigne. Proslave Dana žena održavale su se i u drugim mjestima. IRP. 658-663. Arhiv VII. Borika Stančić. Nastojao je da žene komuniste. član Okružnog komiteta KPJ. Remza Kapetanović. od ranog jutra. 193 . predsjednica Sreskog odbora AFŽ. Ruža Spasojević. Tako je na partijski kurs pri Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućena Ljubica Miljuš iz Gradačca. gdje je uticaj NOP-a bio u porastu. Formirani su mnogi seoski narodnooslobodilački odbori širom Posavine i Trebave. U želji da se stvori što više narodnooslobodilačkih odbora bilo je i grešaka. Gradačcu. a kada je formiran niži kurs pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu na njega su upućene Tereza Nikić. str. Srebreniku i Odžaku. nastaje novi zamah u stvaranju organa narodne vlasti. Istog dana održan je miting na kojem je prisustvovalo preko 300 žena iz Gradačca i okoline.164 Narodnooslobodilački odbori su se uspostavljali koncem 1941. a koncem februara 1944. Mikrofilm. a zatim i opštinski narodnooslobodilački odbori u Modriči. dolaskom jedinica NOV i POJ u ove krajeve.

Odlučeno je da se formira Oblasni inicijativni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu i okružni inicijativni odbori za okruge Majevicu i Semberiju. koji je u početku imao 7 članova. a opštinski N 0 0 Miloševac 5 seoskih N 0 0 . U istom mjesecu formiran je i Okružni inicijativni narodnooslobodilački odbor za Trebavu i Posavinu. postavilo se pitanje obrazovanja viših organa narodne vlasti koji bi rukovodili i pomagali razgranatoj mreži seoskih i opštinskih odbora. Istočna Bosna u NOR. a za sekretara Edhem Ćamo. Posavinu i Trebavu. Za prvog predsjednika Sreskog N 0 0 u Modriči izabran je Đorđo Mikičić a Jovan Radovanović za sekretara. pripreme izbore za odgovarajuće odbore (oblasti i okruga). Cerik. U isto vrijeme formiran je Okružni N 0 0 za Majevicu. godine. 194 . seoski N 0 0 u selima: Bijela. Osnovani su također. 165 Stevo Popović. u jesen 1943. Sreski N 0 0 Modriča obuhvatio je teritoriju opština: Modriča. Prethodno je izabran Opštinski narodnooslobodilački odbor za čelićku opštinu. Stvaranjem velike oslobođene teritorije u istočnoj Bosni. km : sir 233-234. Skakava. imao 7 seoskih N 0 0 . 10 seoskih N 0 0 . pored pomoći nižim organima narodne vlasti. a za sekretara Salih Mehikić. Odžak i Miloševac. u Tuzli je formiran Oblasni inicijativni odbor za istočnu Bosnu. Opštinski N 0 0 Odžak. Izbor je izvršen na skupštini predstavnika opštinskih i seoskih narodnooslobodilačkih odbora.165 Početkom novembra 1943. Ovi inicijativni odbori su imali privremeni karakter i trebalo je da. koji je kao član Okružnog komiteta KPJ bio zadužen za organizaciju i razvoj narodne vlasti. Za predsjednika je izabran Mustafa Rustanbegović. Nešto ranije izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez koji je imao sjedište u Ražljevu. dok su Opštinski N 0 0 u Bukviku i Ražljevu popunjeni novim članovima. Opštinski N 0 0 Modriča je u novembru 1943. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. Razvoj i djelovanje N 0 0 u istočnoj Bosni. Neposredno poslije toga izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za modrički srez. Birač. Romaniju i Tuzlu.odbore ušli bivši seoski knezovi i muhtari. a za sekretara Nada Manojlović. Za predsjednika njegovog Izvršnog odbora izabran je Cvjetko Perić. Na taj problem je ukazivao Okružni komitet KPJ i tražio da se u odbore biraju ljudi koji su čvrsto na liniji NOB-a.

Gornji Rahić. Sarajevo. Satorovići. a sekretar Teufik Imamović. 195 . X 1943. Ljubomir Brkić i Muharem Hadžijusufović. Izborne konferencije su bile veoma posjećene. postao komandant mjesta za predsjednika odbora je izabran Mitar Trivić. Batkuši. Nastanak i razvoj narodne vlasti na brčanskom kraju (1941-1945).168 U Srebreniku je oktobra 1943. Hasan Begić. Dubravice. Članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Konstituisanju odbora prisustvovao je Đorđe Mikičić. str. pa su u njih ušli nepouzdani ljudi.166 Prvi predjsednik narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku 1941. Na području sreza Gradačac izabrana su 3 opštinska (Gradačac. U opštini Bosanski Šamac seoski N 0 0 u Tišini. predsednik Sreskog NOO Modriča. Mionica i Skugrić) i 15 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. u njega su ušli: Husan Zaimović. sreski N 0 0 za srez Gradačac. 14 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Nahvijojci i u drugim selima brčanskog sreza. Islamovac. Vražići.167 Predsjednik opštinskog N 0 0 bio je Bećirbeg Ibrahimbegović. 21-22. Poslije ofanzive Okružni inicijativni odbor je preduzeo korake da se izvrše izbori za NOO u mjestima gdje odbori nisu postojali i tamo gdje su na brzinu postavljeni. Arhiv IRP. U februaru 1944. 1840. Ratkovići. godine izabran je. godine izabran opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Mujom Smajlovićem. Na teritoriji opštine Gradačac je djelovalo pored opštinskog N 0 0 . godine bio je Jovo Pajić. Imamović. kat.Maoča. 167 Izvještaj sekretara OK KPJ od 1. a kada je on. na konferenciji delegata opštinskih i seoskih odbora. a sekretar Teufik. Šesta neprijateljska ofanziva omela je veću aktivnost narodnooslobodilačkih odbora. Veiino Selo. Bukovac.169 166 D r Drago Borovćanin. Crkvini i Obudovcu su prošireni novim članovima. Zbirka NOR-a. Pisarima. Boderište. u oktobru 1943. XII 1943. Begovača. IRP. Prvi predsjednik sreskog N 0 0 bio je Husein Kondžić. rolna 5/312-316). (Arhiv VII. Sarajevo. 168 Opštinski N 0 0 u Bosanskom Samcu izabran je 14. Slavko Stanojević. Brnjik. Mikrofilm. II 1944. Pukiš. 169 izvještaj sekretara OK KPJ od 22. Brvniku. br. Humci.

pored Inicijativnog okružnog N 0 0 . rolna 7/334-337). Mikrofilm. Narodnooslobodilački odbori. Narod je shvatio suštinu N 0 0 i razliku između NOO i bivše vlasti.170 Konferencija. veliku pomoć na prihvatanju. upravnim i drugim pitanjima. III 1944. znali su svoja prava i dužnosti i nastupali kao pravi narodni predstavnici. pored zaduženja o snabdijevanju vojske i bolnica. u oslobođenom Gradačcu odvijala nastava u osnovnoj i građanskoj školi i u osnovnoj školi u Vučkovcima. U martu je vršen izbor delegata za Oblasnu skupštinu narodnooslobodilačkih odbora koja je trebala da izabere Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu. smještaju i njezi velikog broja ranjenika i bolesnika u bolnicama u Gradačcu. Prije stvaranja posebnih odbora Narodnooslobodilačkog fronta. kao i narodnooslobodilački odbori i posebni odbori narodnooslobodilačkog fronta na slobodnoj teritoriji Trebave i Posavine su razvili znatnu javnu političku aktivnost u objašnjavanju ciljeva NOB-e. Tako se na primjer. vodili su brigu o svim tekućim pitanjima života i rada na oslobođenoj teritoriji: o ekonomsko-finansijskim. u saradnji sa organizacijom žena i omladine.Sada su na terenu Posavine i Trebave. međutim. Postojala je. Sarajevo. značaja odluka II zasijedanja AVNOJ-a i I zasije170 Izvještaj sekretara OK KPJ upućen Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu 26. partijska i skojevska rukovodstva. kulturno-prosvjetnim. Izabrani organi su bili provjerene pristalice i aktivisti NOP-a. Narodnooslobodilački odbori pružili su. velika razlika u radu izabranih organa narodne vlasti od onih koje su ranije postavljali pojedini politički radnici na terenu i jedinice NOV. djelovala i t r i sreska narodnooslobodilačka odbora izabrana demokratskim putem. Iz Posavine i sa Trebave izabrano je 30 delegata. Modriči i Srebreniku. takođe. Odbornici su uživali nepodijeljeno povjerenje svojih mještana i seljana. nije održana u predviđeno vrijeme zbog neprijateljske ofanzive. posteljinom i drugim bolničk i m inventarom. nego tek koncem avgusta 1944. godine. U Gradačcu i Modriči dobrovoljnim prilozima građana bolnice su opskrbljene krevetima. 196 . IRP. Oni su se osamostalili i potpuno zadovoljili. (Arhiv VII.

Vučkovcima. Zborovi u Gradačcu i Modriči su održani na pazarni dan. Lipja. Gornjeg i Donjeg Ljenobuda. marta . Brezika. Bosanskom Šamcu. Bukviku. Tinje i Osoja sa predstavnicima svojih N 0 0 . januara 1944. Podorašja. Obudovcu. Špionice. maršalu Josipu Brozu Titu. Tako je. U januaru 1944. Podnovlju. Lisovića. Like. Rapatnice. bile su uvijek dobro posjećene. Modriči. 17. One su održavane u Gradačcu. One su bile pogodan oblik okupljanja naroda. Zahirovića. kao u Tarevcima. Konferencije su bile stalan oblik komuniciranja partijskih rukovodioca i predstavnika narodne vlasti sa narodom. Telegram upućen predsjedniku NKOj-a. Sarajevo. koji su pored zabavnog i socijalnog imali i politički karakter. Brnjičana. Čehaja. Povodom 7. IRP. Babunovića. Crkvini i u drugim selima gdje su postojale pogodne prostorije. pozdravljaju najhrabrijeg među najhrabrijim. u Donjem Srebreniku.danja ZAVNOBiH-a. godine održana konferencija domaćina i odbornika N 0 0 iz cijele opštine Srebrenik. februara . I 1944. Mikrofilm. Miloševcu i Srebreniku. rolna 6/62-30). Šahmera. 197 . Caga. prisustvovalo je i preko 200 ljudi. glasi: »Domaćini Gornjeg i Donjeg Srebrenika. na primjer. Srebreniku i Srnicama. Tarevcima. Crkvenog Brda.Dana Crvene armije i 8. Slatini. Odžaku. (Arhiv VII. Garevcu. Behrama. Modriči. koje su potpisivali svi prisutni. Seone. Kulturne priredbe sa prigodnim programima. sa svog sastanka održanog 17. novembra . Čitluka. Uroža. kako bi moglo prisustvovati što više stanovnika.Dana žena. ZAVNOBiH-u i Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ). najboljeg među najboljim sinovima 171 Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu upućen Oblasnom komitetu KOJ za istočnu Bosnu 21. 171 Kada su prilike dozvoljavale organizovane su konferencije za nekoliko sela. Tom prilikom su upućeni telegrami Predsedništvu AVNOJ-a i Nacionalnom komitetu narodnog oslobođenja Jugoslavije. Sladna. I 1944. Veliki zborovi su održani i povodom 23. sa tih konferencija upućivane su pozdravne depeše AVNOJ-u. Svakodnevno su u Tehnici OK KPJ štampane vijesti koje su zajedno sa Frontom slobode i štampanim proglasima slate u sva sela na oslobođenoj teritoriji. zatim na prikupljanju pomoći za partizanske bolnice i stanovništvo popaljenih krajeva. Na nekim konferencijama.dana Oktobarske revolucije održani su veliki narodni zborovi u Gradačcu.

pa je veliki broj ljudi ostao ispred zgrade.naših naroda. mi domaćini pomenutih sela. čije prostorije nisu mogle primiti sve posjetioce.recitacije i pjesme. februara povodom godišnjice Sovjetske armije održana svečana akademija. Midhat Muratbegović druga violina. 173 U Gradačcu je 23. str. Muhamed Mehmedović klavir-harmonika. Muhamed Zahirović.Književni susreti. Zaim Delić. Jusuf Smailović. U izvedenom programu nastupio je kvartet u kome su bili: Salih Žilić prva violina. godine u Gradačcu je otvoren Dom kulture u zgradi bivšeg suda koja je u tu svrhu rekonstruisana izbijanjem unutrašnjih zidova i otvaranjem velike sale. profesor građanske škole Svojimir Jamšek violončelo. Mustafa Mehmedović. Abdulah Bošnjaković i Alija Šuljić. I 1944.povede narode Jugoslavije u borbu časti i ponosa protiv mrskog fašističkog okupatora. Ahmet Hodžić. godine. 14. AVNOJ-u i Nacionalnom komitetu. sekretar Mjesnog komiteta KPJ. Orhan Džanić. Komemoracija je održana u gradskom hotelu. Dva dana kasnije. oduševljeni naporima svoje narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda. svoga druga maršala Tita koji od roba stvori čovjeka . Prilikom otvaranja Doma održana je svečana aka172 173 174 Front slobode br. III 1944. 19. Zatim su borci Komadne mjesta izveli ostale tačke programa . Radovi su stručno izvođeni pod rukovodstvom arhitekte. Druže Tito. Midhat Muradbegović. Tako su Hasanovi drugovi odali poštu i priznanje ovom velikom čovjeku i komunisti. Ibrahim Ibrišević. od 10. 1977. Bego Kurtić. održana je konferencija muslimanskih sveštenika u Breziku sa koje su poslati telegrami maršalu Titu. 4. O Hasanovom životu i radu govorio je Teufik Imamović. 198 .172 U februaru 1944.174 Tridesetprvog marta 1944. Komandant mjesta Midhat Muradbegović pročitao je svoju priču Otvaranje nebesa koja je ranije objavljena u Književniku. Telegram su potpisali vjeroučitelj Mustafa Ibrahimović i imami Alija Dervišević. Sjećanje na Hasana Kikića . edicija II. u slobodnom Gradačcu održana je komemorativna svečanost posvećena poginulom partizanu i naprednom književniku Hasanu Kikiću. Gradačac. uložićemo sve snage i u svako doba pridonijeti najviše žrtve za konačno likvidiranje fašističkih bandi iz naših krajeva i za bolje i ljepše doba narodne Jugoslavije«.

uskoro zarobljen. uskoro. međutim. februara 1944. kao vojnoteritorijalna komanda. Komandant područja tada je bio Boro Popović. kada je izvršena reorganizacija vojnoteritorijalnih organa. zamjenik komandanta i referenti. Komandu područja su sačinjavali: komandant. 1. i u želji da sačuva svoj život denucirao je neprijatelju saradnike NOP-a. II izdanje VIZ. politički komesar. Boro Popović postao komesar Komande područja. knj. General Savo Orović je nakon izvedenog programa. ushićen njegovim visokim nivoom.demija. Modriči. Komanda područja je rukovodila sa komandama mjesta u Gradačcu.176 a za intendanta Miloš Nikolić. Komanda područja za Posavinu i Trebavu ispoljila je povećanu aktivnost. Gornjem Žabaru i u Bukviku. godine. Beograd. Gornjoj Slatini. izvršena je reorganizacija i popuna u Komandi područja. Srebreniku. 176 Prilikom povlačenja jedinica u centralnu Bosnu. 199 . Bukviku i Srebreniku koje su uspostavljane oslobađanjem tih mjesta u septembru 1943. 175 Josip Broz Tito. Komande područja za Posavinu i Trebavu. a prvi komandant je bio Salih Žilić. On je. Često je dolazilo do promjena u sastavu Komande područja i komandi mjesta. U komandama mjesta zamjenik komandanta je odgovarao za mobilizacijske i tehničke poslove. Bosanskom Samcu. Pod svojom nadležnošću je imala komande mjesta u Modriči. rekao: »Djeco. a pomoćnik komandanta je bio odgovoran za partijsko-politički rad. formirana je u novembru 1943. pa ovo je Beograd«. a Radika Ilić komandant.175 Od sredine februara 1944. Gradačcu. U početku nije mogla razviti sve svoje organe. 446. Tako je. Salih Gorak je ostavljen na terenu Gradačca sa zadatkom da obavještajno djeluje. Zbog toga je poslije rata osuđen. 1978. Vojna djela. Za referenta odgovornog za obavještajnokontraobavještajnu djelatnost imenovan je Salih Gorak. str. a njegov zamjenik Mihajlo Stanković. Shodno direktivi Vrhovnog štaba o organizaciji vojnoteritorijalnih organa od 8.

pekarska. Bilo je prikupljeno oko 6 vagona pšenice. Komanda mjesta Bosanski Samac 80 omladinaca za 18. 177 U štab 3. Cage. Komanda mjesta Srebrenik obuhvatala je sela: Špionicu. U Srebreniku se nalazila i bolnica u kojoj je bilo oko 150 ranjenika i ambulanta za liječenje endemskog sifilisa. Na kraju su mu izdali potvrdu u kojoj izjavljuju da su od njega primili Rizaha i Hazima. Komanda područja za Trebavu i Posavinu imala je u svom sastavu referenta za mobilizaciju. Osnovana je i kuhinja u kojoj se hranila gradska sirotinja. Tako je. Zuberovo Brdo. Zahiroviće. Potpeć. Radile su obućarska. Brezik. Ubjeđivali su Mehmeda da promijeni svoj zahtijev. mobilisala 310 mladića u 16. na primjer. komanda mjesta Gradačac do polovine marta 1944. Štab se našao u nedoumici. Tinju. a Hazim komesar čete u 18. a komanda mjesta Modriča oko 200 omladinaca.prijemu i otpremi hrane za Mačkovac i dalje za Birač. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred. Mobilizacija se vršila dobrovoljno i po pozivu. Podorašje. Babunoviće. U Gradačcu je bilo uskladišteno oko 5 vagona namirnica za transport u pasivne krajeve. kada su obezbjeđenje slobodne teritorije preuzele jedinice odreda. 17 ' Komanda mjesta Srebrenik najviše pažnje posvjećivala je svom glavnom zadatku . bataljona u Gradačcu jednog dana je došao Mehmed Fitozović iz Bosanskog Samca i doveo sina Rizaha i rođaka Hazima Hadžialijagića opremljene i naoružane opremom i oružjem koje je sam kupio. kovačka. Rapaticu. Ljenobud. U komandama mjesta su napravljeni mobilizacijski spiskovi koji su obuhvatali godišta od 1909. Donji i Gornji Srebrenik. brigadi. godine. Lisoviće. novembra 1943. Kuge. Od 27. stolarska i brijačka radionica. koji se starao o mobilizaciji ljudstva za jedinice NOV i POJ. Čehaje. kukuruza. 200 . masti i slanine. muslimansku brigadu i Posavsko-trebavski odred. do 1926. ali on nije pristao. krojačka. Rizah je uskoro postao omladinski rukovodilac.Uz svaku komandu mjesta nalazila se partizanska straža kao obezbjeđenje do februara 1944. Doveo ih je u štab bataljona tražeći potvrdu da ih je predao ispravno. radila je u Gradačcu bolnica komande Posavsko-trebavskog područja koju je vodio dr Hamdija Bravo. Donje Moranjke. Seonu.

bio je Đoko Gajić. Tišinu i Hasić. pomoćnik komandanta prvo Hakija Raljević. Vučkovac. Prvi komandant mjesta bio je Mehmedalija Tufekčić. Jelovče Selo i Donju Zelinju. a intendant . komandant Komande mjesta bio je kapetan Muhamed Gagić. profesor. Pisare. Riječane. a intendant Žarko Mihajlović. Prvi komandant mjesta bio je Mehmed Mujbegović. Zamjenik komandanta je bio Avdo Abdulahović. Komanda mjesta Gornji Žabar formirana je u martu 1944. Komanda mjesta Bosanski Šamac formirana u februaru 1944. Komanda mjesta Gradačac obuhvatala je naselja: Gradačac. a poslije Midhat Muratbegović. Zamjenik komandanta prvo je bio Šehabudin Moranjak. Modriča i Gradačac. a komandant je bio Pero Bosić. a u Žabaru se nalazila samo kada su jedinice NOV i 201 .Rizo Redžepagić. zamjenik komandanta odgovoran za mobilizacijske poslove Ahmed Lončarević.Stražu. i intendant Nešet Sendić. Od početka februara pa do povlačenja u centralnu Bosnu. Kladare. pomoćnik Ljubo Dević. a kasnije Ferid Širbegović i Abdurahman Otanović. a kasnije Franjo Puškarić. zamjenik Mustafa Karić i pomoćnik Joco Bogdanović. Tarevce. Zamjenik komandanta od februara 1944. pomoćnik Mehmedalija Mujedinović. zamjenik Kojo Stanišić i pomoćnik komandanta Milan Tubaković. Čardak. Ona je formirana u martu 1944. Ledenice. pomoćnik komandanta i odgovoran za politički rad . Miloševac i Kruškovo Polje. Komanda mjesta Gornja Slatina obuhvatala je područje između teritorije komandi mjesta Bosanski Šamac. Komandir partizanske straže pri komandi mjesta bio je Mustafa Tipura. Komandant mjesta bio je Hasan Zaimović.Šefkija Selimović. obuhvatala je naselja: Bosanski Šamac. zatim Salih Gorak. Garevac. Crveno Brdo i Jasenicu. Prvi komandant komande mjesta bio je Salih Žilić. Crkvinu. Dobrnju. Gornju i Donju Mionicu. Komanda mjesta Modriča obuhvatala je naselja: Modriču. a zatim Muhamed Mehmedović. Kerep. a poslije njega Mustafa Porobić i Maiić Ibrišević. Vidu.

77. II 1942.POJ bile na njegovoj teritoriji. Vitanović. II 1944. Lukavac. (Zbornik IV. knj. str. (Zbornik IV. Vujičiće. 202 . za zamjenika Tošo Pavlović. za zamjenika Gojan Pajić. 201-202) i Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. dok. a za pomoćnika Stevo Zivković. a za pomoćnika Pavle Zarić. Gajeve i sela na neoslobođenoj teritoriji. 22. 23. 310-320). U komandi mjesta Bukvik za komandanta je postavljen Jovo Pajić. knj. 178 178 Izvještaj komandanta 17. Za komandanta je imenovan Pero Stanković. Ona je obuhvatala sela Gornji i Donji Bukvik. divizije od 10. dok 44 str.

GODINE .III Dio DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944.

GODINE RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA NA TERENU U TOM PERIODU POLITIČKI .DEJSTVA ODREDA U U CENTRALNOJ BOSNU BOSNI POVRATAK AKTIVNOST RAD ODREDA OD ISTOČNU DO SEPTEMBRA DECEMBRA I 1944.

807. slavonska brigada koja se poslije uspješnog napada na željezničku stanicu u Ljupljanici. 18. na putu iz Ljeskovih voda u Stanare. Prnjavorski prostoriju Kokori-Branešci.Prnjavor. Četrnaesta srednjobosanska brigada sa dva bataljona zatvarala je pravac Klašnice . a Tešanjskoteslićki partizanski odred prostoriju Rastuša-Ukrinjica. U toku pokreta. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa članovima partijsko-političkih rukovodstava i drugim pozadinskim radnicima su 17. Banjalučki partizanski odred je kontrolisao teren ispred planine Čemernice. divizije imao je pod svojom komandom i nekoliko partizanskih odreda koji su operisali po rubu slobodne teritorije srednje Bosne. 1 Do 10. Štab 11. i produžili u pravcu Ljeskovih Voda gdje su vodili borbu sa četnicima. Peta kozarska brigada bila je orijentisana prema Doboju i Tesliću. a sa druga dva pravca Derventa-Prnjavor (tj. izvršili pokret pravcem Jakeš-Dugo Polje-Vučjak. maja je na prostoriji sjevernog dijela centralne Bosne djejstvovala i 12. krajiška brigada bila je orijentisana na zatvaranje pravca Kotor-Varoš-Šiprage i Kotor-Varoš Skender Vakuf. Vratila u Slavoniju. str.DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI U proljeće 1944. ap1 Zbornik IV. Njena 12. dok 218. prešli željezničku prugu Brod-Doboj. kod željezničke stanice Komarica. Motajički teren oko Rakovca. divizije 5. koji je izvršen 9. aprila naveče. u sjevernom dijelu centralne Bosne dejstvovale su jedinice 11. Vlašićki područje Vlašića. 205 . obezbjeđivala je širu prostoriju oko slobodnog Prnjavora). maja. korpusa NOVJ. 25. knj.

da su svoje jedinice razmjestili na prostoriju Jelanska-Stanari i da su uputili patrole prema 5. Posavsko-trebavski odred je 11. Izvještaj Operativnog Štaba grupe bataljona od 20. kozarskoj brigadi. 20. Zbornik IV.rila. divizije 4 upućenom 15. Ostružnja-Stanari sa zadatkom da zatvore pravce od Tešnja i Doboja i drugih neprijateljskih uporišta duž željezničke pruge Doboj-Derventa. str. 294-299. Od početka pokreta za 4 dana borci su primili samo dva obroka hrane. 48. dok. kozarske brigade koji se vraćao sa akcije na željezničku prugu Brod-Doboj kod Rudanke. 301-302. pod čijom će operativnom komandom biti sve vrijeme boravka u srednjoj Bosni. divizije je imao ovakav sastav: Miloš Šiljegović komandant. pretežno omladinskih rukovodilaca. korpusa kaže se da se 18. (Zbornik IV. Đurin Predojević zamjenik komandanta i Mirko Pekić načelnik štaba. susreli su se sa jednim bataljonom 5. slavonska brigada i da odatle kontroliše teren prema Derventi i čisti teritoriju Detlaka od četnika. knj. koja je davala priredbe za narod i za jedinice. dok. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. U prva t r i dana boravka na teritoriji srednje Bosne. 3 Koncem maja 1944. 180. štab 18.2 Odmah zatim. 91. 24. formirana je kulturno-umjetnička ekipa kao privremena jedinica. dok 87. str. aprila 1944. knj. izvršena je reorganizacija odreda.5 U štabovima 18. Blažo Đuričić politički komesar. Od jednog dijela partijsko-političkih radnika. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred nalaze na liniji Glogovac-Pojezna-Osinja-D. tako da su od četiri bataljona formirana dva brojno jaka bataljona. dok. 323-324). str. koje je do tada držala 12. izvještavaju štab 11. kod partijsko-političkih radnika iz Posavine i Trebave 6 kao i kod ostalih starješina i boraca vladalo je 2 3 4 5 6 Zbornik IV. maja dobio zadatak da zaposjedne položaje u rejonu sela Glogove a. knj. str. 99. U to vrijeme Štab 11. 24. pa su štabovi brigade i odreda tražili od Štaba divizije da im dostavi izvjesnu količinu namirnica. Komandir ekipe bio 206 . maja Štabu 5. 25. pod imenom Štab grupe bataljona. Osamnaesta hrvatska brigada je ostala u Stanarima. U izvještaju Štaba 11. brigade i štab Posavsko-trebavskog odreda. jedinice su imale više sukoba sa manjim četničkim grupama. aprila. divizije.

Štab 11. Partijsko-politički radnici modričkog sreza. brigade. jer takav raspored bi bolje odgovarao pripremama za prelazak u istočnu Bosnu. Hakija Muradbegović. 7 207 . drugi u Glogovcu. naredio Štabu 12. divizije da jedinice Posavsko-trebavskog odreda postavi tako da jedan bataljon bude u Ljeskovim Vodama.d. v. Nastojeći da jedinice odreda i brigade drži što bliže rijeci Bosni. naoružanih automatskim oružjem. Mira Bilbija omladinski rukovodilac u 4. divizije. krajiške brigade da jedan svoj bataljon drži na tromeđi. 173-177. a kada odred krene u istočnu Bosnu. Jedan dio omladinskih rukovodilaca raspoređen je na dužnosti u 18. pa je Štab 18. Na Vučjaku su se održavali uz pomoć članova KPJ i SKOJ-a i ostalih pristalica NOP-a na terenu. Uz njih je bila grupa kurira. prijeći preko rijeke Bosne i naći se na Trebavi. a politički komesar Teufik Imamović. Tako je Fuad Suljić postao komesar čete. str. krajiški bataljon bi se odmah uputio u Glogovac i preuzeo njegove položaje. a Ruža Spasojević komesar bolnice 18. Zbog toga su preko rijeke Bosne često slate patrole za izviđanje. brigade je 12. koji su najčešće izvršavali bezbjednosne i obavještajne zadatke. na čelu sa Borikom Stančićem. maja predložio Štabu 11. Uputio je patrolu sa porukom pozadinskim radnicima na Vučjaku da ispitaju gazove i prikupe čamce za prelaz preko rijeke Bosne. a treći da zatvori pravac od Dervente. kako bi održavao stalan kontakt sa jedinicama Posavsko-trebavskog odreda u Glogovcu.7 je Salih Žilić. Štabovi brigade i odreda su zato svoje jedinice držali bliže komunikaciji Brod-Doboj. majevička brigada sa Štabom 38. kako bi u pogodnom momentu mogle. iz jednog pokreta. maja vratila iz istočne Bosne donijela je vijest da se na terenu Majevice i Posavine nalazi 17. Patrola koja se 12. brigada stigla na Majevicu 15. maja) počeo vršiti pripreme za pokret svojih jedinica na desnu stranu rijeke Bosne. brigade (iako vijest nije bila tačna jer je 17. godine. ostali su na Vučjaku i nastavili svoju političku aktivnost u mnogo težim uslovima. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu. bataljonu 18. brigade.uvjerenje da će se u bliskoj budućnosti vratiti u istočnu Bosnu. Tako je skoro redovno cirkulisala kurirska veza između srednje i istočne Bosne u periodu od aprila do juna 1944. divizije je 15. Štab 18. maja 1944.

pravcem Čavka-Čečava. 551) i bojna relacija 2. str. Iz Posavsko-trebavskog odreda i 18. a zaplijenjeno je 15 kg soli. Naređeno im je da brane položaje na liniji Stanari-Osredak i da održavaju vezu sa jedinicama 5. hrvatske brigade. str. (što znači da je tog dana još postojao njihov zajednički štab i da nije došlo do spajanja jedinica) da su jače neprijateljske snage krenule u napad širokim frontom od Banja Luke prema Tesliću. (dok. Borba je trajala do 3. 1944. hrvatske brigade pod komandom zamjenika komandanta 18. 208 .Omanjska-Jabučić-Ostružnja glava. maja Peta kozarska je napala neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu i postavila mine na željezničku prugu. bojne 4. Štab 11.320-329-283 . V. Štab 11.30 časova 30. divizije uputio je obavještenje potčinjenim jedinicama. kada su jedinice odreda i brigade odstupile. 25. napali su neprijateljsko uporište u Kladarima. Uništena je lokomotiva i nekoliko vagona. dok 155. jer je neprijatelj na vrijeme otkrio pokrete jedinica. a ukoliko u tome ne uspeju da krenu na zapad. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. gađajući minobacačkom vatrom jedinice odreda i brigade. knj. maja. (Zbornik IV. zbornog područja za maj 1944.Shodno naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ da sve jedinice pojačaju dejstva na komunikacije poslije njemačkog desanta na Drvar. kozarske brigade koje su se nalazile na liniji Klupe-Pribinić-Čečava. maja. kozarskoj. 801). hrvatskoj brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da napadnu na željezničku prugu Doboj-Derventa na dijelu Kladari-Johovac. a 15 ranjeno. bataljon 18. U toku noći 29/30. kapetana Veljka Jankovića. među kojima i Operativnom štabu 18. 218.8 Istog dana. 18. hrvatske brigade poginula su dva borca. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda od 30. U to vrijeme su pristigle čete domobranske 3. lovačke pukovnije iz Doboja i preduzele protivnapad pravcem k. među njima i kapetan Veljko Janković. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. 8 Izvještaj Operativnog štaba 18. divizije naredio je 5. ubijeno 8 legionara i 5 Nijemaca. Napad nije uspio. 30. U slučaju da ne održe pomenute položaje preporučivalo se da pokušaju proboj u istočnu Bosnu. a i zbog toga što bataljoni nisu jednovremeno izvršili napad.

i 6. lovačke pukovnije pravcem Ukrinjica-Čečava. zamjenici političkih komesara Kadro Ramić i Milan Kajganić. a za novog političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. koje će po dolasku na svoj teren moći u sebe uključiti veći broj novih boraca. divizije je raspolagao podacima o pripremama neprijatelja za napad. Osamnaesta hrvatska brigada je dobila zadatak da napadne 14 209 . Komandiri tih četa u početku su bili Nedo Pisarević i Pavle Mihaljčić. Intendant odreda postao je Alija Repčić. svaka sa po 30-35 boraca. intenzivan rad partijskih organizacija jer je odred trebalo osposobiti da posluži kao čvrsto jezgro. hrvatsku brigadu. Zamjenici komandanta i političkog komesara nisu imenovani. i 3. Ujutro 8. iz Dervente tri bataljona 4. divizije. kompletna bataljona (2. lovačke pukovnije. politički komesari Fehim Halilović i Ekrem Taslidžić. kapetan Nikola Simić postavljen je za načelnika štaba 18. Oko 70-80 boraca je ostalo u odredu do popune novim borcima.Između 3. bataljon. a pravcem Osinja-Pojezna jedan bataljon 4. a referent saniteta Selena Stojčević. a Bešlaga Korajkić referent saniteta 18. Štab 11. Za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Pero Bosić. Zamjenik komandanta odreda Mato Belić postao je komandant bataljona u 18.) i popunjeni 1. Odvijao se. Od njih su formirana dva nova. hrvatske brigade. pa je o tome unaprijed obavijestio svoje jedinice. čije je sjedište bilo u Kulašima. Ibro Dogladović obajveštajni oficir. a zamjenici komandira Halil Majstorović i Cviko Bosić. posadnog zdruga i Nijemci. juna. i 4. hrvatske brigade. U odredu su formirane dvije čete. a politički komesar Panto Nikolić prešao je na rad u partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu. brigadi. Za vrijeme boravka u centralnoj Bosni jedinice odreda su koristile svaki slobodan dan za rad na vojnostručnoj i političkoj nastavi. na osnovu odluke Okružnog komiteta KPJ i Štaba 11. Dotadašnji komandant Posavskotrebavskog odreda. Iz Teslića su nastupali dijelovi 6. takođe. većina ljudstva iz Posavsko-trebavskog odreda prešla je u 18. juna neprijatelj je preduzeo napad na slobodnu teritoriju iz više pravaca.

fond. Treći bataljon 5. koje su prihvatili borci 1. hrvatske brigade. Napad na Foču počeo je u 23. bataljona) napale su neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu. (Zbornik IV. reg. brigade raspoređene na liniji Stanari-Vitkovci. Polovinom juna saveznički avioni počeli su dopremati jedinicama 11. br. Sedamnaestog juna jedinice 18. brigade uspio da izvrši napad u odrđeno vrijeme. koje je rasporedio u zgrade građene od tvrdog materijala. juna se srušio jedan saveznički bombarder. pa su jedinice 18. a 5. hrvatske brigade od 9. knj. divizije naoružanje. Kod sela Pojezne 20. i 3. 173-174 i Arhiv VII. 40. brigade. 866 f. bataljon 18. U opštoj rezervi nalazile su se dvije čete 4. ali im je ipak uspjelo da protjeraju neprijatelja sa Krnjina brda i Sokoline u pravcu Teslića. od kojih dvojicu težih. 26. Jedino je 2. Neprijatelj je u Foči bio brzo razbijen. ali je sve svoje snage prikupio u Johovcu. bataljona. petnaest minuta ranije nego što je predviđeno.45. 38 i 40). 3. U toj borbi bataljoni su imali pet ranjenih boraca. Četvrti i Prvi su napali sa zakašnjenjem. NOP-a k. 210 . Posavsko-trebavski odred je bio zadužen za obezbjeđenje mjesta spuštanja opreme i za njeno skupljanje. Pored ovog zadatka odred je obezbjeđivao i rad pozadinskih ustanova u rejonu smještaja i ambulantu 18. Bataljoni nisu mogli biti na vrijeme obaviješteni o početku napada zbog udaljenosti tako da nisu jednovremeno napali neprijatelja. bataljon. dok.neprijatelja na Sokolini i Krnjinom brdu (k.9 Devetog juna neprijatelj je povukao svoje jedinice u Jelah i Teslić. kozarska brigada na sektoru Počivaljka-Brijest.432). Ranije dobijeni podaci govorili su da se u Foči nalazi jača domobranska jedinica. municiju i opremu. najčešće na prostoriji Kulaši-Stanari-Osredci. Na neprijateljsko uporište u Foči napadali su 1. bataljona i jedna četa 4. pošto je neprijatelj otkrio nastupanje partizanskih jedinica. str. kozarske brigade trebalo je da napadne neprijatelja utvrđenog u školu u Ukrnjici. bataljona 5. Padobranima je spuštana oprema. hrvatske brigade (2. dvije čete 3. kozarske brigade. bataljona 18. ali se u toku 9 Izveštaj Štaba 18. juna 1944. Iz oštećenog aviona iskočilo je pet članova posade.

Kada je stigla do Arabića. Poginulo je 6 boraca. brigade promijenio svoju raniju odluku i odlučio da sa 1. 11 Jedinice 5. 3. Tog dana formacija od oko 120 savezničkih aviona bombardovala je Slavonski Brod. 26. polazeći na dug zaobilazni put preko terena između neprijateljskih uporišta. 558-581. divizije naredio je 5. 1944. str. 416-419). pukovnije a jedinice 5. izvještaji Operativnog odjela MJNORS-a od 28. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da 27. (dok. 14. 20. 26. 78. 866. knj. 10 Radi rasterećenja pritiska neprijatelja na 10.napada saznalo da se tu nalazi samo manja posada seoske domobranske milicije. bataljonom napadne na Johovac. str. bataljona zadrži u rezervi. divizije da pojača pritisak na neprijateljska uporišta na komunikaciji Brod-Doboj. a čete 4. Zbog toga je štab 18. brigade su se morale povući iz grada. 377-379) izvještaj Štaba 5. 344-352.30 časova. dok. i 30-VI 1944. Neprijatelj je zaposjeo zidane zgrade. i 1.). pa su se ovi povukli u Derventu. Napad je trajao do 3. (dok. 150. Bataljoni su napali neprijateljsko uporište u Johovcu tek u 1 sat. osposobio ih za odbranu i organizovao precizan sistem vatre. 151. Ujutro je do opkoljenih neprijateljskih jedinica u Derventi prodrla oklopnim vozom jedna bojna 4. proletersku diviziju. u kojoj se neprijatelj utvrdio. 45. br. 298. dok 94. fond NOP-a k. krenula je nazad usiljenim maršem pošto nije čula borbu u gradu i nije uspostavila radio-vezu. dok. U vezi s tim Štab 11. Osamnaesta brigada je prethodno napala ustaše u Plehanu. i 18. VI. str. juna (Zbornik IV. izvještaj Štaba divizije o napadu na Derventu (dok. 566-576). juna izvrše napad na Derventu i okolna uporišta. izuzev zgrade gimnazije. brigade na grad sa jugoistočne strane je izostao. a 22 su ranjena. Napad 18. pošto su morali prijeći za 1 sat razdaljinu između Foče i Johovca. str. 114. izgubila mnogo vremena. Tri borca su nestala u povlačenju. Štab 5. f. Arhiv VII. kada je po naređenju Štaba brigade obustavljen da bi se izbjegle uzaludne žrtve. 211 . odakle je trebalo da izvrši napad. a samo sat i po kasnije nova formacija od oko 60 aviona Slavonski i Bosanski Brod. Naređenje Štaba 11.12 10 11 12 Izvještaj Štaba 18. reg. 102. str. kozarske brigade od 30. hrvatske brigade od 18. jer je brigada. divizije od kraja juna 1944. i 3.. knj. str. korpusa naredio je Štabu 11. 562 i dok 153. (Zbornik IV. pa su neki od njih i zarobljeni. brigade upale su u Derventu i zauzele sve objekte. pošto su evakuisale veliki plijen. juna. str.

U okviru napada na neprijateljski garnizon u Derventi, Posavsko-trebavski odred je dobio zadatak da napadne neprijateljsku posadu u selu Ljupljanici, gdje se po prikupljenim podacima nalazilo 120 ustaša i da spriječi prodor neprijatelja ka Derventi iz pravca Doboja. Noć je bila bez mjesečine i čete odreda su se u najvećoj tišini privlačile neprijateljskim položajima. Kada su krenule u juriš, uvidjeli su da je neprijateljska posada napustila uporište. Poslije napada na Derventu odred se vratio u Kulaše. Štab 11. divizije naredio je 8. jula 5. 12. i 14. brigadi da svaka, sa po dva bataljona napadnu Teslić, a 18. hrvatskoj brigadi da sa svoja tri bataljona zatvori pravce koji iz Žepča i Maglaja vode ka Tešnju i Tesliću, a da jedan bataljon postavi zapadno od Tešnja na putu koji vodi za selo Džemilić.13 Poslije žestokih borbi Teslić je oslobođen 10. jula. Dvanaestog jula neprijatelj je iz Maglaja i Žepča preko Novog Šehera izvršio napad prema Crnom Vrhu, ali je bio odbijen. Noću 22/23. jula 2. bataljon 18. hrvatske brigade je služeći se varkom, a uz pomoć saradnika NOP-a iz grada, obmanuo je neprijatelja i oslobodio Tešanj. Tom prilikom je ubijeno 20 Nijemaca, a predalo se oko 300 domobrana. Zaplijenjeno je 5 mitraljeza, 1 minobacač, 10 puškomitraljeza, 5 automata, 250 pušaka i oko 100.000 metaka.14

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ od 18. jula 1944. godine, 11. divizija je stavljena pod komandu Štaba 3. korpusa, pa je prišla pripremi svojih jedinica za pokret u istočnu Bosnu. Određene su prostorije za prikupljanje jedinica. Za 5. kozarsku brigadu određena je prostorija Jelah-Mrkotići-Priljuzići; za 12. krajišku brigadu Teslić-Vrućica, a za 18. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred-rejon Novi Šeher-Dubrava. Četrnaesta srednjobosanska brigada ostala
13 14

Zbornik Izvještaj str. 133) 147, str.

IV, knj. 27, dok. 26, str. 131-133. Štaba 11. divizije od 8. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 26, i izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade za juli 1944. (knj. 27. dok, 591-595).

212

je u centralnoj Bosni, a kasnije je ušla u sastav novoformirane 53. srednjobosanske divizije. Trebalo je da jedinice pripreme hranu za t r i dana marša, i da svaki bataljon bude snabdjeven sa najmanje 10.000 metaka, a minobacači sa po 40 mina. Svu opremu je trebalo transportovati konjima. 15 U istočnu Bosnu su jednovremeno trebale da pređu 6. lička i 11. divizija na odsjeku Topčić Polje - Begov Han. Na drugoj obali rijeke Bosne čekale su jedinice 16. vojvođanske divizije koje su imale zadatak da ih prihvate. Zapoviješću Štaba 11. divizije 5, 12, 18. brigada i Posavsko-trebavski odred trebalo je da krenu 27. jula u 18 časova na prostoriju Borice-Toletinac-Ponjeviči-Premet. Zapovijest je stigla kasno u Štab 18. brigade, pa zbog udaljenosti 1. i 3. bataljona marš nije mogao početi prije 28. jula u 18 časova. U marševskom poretku na čelu je, kao prethodnica divizije, išla 5. kozarska brigada, zatim Štab 11. divizije, pa 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa partijskim radnicima i delegatima II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne, a u zaštitnici - 12. krajiška brigada, Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred koji su krenuli iz sela Žarkovina u selo Ruževići. Do sela Rankoviča Posavskotrebavski odred kretao se iza 18. hrvatske brigade, a tu se između njega i brigade uklopio divizijski artiljerijski divizion i divizijska intendantura. U selu Rankovići u kolonu odreda ušli su delegati sa II kongresa USAOJ-a i partijski radnici iz istočne Bosne. Znaci raspoznavanja su bili »Franjo Rade«.16 Po dolasku u Mladikovinu 12. krajiška brigada je dobila naređenje da do 29. jula u 3 časa izvrši pokret pravcem Blatnica-Toletinac-Vidovići-Bukovi doli-Kozila-k.784-Balačić-Željezno Polje-Zobova ravan i da tu stigne u 18 časova. U 22 časova trebalo je da izvrši prijelaz preko rijeke Bosne, izbije na Kovaniće i Pleterak i uhvati vezu sa jedinicama 16. divizije koje su se trebale naći u rejonu sela Šagovića. Sa 12.
15 16

Naređenje Štaba 1]. divizije od 22. VII. 1944. (Zbornik IV. knj. 27, dok. 97. str. 394-396). Naređenje Štaba 11. divizije od 27. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 121, str. 491—492).

213

brigadom u istom pravcu krenuli su Štab 11. divizije, 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred. Peta kozarska brigada trebalo je da prijeđe rijeku Bosnu na gazovima kod Begovog Hana.1' Jedinice 11. divizije pokušale su da prijeđu rijeku Bosnu između Topčić Polja i Begovog Hana u noći 29/30. jula, na mjestima prelaza gdje je prethodne noći prešla 6. divizija, ali u tome nisu uspjele jer su jedna i druga obala rijeke kao i željeznička pruga i cesta bile zaposjednute jakim neprijateljskim snagama, čiju su glavninu sačinjavali bataljoni 13. puka 7. SS divizije Princ Eugen. Pokušaj prelaska je ponovljen i sljedeće noći između 30. i 31. jula. U svitanje 31. jula, poslije neuspjelog pokušaja prelaza rijeke, jedinice 11. divizije našle su se na padinama planine Mahnjače, više Begovog Hana i Topčić Polja. Štab divizije je odustao od daljih pokušaja prijelaza na tom sektoru i oko 2 časa poslije pola noći naredio jedinicama da se prikupe da bi krenule na novu prostoriju. Odred je dobio zadatak da zaposjedne jednu isturenu kamenitu kosu koja je s jedne strane bila nepristupačna. U provaliji se vidjelo selo, cesta i željeznička pruga. Borci su bili vrlo umorni pa su jedinice koristile predah da se malo odmore do novog pokreta. Kako je neprijatelj pratio radio-saobraćaj između Štaba 3. korpusa i Štaba 11. divizije, brzo je saznao za sadržaj poruke, pa je mogao efikasno djelovati i odmah uputiti svoje snage da prepriječe put nastupanju jedinica 11. divizije. Neprijatelj je znao da pred sobom ima 11. diviziju koja je morala forsirati rijeku Bosnu između Begovog Hana i Topčić Polja, gdje se mjesta prelaza (gazova) nalaze na bliskom odstojanju, pa je na tom rejonu skoncentrisao jake snage, zaposjeo željezničku prugu i cestu, i prirodne objekte koji ih nadvišavaju. Pored gazova su krstarili tenkovi. Kada je procjenio i izvidio gdje se nalaze jedinice pod komandom 11. divizije, ujutro 31. jula počeo je nastupanje sa fronta i na krilima uputivši i jednu svoju jedinicu u pozadinu jedinica 11. divizije. Jedna obuhvatna kolona se kretala iz sela Sta17

Naređenje Štaba 11. divizije od 28. jula 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 127, str. 502-504).

214

rine, a druga iz sela Bistrice. Kolona koja je trebala u pozadini presjeći odstupninu brigadama 11. divizije hitala je ka dominantnom visu Jelike (k.1332). Neprijatelj je imao namjeru da opkoli jedinice 11. divizije, sabije ih na što uži prostor, razbije i natjera da se probiju u pravcu Žepča, što bi za njih bilo najnepovoljnije. Borbu su primile 5. i 18. brigada na kosama oko Paložnice. Štab divizije je odlučio da jedinice izvuče prema zapadu, a 2. bataljon 12. brigade dobio je zadatak da zaposjedne vis Jelike, kuda su se trebale povući sve jedinice. Kada su stigli pred Jelike, borci 2. bataljona primijetili su Nijemce koji su sa druge strane prilazili visu. Razvila se borba u susretu u koju je ubačen 1. bataljon 5. brigade, a zatim i ostali njeni bataljoni. Vis Jelike je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku. Posavsko-trebavski odred je držao sa jednom četom iz 18. brigade, koja mu je upućena na pojačanje, položaje na središtu rasporeda jedinica. Oni su primjetili izduženu njemačku kolonu koja je ulazila u selo18. Štab odreda je odmah poslao kurira Nikolu Bosića sa izvještajem da Nijemci nastupaju prema visu Jelike. Borba je trajala od 8 do 13 časova, kada su se i poslijednji dijelovi 11. divizije izvukli ka Kozilima, Bjelobučju i Jezerima. Da bi izbjegle razbijanje i probile se iz obruča, jedinice 11. divizije imale su velike gubitke. Samo 5. kozarska brigada imala je 20 poginulih, 81 ranjenog i 49 nestalih.19 U jurišu na Jelike poginuo je i komandant 5. kozarske brigade, proslavljeni junak sa Kozare - Rade Kondić. 20 Od 1. do 5. avgusta jedinice 11. divizije su se nalazile na liniji Bjelobučje-Jezera-Panići. Sređivale su i analizirale nedostatke iz proteklog marša i borbi. Štabovi brigada su dostavili izbještaje Štabu divizije, a ovaj je depešom objasnio
18 19

20

Nijemci su u selu zatekli jednu patrolu odreda i pobili je. (Tu je poginuo omladinac Pačuković iz Modrice). Izvještaj Štaba 12. krajiške brigade od 2. 8. 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok. 8, str. 44—16) i izvještaj Štaba 5. kozarske brigade od 5. 8. 1944. (dok. 25, str. 144-145): Lj. Borojević, D. Samardžija i R. Bašić Peta kozarska brigada NOV brigada, Vojnoizdavački zavod Beograd, 1972. str. 198-199. Poginulog Kondića privremeno je zamijenio Lazo Radaković. Kada je 5. Kozarska brigada došla u istočnu Bosnu za njenog komandanta je ponovo postavljen Kozarčanin i to Dušan Egić dotadašnji komandant 17. majevačke brigade.

215

svoje postupke Štabu 3. korpusa i njajavio da ispituje mogućnost prebacivanja u istočnu Bosnu preko Trebave.21 Petog avgusta sa pomenute prostorije krenule su jedinice 11. divizije prema novom mjestu prebacivanja. Štab divizije je izdavao samo dnevne zapovijesti i obustavio je radiosaobraćaj sa Štabom 3. korpusa, kako bi sačuvao tajnost marša. Marševalo se bataljonskim kolonama, zaobilaznim putevima. Jedinice su isturale jača obezbjeđenja, a zastajalo se i odmaralo u šumama. Borcima je rečeno da idu, u veliku akciju na četnike u srednjoj Bosni. Prvog dana marša 18. brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su iz Buletića preko Miljkovca-Rovova-Oštre glavice i Brđana i stigli u Osredke. Peta brigada je stigla u Kulaše, a Dvanaesta u selo Ljeb. Slijedećeg dana sve jedinice su dobile naređenje da u noći između 6. i 7. avgusta nastave pokret i to: 18. brigada i Posavsko-trebavski odred u Crnču, 5. brigada preko Krnjina u Pojeznu, a 12. brigada u Jelansku. U šumama i skrovitim mjestima trebalo je predaniti, skuhati hranu i obezbijediti jedan rezervni obrok u mesu.22 Nastavljajući pokret prema istočnoj Bosni jedinice 11. divizije su u noći između 7. i 8. avgusta u tri kolone prešle cestu i ^željezničku prugu Doboj-Derventa. Kada je kolona 18. brigade i odreda prelazila preko pruge naišao je oklopni voz i otvorio vatru na kolonu u kojoj je ranjeno nekoliko boraca. U svitanje 8. avgusta jedinice su izbile na rijeku Bosnu, na gazove između sela Kožuha i Koprivne. Pošto su razbile iznenađene četnike, jedinice 11. divizije su ostale na Trebavi da se odmore i nahrane. Posavsko-trebavski odred je zaposjeo kose prema Modriči. Štab 11. divizije javio je 8. avgusta Štabu 3. korpusa da su njegove jedinice stigle na Trebavu i da 9. avgusta kreću na sektor Špionica-Srebrenik-Rapatnica. Slijedećeg dana kolona divizije je krenula pravcem Duge Njive-Pavlovići-Doborovci i dalje preko ceste Srnice-Gračanica. U prethodnici je bila 5. brigada koja je trebalo da isturi bočna
21 22

Izvod iz knjige depeše Štaba 3. korpusa primljenih od Štaba 11. divizije tokom avgusta 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok 128, str. 525-529). Zbornik IV, knj. 28. dok. 22, str. 118-119.

216

A J1

obezbjeđenja, iza nje je išla 12. brigada, pa Posavsko-trebavski odred sa pozadinskim radnicima, a u zaštitnici 18. brigada.23 Krajiške brigade su prešle komunikaciju bez borbe i povukle bočna obezbjeđenja. Neznajući za tu okolnost, Štab 18. brigade nije uputio svoje bočno obezbjeđenje. Izenada, dok su se nalazili u blizini komunikacije, na odred i 18. brigadu je otvorena jaka vatra sa visa Monj koji dominira terenom i komunikacijom. Zahvaljujući snalažljivosti komandanta i komesara odreda koji su poznavali teren, odred se brzo snašao, razbio ustaše koji su se pojavili na pravcu nastupanja kod sela Dobrovaca, prešao komunikaciju i uputio se u pravcu Sladna. Nijemci koji su pratili pokret 11. divizije, iznenadno su se pojavili iz pravca Gračanice, zaposjeli dominanti vis Monj, i počeli tući jedinice 18. brigade koje su se kretale preko otkrivenog terena. Komandant 18. hrvatske brigade, u nastojanju da spriječi opkoljavanje i razbijanje svojih jedinica, uputio je u pravcu neprijatelja otkrivenim terenom uz kosu jednu četu 4. bataljona i udarnu grupu 2. bataljona, koja je brojala 38 boraca i rukovodilaca. Svi su bili članovi KPJ i SKOJ-a. Grupa je bila naoružana sa 7 puškomitraljeza, 8 automata, puškama i bombama. Od rukovodilaca u grupi su bili zamjenik komandanta 2. bataljona, dvojica komesara četa, dvojica zamjenika komesara četa i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Poslije teške i neravnopravne borbe četa 4. bataljona se vratila u sastav brigade, a udarna grupa je razbijena.24 Ostale jedinice brigade su prešle komunikaciju Srnice-Gračanica i predveče 10. avgusta stigle u selo Cage i Smoluću.25 U noći između 10. i 11. avgusta 11. divizije je idući u susret jedinicama 3. korpusa, prešla cestu i željezničku pru23 24 25

..

Zapovijest Štaba 11. divizije do 8. VIII 1944. (Zbornik IV, knj. 28. dok. 39. str. 199-201). Izvještaj štaba 18. hrvatske brigade štabu 11. divizije 13. avgusta 1944. godine (Zbornik IV. knj. 28, dok. 55, str. 266-267). U Smolićoj se tada nalazio Tuzlanski NOP odred, koji je vešto manevrišući održavao vezu sa aktivistima NOP-a, prikupljao obaještenja o neprijateljskim jedinicama i prihvatao dezertere iz 13. SS divizije. Komandant odreda je bio Boško Popović Popac. U Smolućoj su ostali Muhamed Kešetović i Ljubica Miljuš koji su dobili zadatak da obnove omladinsku organizaciju koja je razbijena za vrijeme četvoromjesećne esesovačko-četničke vladavine u tom kraju.

217

gu Tuzla-Doboj i rijeku Spreču na dijelu između Dobošnice i Puračića. Po prelasku rijeke 18. brigada i Posavsko-trebavski odred smjestili su se u selu Capardi kod Puračića. Pred polazak na marš, da bi se izbjeglo otkrivanje pravca pokreta puštena je vijest da se ide na Majevicu. U toku marša jedinice nisu naišle na jače neprijateljske snage. Imale su samo manje čarke sa zelenokadrovskim i četničkim grupama. Slijedeće noći 11. divizija se uputila ka prostoriji Banovići-Repnik, odakle je trebala prijeći komunikaciju Tuzla-Kladanj i na Birču se spojiti sa ostalim snagama 3. korpusa. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su, 11. avgusta u 24 časa, preko Prokosovića, Hurića i Mehića i stigle u Repnik. Peta i 12. brigada su, takođe, stigle na prve kose Konjuha i zauzele položaje. Jedinice su bile premorene, a hrane nije bilo u ovom opustošenom kraju. Neprijatelj je znao da će jedinice 11. divizije pokušati da se prebace preko ceste Tuzla-Kladanj i zato je sa ostalih sektora doveo svoja 4 bataljona i počeo nastupanje sa ceste Živinice-Kladanj prema obroncima Konjuha, uz jaku artiljerijsku podršku. Jedinice 18. hrvatske brigade su napadnute čim su stigle na prostoriju Repnik-Omazići. Posavsko-trebavski odred je po dolasku u selo Hrvate morao uz borbu, noseći teške ranjenike, savlađivati uspone ka vrhovima Konjuha. Trinaestog avgusta neprijateljska kolona od 600 do 700 vojnika koja je nastupala pravcem Mušići-Vidova glava-Litva uspjela je da izađe na Brezovu glavu, na Konjuh planini. Artiljerija je tukla jače nego prethodnog dana pa su se granate svuda rasprskavale po šumi.26 Posavsko-trebavski odred je, zajedno sa 18. hrvatskom brigadom, vodio stalne borbe sa esesovcima koji su nastupali prema Konjuhu. Odred se morao povući u šume Konjuha, koji je bio nenaseljen i bezvodan, te se nametnuo problem ishrane boraca. Jedanput dnevno borci su dobijali porciju vruće vode u kojoj je bilo nekoliko grudvica brašna. Prišlo se i klanju konja iz komore, pa su neki borci oboljeli od dizenterije, a jedan je i umro (Cvijetin Stanković
26 Zbornik IV, knj. 28, dok. 55. str 268.

218

iz G. Slatine). Dvije desetine na čelu sa intendantima bataljona 18. brigade, koje su pošle u nabavku hrane, nisu se vratile. Odjeća i obuća boraca su bile dotrajale zbog pokreta koji su bili skoro svakodnevni i veoma iscrpljujući u zadnjih mjesec dana, pa je Štab 11. divizije depešom tražio od Štaba 3. korpusa da, avionskom pošiljkom, dostavi diviziji najmanje 500 pari cipela i 1000 odijela. Štab 3. korpusa je odgovorio da ih odjeća i obuća čekaju u Šekovićima. Ta vijest djelovala je ohrabrujuće na borce brigade i odreda da se samo o tome govorilo i sa nestrpljenjem čekao pokret u pravcu Šekovića.27 Sutradan su sve tri brigade izvršile protivnapad na neprijatelja, na liniji Tulovići-Podgorje-Hrvati, pa se neprijatelj privremeno povukao prema Živinicama. 28 Šestaestog avgusta neprijatelj je još jačim snagama istovremeno napao jedinice 11. divizije na Konjuhu i jedinice 38. i 27. divizije na Birču, da bi spriječio njihovo spajanje i eventualno prebacivanje u Srbiju (u depešama izmijenjenim između Vrhovnog štaba i Štaba 3. korpusa govorilo se o tom pokretu). Napadom neprijatelja obuhvaćen je čitav sektor između komunikacija Tuzla-Zvornik-Srebrenica-Vlasenica i komunikacije Tuzla-Kladanj. Od komunikacije Živinice-Kladanj prema Konjuhu nastupale su jake neprijateljske jedinice, podržane snažnom artiljerijskom vatrom, sa ciljem da se jedinicama 11. divizije spriječi spajanje sa jedinicama 38. divizije i da se odbace u puste krajeve prema rijekama Krivaji i Bosni. Sa ceste Živinice-Kladanj jedan bataljon 13. SS divizije je krenuo prema Šekovićima, prema bataljonima 17. majevičke brigade koja je imala zadatak da prihvati jedinice 11. divizije. Jedna jača neprijateljska jedinica krenula je iz Han-Pijeska preko Milan-planine u susret drugoj neprijateljskoj jedinici koja se kretala iz Kladnja sa ciljem da
27

28

Odjeća i obuća i izvjesna količina namirnica namijenjena 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu bila je u Šekovićima, ali su je esesovci zajedno sa četnicima polovinom avgusta, pretresajući teren i paleći sve zgrade, pronašli i opljačkali. Izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade od 13. VIII 1944. (Zbornik IV. knj. 28. dok. 55, str. 266-267) i izvještaj Štaba 11. divizije od 13. VIII 1944 (dok. 51. str. 256-258).

219

mogla se uočiti razlika u 29 30 31 32 Izvještaj štaba 3. Zbornik IV.29 Žestoke borbe vođene su 16. Izvještaj Štaba 38. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred pokušali su da. korpusa od 25. divizije od koje su bili odvojeni četiri i po mjeseca. str. avgusta na lijevu obalu Krivaje. dok. 29. 87. 113. korpusa od 29. str. jedinice 11. divizije od 30.31 U sastavu 38. korpusa naredio da dođu u Birač. str. ali u tome nisu uspjeli. 18. avgusta. i 18. 128. 525-529) i izvještaj štaba 3. knj. avgusta je prodro iz Banovića u Ribnicu u dolini Krivaje.32 Kada su se susreli borci 17. Izvod iz knjige depeša 3. 376. gdje mu je povjereno obezbjeđenje divizijske bolnice. 448-449).naprave zaprečnu liniju na Milan-planini između jedinica 3. 220 . i 17. (knj. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred vratili su se u sastav svoje matične 38. brigada preduzele su 30. korpusa za avgust 1944. divizije. 514-520). 17. 128. jer je smatrao da će one pokušati da prodru tim putem. (Zbornik IV. avgusta izbile na Milan-planinu na liniji Žeravice-Ponijerka. divizije prešle su 20.30 Naređenjem Štaba 3. avgusta. 28. IX 1944. 29. korpusa i jedinica 11. divizije nalazila se i 17. Slijedećih dana nastavile su pokret pravcem Vijaka-Očevje-Dragoradi-Medojevići i 23. gdje im je Štab 3. a 17. korpusa put ka Majevici. diviziji neprijatelj je upao u Repnik i Podgorje. dok. Zadnjih dana avgusta neprijatelj je pokušao da ovlada zaprečnom linijom Vis-Osmaci-Šarci da bi zapriječio jedinicama 3. divizije. Odavde su 24. pređu cestu Živinice-Kladanj između Vranojevića i mosta kod Podgajeva 16. (Zbornik IV. hrvatske i Posavsko-trebavskog odreda. odvojeno od ostalih jedinica 11. str. 514-520). dok. 128. korpusa od 29. str. a Posavsko-trebavski odred je stigao u zaselak Bečanoviće. majevička brigada. knj. avgusta. Pošto su se odlijepile od neprijatelja. Osamnaesta brigada je zatim upućena na Borogovo i Papraću. 28. dok. avgusta stigli u Drapniće. (Zbornik IV knj. majevičke i 18. 28. VIII 1944. IX 1944. knj. Sedamnaesta i 18. avgusta protivnapad i protjerale neprijatelja preko rijeke Spreče. Sav narod iz sela ispod Konjuha je izbjegao. dok. kao samostalne kolone. Na pravcu prema 11.

Tridesetosma divizija je dobila zadatak da 1.obući. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ od 30. borci Posavsko-trebavskog odreda su prvi put imali priliku da upoznaju Šekoviće i Šekovljane i svu ljubav i žrtve koje je narod tog kraja dao kao svoj doprinos narodnooslobodilačkoj borbi. kao prethodnica glavne kolone. Iz zgarišta su virile samo peći sa čunkovima. diviziju. Sve vrijeme od aprila do avgusta 1944. a sutradan krenuti u pravcu Turije i preko 221 . Narod je i pored nemaštine sve davao vojsci. naređeno je Štabu 3. ali partizani nisu ostali dužni. odjeći i naoružanju. Za operacije u Posavini i na Trebavi Štab 3. krene pravcem: Džebarska gradina-Naseoci-Vinojevici . diviziju je ostavio na sektoru Birča. kako bi djeci i ranjenicima obezbijedili po šoljicu mlijeka. Kada je u julu počela obilnije stizati pomoć od saveznika. Obezbjeđujući divizijsku bolnicu u Bečanovićima. i 11. Iz krompirišta se vadio nedozreli krompir i stavljao u porcije bez vode da se skuha u svojoj pari. septembra. partizanske jedinice su obezbjeđivale zbjegove naroda. koliko su trajali napadi jedinica 14. borci 18. a 27. Od stoke je ostala samo po neka krava koju su vlasnici vodili u zbijeg. dio kontigenta je ustupan narodu putem narodnooslobodilačkih odbora. Mnoge djevojke su tada sebi šile bluze od raznobojnih savezničkih padobrana. Dok su borci 17. Neprijatelj je popalio sve kuće. koje su jedino odoljele vatri. SS divizije i četnika na Šekoviće. sa zadatkom da djejstvuje u dolini srednje Drine i Spreče. a jeo se bez soli. korpusa da glavninu svojih snaga orijentiše na ofanzivne operacije u Posavini i Trebavi. staje i kolibe na čitavom prostoru od ceste Tuzla-Kladanj do ceste Zvornik-Srebrenica. Za ishranu se koristio još neuzreli ječam koji su žene žnjele i tucale u drvenim sudovima. od njemačkih bluza do civilne odjeće. Od voća je jedino bilo džanarika. korpusa je odredio 38. a da jednu diviziju ostave na sektoru Birča.Berići-Odorovići-Litva-Tulovići-Treštenica gdje će prenoćiti. i imali oružje koje su zaplijenili od domobrana i Nijemaca. avgusta 1944. brigade i odreda nosili su različite uniforme. majevičke brigade bili obučeni u engleske uniforme i imali englesko naoružanje.

Zapovijest Štaba 38. Kolone su između Sižja i Krtove izbile na Stameniće i kod mlina prešle rijeku Spreču. 6. Članovi engleske vojne misije pri Štabu 3. hrvatska brigada kao zaštitnica. Komunikacija Tuzla-Kladanj je porušena na nekoliko mjesta.obronaka planine Ozren ka komunikaciji Tuzla-Doboj. 470-472. Kapitulirala je Rumunija. Jedinice su se sukobile sa manjim četničkim grupa33 34 Zbornik IV knj. 29. U 19 časova nastavljen je put iz sela Turije u dvije kolone. Raspoloženje je bilo odlično. Na tom maršu borci 17. kao da nigde nije bilo. Prethodnica kolone bila je 17. U predvečerje 2. Noć je bila topla. pa je pokret bio otežan. Za njom je išao Posavsko-trebavski odred sa divizijskom bolnicom i 18. koja je bila formirana na putu Džebarska gradina-Gladojevići-Naseoci. hrvatska. dok. Neprijatelja. kroz Srbiju.to su bile vijesti koje su zadnjih deset dana uzbuđivale borce NOV i POJ i govorile da se rat bliži kraju. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda o kojima nisu ništa ćuli dugo vremena. Tada su borci prvi put poslije dugo vremena jeli kuhano meso sa povrćem i hljebom. septembra jedinice su se smjestile na prostoriji Tulovići-Trštenica. 27-31). 3. Banja Luka je napadnuta . (Zbornik IV. pravcem Turija-Milino Selo. Sutradan. 28. Zadnjih dana su bili svjedoci čestih veselja. a 18. majevička brigada. 33 Divizija je krenula u jednoj koloni. divizije izvršile su pokret u selo Turiju gdje su spremile hranu. čekaju da polože oružje. str. dok. 222 . sa kojima su vodili teške borbe punih 6 mjeseci. korpusa čudili su se naglom izlivu radosti i pitali šta se dešava. Borci su od radosti bacali kape uvis i grlili se. oslobođen je Pariz. sve jedinice 38. zbog mnogih partizanskih i savezničkih pobjeda. str. septembra. Kroz kolonu se pronjela vijest da u dolini Spreče stotine pripadnika 13. Posavsko-trebavski odred i divizijska bolnica u desnoj koloni.34 Te noći je padala jaka kiša. jedinice NOV su napredovale. knj. IX 1944. 118. SS divizije čeka na predaju. majevičke brigade imali su priliku da vide i pozdrave mnoge svoje drugove iz 18. Sedamnaesta majevička brigada je nastupala u lijevoj. divizije od 1. srećni da su dočekali dan da esesovci.

Arhiv VII. Kasnije se na saslušanju utvrdilo da je bio intendant 13. ali pošto su Nijemci Filipovića ranije ubili. septembra je nastavljen pokret opštim pravcem Orahovica-Vranovići-Doborovci-Biberovo Polje. br.flakova. Došlo je do sastanka. 1. Predstavnici Štaba 38. Neprijatelju su naneseni znatni gubici. brigade. fond NOP-a k. Podoficiri su ubijeni. ali uporište nije osvojeno. majevičke brigade. a ranjeno 12 boraca 18. Prvi put su borci 18. SS divizije. a druga iz 18. 32. 223 . brigada je napala neprijateljsko uporište u Srnicama. 1258. brigade tada osjetili dejstvo protivavionskih mitraljeza . bataljona 17. majevičke brigade neprijateljske položaje kod Kerepa. f. 2.33 Čim je primjetio pokret 11. Sutrašnji dan jedinice su provele na odmoru u selima Gnojnica i Orahovica. čiji su se meci rasprskavali na mjestu udara. 35 i f. reg. Stigla su mu i dva tenka kao pojačanje iz Brčkog. a 5. Iz odreda je teško ranjen Miljo Ilić. neprijatelj je odmah za njima uputio svoje jače snage. br. Na zasjedu na cesti naletjeli su jedan njemački oficir i dva podoficira u automobilu. f. a dva bataljona 17. Iz njegove kožne torbe izvađene su mape s pravcima pokreta jedinica 38. divizije. 6. br.ma. divizije tražili su u razmjenu Marka Filipovića i još neke partizane. jedna u momentu ispaljenja. 32. a oficir je zarobljen. pa su Nijemci za njega nudili razmjenu zarobljenika. Poginulo je 10. Posavsko-trebavski odred se kretao sa divizijskom bolnicom pravcem: Moranjci-Falešići-Murati-Omerbašići-Kupresi-Biberovo Polje. Naveče istog dana 18. 1253. reg. Napad na Srnice ponovljen je i sljedeće noći jačim snagama. 1. Pri prelasku ceste Gradačac-Gračanica na okukama su postavljene dvije zasjede. i 38. do razmjene nije došlo. Neprijatelj se ogorčeno branio u Srnicama. tako da su se čule dvije detonacije. jedna iz 4. divizije prema Trebavi i Posavini. On se u početku drsko ponašao. reg. fond NOP-a k. a druga u momentu udara. hrvatske brigade. a i ustaše iz Gračanice su pokušale prodrijeti do Srnica. Željeznička pruga Doboj-Tuzla je porušena na nekoliko mjesta. 36 35 36 Arhiv VII.

Pošto su Nijemcima i ustašama pristigla pojačanja iz Tuzle. korpusa je naredio da se obustave napadi na Srnice i Srebrenik i da se 11. 1944. Mašo Ibrahimpašić. godine. zamjenik komandanta i Miloš Pajković. i 8. Tog dana 8. Mjesto zamjenika komandanta bilo je upražnjeno. (Zbornik IV knj. jedinice 38. Štab 5. 224 . Neprijatelj je imao velike gubitke u ljudstvu i materijalu i zbog toga nije mogao odvojiti jače snage protiv jedinica 11. napale su jak neprijateljski garnizon u Doboju. 44.37 Pošto su 8. Posije toga Štab 3. komandant. zamjenik komesara. str. IX 1944. IX. jedinice 53. divizije pošle su navečer na prostoriju istočno od Modriča. a 18. dok. Komandant 12. prešle Drinu i nastavile operaciju u zapadnoj Srbiji do oslobođenja Beograda. gde su se trebali spustiti saveznički avioni sa potrebnom opremom i da ukrcaju teške ranjenike. septembra 38 vodile borbu sa esesovcima i četnicima na Trebavi. zajedno sa Mačvanskim NOP odredom.Tih dana Kozarčani su napali esesovce i ustaše koji su se utvrdili u Srebreniku i Sokolu. Napad je izveden danju. bataljonom 17. 48. divizije od 7. divizije su izvršile pokret pravcem Sladno-Džakule. Mirko Šiljak. korpusa Košta Nađ i Vlado Popović. septembra nastavile pokret preko Turije-Omazića-Bašigovaca-Osmaka do Kostijerova kod Drinjače. gdje su se odmorile. Dervente i Žepča napad je obustavljen. Na tom putu je odred uz pomoć mještana nosio teške ranjenike. septembra 1944. str. a pomoćnik političkog komesara Mirko Vranić. što je dovelo do velikih gubitaka na obje strane. kozarske brigade sačinjavali su: Dušan Egić. Zapovijest Štaba 38. domobranske pukovnije ugovoren njen prelazak na stranu NOV-a. brigada u Tolisu. Posavsko-trebavski odred zajedno sa dijelovima Tuzlanskog NOP odreda i 2. srednjobosanske i 28. 212-213). Borbe su nastavljene i slijedećeg dana. 29. Da bi obavile zadatak na vrijeme sedamnaesta brigada krenula je u Skugrić i Čardak. i dok. Sedmog septembra jedinice 11. divizije na sektoru Gračanica-Gradačac-Modriča. godine. i 38. Unaprijed je sa oficirima 6. divizije nije tada bilo kadrovskih promena. Tim avionima trebalo je da se prebace u sjedište Vrhovnog štaba komandant i komesar 3. krajiške u to vrijeme bio je Mile Vučenovič politički komesar Milutin Vujović. slavonske divizije. brigade krenuo je pravcem Džakule-Donja Međeđa-Donja Zelinja-Donja Rajska-Bjelika-Tolisa i razmjestio se u Tolisi kod škole. 204-206. a zatim 10. divizija što prije prebaci u Srbiju. Imale su zadatak da uspostave pomoćni aerodrom kod samostana Svete Filomene.39 37 38 39 U štabu 11. politički komesar. gdje su 16.

Nijemci su izvukli znatan broj svojih snaga da bi spriječili nadiranje jedinica NOV kroz Srbiju i jedinica Crvene armije prema istočnim granicama Jugoslavije. Štab 38. 41 Da bi se avioni mogli bezbjedno spustiti i uzlijetati. f. Jedinice 18.42 U toku napada primljeno je naređenje Štaba 3. Da bi se izbjegao napad udruženih neprijateljskih jedinica na nepovoljnom terenu. Poslije oslobođenja Modriče u kojoj je Posavsko-trebavski odred ostao kao posadna jedinica. Dvanaestog septembra na dva bataljona 17. pa avioni nisu ni dolazili. br. Posavsko-trebavski odred marševao je u koloni iza 17. koji su se nalazili u selu Čardaku. rodila se zamisao da se pomoćni aerodrom uspostavi na poljoprivrednom dobru kod Modriče. Beograd 1957. str. knj. br. pa su pretrpjeli znatne gubitke. Bataljoni su se morali probijati preko raskvašenih izoranih njiva. 295-297). Vojnoistorijski institut JNA. fond NOP-a. divizije nalazile na Trebavi i Posavini. ustaše i četnici. reg. ali ga nisu moble zauzeti. k. 1. Predvečer je izvršen protivnapad i neprijatelj je protjeran. divizija usiljenim maršem krene prema Tuzli i da 17 septembra u 5 časova učestvuje u napadu na tamošnji neprijateljski garnizon. U garnizonima su ostale uglavnom kvislin40 41 42 43 Arhiv VII. reg. majevačke brigade i divizijske bolnice pravcem: Orahova šuma-Visibaba i postavio se na liniji: Koprivna-Koprivska Trebava-Vranjak. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1944-1945. situacija se u ostalim dijelovima istočne Bosne i u samoj Tuzli znatno izmijenila. divizije od 13. majevačke brigade.40 Trinaestog septembra jedinice 18.Druge noći padala je jaka kiša. brigade krenule su u napad na Modriču. dok. (Zbornik IV. Zapovijest štaba 38. Posavsko-trevaski odred je sa divizijskom bolnicom izvršio pokret pravcem Koprivska-Trebava-Simići-Cerova. 40. 38. trebalo je ovladati selom Garevcem gdje su se u bunkerima i zgradama od tvrdog materijala utvrdile ustaše.43 Za vrijeme dok su se jedinice 38. korpusa da 38. izvršili su koncentričan napad esesovci. 66. 29. isto. brigade su 14/15. strana 332. 225 . 1258. IX 1944. septembra napadale na Garevac. divizije naredio je svoj i m jedinicama da izvrše pokret u pravcu Trebave.

str. dok. 138. IX 1944. a borci su bili neraspoloženi vidjevši da cijela divizija ide na jug. Jedinice 38. divizije od 20. Odmah poslije oslobođenja Tuzle. korpusa naredio i 38. (Zbornik IV. 405-407) i naređenje Štaba 38. domobranskog zdruga (zeleni kadar) i 13. divizije su stigle 16. a Tuzlanski NOP odred Lukavac. U drugom ešalonu marševali su pravcem Kulina-Visibaba-Krečane-Donja Zeljina. SS divizije Handžar. 15. Štab 3. septembra Zvornik. diviziju koja je sada imala još jednu brigadu . 586-587). brigadom stigao u rejon Kreka-Moluhe-Piskavica. 69. a sutradan oko 10 časova. bio je kišovit. korpusa orijentisao je 38. 44 45 Zapovijest Štaba 38. knj.45 odakle je morala nastaviti nastupnim maršem za zapadnu Srbiju. Poziv maršala Tita za predaju koristile su mnoge domobranske jedinice i masovno su prelazile na stranu NOV-a. Tek kada su slijedećeg dana stigli pred Tuzlu. brigade 27. ponegdje je dolazilo do puškaranja sa trebavskim četnicima. 29. Zapovijest Štaba 38. Gračanice i Gradačca i da kod Modriče prihvati 28. Posavsko-trebavski odred je sa 18. 29. IX 1944. 308). divizije od 30. septembra 1944.ške jedinice. čuli su da su jedinice 27. (Zbornik IV. Taj dan. divizijska bolnica i jedan bataljon 18. Divizija je marševala u tri ešalona. 44 Oslobođenjem Tuzle došlo je do razmaha NOB-a u sjeveroistočnoj Bosni i do rasula u neprijateljskim jedinicama. Posavsko-trebavski odred. septembra u rejon Seona-Cage. da bi učestvovala u oslobođenju Beograda. Ona je trebala da zatvori pravce od Doboja. godine na prostoriju Trebave i Posavine. knj. divizije već oslobodile grad. hrvatske brigade. str. diviziji da svoje jedinice orijentiše prema Tuzli. septembar. 29. divizije su krenule prema Tuzli. pa je Štab 3. posebno u redovima 10. str.Dvadeset i prvu formiranu 19. između Maglaja i Zavidovića. IX 1944. prebacila južnije. slavonsku diviziju koja se iz Slavonije preko srednje Bosne prebacivala u istočnu Bosnu. (knj. dok. i 20. U takvoj situaciji dijelovi 19. Dvije brigade 27. Dvadesetosma divizija se međutim. 93. divizije od 13. divizije su oslobodile 13. dok. 226 .

Mevla Jakupović i Mustafa Porobić (Front slobode. 3. Vijećnici ZAVNOBiH-a su bili: Uglješa Danilović. Cvijetin Mijatović za srez Brčko. zamjenik Muhidin Begić. Sedam dana kasnije. donijeta odluka da se skupština narodnih predstavnika što prije održi. Jedina oslobođena teritorija u istočnoj Bosni u to vrijeme bila je Birač. 227 . koje je održano između 30. 4 od 10. Na zasijedanju je bilo prisutno svega 15 vijećnika iz istočne Bosne. održana je skupština narodnih predstavnika istočne Bosne na kojoj je bilo prisutno oko stotinu lica. Na skupštini je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu od 26 članova i izvršni odbor od sedam članova. Brano Savić. Boro Popović. a među njima i članovi Okružnog i sreskih narodnooslobodilačkih odbora i jedan dio vijećnika AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a iz istočne Bosne. zamjenik Mustafa Rustanbegović. Odlukom o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti predviđeno je da se što prije na oblasnim i okružnim skupštinama izvrši izbor oblasnih i okružnih narodnooslobodilačkih odbora. a za sekretara Stevo Popović . III 1944. obnovi privrede i društvenog života na oslobođenim teritorijama i. avgusta 1944.46 Oni su prisustvovali Drugom zasijedanju ovog najvišeg zakonodavno-izvršnog tijela Bosne i Hercegovine. Za članove Izvršnog odbora izabrani su i: Tomo Manjkalović. među kojima i predstavnici iz Posavine i Trebave. IX 1944. a 39 ih nije moglo stići zbog ofanzive neprijatelja na istočnu Bosnu koja je prekinula kanale komuniciranja između istočne i srednje Bosne. 27. Boro Popović i Seja Jovanović.47 Na svom Drugom zasijedanju ZAVNOBiH je donio više odluka o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti.Sa brigadom i odredom iz srednje Bosne vratili su se partijsko-politički radnici iz Posavine i sa Trebave. str. Edhem Čamo za srez Gradačac. gdje su se nalazili mnogi članovi narodnooslobodilačkih odbora iz cijele istočne Bosne. Edhem Čamo. Mujo Hodžić. pa je na sastanku Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Boro Popović je 46 47 Iz Posavine i Trebave vijećnici AVNOJ-a su bili Uglješa Danilović. posebno. na šumovitom brežuljku više popaljenog sela Vasilića. Deklaraciju o pravima građana Bosne i Hercegovine. Za predsjednika je izabran Miloš Škorić. u Sanskom Mostu. za srez Modrica. Mustafa Rustanbegović. br.član Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. 8). jula 1944. juna i 2.

potpredsjednicima Sulejmanom Filipovićem i Jakovom Grgurićem i sekretarom Đurom Pucarom. ali se to nije ostvarilo zbog prisustva jakih neprijateljskih snaga na tom terenu. koncem novembra 1943. 13/1977.formirati odbore NOF-a koji će biti oslonac narodnoj vlasti. Kada su AVNOJ. 48 Drago Borovčanin: O izgradnji bosansko-hercegovačke državnosti poslije Drugog zasijedanja AVNOJ-a. . sekretarom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Konferenciji je prisustvovalo 150 delegata koji su poslije uvodnog izlaganja Rodoljuba Čolakovića. Poslije 3 dana na Birču su izabrani Okružni N0 odbori za Romaniju i Birč. Na konferenciji je izabran Izvršni odbor od 28 članova sa predsjednikom dr Vojislavom Kecmanovićem. Narodnooslobodilački front (NOF) je postojao od početka ustanka 1941. donijeli sljedeće zaključke: . Tada se očekivalo da će uskoro doći do održavanja skupštine za izbor Okružnog N 0 0 za Majevicu i Okružnog N 0 0 za Posavinu i Trebavu. . Oblasni N 0 0 je premjestio svoje sjedište u Tuzlu poslije njenog oslobođenja. . tek od sredine 1944. a uskoro u oslobođenoj Tuzli i Okružni N 0 0 za tuzlanski okrug. proglašeni za najviše zakonodavne i izvršne organe narodne vlasti. godine.organizaciono učvrstiti narodnooslobodilački pokret u seoskim i gradskim odborima. odmah je iskrsla potreba da se konstituiše opšta politička organizacija koja će preuzeti ulogu političkog mobilizatora naroda.snažiti bratstvo Srba. međutim. Prilozi instituta za istoriju br. Muslimana i Hrvata.48 Tako je neposredno poslije II zasijedanja ZAVNOBiH-a održana Prva zemaljska konferencija Narodnooslobodilačkog pokreta za Bosnu i Hercegovinu. o zadacima NOF-a.imenovan za načelnika Privrednog odjeljenja. pod pojmom NOF tretirao se politički pokret u cjelini. 228 . a u SR Bosni i Hercegovini ZAVNOBiH. koncem prve polovine 1944.ubrzati proces prilaženja narodnih masa NOP-u i pojačati priliv boraca u NOV i POJ.

Muharembeg Ćemerlić. krajem avgusta. a članovi Mujo Hodžić. 49 Prodorom Operativne grupe divizija. 274.Iz istočne Bosne u izvršni odbor su ušli: Rodoljub Čolaković. Mujbeg Rustanbegović. Drago Stefanović Šico. Niko Stanić. Istupanje Rumunije i Bugarske iz Trojnog pakta dovelo je njemačke jedinice na Balkanu u vrlo tešku strategijsku situaciju. Bogomir Brajković i Hamdija Ćemerlić. Sa konferencije je upućen proglas narodima Bosne i Hercegovine. Dušan Ćurković. Za predsjednika je izabran Pero Đukanović. niti da zaustave prodor jedinica NOVJ kroz Srbiju. Ratko Perić. vojvođanskog korpusa u Srbiju i narastanjem 49 Oslobodilački rat. ukrajinskog fronta sovjetske armije. Muradbeg Zaimović. jedinice zapadnih saveznika izbile su na Rajnu. jedinica 1. Da bi omogućila izvlačenje svojih snaga iz Grčke njemačka komanda za jugoistok odlučila je da obrazuje front na istočnim granicama Srbije i Makedonije. Potpredsjednici su bili: Omer Gluhić i Jure Begić. Edhem Čamo. Zora Nikolić. na kojoj je izabran Oblasni odbor JNOF-a. AKTIVNOST ODREDA OD SEPTEMBRA DO DECEMBRA 1944. Svetolik Gospić. Po povratku delegata iz srednje Bosne na Birču je 3. Raspoložive snage nisu bile u stanju da spriječe uspješno nadiranje jedinica južnog krila 3. proleterskog i 12. GODINE Polovinom septembra 1944. Na istoku su jedinice sovjetske armije. 229 . Dušan Kajmaković. septembra održana Oblasna konferencija Narodnooslobodilačkog fronta za istočnu Bosnu. Miloš Škorić. sekretar Oblasnog komiteta KPJ. a za sekretara Cvijetin Mijatović. Poslije oslobođenja Francuske. oslobodile Rumuniju i početkom septembra Bugarsku. Stevo Popović. str. a krajem septembra izbile na jugoslovensko-rumunsku granicu. očekivalo se da će njemačka vojska uskoro položiti oružje. Tošo Vujasinović. Haso Burić. knjiga 2. Slavko Mićanović i Mustafa Porobić. Pero Kosorić. Stevo Pređa. Savo Savić.

Štab 3. korpusa tada su bili: Birčanski. Poslije odlaska slavonske jedinice. organzovanije raditi na mobilizaciji novog ljudstva i efikasnije obezbjeđivati slobodnu teritoriju. 393-395). a najkraćom vezom izvještavati o akcijama. korpusa je odlučio da osamostali partizanske odrede na području istočne Bosne. 89. Uspjesi odreda su se cijenili po tome koliko je odred izveo akcija i koliko je uputio novih boraca za popunu brigada. naročito u dolinama Drine. Sarajevo. Vrbasa i Une bilo od velike operativno-strategijske važnosti. Zbog opšteg razvoja situacije. a drugi u zapadnoj i srednjoj. Tuzlanski. Zelenokadrovci nisu pružili otpor. korpusa je prenosio naređenja odredima preko operativnih jedinica koje su se nalazile na prostoriji odreda. korpusa izvršio je novi raspored svojih jedinica. godine. 230 . Štab 3. naznačavajući mjesto i vrijeme vođenja borbe. 5 ' a Štabu Tridesetosme 50 51 Naređenje Štaba 3. Posavsko-trebavski. i 5. kako bi što uspješnije izvodili akcije. Na njihovim operacijskim prostorijama dejstvovali su pored divizija i brigada. slavonske divizije pošla je na Majevicu i grupa partijsko-političkih radnika. Zbog nemogućnosti odvijanja direktnih veza. i brojni partizanski odredi. 3844). kako bi mogli uspješnije djelovati. brodske brigade koji su nastupali pravcem: Humci-Nahvijojci-Brnjik kretao se Dževad Kobić.30 Krajem septembra 1944. a mnogi su se i predali. neprijateljske gubitke i vlastite gubitke u ljudstvu i naoružanju. a posebno situacije u istočnoj Bosni. Dževad Kobić je ostao na terenu. U Bosni su tada ostali 3. Dvadesetsedma divizija je ostala na prostoriji Zvornik-Tuzla. dok. novopristigla 28. Odredi su morali svakih 15 dana podnositi izvještaje o brojnom stanju ljudstva i naoružanja. Ovim se pružila inicijativa štabovima partizanskih odreda. Majevički. (Arhiv instituta IRP. Sa dva bataljona 25. Zbirka NOR-a kat. knj. korpusa od 19. str. Bosni i Crnoj Gori uvećan je i značaj bosanskog operativnog područja za obe ratujuće strane. IX 1944. slavonska divizija je upućena na Majevicu. uslijed pomanjkanja radio-sredstava. korpus NOVJ. 29. Uspostavljena je veza sa preostala četiri člana KPJ na tom terenu. Srebrenički i Kladanjski partizanski NOP odred.partizanskih snaga u Srbiji. Štab 3. Bosne. prvi u istočnoj. Za Nijemce je držanje glavnih komunikacija u Bosni. (Zbornik IV. br. Sa jedinicama 28. Pod komandom 3.

Među zelenokadrovcima bilo je i dezertera iz 13. Bilo ih je oko 2000. Arhiv VII. pojavio se odmah nakon odlaska odreda i brigade u centralnu Bosnu i brojno narastao na oko 1300 do 1500 pripadnika. Muradifa Muradbegovića. a negdje utrostručile svoje brojno stanje mobilizacijom. Marka Miloševića. su ubili poznate aktiviste NOP-a: Mehmeda Imamovića. Pisarima itd. br. korpusa od 22. I ustaše su postale brojnije. reg. Zeleni kadar kojeg ranije nije bilo u Gradačcu i okolini. IX 1944. reg. 1250. 51).). Perića. 21. okupator i kvislinzi su vršili strašan teror. dobiti zadatak da zauzme Srnice i Gradačac. dok.33 Marka i Tomu Šubarića. Posavski četnici su povećali brojno stanje od ranijih 400 na 1200 do 1500 četnika i nalazili se u selima gdje ih ranije nije bilo (Miloševcu. f. Sarinu Dogladović. 231 . Trebavski četnici su takođe povećali svoje brojno stanje od ranijih 1200 na 2000 četnika. većinom su izginuli ili deportovani u logore. k. Abdulkadira Fazlića. k. Za vrijeme odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. SS divizije i ustaša koji su ranije bilo pod komandom Ibrahima Pjanića. Esesovci. 99. Članovi KPJ i SKOJ-a. terorom i drugim oblicima pritiska. Begu Maslića i Satku Nukić iz Brnjika. Ivana Lakića i Cviju Mitrovića iz Srnica Iliju Pajića. 424-426. Marka Dušanovića. str. Tišini. raspoređenih po mjestima i hrvatsk i m selima. Borbeni moral ovih kvislinga bio je slab. Zariju Domazeta. VII 1944. knj. Jovana Miladinovića. Slična je sudbina zadesila odbornike narodnooslobodilačkih odbora. br. koji su po zadatku ostali na terenu. 41). fond NDH. Kvislinške vojne formacije su se negdje udvostručile. izuzev kod jednog dijela zlikovaca. situacija se na terenu umnogome izmijenila na štetu narodnooslobodilačkog pokreta. Miladinovića. 1.divizije predočeno je da će poslije likvidacije neprijatelja u Gračanici. Marka Lugonjića. uništi posavske četnike i ispita stanje neprijateljskih snaga u Brčkom i okolini. Raifa Sladića. f. 29. godine u Crkvini četnici Slatinskog bataljona (Arhiv VII. (Zbornik IV. Simu Simeunovića. Đorđa Perića. starice Sajdu i 52 53 Direktiva Štaba 3. 52 Za vrijeme četvoromjesečnog odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. 156. Dušanovića i Simeunovića ubili su 22. ustaše i četnici.

Dvadeset trećeg septembra 18. 101. Štab 38. na Monju i Vranjevcu. divizije napustile 25. Vrhovnom štabu. 29. na domaku Trebave i Posavine.55 Kada je greška otkrivena. No. Odred je istovremeno dobio zadatak da izvrši mobilizaciju ljudstva na svom terenu. U slučaju potrebe trebalo je da se osloni na jedinice 17. knj. str. brigade. u pobjedu za koju su jedinice NOV i POJ vodile svakodnevne borbe.Belić. U štabu novoformirane 21. knj. Zbog toga su jedinice 38. a 17. okupator nije uspio pokolebati vjeru naroda. str. divizije direktiva upućena Štabu 28. Bataljoni 21. (Zbornik IV. Tom prilikom Brigada je imala znatne gubitke. bataljona i Marko Dubravac . komandant 4. (Zbornik IV. divizije napale su neprijatelja u Gračanici i Sokolu. hrvatska brigada ponovo oslobodila Gračanicu. 431-433). 34 U toku ovih borbi oslobođena je Gračanica. Među ostalim poginuo je Pavao Bašić. komandir čete. tuzlanske brigade naimenovani su: Stojanda Milinović za komandanta. 232 . jer se neprijatelj utvrdio u srednjovjekovnoj kuli. divizije za pokret na Majevicu dešifrovana je tako kao da je upućena 38. do 29. osobito omladine. Posavsko-trebavski odred je ostao u Srebreniku. 133. korpusa od 1. dok. septembra. ali ga nije mogla zauzeti. brigada je obezbjeđivala napad iz pravca Srnica postavljajući svoje bataljone u rejonu Sladna. Izvod iz knjige depeša Štaba 3. brigada 38. a ranjen je komesar bataljona Ljubo Antić. radi popune jedinica divizije koje su bile malobrojne. Sedamnaesta brigada napadala je neprijateljsko uporište Sokol. Greškom šifranta Štaba 38. dok. sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Tuzla.Melču Mujedinović i Džanić Alimeta iz Srebrenika i mnoge druge. ali je uporište morala napustiti 28. divizije je naredio svojim jedinicama da ponovo ovladaju prostorijom koju su napustile. i 21. IX 1944. slavonska divizija stigla na područje istočne Bosne. Šifrant nije znao da je 28. i pored toga. 29. 551-552). diviziji. brigade36 sukobili su se 54 55 56 Zapovijest Štaba 38. Narod je pod t i m pritiskom i terorom bio zastrašen. septembra prostoriju Gračanica-Sokol-Srebrenik i krenule prema istoku. IX 1944. divizije od 22. pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga. Vojo Ivković za političkog komesara i Blagoje Pejanović za zamjenika komandanta. Tako je 18. pošto su razbijene ustaške i zelenokadrovske jedinice koje su branile grad.

Bataljon za vezu bio je u Brčkom. IX 1944. divizije od 30. majevičke brigade. f. njegov Prvi bataljon u Srnicama. 233 . U Bosanskom Samcu su bili štabovi i dijelovi 10. Zbog takvog odnosa snaga. divizije je zaključio da Srnice i druga neprijateljska uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica ne može likvidirati bez teškog na57 58 59 Izvještaj štaba 18. 29. reg. 2. Dvadeset peta bojna će reorganizacijom. tako što je 18. ustaška bojna naziv 6. (Zbornik IV. Na prostoru Sokol-Gračanica nalazile su se 25. Štab 13. 131 i 132 str. 138. 29.28. br. bataljon u Čeliću. a na Trebavi četiri. hrvatskoj brigadi odredio rejon Rašljevo-Omerbašići sa zadatkom zatvaranja pravca Gračanica-Tuzla. septembra izvršio nov raspored jedinica. divizije je 30. dok. a 17. Bijeloj i Srnicama.59 U Posavini su se nalazile tri četničke brigade. domobranskog posadnog zdruga i 39. ustaškog stajaćeg djelatnog zdruga. i izvod iz operacijskog dnevnika 21. knj. 527-536). a 3. bojne 12. dok. bojne 10. Naređenje Štaba 38. brigadi rejon Gornji Moranjci-Falešići-Seona sa zadatkom da ofanzivno djeluje ka komunikaciji Srnice-Gračanica. 19). 38 U to vrijeme na komunikaciji Brčko-Gračanica nalazile su se jake neprijateljske jedinice. izvršenom 1. dobiti naziv 4. str. (Arhiv VII. 1258. Štab 28. artiljerijskog puka nalazio se u Brčkom a njegovi divizioni u Rajevom Selu. Posavsko-trebavskom odredu dat je zadatak da iz rejona Srebrenika. Gunji i Koraju. fond NOP-a k. brigade od 15-30. septembra sa jednom neprijateljskom kolonom koja je prodrla od Srnica ka Sokolu i Gračanici. IX 1944. puka 13. (Zbornik IV. decembra 1944. a 39. zajedno sa jedinicama 17. ustaška udarna bojna istog zdruga (komandant Avdan Hasić). 21. hrvatske brigade za septembar 1944. štab 38. 586-587). ustaškog zdruga. bojna 12. u pomoć napadnutim posadama. 3. SS divizije Handžar nalazio se u Brki. razvija izviđačko-obavještajnu djelatnost prema uporištima neprijatelja na komunikaciji Srnice-Brčko. bataljon u Sokolu. knj. Pojedine baterije su bile raspoređene u Dubravama.57 Pošto je došao do zaključka da ne može ponovo zaposjesti Gračanicu i Sokol. udarna bojna 12. Štab 38. usljed dolaska novih neprijateljskih snaga na tu prostoriju. ustaškog stajaćeg zdruga (komandant Ibrahim Pjanić). i 36. brigadi rejon Srebrenika sa zadatkom da vrši pritisak na neprijatelja u Srnicama.

oružanja. bio oko 6:1 u korist neprijatelja. a i zbog nedostatka streljačke municije za englesko naoružanje. tuzlanska brigada što znači da ukupno brojno stanje divizije nije dostizalo ni 2000 boraca. a isto toliko i 21. čime bi se smanjile borbena sposobnost ionako brojno slabih jedinica. zbog bolesti. zamjenik komandanta i Miloš Ilič. Zbog toga je Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu donio odluku da jedan broj članova Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu prijeđe na rad u Tuzli. zamjenik političkog komesara. Milutin Pejanović. došlo se do zaključka da momentalno ne postoje uslovi za stvaranje slobodne teritorije na Trebavi i Posavini. Zbog toga je Štab 38. a da se posavsko-trebavski Okružni komitet KPJ popuni novim članovima. 234 . raspoređen za rukovodioca Uprave narodnih 60 U štabu 17. Napadi na utvrđena neprijateljska uporišta duž komunikacije Brčko-Gračanica. koja su branila prodor u Posavinu i na Trebavu. a Mladen Jevtić u Okružni komitet za Majevicu. majevička brigada 60 imala je 605 boraca i starješina. hrvatska brigada 503. nanijeli bi jedinicama velike gubitke. prema tome. U duhu te odluke sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu Džemal Bijedić je prešao na dužnost sekretara Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. a slobodna teritorija u tuzlanskom bazenu se ustalila. Odnos snaga je. Nasuprot tome u oslobođenoj Tuzli se osjećala izrazita potreba za partijsko-političkim kadrovima. član OK Mevla Jakupović za člana istog komiteta. politički komesar. Kasnije je on. Milovan Kesler. čije je snabdijevanje zatajilo. divizije odlučio da u tom momentu ne napada jednovremeno Srnice i okolna neprijateljska uporišta po svaku cijenu. gdje su se glavna borbena dejstva svela duž komunikacija: Sokolac-Vlasenica-Zvornik-Brčko-Tuzla i Brčko-Gračanica. načelnik štaba. Poslije oslobođenja Tuzle i stabilizacije fronta u istočnoj Bosni. 18. U to vrijeme 17. nego je prepustio štabovima brigada da svaki bira cilj svog napada prema konkretnoj situaciji.majevičke brigade tada su bili: Petar Borojević komandant. Tomo Trninič.

održane 13. pored Kemala Halilovića bili su još i Mira Bilbija. oktobra održana Prva oblasna konferencija USAOJ-a na koje je bilo prisutno 430 delegata. Vršene su pripreme i za kongres Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Bosne i Hercegovine na kojem je trebalo da 61 Raniji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a Aiša Miličević otišla je na rad CK SKOJ-a u Beograd. Na konferenciji je izabran Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu koji je imao 82 člana. Okružni komitet KPJ sada je djelovao u sastavu: Nikola Cvijetić (sekretar). U Okružni komitet je u novembru 1944. sreskih i opštinskih partijskih rukovodstava. To nije moglo biti ostvareno u toku sedme ofanzive. Boško Milutinović (politički komesar Komande posavsko-trevavskog područja). istaknuti borci. Na savjetovanju su ocijenjeni aktuelni politički događaji u istočnoj Bosni. Lazarevića je uskoro zamijenio Kemal Halilović. Za novog sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu došao je Nikola Cvijetić. uočeni nedostaci u radu partijskih organizacija i donijeti zaključci o osnovnim problemima iz svih sektora partijskog rada. delegati iz jedinica NOV i POJ. oktobra 1944. a sa onima koji su ostali na terenu teško se održavala veza. nosioci spomenice 1941. koja je bila zadužena za rad u Antifašističkom frontu žena. jer su mnogi komunisti morali napustiti svoj teren i poći sa jedinicama. održano Drugo oblasno partijsko savjetovanje. Fuad Suljić i Nada Dursun. dotadašnji sekretar Okružnog komiteta KPJ za Romaniju. 61 Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu je zahtjevao od Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu da se što prije održi savjetovanje komunista i skojevaca iz istočne Bosne. do 28. i 21. a u vezi sa skorim oslobođenjem i obnovom krajeva istočne Bosne. Prethodile su joj okružne konferencije USAOJ-a za Tuzlu i Birač. i partijski aktivisti. ušla Mira Ćopić. Tako je u oslobođenoj Tuzli od 26. a za organizacionog sekretara Mehmedalija Tufekčić. (sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a). U Tuzli je 20. Mehmedalija Tufekčić i Jovica Lazarević. politički komesar Posavskotrebavskog odreda.dobara u Tuzli. Na konferenciji su prisustvovali uglavnom svi članovi okružnih. X 1944. Edhem Čamo. U Okružnom komitetu SKOJ-a. 235 .

str. prepade i marševe. za vrijeme dok je odred bio van svoje teritorije. Izdat je proglas omladini B i H koji je potpisalo 28 članova sazivačkog odbora.učestvuje 120 delegata iz istočne Bosne. njegove čete. upade. Osjećao se i nedostatak naoružanja i municije. doprinositi jačanju pozicija narodnooslobo62 Izvod iz knjige depeša Štaba 3. zapadna i istočna Bosna bile razdvojene teritorijom koju je zaposjeo okupator. 29. str. Svuda gdje budu prošli i stigli oni će politički djelovati.62 Posavsko-trebavski odred nije znatno povećao svoje brojno stanje dolazeći na prostoriju Srebrenika. među kojima su se. izviđački dijelovi i patrole svakodnevno će se kretati prema sjeverozapadu. On će stalno biti okrenut Posavini i Trebavi. Do saziva kongresa nije došlo zbog toga što su Hercegovina. knj. a na dužnost zamjenika komandanta Cvijetin Vasić. primjedba 69 i 70) i izvještaj partijskog komiteta 38. korpusa (Zbornik IV. 8. 9. dok. 236 . Kongres je kasnije održan u oslobođenom Sarajevu. 133. Političkog komesara Posavsko-trebavskog odreda Mehmedaliju Tufekčića zamijenio je na dužnosti Savo Živković. napade. knj. Mićo Rakić. sjeveru i sjeveroistoku i izvršavati najrazličitije borbene zadatke. počinile mnoge zločine u srpskim. 551. Mnoge stanovnike vijest je veoma obradovala. dok. Nijaz Dizdarević. Posavinom i Trebavom brzo se pronijela vijest o dolasku Posavsko-trebavskog odreda u Srebrenik. Risto Tošović. divizije (Zbornik IX. Uskoro su postavljeni na dužnosti pomoćnika komesara odreda Petar Kaurinović. muslimanskim i hrvatskim selima i varošicama Posavine i Trebave. maja 1945. iz istočne Bosne. zasjede. diverzije. Osjećali su da je došao kraj vremenu orgijanja esesovačkih. akcije. tako i svojim političkim uticajem. Odred je i dalje imao dvije čete sa 72 borca naoružana sa 2 puškomitraljeza. 11 automata i 59 pušaka. 212). kako u vojnom pogledu. Borika Stančić. nalazili: Pero Kosorić. Fikret Ibrić i Hazim Hasić. Odred će od tada svakodnevno biti prisutan. 46. koje su za 4 mjeseca. četničkih i ustaških bandi.

USAOJ i njegova uloga u borbi naših naroda za oslobođenje. Štab odreda je. U dvije čete je bilo 17 članova. Svi ovi sastanci. održana je partijska konferencija na kojoj su analizirani postupci boraca i starješina za vrijeme marševa i borbi od polaska iz srednje Bosne do dolaska u Srebrenik i određeni zadaci za slijedeći period. Pored izvršavanja vojnih i političkih zadataka. . posvetio veliku pažnju vojnoj obuci ljudstva i političkom radu u četama.Omladina . Poslije toga odredski partijski biro je precizirao zadatke komunistima u četama i utvrdio raspored rada. Engleske i SAD i oslobodilačkih pokreta porobljenih naroda.dilačkog pokreta i ulijevati snagu i nadu narodu u skorašnju pobjedu nad neprijateljem. uzele učešća u rješavanju ovih pitanja. a poslije njih sastanci ćelija KPJ u četama. po dolasku u Srebrenik.SKOJ i njegova rukovodeća uloga u antifašističkom omladinskom pokretu. Partijska organizacija je razvila veoma živu aktivnost. Od tada su redovno. Organizacije SKOJ-a su. U skojevskim organizacijama tada su se prorađivale sljedeće teme: . pitanja prijema novih članova. Jedna tačka dnevnog reda bila je posvećena kritici i samokritici. U odredu je početkom oktobra 1944. . skoro svakih 15 dana. održavani sastanci odredskog biroa KPJ.Savez SSSR. bilo 22 člana KPJ. zatim kulturno-prosvjetni rad. rad organizacije SKOJ-a. .garancija sretnije sutrašnjice. Razmotrena je vojno-politička situacija. godine. stanje discipline i zadatke u pogledu obavještajne službe. . Istog dana po dolasku u Srebrenik. Partijske ćelije u četama razmotrile su organizaciona pitanja tj. a u Štabu odreda 237 . Skojevci su prednjačili u borbenosti i izvršavanju vojnih i političkih zadataka. održani od 21. posebno na teritoriji sjevernoistočne Bosne. takođe. rad sa kandidatima. do 31. septembra. pomogli su da se moralno-političko stanje u odredu poboljša.AVNOJ i Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije.

Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da ostane u Srebreniku i da odatle izvodi napade u pravcu Srnica. vode. U četama su formirani horovi i uvježbavane borbene i druge pjesme. gde ih je stanovništvo srdačno dočekalo i primilo. Znatno manje je bilo članova SKOJ-a. Kulturno-prosvjetni rad u odredu bio je vrlo živ i odvijao se u nekoliko pravaca. Zdravstvenom vaspitanju se poklanjala dužna pažnja s obzirom na loše zdravstvene i higijenske uslove na terenu gdje su harale epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. Politika i Borba. majevičke brigade posjeli su položaje oko Muslimanske Špionice. U prvo vrijeme su to bili Front slobode i Naša borba (omladinski list). U četama su. Evropa. oktobra ujutro bataljoni 17. svega osam. Majevička brigada je imala zadatak da zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom dejstvuje na pravcu Srnice-Bijela-Dubrave. pa se sa sigurnošću može reći da je odred predstavljao jedno čvrsto borbeno i kadrovsko jezgro prekaljenih boraca. U odred i na oslobođenju teritoriju su. prorađivane slijedeće teme: zemlja. po planu kulturno-prosvjetnog rada. koja je svakodnevno granatama zasipala položaje brigade i odreda u Srebreniku i da se po mogućnosti dobro pripremljenom minobacačkom vatrom onesposobe. a radi boljeg upoznavanja boračkog sastava sa gradivom iz geografije. Engleska i detaljno Jugoslavija. Prišlo se i rešavanju problema nepismenosti koja je iskrsavala pri prijemu svake grupe novih boraca. Poseban zadatak je bio da se putem izviđanja utvrde vatreni položaji neprijateljske artiljerije. stizale novine. kontinenti. SSSR. Diletantska grupa je učestvovala na mnogim priredbama na oslobođenoj teritoriji. Redovno su se izdavale vijesti koje su cirkularno upućivane u čete i na teren. da formira odjeljenja koja će upućivati na komunikaciju Bijela-Bukvik sa zadatkom da ruše mostove i propuste i postavljaju zasjede.pet. Već 2. a od novembra 1944. ostrva. mada neredovno. oko 40% su bili članovi Partije i SKOJ-a. Istim naređenjem od svih jedinica je zatraženo da 238 . Od ukupno 72 borca odreda. U oktobru su nastavljene borbe sa esesovcima.

(Zbornik IV. 239 . 30. da ovlada Donjim Srebrenikom. divizije od 4. bataljon 17. Sutradan ujutro u 5 časova. majevičke brigade došli u Špionicu u poslijepodnevnim časovima jedinice 13. divizije. 16. brigade. dok. strana 58-61). U uličnim borbama neprijatelj se uporno branio iz bunkera i utvrđenih zgrada. i 3. koje su. Osamnaesta brigada je slomila spoljnu odbranu Gračanice i upala u grad. Izvještaj Štaba 38. knj.prikupljaju i pronalaze skriveno oružje pripadnika zelenog kadra i četnika. brigadi u pravcu Srnica. odakle je istog dana (3. X 1944. Štab 38. brigade kod Rašljeva i položaji 17. a 17. jedinice 13. ostavljajući inicijativu jedinicama da po svojoj procjeni odluče kada će napasti neprijateljska uporišta. a 17. brigade ušao je bez borbe u Donji Srebrenik.63 Međutim istoga dana kada su bataljoni 17. koje se nisu mogle zauzeti bez teškog oružja.) Posavsko-trebavski odred upućen u Smoluću zaseok G. brigade i Posavsko-trebavskog odreda kod Donjeg Srebrenika. Sela. SS divizije zajedno sa ustašama krenule su u opšti napad na jedinice 38. gdje nisu zatekli neprijatelja. majevičke brigade izvršili su protivnapad. divizije od 2. i 21. (Zbornik IV. bataljon oko 14 časova u Gornji Srebrenik. Borba je trajala do 11 časova. Obaviješten da se neprijatelj povlači sa sektora koji su držale jedinice 18. u to vrijeme. a 1. bataljoni 17. Napadnuti su položaji 21. uz pomoć artiljerijske vatre. 4. str. dok.64 Čim su jedinice NOV i POJ bile odbačene sa položaja sa kojih su ugrožavale saobraćaj i uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica. 30. oktobra. brigade na sektoru Moranjci-Falešić. kada je neprijatelj uspio. položaji 18. neprijatelj se održao. Borba je trajala od 16 do 21 čas. brigada je sa Posavsko-trebavskim odredom morala da odstupi na liniju Straža-Zahirovići-Kuge. Sutradan. SS divizije i ustaše vratile su se u svoja uporišta. 4. svakodnevno oslobađale grad za gradom od Timoka do Une i uz dalmatinsku obalu. 77-79). X 1944. Svim štabovima je naloženo da održavaju konferencije na kojima narod treba obavijestiti o velikim uspjesima jedinica NOV i POJ. 63 64 Zapovijest Štaba 38. X. knj. radi obezbjeđenja divizijske bolnice. 11. divizije naredio im je da nastupaju prema Sokolu i Gračanici.

68 U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba da se pristupi intenzivnom rušenju komunikacija da bi se spriječilo odstupanje neprijateljskih jedinica ka zapadu. 2. 67 Zbornik IV. hrvatska brigada. prešla Drinu kod Kozluka. reg. U isto vrijeme u Brki su streljali 6 lica od kojih je jedno imalo samo 16 godina (Referat državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Bosne i Hercegovine (Arhiv VII fond NOP-a k. oktobra upali u Karavlašku Maoču. oktobra. Po naređenju Štaba 38. 67 Osmog oktobra. i 21. dok. br. br. u periodu od 9. brigadu) orijentiše na prostoriju južno od linije Čelić-Koraj-Bijeljina sa zadatkom da protjera četnike i zelenokadrovce sa terena. Posavsko-trebavski odred je krenuo iz Smoluće u Srebrenik sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Srebrenik-Tuzla. 65 noću 6/7. 28. po naređenju Vrhovnog štaba od 5. Zbog odlaska 28. oktobra. pokupili 28 seljaka doveli pred jednu kuću i tu ih pobili i zapalili. br. divizije odred je jednu svoju desetinu uputio da obezbijedi prenošenje teških ranjenika iz divizijske bolnice u Smolućoj u bolnicu 3. do 12. brigade na liniji Begovići-Straža-Vakuf-Jablanica-Božići. brigade bio pod njenom operativnom komandom. 66 Polazeći u jednu od ovih akcija. 30. 1258 f. koji je poslije odlaska 17. dok. divizije na pravcu Tuzla-Brčko. korpusa naredio je 6. 1. reg.66 Osamnaestu brigadu i Posavsko-trebavski odred. divizije u Srbiju. str. str.Pošto je nekoliko dana provela na čišćenju terena od četničkih bandi na Majevici. oktobra. Tuzlanski i Posavsko-trebavski NOP odred su. korpusa je postavio na sektor Srebrenik-Seona-Ratiš. Štab 3. 43). da razoružavaju zeleni kadar i vrše mobilizaciju. knj. divizije da glavninu svojih snaga (17. 1. korpusa u Tuzli. neprijatelj je. izvrše mobilizaciju i zatvore komunikacije koje iz Brčkog izbijaju u rejon Tuzle. 68 Arhiv VII. 137. knj. X 1944. 118-119). 24. 240 . polovi« Zbornik IV. esesovci su 9. i 17. sa zadatkom da zatvore pravce koji iz Gračanice i Srnica vode prema Tuzli. 585. Štabu 38. 312. svakodnevno napadao na položaje 21. 18. ali se predvečer povlačio. divizija je. ujutro u 6 časova. fond NOP-a k. Čim je primijetio koncentraciju jedinica 38. 29. istim naređenjem Štab 3.

17. uslijed odlaska jedinica 13. pa su jedinice brigade i odreda bez borbe ušle u Gradačac srdačno dočekane od naroda koji je razdragan izašao na ulice. SS divizije. ovog puta. hrvatska brigada ostane na pomenutom sektoru. divizije. pa su i održani brojni sastanci. 10. k. Bataljoni su takođe organizovali konferencije u selima u kojima su bivakovali. Štab 18.nom oktobra. radi o konačnom oslobođenju grada i čitavog kraja. brigade i Posavsko-trebavskog odreda ušle u to dugo branjeno uporište neprijatelja i raskrsnicu puteva u Posavini. 241 . br. X) Štab 3. te je zatražio da ne pruža uzaludan otpor. knj. 1259. a uzimajući u obzir tadašnju veoma povoljnu vojno-političku situaciju (borbe na prilazima Beograda i odlazak 13. Organizovano je pet uspjelih zborova i dvije posjećene konferencije. hrvatske brigade i Posavsko-trebavski odred su oslobodili Gradačac. 52. Arhiv VII. bataljon 28. Od zelenokadrovske posade je stigao pozitivan odgovor. brigade uputio je pismo zelenokadrovskoj posadi u Gradačcu obavještavajući je o namjeri partizana da uđu u Gradačac. bataljoni 18. Štab 18. reg. SS divizije iz sjeverozapadne Bosne). brigade je izdao letak građanima Gradačca i okoline. porušili više mostova na komunikacijama Gračanica-Tuzla i Srnice-Tuzla. dok. Na zboru u Gradačcu je prisustvovalo oko 500 osoba. Na prijedlog Štaba 18. 30. fond NOP-a. u kojem se opširno govorilo o uspjesima saveznika i NOV. Štab 3. a ulogu garnizona u Tuzli preuzela je 21. divizije od 1 do 15. hrvatska brigada preuzme garnizon Tuzlu od 19. zbog promjene situacije na sektoru Srnice-Gradačac. hrvatske brigade. posebno u Srbiji i Bosni i Hercegovini. 262-268).70 Brigada je u Gradačcu i okolini razvila znatnu političku aktivnost. puka 13. i o vojnopolitičkoj situaciji u istočnoj Bosni. Šesnaestog oktobra 1. korpusa je dozvolio da 18. Poznavajući raspoloženje naroda u Gradačcu i okolini. Očekivao se veliki priliv novih boraca. X 1944. brigada. Održane su i 3 kulturno69 711 Izvod iz operacijskog dnevnika Štaba 38.69 Polovinom oktobra (15. korpusa je naredio da 18.Brčko. oktobra. Sutradan. str. f. (Zbornik IV. Narod je bio uvjeren da se. SS divizije je napustio Srnice i krenuo u rejon prikupljanja . i 11. bričanske brigade 27. pa su jedinice 18. 5.

Sreski komitet KPJ Gradačac djelovao je tada u okrnjenom sastavu i imao svega 4 člana. 242 . Sarajevo. Mikrofilm. i izvještaj sekretara OK SKOJ-a od 21. Iz Gradačca i najbliže okoline u brigadu i odred stupilo je 68 omladinaca i omladinki. Organizacija žena u Gradačcu i okolini nije obnovljena.) Na području sreza djelovalo je 20 komunista. Zajedno sa brigadom u Gradačac je stigao i aktiv političkih radnika Posavine i Trebave. brigade nije htio vratiti. 71 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 23. jer su jedinice 18. IRP. X 1944. koji se nalazio na neoslobođenoj teritoriji. a u Posavsko-trebavskom odredu 22 člana KPJ i 8 članova SKOJ-a. Oni su u Gradačcu i bližoj okolini za kratko vrijeme razvili znatnu djelatnost. iako je OK KPJ za Trebavu i Posavinu intervenisao da se vrati na svoju dužnost. nisu mogle biti orijentisane jače snage NOV i POJ. Arhiv VII. U Posavinu i na Trebavu do januara 1945. X. I tu je bila slična situacija kao u srezu Gradačac. Okružni narodnooslobodilački odbor još nije bio u stanju da sazove okružnu izbornu skupštinu. jer je najveći dio teritorije okruga bio zaposjednut trupama neprijatelja.umjetničke priredbe. Pri komandi Posavsko-trebavskog područja djelovalo je 6 komunista. Sreski komitet SKOJ-a za Gradačac (sekretar Dana Simić) imao je 4 člana. kojeg ni poslije niza intervencija Štab 18. (U 18. rolna 10/440-442 i 387-388. Sekretar sreskog komiteta Slobodan Janković Čodan zadržan je na dužnosti političkog komesara komande mjesta Gornja Tuzla. Sreski komitet Modriča imao je pet članova i rukovodio partijskom organizacijom sreza od 56 članova. a u Modriči jedan aktiv sa 4 člana. U mjestu su se počeli održavati sastanci žena po mahalama. a Sreski komitet za Modriču (sekretar Ahmet Ćatić) 3 člana. Bilo je prijedloga da za sekretara dođe Trivo Dakanović. 1944. brigade i Posavsko-trebavskog odreda bile višestruko slabije od neprijateljskih jedinica.71 Slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu nije se mogla proširiti. a i zbog razvoja situacije u dolini Drine. Jedino su u Gradačcu izvršeni izbori za Gradski narodnooslobodilački odbor. brigadi se nalazio član sreskog komiteta Ilija Matanović. U Gradačcu je djelovao i aktiv SKOJ-a od 5 članova.

pod pritiskom jedinica NOV. stigao je 1. . 72 Od aprila do oktobra 1944. u narednih desetak dana. divizije da provjere tu vijest. godine. U prvoj polovini oktobra Draža je u Obudovcu.Sutradan. divizije održao sastanak u Brnjiku sa saradnicima NOP-a. oktobra izdao zapovijest o formiranju Sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa u koju su ušli Trebavski. Sutradan je sa članovima četničkog Centralnog nacionalnog komiteta pošao u obilazak četničkih jedinica u Posavini. a 19. oktobra preko Potočara-Begovače i Broda u Žabare. Osamnaestog oktobra napadnuti su četnici u selu Avramovini. gdje će u selima Okruglici i Srednjem ostati i do sredine decembra 1944. a 5. SS divizije iz Brčkog. Oni su izjavili da je Draža Mihailović.22. četnici su se uz pomoć okupatora osnažili i organizovali u sedam brigada od kojih su 1. Poginula su 3 četnika.20. posavska. divizije vidljivo je da su te borbe bile svakodnevne i oštre. a više ih je ranjeno.72 Slijedećih dana nastavljene su borbe oko Gradačca: . Tolisi. Vranjaku i Kožuhama održao zborove na kojima je pozivao narod i četnike u borbu protiv partizana. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred su se spustili u Posavinu i vodili svakodnevne borbe sa četnicima. Polovinom oktobra Draža Mihailović je sa pratnjom krenuo na Ozren. ali su je propustili na intervenciju komandanta 13. brigada bile trebavske. Tada je donijeta odluka o formiranju Trebavskog četničkog korpusa.21. i 5. ustašama i zelenokadrovcima. kada na Trebavi i Posavini nije bilo jedinica NOV i POJ. Zelenokadrovci iz Begovače su zadržali Dražinu kolonu. oktobra partizani su ušli u Lukavac. Zbog toga je obavještajni oficir 38. poslije bjekstva iz Srbije bio na Majevici i Semberiji i da je odatle sa pratnjom od oko 150 četnika prešao kroz Begovaču na putu za Posavinu. Majevički i Ozrenski korpus i četnička komanda zapadne Bosne sa svojim jedinicama. pa je tražio od obavještajnih organa 38. posavske brigade Trebavskog četničkog korpusa. i 7. Nakon borbe ovi četnički bataljoni su odstupili prema Posavini. u Semberiju. 6. oktobra 1944) vođena je borba sa ustašama koji su pošli iz Dubrava da ovladaju Srnicama. povukao pred kraj septembra 1944. Draža Mihailović je sa Ozrena preko Krivaje otišao na planinu Zvijezdu. . Avramovini. 18. 3. i 4. gdje je 17. ustašama i zelenokadrovcima koji su pokušali da prodru u oslobođeni Gradačac. među kojima su bili i članovi KPJ Salil Mehikić i Ruveid Salihović. Pojava Draže Mihailovića u Posavini iznenadila je Štab 3. Poslije toga. Draža Mihailović. Iz izvoda operacijskog dnevnika Štaba 38. U Žabarima je održan sastanak četničkih komandanata sa Trebave i Posavine i iz centralne Bosne. 243 . koji se iz Srbije. oktobra kod Turića došlo je do jače borbe sa četnicima. oktobra sa zelenokadrovcima kod Mionice. bataljonom 6. Istog dana vođena je borba kod Srnica sa 1. poslije oslobođenja Gradačca (17. oktobra vođena je borba sa četnicima kod Žabara. korpusa. 2.

pošto im je prethodno oduzeto teško naoružanje. 3. 1258. četnička trebavska brigada. 82. XI 1944. korpusa od 12. koja je određena da izvrši taj zadatak. puk se prikupljao u širem rejonu Brčko-Bijeljina.73 Sutradan .. brigadi i drugim jedinicama. puk je prebačen prema Zagrebu. oktobra kod sela Maoče predalo se 18. 1259. Borba je trajala 4 sata i neprijatelj je odbijen. k. divizije koji je 182 vojnika sa 6 mitraljeza predao 17. . (Informacija Štaba 3. divizija) i sovjetske armije. oktobra vođena je borba kod Ledenica sa četnicima. Bilo je prijedloga da se ona rasformira. posavskom brigadom Trebavskog četničkog korpusa. Štab 3. str. 9. m . Veće grupe dezertera koje su lutale po okolnim selima. oktobra zbog polaska brigade na novi zadatak a uz put. osjetne gubitke. a ostale 21. jedinica NOV (51. kada su protjerane 3. ustašama i zelenokadrovcima pri njihovom pokušaju da prodru u Gradačac. a jedan broj se zadržavao po selima Majevice. br. i priključivao jedinicama bosanskih planinaca. a u noći 24/25. oktobra ušli četnici i privremeno uspostavili svoju vlast. (Zbornik IV. reg. u Bjeljinu su 22. Protivtenkovski divizion 2. gdje su se tada na Batinskom mostobranu vodile teške borbe. SS divizije otpočelo je koncem ljeta 1944. U drugoj polovini oktobra jedan dio jedinica ove divizije je prebačen u širi rejon Zagreba. uz. kada je poginulo 5 ustaša i 10 zarobljeno. napomena 7. To su bile jedinice 1. Sedamnaesta brigada. str. Do 21. Gradačac je napušten 27. bataljona 28. dok 86. oktobra 28. knj. U toku prevoženja pobijegla su 642 vojnika ovog puka. Štabu 38.pripadnika 28. stigla je do Bogutovog Sela i tu doznala da su u Bijeljinu stigle jake njemačke snage. 8. 28. prije oslobođenja Tuzle. puka Nijemci su odmah razoružali. 522-523. f. Osamnaesta brigada je za popunu svojih jedinica zadržala je 180 vojnika sa 8 mitraljeza. pa su polovinom novembra upućene preko Brčkog za Batinu. Osipanje ljudstva iz 13. Semberije i Posavine. oktobra izvršen je napad na Skugrić. SS divizije. između Nijemaca. a ostale je uputila Štabu 38. X napadnute su ustaše u Dubravama. br. f. i 4. reg. oktobra vođena je borba sa 7. fond NOP k. 1. Doznavši za to. U vezi sa takvim stanjem u ovoj diviziji raspravljalo • se u najvišim njemačkim vojnim krugovima u NDH. ali do toga ipak nije došlo. 74 Nakon odlaska jedinica 13. godine. divizije da jednu svoju brigadu uputi u pravcu Bijeljine. hrvatskoj brigadi oko 700 esesovaca . Neke jedinice divizije ostale su izvjesno vrijeme u sjevernoistočnoj Bosni. a 27.29. 26. 30. SS Handžar divizije.26. 30. Šesnaestog oktobra otpočele su pripreme za napuštanje terena sjeveroistočne Bosne. jer su sumnjali da će dezertirati. 491-492). a drugi dio prema Dravi. oktobra 1944. dok. majevičkoj brigadi. knj. javljale su se jedinicama NOV i POJ.23. Arhiv VII. korpusa naredio je 25. puka 13. 73 74 Zbornik IV.

XI 1944. 729. Poslije duže borbe neprijatelj je protjeran iz Ratkovića. kako bi obezbijedile pomenutu komunikaciju za povlačenje dijela snaga Grupe armija »E« na sjever.73 Poslije odlaska 18. str. Štab 3.) 245 . str. 20 automata. Prije nego što se postavila na određenu prostoriju. dok je 21. Odred je dobio zadatak da snabdije bolnice u Tuzli i seljane Šekovića koji su oskudijevali u hrani. brigade Posavsko-trebavski odred je ostao više od dva mjeseca jedina jedinica NOV i POJ na širokom području zapadnog dijela Majevice i južnog dijela Posavine. nego je vršio aktivna djejstva na području Posavine i zapadnih ogranaka Majevice. (Zbornik IV. od Zvornika do ušća Drine u Savu.brdske divizije koje su zaposjele obalu Drine u dužini od 70 km. 30. hrvatska brigada je likvidirala neprijateljska uporišta u Brki. 76 U toku druge polovine novembra Posavsko-trebavski odred je izveo 5 značajnih akcija. da je neprijatelja uvijek iznenadio i nanosio mu znatne gubitke iako je brojno stanje ljudstva i naoružanja bilo malo. Komandant odreda Pero Bosić je tako vješto umio izabrati mjesto i vrijeme napada. divizije da 17. Zbog izmjene situacije. Trebalo je proći između mnogih neprijateljskih uporišta i vratiti se cestom sa plijenom. 100. U novembru je u odredu bilo samo 170 boraca koji su bili naoružani jednim minobacačem. Početkom novembra 18. sa 6 puškomitraljeza. dok. a njene položaje na zatvaranje pravca Brčko-Tuzla. On je ne samo uspješno zatvarao pravac Srnice-Tuzla. a 4. knj. brigada ostala u Tuzli i Požarnici. 128. 18. a u Čeliću i na Oglavku se održao. hrvatska brigada i zaposjela prostoriju Božići-Jablanica-Lopare. 2 protivtenkovske puške i 100 bombi. Pregled brojnog stanja 3. knj. 144 puške. Ratkoviću i na Oglavku. 30. (Zbornik IV. korpusa od 29. Najveća je izvedena 17. brigade od 18. Štab odreda je izabrao za objekat napada magazin i štale na imanju Danke Lazića u Ceriku. majevičku brigadu uputi na zatvaranje pravca Zvornik-Tuzla. 578-582). Po noći je 75 76 Izvještaj Štaba 18. korpusa naredio je Štabu 38. novembra. Rahiću i Pukišu. novembra je napala neprijateljska uporišta u Čeliću. XI 1944. Odred je stalno imao inicijativu u svojim rukama. dok.

Sedam dana poslije ove akcije. 408. Od narodnih ne77 Arhiv VII. 246 .77 Odred nije bio okrenut samo Posavini. Dok je jedna četa tovarila i gonila plijen. druga četa se uputila prema Bijeloj i Dubravama da spriječi intervenciju neprijatelja iz tih uporišta. počeli su jurišati prema koloni koja se kretala cestom od Bijele prema Špionici. pa su počeli da se vraćaju. Pero Bosić je naredio juriš i četnici nisu imali hrabrosti da dočekaju partizane. f. Iako je neprijatelj raspolagao znatno jačim snagama. Kod Srpske Špionice su se zatim slivale četničke kolone koje su imale namjeru da odatle izvrše odlučujući napad na kolonu. a predali su se komandant bataljona. reg. 19. izvršen je napad na Špionički čentnički bataljon koji je imao 80-90 četnika. 3.krenula kolona na čelu sa komandantom Perom Bosićem i Ilijom Kaurinovićem. mada su borci raspolagali ograničenom količinom municije. jedan komandir čete i nekoliko četnika. Dvadeset petog novembra napao je neprijateljsko uporište u Srnicama. radosni zbog izvršenja tako teškog zadatka. Kada su četnici prišli položajima na stotinjak metara najedanput im je ponestalo hrabrosti. a zatim jurišem rastjerali četnike. a za njom i ostali borci. Kada se kolona približavala prvim kosama pred Špionicom. odred ih je razbio. br. a veći broj je ranjen. Pošto se znalo da nisu činili zločine. pa je 27 novembra napao četnike u Jasenici. Tako je odred nastavio svoja ofanzivna dejstva prodorima prema neprijateljskim uporištima. gdje su se tog dana koncentrisali posavski četnici i ustaše. 22. novembra. Ubijeno je desetak neprijateljskih vojnika. nego je vršio akcije i u zapadnom dijelu Majevice. Najprije su protjerali četnike iz Srnica i Donjih Hrgova. Iz minobacača su ispalili jedinu minu koju su posjedovali. oni su ostali u odredu kao borci. Kada su ustaše primjetile da su znatno brojniji. a u svanuče su se našli u Ceriku. Neprijateljski napadi su odbijeni. fond NOP k. Ubijeno je 7 četnika. Dva četnika su ubijena. put su joj prepriječili četnici zaposjevši okolne kose. Kolona sa hranom i ranjenicima je stigla u Srebrenik. Borci odreda su uzeli zaklone i mirno čekali da neprijatelj napadne.

Povodom proslave Dana oktobarske revolucije u odredu je. U njegovom sastavu borili su se. sprovedeno petnaestodnevno takmičenje po sljedećim propozicijama: . pojačavao udarnu snagu i unapređivao borbene taktičke postupke. vaspitavao i vojnički izgrađivao borce i starješine. korpusa. kao politički radnici. Tridesetog novembra napadnute su ustaše u Obodnici i Gornjoj Dragunji kada su ubijena dvojica ustaša. godine. po naređenju Štaba 3. a četiri zarobljena. Adem Muminović i Cazim Bećirović ostali na terenu oko Brčkog. Muslimani i Hrvati i pripadnici drugih naroda i narodnosti. . novembra 1944. Srbi. Treći bataljon odreda postao je Brčanski bataljon u koji je. bataljon je brojao 118. usavršavao svoju organizacijsku i formacijsku strukturu. . kojim je komandovao Dževad Kobić. korpusa od 21. decembra. Salih Mehikić.ko će neprijatelju nanijeti najviše udaraca. U decembru 1944.Prvi i Drugi. . Takmičenje je počelo 21. a 29 decembra taj broj je povećan na 340. rame uz rame. 2.borbena obuka i obuka u rukovanju naoružanjem. Jasenice i Srnica i dolaskom Brčanskog bataljona.političko vaspitanje boraca i političko djelovanje na terenu. u sastav Odreda. upućen jedan broj rukovodioca iz odreda pošto su dotadašnji članovi štaba bataljona: Dževad Kobić. Krajem decembra 1. Od tadašnje dvije čete formirana su dva bataljona .vršenje diverzija. Prvog decembra odred je imao 194 boraca. U novembru je odred i dalje jačao. kao i u ostalim jedinicama 3. korpusa. Do povećanja je došlo uslijed mobilizacije novog ljudstva iz sela oko Srebrenika.prijatelja je konfiskovano 35 goveda koja su preko Komande područja upućena u Tuzlu. što je bio značajan doprinos ostvarivanja politike bratstva i jedinstva. došlo je do osjetnog porasta broja boraca Posavsko-trebavskog odreda.kulturno-prosvjetni rad. oktobra a završeno je 6. povećavao brojno stanje i vatrenu moć. bata247 . . po naređenju Štaba 3.

zamjenik komandanta. politički komesar (kasnije Muhidin Mutić) i Hamid Alić. zamjenik komandira. Fadil Zečić. obavještajni oficir. Mehmed Sarajlić) i Cvijetin Petrović. zamjenik komandira. rukovodilac SKOJ-a (kasnije Razija Mujkić). Mehmedalija Mulaćehajić. 2. Sada je proširen sektor dejstva odreda i na teren jugozapadno od Brčkog. četa: Ilija Milovanović. politički komesar (poslije Ilijinog ranjavanja za političkog komesara je došao Mitar Mitrović). zamjenik komandira. Savo Živković. Mitar Mitrović. politički komesar. četa: Rizo Herčinović.ljon 122. U to vrijeme Štab odreda sačinjavali su: Pero Bosić. 248 . Štab 2. a treći 100 boraca. Petar Kaurinović. komandir. komandant. bataljona su činili: Pavle Mihaljčić. 1. 3. rukovodilac SKOJ-a. četa: Đoko Pajić. politički komesar (od februara 1945. intendant i Vojko Savić. Pavle Zarić. zamjenik komesara (premješten kasnije za političkog komesara 3. četa: Milan Kresoje. intendant i Bahrija Izbetbegović. zamjenik komandira. komandant. pa je on kontrolisao sektor Srebrenik-Špionica-Maoča. Ekrem Taslidžić. Alija Repčić. 1. bataljona). zamjenik komandanta. politički komesar (kasnije Bego Bajraktarević) i Jovan Jeremić. komandir. Ilija Kaurinović. Zahid Zečić. bataljona je imao sljedeći sastav: Nedo Pisarević. Ilija Milovanović). komandant. zamjenik komandira. politički komesar. bataljona). Selena Stojčević. komandir (kasnije Pero Stević). Kadro Ramić. politički komesar. zamjenik političkog komesara. Cvijetin Vasić. Boško Davidović (kasnije Jovica Jovičević). četa: Đorđe Brkić. Halil Majstorović. ekonom Štaba. obavještajni oficir. Milan Kajganić. komandir (od februara 1945. Cviko Bosić. Muharem Ibralić. Stjepan Tešić. 2. komandir (kasnije je postao komandant 1. politički komesar i Ibrahim Pobrić. Almaz Bristrić. zamjenik komandanta. Štab 1. zamjenik političkog komesara.

komandir (kasnije Bećir Delić). 1. Perica Kosik politički komesar (kasnije Hasan Delić) i Adem Gibić. obavještajni oficir i Ferid Hasanbegović. četa: Suljo Šećerbegović. Ibrahim Imamović. prilikom formiranja 2. intendant. Kasnije su u nekim četama postavljeni pomoćnici komesara. Jedan od komesara čete bio je kasnije i Hasan Begić. Članovi SKOJ-a prorađivali su sljedeće teme: 1) SKOJ u surovoj školi rata. komandant. Tako je na primjer. bio je Alija Mamela. zamjenik komandira. koja je kasnije formirana. Prvog zasijedanja ZAVNOBiH-a i 28-godišnjice oktobarske revolucije u jedinicama je govoreno o značaju tih događaja. 5) O Savezu mlade generacije. četa: Began Slomić. zamjenik komandanta. Jovo Bradašević. 2) Nova uloga mlade generacije i zadaci SKOJ-a. vršili su komesari četa. odnosno sekretara ćelija KPJ u četama. Svakih deset dana pravio se novi plan političkog rada. bataljona u njemu djelovalo 15 članova KPJ. Svi rukovodioci u štabovima bataljona i komandama četa bili su članovi KPJ. četa: Zaim Zaimović. politički komesar. Fehim Klebić. a politički komesar Bego Bajraktarević. Štab Trećeg bataljona sačinjavali su: Alija Muslić. Komandir čete. 2. komandir. Partijsko-politički rad odvijao se intenzivno u četama i bataljonima odreda. Njihovu dužnost partijskih rukovodilaca. rukovodilac SKOJ-a. Milan Šljokić. Obilježavani su značajni datumi iz narodnooslobodilačke borbe i istorije radničkog pokreta. Muharem Ibralić. Povodom godišnjice Drugog zasjedanja AVNOJ-a. 6) Omladina i narodna vlast. 3) Direktiva CK SKOJ-a za rad u vojsci.3. 4) Rezolucije zemaljske konferencije SKOJ-a. Cviko Bosić. 249 . komandir. politički komesar. 7) Nacionalno pitanje u svjetlosti NOB-e i još osam tema. politički komesar (kasnije Kadro Ramić). Prilikom formiranja bataljona u četama nisu postavljeni pomoćnici komesara četa.

godine na teritoriji Posavine i Trebave se. Ograđuju se zidanim bunkerima i napadaju na okolna mjesta. vršeći teške zločine. br. Samo tri čovjeka . 60. Ustaše koje su pobjegle iz oslobođenih krajeva Bosne i Hercegovine skupljaju se na području Odžaka. skočivši u zaleđenu Savu. f 2-A. VII. Garevca i Pruda i u okolini Brčkog. godine ustaše su upale u Novi Grad i Donju Dubicu i pobili veliki broj muškaraca. bojne su pokupile 78 stanovnika iz Bosanskog Samca i Tišine. Sedmog januara 1945. 2. reg. preveli ih preko Save i pobili. Često su partijsko-politički radnici sa terena išli sa jedinicama odreda u mnoga sela i tamo održavali sastanke sa aktivistima NOP-a. U decembru 1944. vojnopozadinske ustanove i odred kao borbena formacija. žena i djece. a u divljanju po gradiću još 78 Izvještaj kotarskog predstojnika Marka Ralice. Političkim radnicima u odredu pomagali su članovi Okružnog komiteta KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu čije je sjedište takođe bilo u Srebreniku. Velikoj župi Posavje. (Arhiv. postao centar iz koga su prema teritoriji Posavine i Trebave djelovali partijsko-politički organi. ustaše iz 3. fond NDH. koncentrišu jače snage ustaša i četnika.uspjeli su da se spasu.Stanko Ristić. Naročita pažnja u političkom radu posvjećena je onim borcima koji su ranije bili u neprijateljskim formacijama i tamo stekli izvjesne navike koje nisu odgovarale borcima NOV i POJ.) 250 . Tada je ubijeno 535 lica. satnije 6. Jovan Paležnica i Marko Jocić . * . Srebrenik je u ovo vrijeme. ustaše su u iznenadnom napadu zauzeli Modriču i pobili 69 lica. Čitav jedan zaseok Donje Dubice (Trnjak) od 60 kuća ostao je bez ijednog živog stanovnika. pored njemačkih jedinica. Pred pravoslavnom crkvom gdje su vjernici došli da obave božičnu molitvu.78 Prvog decembra 1944. kao ranije Gradačac.Borci su svakodnevno pratili razvoj vojno-političke situacije u našoj zemlji i na savezničkim frontovima. ustaše su ubile 39 Srba. Sedmog i osmog decembra 1944. k. U Novom Gradu ubili su 72 čovjeka. i januara 1945. u Donjoj Dubici 180 ljudi.

Popalili su jednu trećinu zgrada.i 30 građana. Garevac. a sa mnogih drugih odnijeli prozore i vrata. Simku Tanacković. 80 Ništa nije bilo bolje ponašanje četnika ni u selima sa srpskim stanovništvom. u jugoistočnu Bosnu. Riječane i Otež. U kući Joze Dubravca nađeno je 46 ubijenih seljaka. Ni četnici u Posavini nisu u svojim zločinima zaoslajali iza svojih saveznika ustaša. Pod pritiskom jedinica 13. Crkvinu i Slatinu gdje su pobili i zaklali mnogo ljudi i popalili i opljačkali kuće. ova četnička grupacija jačine od preko deset hiljada 79 80 Izvještaj OK KPJ od 10. četničke jedinice koje su se koncentrisale u južnom dijelu zapadne Srbije povukle su se krajem novembra i početkom decembra 1944. I 1945. kat. Sarajevo. Arhiv VII. Pošto je glavnina jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni tada bila zauzeta borbama sa Nijemcima na sektoru Zvornik-Kozluk-Janja. k. U Orašju su ustaše na pazarni dan odveli sa pijace 28 Srba i pobili ih. Pisare. i 2. 8 reg. Skugrić i Vranjak. U Bukviku. divizije NOV. u Obudovcu Dimitrija Filipovića. br. 251 . među njima i katoličkog župnika. jer je stanovništvo izbjeglo u Gradačac. januara 1945. Trideset prvog decembra 1944. fond NDH. (Arhiv IRP. decembra krenule na sjever. ustaše predvođene Avdanom Hasićem i Skicom. Bazik. Zauzevši Vlasenicu. Cviju Dragačević. pobili mnoge ljude. to su prema četnicima bile orijentisane slabije snage koje su ih zadržavale odbranom preko Romanije i Javor-planine. 42. M i k u Mikića i Peru Lukića. korpusa i 37.79 Samo u Garevcu su ubili oko 60 ljudi. Modriča je ostala pusta. godinu četnici su upali u hrvatska sela Domaljevac. i 14. gdje su opljačkali i ubijali nasumice. 4923). 178. u Bukviku Radojku Đurić. U selu Pećnik četnici su 13 januara 1945. Donjem i Gornjem Žabaru i Vujičićima četnici su uzeli kao taoce rođake boraca NOV i POJ i prijetili im da će ih pobiti. upale su u Miloševac. br. Zbirka NOR-a. U Crkvini su ubili Milorada Stojanovića i Jelu Marković. Na novu 1945. f. odakle su 8.

decembra nadirala pravcem Međaš-Požarnica. Istovremeno je 18. 83 Zapovijest Štaba 27. korpusa od 21. 21. (Zbornik IV.). birčanska brigada 27. divizije su 22. 85. decembra Štabu 27. 8 ' Pošto je došao do zaključka da četnička lijeva kolona ima namjeru da se prebaci na Ozren i odatle sadejstvuje desnoj koloni u napadu na Tuzlu. XII 1944. stigla je 19. 31. str. dok. str. čime su ozbiljno ugrozila bok snaga NOVJ koje su se u to vrijeme borile protiv Nijemaca u dolini Drine. XII 1944. dok. naredio Štabu tog korpusa da glavninu svojih jedinica skine sa fronta na Drini i uputi u susret četničkoj grupaciji. divizije od 23. 365-366). 31. On je u to vrijeme bio dva puta brojniji od Posavsko-trebavskog odreda. korpusa naredio je. korpusa naredio je 20. pa je i dobio veći rejon. X I I 1944. knj. korpus. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da zauzme položaj u Puračiću i Lukavcu i da aktivno dejstvuje prema četnicima na Ozrenu. divizije na sektor Đurđevik-Kladanj. Tuzlanski odred je raspoređen na sektor Živinice-Đurđevik. decembra napale četnike u Šekovićima i nanijele desnoj četničkoj koloni teške gubitke. štabovima Tuzlanskog i Posavsko-trebavskog odreda. a 17. Štab 3. str. 91. Sa 8· Zbornik IV. brigada 38. divizije da jedinice pod njegovom komandom krenu usiljenim maršem preko Cikota na Šekoviće i napadnu četničku grupaciju. 384-385. decembra na širu prostoriju Šekovića. 31.83 Iskoristivši privremenu nadmoćnost. Desna četnička kolona je 26. Tuzlanskom i Posavsko-trebavskom NOP odredu da se postave na prostoriju Živinice-Puračić i da odbiju napade ozrenskih i srbijanskih četnika u pravcu Tuzle. Štab 3. 82 Naređenje Štaba 3.82 Šesnaesta muslimanska i 19.četnika. Zbog toga je Štab Južne operativne grupe. 83. dok. 358. četnici su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića uporno nastojali da poprište borbe prenesu prema Tuzli. 252 . To je bio jedan od prelomnih momenata u borbi za uništenje četničke grupacije koja je nadirala prema Tuzli. knj. (Zbornik IV. knj. pod čijom se operativnom komandom nalazio 3. Oba odreda su morala da održavaju međusobnu vezu i da se po potrebi pomažu. brigada 38. divizije krenula preko Paprače ka Borogovu.

Ubili su 5. Izvod iz knjiga depeša Štab 3. i Tuzlanskog odreda izvele protivnapad na četnike i zelenokadrovce. 31. 19. te ponovo oslobodili Puračić. Istog dana 9 boraca se probilo u sastav glavnine. Jedan dio ove kolone zadržale su jedinice 23. Borba je bila veoma teška. ba84 85 Zapovijest Štaba 27. bataljona Ilija Kaurinović su mitraljeskom vatrom sprečavali približavanje četnika mostu. (Zbornik IV. 417. pomoćnik komesara bataljona i rukovodilac SKOJ-a. sa ciljem da im iz pozadine nanesu udar. knj. a Trebavski četnički korpus pravcem Srnice-Srebrenik-Tuzla. knj. izuzev jedne čete 1. korpusa na sektoru Kamenica-Paprača. divizije na liniji Jojše-Majdan-Noćajevići-Matijevići. str. pa se odred. (Zbornik IV. među kojima i ranjenog komandira 2 čete i zamjenika komandanta 2. 83 Dvadeset drugog decembra četnici sa Ozrena su jačim snagama iznenadno napali dva bataljona Posavsko-trebavskog odreda na položajima više Puračića. Četa je brojala 34 boraca i imala je osim ostalog oružja i 2 puškomitraljeza i jednu protivtenkovsku pušku koju je nosio Mehmed Čizmić iz Srebrenika. One su po pristizanju iz Srbije uvedene u borbu protiv četničke grupacije. 253 . divizije na liniji Čaklovići-Požarnica. Sutradan su jedinice Posavsko-trebavskog. korpusa za decembar 1944. 727). Lijeva neprijateljska kolona je pokušavala da prodre ka Tuzli pravcem Stupari-Živinice. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. 31. XII 1944. Sve jedinice su uspjele prijeći. 20. divizije 14. Komandant odreda Pero Bosić i komesar 2.njom su upornu borbu vodile jedinice 38. primjedba 101. a s druge strane i četnici da im presijeku odstupnici. Sa njima su vodile borbu jedinice 27. divizije od 26. str. dok. Ka mostu na rijeci Spreči jurili su borci odreda.84 Draža Mihailović je 18. morao povući na desnu obalu Spreče. a zarobili 4 četnika i oslobodili zarobljene borce odsječene čete. bataljona sa kojom su se nalazili zamjenik komandanta. 101. 21. i 22. dok. 146. U napadu su zajedno sa četnicima učestvovali i zelenokadrovci iz Gračanice. decembra slao depeše i naređenja Komandi sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa da Ozrenski četnički korpus dejstvuje dolinom Spreče prema Tuzli.

U teškim borbama vođenim između 24. decembra na položajima oko Tuzle. U toj borbi 4 borca su poginula. 94 puškomitraljeza. krajiškom brigadom 17. U borbama koje su od 1. br. U Podorašju su čuli da su četnici odstupili.). veliki broj aktivista NOP-a je izašao sa borcima na položaj naoružan sjekirama. Žene su same nosile Arhiv VII. 1/1-14. Sarajevo. Zaplijenjeno je 15 minobacača. kosama i toljagama. 649 pušaka. i 29. do 29. divizije su porazile četničku grupaciju. Zbirka NOR-a. XII 1944. fond NOP-a k. vilama. str. Štab bataljona je po direktivi Oblasnog komiteta KPJ povezao partijsku organizaciju iz Brčkog sa štabovima brigada 17. 88 Zapovijest Štaba 3. Brčanski bataljon je izvršio napad na četnike u Jasenici i na ustaše u Zoviku. Pošto je učestvovao u odbrani Srebrenika. korpusa od 29.taljona Halila Majstorovića i zamjenika političkog komesara bataljona Milana Kajganića. nastalo je slavlje naroda i vojske. knj. 10. napali Srebrenik. Porebrica. 3 radio-stanice i mnogo druge opreme. 1627. ubijeno je i ranjeno 4. koji su stizali od aktivista •. odmah je uputio jedinice usiljenim maršem iz Puračića ka Srebreniku. koji su krenuli prema Tuzli. kat. a kada su stigli u Srebrenik. br. bataljona sa komandirom Milanom Kresojem i Brčanski partizanski bataljon sa komandantom Dževadom Kobićem i komesarom Salihom Mehikićem. i Bijele. 4919).· NOP-a iz Brčkog. Svi građani Tuzle bili su spremni na to. što prije dospijevali do operativnih jedinica (Arhiv. spreman da se do posljednjeg bori i spriječi ulazak četnika u njihovo mjesto. 31. reg. četa 1.87 Kada su četnici napali Gornji Srebrenik. divizije. Srnica. vidizije da bi obavještajni podaci. dok je omladinski rukovodilac odreda Selena Stojčevič uspjela da pobjegne iz četničkih ruku. f.86 Nekoliko dana nakon toga stigla je do Štaba odreda vijest da su četnici Trebavskog korpusa iz Žabara. 88 Štab 3. 9 je ranjeno i 9 zarobljeno. a 520 ih je zarobljeno. IRP. korpusa je odlučio da se Tuzla koja je bila središte slobodne teritorije u istočnoj Bosni odsudno brani. a zatim zaposjeo prostoriju Brnjik-Vražići-Ratkovići-Novi Mačkovac i povezao se sa 2. 604. (Zbornik IV. dok.500 četnika. i 23. decembra vođene sa četnicima Draže Mihailovića u istočnoj Bosni. 125. među kojima i jedan komandir čete. 38. jedinice 27. koji je branila 1. Čim je Štab Posavsko-trebavskog odreda saznao za upad četnika u Srebrenik. 87 254 .

U narodu je porastao ugled boraca NOVJ. u prvoj polovini decembra 1944. a intendanti Đorđe Čajić i Miloš Nikolić. a 41 za pozadinske jedinice. hrvatske brigade. U početku je bilo grešaka i promašaja zbog neiskustva.hranu borcima na položaj. ponovo je uspostavljena Komanda Posavsko-trebavskog područja. a za političkog komesara Boško Milutinovic Đedo. dok je mjesto referenta saniteta ostalo upražnjeno. godine sedamdeset tri. a ujedno je zadat težak udarac unutrašnjim i vanjskim reakcionarnim snagama.89 RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA I POLITIČKI RAD NA TERENU Poslije drugog oslobođenja Tuzle. Saobraćajni oficir bio je Ahmet Lončarević. Kapetan Ibro Dogladović je postao zamjenik komandanta. obavještajni oficir Jovo Zarić. a u prvoj polovini januara 1945. dotadašnji načelnik štaba 18. a odazvalo se svega 247 obveznika od kojih je 114 lica bilo sposobno za vojnu službu. Tako je na primjer. a omladina je vodila svu brigu o ranjenicima. Za komandanta je postavljen kapetan. godine. U drugoj polovini decembra mobilisano je svega 75 vojnih obveznika. Sarajevo. br. Pobjedom nad četnicima hiljade ljudi su pošteđeni od četničkog terora. Mobilizaciji ljudstva za operativne i pozadinske jedinice prišlo se u drugoj polovini novembra 1944. Najveći broj mobilisanog ljudstva raspoređen je u Posavskotrebavski odred. pa se mnogi obveznici nisu mogli odazvati. partijsko-politički radnik na području Odžaka i Vučjaka. poslato 782 poziva. Tada je mobilisano 43 ljudi za operativne. u oktobru 1944. Veliki broj nesposobnih za vojnu službu govori da su se sposobni sa te teritorije već nalazili u jedinicama NOV i POJ ili u neprijateljskim jedinicama. zbirka NOR-a. nego neprijateljske jedinice. i ujedno vršio funkciju mobilizacijskog oficira. a ostali u partizanske straže. Pozivi su bili upućeni i licima sa teritorije koju nisu kontrolisale jedinice NOV i POJ. kat. docnije major Nikola Simić. komande 89 Arhiv IRP. 4871. 255 .

90 U Srebreniku je u septembru 1944. zatim ranjenika u bolesnika kojih je bilo mnogo u tuzlanskim bolnicama. nije bilo drugih izvora za nabavku hrane. a potrebe su bile velike. str. Za to vrijeme na dužnosti komandanta mjesta su bili: Vehid Begić.mjesta. Ibrahimović Mustafa intendant. januara 1945. Malić Ibrišević i Safet Pašić. 694. po uputstvu Oblasnog komiteta KPJ. 256 . u novembru i decembru 1944. 30. upućeno 107 vojnih obveznika. knj. a Džemal Ibrahimović mobilizacijski oficir. Tada. korpusa u Tuzli. Komandu područja i opunomoćstvo OZNE. dok. Midhat Muradbegović. U novembru 1944. a iz Srbije još nisu počeli stizati transporti hrane. jer su najplodnija područja istočne Bosne . pro* Zbornik IV. a partizanska straža imala je 14 boraca sa komandirom i političkim komesarom straže. 121. Komanda Posavsko-trebavskog područja i Komanda mjesta Srebrenik su imale dosta uspjeha u prikupljanju hrane i stoke koja je upućivana Komandi vojne oblasti 3. Mehmedalija Mujedinović je bio politički komesar Komande mjesta.Posavina i Semberija . do 15. U Posavsko-trebavski odred je od 1. Zbog toga je pred komande tuzlanskog i posavsko-trebavskog područja kao primaran zadatak postavljeno pitanje prikupljanja hrane i stoke. koji je dočekivao zimu bez krova nad glavom i najneophodnijih namirnica. u komandi Posavsko-trebavskog područja radilo je 5 oficira i 2 borca. maja 1945. decembra 1944. osobito za ishranu jedinica i ustanova u Tuzli. Okolina Tuzle je bila siromašna u hrani i stoci. Posavsko-trebavski i Tuzlanski NOP odredi su svojim akcijama pomogli da se taj zadatak izvrši. godine. Okružni komitet KPJ je zajedno sa komandom posavsko-trebavskog područja i Štabom Posavsko-trebavskog odreda organizovao. a služila za ishranu boraca i ranjenika koji su se nalazili u Tuzli i za narod Sekovića.bile pod kontrolom vrlo jakih neprijateljskih snaga. godine ponovo formirana Komanda mjesta koja je neprekidno funkcionisala do 15.

Ahmet Pačuković. Milika Ivanković. Tošo Pavlović.slavu dvadesetsedmogodišnjice oktobarske revolucije u svim selima srebreničke opštine. 1944. Pero Bosić. Mikrofilm. Shodno odluci Predsjedništva ZAVNOBiH-a od 3. Bajro Ibrahimović. 91 Polovinom decembra 1944. IRP. Maksim Danilović. na kojem su. Mitar Tadić i Ešref Gradaščević. upravne poslove Ferdo Halajkijevič i bez funkcije Đorđe Mikičić. Sarajevo. Inicijativni okružni N 0 0 za Trebavu i Posavinu dostavio je Oblasnom N 0 0 za istočnu Bosnu spisak kandidata za izvršni odbor i plenum Okružnog N 0 0 . među kojima je bilo dosta žena . Kulturno-umjetnička grupa Posavsko-trebavskog odreda takođe je učestvovala u izvođenju programa. za referenta za privredu Mile Glavaš. a u selima su održane konferencije i priredbe da bi se obilježila proslava oktobarske revolucije. 9. Edhem Čamo u ime organa narodne vlasti i Pero Bosić u ime NOV i POJ. za zdravstvo dr Huso Kapetanović. odnosno za Okružnu skupštinu predviđeni su: Bećir Hadžiibrahimbegović. Cvijetin Stojanović. Šćepo Radić. Osman Kurbašić. za sekretara Edhem Čamo. (Arhiv VII. Trivo Gunjević. Zorka Kosik. Za te dužnosti bili su predloženi: za predsjednika Mustafa Rustanbegović. Centralna proslava je održana 7. novembra u Srebreniku. gdje je i održan veliki narodni zbor. 257 . izvršni odbori okružnih narodnooslobodilačkih odbora trebalo je da razviju 9 odsjeka. Ahmet Ćatić. Jovo Stanković. Stanovnici su u velikom broju prisustvovali proslavi i pokazali interes za ono što se o tom događaju govorilo. Noću 7.Muslimanki govorili: Nikola Cvijetić u ime Komunističke partije Jugoslavije. a kasnije i Ljubica 91 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 8. Za plenum Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu. Savo Maksimović. za prosvjetu David Davidović. novembra na svim okolnim brdima zapaljene su vatre. Husein Kondžić. Marko Pejić. Ivo Čurčić. Istog dana je održana i priredba sa kulturno-umjetničkim programima na kojoj je kulturno-umjetnička grupa Komande Posavsko-trebavskog područja izvela skeč S novi na temu oktobarske revolucije. XI 1944. uz prisustvo oko 600 stanovnika. Pavo Pajić. o razvoju organa narodne vlasti i javne uprave. 10/689-690).

IRP. rolna 11/601. Safeta Halilović i Jovica Jovičević. organizacioni sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Savjetovanje je razmatralo političku situaciju uopste. Po drugoj tački dnevnog reda 19 delegata je učestvovalo u diskusiji a postavljeno je 22 pitanja. Najveću pažnju su izazvali događaji u Grčkoj. Nikola Stanić. nastali poslije iskrcavanja engleskih trupa i potiskivanja narodnooslobodilačkog pokreta. Najviše pitanja postavljeno je iz oblasti partijskog organizovanja. Nekoliko kandidata nalazilo se na neoslobođenoj teritoriji.Miljuš. U Lukavcu je 29. i posebno njen odraz na teritoriji Posavine i Trebave kao i rad partijskih organizacija. Mikrofilm. Predviđeno je da se izbori za Okružni N 0 0 izvrše čim jedinice NOV i POJ oslobode Posavinu i Trebavu. novembra 1944. 258 . Savjetovanju su prisustvovali takođe sekretar Cvijetin Mijatović i Lepa Perović. Referat o vojno-političkoj situaciji podnio je Nikola Cvijetić. Najveći interes delegati su ispoljili za spoljnopolitička pitanja (22 pitanja). Navodimo nekoliko takvih pitanja da bi osvjetlili organizacione probleme sa kojima su se suočavale mlade partijske organizacije na terenu. .92 Predviđeni kandidati za odbornike Okružnog N 0 0 nalazili su se uglavnom uz aktiv Okružnog komiteta KPJ u Srebreniku. a učesnici su postavili 43 konkretna pitanja. Kasim Đanariović. Posavsko-trebavskog NOP odreda i K o m a n d e Posavsko-trebavskog vojnog područja. godine održano okružno partijsko savjetovanje na kojem je prisustvovalo 77 članova KPJ sa terena Posavine i Trebave. koja je tada bila aktuelna. koji su se tada formirali.Može li jedna partijska organizacija obuhvatiti komuniste iz više sela? 92 Arhiv VII. Sarajevo. U diskusiji je uzelo učešće 15 delegata. i u vezi sa amnestijom pripadnika kvislinških formacija. Mnoga pitanja bila su u vezi sa organizacijom narodnooslobodilačkih odbora i odbora Narodnog fronta. gdje je djelovao Opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Avdom Sofićem i sekretarom Ibrahimom Fejzićem. sekretar Okružnog komiteta. Šesnaest predloženih kandidata bili su članovi KPJ.

I Majevički komunisti su na svom savjetovanju.Mogu li sveštenici postati članovi KPJ? .Kako će komunisti rješavati velike zadatke na obnovi zemlje.Kako obilnije pomoći narodu Birača i Romanije? . 5446 str.Kakav je raspored rada u partijskoj organizaciji? . 259 . raspravljali o sličnim pitanjima i preuzeli obaveze za njihovo rješavanje. Sarajevo. Zbirka NOR.93 93 Arhiv IRP. u Ćeliću. i osposobiti ga za izvršenje tih zadataka? .Kako pomoći jedinicama NOV i POJ u selima gdje ne postoji partijska organizacija i narodna vlast? .Kako proširiti i učvrstiti partijske organizacije na terenu i u odredu? . br. februara 1945. 7-9. Tada je prvi put govoreno o obnovi zemlje poslije oslobođenja.Kako međusobno povezivati antifašističke organizacije? .. kat. osobito omladinke iz sela? Na savjetovanju je izvršena temeljna analiza vojno-političke situacije i određeni zadaci u svjetlu skorog oslobođenja Posavine i Trebave.Kako će članovi KPJ najbolje pomoći organima narodne vlasti? . kako izvršiti izbor tog kadra.Kako politički obuhvatiti omladinu.Šta može poslužiti kao kriterij za primanje u članstvo KPJ? .Da li je rad u N 0 0 sektor rada partijske organizacije? . Komunisti Trebave i Posavine su razjasnili mnoga pitanja i izgradili političke stavove za njihovo rješavanje. održanom 5.Može li tek oformljena partijska organizacija primati nove članove? .

IV Dio UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE .

1. BORBE ZA POD POD 1945. OSLOBOĐENJE KONAČNO . 3. KOMANDOM DIVIZIJE divizije POSAVINE I TREBAVE KOMANDOM 25. VOJNO-POUTIČKA SITUACIJA U POSAVINI GODINE 23. 4. I NA TREBAVI POČETKOM 2.

pod komandom Rajkovčića. domobranskih i zelenokadrovskih jedinica pod jednu komandu. bojna. godine izvršena je reorganizacija i objedinjavanje ustaških. Zdrug je imao 1. knjiga 2. bojnu u rejonu Županja-Babina Greda. na području Gračanice. Gračanici. Najveći koljači te bojne bili su ustaše iz 3. Na desnoj obali Save i u donjem toku Bosne držao je jake snage u Bijeljini. Čelić-Brčko i Brčko-Gračanica obezbijedio je nizom manjih uporišta. imala veliki operativno-strategijski značaj za neprijatelja zbog toga se on na toj teritoriji žilavo branio.2 Zelenokadrovske i domobranske jedinice objedinjene su u 3. a 8.25. Po1 2 Oslobodilački rat. Osma ustaška bojna će u martu 1945. str. 516. na čelu sa komandantom. gorski zdrug. 3. Derventi i Doboju. izvršiti stašan masakr u Orašju. ustaška bojna. GODINE Istočna Bosna je od novembra 1944 do aprila 1945. 1 U decembru 1944. zbog povlačenja dijelova grupe armije »E« i obezbjeđenja desnog boka njemačke grupacije u Sremu. Komandant 6. bojnikom Petrom Dujićem. 263 . a Četvrta . ustaški zdrug sa sjedištem u Brčkom. bojne bio je poznati krvolok ih Kladnja . a komunikacije Bijeljina-Brčko. Druga ustaška bojna je ranije nosila naziv 36. Ustaške jedinice su reorganizovane u 12. godine. Treća je postala Četrnaesta. Bosanskom Šamcu.Avdan Hasić. čije se sjedište nalazilo u Gračanici. Ta mjesta je pretvorio u veoma jaka uporišta. i 6. satnije. bojnu u Brčkom.VOJNO -POLITIČKA SITUACIJA U POSAVINI I NA TREBAVI POČETKOM 1945. 4. bojnu na sektoru Bosanski Šamac-Odžak-Modriča-Orašje. Brčkom.

3 Oba zdruga ušla su zajedno sa 2. str. 6. 20. knj. Timočki. koje su pred povlačenje iz Srbije na osnovu sporazuma između Milana Nedića i Draže Mihailovića došle u sastav četnika. Nevidjevši drugog izlaza došli su na sektor Maglaj-Zavidovići. godine. SS Princ Eugen divizije. krenuo je preko Ozrena na Trebavu. U gradu se. Njih je gonila 17. Rasinsko-toplička grupa korpusa. hrvatske divizije u kojoj je. i 3. Četnički korpusi su zapravo bili taktičke jedi3 Ostaci 1. do 19. Drugi dio četnika iz Srbije. 31. 2. bataljonom. U Brčkom je stacioniran Štab 2. br. u Brčko je stigao 13. i 9. a 4. puk i pionirski bataljon 7. 10. U svom povlačenju iz Grčke. Poslije poraza u borbama za Tuzlu. bojna u rejonu Miričine. bojne 3. dok. povukle su se preko Spreče na jug. bojna je bila u rejonu Puračić-Lukavac. Avalski korpus i još neke jedinice. Još ranije. nalazio i operativni dio Štaba divizije. divizije Srpskog udarnog korpusa. i 7. Južnomoravska grupa korpusa. puka. Valjevski.slije ubistva Nešeta Topčića. 5. iz doline Krivaje. 4 Ovi zvučni nazivi ne odgovaraju jačini i brojnom stanju tih jedinica. gdje su ih Nijemci prihvatili i odvezli u Sloveniju. 826). Ostaci 1. bojna oko Gračanice. majevička brigada i nanijela im teške gubitke. gorskog zdruga nalazili su se na sektoru Zvornik-Bijeljina. bio pukovnik Slavko Cesarić. za komandanta zdruga je došao potpukovnik Anđelko Švab. pa su se tamo našle: grupa korpusa Gorske garde. novembra 1944. bojna u Gradačcu. četničke snage iz Srbije su se razdijelile na dva dijela. koji je početkom 1943. pionirskim bataljonom u sastav 12. na čelu štaba u Brčkom. u periodu od 13. (Zbornik IV. 32. str. 264 . jedno vrijeme. 161. Mlavsko-smederevska grupa korpusa. bojna oko Ćelića. puka sa 1. knj. u rejon Brčkog su stigli dijelovi bijelogardejskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). dok. u stvari jedinice Nedićeve Srpske državne straže (SDS). 2. a u okolnim selima ostale jedinice. godine formiran u Srbiji od ruskih emigranata koji su izbjegli iz svoje zemlje poslije pobjede oktobarske revolucije. u januaru 1945. 4 Zbornik IV. 3. u Čeliću Štab 1. Korpus je popunjavan zarobljenim pripadnicima Sovjetske armije koji su se javili dobrovoljno ili su bili prisiljeni da stupe u službu okupatora. primjedba 6-33. 110-118. 8.

Operativni dio četničke vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem i nekim članovima ravnogorskog četničkog Nacionalnog komiteta stigao je u Kožuhe 6. ali u tome nisu imali uspjeha. a brigada 80-200. kojim su se povlačile njemačke jedinice iz doline Neretve i Bosne. a za njenog izvršioca imenovao je pukovnika Dragutina Keserovića. muslimansko i hrvatsko stanovništvo. Govorio je da su Englezi otkazali pomoć partizanima i da sada pomažu jedino četnike. januara. a za borce 23. zajedno sa Đurišićevim četnicima. Drugi dio četničke Vrhovne komande bio je na sektoru Olovo-Čevljanovići. gdje je ostao do svog povlačenja iz istočne Bosne. Sam Draža Mihailović je držao zborove u Gradačcu i Modriči. Tako su se početkom 1945. pored jedinica četničkog Trebavskog i Majevičkog korpusa. pa onda u Vranjak i Koprivnu. Odatle se ubrzo premjestio prvo u Tarevce. januara 1945. Posavine i Trebave našle jake njemačke i ustaško-domobranske snage koje su povezivale neprijateljski front na Drini i u Sremu sa njegovim frontom u donjem toku rijeke Bosne i na putu Doboj-Brod. preko Ozrena stigao na Trebavu. srpske 265 . Da bi pojačao brojno stanje svojih oslabljenih jedinica. Njima su se početkom januara pridružile. Držali su zborove i konferencije po selima i varošicama nastojeći da stanovništvo pridobiju za svoju politiku. govorio o potrebi stvaranja »bratske kraljevine«. da su partizani razbijeni kod Tuzle.partizana«.nice. o tome da Muslimani i Hrvati treba da stupe u »Nacionalni front protiv najljućeg neprijatelja . četničke jedinice iz Srbije pod komandom Draže Mihailovića koje su održavale front od Gračanice preko Gradačca do Brčkog. Dolaskom četničke grupe Pavla Đurišića iz Crne Gore. jer im brojno stanje nije prelazilo 500-1000 ljudi. da su Muslimani dio srpskog naroda i da treba da stave kokarde. i time popunile praznine u njemačkom i ustaškodomobranskom borbenom rasporedu. U Posavini i Trebavi Draža Mihailović i njegov Nacionalni komitet nastojali su da pridobiju srpsko. pa je kasnije. Draža je izdao posebnu naredbu o mobilizaciji stanovništva na Trebavi i u Posavini. 20. pokrenuo se i drugi dio četničke Vrhovne komande. godine na području Brčkog.

Posavcima i Trebavcima nisu mogli promaći. Shodno odlukama četničkog kongresa u selu Ba (od januara 1944) na Trebavi i Posavini su formirani lokalni nacionalni komiteti i odbori ravnogorske omladine. zamolili da se prekine paljba i da partizani prime njihov prijedlog. Sa Dražom su stigli na Trebavu Mustafa Mulatić. zatim komandanti zelenog kadra koji su sa četnicima vojnički sarađivali u borbama protiv jedinica NOV i POJ. Zelenokadrovci su zajedno sa četnicima držali garnizone u Gradačcu i Modriči i učestvovali u napadu na Srebrenik koncem 1944. Bližio se čas konačnog oslobođenja zemlje. Dražini kontakti sa ustašama i Nijemcima. hrvatskog i muslimanskog četničkog korpusa. nego Bugari i Rumuni. Oni su izjavili da se nalaze u teškoj situaciji. i u borbama oko komunikacije Brčko-Gračanica. potpredsjednik četničkog Nacionalnog komiteta i predratni poslanik za gračanički srez. 266 . Draža je izdao naredbu o formiranju slovenačkog. kako je sam govorio. četnici su putem pisma. Tražio je od građana Gradačca i okoline da mu daju zajam od 100 miliona kuna. dopirale su vijesti o pobjedama NOV i POJ. zamjenik komandanta četničkog bataljona. Znali su to i mnogi četnici. kojeg su poslali po jednom seljaku. od januara do marta 1945. a drugi nastojali da se zadrže oko svojih kuća i sačekaju dan oslobođenja. Neki su prelazili na stranu jedinica NOV i POJ. Napadaju ih ustaše. Draža je tako stvorio. dotur municije iz njemačkih magazina iz Brčkog i Doboja. Do svih sela u Posavini i na Trebavi. komandant četničkog Muslimanskog korpusa koji je imao svega5 dva vojnika. Međutim. narod je ubrzo uvidio da je Draža okupatorov sluga. pljačkaju ih četnici koji su došli 5 Po dolasku na Trebavu. i pored četničkih straža. Jedan od pregovarača je bio Jovan Novaković. O stanju domaćih četnika rječito govori slijedeći primjer. »nacionalni front borbe protiv partizana«. te beg Muhamed Preljubović iz Bijeljine. Prilikom jednog napada jedinica Posavsko-trevavskog odreda na četnike u Krečanama.divizije da nisu Srbi. Četnici su naročito bili zainteresovani da za svoju politiku pridobiju Muslimane.

Blažo Lompar. 11. i stave na raspolaganje jedinicama NOV i POJ ili narodnooslobodilačkim odborima. 267 . 29. 25. I. U njen sastav ušli su 14. Čekali su priliku da napuste kvislinške formacije i ona im se uskoro pružila. formirana je 2. armije bili su Koča Popović. I. rolne 11/101 i 12/62. Rajha i njegovih saveznika. Molili su partizane da ih ne napadaju. 25. januara 1945. Odgovoreno im je da je jedini način da se izvuku iz teškoća . jer su vojnici dolazili do saznanja da uskoro predstoji potpuni krah njemačkog 3. 199-200. 6 7 8 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 10. 357-358. rolna 12. Tekst odluke AVNOJ-a je odštampan u Tuzli i upućen na teren. (Arhiv VII. Takva lica trebalo je da se prijave do 15. Sarajevo. 484 i 619-620). Leci sa ovim tekstovima upućeni su na teritoriju koju je kontrolisao neprijatelj. korpus (23. 197. II 1945. Sarajevo. domobrana i zelenokadrovaca. Na prijedlog predsjednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije. DIVIZIJE NOVJ Naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ. Nije se odnosila samo na lica koja su počinila ratne zločine. Mikrofilm. Oni su živjeli u strahu od zločinaca kojih je bilo u svakoj jedinici i od njemačkih starješina i vojnika sa kojima su zajedno išli u akcije i bili im podređeni.prelazak u partizane i borba protiv ustaša i četnika. 394-398. I i 9. kosi ih i tifus. Arhiv VII.iz Srbije. politički komesar i Ljubo Vučkovič. kako bi stigao do četnika. IRP. Mnogi vojnici su bili mobilisani ili na drugi način prisiljeni da stupe u kvislinške formacije. novembra donijelo odluku o opštoj amnestiji lica koja su u četničkim jedinicama učestvovala ili pomagala. maršala Tita. U Štabu 2. načelnik štaba. I. Amnestija je data bez obzira na to da li je krivični postupak pokrenut ili je presuda izrečena ili potvrđena. Mikrofilm IRP. I 1945. U štab Posavsko-trebavskog odreda stiglo je 600 takvih primjeraka.6 U svim ovim kolabracionističkim formacijama vladao je strah od neizvjesnosti. komandant. 1. kako bi stigli do onih na koje se odnose. Uz njega je dostavljen i proglas Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora. armija NOVJ8 od dotadašnje Južne operativne grupe NOVJ.7 POD KOMANDOM 23. ili učestvovala u jedinicama hrvatskog i slovenačkog domobranstva. str. Predsjedništvo AVNOJ-a je 21.

divizija. a potom da težište operacija prenese u dolinu Bosne. pomoćnik političkog komesara i Novak Knežević. godine. brigada je od 6 do 8. i 28. Prvom zapoviješću. a politički komesar Đuro Lončarević) je 6. januara 1945. Doboja i Ozrena. Vojo Popović. brigadu na sektor Srebrenik-Špionica. 27. januara pomjerio svoju 9. divizije da dvije brigade postavi na liniju Smoluća-Puračić-Milino Selo. gdje se već nalazila jedna brigada 45. istočnobosanska divizija je ostala u opštoj rezervi u rejonu Tuzle. istočnobosanska divizija je imala zadatak da dejstvuje na neprijatelja na komunikaciji Han-Pijesak-Vlasenica. 33. 10 268 . 75-76) i zapovijest Štaba 14. te dijelovima 3. Izvještaj Štaba 14. Štab 14. knj. isto (dok. ali je nije mogla zauzeti zbog jakog otpora neprijatelja. Njena 14. korpusa (čiji je komandant bio Radivoje Jovanović Bradonja. 32. 11 Štab 23. str. i 9. 138-141. (U Gračanici se i tada nalazilo zapovjedništvo 3. dok 5. izdatom 5. I 1945. 5. novoformirani Štab 2. korpusa od 3.i 45. 168). 25. komandant. str.)10 Videći da početni raspored jedinica ne pruža najbolje mogućnosti za aktivna dejstva. srpska divizija je dobila zadatak da krene iz Tuzle i napadne neprijateljake jedinice u Vlasenici. knj. Štab 23. 23. slavonska divizija postavljena na prostoriju Janja-Zabrđe-Koraj i orijentisana prema Bijeljini. istočnobosanskoj diviziji postavljen je zadatak da likvidira neprijateljsko uporište u Čeliću i zatvori pravac Brčko-Tuzla. da presiječe neprijateljske komunikacija u dolini Drine. bojne bosanskih planinaca. divizije) i 17.9 Shodno toj zapovijesti. gorskog zdruga sa 4. Tako je 28. Korpusa od 6. str. ustaškom bojnom. naredio Štabu 23. januara 1945. I 1945. januara napadala Gračanicu. Vitomir Lazarevič Rutoš. divizije su sačinjavali: Miladin Ivanović. armije bio je da proširi postojeću slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni. korpus i jedinice pod njegovom komandom na teritoriji istočne Bosne. a 38. 9 Zbornik IV. a sa jednom brigadom da napadne neprijatelja u Gračanici. načelnik štaba. armije je odredio zone djejstva potčinjenih divizija. Zadatak 2. dok 25. srpska divizija da zatvori pravce ka Tuzli koji izvode iz rejona Gradačca. (Zbornik IV. divizije. 17. politički komesar. divizije 11 je 9. a pod njenu komandu stavljen je 3. 32.

80 ranjenih i 10 zarobljenih. bataljonom. brigadu je postavio na prostoriju Donja Orahovica-Huskići-Miričina-Kruševica. Drugi bataljon 9. bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. i 18. januara prema Srnicama. Dvanaestog januara neprijatelj je izvršio novi protivnapad jačim snagama. sa zadatkom da sa 1. a 1. a Posavsko-trebavski odred sa 3. brigade. Treći prema selu Straži. Štab 2. koji su u to vrijeme zajedno djejstvovali sa jedinicama 9. na primjer. bataljona iz rezerve i ostalih četa 2. izvršile napad i ovladale Bijelom i Cerikom. brigade oko 900 boraca. januara naredio da sve jedinice preduzmu ofanzivna djejstva. pa su ustaše protjerane uz gubitke od oko 30 mrtvih. brigade iznosilo je 4. koji se nalazio na sektoru Maoče. brigade i 1. brigade. 1. Prvi i drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda. Vojnoizdavački zavod JNA. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ovladali raskrsnicom puteva u selu Srnice i odbili protivnapade četnika iz pravca sela Lukavac. brigade uputio je 9.148 ljudi. armije je svojim zapovjestima od 14. brigade je krenuo prema Donjem Srebreniku. bataljon Posavsko-trebavskog odreda ovladali su selima Bijela i Hrgovi. 269 . brigade.12 Drugi i Četvrti bataljon brigade i 2. 2. kako bi olakšali situaciju snaga 1. a 2. ali su protivnapadom ustaša i četnika potisnuti iz Bijele. Prvi bataljon 9. Beograd. a Četvrti prema Špionici. Svoj Prvi bataljon Štab 9. str. Štab 9. Uspio je da iz sela Skakave potisne 2. Brojno stanje 9. bili su neuporedivo slabiji od bataljona 9. bataljon 9. bataljonom Posavsko-trebavskog odreda napadne to neprijateljsko uporište. a 14. po dubokom snijegu. Štab 23. bataljon 9. četu 2. armije u Sremu. bataljona. bataljona 9.13 U vezi sa nepovoljnim razvojem situacije na sremskom frontu.dajući joj zadatak da uništi četnike na prostoriji Donji Hrgovi-Srnice-Bijela. 1971. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 122 borca. 253-255. Sve jedinice su ponovo. brigade je odmah intervenisao uvođenjem u borbu 3. 12 13 Tom prilikom poginuo je vodnik Đulaga Delić iz Čehaja. brojao je svega 340 boraca. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 118 boraca. a ranjeni su Nedo Pisarević i Zijah Bičić. brigade brojao oko 900 boraca. Ivan Džina Gligorijević: Deveta srpska brigada. Tako je.

bataljon Posavskotrebavskog odreda. Rezerva se nalazila u Kerepu. U svim jedinicama Posavsko-trebavskog odreda izvršene su pripreme za ovu akciju. pa su se utvrdili čekajući pomoć od Nijemaca. Bosanskog Šamca i Gračanice. Razbježali su se na sve strane. Jedinice brigade i odreda su imale zadatak da se održe na dostignutoj liniji i da vrše izviđanje u pravcu Modriče.divizije je odlučio da napadne neprijateljske jedinice koje su se utvrdile u Gradačcu. brigade. (Zbornik IV. napadala je iz pravca Donje Mionice. Tošić Nedeljko politički komesar. na čelu sa majorom Nikolom Kalabićem. Kerep i okolna sela zaposjeli su četnici Avalskog i Trebavskog korpusa. Neprijatelj je bio razbijen. januara u 18. u čijoj se prethodnici nalazio Posavsko-trebavski odred. i 2.14 Gradačac. U to vrijeme Štab 9. i 3. ušla prva u grad i oko pola noći ga zauzela. ali je u Kuli ostalo 50-60 četnika koji se nisu mogli izvući. U vezi s tim on je 9. Neprijatelj je imao 28 mrtvih. Lijeva napadna kolona. I 1945. a na liniju Srnice-Špionica upućena je 7. 14 15 Izvještaj Štaba 14. dok. knj. bataljon 9. 10 ranjenih i 12 nestalih. oko 50 ranjenih i 6 zarobljenih. napadala je Gradačac cestom preko Humaka. brigadu i dva bataljona (1. srpska brigada. brigade i Posavsko-trebavskog odreda iznosili su 5 mrtvih.). bataljon 9.) Posavsko-trebavskog odreda uputio prema Gradačcu. i 4. Srnice. a desna napadna kolona (2. 81. brigade). zloglasnim četničkim komandantom. 384. i 2. 270 . Lijeva napadna kolona koju su sačinjavali 1. časova. Gubici 9. 32. str. Na čelu svih grupa određene su starješine iz komandi četa i štabova bataljona. korpusa od 16. srpske brigade su sačinjavali: Jovan Kecman Ceda komandant. razbila je Kalabićeve četnike (Kalabić je tada jedva umakao) i podržana jakom artiljerijskom vatrom. koja je prethodno morala voditi borbu u Porebricama sa jednom kolonom četnika i ustaša obučenih u njemačke uniforme. odgođen je za 2-3 sata. Luka Leković pomoćnik političkog komesara i Jovan Labus načelnik štaba. Napad je trebalo početi 16. Održani su partijski i skojevski sastanci i četne konferencije.15 brigadna artiljerija i l . ali zbog zakašnjenja desne napadne kolone.

Sutradan. Svi članovi Partije i SKOJ-a prijavili su se za bombaše. 3. januara. na Maleševcima. bataljon na putu prema selu Bare. našao se 271 . Tako je na vratima svoje rodne Posavine. Izdahnuo je sutradan u Srebreniku na putu za Tuzlansku bolnicu. Kada je komandant Posavsko-trebavskog odreda Pero Bosić primijetio da se nekoliko četnika kreće u kuli. Pušku je uzeo jednog septembarskog dana 1941. izašao je iz zaklona i gađao puškomitraljezom. istočnobosanske brigade u borbama u zeničkom kraju. na Visu u dolini Spreče. Vidjevši to i ostali borci su se masovno javljali. poginuo Pero Bosić. 18. Po četama i bataljonima su održani partijski i skojevski sastanci. Skromnog posavskog mladića ubrzo su upoznali borci Ozrenskog NOP odreda u borbama na Lipačkom kamenolomu i u akciji na Turiji. godine i uputio se ka Ozrenu. brigade se nalazio u Skugriću. Posljednji koji su se spustili uhvaćeni su. želeći da na taj način osvete smrt svog voljenog komandanta. svi borci i starješine su bili veoma ožalošćeni i još više ogorčeni na četnike. Tog i slijedećeg dana nastavili su se naizmjenični napadi na kulu. Čuvši za smrt svog omiljenog komandanta. Romaniji. U martu 1943. od metka četničkog izdajice ispaljenog iz srednjovjekovne kule u koju su se uvijek sklanjali oni koji su činili zločine nad narodom. a Četvrti se nalazio u Donjoj Mionici. gdje je plamtio ustanak. kod Vlasenice. ali tamo nije nikoga zatekla. Štab odreda je donio odluku da se kapija na Gradini razbije ručnim bacačima (đonbulima) i da bombaši izvrše juriš na kulu i unište četnike. Milan-planini i drugim mjestima. formirana je jedna udarna grupa. neustrašivi borac mnogih bitaka koje su partizani istočne Bosne vodili na svom teškom putu ka slobodi. Prethodne noći 19/20. januara. dok su neke čete 9. 2. brigade i Posavsko-trebavski odred ostali u Gradačcu. a borci 6. četnici su se pomoću konopca i opasača spustili niz zidine i izvukli iz kule. a neprijatelj je često otvarao vatru prema položajima odreda. bataljon je orijentisan u rejon sela Donja Lukavica. Rana je bila smrtonosna. puškomitraljezaca i automatičara. Grupa se u rano jutro privukla kuli i upala u njene prostorije. sa zadatkom da unište neprijateljsku grupu koja se zatvorila u kuli. Izloživši se neprijateljevoj vatri bio je pogođen rafalom u stomak. Od velikog broja dobrovoljaca bombaša. Birču. bataljon 9. 1. koji je uvijek uzimao čim bi započela borba. zahvaljujući pomrčini i magli.

dotadašnji zamjenik komandanta. majevičkoj brigadi i komandant Posavskog NOP odreda. a u jednom jurišu je teško ranjen. Okružni komitet KPJ je uputio prijedlog da se za novog komandanta odreda postavi major Nikola Simić. u kojem su se uglavnom nalazili prekaljeni borci iz Majevičkog NOP odreda. godine. Uskoro je za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen Cvijetin Vasić. u jurišu bio prvi. obavljena u Gradačcu. Srebreničanin Mustafa Mujezinović je povikao: »Stanite i mi imamo nešto da kažemo. Mahnjaću. u prisustvu čitavog stanovništva Gradačca i mnogobrojnih Srebreničana i stanovnika okolnih sela. Do dolaska novog komandanta dužnost načelnika Štaba privremeno je obavljao kapetan Mile Glavaš. Sa svojim Posavcima i Trebavcima prokrstario je Posavinu. koji su tražili da se Pero sahrani u njihovom mjestu. Evo. Tražili smo da Peru sahranimo u Srebreniku. Pošto je u to vrije16 Podaci uzeti iz priloga Mehmedalije Tufekčića. Monj i Konjuh. Štab Posavsko-trebavskog odreda predložio je Đorđa Kaurinovića iz Bukvika. tukao se sa neprijateljskim vojskama. Pero i odred su bili čvrsta garancija stanovništvu da neprijatelj neće moći stupiti ponovo u Srebrenik. 16 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu je donio odluku da se Pero Bosić sahrani u Gradačcu. u ljeto 1943. koji je tada bio komandant bataljona u 20. nego je našao načina da opet uđe u stroj brigade. No Pero ni u takvom stanju nije htio ostati u bolnici. jer je u zadnja 4 mjeseca bio neprekidno sa njima. komandant Posavsko-trebavskog područja. majevičkoj brigadi i krenuo na Sutjesku kao komandir 1. iz 1941. U momentu kada je sanduk sa tijelom puštan u raku. a vi niste dali. godine i komandant Posavsko-trebavskog odreda. Kada su partizanske jedinice oslobodile Posavinu i Trebavu. godine. srednju Bosnu. 272 . a u povlačenju posljednji. Trebavu. bataljona. smatrajući da on ima najviše vojničkog znanja i iskustva i da je vrlo popularan u narodu kao raniji komandir Posavske čete. a u proljeće 1944. ali je ona naišla na snažno protivljenje Srebreničana.u 1. donijeli smo grudu srebreničke zemlje da je stavimo u njegov grob«. komandant bataljona u 1. U teškim borbama u petoj ofanzivi dva puta je ranjavan. romanijskoj brigadi. Pero postaje komandant bataljona u Posavskom NOP odredu. Sahrana je. član Okružnog komiteta N 0 0 . čete 1.

104. 1. dok. 1). munaru upotrebljavaju kao osmatračnicu. Dvadesetog januara 1945. (Zbornik IV. IRP Sarajevo. a u Brčkom dijelovi 7. 1. korpusa zadrži neprijateljske snage i vrati ih prema jugu.17 Posavsko-trebavski odred je ostao nekoliko dana u Gradačcu kao posada. divizija sa zadatkom da deblokira 963. 407). obaraju ograde. 1945. i 14. br. Gornjeg Žabara i Bosanskog Samca. i 2. rolne 12/199-200. 1. k.19 dijelovi 12. 12/394-398. Neprijatelj je razbijen i protjeran uz gubitke od 54 mrtva i više ranjenih. fond NDH. 18 Polovinom januara upućena je u rejon Vlasenice njemačka 22. 6. f. 12/619-620). (Arhiv VII. vrše nasilja nad ženama. nastoje ih nasilno polno upotrijebiti. godine o postupcima pripadnika RZK: »U selu Brki uništavaju privatnu imovinu. kao prihvatni punkt neprijatelja na drinskom pravcu i oslobodi što više snaga za obračun sa neprijatelj17 18 19 20 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 11. Mikrofilm. str. 32. 1.me politički komesar Posavsko-trebavskog odreda Savo Živković premješten na dužnost političkog komesara Tuzlanskog NOP odreda. reg. govori se o zabrinutosti zbog pljačke i nasilja koje vrše pripadnici njemačkih jedinica koje prolaze kroz Brčko (Arhiv VII. 12/357-358. fond NDH k. reg. Izvještaj Štaba 14. brigade su iznosili 18 mrtvih i 12 ranjenih. a sa 17. a listove svete knjige Kurana upotrebljavaju u klozetu«. 2. 12/352. ustaško-domobranske divizije i ostaci 1. is 273 .20 U vezi situacije nastale probojem neprijateljskih snaga iz Vlasenice prema Zvorniku. Štab 2. (Arhiv VII. 2. 5. F. knj. Ustaški logor iz Brčkog izvještava svoje pretpostavljene 5. korpusa od 21. pravcem Drinjača-Zvornik-Bijeljina. i 9. SS divizije Princ Eugen. dužnost političkog komesara Posavskotrebavskog odreda preuzeo je Petar Kaurinović. Gubici 9. koji je ujedno i dalje vršio dužnost partijskog rukovodioca u odredu. 178. ruše kuće. četnici su pokušali prodrijeti u Gradačac iz pravca Modriče. tvrđavsku brigadu i da zajedno sa njom preduzme izvlačenje. i 28 divizijom likvidira bijeljinski garnizon. XII 1944. puka bjelogardijskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). armije donio je odluku da snagama 3. 47). U to vrijeme u Bijeljini se nalazila njemačka borbena grupa »Skenderbeg«. br. 1945. U jednom izvještaju kotarske oblasti Brčko. 25. 178.

otvorivši prethodno jaku minobacačku vatru. istočno od Gračanice i Gradačca ostala samo 14. bataIjona odreda. Sedma brigada je upućena da preuzme položaje na liniji Bukvik-Žabar. III. 32. 1945. pa je 23. brigade beogradske divizije KNOJ-a. bataljon 1. str. Zadržao se u Posavini do 8. u 17. Beogradski bataljon i odred su stavljeni pod operativnu komandu 14. divizija dobila zadatak da smijeni jedinice 17.d. Pošto su položaji kod Dobrovaca bili suviše izduženi (bataljoni ih nisu mogli solidno zaposjesti. sa zadatkom da pvonađe i napadne štab Draže Mihailovića. Sa Bataljonom su došli major Viktor Kućan komesar brigade i major Veljko Dragović iz OZNE za Jugoslaviju. neprijatelj je jačim snagama iz pravca Sokola i Džakula napao položaje 1. Bataljon je imao posebnu radiostanicu i šifru. 48CM92). beogradske brigade KNOJ-a. dok je na širokom frontu. Ivan-Džina Gligorijević: n. divizije. Bataljon je imao oko 800 boraca naoružanih puškomitraljezima i automatima i obučenih u nove uniforme. (Zbornik. januara i krenule na izvršenje novog zadatka. Upućen je iz Beograda polovinom januara 1945. I. brigada u rejonu Čelića i Brezovog Polja. U vezi sa ovim izdata je zapovijest potčinjenim jedinicama da zauzmu nove položaje.21 Jedinice 23. Četrnaesta brigada 23. brigade 23.180 pušaka i 10 puškomitraljeza. zbog svog malog brojnog stanja i naoružanja . 274 . sa zadatkom da spriječe prodor neprijatelja prema Tuzli. knj. bataljonom 1. jedinice odreda su se povukle na nove položaje: Ka21 22 23 Naređenje Štaba 2.23 Već sutradan. kada se vratio u Beograd. i 2. divizije napustile su Gradačac 23. a s jednom brigadom i brigadom 45. Lukavca i Zelinje krenuo u Doborovce. od kojih svega 5 ispravnih) i zbog brojne nadmoćnosti neprijatelja. armije od 22. a Posavsko-trebavski odred u Doborovce. brigada sa Posavsko-trebavskim odredom i 1. str. divizije i da sa dvije brigade zatvori pravac Brčko-Tuzla. U Srnice je stigao 1. 108.skom grupacijom koja je nastupala iz pravca Vlasenice. 263. IV. a 9. januara i preko Vida. divizije zatvori pravac koji dolinom Spreče iz Doboja vodi ka Tuzli.30 časova.22 Posavsko-trebavski • odred napustio je Gradačac 23. 1945. dok. divizije je postavila svoje bataljone istočno od Gračanice da spriječe prodor neprijatelja pravcem Gračanica-Tuzla.

9. armije. napali su položaje Posavsko-trebavskog odreda na Kapetanovoj bini. stigavši preko Vranjevca na kote 373 i 309. Štab 14. Tog dana 1. k. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom napadne i protjera neprijatelja iz Srnica i Doborovaca. fond NOP-a. Gornje Hrgove i Špionicu. 200)-Begov han-Srnice. Sutradan. a Posavskotre24 25 Arhiv VII. odred je bio prinuđen da se pod borbom povlači prema Špionici. odnosno Beogradski bataljon) bio je na položajima oko sela Vučkovaca sa isturenim dijelovima u Kerepu i Biberovom Polju.500 četnika) i zeleni kadar (dijelovi 12. brigade su sačinjavali: Jovan Mitić Đorđe. gdje je sa Beogradskim bataljonom pružio jak otpor neprijatelju.oko 1. 24 Zbog takvog razvoja situacije na sektoru Doborovci-Srnice-Biberovo Polje.petanova bina (k. srpske brigade23 odlučio je da sa svojim Drugim i Trećim bataljonom. Protivnapadom jedinica odreda neprijatelj je protjeran preko kote 309 i 373. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. 26. Treći bataljon brigade napadao je iz Avdića preko Kosice i Srnica u pravcu Biberovog Polja. Neprijatelj je imao oko 30 mrtvih i više ranjenih. 1074. reg. Poslije tročasovne borbe. pa pošto je primijećena koncentracija jačih neprijateljskih snaga na Humkama kod Gradačca. izbjegavši opasnost da im neprijatelj dođe iza leđa. Slijedećeg dana. zbog nedostatka municije. komandant. Tridesetog januara počeo je napad. januara. ali su se jedinice odreda pred noć morale vratiti na ranije položaje. neprijatelj je jačim snagama obnovio napade na jedinice odreda. Pred noć je neprijatelj napao i položaje Beogradskog bataljona KNOJ-a u Biberovom Polju. odred i Beogradski bataljon su se povukli preko rijeke Tinje i organizovali položaje za odbranu na liniji Gornji Hrgovi-Ćehaje. 25. bataljon 1. bataljon se povukao i smjestio svoje jedinice u Gušte. Radovan Sobota. januara. četnici (Valjevski korpus i Lipovačka brigada . f. bataljon 1. načelnik štaba. 16. 275 . preko Vranjevca. beogradske brigade KNOJ-a (zvali su ga i 14. Štab 14. br. Pošto je neprijatelj u borbu uveo nove snage i imao namjeru da prodre do Srebrenika. zamjenik komesara i Milivoje Drljević. ustaško-domobranske divizije) sa jačim snagama.

brigade trebalo je da ode na novi zadatak. 32. do 9. pa su se jedinice zaustavile tek na liniji: Zubovo brdo-Mustafići-Čehaje-Avdići. 26 Slijedećeg dana su 3. srpske brigade i ostale jedinice koje su učestvovale u akciji. bataljon 14. i 9. ove jedinice su morale napustiti grad. Od 5. dok. samoinicijativno preduzeli opšti napad na četnike. 276 . srpske brigade. a s obzirom na situaciju na cijelom frontu od Brčkog do Gračanice. 176. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon su. Sutradan je izvršen opšti napad na četnike i jedinice NOV i POJ su ponovo došle na svoje ranije položaje. februara na frontu nije bilo aktivnosti ni s jedne ni s 26 Arhiv VII. br. i ujutro 3. Protivnik je primjetio njihovo povlačenje i prešao u gonjenje. Tog dana 3. 763-764) i izvještaj Štaba 3. reg. (Knj. Neprijatelj je protjeran i 31. U momentu kada je napuštao položaje na liniji Biberovo Polje-Kupresi. Uslijed jačih napada neprijateljskih snaga na Srnice. korpusa je oštro kritikovao Štab 14. Četnici su imali 6 mrtvih i više ranjenih. f. bataljon na liniji Kupres-Biberovo Polje—Doborovci. februara ušli u Gradačac. Drugog februara 3. Zbog ove akcije Štab 14.bavski odred i Beogradski bataljon prema Kerepu. I 1945. bataljon 14. brigade je tada odlučio da zbog brojne premoći neprijatelja nad jedinicama Posavsko-trebavskog odreda i. 15. Vučkovcu i Prnjavoru. brigade. brigade dejstvovao je u pravcu Sladna i Doborovaca. zadrži 3. Štab 14. i izlišnosti jedne takve akcije. knj. Drugi bataljon 14. brigade od 31. bataljon 14. bez odobrenja Štaba brigade. 696). Izvještaj Štaba 14. korpusa od 31. I 1945. a partizani 2 poginula i 11 ranjenih. k. fond NOP-a. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon napale su jače četničke i ustaške snage koje su ih potisnule na liniju Hrgovi-Gušte-Špionica. 11. str. dok. Ostavivši slabo obezbjeđenje u Srnicama (dvije čete Posavsko-trebavskog odreda) potjerali su četnike. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon izvršili protivnapad i povratili izgubljene položaje.260). januara Posavsko-trebavski odred je zauzeo položaje na liniji Pilipovina (k. 166. 1627. Beogradskog bataljona. (Zbornik IV. 32. primjedba 7. str. 309)-Kapetanova bina (k. bataljon.

divizije preuzme položaje oko Brčkog. ojačan jednim divizionom 654. 312. Jovica Jovičević. napad iz Brčkog i Bijeljine ka Zvorniku. januara do 3. dok. 83. pukom iste divizije. 2 ' U napadu su sadejstvovale ustaško-domobranske jedinice iz Doboja. 33. probijajući se dolinom Drine ka Bijeljini. divizije NOVJ na liniji D. pukom 104. i 9. trpeći velike gubitke i ostavši sa malo municije Štab grupe njemačkih armija »E« preuzeo je 9. četom minobacača i ustaškim i domobranskim jedinicama iz Doboja. Da bi olakšao težak položaj 22. 88. Zbornik V. 341-342. a sa 734. 38. artiljerijskog puka. lovačke divizije napad od Doboja i Gračanice prema Tuzli. slavonske divizije da od 7. str. februara odred je imao gubitke od 4 mrtva i 20 ranjenih. U borbama od 24. Štab 2. armije NOVJ donio je odluku da na frontu kod Zvornika pređe u aktivnu odbranu. Njemački 734. divizije da svoj sektor napada kod Zvornika preda jedinicama 27. knj. a da na pravcu Tuzla-Doboj preduzme ofanzivna djejstva. 388-397. februara sa 724. februara naredio Štabu 17. divizije koja je. bila sabijena na malom prostoru između Drinjače i Diviča.druge strane. a Štabu 23. armije je 11. koji je napadao iz Gradačca prema Srnicama i Srebreniku. Istom zapoviješću je naređeno Štabu 28. n. Među ranjenima je bio i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. U skladu s odlukom Štab 2. dok. knj. 277 . i 9. ojačanim artiljerijom i tenkovima. srpske brigade. 33. Čekanići i G. brigadu hitno uputi prema Srnicama i Ratišu kako bi zatvorile pravce Gradačac-Tuzla i Gračanica-Tuzla. 28 Uvidjevši da je Tuzla u opasnosti. knj. 95-96 i Zbornik IV.. brigade 23. divizije da 7. na položajima kod Srnice prema Kupresima.d. lovačke divizije. a potom da produži napad ka Tuzli sa ograničenim ciljem. Gračanice i Sokola i Valjevski četnički korpus. Posavsko-trebavski odred se nalazio na desnom krilu jedinica 14. Gračanice i Sokola. str. divizije i da krene prema Tuzli. str. a Beogradski bataljon na liniji Prnjavor-Hrgovi-Donje Gušte. imao je zadatak da izvrši napad na jedinice 23.29 27 28 29 Zbornik IV. Gligo Mandić. dok. puk 104. Orahovica-Miričina.

brigada krenula ka Lušnici i Muratima da zajedno sa 14. Trinaestog februara 7. Sutradan su nastavljena borbena djejstva na cijelom frontu. zamjenik komandanta. brigadom spriječi prodor Nijemaca iz Gračanice ka Tuzli. Borba je trajala čitav dan. Milan Čabarkapa. februara sa baterijom protivtenkovskih topova i dvije baterije minobacača 120 mm koji su postavljeni na vatrene položaje u 30 Štab 7. brigada je izvršila pregrupisavanje i bila u pokretu ka prostoriji Vučkovac-Kerep-Biberovo Polje.30 Došlo je do borbe kod Vučkovaca i četnici su potisnuti. godine. politički komesar. dijelovi 14. došla je u sukob sa četnicima koji su krenuli od Gradačca da sadejstvuju sa Nijemcima koji su prodirali od Gračanice ka Tuzli. Tada je ubijeno 10 Nijemaca i nekoliko ranjeno. politički komesar i Živorad Milovanović Žika. brigade povukli su se na liniju Moranjci-Mehići-k. Sedma brigada napala je neprijatelja na liniji Moranjci-Seona-k. sa zadatkom da ovlada protivničkim prednjim položajima u Lušnici i Muratima.Devetog februara 1945. 415-Rašljevo-k. februara. Mišo Martinović. 415-Mehići-Rašljevo. 596-Ratiš-Gnojnica. Sutradan je 7. Zbog nestašice municije i gubitaka (10 poginulih i 35 ranjenih). Linija fronta se pomijerala naprijed-nazad. Dušan Kovačevič. gdje je stigla 14. Jedanaestog februara 7. brigada je napadala neprijatelja na položajima kod Donjih Moranjaka. načelnik štaba. Kada je 7. neprijatelj je napao položaje 14. Četrnaesta brigada je istovremeno ovladala linijom k. 14. Vodeći borbu neprekidno 48 časova. stigla je 9. februara stigla na prostoriju Špionica-Srnice. ali ga nije ispjela protjerati. srpska brigada sa fronta istočno od Brčkog i razmjestila se na prostoriji Dubrave-Cerik-Bijela. brigada je uvedena u borbu na mjestu proboja njemačkih jedinica. brigade. srpska brigada na putu za Ratiš. brigada je vršila pritisak na neprijatelja koji se utvrdio u Huskićima i Moranjcima. 12. oko 5 časova. Posavsko-trebavskog odreda i Beogradskog bataljona na cijelom frontu. 518-Turkovići-Kamenica. komandant. a 9. 462. usiljenim maršem 10. 278 . naročito na liniji Moranjci-k. Tog dana. srpske brigade tada su sačinjavali: Vojo Ivanović Grebić.

dok. U Srnicama se nalazio Posavsko-trebavski odred. 533. Neprijatelj je protivnapadom razbijen poslije teške borbe. bataljona 9. 31 Zbornik IV. bataljona 9.31 Zbog ovako ispoljene aktivnosti neprijatelja.Vučkovac. diviziju kod Zvornika i na položaje svojih jedinica oko Brčkog i Bijeljine. februara. a Beogradski bataljon na liniji Dubrave-Bijela-Cerik. Posavsko-trebavski odred je držao položaje i vodio borbu sa četnicima na liniji Gornji Hrgovi-Zubovo Brdo. februara izvršili napad iz pravca Žabara na D. Deveta brigada rasporedila je svoje bataljone na nove položaje i to: 1. bataljon . knj. . brigade odbačen. februara 9. godine. armije na opkoljenu 22. 455-k. brigada je potisla četničke jedinice iz Kerepa. Pošto je postigao cilj da smanji pritisak jedinica 2. 1. Neprijateljske snage brojale su preko 1500 ljudi i uspjele su da odbace jedinice NOV i POJ zapadno od komunikacije Srnice-Kerep. 34. i 25. do 18. 3. 2. str. održan sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. i 4. pretrpjevši gubitke od 28 mrtvih i 34 ranjena. U borbama koje su vođene od 14. ali je protivnapadom 2. januara 1945. 540-k. razmatrana i organizaciona pitanja. bataljon . jedinice 23. otpočeo povlačenje prema Doboju i Gračanici. a na liniji Hrgovi-Cerik-Beogradski bataljon KNOJ-a. * U Tuzli je od 16. 15. neprijatelj je. marta 1944. pored ostalog. Cerik i Vučkovac na jedinice Posavsko-trebavskog odreda.Srnicama. divizije su tada izvršile protivnapade i protjerale neprijatelja.Monj i 4. do 16. 279 . .Hrgovi. srpske brigade i Beogradskog bataljona KNOJ-a. Jedinice 23. pa je odstupio prema Porebricama i Gradačcu. Na ovim položajima jedinice su ostale do 5. 12. Četnici i ustaše su tokom noći 18/19. Istovremeno je neprijatelj i/ Sokola krenuo u napad i ovladao grebenom: k.Vranovac. Biberovog Polja i Međeđe. Tada su imenovana nova partijska sreska rukovodstva. na kojem su. 1. divizije dobile su zadatak da se utvrde na dostignutim linijama. Hrgove.

Salih Mehikić i Džemila Ajanović. Ilija Milovanović. Muharem Ibralić. 5122. U komitet je kasnije kooptiran Sulejman Čaušević. Pavle Mihaljčić. Mitar Mitrović. Lepa Kudžić. br. Ilija Kaurinović. Đoko Pajić. Kadro Ramić. a funkciju sekretara sredskog komiteta preuzeo je Radivoje Lukić. Hasan Begić. nije došla na tu dužnost. 5021 i 5022. Selena Stojčević. Sekretari bataljonskih biroa ulazili su u sastav biroa odreda kojim je rukovodio sekretar partijske organizacije odreda. godine u odredu je djelovalo 30 članova KPJ. Husein Zorić. Adem Gibić. U Sreski komitet KPJ za modrički srez imenovani su Slobodan Janković (za sekretara) Panto Nikolić. koja je u komitetu trebala biti zadužena za omladinsku organizaciju. Milan Šljakić. Petar Kaurinović. Radivoje Lukić. Soka Veselić.Za Sreski komitet KPJ za Brčko imenovani su: Panto Marković (sekretar). Uskoro je prešla na rad u Okružni komitet SKOJ-a. Jovan Radovanović. dok je Joco Vočkić postao organizacioni sekretar Komiteta. Milan Kresoja. Zbirka NOR-a. raspoređenih u 8 osnovnih partijskih organizacija (ćelija). Jovan Jeremić. 32 Arhiv IRP. Savo Zivković. Džemila Ajanović. Sarajevo. pa je umjesto nje imanovana Zagorka Lukić. Polovinom februara 1945. Teufik Imamović. Zaim Zaimović. Fadil Izić i Dana Simić. Fadil Zečić. Muhidin Muftić. Alija Muslić. Bešlaga Korajkić. Fehim Klebić i Cviko Bosić. Pero Janković. Đorđe Brkić.32 Partijska organizacija Posavsko-trebavskog odreda u pogledu rukovođenja bila je vezana za Okružni komitet KPJ. kat. Rabija Mujkić. 280 . Još tri člana KPJ iz odreda su se nalazila u bolnici kao ranjenici. Ona je u komitetu bila zadužena za omladinsku organizaciju. a funkciju sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a tada je preuzeo Ekrem Taslidžić. Ivan Bumbulović. Marković i Janković su uskoro primili druge funkcije. To su bili: Cvijetin Vasić. Hamid Aljić. U Sreski komitet za Gradačac imenovani su: Mehmedalija Tufekčić (za sekretara). Ljubica Miljuš. Ahmet Ćatić i Trivo Dakanović. Stjepan Tešić. U bataljonima su postojali bataljonski partijski biroi koje su sačinjavali sekretari ćelija u četama i p r i štabovima bataljona. Džafer Muradbegović.

Jedan od problema o kojem se raspravljalo na tim konferencijama bilo je pitanja povratka izbjeglih seljaka koji su pod pritiskom četnika napustili svoja sela i pošli na Trebavu. pa je odlučeno da se napiše proglas.Sreska rukovodstva nisu odmah konstituisana.) u grad su stigli i članovi partijsko-političkog aktiva za Trebavu i Posavinu i odmah razvili partijsku i političku aktivnost. Komandom područja i Posavsko-trebavskim NOP odredom. srpske brigade i Posavsko-trebavski odred u drugoj polovini januara 1945. Trebalo je da prođe izvjesno vrijeme. Sreska partijska rukovodstva za Modriču i Gradačac nisu mogla funkcionisati na svom terenu koji je bio zaposjednut jakim neprijateljskim jedinicama. Za vrijeme boravka u Gradačcu partijsko-politički aktivisti održali su 17 konferencija sa stanovnicima grada i okolnih sela. Preduzete su mjere da se oni vrate svojim kućama. Prema Modriči i Odžaku upućeni su članovi Sreskog komiteta za Modriču i drugi aktivisti. pa su se kretala zajedno sa Okružnim komitetom KPJ za Posavinu i Trebavu. onda su i partijsko-politički rukovodioci dolazili sa njima i razvijali partijsko-političku aktivnost. koje su brojno ojačale dolaskom grupacije srbijanskih četnika na Trebavu i Posavinu. Grupa partijskih aktivista koja je krenula u Bukvik stigla je bezbjedno u svoje odredište. Radi lakšeg rukovođenja stvoren je jedan partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu. jer su mnoga naselja u tom kraju bila oslobođena i u njima stacionirane jedinice NOV i POJ. koji je djelovao u skladu sa razvojem vojno-političke situacije na tom području. 281 . Tako su i prilikom privremenog oslobođenja Gradačca (oslobodili su ga bataljoni 9. Kada su jače jedinice NOV privremeno zaposjedale dijelove posavsko-trebavskog područja. Trebalo je da ga potpišu ugledni građani iz Posavine i Trebave. čiji potpisi bi značili garanciju da im se neće ništa desiti. dok se članovi partijskih rukovodstava ne okupe. ali su se morali vratiti. Članovi Sreskog komiteta za Brčko mogli su odmah da pođu na svoj teren. koje su ujedno pomagale i obezbjeđivale rad društveno-političkih organizacija. jer se nisu mogli probiti do svog terena kroz gust raspored neprijateljskih jedinica.

Sa njim je krenuo i skojevski aktiv iz grada. Pomagao je partijskoj organizaciji Srebrenika. Zahirovići. u stvaranju i razvijanju organizacija Narodnooslobodilačkog fronta u selima oko Srebrenika. Pošlo je oko 80 građana. Srpska Tinja. Donji i Gornji Srebrenik i zajednički odbor za sela Like i Kuge. jer su one tada sačinjavale većinu sta33 Na posavsko-trebavskom području u februaru 1945. Zbirka NOR-a kat. divizije su morale poslije 7 dana napustiti Gradačac.33 Po jedan član Okružnog komiteta KPJ kretao se sa sreskim komitetima za Modriču i Gradačac. a veći broj se sklonio kod svojih rođaka i prijatelja u okolnim selima. Poslije napuštanja Gradačca. Muslimanska Tinja.Zbog promjenjene situacije na frontu prema Zvorniku. a sa njima Posavsko-trebavski odred. Dan prije sazvana je konferencija na kojoj su građani upoznati sa razlozima napuštanja Gradačca. U to vrijeme u Srebreniku je djelovao Opštinski komitet KPJ i SKOJ-a koji su bili vezani za okružne komitete KPJ i SKOJ-a za tuzlanski okrug. od kojih su 42 člana bili u Komandi područja i Posavskotrebavskom odredu. Sarajevo. partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta podijelio se u grupe. Po dolasku u Srebrenik partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta razvio je znatnu političku aktivnost na teritoriji te opštine. Svi oni koji su se osjećali ugroženim od represalija okupatorskih i kvislinških vlasti pozvani su da sa Posavsko-trebavskim odredom pođu na oslobođenu teritoriju u Srebrenik. Posebna pažnja je bila posvećena organizaciji žena. god. Brčkom i Doboju. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom KNOJ-a. jedinice 23. U štabu Beogradskog bataljona. Tako su uz njegovu pomoć formirani seoski odbori Fronta u selima Potpeć. 5112). br. za vrijeme njegovog boravka na Trebavi i Posavini. nalazio se Teufik Imamović kao član sreskog komiteta KPJ za Gradačac. a 107 članova u partijsko-političkom aktivu i na terenu (Arhiv IRP. Sa partijsko-političkim aktivom pošao je i Kemal Halilović koji je duže vrijeme proveo na ilegalnom radu u Gradačcu. Lisovići. Komanda područja i partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta KPJ. 282 . radi koordiniranja zajedničkih akcija i kao poznavalac prilika na tom terenu. djelovalo je 149 članova KPJ.

rolna 12/352.36 Partijski aktiv Okružnog komiteta. IRP. Svakodnevno su se održavale konferencije sa ženama. bratstvu i jedinstvu.Demokratske federativne Jugoslavije. Tako je u Gornjem Srebreniku 26. On može doći u našu zemlju samo zato da bi odgovarao pred narodnim sudom. januara.novnika u opštini. Kralj Petar Karađorđevič je još jednom pokazao svoje izdajničko lice. živio maršal Jugoslavije drug Tito. i u Breziku. godine održan protestni zbor na kojem je prisustvovalo preko 400 građana koji su nosili transparente i klicali maršalu Titu. Remza Kapetanović. narodnom heroju drugu Titu. Sarajevo. u 34 35 36 Arhiv VII. rolna 12/108-109. 283 . Na taj kurs su početkom februara upućeni Kemal Halilović. u krvi skovanom. Sutradan je sličan zbor održan u Donjem Srebreniku. a u martu 1945. šalje Ti svoje pozdrave i izražava zahvalnost za mudro rukovođenje narodnom borbom. Mikrofilm. Narod sela Srebrenika«. s obzirom na to da se većina muškog stanovništva nalazila u vojsci. Narod sela Srebrenika. koji u zoru našeg oslobođenja još jednom pokušava da zabode nož u leđa našem. 35 Pri . Muharem Ibralić.34 Povodom odluke kralja Petra II da proglasi ništavnim sporazum Tito-Šubašić na cijeloj slobodnoj teritoriji su održani protestni zborovi. okupljen na ovom protestnom zboru povodom izjave kra!ja-izdajnika. Sofija Veselić i Ahmet Čatić. po dolasku Posavsko-trebavskog odreda na teritoriju Bijela-Hrgovi-Srnice. 29. Narod slobodarskog Srebrenika izražava svoju punu odanost Antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Jugoslavije i Tebi naš dragi druže Tito. Džemila Ajanović. koji je osjetio u punoj mjeri izdajničku kamu kraljevih četnika. koji si znao da očuvaš slobodu i čast naših naroda u najtežim časovima i koji ćeš sa istom mudrošću rukovoditi izgradnjom naše mlade države . AVNOJ-u i Komunističkoj partiji. kao i ostali ratni zločinci. počeo je sa radom niži partijski kurs koji je imao jednog stalnog predavača. a kroz dva dana. Arhiv VII. Sa ovih protestnih zborova upućen je maršalu Titu slijedeći telegram: »Predsjedniku Nacionalnog komiteta. zatim usmene novine i analfabetski tečajevi. živio AVNOJ. Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. Jozo Stanić i drugi partijski omladinski rukovodioci. a ostala predavanja su držali sami članovi Oblasnog komiteta. januara 1945.Oblasnom komitetu u februaru 1945. Reorganizovani su i prošireni postojeći odbori AFŽ u Gornjem i Donjem Srebreniku i Breziku. Živjela DFJ. godine Perica Kosik. Sarajevo. Mikrofilm IRP.

i to uglavnom Front slobode. Izvještaji OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 19. 38 Jedinice NOV i POJ pripremale su se za konačno oslobođenje zemlje. a rjeđe Politika i Borba. (Arhiv VII. predsjednik.Panto Nikolić. u sreskom komitetu Gradačac Teufik Imamović. 284 . Vojvodini i Bugarskoj. Pojedini partijski aktivisti odlazili su uz pratnju patrola odreda u sela na neoslobođenu teritoriju. S obzirom na to da se nije moglo odmah pristupiti izborima za nove N 0 0 . II. Sa sobom su nosili štampu i letke. III i 8. Okupator. među kojima su bila i 4 člana Okružnog komiteta KPJ. Članci su čitani po grupama. 6. Od 10. i sam polazi na taj teren. Skakavu. III.februaru 1945. Preko njih su partijski aktivisti nastojali politički pripremiti izbore za narodnooslobodilačke odbore. 37 Bijelu. inž. Ta djeca su upućena na oporavak u dječje domove u Srbiji.Sarajevo. početkom marta 1945. četnici i ustaše su ih za 11. U selima na pomenutoj prostoriji nisu našli organe narodne vlasti. Kerep. referent za privredu. rolna 12/780-781 i rolna 13/318-223 i 239-240). Da bi organi narodne vlasti u selima i mjestima Posavine i Trebave mogli funkcionisati. 1945. dr Ham37 38 U Bukviku je ponovo uspostavljen Opštinski komitet KPJ za čijeg sekretara je imenovan Boško Pantelić. februara održano je oko 50 frontovskih i omladinskih konferencija i izabrano 13 seoskih odbora NOF-a. Dubrave. konstituisan je Izvršni odbor Okružnog N 0 0 u sastavu: Mustafa Rustanbegović. došle su u Bukvik. a izvjestan broj primjeraka patrole su nosile na neoslobođenu teritoriju. Grupe partijskih aktivista. stvoreni su odbori NOF-a koji su u prvi mah poslužili kao most za kontakt naroda i vojske. do 19. Biberovo Polje i Srnice. Za dopisničku službu u OK KPJ bio je zadužen Edhem Čamo. sekretar. mjeseci gotovo potpuno uništili. Preduzete su mjere za popis i skupljanje djece čiji su roditelji pali u borbi ili su bili žrtve okupatorovog terora. Vučkovce. u okviru organizacija NOFa i AFŽ. Mikrofilm. Hrgove. Milivoje Kunce. a u Sreskom komitetu Modriča . Edhem Čamo. Na slobodnu teritoriju dolazio je mali broj primjeraka novina. Naročito je bio tražen Front slobode. IRP .

a one koje su ostale bile su bez vrata.Sarajevo. inž. oduzele su i one namirnice koje su ljudi ostavili za sjetvu i ishranu. prozora i krovova. Okružni narodnooslobodilački odbor je podijelio 135 metričkih centi soli porodicama palih boraca i onima koji su bili u najtežoj materijalnoj situaciji. Većina školskih zgrada je popaljena. 1945. cijepio i stanovnike okolnih sela protiv trbušnog tifusa. pa je u Bijeloj napravljena suha komora gdje se dezinfikovala odjeća. koje su u zadnje vrijeme boravile na ovom području. pored boraca. a ljekar odreda je. IRP . a na čitavom području radio je samo jedan ljekar dr Vilim Šmugler. Ferdo Halaljkijević. naročito po onim iz kojih je neki član bio u NOV i POJ. referent za finansije. Hidajet Ljubović. Mika Stanković. Mile Glavaš. Neprijateljske vojske. Zbog epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. Izvjesnu količinu soli razmjenio je za namirnice koje su upućene bolnicama u Tuzli. Mikrofilm. preduzete su odgovarajuće mjere u saradnji sa sanitetom odreda. Posavsko-trebavsko područje je prije rata imalo 52 osnovne i jednu građansku školu.39 39 Izvještaj Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 8. Naročito je stradala stoka. privremeni referent za ishranu (do povratka Davida Davidovića sa neoslobođene teritorije). 285 . je ionako težak položaj ishrane i sjetve postao još teži. naročito pljačkom stoke. referent za zdravstvo. rolna 13/244-246). Teško se dolazilo do buradi za dezinfekciju i do dezinfekcionih sredstava. Hrane nije bilo dovoljno. Popravljeni su mostovi na slobodnoj teritoriji na komunikaciji Bukvik-Srnice i Srnice-Doborovci. Ostalo je svega četiri učitelja koji su počeli da organizuju analfabetske tečajeve. Okupator je sa svojim slugama počinio veliku materijalnu štetu narodu. 3. Zbog toga. (Arhiv VII. referent za prosvjetu. Okružni narodnooslobodilački odbor je preuzeo niz mjera za obnovu rada na slobodnoj teritoriji. Ostavljeno je da se sreski i opštinski narodnooslobodilački odbori konstituišu kada se oslobode sjedišta opština i srezova. Pljačkali su i po kućama. pa se postavio problem sjetve.dija Bravo. referent za javnu upravu.

a jednu njenu brigadu u rejon Lopara. na sektoru Trebave i Posavine. februara 1945.POD KOMANDOM 25. sa zadatkom dejstva na komunikaciju Janja-Bijeljina. Štab 2. 28. Štab 2.497. majevičku brigadu 17. 33. četnici nisu mirovali. brigade i Posavsko-trebavski odred na liniji Vučkovac-Kerep iz dva pravca od sela Avramovine ka Donjoj Lukavici i iz sela Međeđe ka liniji k. korpusa trebalo da učestvuje u oslobođenju ovog grada i okoline. a 23. ' 286 . izvršile napad na Gračanicu i Sokol. 447-448. armije je odlučio da težište operacija prenese u rejone Bijeljine. Tako su 7. i 2. 25. diviziju prema Doboju. radi zatvaranja pravca Brčko-Tuzla. korpus. dok je 3. februara na liniju Potočari-Pukiš-Čelić-Lopare. gdje je u sadejstvu sa jedinicama 2. Deveta brigada je pristupila protjerivanju neprijatelja iz rejona Džakule-Trnovci-Okići-Alići i kose Oglavak. i 14. Drugog marta napali su položaje 1.kao armijsku rezervu. 98. str. divizije 24. Međutim. Brčkog i Doboja. po naređenju Vrhovnog štaba. Pretrpjev40 Zbornik. 341-k. bataljona 9. diviziju prema Brčkom za dejstva na komunikaciju Brčko-Bijeljina. brigada 23. krajem februara 1945. armije (Srem) i spriječio povlačenje njemačkih snaga dolinama Bosne i donjeg toka Drine. diviziju u rejon Srnica za dejstva prema Gradačcu i Posavini. a sutradan se predala i posada u Sokolu. divizije i Majevički NOP odred postavio 17. DIVIZIJE Kada je opasnost za Tuzli prošla i pošto su borbe kod Zvornika završene. IV. U Gračanicu su ušli istog dana bez borbe.254-k. diviziju sa dvije brigade u rejon Janje. br. 17. armije je 15. i 5. dok. da bi što bolje obezbijedio lijevi bok 1. nastavljena su borbena dejstva. 40 U drugoj polovini februara 1945. Zbog toga je orijentisao: 45. diviziji je naredio da svoje jedinice iz rejona Dubrave-Srnice ne pomjera prema jugu. diviziju u rejon Tuzle . godine stvoreni su povoljni uslovi za prenošenje dejstava u donji tok Drine i Bosne. orijentisan prema Sarajevu. Zbog sigurnije zaštite pravaca koji sa sjeverozapadne i sjeverne strane vode ka Tuzli.387-k. Nijemci su proturili vijest da imaju namjeru zauzeti Tuzlu obuhvatnim manevrom od Zvornika i Brčkog. 23. knj.

bataljon je odbacio četnike. gdje se već nalazila 45. gdje se 4. divizije koja je prebačena u dolinu rijeke Spreče prema Doboju.427) . u kojem je učestvovala i jedna četa 3. Na sektoru Trebave i Posavine. kada se.ši gubitke od 25 mrtvih i 43 ranjena. ostali su ostaci jedinica Trebavskog i Majevičkog četničkog korpusa. i 8. bataljon 9. 287 . a moral i borbena sposobnost vrlo slabi. marta tamo se našla četnička 1. marta prebacio i Draža Mihailović. ali su slijedećeg dana napali 4. a 10. armije. četnici su 4. divizija. ali je njihovo brojno stanje bilo umanjeno. radi smjene 23. jer bi oni opet otišli pod okrilje Nijemaca.Borik (tt-436) iz pravca Zelinje.d. Četničke bolnice su prebačene preko rijeke Bosne i smještene u selima Glogovac. divizija 42 Osmog marta je trebalo. Isto. 277) Kaljuge (k. Ovi četnički napadi kojima je. divizije na sjever. marta. marta 5. Trnjani. uslijed pritiska jedinica 2. dok se četnička Vrhovna komanda sa članovima Ravnogorskog Centralnog komiteta smjestila u selo Dugo Polje. 274-279. Petog marta počelo je postepeno pomijeranje jedinica 25. Glavnina četničkih snaga iz Srbije ostala je na Trebavi sve do 13. četnici su odustali od daljnih napada. posavske. Protivnapadom. od toga je odustao. kako bi se oslobodile jače snage za kasniji napad na Brčko i druge gradove u Posavini. str. sa osloncem na okupatorske garnizone. prebacila na lijevu obalu Bosne i organizovala odbranu na odsjeku: Lipljak (k. bataljona 9.četiri trebavske i 3. brigade. Štab 14. po zamisli Štaba 41 42 Ivan-Džina Gligorijević. Međutim. divizija. brigade na liniji Grabovac (k. pretpostavlja se.41 Početkom marta počelo je prebacivanje crnogorskih četnika sa Trebave na lijevu obalu Bosne. Pošto ni tu nisu imali uspjeha. Već 8. Trebavski četnički korpus i dalje je imao nominalno 7 brigada . pošto se uvidjelo da ne vrijedi angažovati i trošiti na četnike jače snage i sredstva. n. marta iznenada napali i potisli iz Bijele Beogradski bataljon. korpusa je zbog toga vršio pripreme da jačim snagama izvrši opšti napad na četnike na Trebavi i Posavini. Majevac i Podnovlje. nagovještavali su da predstoji pomeranje četničkih jedinica sa te prostorije. rukovodio Draža Mihailović. 369).

brigada na liniji . politički komesar. ove jedinice su dostigle liniju: Markovo brdo-Koprivska Trebava-Kožuhe-Trebavac. a čim nastupi pogodan momenat. 3/4). . marta Operativna grupa 53. brigada i dva bataljona 1. pored ostalog. armije za dejstva u sjeveroistočnoj Bosni (Arhiv VII. na dužnosti zamjenio Rajko Tanasković. i 8. i 19. Tog dana bataljoni Posavsko-trebavskog odreda su upali u Gradačac iz pravca Porebrice-Seljani. divizije 44 11. marta su bile na sljedećim položajima: . načelnik štaba. na liniji Cerik-Bijela nalazio se Posavskotrebavski odred sa svoja tri bataljona. Dimitrije Pisković Trnavac. likvidirajte Janju. fond NOP. Kukolja je krajem marta 1945. Štab 25. marta. divizije je bio u sastavu: Uroš Kukolj. armije u kojoj je. Mogući ispadi Nijemaca iz Brčkog i Doboja doveli bi vas u neugodan položaj. opasno je uvlačiti vaše divizije i artiljeriju u posavski trokut. Nastavljeno je dalje gonjenje četnika preko Trebave ka rijeci Bosni.19. divizije. 14.Gušte-D. divizije i Posavsko-trebavskog odreda izvele su opšti napad na četnike na Trebavi. Trinaestog marta oslobođena je Modriča i Duge Njive. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a pod komandom komandanta divizije Đurina Predojevića i komesara Radoša Raičevića prešla je preko utvrđenih neprijateljskih položaja na komunikaciji Doboj-Bosanski Brod i u rejonu Ritešić-Majevac-Trnjani napala skoncentrisane četnike. Milojica Pantelić. 521)-Spasovište-Kostići-Čitluk-Klanac (k. Lukavac-VitezovacGrabov Gaj. Noću između 7. Štabu 2. Jedanaestog marta jedinice 25. 654). komandant. pisalo: »Sa neprijateljem na oba krila. brigada na liniji . a slijedećeg dana. brigada na liniji Vis (k. Za sada vam je nužan odmor i sređivanje jedinica za predviđene ofanzivne operacije. br.43 Jedinice 25. zamjenik komandanta.16. reg. 45 Istog dana je43 44 45 Direktiva Vrhovnog komandanta JA.18. u dolini Bosne i oko Brčkog i Bijeljine. ali je odgođen poslije dobijanja direktive Vrhovnog komandanta upućene Štabu 2. pomoćnik političkog komesara i Voja Sekulić. Bijeljinu i Brčko i odmah ćete se baciti svom snagom na brodsku prugu«. divizije i pod njenom operativnom komandom. 274. divizije (14. k. nanijevši im gubitke od oko 700 mrtvih i oko 288 . izvesti opšti napad na četnike. Milorad Rakočevič. . Desno od jedinica 25.Mramorje-Osoje-Bajinac-Dugi breg-Jasenica-Ploča-Petrovac-Ramići.25.

kasnije Božo Đorđevič. Štabovi brigada 25. 1 automat i 27 pušaka. reg. Na zborovima i konferencijama narod je iznosio brojne primjere četničkih nedjela i osuđivao četnike kao uzročnike svojih patnji i nesreća. brigade komandant Mirko Zec (poginuo 29. pomoćnik političkog komesara. jer nisu htjeli ići sa srbijanskim i crnogorskim četnicima. trebavska i posavska sela došli su partijsko-politički radnici i vojnopozadinski organi. privremeno su oslobođena sva sela i zaseoci do linije Porebrice-Brđani-Tramošnica-Čardak-Modriča. Prvo je trebalo osloboditi Garevac. Taj proces se počeo sa uspjehom odvijati. dok. Željeli su da se predaju vojnopozadinskim vlastima i narodnooslobodilačkim odborima. gdje su ranije bili četnici. 95. Zaplijenjeno je 3 puškomitraljeza.seljaka. i 2. 17. Trajko Jovanović. a načelnik štaba Batrić Vujisić. brigade: Mirko Bujaković. divizije i Posavsko-trebavskim odredom u Gradačac. Štab 18. Arhiv VII. U ovim borbama 1. štab 5. Modriču. pa rijekom Bosne do Osječana. 1744. 149-152 388-389). zamjenik komandanta Tihomir Kaličanin. politički komesar Svetislav Savković. 4 minobacača i oko 400 pušaka.46 Sedamnaestog marta. 46 47 289 . Kladare. Kornicu. 34. popom Savom Božićem. Tom prilikom mnogi stanovnici ovih sela pridružili su se jedinicama 53. pomoćnik komesara Danilo Milošević. Tom zapoviješću pred Posavsko-trebavski odred je postavljen zadatak da sa svoja dva bataljona napadne i likvidira neprijateljska uporišta do linije Slatina-k. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ubili 12. Sa jedinicama 25. divizije ušle su u Porebrice i Tramošnicu. a ni sa svojim komandantom. str. pomoćnik komesara Vitomir Lazarević i načelnik štaba Boško Ivanović. harao je pjegavi tifus. Štab 25. Zaplijenjeno je 59 automatskih oruđa. d. komandant. 23 i 65. Na oslobođenoj teritoriji. fond NOP k. divizije 47 naredio je svoj i m jedinicama da očiste Posavinu od neprijatelja u nekoliko etapa. Nikola Ćelar zamjenik komandanta. divizije su imali ovaj sastav: Štab 16. politički komesar Miloš Stanimirović. korpusa je pohvalio jedinice koje su učestvovale u napadu i njihove komandante (Zbornik IV. III 1945. 1. Čak su i mnogi četnici 300 ranjenih. Mnogo domaćih četnika . krio se oko svojih kuća ili u okolnim šumama. Čardak. komandant Mirko Jelić. Zbog uspješno izvedene akcije. knj. naišli su na pravu pustoš. 37/1.dinice 25. 102. divizije. politički komesar i Aleksa Đukić. br. Pored Gradačca i Modriče. f. Miloševac i Slatinu i izbiti na liniju: Miloševac-Slatina-Tramošnica-Turić-Porebrice. brigade: v. a zarobili 25 četnika. Štab 19. kod Srebrenika).

Hidajet Ljubović iz Gradačca. Mobilizacijski oficir za Komandu mjesta Gradačac bio je Tošo Tovirac. (Arhiv VII. marta. U gradačačkom srezu formirana su 2 opštinska. Skugriću i Tarevcima. Muhamed Mehmedović. učiteljica iz Gradačca. Politički komesar Komande područja i član OK KPJ. u oslobođen Gradačac je došla i Komanda Posavsko-trebavskog područja. odobrio je konstituisanje Sreskog N 0 0 za Gradačac u koji su ušli: predsjednik Ešref Gradaščević iz Gradačca. učenik iz Gradačca i inž. bili članovi narodnooslobodilačkih odbora. Dedo Kukuruzović. Sreski narodnooslobodilački odbor za Gradčac izvršio je i privremenu administrativnu podjelu na opštine. inž. 13. Ko48 49 Arhiv VII. reg. Mikrofilm. a na njegovo mjesto je postavljen Midhat Muradbegović. Jakica Vidović iz Hrgova. Početkom marta 1945. Okružni N 0 0 je formirao upravu narodnih odbora u koju su kao članovi ušli: David Davidović. Franjo Kraljević iz Cerika. k. 50. do aprila 1944. Mustajbeg Ganibegović iz Mionice. Većina ovih odbornika su od septembra 1943. 1744. 1.49 Marta 1945. Milivoje Kunce. Anka Kikić. 290 . Mihajlo Novaković. Počeo je popis školskih zgrada i vršena priprema za početak rada osnovne škole u Gradačcu. sudija iz Gradačca.Mirko Vuković. i 15. potpredsjednik Boro Jovičević iz Sugrića i Tunja Bagić iz Ledenica. postavljeni su mobilizacijski oficiri pri komandama mjesta. br. jedan gradski (za Gradačac) i 9 seoskih odbora.48 Dva dana poslije oslobođenja Gradačca počeo je funkcionisati Okružni N 0 0 .koji su prešli na lijevu obali Bosne izražavali želju da se vrate i predaju. Ilija Kikić. sekretar Teufik Imamovič iz Gradačca i članovi: Anđelko Radić iz Zelinje. Izvještaji Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 10. Sarajevo rolna 13/277-278 i 288). Srez je podijeljen na 7 opština. fond NOP. za Komandu mjesta Odžak Vid Dević. Tošo Pavlović iz G. Asim Muftić. Održani su zborovi i konferencije u Gradačcu. a u aprilu i obavještajni oficiri. Boško Milutinović otišao je u Beograd na novu dužnost. Fehim Halilović. f. III 1945. Na svojoj sjednici. Komandu mjesta Modriča . Tunjo Begić i Kasim Džananović. Žabara.

čemu nije moglo biti udovoljeno zbog nedostatka prevoznih sredstava. kako bi se njemačke jedinice bezbjednije mogle povlačiti iz Bosne ka Slavonskom Brodu i dolinom Save. divizije Jugoslovenske armije. dijelom snaga 117. i 9. divizije pravcem: Brka-Bijela-Srnice. pa je njemačka komanda Grupe armija E donijela odluku o preduzimanju operacije Maigewitter (Majska oluja).Mehmedalija Subašić i za Komandu mjesta Orašje . napala jedinice 25. i da zajedno sa snagama koje su nadirale iz Brčkog. Izbijanjem jedinica 25.Džemal Huskanović. a od Doboja prema Gračanici i dalje 50 Arhiv VII. ustaškog zdruga. prisili je na povlačenje i na odbrambene borbe i spriječi učešće njenih jedinica u sarajevskoj operaciji. izvršila je napad pravcem Žabar-Srnice. grenadirskim pukom. f. lovačke divizije. povlačenje Nijemaca dolinom te rijeke postalo je veoma ugroženo. armiju. fond NOP-a k. na spoj 25. i 28. 1. 36/1 i 50. koji je bio ojačan dijelovima 1. 22. godine. U isto vrijeme iz Bosanskog Šamca prema Gradačcu je upućena jedna pukovska grupa 117. 19. marta Oblasna konferencija AFŽ i veliki miting žena. 291 . 30 U Tuzli je održana 8. Ofanziva je imala cilj da rastroji 2. br. divizije u donji tok rijeke Bosne. a zatraženo je da pođe više. armije koje su se nalazile na Trebavi i u Posavini. prevaljujući samo u jednom pravcu četrdesetak kilometara. marta 1945. lovačke divizije i izviđačkim dijelovima 12. po ružnom vremenu pješke. 1744.mandu mjesta Bosanski Šamac . da bi se snage 2. Bosanskog Šamca i Doboja osvoji Tuzlu. SS divizija istovremeno prodre od Vareša preko Olova i Kladnja. odbacile što dalje od rijeke Bosne i Save. armijskog korpusa iz rejona Sarajeva. njemačka divizija je sa 47. reg. grenadirskim pukom. puka Ruskog zaštitnog korpusa i četnicima. Sa 16. Iz posavsko-trebavskog područja pošlo je oko 30 žena. i istovremeno obezbijedi bezbjedno povlačenje jedinica njemačkog 21. U skladu s ovom odlukom. Bilo je predviđeno da njemačka 7.

Tog dana Posavsko-trebavski odred (2. koja je tada uvedena u borbu. divizije. divizija povukla istočno od Gračanice u koju su Nijemci ušli 22. Vojnoizdavački zavod JNA. f. Zadržali su nastupanje neprijatelja sve do noći. marta. Među ranjenima je bila i rukovodilac SKOJ-a u odredu . divizije. n. divizija. str. ali se noću 21/22. brigadi 23. a 25. 47 kola. i 3." 1 Neprijatelj je u zoru 20. kada su položaje predali 14. Borci divizijske artiljerije borili su se vrlo hrabro i gotovo svi izginuli. komoru i druge dijelove 25. 281) je neprijatelj napao bolnicu. divizije pružaju otpor neprijatelju sa linije: Kapetanova bina-Vranovac-Špionica-Hajdurovići-Ćosići-Zeljinski potok. 36/1. 1744. 4 puške i dio komore.52 Na Humkama (trig. str. 186-187. a vlastiti gubici su iznosili 2 mrtva i 3 ranjena. Štab 2. armije je zbog ovakvog razvoja situacije uveo iz rezerve u borbu 23. 6 protivtenkovskih pušaka. bataljon) vodio je žestoku borbu sa Nijemcima u selu Donjim Guštama. Ubio je 16 neprijateljskih vojnika. marta počeo napad dolinom Spreče.prema Trebavi. 292 . nastupajući od Doboja ka Gračanici. Izgubljena su 2 topa.Rabija Mujkić. divizijska apoteka sav bolnički materijal i veći dio arhive. 1. 145 pušaka. marta. 321. Arhiv VII. sa dijelovima 15. jakom vatrom po položajima jedinica 25. Tog dana odred je imao 2 poginula i 5 ranjenih boraca. Beograd. Odbacivši 18. diviziju i Drugu krajišku brigadu 17. 1977. divizije. 11 puškomitraljeza. brigadu sa položaja kod Turića. divizije su na položajima kod Gračanice odbile sve njemačke napade. divizije. koja je pretrpjela osjetne gubitke 51 52 53 54 Gligo Mandić. 33 Slijedećeg dana jedinice 25. Tada je poginulo 22. Jedinice 45. ustaško-domobranske divizije. reg. divizije i ušao u Gradačac. divizija. d. pukovska borbena grupa Gajger. zbog razvoja situacije na pravcima Gradačac-Srnice i Gradačac-Gračanica." Napad je otpočeo 19. U povlačenju su izgubljeni 1 puškomitraljez. 98 konja. Milojica Pantelić: 25. 4 automata. 5 minobacača. k. ranjeno 41.30 časova. a nestalo ili zarobljeno 75 boraca. fond NOP. neprijatelj je prodro u pozadinu jedinica 25. Posavsko-trebavski odred je takođe učestvovao u toj borbi na položajima južno od grada. br. marta u 4.

krajiška brigada 17. neprijatelj je odbacio jedinice NOV i POJ iz Posavine ka padinama Trebave i Majevice i ovladao komunikacijama: Brčko-Bijela-Srnice. Jedinice 2. divizija na liniji . f. divizije. sa zadatkom da zatvori pravac Srebrenik-Tuzla. • 293 . 23. Završne operacije. 1744. Borbe su nastavljene 28. Bile su vrlo žestoke i jedna i druga strana trpjele su velike gubitke. divizije." U dolini Spreče neprijatelj je potisnuo 45.Sandići-Potočari-Vukelje-Vujičić. reg. Maoča-Humci-Tuzla i pravac Srebrenik-Lisovići-Tuzla. na ćelu sa Skicom. ustaškog zdruga iz Babine Grede i Županje je zajedno sa ustašama iz Bazika. po naređenju Štaba armije. divizije sa zadatkom da zatvore pravac Musi. brigada 23. Brčko-Žabar-Gradačac-Modriča i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice-Gračanica. divizija na liniji Špionica-Topalovići-Bandra (k. međutim oni nisu uspjeli da ovladaju Tuzlom i unište glavninu snaga 2. njemačke divizije i grupe Gajger ka Tuzli. divizija istočno od Gračanice. k. i izvršila strašan zločin. da napadne neprijatelja u Srebreniku sa zapadne i jugozapadne strane. povučena je u rezervu i upućena na jug. armije zadržale su se u odbrani na liniji: 45. i ustašama iz Donje Mahale. armije kao što su to planirali. br. 1. diviziju ka Ozrenu i Trebavi i ovlado Gračanicom. marta. Istovremeno su upućene jedna brigada 28. do 22. U borbama vođenim od 19. Početni uspjesi su Nijemcima omogućili da organizuju izvlačenje svojih snaga iz rejona Sarajeva. ubijajući nasumice stanovnike po ulicama. 437. marta vođene su uporne borbe sa ciljem da se spriječi dalje prodiranje 22. da napadne lijevi bok neprijatelja pravcem Karavlaška Maoča-Hajdučko brdo. bojna 12. a 28.56 Od 23. 55 56 57 Prije nego što je pošla u napad na oslobođenu teritoriju ustaška 8. marta 1945. divizije. Arhiv VII. U borbu su uskoro ubačene i dvije brigade 25. komunikacijom Sarajevo-Doboj-Brod. 484).57 U novostvorenoj situaciji. 404)-Debelo brdo (k.PPPpggMHmnMMMMHM (126 poginulih 283 ranjena i 150 nestalih). Tada je ubijeno 88 građana Orašja. i 9. fond NOP-a. do 27. i 29. na ćelu sa Grgićem. str. iz armijske rezerve je pravcem Lisovići-Srebrenik upućena 2. godine u Orašje. došla 16. marta. 36/1 i 50.

U povlačenju iz Rašljana ka grebenu Majevice došlo je do prekida veze između jedinica. Tog dana ojačani 16. Odred nije mogao izvršiti mobilizaciju u rejonu Gradačca. 7 puškomitraljeza. prodro pravcem Bijela-Srebrenik. 3 puškomitraljeza. 24 mine i 10 pušaka. gdje se smjestio.3.38 Od 20 do 29. . divizije i Posavsko-trebavskog odreda. divizije potisnuo je dijelove 23.1. Dvadeset šestog marta odred se uputio prema Bijeloj. srpske brigade. 1744. marta vodio je borbu sa četnicima i ustašama u Gornjim Hrgovima i Poklecu. marta bio je napadnut od jačih neprijateljskih snaga podržanih artiljerijom. 36/1. 736)-Okresnica (trig. Uz istovremeni napad preko Špionice. 2 minobacača. . Odred je 18. pa se jedan bataljon odreda sa komandantom i komesarom prebacio preko grebe58 Arhiv VII. Brojno stanje ljudstva i naoružanja iznosilo je po bataljonima: . potisne jedinice NOV i zauzme liniju Stražba-k. većinom omladinci. izbio na liniju Karahum (k. 662)-Lepik-(k. 5 pušaka. jer se morao brzo povući. bataljonom 9. f. Od 22 do 24. 815). marta Posavsko-trebavski odred se kretao na prostoriji Srnice-Srebrenik-Rašljani.Dvadeset trećeg marta Posavsko-trebavski odred se nalazio na položajima Gornji Hrgovi-Bijela. Istovremeno su u odred stupila 34 nova borca. 504. puk njemačke 22.Minobacačko odjeljenje: 16 boraca. 8 automata i 42 puške. bataljon: 87 boraca. bataljon: 74 borca. fond NOP-a. brigadu Bosansko-hercegovačke divizije Narodne odbrane. k. 10 automata i 64 puške. 28. . 294 . . a zatim prema selu Rašljani. to jest na greben Majevice i otvorio pravac prema Tuzli.2. 9 automata i 53 puške. 5 puškomitraljeza. bataljon: 68 boraca. br.radni vod: 10 boraca. 1. zajedno sa 4. reg. Bio je prisiljen na povlačenje u pravcu Srebrenika. on je uspio da prijeđe preko mosta na Tinji. marta poslao 60 boraca i 50 pušaka u 2.

Treći bataljon Posavsko-trebavskog odreda ušao je u sastav 2. 50. a Milan Kajganić za pomoćnika komesara. brigade KNOJ-a nisu pošli rukovodioci iz Štaba bataljona. Za taj zadatak je formiran poseban štab u čijem se sastavu nalazilo sedam bataljona. nedočekavši da doživi ostvarenje ciljeva za koje se borio još od predratnih dana. marta na dužnost komesara odreda postavljen je Ivan Bumbulović. čije su jedinice u to vrijeme napadale neprijateljske garnizone u Bijeljini i Brčkom. 1744. godine i partijski rukovodilac odreda od njegovog formiranja. marta naveče. član KPJ od 1941. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a. br. Istog dana Posavsko-trebavski odred je sa svoja dva bataljona. a za zamjenika komandanta odreda Alija Muslić. politički komesar Odreda Petar Kaurinović. korpusa. Poslije pogibije Petra Kaurinovića. reg. Druga dva bataljona kretala su se drugim pravcem. marta. 295 . armije. koji je od odanih omladinaca stvarao članove Partije i SKOJ-a. Pajić za zamjenika. Đoko V. bataljonom u sastav 2. Sa 3. bataljona. 59 Tako je poginuo Petar Kaurinović hrabri i neumorni borac. bataljona. Bio je iskusni komunista. Tako je Milan Kresoja postavljen za komandanta 1.na Majevice na komunikaciju Srebrenik-Brezik. Pao je na pragu slobode u blizini svog Bukvika. nego su raspoređeni na dužnost u Odredu. koji su bili spremni da daju živote za ideale revolucije i socijalizma. pod uticajem svog učitelja i saoborca Naste Nakića. naredbom komandanta Vojne oblasti 3. dotadašnji komandant 3. Prema naređenju Komande vojne oblasti 3. od 31. a po naređenju Štaba 2. Pri prelasku ceste Srebrenik-Brezik teško je ranjen i uskoro podlegao ranama. 59 Arhiv VII. krenuo na Majevicu sa zadatkom. fond NOP-a. k. korpusa Posavsko-trebavski odred je došao u Tuzlu 30. da protjera i uništi četničke i zelenokadrovske grupe koje su se zadržale na terenu Majevice i ometale rad pozadinskih ustanova 2. pa su u Podorašje stigli tek 29. brigade KNOJ-a. Kadro Ramić za političkog komesara.

. Brijesta. Crnu Goru. opšta situacija na frontovima je bila sljedeća: . uglavnom se protezao linijom Drava-Dunav-Šarengrad-ušće Drine-Sarajevo-Banja Luka-Bihać-Gospić-Karlobag i nije bio taktički povezan. Vrhovni komandant je pred JA postavio cilj da oslobodi sve naše narode na cjelokupnoj etničkoj teritoriji. Srbiju. gdje je vodio borbe sa domaćim četnicima.na zapadnom frontu saveznici su izbili na Rajnu i obrazovali više mostobrana sa namjerom da što prije zauzmu Rursku oblast. BORBE ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE Uoči velike savezničke proljećne ofanzive koja je bila predviđena za početak aprila 1945. Njemački front. gdje su opkoljeni i uništeni. . u susret Crvenoj armiji. Četnici su pod borbom satjerani u rejon Teočaka. Odra-Slovačke planine-Blatno jezero-Drava.Odred je krenuo na Majevicu preko Gornje Tuzle. 9.na jugoslovenskom ratištu Jugoslovenska armija je u toku jeseni i zime oslobodila Madedoniju. Prvog marta 1945. Na frontu u Italiji saveznici su se pripremali za proljetnu ofanzivu na Gotsku liniju (jezero Komo-Bolonja-Toskanske planine). Narodnooslobodilačka vojska preimenovana je u Jugoslovensku armiju. Hercegovinu. oslobodivši u toku zime Poljsku. jugozapadnu Bosnu i uspostavila neprekidan front od Drave do Jadranskog mora. aprila. a Vrhovni štab u Generalštab JA. gotovo cijelu istočnu Prusku i Pomeraniju izbila na liniju r. a zatim da preuzmu opštu ofanzivu ka Berlinu. Dalmaciju sa ostrvima. Priboja i Teočaka. Odred se zatim spustio u Semberiju. nasuprot jedinicama Jugoslovenske armije. u oslobođeno Brčko. 296 .na istočnom frontu Crvena armija je. Kod Čađavice i Vršana se takođe borio sa četnicima. a zatim se preko Brezovog Polja uputio.

štab 1.u Prvoj krajiškoj . Milan Bojanić. Đuro Vukobrat. armije. politički komesar. Pravoslavna Špionica-Bandra-Stražba-k. a zatim da forsira Savu u rejonu Brčkog. n. U štabovima brigada nalazili su se: . u pozadinu neprijateljskih snaga na sremskom frontu. . načelnik štaba. U Južnu operativnu grupu ušle su 2. politički komesar.61 Pred početak završnih operacija 2. načelnik štaba. i u sadejstvu sa Sremsko-bosutskom grupom divizija nastupa pravcem Gunja-Županja-Cerna. Borike-Debelo brdo-Veliki brijeg-Kamenički vis (jedinice 45.Savan Kesić.u Četvrtoj krajiškoj . načelnik štaba. Makso Sekulić.Miloš Tanjga. Dvadesetosma divizija se nalazila u armijskoj rezervi na prostoriji Puračić-BukinjePoljice. 472 (jedinice 23. Aleksandar Krajačević Saša. pomoćnik komesara i Nikola Tomić. Ilija Materić. Štab divizije je imao slijedeći sastav: Radomir Babić. 61 297 . divizije). pomoćnik komesara i Novo Matunović. Mašan Milutinović. U okviru priprema za proboj sremskog fronta. načelnik štaba. koje bi sa fronta napala Sremska grupa divizija. Petar Simurdić. . armija je držala liniju Karavlaška Maoča-hajdučko brdo-Hujdurovići (jedinice 25. . divizije).d. 60 t. Prvu jugoslovensku udarnu. 17. Mirko Turić. s. načelnik štaba. komandant. pomoćnik komesar i Ante Bajak.PPHMMH Sve četiri armije i samostalni korpusi dobili su zadatak da prijeđu u ofanzivu za konačno oslobođenje zemlje. divizija. zamjenik komesara i Jovo Nastić. politički komesar. i 5. 325-326. komandant. politički komesar. divizije). Druga armija koja je bila grupisana u istočnoj Bosni dobila je zadatak da u početnom periodu operacija. Vlado Malbašić. komandant. angažovanjem svojih divizija u dolini rijeke Bosne.Vasilije Bošković.u Artiljerijskoj brigadi .Mirko Srdić.u Prvoj jugoslovenskoj . Gligo Mandić. komandant. Peta krajiška N 0 0 divizija imala je tada u svom sastavu Prvu krajišku proletersku brigadu. a poslije toga da dejstvuje opštim pravcem Doboj-Derventa-Banja Luka-Sisak-Novo Mesto.60 Zadatak Južne operativne grupe bio je da likvidira neprijatelja na potezu Bijeljina-Brčko-Orašje. Drago Šobot. armije je formirao tri udarne grupe divizija. politički komesar. komandant. obezbijedi unutrašnje bokove 1. . Četvrtu krajišku udarnu i Artiljerijsku brigadu. i 4. str. pomoćnik komesara i Drago Mitrović.

divizije tada su bili: Blažo Janković. armije odlučili su da nastave ofanzivna djejstva i što prije ovladaju Semberijom i Posavinom. pomoćnik komesara. divizija je izbila na liniju Piskavica-Straževac-Karanovac-M.Milorad Miklavčić. pomoćnik komesara. armije je premjestio težište operacije sa pravca Gradačca u pravcu Doboja. Primjetivši. načelnik štaba. U štabovima brigada su bili: u Šestoj . Istog dana 45. komandant. orijentišući 25. Petko Kahmi. Dušan Sovilj. savladale otpor neprijatelja i do mraka izbile na liniju Hrgovi-Hajdurović-Kapetanova bina-Vranjevac-Hadžići (25. Šestog aprila štab 2. i 28.Ocenjujući da je pritisak neprijatelja popustio i da je on uglavnom zadržan na cijelom frontu. Zvonko Žardin. divizije oslobodila je Gradačac i izbila na liniju Humke-Gradačac-Tu62 U štabu 17. marta i 1.Rade Čorak. Jedinice 2. armije prenijela je težište operacija iz rejona Bijeljine u rejon Brezovog Polja i Brčkog. 298 . armije i Štab Južne operativne grupe divizija 1. Sedamnaesta divizija je istog dana napala neprijateljski garnizon u Bijeljini i 2. divizija) i Bandra-Lukavac (23. zamjenik komandanta i Vlado Bajić. aprila prešle u opšti napad na neprijatelja. pomoćnik komesar. politički komesar. zamjenik komandanta i Branko Bahrić. diviziju sjeverno od komunikacija Gračanica-Doboj. politički komesar. divizija). svaka na svom pravcu. armije napadale su pravcima Karavlaška-Maoča-Avramovina (25. Božo Hinič. Milan Makivić. krajiškom brigadom u protivnapad. 19. Poslije uporne borbe jedinice JA su ovladale Srebrenikom i nastavile gonjenje neprijatelja prema Špionici. Sa pomenutih linija sve jedinice su 5. Ostravica (na Ozrenu). komandant. da se neprijatelj na čitavom frontu u Posavini i Semberiji ubrzano povlači. i 23. 1. Štab 2. divizija). a zatim gonila neprijateljske zaštitničke dijelove prema Brezovom Polju. i V. aprila oslobodila grad. politički komesar i Uroš Kukolj. Južna operativna grupa divizija 1. Milan Minić. zamjenik komandant. Šestog aprila 2. armije je odlučio da u toku noći između 31. aprila. politički komesar. aprila prijeđe sa 23.62 U toku 4. komandant. komandant: Milenko Stojaković. krajiška brigada je dostigla liniju Donja Zelinja-Petrovac-Gornji Lukavac. aprila. divizijom i 2. u Petnaestoj majevičkoj . brigada 25. u Drugoj krajiškoj Milan Zgonjanin. Stevo Klašnja. U borbama koje su se odvijale tog dana jedinice su. Štab 2.

Štab divizije su sačinjavali: Šredoje Urošević. brigade prešli su u napad i neprijatelja odbacili prema rijeci Bosni. zamjenik komandanta. . divizija. a 18. divizija je imala 25 mrtvih.Mihailo Gavrilović. brigade. proletersku (srpsku). Brčko je oslobođeno 7. i 19. brigadom iste divizije izbila na rijeku Bosnu. aprila ujutro. srpsku brigadu. Uz pomoć pojačanja. brigada 25. politički komesar. srpske divizije su u noći 18/19. Ustaše su pošle prema zapadu. 8. vodeći idućih dana ogorčene borbe na Becnju i Ciganištu. oslobodile je sutradan u 7 časova i nastavile nastupanje prema Doboju. Vaso Dragović. a 2. Milija Stanišić. U borbi za Garevac. U štabovima brigada bili su: u Drugoj proleterskoj . komandant. načelnik štaba. koje je dobio sa lijeve obale Bosne. aprila prešle rijeku Bosnu i oslobodile Odžak i okolna sela. aprila. zamjenik komandanta. osobito u Hasiću. divizije je izbila na liniju Porebrice-Dubrava-Bijela. politički komesar i Radomir Burič. komandant. načelnik štaba. brigadom). Živojin Jeremić. u kojem je bilo oko 600 ustaša.U Trećoj srpskoj . Poslije kraćeg odmora jedinice 25. Đoko Nedić. aprila Bosanski Šamac (sa 2. Jedinice 23. ali se nisu mog63 Druga proleterska divizija imala je tada u svom sastavu 2. Devetnaesta brigada je blokirala neprijatelja u Garevcu. neprijatelj je 11. na liniju Modriča-Koprivna. načelnik štaba.Ljubiša Veselinović. 11. Nikola Stanišić. načelnik štaba. Vojin Đurašinović Kostja. Veselin Perović Truša. poslije žestokih borbi na prilazima ovom mjestu. pmoćnik komesra i Jovo Samardžić. Zarija Šaletić. Borba je nastavljena 10. Branislav Joksović. komandant. proletersku (crnogorsku) i 3. brigada 25. politički komesar. divizije je u 23 časa oslobodila Modricu i u sadejstvu sa 19.Vido Šoškić. u Četvrtoj proleterskoj . te u crkvi i školi. 4. politički komesar. Peta divizija i 17 divizija su se prebacile preko Save i nastavile nadiranje prema Županji. brigadom). aprila. zamjenik komandanta.rić. aprila je oslobodila Orašje (sa 4. nastupajući desnom obalom Save. pod komandom Peke Dapčevića. Napad jedinica Južne operativne grupe divizije 1. Milorad Milošević. marta iz Garevca izvršio napad na jedinice 19. otpočeo je takođe 5. koji se utvrdio u tri zidana bunkera. pomoćnik političkog komesara i Vojislav Đurović. Oko 15 časova dijelovi 18. i 3. 299 . uspio da ih potisne i izvršio evakuaciju ranjenika na lijevu obalu Bosne. pomoćnik komesara i Lazar Tešić. divizije su tog dana napale Gračanicu. 40 ranjenih i 56 nestalih boraca.63 Devetog aprila 16. armije. komandant. i 11.

aprila. u noći 28/29. Nove borbe su vođene od 24. a za referenta za zdravstvo dr Huso Kapetanović (nalazio se tada u JA). 300 . Neprijatelj je imao 733 poginula.d. 365 ranjenih i 2. divizije imale su 74 poginula i 259 ranjenih boraca. Samac. istočnobosanske divizije 3. aprila. a odnos snaga je bio 1:1. referent za finansije Mehmedalija Subašić iz Bosanskog Šamca i referent za upravu Tošo Tovirac iz Tišine. za podpredsjednika Pavo Pajić iz Modriče i Ahmet Mešić iz Odžaka. Prema toj odluci teritorija Bosne i Hercegovine je podijeljena na šest okruga: sarajevski. Stanovnici Odžaka su izbjegli u Modriču. Graćanicu. Za predsjednika je izabran David Davidović iz Miloševca. 3 minobacača. Referent za prosvjetu je postao Dojčin Uzelac. koji su se protezali linijom: k.64 Po oslobođenju Bosanskog Samca. Maglaj. Gradačac. str. Na povratku prema Odžaku njima su se priključile ustaše koji su se povlačili dolinom rijeke Bosne. tuzlanski. armije. na osnovu odluke Predsjedništva ZAVNOBiH-a. korpusa. srpska divizija morala poći u sastav svoje 2. Zvornik i Srebrenicu. 7 minobacača. 205-Svilaj-Potočani-Vlaška Mala-Prud. n. bihaćki i travnički. Članovi odbora su bili: Vid Dević iz Novog Grada.882 zarobljena. Konstituisanju Sreskog N 0 0 u ime Okružnog N 0 0 prisustvovao je Edhem Čamo 64 65 Milojica Pantelić. Jedinice 25. Brčko. pošto su jedinice JA 20. Mitar Lujić iz Crkvine. jednu pt pušku i 10 konja. za referenta za privredu Trivo Dakanović. Doboj. Izgubile su 4 topa. za sekretara Panto Nikolić iz Modriče. Tuzlanski okrug je imao 12 srezova: Bijeljinu. Modriča i Odžaka. Bos. mostarski. Tarevce i Jakeš. Zajedno su se vratili i zaposjeli fortifikacijski uređene položaje za odbranu. Neprijatelj je ipak uspio zadržati svoje položaje. koja je u napredovanju daleko odmakla na zapad. 235-236. Vlasenicu. do 27. banjalučki. 12 mitraljeza. 76 puškomitraljeza i 37 automata. koji je obuhvatao teritoriju opština Bosanskog Šamca. Od oružja i opreme zaplijenjena su 4 topa. Pošto je 25. Kladanj. Na taj način su ih odsjekle od ostalih neprijateljskih jedinica koje su se povlačile ka Zagrebu. aprila oslobodile Slavonski Brod. njene položaje su preuzele jedinice 27. Šćepo Radić iz Dubice i Cvijetko Stojanović iz Vranjaka.le probiti. 63 konstituisan je sreski narodnooslobodilački odbor za srez Bosanski Samac.

Mile Glavaš i Gojko Šarkanović. U svim opštinama formirani su vodovi milicije. Teufik Imamović. Imenovan je novi sreski komitet za srez Gradačac. bila u sastavu Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. Fuad Suljić.koji mu je prenio smjernice za dalji rad. Okružni komitet je. partijska organizacija opštine Srebrenik ponovo je pripala Okružnom komitetu za Trebavu i Posavinu pošto je od februara 1944. Nešto ranije formiran je sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez. Uporedo sa konstituisanjem organa narodne vlasti stvarani su organi unutrašnjih poslova i milicije. Uskoro su konstituisani opštinski NOO u Bosanskom Šamcu. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. djelovalo je 59 članova i 3 kandidata za članove KPJ. U Komandi područja i u komandama mjesta bilo je 24 člana. Odlukom Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Odžaku i Orašju. Dana Simić. u sastavu: Mehmedalija Tufekčić. Modriči. Uporedo su se vršile i pripreme za postavljanje opštinskih i sreskih sudova. 301 . a na teritoriji sreza Gradačac-36 članova. Istom odlukom partijska organizacija iz Bukvika pripala je Sreskom komitetu za brčanski srez. jer se oskudijevalo u stručnom kadru i pomoćnom osoblju. Na teritoriji sreza Bosanski Samac. Teufik Imamović član sreskog komiteta KPJ i Kasim Ibrišimović. U isto vrijeme imenovan je i novi sreski komitet za bosanskošamački srez. a za članove Cvijan Dakić. za sekretara Saliha Mehikić. U pripremama se nailazilo na znatne teškoće. radio u okrnjenom sastavu. Desetog aprila u oslobođenom Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Milojica Pantelić.Esad Taslidžić. od toga pola u Gradačcu. Na čitavom Posavsko-trebavskom području bila su svega 2 pravnika. Arif Zenunović i Lepa Kuđic. Joco Vočkić. u sastavu: Slobodan Janković (sekretar). Rifat Salihović. Predviđeno je da u komitet uđe i komesar Komande mjesta Gradačac . U prvo vrijeme bilo je svega 90 milicionera na teritoriji okruga. a u srezovima čete. divizije. a u Posavsko-trebavskom odredu 36 članova KPJ i 5 kandidata. poslije odlaska nekih članova na druge dužnosti. komesar 25. a pola u Bosanskom Šamcu.

br. 30. formiran je novi 3. Odred je dobio zadatak da uništi ostatke četničkih i ustaških jedinica. u drugoj polovini aprila. jer im se ništa neće dogoditi. 302 . aprila iz oslobođenog Brčkog krenuo preko Bukvika i Žabara prema Orašju. na tom terenu više nije bilo vojnih jedinica i ustanova. po naređenju komande Vojne oblasti 3. Zaga Lukić i Sulejman Čaušević. izuzev Komande područja i komande mjesta koje su imale malo naoružanog ljudstva. a nisu bili krivi. osobito među onima koji su bili zaplašeni zbog neprijateljske propagande. G. korpusa u Gračanicu. Mehmed Mujbegović i Trivo Dakanović. Odred je pomagao i pri radu organa narodne vlasti i pružao im zaštitu. Umjesto ranijeg 3. Sekretari sreskih komiteta po svojoj funkciji su bili i članovi Okružnog komiteta. Od toga broja. ba66 Na teritoriji opštinskog komiteta Bukvik djelovalo je 10 članova KPJ. 66 Ostaci četničkih i ustaških bandi još su krstarili teritorijom Posavine i Trebave. Ahmet Ćatić. a na teritoriji opštinskog komiteta Vražići 19 članova (ćelije u Vražićima. Sreski komitet za brčanski srez imao je tada slijedeći sastav: Radivoje Lukić (sekretar). Vrlo brzo odred je narastao na oko 1000 boraca. Lepa Kuđić. tražio da se u okolinu Gradačca iz Posavine upute jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje bi političkim radnicima i organima narodne vlasti pomogle i obezbjeđivale njihov rad. Joco Vočkić. Brnjiku. aprila. IRP. korpusa. Posavsko-trebavski odred je 10. zbirka NOR-a kat. Rahiću i Koraju). upućeno je 200 boraca u Dopunski bataljon 3.Panto Nikolić. Došlo je do znatnog priliva novih boraca u jedinice odreda. Za komandanta 3. Salih Mehikić. Poslije oslobođenja Brčkog. postojale su partijske organizacije u ustanovama sreza i pri komandama mjesta Brčko i Celić. Oni koji su se krili. Sarajevo. Zbog toga je Okružni komitet nekoliko puta. 5036 i 5022). obavještavani su preko prijatelja i rođaka da se predaju. Pored toga. Poslije prelaska jedinica JA preko rijeka Bosne i Save. bataljona koji je upućen u 2. Dolazili su i oni koji su silom mobilisani u neprijateljske formacije. Tako je. (Arhiv VII. da vrši mobilizaciju ljudstva i da politički djeluje među stanovništvom. za sekretara sreskog komiteta KPJ došla je Nada Manojlović. Posavsko-trebavski odred brojao 796 boraca. bataljon. koje su se krile oko posavskih sela. brigadu KNOJ-a.

Štab 27. 67 U navedenom djelu Milojice Pantelića.000 pripadnika uglavnom 12.500-4. Od polovine do kraja aprila ubijeno je 15 neprijateljskih vojnika. Od naoružanja su imali 8 topova. jer su se one krile po malim grupama. 34. Pored velikog trospratnog bunkera. 190. Utvrdili su se u trouglu koji čine rijeke Bosna i Sava i planina Vučjak.500 ustaša. knj. ustaško-domobranske divizije. za odbranu je pripremljena velika školska zgrada. maja 1945. opasanog sa tri reda bodljikave žice. bataljona Ilija Kaurinović). kao glavna otporna tačka. bila je najjače utvrđena.000 ustaša i oko 1. jača ustaška formacija od oko 4. 9 minobacača. (Zbornik IV. Svako naseljeno mjesto je pretvoreno u otpornu tačku. dok. i 15. a za komesara Stjepan Tešič.67 Oni su ranije imali zadatak da kao bočna zaštitnica štite izvlačenje njemačkog 21. na str. korpusa iz doline rijeke Bosne preko Bosanskog Broda. NOV srednjobosanska divizija.500 četnika. U međuprostorima su bili iskopani streljački zakloni punog profila. Zbog odlaska Kadre Remića na partijski kurs. navode d a j e na tom prostoru bilo oko 11.000 ustaša. a vlastiti gubici su bili 1 mrtav i 1 ranjen (komesar 2. divizije je u svom izvještaju Štabu 3. jer je broj približan neprijateljskim gubicima u toj operaciji. 228. U Posavini Posavsko-trebavski odred nije naišao na jači otpor zaostalih neprijateljskih jedinica. korpusa od 7. za komesara 1. 856) naveo da se na tom prostoru nalazi 3. a naročito Gornja Dubica i Prud u kojima su postojali trospratni bunkeri. na str. Ostala sela i zaseoci su takođe bili dobro utvrđeni. i izradili sistem odbrane u vidu stalne i polustalne fortifikacije.taljona prvo je postavljen Nedo Pisarevič. Na prostoriji Novi Grad-Vlaška Mala-Odžak-Mrka Ada-Balegovac-Dubica ostala je. str. poslije povlačenja Nijemaca. gdje su u velikom broju bili zastupljeni bunkeri povezani podzemnim skloništima i streljačkim rovovima punog profila. 303 . 29 mitraljeza. 133 puškomitraljeza sa dosta municije. sa još jednim bataljonom ustaške milicije. bataljona postavljen je Muharem Ibralić. Zadnji podatak je najrealniji. Vlaška Mala. 154. Drago Karasijević i Mladen Vukosavljević u knjizi 53. iznosi se broj od oko 2. sa pojedinim mitraljeskim zaklonima.

a da njegove otporne tačke opkole. Jedinice 25. U ovim napadima pojedine napadne kolone su uspijevale da se kroz međuprostore probiju iza braniočevih položaja. Košta Banjac. . divizije započele su borbu sa ustašama 19. ustaše nisu mogle da krenu na zapad lijevom obalom Save kuda su se povlačile njemačke i ostale ustaške snage. komandant. U štabovima brigada bili su: . brigada 53. zamjenik komandanta. Teške borbe nastavljene su od 25 do 27. aprila. politički komesar. na odseku Vrbovac-Vinska i time onemoguće povlačenje ustaša desnom obalom Save na zapad. komandant.U Devetnaestoj . aprila svoje položaje 16. 304 . dok je mjesto načelnika štaba bilo upražnjeno. muslimanskoj brigadi i krenule na zapad. politički komesar.Ratko Jovičić. aprila izbiju nadomak Save. . divizije. muslimansku. komandant. načelnik štaba. i 19 brigada 27. aprila oslobođen Slavonski Brod. Poslije priprema. 275. aprila sa velikim gubicima na obe strane. Štab divizije su sačinjavali: Miloš Zekić. divizije68 i Posavsko-trebavskog odreda okružile neprijatelja. Pošto su od 1. muslimanska brigada 27. vršile su stalne napade na neprijateljska uporišta . Pošto je 20. 9. Asim Hodžič. 23. Vojnoistorijski glasnik br. pomoćnik komesara i Živko Gajić. u borbu je uvedena i 16. te su ostale odsječene od ostalih neprijateljskih snaga u trokutu koji čine rijeke Sava i Bosna i planina Vučjak. pomoćnik komesara i Momir Koprivica. ali ih nisu mogle likvidirati zbog nedostatka teške artiljerije i avijacije. divizije predale su 28. načelnik štaba. Pero Jovičić. u sastav 2. Ahmet Đonlagić. divizije sa jednim divizionom artiljerije. ali je neprijatelj uspijevao da odbije napade i da se na svojim dobro utvrđenim uporištima održi. otpočeo je napad na cijelom frontu u kojem su učestvovale 16. Vlašku Malu i M r k u Adu. 19. romanijsku brigadu. Drago Karasijević.Spaso Mičić komandant. do 7. pomoćnik političkog komesara i Jakob Vodušek. Zarije Škerović. načelnik štaba. Operacija Vlaška Mala. str. a poslije njegovog ranjavanja Omer Dedić. Nikola Andrić. maja u 3 sata ujutro. pomoćnik komesara i Selim Zelinčević. 68 69 Dvadeset sedma istočnobosanska divizija imala je tada u svom sastavu 16.Odžak. politički komesar. aprila. Ratko Altarac. Čamil Kazazović.U Dvadesetoj . Kada je prispjela u Modriču.U Šesnaestoj . armije. One su uspjele da do 21. politički komesar. 2/67.69 Sedmog maja stigla je u Brusnicu kao pojačanje 14.Jedinice 25. divizije. birčansku i 20. maja jedinice 27.Radomir Šćepanović.

Borbeni put 16. Posavsko-trebavski odred (bez jednog bataljona) zauzeo je položaj od Mrke ade do Bosanskog Šamca. Štab 27. srednjobosanske divizije raspoređena je na liniju Lipik-Svilaj-Vrbovac. knj. korpusa podršku avijacije i tenkova. a jedan na desnoj obali rijeke Bosne od skele ispod Modriče do Mrke ade. maja neprijatelj je imao 243 poginula i 404 ranjena. divizije od 20. muslimanske brigade. .71 70 71 Izvještaj Štaba 27. 222 ranjena i 27 nestalih. sa zadatkom da spreči proboj neprijatelja preko rijeke Bosne. 330.Jedan bataljon Hrvatske divizije KNOJ-a zaposjeo je desnu obalu Save od sela Svilaj do ušća rijeke Bosne u Savu. a gubici jedinica 27. 1945. maja jedinice JA su djejstvovale sa svojih položaja prema neprijateljskim uporištima. brigada 53.Četrnaesta brigada 53. ojačana jednim bataljonom Posavsko-trebavskog odreda. ali pošto je neprijatelj u borbu ubacio svoje jake rezerve. Od 9. ne može likvidirati . divizije je zatražio od Štaba 3.Devetnaesta brčanska brigada napadala je sa linije k. str. 925-928). 286-287. Napad je trajao 9 sati. Posavskotrebavski odred i dijelovi 20. do 15. napadala je neprijatelja na liniji Srnave-Potočani-Duge Njive. U borbama koje su vođene od 1. . divizije i jedan divizion artiljerije. .70 Iako je kapitulirala fašistička Njemačka i sa njom kvislinška NDH.Dvadeseta romanijska brigada je rasporedila jedan bataljon južno od Mrke ade. IV. Ahmet Džonlagić . do 15. 101-s. str. (Zbornik. brigade bili su u rezervi i sprečavali eventualno prebacivanje neprijatelja preko rijeke Bosne. . ustaška grupa se još borila. dok. Uvidjevši da raspoloživim snagama i sredstvima. jedinice JA bile su prinuđene da se povuku na polazne položaje. bez velikih gubitaka. Jedinice JA su se uspjele ukliniti do Dubice i blokirati Vlašku Malu i Odžak. divizije su iznosili 114 mrtvih. 34. Izvršen je novi raspored jedinica i u borbu su uvedene nove jedinice. . 20 305 . Srnava.neprijateljska uporišta. Svaki njihov napad je uzvraćen neprijateljskim protivnapadom.Ćamil Kazarović. 5.14.Šesnaesta muslimanska brigada.

brigade odbačeni su nazad. brigada 27. maja. Šesnaesta brigada 27. sadejstvujući u likvidiranju neprijatelja u Dubici. artiljerija i avijacija su od zore do mraka žestoko bombardovale neprijateljske položaje. 290. Posavsko-trebavski odred je 28. i 24. Njoj su sadejstvovali. i 19.Od 15.d. brigade prešle u gonjenje.. maja avijacija je sa sedam aviona bombardovala neprijateljska uporišta. maja vršeni su svakodnevni napadi. Poslije učešća u operaciji protiv ustaške grupacije kod Odžaka. 19. nastavljeno je čišćenje terena od neprijateljskih grupa. U ovoj operaciji ustaše su potučene. a 22.401. muslimanske brigade. do 22. dijelom snaga. na kojem je govorio Ivan Bumbulović. brigade. U dogovoru sa partijskim rukovodstvima i organima narodne vlasti je72 73 Isto. preko Krčevina prema Vučjaku. Slijedeća dva dana. i 20. Drago Karasijević. Nastupilo je rasulo kod ustaša. 26. krenuo u tri kolone prema Tuzli. i 27.72 Nakon žestoke tročasovne borbe neprijatelj je razbijen i stalna neprijateljska uporišta su zaposjednuta. brigade. Slijedeća dva dana. divizije koncentričnim napadom. Dvadeseta romanijska brigada i Posavsko-trebavski odred su u toku noći forsirali Bosnu i napali na neprijateljske položaje duž lijeve obale Bosne. 284. Jedinice 53. n. Sva neprijateljaka uporišta su razorena. pa su jedinice 16. a sutradan 25. Dvadeset četvrtog maja u 23 časa 19. izvršen je opšti napad svim snagama. poslije održanog mitinga u Bosanskom Šamcu. bričanska brigada i jedan bataljon Posavsko-trebavskog odreda. maja. te je kod protivnika nastupila opšta dezorganizacija.Vlašku Malu sa t r i pravca. divizije napala je najjače uporište . Snažnim protivnapadom bataljona 16. Bježeći ispred 16.73 Manji broj ustaša se po grupicama izvukao iz obruča. 306 . u 4 časa. Ustaše koje su se povlačile iz Odžaka i Vlaške Male pokušale su da se probiju preko položaja 16. str. koji iznenadnim udarom likvidiraju i produžavaju ka Dubici. str. ustaše su naletjele na dijelove 14. zauzimaju Odžak. maja. Poginulo je 3. a zarobljeno je 745 ustaša. maja. divizije prodiru duž desne obale Save do Pruda. 23. poslije dvočasovne borbe.

1745. 42.dan broj starješina iz Odreda je ostao na terenu i preuzeo dužnosti u oslobođenim gradovima Posavine i Trebave. u ljeto 1943. Posavsko-trebavski odred je. 307 . k. kojeg će kao ranjenika ubiti četnički banditi u brčanskoj bolnici 1946. Stvaranje partizanskih odreda u Posavini i na Trebavi je jedan od glavnih rezultata dugotrajnog i teškoćama ispunjenog političkog djelovanja aktivista NOP-a . godine. Posavsko-trebavski odred je rasformiran. 74 Arhiv VII. 15. VOJNO-POLITICKI ZNAČAJ POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Veliki uspjeh jedinica NOV i POJ i vrlo povoljna politička situacija u sjevernoistočnoj Bosni.74 Oni će u naredne 2 godine nastaviti borbu sa istim neprijateljem. divizije KNOJ-a. koja je imala zadatak da iskorijeni ostatke ustaških. po dolasku većih jedinica NOV u Posavinu i na Trebavu. Došavši u Tuzlu. f. reg. Tako su stvorili preduslove da.članova KPJ i SKOJ-a . U prvo vrijeme Posavski i Trebavski odredi su bili samostalne jedinice i vršile svoje odredske funkcije . u bataljone 6.koji su upornim političkim radom pridobili i privukli na stranu NOP-a omladinu i veći dio ostalog stanovništva ovog kraja. protiv kojeg su se borili u toku rata. brigade 3. br. na svom borbenom putu dugom oko 20 mjeseci. fond NOP-a. 6. četničkih i zelenokadrovskih bandi koje su se krile po šumama i zemunicama sjevernog dijela istočne Bosne.branili i širili slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i obezbjeđivali djelatnost partizanske pozadine. Jedan broj boraca daće u toj borbi i svoj život. i 16. bili su bitni činioci za donošenje odluke o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. brigade stupe stotine novih boraca i formiraju se dva nova partizanska odreda. godine. a među njima i posljednji komandant odreda-Cvijetin Vasić. prošao kroz tri faze u svom razvoju. a njegovo ljudstvo i starješine su popunili čete i bataljone 2.

zvog ofanzive jakih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. odred je živio i rastao. Pred kraj rata imao je oko 1000 boraca. zatvarao opera308 . Iz svog sastava je uputio za popunu drugih jedinica preko 1000 boraca. Prelaskom u centralnu Bosnu i dužim zadržavanjem na drugoj teritoriji. vješte komandire. hrvatsku brigadu i da se odred svede na takvo brojno stanje koje će služiti kao jezgro za popunu.Posavini i Trebavi.brigadu. nije više bilo potrebno da odred ima nekoliko stotina boraca u svom sastavu.U drugoj fazi razvoja. Treća faza razvitka nastaje dolaskom odreda u Srebrenik. Crpeći uvijek nove snage iz naroda. Iz Srebrenika sada počinju akcije odreda prema matičnoj teritoriji . Od 4800 boraca NOV i POJ. komandante i vrijedne političke komesare. U jedinicama odreda djelovali su mnogi komunisti i skojevci koji su svojim primjerom u borbi. stvarajući uslove za bolji. oko 2000 je prošlo kroz Posavsko-trebavski odred. kalili se u mnogim akcijama i izrastali u dobre borce. U njegovim redovima su se zajedno borili Srbi. koliko je dala Trebava i Posavina. ravnopravan i slobodan život u zajedničkoj postojbini Bosni i Hercegovini. Odluka nije mogla biti realizovana. koji su poticali iz svih sela i gradova Trebave i Posavine. zavisno od vojno-političke situacije u Posavini i na Trebavi. Odred je bio sastavljen od običnih ljudi iz naroda. narastanju uticaja NOP-a i širenju ideje bratstva i jedinstva. Muslimani i Hrvati. odred je vojnički i politički sazrio da preraste u veću jedinicu . političkim radom među borcima i narodom. Svoje brojno stanje i organizacionu strukturu. Učestvovao je u operacijama većih jedinica. u neposrednu blizinu svoje teritorije. u pojedinim periodima. poslije spajanja. odred je mijenjao. Odred je bio prva jedinica za mnoge Posavce i Trebavce u kojoj su oni sticali prva borbena iskustva. Zbog toga je donijeta odluka da kompletni bataljoni pređu u 18. Na svom borbenom putu odred je izvršio razne zadatke. kada se vrati na svoju teritoriju. visokim moralom i zalaganjem dali veliki doprinos snaženju odreda.

mostovima i željezničkim prugama. narodnooslobodilački odbori i organizacije AFŽ su u svakoj prilici nastojali da pruže pomoć. sadejstvovao drugim jedinicama u napadu i odbrani. Dao je znatan doprinos u sprovođenju linije KPJ na mobilizaciji svih snaga za pobjedu nad okupatorom i domaćim izdajnicima. vršio diverzije na putevima. Bio je pod operativnom komandom 7 štabova divizije i 12 štabova brigada. Društveno-političke organizacije sa terena znatno su doprinijele da odred uspješno vrši svoje funkcije. Bilo je i odlaženja iz njegovih redova. U prvim mjesecima postojanja odreda. SKOJ-a. Djejstva je izvodio danju i noću. AFŽ i NOF-a. Obezbjeđivao je rad vojnopozadinskih organa i učestvovao u prikupljanju sredstava za partizanske bolnice i stanovništvo ratom opustošenih krajeva. po svim meteorološkim uslovima. Kao teritorijalna jedinica neprekidno je vršio politički uticaj u rejonu svog dejstva. Odred je obezbjeđivao rad društveno-političkih organizacija i sam pomagao da se na terenu stvaraju narodnooslobodilački odbori i organizacije KPJ. ali je čvrsto odredsko jezgro našlo uvijek načina da to stanje brzo prebrodi i odred učini još jačim i borbenijim.cijske pravce i spriječavao prodore neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju. Izvodio je mnoge napade na neprijateljska uporišta i kolone. sreski i opštinski komiteti. Okružni komiteti KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu. osobito u prvim mjesecima svog postojanja. 309 . USAOJ-a. To jedinstvo fronta i pozadine bilo je zaloga uspjeha i pobjede nad znatno nadmoćnijim neprijateljem i dovelo je slobodu u sela i gradove Trebave i Posavine. gonio. pravio zasjede na pravcima kretanja neprijateljskih jedinica. Unosio je patriotizam u redove omladine i ostalog stanovništva. one su u njegove čete uputile mnoge članove Partije i SKOJ-a koji su pomogli da Odred postane čvrsta borbena jedinica. Odred se nalazio i u teškim situacijama. hvatao i razoružavao pripadnike odmetničkih bandi. ćelije i aktivi KPJ i SKOJ-a. ali je često vršio i samostalna borbena dejstva. vršio garnizonu službu. išao u izviđačke akcije.

V D I O SPISAK BORACA POSAVSKO-TREBAVSKOG ODREDA .

6. proleterskoj i 15. Uprkos svim nastojanjima. sekretar redakcije Uroš Goranović je sačinio spiskove po opštinama. Brčko. muslimanskoj. sigurno će se ispostaviti. Modriča. kada knjiga bude odštampana. Odžak i Srebrentk. Na osnovu toga. Spiskovi su također. Gradačac. Orašje. Gračanica. a za borce koji su bili u 16. bili priključeni uz dvije verzije rukopisa da bi čitaoci mogli dati svoje primjedbe. da u spisku ne budu obuhvaćeni svi borci. majevačkoj brigadi sa podacima iz edicija o tim jedinicama. Stoga molimo čitaoce da imaju u vidu da su propusti u najvećem broju nastali uslijed nepotpunosti evidencije. Doboj. Autor rukopisa je na kraju uporedio podatke iz rukopisa sa podacima iz spiska. . Tako sređeni spiskovi su dva puta upućivani opštinskim odborima SUBNOR-a na dopunu i izmjenu. a o njima su dali mišljenje i organizacije SUBNOR-a mjesnih zajednica. odnosno da su podaci o pojedinim borcima neprecizni i nepotpuni./ Podatke za spisak boraca Posavsko-trebavskog odreda prikupili su opštinski odbori SUBNOR-a Bosanski Samac.

narodni heroj. borac. Srbin. ANTIĆ Pere RAJKO. Brvnik. ARSENIĆ Joce DAKO. ANTIĆ Save DUJO. 1943. 1922. Srbin. borac. u odredu od 20. januara 1945. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 1. u odredu od 20. u odredu od 10. 1943. 1945. u NOB od oktobra 1941. poginuo 17. Obudovac. 9. zemljoradnik. zemljoradni. zemljoradnik u odredu od 15. ARSENIĆ Marka VLAJKO 1911. 1927. Gornja Slatina. Škarić. Srbin. u odredu od 20. 4. Srbin. 1945. komandir čete. ANTIĆ Jovana PERO. 1924. 1927. Srbin. Brvnik. 4. Brvnik. zemljoradnik. 1945. 1945. borac. u odredu od 10. u odredu od 8. 7. u odredu od 8. u odredu od 15. ARANĐIĆ Miče BOŽO. 9. 1945. 1943. Gornja Slatina. poginuo 18. 1945. član KPJ. umro 1962. Donja Slatina. član SKJ. ANTIĆ Save UUBOMIR. u odredu od 5. 1945. 1945. zemljoradnik. 1920. Obudovac. 9. borac. 4. Brvnik. Srbin. borac. 1919. u odredu od 20. borac. Gajevi. Brvnik. Srbin. 1921. Srbin. 9. 3. Gornja Slatina. u NOB* od 1941. borac. Brvnik.Borci odreda sa područja opštine Bosanski Samac BOSIĆ Vlade PERO. borac. Srbnik. 1927. 1945. Gradačac. Gornja Slatina. komesar bataljona i brigade. ANTIĆ Marka STEVO. radnik. borac. ANTIĆ Jovana LUKA. Musliman. borac. zemljoradnik. Srbin. 1944. 1925. 4. 4. borac. zemljoradnik. ARANĐIĆ Vlade JOVO. Srbin. u odredu od 4. 4. 1945. zemljoradnik. borac. 4. komandir čete. 1945. zemljoradnik. Srbin. 1922. 1943. 313 . radnik. 1924. član SKOJ-a. ANTIĆ Save CVIJAN. zemljoradnik. 1923. Gradačac. trgovac. Gajevi. u NOB od 27. 1911. Srbin. ARANĐIĆ Miče CVJETKO. 5. Srbin. 4. ARANĐIĆ Marijana PERO. komandant odreda. 9. 5. 1921. 1945. 1924. zemljoradnik. u odredu od 15. član KPJ. u odredu od 20. u odredu od 12. ALIMANOVIĆ Salke HALID. 1943. 4. Srbin. ANTIĆ Riste ANTONIJE.

1945. BAJRAKTAREVIĆ Salke RIZAH. umro 1966. Musliman. u odredu od 12. borac. Srbin. avgusta 1944. 4. Musliman. 1922. borac. 1925. komandir čete. BIJELIĆ Jelisije NIKOLA. u odredu od aprila 1944. 4. u odredu od marta 1944. 1944. BABIĆ Sime JULKA. borac. 1. Gornja Slatina. u odredu od 15. u odredu od 10. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. 1924. u odredu od marta 1944. član KPJ. u odredu od 12. Srbin. 2. Bosanski Šamac. 1945. 4. Bosanski Šamac. zemljoradnik. stolar. BABIĆ Luke LUKA. Srbin. 1945. borac. u odredu od marta 1944. 1923. Gornja Slatina. 1908. borac. trgovac. u odredu od 17. BEGIĆ Alije SULJO. borac. zemljoradnik. u odredu od 2. zemljoradnik. 1945. 4. u odredu od 12. zemljoradnik. umro 1968. Srbin. 2. 2. Gornja Slatina. Srbin. radnik. BIJELIĆ Petra SAVO. BOGDANOVIĆ Đorđa JOCO. zemljoradnik. 4. Tišina. borac. 1929. borac. borac. Brvnik. Braniča. Tišina. 4. 1916. BEGIĆ Rame HASAN. BAJRAKTAREVIĆ Muharema JUSUF 1926. u odredu od 10. bolničarka. borac. Bosanski Samac. 1945. zemljoradnik. maja 1945. 1. borac. borac. Donja Slatina. u NOB od avgusta 1943. 1898. u NOB od 1943. 1926. radnik. u odredu od 15. trgovački pomoćnik. Musliman. u m r o 1974. Srpkinja. Tišina. 1945. zemljoradnik. u m r o 1979. 1924. Bosanski Samac. 1912. borac. 1944. Musliman. radnik. 1922. 1945. 4. poginuo 14. Srbin. u odredu od aprila 1945. komesar bataljona. 1929. zemljoradnik. politički komesar čete. Škarić. Bosanski Šamac. Braniča. u m r o od rana u bolnici u Tuzli. Gornja Slatina. BIĆAKĆIĆ Sulje OSMAN. Srbin. Tišina. poginula decembra 1944. borac. u odredu od 10. 1926. 1944. 1943. 1925. 1. Bosanski Samac. 11. borac. zemljoradnik. borac. Srbin. u odredu od 20. Srbin. BAĆIĆ Boška BOŠKO. Musliman. 1945. Srpkinja. borac. član KPJ. zemljoradnik. radnik. BAĆIĆ Pere NIKOLA. Musliman. Garevac. u odredu od 9. u odredu od 2. Obudovac. 1920. AVRAMOVIĆ Ljube SIMO. Srednja Slatina. Bosanski Šamac. BAJRAKTAREVIĆ Smaje MUJO. BABIĆ Alekse SAVO. Musliman. Srbin. borac. BLAGOJEVIĆ Todora STOJA. 4. u odredu od 10. 9. Srbin. u odredu od 15. 1945. Srbin. 1923. BABIĆ Alekse LJUBEŠA. 1945. BLAGOJEVIĆ Save MILAN. 1930. u odredu od 15. zemljoradnik. 1921. 1927. Musliman. BIČIĆ Hasana ZIJAH. BOGDANOVIĆ Save LJUBEŠA. 5. politički komesar čete. 1944. Srbin.ATIĆ Januza AGAN. u odredu od 20. 1913. 314 . Donja Slatina. Bosanski Šamac. član KPJ. 4. AVRAMOVIĆ Avrama STEVAN. radnik. BABIĆ Mihajla NIKOLA. član KPJ. zemljoradnik u odredu od 12. 1945. radnik.

1923. BOŽANOVIĆ Jovana STANKO. 1943. zemljoradnik u odredu od 15. umro 1979. 1945. đak. u odredu od 8. 1945. Brvnik. CERIBAŠIĆ Saliha HASAN. zemljoradnik. u odredu od aprila 1944. 1944. Brvnik. u odredu od oktobra 1943. 1945. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. zemljoradnik. referent veterine u diviziji. 4. BOSIĆ Milana NEDELJKO. Srbin. zemljoradnik u odredu od 12. borac. 9. 1929. 1944. u odredu od 20. u odredu od 20. Gornja Slatina. trgovac. Srbin. 1919. 1918. borac. Bosanski Samac. Bosanski Samac. 1924. član KPJ. zemljoradnik. ČEČAVAC Sime MIHAILO. Brvnik. 4. vodnik voda. domaćica. u odredu od 11. u odredu od 4. zemljoradnik. poginuo u ljeto 1944.BOSIĆ Cvijana CVIKO. u odredu od 10. zemljoradnik. Bosanski Samac. Musliman. 1916. 1944. Miloševac. 3. Gornja Slatina. 1945. u odredu od 20. borac. 9 1943. 11. 1945. u NOB od 1. Srpkinja. Srbin. trgovac. do 10. 1925. 9. u odredu od 8. u odredu od aprila 1945. BOSIĆ Cvijana DIMITRIJE. radnik. zemljoradnik. borac. Srbin. 4. Srbin. CERIBAŠIĆ Saliha HUSEIN. Srbin. Bosanski Samac. borac. 1921. ĆELIKOVIĆ Miloša MIĆO. 1923. zemljoradnik. član KPJ. Crkvina. 1943. 1914. Gornja Slatina. 1921. borac. BOSIĆ Pere RADE. Srbin. 1926. zemljoradnik. 1945. ČELIKOVIĆ Pere JOVO. 11. 9. borac. Srpkinja. u odredu od 27. Gornja Slatina. Skarić. u odredu od 20. borac. borac. član KPJ. Batkuša. BOSIĆ Jovana MIHAJLO. BOSIĆ Vlade NIKOLA. 1. zemljoradnik. Srbin. član KPJ. Brvnik. 1945. Obudovac. Brvnik. 1943. zemljoradnik. Sarajevo. 4. u odredu od 17. borac. 9. Srbin. zemljoradnik. 1927. Brvnik. CVIJANOVIĆ Cvijana SIMO. BUMBULOVIĆ Milana IVAN. 1913. BOSIĆ Milana NIKOLA. 1945. 315 . u odredu od 12. 1919. borac. 1. poginuo marta 1944. VII 1943. u NOB od 27. Musliman. ĆELIKOVIĆ Pere MILAN. 1924. ĆANČAREVIĆ Todora MARIJA. 1924. Srbin. 4. Srbin. 4. borac. borac. poginuo maja 1945. Brčko. 2. pomoćnik komesara čete. srednja Bosna. 1915. 2. u odredu 12. omladinski rukovodilac. zamjenik komandanta bataljona. 1922. u odredu od 20. 1943. 1945. 9. radnik. 4. Gornja Slatina. borac. u NOB od 1941. 1914. Srbin. 9. BRKIĆ Ljube DESA. 1944. u NOB od avgusta 1943. 1944. u odredu od 10. Srbin. Gornja Slatina. poginuo 18. 4. 4. BOŽIĆ Arse ILIJA. CVIJANOVIĆ Gojka PERO. 1944. borac. 1943. 1943. Brvnik. 4. CERIBAŠIĆ Ibrahima MUSTAFA. umro 1978. borac. borac. 1943. u odredu od 20. 1923. BUMBULOVIĆ Joce LJUBO. zemljoradnik. Srbin. Srbin. Gornja Slatina. 1942. umro 1967. komesar Odreda. u NOB od 20. Musliman. trgovac u odredu od 10. đak. student veterine. Srbin. 1922. Srbin. 1919. Srbin. u odredu od 20. član KPJ. CVIJANOVIĆ Cvijana MARKO.

DRAGIČEVIĆ Drage BOŠKO. bolničar. zemljoradnik. umro 1973. 1931. Srbin. u odredu od 14. Srpkinja. 9. z e m l j o r a d n i k . zemljoradnik. borac. Srbin. trgovac. Srbin. 4. 5. 1919. do 4. 1. 1943. 1921. u m r o 1963. 1944. član KPJ. 9. 1922. Bosanski Samac. borac. u odredu od 10. poginuo oktobra 1944. Obudovac. 1921. zemljoradnik. DUJKOVIĆ Koste PETAR. u odredu od 12. ĐOKIĆ Milana CVIJAN. Musliman. ĐEKIĆ Obrada BOŽO. Bosanski Samac. Gajevi. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1943. DELIČ Muharema HASAN. u m r o 1949. Srbin. Crkvina. u odredu od 12. Srbin. umro 1949. 1926. zemljoradnik. u odredu od 20. ĐORĐIĆ Tome ĐORĐE. 1927. zemljoradnik. u odredu od 20. 1927. poginuo juna 1945. zemljoradnik. desetar. 4. Musliman. borac. DUSANOVIĆ Miče MARKO. Crkvina. DRLJAČIĆ Ismeta ALIJA. Gradačac. 1944. Srbin. 1945. 1943. Crkvina. borac. član KPJ. 1945. radnik. 1926. 1923. 1945. Srbin. DANIĆIĆ Spasoja VUČKO. borac. ĆULUMOVIĆ Marka STEVAN. zemljoradnik. B r v n i k . u odredu od 20. 1925. DESPIĆ Luke MILAN. 1. 9. Kruškovo Polje. u odredu od 10. 4. u o d r e d u o d 6. radnik. Kruškovo Polje. 9. u odredu od 2. 2. DUŠANIĆ Jove KOSA. Braniča. 1945. Srpkinja. 1943. Srbin. član SKOJ-a. 1943. radnik. u odredu od 10. šegrt. DANIĆIĆ Cvijana JOVAN. 1944. Srednja Slatina. 4. ČELIKOVIĆ Miloša STEVO. u NOB od decembra 1942. 1927. 1914. DUJKOVIĆ Sime STEVO. Srbin. Srbin. Srbin. u odredu od 25. 1913. u odredu od 17.Č E L I K O V I Ć L j u b e N I K O . bolničarka. u odredu od 25. 1943. zemljoradnik. Bosanski Samac. vodnik voda. poginuo 22. 4. borac. član SKOJ-a. DUŠANIĆ-DAKIĆ Jove MILKA. borac. u odredu od 15. 4. zemljoradnik. 1945. u odredu od 10. u odredu od 20. 1945. zemljoradnik. 9. 4. član SKOJ-a. zemljoradnik. Crkvina. poginuo marta 1944. Gornja Slatina. borac. 1911. 1927. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. 1945. b o r a c . ĐURIĆ Gavrila CVIJAN. Srbin. Srbin. Brvnik. zemljoradnik. 2. borac. Srbin. zemljoradnik. Kruškovo Polje. 1945. borac. zemljoradnik u odredu od 20. borac. 1945. Crkvina. ĐORĐIĆ Pante RADOVAN. Crkvina. 1945. DUKOVIĆ Alekse DRAGO. ĐURIĆ Krste BOŽO. 1925. Tuzla. 1945. 1916. bolničarka. u odredu od 6. 1920. bravar. 9. 1926. S r b i n . u odredu od 20. borac. Gornja Slatina. 9. 1923. 4. Srbin. 1. 4. jula 1944. 1921. u odredu od 20. 1926. Musliman. zemljoradnik. Crkvina. Ledenice. 1945. poginula septembra 1944. 1944. Gračanica. borac. RVI. borac. umro 1977. Braniča. borac. 316 . DRUAĆIĆ Sejfe ABDULAH »Kula«. zemljoradnik. borac. Srbin. ĐEKIĆ Milana SAVO. Brvnik.

zemljoradnik. 4. Gajevi. Srbin. u odredu od 14. u odredu od 20. 1921. ĐURIĆ Milana STEVO. 1. borac. 1945. 1923. Srednja Slatina. 4. 1924. borac. DŽOMBIĆ Mihaila CVIJAN. u odredu od 12. Srbin. Gornja Slatina. u odredu od 15. 4. borac. u odredu od 10. Srednja Slatina. 1925. borac. 1. član KPJ. zemljoradnik. borac. umro 1965. 4. 1944. 1923. ĐAKIĆ Huseina ABID. zemljoradnik. zemljoradnik. Gajevi. 1945. Srbin. Bosanski Samac. 1919. 1943. u odredu od 6. 1945. Srbin. 4. Musliman. 1924. u odredu od 14. Gajevi. DŽOMBIĆ Pere CVIJETIN. zemljoradnik. ĐURIĆ Milana JOVO. ĐURIĆ Laze STEVO. Gajevi. Srbin. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. FITOZOVIĆ Mehmeda RIZAH. 1945. 1926. 1925. 1945. do 4. Brvnik. u odredu od 12. u odredu od 16. ĐAKIĆ Huseina RIZO. član KPJ. u odredu od 15. ĐURĐEVIĆ Steve ĐURO. Srbin. u odredu od 10. 3. Srbin. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. 1913. Gajevi. 1944. Srbin. Bosanski Samac. Srednja Slatina. Srednja Slatina. Crkvina. 4. 5. 1924. GAJIĆ Bože MILAN. trgovački pomoćnik. 1912. Srbin. borac. politički delegat voda. borac. 1945. borac. u odredu od 12. Srednja Slatina. zemljoradnik. borac. borac. 1945. Srbin. 1927. zemljoradnik. 1944. Gajevi. Srbin. DŽOMBIĆ Mihaila MILAN. 1945. 1920. 4.ĐURIĆ Gavrila DUŠAN. u odredu od 4. zemljoradnik. 1920. 4. GANILOVIĆ Teše TEODOR. 1945. u odredu od 8. Srbin. 1945. borac. 3. 1945. 1945. FILIPOVIĆ Jove MIHAJLO. Srbin. zemljoradnik. Obudovac. Bosanski Samac. borac. DŽOMBIĆ Pere BOŽO. u odredu od 15. borac. 1. 4. ĐURIĆ Nike RAJKO. u odredu od 12. Gajevi. 1922. borac. GAJIĆ Bože RADOVAN. 1943. u m r o 1980. u odredu od 10. omladinski rukovodilac. borac. DŽOMBIĆ Marka JOVO. 1923. zemljoradnik. 4. Srbin. zemljoradnik. u m r o 1978. u odredu od 10. 1944. 1922. 1945. Srbin. borac. zemljoradnik. 1945. radnik. Gajevi. zemljoradnik. Srbin. GANILOVIĆ Jove BOŠKO. Musliman. Batkuša. 4. Musliman. borac. 1928. 1924. 4. 7. 4. u odredu od 10. 1915. umro 1976. 317 . 1944. trgovački pomoćnik. u NOB od 10. DŽOMBIĆ Riste BOŽO. zemljoradnik. borac. 1919. borac. u odredu od 15. 4. u odredu od 7. ĐURIĆ Krste SPASOJE. ĐURIĆ Nike ĐORĐE. 1945. borac. u odredu od 15. Batkuša. 1945. šegrt. Srbin. ĐURIĆ Ilije MAKSIM. u odredu od 14. borac. 1928. 4. Srbin. 4. Srbin. Gajevi. 9. zemljoradnik. 4.

u odredu od 20. politički komesar čete. borac. GLUVAĆEVIĆ Pere ΤΟΜΟ. u 2. zemljoradnik. IZETBEGOVIĆ Mustafe BAHRIJA. zemljoradnik.GAZETIĆ Ilije ILJKO. u odredu od 2. obućar. Ledenice. 1917. Gajevi. u odredu od 10. 3. član SKOJ-a. Gornja Slatina. trgovački pomoćnik. 1925. borac. IGNJATOVIĆ Rade NIKOLA. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustafe JUSUF. 12. 3. 318 . ILIĆ Ljube MILJO. Crkvina. 1943. Bosanski Samac. 1926. HASANČEVIĆ Muharema HUSNIJA. Srbin. u m r o 1950. 1944. 1928. HADŽIJUSUFOVIĆ Jusufa MERSAD. 3. brico. 9. 4. zemljoradnik. 2. radnik. 1923. 1922. u odredu od 19. Srbin. Kozluk. u odredu od 7. u odredu od 10. u odredu od 12. 1. Bosanski Šamac. 1943. borac. 1924. u NOB od jula 1943. komesar bataljona. đak u odredu od 10. 1944. Srbin. 1923. 1945. 1922. 1944. 1928. u odredu od 20. Musliman. 3. zemljoradnik. 2. ILIŠKOVIĆ Stanka JOVAN. 4. službeod 17. član SKOJ-a. borac. Musliman. HADŽIJUSUFOVIĆ Muharema ALIJA. Musliman. 1944. 1944. član KPJ. 3. Musliman. 1945. bravar. u odredu od 7. Musliman. Bosanski Šamac. 1944. 1945. 1914. 1944. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. kočijaš. borac. borac. 1943. borac. Bosanski Šamac. Srbin. 2. desetar. Srbin. zemljoradnik. Srbin. 1922. 1944. 1945. 1923. 1945. Crkvina. 1945. HALILOVIĆ Ibre MUSTAFA. 9. Srbin. 1945. u odredu Salke IBRAHIM. borac. u odredu od 25. 10. GIBIĆ Emina HASIB. IBRALIĆ Dede MUHAREM. borac. 1926. 1944. 3. trgovački pomoćnik. 1918. poginuo februara 1945. 1930. 1923. Bosanski Samac. u odredu od 15. borac. Gornja Slatina. borac. u odredu od 10. GRBIĆ Stanka DUŠAN. 1920. 1944. 10. IBRALIĆ Dede MEHMED. član SKOJ-a. Bosanski Samac. u odredu od 10. 9. Srbin. zubar. Braniča. u odredu od 28. zemljoradnik. borac. Bosanski Šamac. u odredu od 15. borac. u odredu od 19. u odredu od 15. 1943. Musliman. Musliman. HARČINOVIĆ nik. u Odredu od 11. HARČINOVIĆ odredu od 10. ILIŠKOVIĆ Jovana MILORAD. GLUVAČEVIĆ Spasoja MARKO. zemljoradnik. Salke SULEJMAN. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustave IBRAHIM. 1945. borac. borac. u odredu od 16. 1923. u odredu od 28. Musliman. 2. Srbin. borac. Bosanski Samac. Musliman. 3. 1926. član KPJ. Musliman. Crkvina. umro 1946. HADŽIALIJAGIĆ Smaje HAZIM. Gornja Slatina. Braniča. zemljoradnik. obućar. 1923. 1927. 1944. Bosanski Šamac. 1926. 9. član SKOJ-a. IGNJATOVIĆ Rađe ĐORĐE. Srbin. Musliman. Gradačac. 3. Gornja Slatina. GAZETIĆ Rade PERO. Musliman. borac. Musliman. Bosanski Šamac. desetar. zemljoradnik. Bosanski Šamac.

borac. zemljoradnik. poginuo 10. JASENICA Ibrahima HASAN. 1945. u odredu od 12. borac. Srbin. član KPJ. u odredu od 31. borac. Obudovac. 1924. 1922. zemljoradnik. 1920. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. Srbin. KADIĆ Hamida RAIF. zemljoradnik. radnik. Busovača. 1921. Srbin. Gornja Slatina. Srbin. borac. 1943 do 4. član KPJ. Srbin. KERTIĆ Đorđa VASO. 9. Srbin. JOŠIĆ Kuzmana PERO. 1943. 1945. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. u odredu od 20. Srbin. u odredu od 10. 1945. 1916. Srbin. radnik. 2. borac. zemljoradnik. 5. 319 . Srbin. u odredu. zemljoradnik. zemljoradnik. Brvnik. u odredu od 10. 1945. u NOB od 1942. 1945. borac. u odredu od 1. 5. 4. 1944. JOVANOVIĆ Gojka JEVTO. 1924. 1. trgovački pomoćnik. 9. 4. Srbin. Bosanski Samac. Obudovac. Batkuša. komesar čete. KASAPOVIĆ Arse STEVO. Brvnik. član SKOJ-a. borac. 1929. umro 1972. 9. 1924. Bosanski Samac. JOŠIĆ Steve MILAN. zemljoradnik. borac. Pisari. 1925. u odredu od 10. KEREZOVIĆ Boška JOVO. Srbin. vodnik voda. u odredu od aprila 1945. 1921. 1943. Bosanski Samac. 1945. Musliman. 1943. komandir čete. 4. 3. borac. borac. JOVIĆ Živka JOVO. poginuo 10. u odredu od 2. Srbin. član SKOJ-a. borac. Fojnica. JOS1POVIĆ Steve MILIVOJE. Bosanski Samac. Musliman. 1. 1943. Obudovac. Turić. zemljoradnik. Pisari. u odredu od 28. 9. Batkuša. u odredu od 7. u odredu od 15. Donja Slatina. 1945. u odredu od 13. KASUMOVIĆ Kasima RIZO. 3. Odžak. Gornja Slatina. Srbin. u odredu od 12. borac. 1945. 1923. 1930. KARIĆ Salke MUSTAFA. Srbin. Donja Slatina. komesar bataljona. Crkvina. JELISIĆ Petra NEDELJKO. Musliman. u odredu od 15. 4. JEKIĆ Joce ILIJA. 1945. 1. umro 1975. član KPJ. zemljoradnik. 1944. 1926. 1928. Sibovac. borac. 4. 4. 4. 1920. član KPJ. 1924. 10. u odredu od 15. 2. Braniča. KASAPOVIĆ Arse ΤΟΜΟ. u odredu od 10. 10. JOVANOVIĆ Rade MILAN. zemljoradnik. borac. u odredu od 5. JAĆIMOVIĆ Spasoja PAVLE. Jugosloven. u odredu od aprila 1944. Musliman. zemljoradnik. 1914. poginuo maja 1945. desetar. Bosanski Samac. 5. 1945. JOŠIĆ Kuzmana SAVO. đak u odredu od 20. borac. 1944. namještenik. umro 1973. Donja Dubica. KEREZOVIĆ Đoke LJUBOMIR.IZETBEGOVIĆ Izeta MIRZO. borac. 1927. u odredu od 20. 1919. KLADNJAK Alije MUHAMED. Obudovac. JOVIC Cvijana ALEKSANDAR. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. 1927. Srbin. Srbin. 1926. komandir voda. 1925. u NOB od jula 1943. 3. KERTIĆ Peje MAKSO. zemljoradnik. 1944. u odredu od aprila 1944. 1945. Musliman. 1923. zemljoradnik. Musliman. Gornja Slatina. umro 1977. 1944.

9. 1923. Musliman. Srbin. radnik. Srbin. 1920. poginuo u Obudovcu. Alojza LJUBA. VII 1943. KOJIĆ Pavla PAVLE. đak. 1921. 1943. Miloševac. 1945. 1943. Srbin. Srbin. 1920. 1943. 9. 4. zemljoradnik. u odredu od 2. 1943. KUREŠEVIĆ Sime ILIJA. umro 1975. zemljoradnik. 1921. đak u od15. u odredu od 10. borac. borac. 9. LAZAREVIĆ Pere VID. borac. u odredu od 20. KUREŠEVIĆ Toše OSTOJA. Viktora JURIJE. Crkvina. 1911. borac. borac. borac. u odredu od 13. Srbin. u odredu od 20. 1924. 1945. borac. 1924. zemljoradnik. u NOB od 10. Srbin. 1930. LUJIĆ Jevte ALEKSANDAR . 14. Miloševac. KOJIĆ Đure PERO. Srbin. umro 1980. Pisari. zemljoradnik. 9. Crkvina. SR Slovenija. 1925. u odredu od marta 1944. Obudovac. Musliman. Laže. u odredu od 15. borac. do 4. Srbin. Slovenac. LUJIĆ Gojka MARKO. Srbin. Batkuša. Slovenac. KOSANIĆ Veselina MIHAJLO. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. Crkvina. 1944. u odredu od marta 1944. 8. 1945. dou odredu od 10. Musliman. LUJIĆ Marka KOJO. poginuo 10. Sežana. SR Slovenija. avgusta 1944. 1932. Obudovac. zemljoradnik. 1921. 1944. KOJIĆ Save MIĆO. u odredu od 20. 4. Monj. LUJIĆ Marka DUŠAN. bolničarka. Srbin. zemljoradnik. 1945. borac. 320 . zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Maribor. zemljoradnik. 1927. 1926. borac. borac. borac. 8. KUJUNDŽIĆ Mehmeda ALIJA. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. Maribor. borac. 1943. 2. radnik. 1924. zemljoradnik. Bosanski Šamac. zemljoradnik. 1944. SR Slovenija. 4. poginuo 10. zemljoradnik. član KPJ. Pisari. u odredu od 20. Trbovlje. LUKIĆ Marka MIĆO. borac. 1943. Monj. komesar čete. 1943. Srbin. u odredu od 15. član SKOJ-a. u odredu od 2. u odredu od 28. borac. Srbin. Slovenka. KUREŠEVIĆ Steve PERO. 5. Srbin. 4. Bosanski Šamac. radnik. 1925. 12. Pisari. đak u NOB od 27. 4. 2. 1945. KOSTIĆ Luke MARKO. borac. KODRE Ivana VIKTOR. 1943. 4. KOJIĆ Petra MARKO. 4. Crkvina. Srbin. 3. 1944. KUJUNDŽIĆ Mehmeda HUSEIN. LUJIĆ Nike MITAR. Obudovac. u odredu od 15. Srbin. 1928. 4. zemljoradnik. borac. u od10. borac. Miloševac. Gornja Slatina. 1945. 1897. zemljoradnik. 10. u odredu od 20. borac. Tumpej. borac. 12. borac. umro 1971. 9. 1911.KODRE redu od KODRE redu od KODRE maćica. Bosanski Šamac. 1943. Viktora BREDA. 1945. zemljoradnik. 1943. 1908.ACO. član SKOJ-a. 1. 1944. u odredu od 14. 10. u m r o 1969. u odredu od 15. 1926. KURBAŠIĆ Bege BEGAN. Slovenka. 1945. Gornja Slatina. 1924. SR Slovenija. 1926.

1945. Srbin. zemljoradnik. MARKOVIĆ Đorđa CVJETKO. u odredu od 12. umro 1978. zemljoradnik. 1945. Baktuša. u odredu od 3. Musliman. u odredu od marta 1944. borac. Srbin. 1945. borac. 1922. Srbin. Srbin. borac. Derventa. 9. 9. juli 1943. Crkvina. 1945. borac. zemljoradnik. Srbin. 4. 4. Srbin. vodnik voda. u odredu od 25. 1921. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. 4. 1945. 1943. u m r o 1970. 1926. u odredu od 25. 1943. Donja Slatina. u odredu od 20. borac. borac. Braniča. Braniča. 1919. Srbin. Obudovac. 1925. Batkuša. u odredu od 20. Srpkinja. Bosanski Samac. 5. 1943. Crkvina. poginula 1944. Pisari. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od 10. u odredu od 6. Foča. Crkvina. zemljoradnik. u odredu od 28. zemljoradnik. radnik. MARINKOVIĆ Rade MIRKO. LUKIĆ Pere STEVO. MANDARIĆ Nikole AVGUSTIN. član KPJ. domaćica. član KPJ. Hrvat. zemljoradnik. radnik. poginuo aprila 1944. MAKSIMOVIĆ Veljka DUŠAN. Braniča. Srbin. 4. Srbin. 1906. Crkvina. 1945. 3. MAKSIMOVIĆ Maksima MIROSLAV. zemljoradnik. desetar. u odredu od 10. 1943. 4. 1945. 1920. poginuo maja 1945. zemljoradnik. poginuo novembra 1943. Crkvina Srbin. 1923. borac. 1943. 1916. trgovački pomoćnik. MARJANOVIĆ Obrada LAZAR. borac. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1925. D. u odredu od maja 1944. Pisari. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. Srbin. MARJANOVIĆ Todora KOŠTA. Braniča. 10. 321 . Crkvina. MAKSIMOVIĆ Đorđa PERO. 2. 1927. 1924. 1926. Crkvina. 9. 8. 1925. 1944. Crkvina. u NOB 27. 9. MAKSIMOVIĆ Nike SAVO. 1943. 1943. u odredu od jula 1944. Srbin. D. u odredu od 15. 12. 1943. u odredu od 15. 10. Romanija. borac. borac. u odredu od 20. Srbin. zemljoradnik.LUKIĆ Mitra SIMO. borac. 4. Braniča. borac. borac. Braniča. D. Srbin. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. 1919. Srbin. MARKOVIĆ Ignjata PETAR. 1922. 1924. MARJANOVIĆ Rade CVIJAN. 9. MAKSIMOVIĆ Milivoja UUBOMIR. u odredu od 3. MADŽAREVIĆ Osme HASAN. 9. u NOB od 27. u odredu od 10. 1925. zemljoradnik. u m r o 1982. 1909. MAKSIMOVIĆ Nikole SIMO. intendant bataljona. zemljoradnik. 1944. Srbin. Srbin. MARINKOVIĆ Rade MILUTIN. 1943. MASLIĆ Marka LAZAR. MARKOVIĆ Miče JELA. u odredu od 20. 1907. borac. Pisari. MARJANOVIĆ Todora SPASOJE. borac. Srbin. 1919. u odredu od 15. borac. borac. Srbin. 1945. Srednja Slatina. 1943. u odredu od 20. zemljoradnik. 4. Pisari. 1945. 1919. MARKOVIĆ Koste NEDO. zemljoradnik. D. borac. zemljoradnik. 7. Crkvina. u NOB od 27. u odredu od 6.

1943. 4. zemljoradnik. MITROVIĆ Boška BOZO. u odredu od 2. 1944. 1943. 1943. 1902. zemljoradnik. u odredu od 12. 1918. Srbin. Crkvina. desetar. 9. u odredu od 15. borac. u odredu od 20. 9. Musliman. 322 . 1943. MIHALJČIĆ Đorđa PAVLE. MIHALJĆIĆ Spasoja NIKOLA. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. gimnazijalac. 4. Grebenice. 1929. zemljoradnik. poginuo jula 1944. Brvnik. Srbin. od 25. 1945. 9. Grebenice. 1926. 1942. Srbin. MIRKOVIĆ Đorđa JOVO. 1890. 1915. 1923. u odredu od 8. 4. Kruškovo Polje. Srbin. u odredu od 27. 1926. član KPJ. MIHALJĆIĆ Đorđa PERO. Donja Slatina. 1923. Pisari. 1945. Bosanski Samac. umro 1975. 1945. 1921. MIĆIĆ Jovana STEVO. Gornja Slatina. Kruškovo Polje. u odredu od 5. Srbin. 1943. 1945. borac. borac. Srbin. Srbin. MIHALJĆIĆ Đure SPASOJE. 1945. 11. 4. 1917. komandant bataljona. u odredu od februara 1944. član SKOJ-a. Srbin. Srbin. 9. zemljoradnik. u NOB od 1. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. MILOVANOVIĆ Mile LUKA. zemljoradnik. MILIĆEVIĆ Marka PETAR. MIHALJČIĆ Marka ĐORĐE. zemljoradnik. Brvnik. borac. MLINAREVIĆ Petra JOVICA. u NOB od avgusta 1943. 9. u odredu od 15. u odredu od 21. komandir čete. 1925. u odredu od aprila 1944. u odredu od septembra 1943. Brvnik. zemljoradnik. Gornja Slatina. 1924. Crkvina. MITROVIĆ Ljube UUBOMIR. u odredu od 15. Srbin. član KPJ. borac. MILOVANOVIĆ Jove ILIJA. Gornja Slatina'. u NOB od marta 1942. Srbin. 5. 7. borac. u odredu od 14. MILADINOVIĆ Stanka JOVAN. borac. borac. Gornja Slatina. 1943. 4. u odredu od 20. MIĆIĆ Jelisije TOŠO. u odredu od 24. MILANO VIC Cvijana RADIVOJE. poginuo 1. Srbin. borac. zemljoradnik. borac. borac. 1944. u odredu. Srbin. u NOB od 20. poginuo 1945. 4. 2. 1924. Crkvina. 1912. 1921. u NOB od 27. 1944. Srbin. borac. borac. 1945. zemljoradnik. 1922. Crkvina. Srbin. MITROV1Ć Luke SVETOZAR. Srbin. 1943. 1945. zemljoradnik. 1913. u odredu od 24. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 15. Kruškovo Polje. 3. Crkvina. borac. Gornja Slatina. član KPJ. 1. 1945. 1930. zemljoradnik. 1943. 2. 11. 1919. zemljoradnik. Brvnik.MEŠIĆ Osmana SAFET. zemljoradnik. član SKOJ-a. 3. juna 1969. Srbin. 1933. Gornja Slatina. borac. borac. zemljoradnik. MILOVANOVIĆ Luke MIRKO. 9. u odredu od 10. MIHAJLOVIĆ Mike CVIJETIN. 4. 1945. 1944. 1. Srbin. Crkvina. MIHALJĆIĆ Spasoja LAZAR. umro 8. pozadinski radnik. Srbin. u NOB od avgusta 1943. 1922. borac MILJIĆ Mihaila PERO. Srbin. đak. u odredu od 20.

1922. Braniča. zemljoradnik. 4. Brvnik. u odredu od 15. u odredu od 10. 1943. u odredu od 24. Obudovac. Gajevi. borac. Obudovac. MITROVIĆ Steve OSTOJA.MIĆO. Modrica. Srbin. 4. zemljoradnik. borac. član SKOJ-a. NIKOLA. 1944. 1944. borac. 1918. zemljoradnik. 1945. borac. 4. u odredu od 10. Srbin. đak. borac. u odredu od 15. u odredu od 10. u odredu od 6. 1925. Gornja Slatina. 1945. MOJIĆ Pere MILAN. 1926. 1942. član KPJ. Crkvina. 1945. MOKRIĆ Laze TATOMIR. u odredu od 28. zemljoradnik. 1944. NESTOROVIĆ Mitra PERO. radnik. MURATOVIĆ Ibrahima SULEJMAN. borac. borac. član KPJ. 1916. 1943. radnica. Braniča. NIŠLIĆ Huseina SAFA. Bosanski Samac. MITROVIĆ Saila MIKA .U·™« MITROVIĆ Jelisija MARKO. 1945. desetar. zemljoradnik. Musliman. 4. u odredu od 16. Srbin. borac. u odredu od 17. 1945. u odredu od 20. Srbin. Brvnik. u odredu od 10. politički komesar čete. 1922. 4. u odredu od 20. 1945. omladinski rukovodilac. 3. 4. 1924. MITROVIĆ Milivoja VLADO. Muslimanka. od 13. u NOB od 19. 1926. borac. NASTIĆ Naste SVETO. zemljoradnik. 9. borac. 1. Srbin. 1926. u odredu od 10. zemljoradnik. borac. 11. zemljoradnik. 1915. 1920. 2. 1924. radnik u NOB od 7. 1924. 1945. borac. MITROVIĆ Đoke MIĆO. 1943. umro 1978. Srbin. šegrt. Srbin. 1945. NIKOLIĆ Jelisija MILAN. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. 1924. MITROVIĆ Jovana SPASOJE. Crkvina. 323 . Srbin. radnik. 1942. 1945. 1929. u odredu od 28. u odredu od 5. 4. NESTOROVIĆ Mitra MARKO. umro 1945. zemljoradnik. član KPJ. 1945. 2. u odredu od 12. 4. Pere KOJO. borac. Musliman. 1945. u odredu od 15. u odredu od 5. 9. 2. borac. 1945. zamjenik obavještajnog oficira brigade. 1926. 1928. 1924. Obudovac. zemljoradnik. 4. MUSTAFIĆ Hasana FETIŠ. Bosanski Šamac. 1945. 1944. NIKOLIĆ Živana PETAR. Srbija. u odredu od 8. Srbin. Crkvina. 4. 1943. 9. 2. Crkvina. 3. Gornja Slatina. Srbin. Brvnik. borac. NOVAKOVIĆ Jelisija PETAR. 8. zemljoradnik. u odredu od 25. umro 1954. Obudovac. Srbin. Srbin. 7. NEZIROVIĆ Derviša DŽEMAL. Gornja Slatina. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 14. Musliman. NEDIĆ Jovana NIKOLA. Braniča. 1930. Srbin. NIKOLIĆ Marka NEDO. Bosanski Samac. Bosanski Samac. 1929. MITROVIĆ Dake VESELIN. Srbin. Srbin. 1944. zemljoradnik. borac. 3. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. borac. NEDIĆ Boška JOVAN. 4. borac. 1924. Srbin. u odredu od 25. Srbin. 4. u NOB. borac. 1904. 1925.

9. Srbin. 9. 1945. Crkvina. 1917. 1924. Obudovac. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. umro 1972. PERIĆ Pere ĐORĐE. 1923. Kozluk. PAVLOVIĆ Mile NIKOLA. OSTOJIĆ Pere OSTOJA. 1943. PETROVIĆ Slavke MARJAN. zemljoradnik. Pisari. Pisari. Srbin. 9. 1945. član KPJ. 1943. 1928. Pisari. Gornja Slatina. zemljoradnik. 5. u odredu od 15. u NOB od 22. Srbin. 9. u m r o jula 1944. učitelj. Zvornik. zemljoradnik. umro 1952. u odredu od 20. 1923. zemljoradnik. OSTOJIĆ Cvijana PERO. 1917. Srbin. u odredu od 25. Pisari. član KPJ. Braniča. Donja Slatina. Crkvina. Pisari. 1943. u odredu od 20. u odredu od februara 1944. član KPJ. u odredu od 28. 1912. Srbin. PAVLOVIĆ Živka ŽIVAN. 1945. Donja Slatina. u odredu od 20. borac. PERUNOVIĆ Zarija VASILIJE. poginuo. u odredu od 10. Trnava. umro 1968. u odredu od marta 1944. borac. avgusta 1944. poginuo aprila 1944. u NOB od 1941. Pisari. 1945. Srbin. 1943. umro 1976. 4. komandir čete. PISAREVIĆ Mile LJUBOMIR. u odredu od marta 1944. Srbin. PISAREVIĆ Nike TOMISLAV. 1943. u odredu od 17. 1924. PETKOVIĆ Nikole CVIJAN. zemljoradnik. u NOB od 1942. 1918. 1924. Brvnik. zemljoradnik. 1945. u odredu od novembra 1943. PISAREVIĆ Nike NEDO. 1926. 9. u odredu od 20. u odredu od 20. u m r o 1972. član SKOJ-a. borac. 4. borac. borac. PAVLOVIĆ Luke PAVLE. Tišina. PISAREVIĆ Luke JOVAN. borac. zemljoradnik. borac. Monj. PETROVIĆ Ostoje BOŠKO. Crkvina. 1915. poginuo 1944. Srbin. borac. zemljoradnik u odredu od 8. umro 1954. 1927. 4. 1943. u odredu od 20. Srbin. u odredu od novembra 1944. 9. Srbin. 9. Srbin. borac. zemljoradnik. borac. 4. zemljoradnik. borac. PISAREVIĆ Nike JOVO. 1923. 1945. 1943. Pisari. 9. borac. 1928. poginuo 10. borac. borac. 1945. 1922. PISAREVIĆ Pere BRANKO. 1926. 1918. borac. 1922. borac. Ozren. zemljoradnik. borac. 4. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. Brvnik. Obudovac. 9. PETROVIĆ Živana STOJAN. komandant bataljona. zemljoradnik. 1926. 4. poginuo februara 1945. Srbin. Srbin. poginuo jula 1944. 1926. borac. PEJIĆ Miloša ĐORĐE 1927. 1945. Srbin. Srbin. Srbin. zemljoradnik. PETKOVIĆ Toše DAKO. 1943. u odredu od 20. 324 .OBRENOVIĆ Jove MIKA. zemljoradnik. Pisari. Srbin. u odredu od 14. Srbin. borac. Srbin. Srbin. Srbin. 1917. u odredu od 15. zemljoradnik. 5. Donja Slatina. PISAREVIĆ Vida JOVAN. borac. jula 1943. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. Gornja Slatina. zemljoradnik. umro 1973. Srbin. Srbin. u odredu od 15. nepoznato vrijeme i mjesto. Crkvina. borac. PISAREVIĆ Pante MITAR. zemljoradnik. PETROVIĆ Zaharija TRIVO. zemljoradnik.

SAVIĆ Stanka MIRKO. 4. u odredu od 20. Bosanski Šamac. Crkvina. 1945. Srbin. u odredu od 12. RADULOVIĆ Đorđa GRUJO. SAVIĆ Pere JANKO. u odredu od 12. član KPJ. Srbin. komandir čete. 1926. 1923. Pisari. RISTIĆ Riste ĐORĐE.BORO. u odredu od 18. borac. u NOB od avgusta 1941. u odredu od 20. 1917. Musliman. 4. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. 1925. član KPJ. u odredu od 25. PIVAŠEVIĆ Milovana LAZAR. u odredu od 10. 1927. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. Obudovac. 1910. PRCIĆ Ševke FERID. 1943. u odredu od 20. 1945. zemljoradnik. poginuo novembra 1945. 1945. Gornji Žabari. Gajevi. 1969. intendant odreda. POPOVIĆ Mojsija BORIVOJE . borac. u NOB od juna 1943. poginuo decembra 1943. RADIVOJEVIĆ Đorđa JOVO. 1923. član KPJ. u odredu od 20. zemljoradnik. 1943. borac. član KPJ. radnik u odredu od 10. zemljoradnik. Srbin. SAVIĆ Rade SAVO. 2. 1945. Musliman. SALKIĆ Ibrahima MEHMED. Srbin. SAVIĆ Blagoja MIĆO. SAVIĆ Rade PERO. zemljoradnik. Crkvina. radnik. Brčko. Obudovac. 3. 1945. zemljoradnik. 1910. Gajevi. Srbin. borac. u odredu od 10. 9. 1943. 1916. radnik. RISTIĆ Pere ĐORĐE. u odredu od 12. Musliman. 1921. u odredu od 10. 9. Tišina. Srbin. borac. desei:ar. 1943. 1944. REPĆIĆ Huseina ALIJA. u odredu od 10. diplomirani pravnik. PISAREVIĆ Pante ŽIVAN. 9. Srbin. 1927. trgovački pomoćnik. POPOVIĆ Cvjetka PERO. 9. 2. Vražići. Donja Slatina. 1943. 1921. u odredu od 10. borac. Bogutovo Selo. 9. borac. Srbin. 4. umro 1975. 3. u odredu od 7. Bosanski Šamac. Gornja Slatina. Srbin. 1945. Srbin. u NOB od septembra 1943. 4. 1924. zemljoradnik. Bosanski Šamac. umro 1982. poginuo 15. 1920. Srbin. 1928. 1921. POPOVIĆ Joce JOCO. komandir čete. borac. Obudovac. 1924. POPOVIĆ Đorđa CVIJAN. Gajevi. borac. zemljoradnik. umro. 1945. zemljoradnik. borac. SAVIĆ Nikole KONSTANTIN. 1943. 1913. borac. Srbin. i komande Posavsko-trebavskog područja. u odredu od 28. u odredu od 13. Srbin. borac. Crkvina. borac. 1927. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1921. Bosanski Šamac. zemljoradnik. Gajevi. Pisari. Srbin. u odredu od 14. Srbin. 1913. umro 1953. zemljoradnik. vodni delegat. 4. 1944. 4. 1944. 1945. 4. 1924. RISTIĆ Tanasije PERICA. 1944. 12. zemljoradnik. 1945. u odredu od 17. zemljoradnik.PISAREVIĆ Nike VOJISLAV. 1945. Srbin. Musliman. politički komesar odreda. borac. u odredu od 15. član KPJ. u odredu od 15. zemljoradnik. 4. 1945. Gajevi. 1. Srbin. šegrt. POROBIĆ Osmana SMAJO. 325 . 4. Srbin. 1943. Bukvik. Brvnik. 4. 9.

u odredu od 10. Gajevi. u odredu od 1. 1945. 1945. komesar ćete. 1943. SIMEUNOVIĆ Sime VLADIMIR. Obudovac. 1921. Srbin. Bosanski Samac. 4. u odredu od 10. borac. borac. u odredu od 25. Obudovac. u odredu od 15. borac. Gajevi. SIMEUNOVIĆ Jove JOVO. 1923.1943. Gajevi. SEKULIĆ Radovana ĐORĐE. 1943. 1945. zemljoradnik. u odredu od 6. 1945. SIMIĆ Miloša BOŽO. zemljoradnik. u odredu od 16. 1943. 1945. Srbin. 1945. SIMENDIĆ Stanka JOVO. 1945. 1917. borac. borac. 1923. 1914. Obudovac. u odredu od 12. 1919. radnik. najamni radnik. u odredu od 12. Gornja Slatina. 1916. borac. 4. 4. 1910. 1945. 1915.SEKULIĆ Miloša BOŽO. SOFRENOVIĆ Mitra BOŽO. Srbin. zemljoradnik. borac. Srbin. SIMIČEVIĆ Miloša ŽIVAN. 12. 1945. 4. zemljoradnik. u m r o 1965. 4. Srbin. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1945. u odredu od 1. zemljoradnik. Gajevi. u odredu od 15. zemljoradnik. borac. 4. u odredu od 20. Gajevi. umro 1974. SIMIČEVIĆ Dake BORISLAV. 1921. stolar. zemljoradnik. 4. SIMEUNOVIĆ Lazara LAZO. umro 1981. 1923. u Odredu od I. zemljoradnik. 11. 1926. Srbin. borac. 1945. 1945. Srbin. 1922. u odredu od 8. 1918. 1945. vodnik voda. 326 . 9. Srbin. 10. u odredu od 3. borac. 4. 4. 1925. borac. 9. 4. Gornja Slatina. Gajevi. Srbin. Srbin. borac. 1920. 1924. Srbin. Obudovac. 1926. 1923. zemljoradnik. 1945. u odredu od 12. Obudovac. 4. Srbin. 1945. Gajevi. borac. zemljoradnik. u odredu od 14. Gajevi. SIMEUNOVIĆ Jačima BOŽO. zemljoradnik. borac. Obudovac. Srbin. u odredu od 10. u odredu od 12. SIMEUNOVIĆ Obrada MILAN. borac. zemljoradnik. član KPJ. Srbin. SIMIČEVIĆ Jove UUBO. Gajevi. SIMEUNOVIĆ Marka ČEDO MIR. Gajevi. borac. u odredu od 20. borac. 1927. zemljoradnik. SJENČIĆ Pere MILORAD. Srbin. zemljoradnik. Crkvina. Crkvina. zemljoradnik. 4. Musliman. Srbin. SIMEUNOVIĆ £>oke PETAR. SIMEUNOVIĆ Steve STEVO. u odredu od 10. SOFRENOVIĆ Laze MILAN. 1945. Srbin. Srbin. u odredu od 15. 4. 4. Srbin. 5. 4. borac. Srbin. 1945. SIMEUNOVIĆ Lazara Cvijetin. zemljoradni. Obudovac. Srbin. SOFRENOVIĆ Teodora NEDELJKO. 1928. SIMIĆ Pavla CVIJETIN. 1943 do 15. 2. zemljoradnik. u odredu od 10. Srbin. 4. SIMEUNOVIĆ Tanasije KOŠTA. član SKOJ-a. 1945. 1915. 1923. 1945. borac. borac. Pisari. 4. zemljoradnik. SMAJIĆ Kasima MUSTAFA.

Srbin. borac. 3. Modriča. u odredu od 12. STANKOVIĆ Ilije KRSTA. zamjenik komandira čete. 4. 4. 1923. STANKOVIĆ Teodora SPASOJE. u m r o 1953. 1944. u odredu od 20. 1913. poginuo marta 1944. Srbin. u odredu od 17. 1911. STOJANOVIĆ Krste JOVO. STEVANOVIĆ Krste VASKRSIJE. 1923. 9. STOJANĆIĆ Đure PETAR. 1945. Donja Slatina. 1944. 11. 327 . Srbin. zemljoradnik. 1923. STANIŠIĆ Ljuboja STANKO. 4. borac. STANIŠIĆ Miče JOVAN. Srbin. 1944. STO JANO VIĆ Bože BOŠKO. politički radnik. STOJANOVIĆ Nikole MARKO. borac. Srbin. 4. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornja Slatina. Srbin. član KPJ. u m r o 1970. borac. do 4. 1944. član KPJ. u odredu od 20. Gornja Slatina. Obudovac. borac. 1943. u odredu od 20. 4. Srbin. 1. 7. Gornja Slatina. u odredu od 15. STOJANČEVIĆ Jove ĐORĐE. 1895. 1926. Srbin. 1945. 1890. 1925. u m r o 1971. 1945. poginuo polovinom avgusta 1944. u odredu od 12. Bukvik. Srbin. STANKOVIĆ Teodora STOJAN. u odredu od 20. STOJANOVIĆ Pere VASKRSIJE. u odredu od 15. 4. Srbin. Obudovac. 1890. zemljoradnik.STAJIĆ Ilije JOVO. 1923. 1943. 9. 1945. zemljoradnik. 1943. STANIŠIĆ Lazara VLADIMIR. Gornja Slatina. 1923. 1923. Srbin. 1943. 2. u odredu od 15. zemljordnik. Donja Slatina. Tišina. Srbin. 1945. 1942. 3. 1945. STANKOVIĆ Ilije CVIJETIN. radnik. 9. 1926. 1945. Srbin. STANKOVIĆ Vase MILORAD. borac. STEVIĆ Obrada PETAR. u NOB od 15. borac. u odredu od 20. umro 1972. borac. zemljoradnik. STAJIĆ Pere MARKO. borac. 1983. 9. umro 1972. u NOB od jula 1943. 4. zemljoradnik. Kruškovo Polje. 4. u odredu od 20. STOJANOVIĆ Andrije DRAGO. u odredu od aprila 1944. u odredu od 10. Gornja Slatina. borac. Srbin. Gajevi. zemljoradnik. Konjuh. Grebenice. u odredu od 12. Gornja Slatina. u NOB od 1. zemljoradnik. Srbin. 4. borac. 1943. 1920. Obudovac. 1918. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. 1926. zemljoradnik. Crkvina. STEVIĆ Mihajla OBRAD. Srbin. 4. borac. Srbin. Donja Slatina. radnik. borac. zemljoradnik. 1915. zemljoradnik. Crkvina. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. 1945. Gornja Slatina. borac. 1945. 9. zemljoradnik u odredu od 16. Srbin. šegrt. borac. u odredu od 15. u odredu od 1. STANIŠIĆ Jovana RADE. Obudovac. 4. zemljoradnik. STEVANOVIĆ Krste NEDELJKO. 1943. 1920. 5. borac. borac. 2. zemljoradnik. u odredu od 8. borac. 1924. borac. 9. Srbin. Srbin. u odredu od 15. 1922. u odredu od 15. 1945. u odredu od 15. 1945. 1944. u NOB od 8. Srbin. 1945. Brvnik.

TIHIĆ Salke RAMIZ. 4. ŠERIĆ Ibre HASAN. borac. Srbin. u odredu od 6. 1945. poginuo 10. u odredu od 20. TIHIĆ Mehmeda GALIB. Brvnik. 1. zemljoradnik. 1945. u odredu od 20. trgovac. Obudovac. 1918. TIHIĆ Muje PEŠAGA. 8. 1925. u odredu od 10. Musliman. u odredu od 6. 1923. 1941. 1925. Gornja Slatina. komesar bataljona. zemljoradnik. ŠIKANIĆ Sime PERO. 1. borac. član SKOJ-a. u odredu od 15. radnik. 1. od 12. Gornja Slatina. 1928. 1912. 4. zamjenik komandira čete. 1945. 1925. u odredu od 4.STOKIĆ Petra BOŽO. ŠKORIĆ Đorđa RADE. radnik. umro 1950. Musliman. u odredu od 5. u odredu od 20. zemljoradnik. avgusta 1944. ŠUOKIĆ Cvijana MILAN. 1944. Srbin. 9. u odredu od 15. TIHIĆ Hasana BEGAN. komandir čete. 1924. Musliman. član KPJ. borac. član KPJ. 4. 1945. ŠIKANIĆ Ilije CVIKO. ŠKUUEVIĆ Miče CVJETKO. Musliman. Srbin. 1945. 1043. u NOB od 15. u m r o 1982. u odredu od 12. 1944. 4. 4. TIRIĆ Saila SALIH. zemljoradnik. 1911. poginuo septembra 1946. TANASIĆ Tanasije JOVO. Musliman. 4. 4. Brvnik. zemljoradnik. 10. 1944. Srbin. ŠKULJEVIĆ Petra JOVAN. borac. u odredu od 15. 1944. Srbin. u odredu od 10. u odredu od 10. u odredu od 10. 1945. Braniča. Srbin. Brvnik. 1. Zvornik. u odredu od 10. 1922. Bosanski Samac. borac. Musliman. TANASIĆ Đure CVIJETIN. Srbin. Musliman. borac. 1943. SULJIĆ Emina IBRAHIM. komandir voda. 1913. 1944. 1927. Bosanski Samac. borac. borac. Braniča. 1945. 1925. 1925. 4. 328 . 1945. zemljoradnik. Tišina. 1. intendant bataljona. radnik u odredu od 15. član KPJ. radnik. Srbin. u odredu od 15. borac. radnik. Brvnik. član KPJ. borac. Bosanski Samac. 1944. TEŠIĆ Maksima CVIJETIN. radnik u odredu. Bosanski Samac. 1927. 1945. Musliman. komandir čete. 3. trgovački pomoćnik. TEŠIĆ Cvijana STJEPAN. 1920. 1944. borac. Musliman. poginuo februara 1945. 1927. zemljoradnik. 2. umro 1980. 1943. Bosanski Samac. 4. muzikant. u odredu od 10. Srbin. ŠAHINPAŠIĆ Fehima MIDRALEM. 1918. 1944. član KPJ. Monj. radnik u odredu od 4. 3. 3. 1914. zemljoradnik. u NOB od 19. 12. ŠKUUEVIĆ Jove BOGOUUB. 1928. zemljoradnik. Srbin. 1944. Srbin. zemljoradnik. ŠIKANIĆ Jelisija ILIJA. 1944. Srbin. umro 1975. Modrica. Brvnik. 4. Srbin. zemljoradnik. član KPJ. Bosanski Samac. 1923. radnik. član KPJ. 4. borac. 1945. zemljoradnik. 1917. Brvnik. SEHIĆ Mustafe OSMAN. u odredu od 20. 1945. borac. Obudovac. Srbin. Donja Slatina. Bosanski Samac. Bosanski Samac. borac. umro 1976. 1923. 4. SIKANIĆ Ilije ILIJA. borci. u odredu od 14. borac.

Srbin. zemljoradnik. borac. Bosanski Samac. VAJIĆ Stjepana ILIJA. u odredu od 1. borac. 1926. 4. Srbin. VASILJEVIĆ Veljka SIMO. 3. u odredu od 25. 4. 1924. borac. 1944. Srbin. Obudovac. borac. krznar.TODOROVIĆ Mitra ILIJA. Gornja Slatina. Kruškovo Polje. Gornja Slatina. 1945. TUZLAKOVIĆ Joce MIHAJLO. 1945. Gornja Slatina. TOVIRAC. zemljoradnik. 9. borac. zemljoradnik. borac. 1928. Crkvina. delegat voda. Braniča. član KPJ. 1923. 1945. u odredu od marta 1944. Srbin. u odredu od 1. borac. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. TOVIRAC Spasoja ĐORĐE. Crkvina. Gornja Slatina. borac. zemljoradnik. 1927. u odredu od 10. 1943. u odredu od marta 1944. 1903. 1922. zemljoradnik. Gornja Slatina. Srbin. Derventa. Gornja Slatina. 1903. Tišina. član SKOJ-a. VAJZOVIĆ Mustafe ATIF. u odredu od 17. TRIFUNOVIĆ Ignjata PERO. 4. član SKOJ-a. 1944. 1925. borac. 4. 8. u NOB od 20. Srbin. zemljoradnik. 1925. zemljoradnik. 1944. od 1. Srbin. 2. 1924. VASILJEVIĆ Vojke PETAR. poginuo 12. 329 . zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. zemljoradnik. od 15. Srbin. Srbin. zemljoradnik. 1914. VASILJEVIĆ Radovan BOSKO. 3. u odredu od 4. u odredu od 13. TUBAKOVIĆ Jove GAVRO. borac. VAJZOVIĆ Sulejmana SEAD. trgovac. Crkvina. umro 1971. 1925. Srbin. Srbin. borac. 1921. Srbin. desetar. Zvornik. TOVIRAC Perice JULKA. zemljoradnik. Tišina. 1945. borac. Tišina. Srbin. 4. 8. TOVIRAC Perice JOKA. zemljoradnik. Musliman. 1945. 1944. Gornja Slatina. 9. borac. Tišina. 4. Srbin. 1945. u odredu od marta 1944. poginuo januara 1945. 1945. zemljoradnik. 1921. 4. borac. 5. 3. Tišina. 1943. zarobljen oktobra 1944. Srbin. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 4. u odredu od 12. u odredu. u odredu od 19. VASILJEVIĆ Veljka GAVRILO. i ubijen. Crkvina. politički radnik. u odredu od marta 1944. borac. Srpkinja. član KPJ. Srbin. TRIFUNOVIĆ Rade JOCO. Perice KOŠTA. u odredu od 15. zemljoradnik. 4. Gornja Slatina. brico. borac. VAKIĆ Đure NIKOLA. borac. Srpkinja. 1944. Srbin. TUBAKOVIĆ Gavre PETAR. borac. u odredu od 20. zemljoradnik u odredu od 13. 1922. u odredu od 16. u odredu od 20. TUZLAKOVIĆ Živka LAZAR. 1943. u odredu od oktobra 1943. 1911. 1927. 1924. 1921. zemljoradnik. Srbin. u NOB. 1927. 1927. 9. VANCAGIĆ Jelisija JELISIJE. borac. Srbin. Borac. 4. VASILJEVIĆ Save STANKO. zemljoradnik. 1945. Gornja Slatina. TUBAKOVIĆ Gavre MILAN. 1945. TOMAŠEVIĆ Jove JOVO. umro 1972. Bosanski Samac. 1943. u odredu od marta 1944. Musliman.

Srbin. u NOB. Gornji Rahić Musliman. u odredu od marta 1944. 1945. ZORANOVIĆ Cvijana PETAR. Braniča. u odredu od 10. Srbin. u odredu od 13. pekar. Borci odreda sa područja opštine Brčko AHMETOVIĆ Fejze SUUO. 1943. Gornja Slatina. 1918. VUKSANOVIĆ Pere KOŠTA. član KPJ. zemljoradnik. Srbin. 1945. umro 1972. u NOB od 27. poginuo 1945. borac. borac. u odredu od marta 1944. 1943. 5. 1945. u odredu od 3. zemljoradnik. u odredu od 5. komandir pdeljenja. Gornja Slatina. 9. 1924. Donja Slatina. ARSENIĆ Doke GAVRO. i. kafedžija. u odredu od marta 1944. VUKSANOVIĆ Alekse NOVO. Tišina. 4. 4. ŽIVKOVIĆ Zivana MARIJAN. u odredu od 15. Braniča. radnik. Srbin. u odredu od 10. u odredu od 20. u odredu od 20. 7. 12. komandir čete. Bosanski Samac. u odredu od 10. zemljoradnik u odredu od 28. domaćica. 1920. 11. 9. Gajevi. Srpkinja. 1943. ZAIMOVIĆ Husnija ZAIM. Bosanski Samac. ZAIMOVIĆ Husnije HUSAN. ZORANOVIĆ Luke Živan. zemljoradnik. Bukvik. VIDOVIĆ Tanasija IGNJAT. ŽIVKOVIĆ Živka BORO. član KPJ. u NOB od 1. 1903. 4. VUKOVIĆ Petra MILAN. borac. 1945. borac. 4. zemljoradnik. u odredu od 21. u odredu od 18. Srbin. poginuo aprila 1945. zemljoradnik. član KPJ. 1921. 8. 4. 1945. ZUKIĆ Sulejmana ATIF. zemljoradnik. borac. 1924. Obudovac. ZORANOVIĆ Blagoja JOVAN. Srbin. 5. 1921. u NOB od 1943. Obudovac.VASILJEVIĆ Sime VELJKO. Bosanski Samac. Srbin. borac. Gornja Slatina. borac. ZORANOVIĆ Jove MARKO. VUKSANOVIĆ Jovana RAJKO. Srbin. 1922. Musliman. 3. Srbin. Obudovac. zemljoradnik. 1923. Tišina. 1922. u odredu od 1. borac. u odredu od 15. 1919. 1925. komandant mjesta. 1897. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Srbin. 1943. Gornja Slatina. 1922. 3. Musliman. 1945. 10. zemljoradnik. 9. 1928. 1927. 1944. intendant bataljona. Gornja Slatina. ALIKADIĆ SEMSO. Srbin. zemljoradnik. VUKSANOVIČ Zivana CVIJETIN. zemljoradnik. borac. 1944. 1928. 1944. član KPJ. borac. borac. 1945. Srbin. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. Musliman. 5. 1927. borac. Crkvina. u NOB od 15. zemljoradnik. 1893. 1924. Musliman. VUKOSAVLJEVIĆ Stanka MARIJA. 4. zemljoradnik. Bosanski Samac. Srbin. komandir čete. 1943. 1945. u odredu od 10. 1945. 1943. u odredu od 15. borac. u odredu od 13. 330 . 1922. borac. 1945. Srbin. VUČIĆEVIĆ Teodora NEDELJKO. u odredu od marta 1944. Srbin. od januara 1942.

BRKIĆ Jovana SPASOJE. 1925. 1943. BLAZEVIĆ Lazara STEVO. 1943. borac. zemljoradnik. u NOB od 1942. 4. 4. 1922. u odredu od 21. 1944. 11. član KPJ. umro 1948. borac. 10. borac. vodnik voda. zemljoradnik. Srbin. poginuo 1946. poginuo aprila 1944 na Majevici. Srbin. 4. 1943. borac. Srbin. član KPJ. 1944. od 1942. Bukvik. 1943. 10 1943. borac. Bukvik. u odredu od 15. 1923. u odredu od 15. komandant bataljona. Srbin. Čoseta. 10. 4. poginuo aprila 1946. Srbin. 1945. 1943. 1943. 1943. poginuo 1945. 1924. borac. 11. član KPJ. poginuo 1944. zemljoradnik. 1943. 1944. 1923. 10. trgovački pomoćnik. BAĆIĆ Koste NIKOLA. Bukvik. u odredu od 20. 9. Bukvik. član KPJ. 1943. 1945. 1919. Brčko. 11. Gračanica. Srbin. 1924. BAĆIĆ Marka ILIJA. zemljoradnik. 1943. 4. u odredu od 15. u odredu od 15. borac. u NOB od 15. u NOB od 1941. BOJIĆ Nede ALEKSA. 1927. BEŠIĆ Latifa IBRAHIM »Šipoš«. Bukvik. Srbin. 331 . BAĆIĆ Miljana VASO. u odredu od 10. Bukvik. RVI. borac. Bukvik. BAČIĆ Marka CVIJETIN. 9. u odredu od 25. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. komandir čete. 2. 1910. borac. Srbin. član KPJ. u NOB od 24. BEKRIĆ Muhameda RAMO. 1920. zemljoradnik. 1905. BAŠIĆ Vojke GAVRO. zemljoradnik. 1914. 1943. član KPJ. Bosanska Bijela. Krepšić. u odredu od 15. 1924. u NOB od 15. 11. Srbin. u NOB od 14. 9. 1920. u odredu od 10. CVIJETINOVIĆ Stoke PETAR. zemljoradnik. BEŠIĆ Ibrahima FERID. Bosanska Bijela. 1945. 1923. 1943. u odredu od 1943. 1916. zemljoradnik. Bukvik.ARSENIĆ Đoke ILIJA. 1920. Srbin. Bukvik. Bukvik. vodnik voda. 1945. Srbin. zemljoradnik. Srbin. 4. 1923. 1943. u odredu od septembra 1943. BAŠIĆ Koste PAVO. borac. u m r o 1961. CVIJETINOVIĆ Cvijetina CVIJETIN. u odredu od 20. CVIJETINOVIĆ Rajka MILORAD. borac. u odredu od 1944. član KPJ. Bukvik. član KPJ. 1. u odredu od 1943. Musliman. 1943. 1924. 4. Maoča. član KPJ. zemljoradnik. Srbin. u NOB. vodnik voda. intendant bataljona. u odredu od 1944. CVIJETINOVIĆ Krste LAZO. 1943. Bukvik. Bukvik. zemljoradnik. u NOB od 15. 1945. 1943. Musliman. 4. 10. 1912. zemljoradnik. Bukvik. BAĆIĆ Marka MITAR. poginuo 15. borac. zemljoradnik. Srbin. 1910. 1943. Srbin. u NOB od 15. zemljoradnik. BAŠIĆ Teše MAKSIM. CVIJETINOVIĆ Jovana NIKOLA. Srbin. u odredu od 20. Srbin. 2. borac. BAŠIĆ Koste CVIJETIN. 2. Srbin. 1914. 1944. u odredu od 20. u odredu od 10. borac. borac. Bukvik. Bukvik. zemljoradnik. u NOB od 15. u odredu od 15. 1. zamjenik komandira čete. u odredu od 20. 4. u NOB od 15. zemljoradnik. 9. poginuo septembra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 1. Srbin. ARSENIĆ Drage LUKA. u odredu od 20.

Srbin. zemljoradnik. 10. komesar čete. Brčko. u odredu od 5. ĐUKIĆ Save NIKO. 1944. borac.ĆELOSMANOVIĆ Omera ŠEFKET. 4. u odredu od 15. Musliman. 1943. u odredu* od 11. u odredu od 15. sekretar SKOJ-a u bataljonu. ĐURIĆ Đokana PERO. 11. Musliman. 11. borac. 2. ĐURIĆ Save LAZO. HALILOVIĆ Alije SULJO. u NOB. Modriča. HALIDOVIĆ Muje BAJRO. Srbin. zemljoradnik. GUBALJEVIĆ Sene HASAN. 1922. Bukvik. u odredu od 28. zemljoradnik. 11. Srbin. 11. zemljoradnik. 10. Musliman. Bukvik. u NOB od 1943. ĐURIĆ Jovana GOJKO. zemljoradnik. 1943. Srbin. umro 1956. Bukvik. 1926. Gornji Rahić. 1924. Bukvik. borac. u odredu od 10. u odredu od 15. u NOB od 1941. 11. 1943. komandir čete. umro 1969. 11. ĆIRIC Jove IGNJO. u NOB od 25. borac. 10. 11. borac. kandidat KPJ. 1923. Musliman zemljordnik. u odredu od 10. 11. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 21. 1. 1944. Ćoseta. 1904. 1943. Gradačac. HERCEGOVAC Rame ISMET. borac. Srbin. 1943. Ogradenovac. zemljoradnik. borac. 1944. 1944. 4. 1943. Markovič Polje. Srbin. Musliman. 1943. 1943. 1907. 7. borac. vodnik voda. 10. 1920. 1943. u odredu od 15. 2. Brčko. 1944. umro 10. Musliman. 1912. 1945. Gornji Rahić. Bukvik. borac. Bosanska Bijela. 9. Srbin. Srbin. zemljoradnik. ĆANDIĆ Muje BEĆIR »Ćando«. 1926. ĐURIĆ Đure ALEKSA. Srbin. od 15. DŽANIĆ Bege SULJO. 1925. 11. Gradačac. borac. borac. HASANBEGOVIĆ Mustafe FERID. 1921. Musliman. 1921. 332 . ĐURIĆ Đokana ĐORĐE. zemljoradnik. 1923. u odredu od 15. zemljoradnik. član SKOJ-a. u NOB od 20. zemljoradnik u NOB od 10. 9. 1943. borac. zemljoradnik. u odredu od 10. 1921. borac. član KPJ. Musliman. 1943. 8. u NOB od 22. 1. ERIĆ Steve PETAR. 1914. 1918. član KPJ. 1924. borac. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. u odredu od 1. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. u NOB od 14. Musliman. 1944. 1907. 1924. borac. HALILOVIĆ Alije AHMET. u odredu od 15. 4. u odredu od 1. 1945. Bukvik. 1944. zemljoradnik. 1919. 1943. 11. Bukvik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. IL1Ć Jove PERO. DELIĆ Muje MUSTAFA. službenik. Bukvik. 1945. Ćoseta. u odredu od 15. HALILOVIĆ Hase HASAN. ĐURIĆ Save SPASOJE. borac. u odredu od 7. zamjenik. u odredu od 20. Musliman. 1952. Srbin. u odredu od 15. 1920. 1945. Srbin. zemljoradnik. 10. u odredu od 15. 10. član KPJ. komandira čete. 1944. 1943. ĐURIĆ Gojana NIKOLA. u odredu od formiranja. Ćoseta. 1925. borac. Ćoseta. u NOB od 14. u odredu od januara 1945. Bukvik.

u NOB od 10. 1943. 9. Srbin. u odredu od 20. Srebrenik. član SKOJA-a. u NOB od 10. u odredu od 20. zemljoradnik. borac. Bukvik. 1943. JOVANOVIĆ Sime BOŽIDAR. 1922. umro 18. zemljoradnik. u odredu od 20. u NOB od 1941. Srbin. poginuo 1944. u odredu od 20. Srbin. 1920. 1926. Bukvik. 1944. 1950. zemljoradnik. Srbin. u NOB. 1941. radnik. u NOB. u NOB od 1941.IPiili·· ILIĆ Jelisije PERO. 1918. 11. Srbin. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. član KPJ. KAURINOVIĆ Pere MOJSIJA. 1947. poginuo 20. »Šindo«. Bukvik. Srbin. borac. član KPJ. 1925. Brčko. Srbin. član KPJ. u odredu od 1944. KAURINOVIĆ Petra ILIJA. 4. 9. 9. borac. KAURINOVIĆ Đokana PETAR. 3. Musliman. JOVICIĆ Ilija MITAR. od 1941. u odredu od 15. 1943. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. kandidat KPJ. Srbin. u NOB. zemljoradnik. JOKANOVIĆ Cvijetina RISTO. od 27. Srbin. u odredu od 10. Krepšić. Brčko. član KPJ. 1924. 4. u odredu od 20. borac. 1945. u odredu od 20. borac. 1923. Srbin. 1943. 1923. 333 . Srbin. član KPJ. KAURINOVIĆ Cvijetina MIHAJLO. Srbin. zemljoradnik. 7. 9. u Odredu od novembra 1943. 1922. komandir voda. 1943. obavještajni oficir bataljona. zemljoradnik. Bukvik. Srbin. od 1941. 1925. Bukvik. komesar odreda. u NOB. 1919. u odredu od 1944. od 14. Bukvik. Bukvik. KAURINOVIĆ Boška SAVO. Bukvik. 1943. borac. član KPJ. pomoćnik komesara bataljona. zemljoradnik. 11. u NOB od 10. u odredu od 20. 1926. KEREZOVIĆ Nike CVJETIN. KLEBIĆ Ibrahima FEH1M. KAURINOVIĆ Boška ILIJA »Farkaš«. poginuo 29. Srbin. 1911. 8. 1906. u NOB od 1943. borac. Bukvik. 1917. 1943. JANKOVIĆ Steve MIHAJLO. u NOB. zemljoradnik. Srbin. 1945. 4. u odredu od 1945. 1943. umro. u odredu od 20. zemljoradnik. u odredu od 15. IMAMOVIĆ Ahmeta IBRAHIM. borac. u NOB od 1941. zemljoradnik. borac. 1909. 8. 9. đak trgovačke akademija. 1943. Srbin. 12. u odredu od 1944. 1945. 9. u odredu od 20. Bukvik. Bukvik. u odredu od 21. komesar čete. borac. član SKOJ-a. 9. 9. 1944. 1943. 8. u NOB od 15. 4. 8. 9. 1918. 1917. zemljoradnik. 1918. zemljoradnik. Bukvik. zemljoradnik. 4. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. umro 10. poginuo 27. Bukvik. poginuo 15. komesar čete. u odredu od 1944. u NOB od 1941. član KPJ. JEFEMIĆ Petra JOVAN. 4. Marković Polje. Musliman. JOKANOVIĆ Cvijetina ILIJA. 1943. KEREZOVIĆ Marka RAJKO. 1943. zemljoradnik. 1943. KAURINOVIĆ Boška PETAR. 6. zamjenik komandanta bataljona. u NOB od 2. u NOB od 1941. 1943. Bukvik. borac. KEREZOVIĆ Damjana JOVAN. 1943. Srbin. 9. Srbin. 1944. 1906. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 20. 8. KAURINOVIĆ Pere TRIVO. od 1941. član SKOJ-a. Bukvik. 1945. borac. komesar bataljona. 1943. član KPJ. Srbin. komesar čete. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1921. u odredu od 1944. JOKANOVIĆ Ilije TRIVUN. Bukvik.

LUKIĆ Nede STEVO. 1927. zemljoradnik. domaćica. zemljoradnik. 1943. LEVIĆ Halila IBRO. RVI. Bukvik. 11. Musliman. Bukvik. 1943. 1927. 1925.KOJIĆ Vase MARKO. u odredu od 20. Maoča. bolničarka. član KPJ. Muslimanka. u odredu od 15. 1944. borac. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 9. 4. 1926. 1945. borac. 1920. Srbin. u odredu od 3. MAKSIMOVIĆ Vladimira MITAR. Srbin. 11. Srbin. u odredu od 20. Skugrić. 1926. 1931. LEVIĆ Age SALIH. Bukvik. MAKSIMOVIĆ Jovana MAKSO. 1945. 1925. 2. u NOB od 20. u odredu od 10. MILIĆ Tome MILOVAN. zemljoradnik. MIHAILOVIĆ Vojke CVIJETIN. 1. u odredu od 15. Bukvik. borac. Lončari. 1944. borac. borac. 1945. umro 1951. borac. 4. LEVIĆ Rame ISMET. zamjenik komandira čete. u odredu od 15. Bukvik. član SKOJ-a. MILICEVIĆ Paje MILAN. zemljoradnik. 4. 1927. Srbin. Tolisa . 1. u odredu od 15. 4. Maoča. 1922. 12. Bosanska Bijela. Srbin. Bukvik. 1945. 1945. 10. u odredu od 3. 1915. KURTAGIĆ Bege HUSEIN. u NOB od 15. Bosanska Bijela. zemljoradnik. Musliman. 1944. MIKIĆ Cvijetina MARKO. zemljoradnik. MIHAILOVIĆ Milana PAJO. 1924. 1922. LUKIĆ Save NIKO. u NOB. Srbin. u odredu od 15. Gornji Rahić. zemljoradnik. 11. borac. zemljoradnik. 4. Musliman. 1943. 1943. zemljoradnik. u odredu od 11. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. borac. u odredu od 15. u odredu od 20. 2. 1943.Modriča. Bukvik. 1926. 9. 1943. u odredu od 20. Musliman. 11. zemljoradnik. 11. zemljoradnik. u NOB od 15. 1945. 1. borac. u NOB. umro 1945. 1920. 11. 1943. zemljoradnik. 10. 1945. zemljoradnik. 2. od 1. borac. borac. LUKIĆ Nede DANKO. KOMBIĆ Saliha MINA. borac. 1944. 1925. u odredu od 28. Bukvik. borac. u odredu od 20. 1944. LEJIĆ Alekse STOJAN. u odredu od 10. 9. 10. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Maksima MAKSO. Srbin. Srbin. 10. RVI. Musliman. u odredu od 25. 1943. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1944. 4. član SKOJ-a. Maoča. zemljoradnik. u NOB od 15. u odredu od 20. vodnik voda. 1944. 334 . 1900. Srbin. član SKOJ-a. 11. 4. 1. od 20. u odredu od oktobra 1943. 6. poginuo februara 1944. 1943. 1926. Srebrenik. u odredu od 15. zemljoradnik. Musliman. 1943. 1945. borac. Bosanska Bijela. 1926. komandir minobacačkog odjeljenja. borac. Srbin. 1943. Srbin. Srbin. MEŠIĆ Mustafe IBRAHIM. zemljoradnik. 1945. 1944. u NOB od 24. u Odredu od 15. Maoča. 2. KRAINOVIĆ Jove CVIJETIN. Krepšić. Bukvik. u NOB od 24. MILICEVIĆ Paje PAJO. borac. 1944. Srbin. borac. 1919. umro 1947. Srbin. 1943. u odredu od 15. u NOB od 10. MAJDANĆEVIĆ Nede CVIJETIN. zemljoradnik. Maoča. borac. 1926. 1927. 1945.

zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. 2. zemljoradnik. u odredu od 1944. Bukvik. kandidat KPJ. borac. u NOB od 1941. borac. 1920. 1943. PEJIĆ Koje BLAGOJE. borac. član KPJ. 4. borac. Srbin. 11. 8. poginuo 25. PAJIĆ Paje SIMO. 1943. 1943. član KPJ. borac. student prava. Srbin. u NOB od 1941. zemljoradnik. zemljoradnik. 5. 1907. član KPJ. 1919. 9. 1944. od 10. Srbin. u odredu od decembra 1943. MUJDANOVIĆ Salke SALIH. 1914. 1925. PAJIĆ Ilije ĐOKO. član SKOJ-a. 1919. zemljoradnik. Srbin. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE. Musliman. u NOB od 25. Srbin. u odredu od 5. komesar čete. 1943. MITROVIĆ Krste ILIJA. 1907. Bukvik. borac. 1923. borac. u NOB od 10. Bukvik. 1945. 1916.M1LIČEVIĆ Milica SIMO. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. u NOB od 20. borac. 10. Bosanska Bijela. Srbin. 1. u odredu od 11. Srbin. u odredu do 20. borac. 1944. 1924. Srbin. 11. poginuo 1960. 1945. Bukvik. član KPJ. 9. PANTELIĆ» Marka SAVO. zamjenik komandanta bataljona. u odredu od 15. u NOB od 20. 1943. u NOB od 15. 1944. 12. MITROVIĆ ĐOKO. 1925. 11. Bukvik. 1916. 1943. zemljoradnik. Bukvik. PAJKANOVIĆ Đure DRAGO. u odredu od 15. 1944. u odredu od 15. 1943. Bosanska Bijela. Srbin. 2. u odredu od 10. 11. intendant bataljona. Bosanska Bijela. 9. zemljoradnik. PANTELIĆ Boška ILIJA. Bukvik. RVI. u odredu od 15. Srbin. Bioča. PAJIĆ Paje MILOŠ. Bukvik. 1945. zemljoradnik. Bosanska Bijela. u odredu od 15. Lopare. 4. zemljoradnik. u odredu od 15. MIŠIĆ Petra MITAR. 1943. 1945. 9. član KPJ. Bukvik. u odredu od 1944.-borac. borac. Musliman. 1943. u odredu od 20. u NOB od 1942. zemljoradnik. 1943. 1943. Srbin. u NOB od 10. 9. 1928. borac. 1924. 1943. Srbin. borac. 1924. 1945. u odredu od 20. 2. Musliman. zamjenik komandanta odreda. Bukvik. umro 1972. 2. u NOB. 11. 1944. Srbin. Čović Polje. 9. PAJIĆ Mitra ILIJA. u odredu od 2. zamjenik komandira čete. Orašje. Musliman. 4. u odredu od 15. Bukvik. poginuo septembra 1944. MRKONJIĆ Jovana SPASOJE. 335 . MUSLIĆ Himze ALIJA. zemljoradnik. u NOB od 15. borac. Srbin. 4. Srbin. Srbin. zemljoradnik. 10. 11. Bukvik. NIKOLIĆ Tode NIKICA. 1924. član SKOJ-a. Srbin. član KPJ. MULAHALILOVIĆ Halusije AHMET. borac. Bukvik. u odredu od 20. 8. Srbin. RVI. Bukvik. 1918. 4. 1919. MUJKANOVIĆ Mehage OSMAN. 1943. Gornji Rahić. 1943. Srbin. PAJKOVIĆ Đure MITAR. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. Brnjik. u odredu od 15. zemljoradnik. MITROVIĆ Krste ĐOKO. u odredu od 21. zemljoradnik. OSTOJIĆ Stojana MITAR. komandir čete. zemljoradnik. zemljoradnik. Brčko. 1916. 4. poginuo septembra 1944. 1943. 1924. zemljoradnik. u odredu od 15. u m r o 1944. NOVAKOVIĆ Koste DUŠAN. u NOB od 10. 1911. 1923. poginuo decembra 1944. 1943. 1907. zemljoradnik. 1943.

1943. Srbin. 1943. borac. u odredu od 20. 1925. 1944. Srbin.ve SPASOJE. od 2. 11. 4. borac. 1943. zemljoradnik. Srbin. Srbin. u odredu od 20. u odredu od 15. u NOB od 25. Srbin. RISTIĆ Pante CVIJETIN. 1943. 1943. 1943. Bukvik. 1925. ekonom čete. 1943. 1943. zemljoradnik. 10. 11. 1944.6. borac. 1926.PEJIĆ Marka JOVO. Srpkinja. trgovački pomoćnik. 1943. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. PETROVIĆ Petra CVIJETIN. u odredu od 2. zemljoradnik. 9. Bukvik. desetar. 8. POZDEROVIĆ Dege BAJRO. 7. 1928. Musliman. PEJIĆ Jovana PANTELIJA. borac. 1944. zemljoradnik. u odredu od 20. kandidat KPJ. poginuo 10. u NOB od juna 1943. u odredu od 20. 1918. u odredu od 1945. komesar bataljona. 1944. PEKIĆ Muharema OSMAN. u odredu od 20. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Srbin. 12. komandir čete. borac. Musliman. 1943. Marković Polje. zemljoradnik. u odredu od 15. 1943. borac. u odredu od 10. PEJKANOVIĆ SAVO. borac. 1944. Bukvik. 1925. Rašljani . Bukvik. Bukvik. zemljoradnik. 11. 4. u NOB od 20. Gajevi . Musliman. PEKIĆ Jusufa ALIJA. zemljoradnik. 1907. zemljoradnik. 1916. đak. u NOB od 1. RISTIĆ Sime DUŠAN. 1944. borac. 9. 9. ROSIĆ Sime VASO. 1918. 8. Bukvik. 1943. 9. zamjenik komandira čete. PEKIĆ Rame SALIH. 9. Musliman. 10. Srbin. Bukvik.Lopare. 10. zemljoradnik. SAVIĆ Nike NIKOLA. u NOB od 2. 1943. Bukvik. Bukvik. u odredu od 15. 11. 1943. član KPJ. Bukvik. 12. 1943.Brčko. Zemun. u odredu od 20. u NOB od 1942. 1943. 4. 1920. 1943. borac. 1922. Ćoseta. 8. 1944. SAVIĆ Petra PERO. u NOB od 2. član KPJ. 10.Lopare. Ćoseta. u odredu od 20. SAVIĆ Nike GAVRO. 12. 4. 1943. 1926. RAMIĆ Nikole SELENA. 1922. borac. 8. Musliman. Vražići . 1943. 1912. Dobanovci. u NOB od 8. 4. RAMIĆ Uzeira KADRO. PURIĆ Save JANKO. 1924. POBRIĆ Dege FEJZO. 336 . 1943. u NOB od 20. borac. Srbin. borac. RVI. zemljoradnik. član SKOJ-a poginuo aprila 1944. poginuo septembra 1944. 8. Srbin. u odredu od 15. 1943. u odredu od 25. 9. u NOB. 1927. u odredu od 20. Ćoseta. 10. zemljoradnik. u odredu od 20. 1943. u NOB od 10. zemljoradnik. 1927. Krpešić. u NOB od 14. 9. Humci . RISTIĆ Jo. 1927. u odredu od 10. u NOB od 10. Srbin. RIBIĆ Alije HALIL. borac. Musliman. 1907. referent saniteta bataljona i sekretar SKOJ-a u odredu. poginuo aprila 1944. Gradačac. zemljoradnik. 1944. 1943. 1912. POPOVIĆ Đorđa RISTO. zemljoradnik. 11. zemljoradnik. zemljoradnik.Bukvik. kandidat KPJ. Srbin. u m r o 1962. Srbin. borac. Gornji Rahić. Musliman. 1926. član KPJ. 1943. u odredu od 20. u odredu od 15. PERIĆ Petka VASO. 1922. u odredu od 15. Srbin. Srbin. 11.

borac. u NOB od 1943. poginuo 20. Srbin. SIMIĆ Bože BRANKO. borac RVI. 1945. u NOB od 28. borac. 8. 9. 1920. 1943. u odredu od 25. SEKULIĆ Jove STOKO. STANISIĆ Laze SAVO. u NOB od 15. komandir čete. 1943. u odredu od 20. obavještajni oficir. borac. u NOB od 14. 1912. zarobljen oktobra 1944. Porebrice. 1944. 1. 10. 1943. ŠEĆERBEGOVIĆ Murata SULJO. borac. 1944. TURSUNOVIĆ Saliha LATIF. zemljoradnik. 8. Srbin. zemljoradnik. Maoča. 1943. 1944. 1910. RVI. Srbin. 1943. 1945. u odredu od 1944. zamjenik komandira čete. u NOB od 15. 1943. 1943. Musliman. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. Srbin. Musliman. u odredu od 15. u NOB od 15. borac. 9. Srbin. 1923. u odredu od 21. Bukvik. 1922. član KPJ. u NOB od 10. 1913. 1943. Maoča. 1915. 1944. 10. u odredu od 15. u odredu od 15. 1945. 1924. TIRIĆ Muniba REDŽO. 1943. u odredu od 21. Musliman. u odredu od 20. u odredu od 15. 1917.SAVIĆ Pere VOJKO. STOJANOVIĆ Steve DUŠAN. zemljoradnik. u NOB. u odredu od 10. 4. borac. Srbin. 1918. Srbin. TANACKOVIĆ Nikole GOJAN. 1912. 11. zemljoradnik. 11. zemljoradnik. Musliman. 4. 1920. zemljoradnik. 4. 7. 1925. 1918. Musliman. STOJANOVIĆ Steve RISTO. u NOB od 12. Srbin. 1943. poginuo februara 1945. 1. STANKOVIĆ Maksima STANKO. 1944. u odredu od 1944. poginuo 1945. 10. 1943. Pelagićevo. 1945. 11. borac. Bukvik. Gornji Rahić. Maoča. Vučkovci . Krepšić. u odredu od 15. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. član KPJ. ekonom ćete. SOFRENOVIĆ Luke SIMO. 12. Bukvik. Gornji Rahić. 4. u NOB od 1943. zemljoradnik. u odredu od 25. 1943. borac. 1926. 4. zemljoradnik. u odredu od 1944. TRUMIĆ Mehmeda REDŽO. 11. borac. 1923. Musliman. TERZIĆ Alije JUSUF. u NOB od 15. 1910. zemljoradnik. SUŠIĆ Huseina AHMET. Gračanica. Bukvik. 1944. 1927. STOJANOVIĆ Steve MIKA. 1943. Musliman. član KPJ. od 27. konobar. Bukvik. ŠIŠIĆ Rašida IBRO. zemljoradnik. 10. borac. Bukvik. 6. 1943. RVI. član SKOJ-a. 8. 9. 1945. komandir čete. 1943. u odredu od 1944. 337 . 1943. 1926. zemljoradnik. kandidat KPJ. STANISIĆ Pere PETAR. zemljoradnik. u odredu od 15. Srbin. 1945. u NOB od 10. Bukvik. Srbin. Srbin. 1943. 2.Gradačac. 11. u odredu od 10. Bukvik. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. u NOB od 24. zemljoradnik. Pelagićevo. borac. u odredu od 15. 8. Bukvik. zemljoradnik. 1. Markovič Polje. u NOB od 20. borac. Srbin. zemljoradnik. 3. Bukvik. u odredu od 15. zemljoradnik. Brčko. 10. zemljoradnik. 1922. u odredu od 21. Srbin. borac. TANACKOVIĆ Đoke TODOR. borac.

ARSENIĆ Vasilija CVJETKO. 1922. borac. borac. Srbin. Srbin. 8. borac. Srbin. zemljoradnik. Bukvik. komandant odreda. 8. u NOB od 2. VUJIČIĆ Vujice JOVAN. Srbin. 1912. Bušletić. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. umro 1980. 1945. zemljoradnik. borac. Srbin zemljoradnik. u odredu od 1944. Srbin. član KPJ. zemljoradnik. Srbin. Srbin. u NOB od 12. Srbin. 338 . 1919. 1943. umro 1944. avgusta 1943. u NOB od 15. borac. zemljoradnik. u odredu od 21. 1945. Osječani. VUJIĆ Petra JOCO. borac. 1924. 9. Srbin. 1943. 1943. 9. 1912. član SKOJ-a. 1943. desetar. u odredu od 15. zemljoradnik. u NOB od 16. u odredu od septembra 1943. Srbin. 4. 1913. u NOB od 1941. ANTIĆ Steve SVETOZAR. 1909. VIDOVIĆ Miloša ĐOKO. poginuo 20. 4. 4. Bukvik. 1944. Borci odreda sa područja opštine Doboj ANTIĆ Aleksije JOVO. 9. avgusta 1941. VUJIĆ Todora SAVO. u odredu od septembra 1943. Osječani. Srbin. 11. 11. zemljoradnik. poginuo oktobra 1943. u NOB od 1941. zemljoradnik. pomoćnik komandira čete. borac. 1945. borac. zemljoradnik. Srbin. 1943. borac. borac. 8. Srbin. 2. poginuo maja 1944. Bukvik. 8. u odredu od oktobra 1943. 1927. avgusta 1943. u NOB od 2. Bukvik. VUJIĆ Todora VASO. umro u Osječanima. 1917. 9. 7. Bukvik. VASILJEVIĆ Sime RISTO. 1923. 1943. u NOB od 2. BLAGOJEVIĆ Zaharije JOVO. umro 1950. zemljoradnik. intendant bataljona. 1922. Srbin. Srbin. 1908. 3. zemljoradnik. VUJIĆ Sime RAJKO. 1943. 1907. VESELINOVIĆ Neška VESELIN. u NOB od 23. zamjenik komandanta bataljona. BLAGOJEVIĆ Save NEDO. Srbin. umro 15. Bukvik. Bukvik. 1944. u odredu od septembra 1943. 1943. u odredu od 20. Bukvik. vodnik voda. Bušletić. BLAGOJEVIĆ Mihajla BOZO. u odredu od 21. zemljoradnik. 1943. u NOB od 12. umro 1977. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 2. 1943. godine. član KPJ. 1915. zemljoradnik. 2. Bukvik. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. 1907. u odredu od 18. član SKOJ-a. Bukvik. Srbin. 1943. u odredu od 15. 1943. komesar čete. u odredu od 20. borac. Bukvik. Bosanska Bijela. zemljoradnik. 1943. član KPJ. Bukvik. avgusta 1943. godine. 1912. 1943. zemljoradnik. poginuo novembra 1943. zemljoradnik. 1946. u NOB od 20. u NOB od 10. 1922. obaveštajni oficir odreda i referent partijske tehnika odreda. 9. Osječani. u odredu od 20. Srbin. zemljoradnik. Bukvik. RVI. ZARIĆ Gojka TRIVUN. Osječani. 10. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. ZARIĆ Janka PAVLE. 1913. u NOB od 1. u odredu od 20. 4. 8. VASILJEVIĆ Paisije SPASO. / A k k IVua PERO.VASIĆ Stoke CVIJETIN. 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. 11. borac. Srbin. VESELINOVIĆ Ilije NESKO. 1913. 1921. zemljoradnik u odredu od 15.

zemljoradnik. 4. BLAGOJEVIĆ Save RAJKO. borac. Podnovlje. Srbin. 1924.Tešanj. 1924. u Majevcu. 1920. 1927. zemljoradnik. avgusta 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. 1923. u odredu od septembra 1943. avgusta 1941. i od 29. kandidat za člana KPJ. Srbin. 1922. poginuo 3. BLAGOJEVIĆ Bože RUŽICA. umro u aprilu 1944. 1929. u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. umro 1961. Bušletić. u NOB od 15. 1926. DELIĆ Nenada BOGDAN. Srbin. Podnovlje. 1925. stolarski radnik. oktobra 1943. u odredu ĐORĐIĆ Alekse SRETO. đak. delegat voda. ranjen u martu 1944. septembra 1943. Osječani. zemljoradnik.BLAGOJEVIĆ Save RADOJICA. domacica. Majevac. 4. 1924. u odredu od septembra 1943. borac. u odredu od septembra 1943. avgusta 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. borac. Glogovica. Bušletić. u odredu od septembra 1943. god. i od 8. u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. 1945. zemljoradnik. borac. u odredu od septemba 1943. Bušletić. u odredu od januara 1944. ĆAKAREVIĆ Jove ĐOKAN. Srbin. borac. februara 1942. Srbin. u NOB od 16. DEJANOVIĆ Dimše ZDRAVKO. Srbin. ĐORĐIĆ Mike BRANKO. u NOB od 23. 1926. Srbin. JAĆIMOVIĆ Vladimira NEDO. Osječani. god.BOBAN. 1926. borac. u NOB od 15. u NOB od 10. borac. ĆAKAREVIĆ Nede MILAN. član SKOJ-a. DŽIGUMOVIĆ Cvijana PETAR. u Lohinji . Srpkinja. Osječani. Osječani. Osječani. RVI. zemljoradnik. marta 1945. član SKOJ-a. u odredu od septembra 1943. komandir čete. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. borac. avgusta 1943. DANILOVIĆ Jevte BORO. zemljoradnik. BOŽIĆ Zivka BOŽO. god. u NOB od 1. u NOB od 16. Srbin. borac. komesar čete. borac. 1943. Srbin. u bolnici u Derventi. BLESIĆ Riste MILORAD. borac. 1945. RVI. 1908. Srbin. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. avgusta do kraja decembra 1943. komesar čete. Osječani. CVIJANOVIĆ Ostoje VOJIN. JOVIĆ Simeuna OBRAD. Srbin. Srbin. od 15. borac. 12. u Kožuhama. avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. avgusta 1943. 1921. avgusta 1943. u NOB od 7. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik u NOB od avgusta 1943. jula 1943. komandir čete. Srbin. DEJANOVIĆ Sime B0GOLJUB . zemljoradnik. Srbin. zamjenik komandanta odreda. borac. 1928. umro 1978. 339 . Srbin. Srbin. 1927. u NOB od 16. zemljoradnik. Srbin. 15. bolničarka. u odredu od Božinci Donji. avgusta 1943. Srbin. u odredu od novembra 1943. DANILOVIĆ Stojana MIRKO. Glogovica.Gračanica. poginuo 26. Bušletić. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1917. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1917. LUKIĆ Jovice BOŽO. 1927. Glogovica. zemljoradnik. jula 1943. Srbin. Bušletić. zemljoradnik u NOB od 15. ĆAKAREVIĆ Cvijana NIKOLA. zemljoradnik. poginuo jula 1944. Osječani. poginuo 8. Osječani. avgusta 1943. 1923. na Crnom Vrhu .

Srpkinja. borac. Srbin. Glogovica. u NOB od 16. zemljoradnik. borac. god. u odredu od septembra 1943. umro 1968. NIKOLIĆ Ignjata MILAN. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 3. član SKOJa. 1925. Srpkinja. zemljoradnik. u odredu od 2. novembra 1943. Osječani. u odredu od 16. Srbin. umro 1947. Srbin. zemljoradnik. 1914. borac. NARIĆ Nikole ALEKSA. PEJIČIĆ Save MILOŠ. bolničarka. zemljoradnik. Glogovica. umro 1973. vodnik voda. Osječani odredu od septembra do kraja decembra Srbin. borac. NARIĆ Stanka DUŠAN. zemljoradnik. i od 10. u NOB od 15. u NOB od 23. Srbin. 1927. i od 10. Osječani. MILIĆEVIĆ Jovana DUŠAN. Srbin. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik u odredu od septembra do kraja decembra 1943.LUKIĆ Blagoja NEDO. kandidat za . NENADIĆ Živka NEDO. Božinci Donji. 1926. OKOLIĆ Vida MARA. borac. do 15. u odredu od septembra 1943. borac. Osječani. domaćica. člana KPJ. avgusta 1943.Plevlja. novembra 1943. 4. do 15. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1922. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od 2. Srbin. poginuo u julu 1944. u NOB od 15. PEJIĆ Ilije NEDEUKO. MILIĆEVIĆ Dimitrija NEDO. Civčije Osječanske. MITROVIĆ Dokana MARKO . 1918. Osječani.Doboj. NIKOLIĆ Konstantina NIKOLA. Srbin. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. MALEŠEVIĆ Bogdana LJEPOSAVA.Doboj. MALIČIĆ Sime SIMEUN. borac.Doboj. Srbin. borac. zemljoradnik. NIKOLIĆ Konstantina ZDRAVKO. u m r o 1946. zemljoradnik. borac. Srbin. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Osječani. Osječani . godine. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. MALIČIĆ Živke NOVAK. 340 . 1925. Glogovica . zemljoradnik. 5. 5. 1945. avgusta 1941. zemljoradnik. Podnovlje. Srbin. u odredu od 2. NARIĆ Filipa DUŠAN. 1912. Osječani . umro 1979. 1915. 1913. RVI. u NOB od 15. u NOB od 16. u NOB od komesar bataljona. zemljoradnik. avgusta 1943. 1925. do 15. Srbin. Srbin. 1904. 3. radnik. MILIĆEVIĆ Dimitrija STIJEPO. Božinici Donji . Srbin. 5. Srbin. u odredu od septembra 1943. Osječani. u m r o 1974. god. Srbin. borac. 1923. avgusta 1943. 1928. u 1943. 1928. u NOB od 16. 1923. PETROVIĆ Milanka DAMLJAN. 1923. umro 1979. Osječani. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 23. borac. novembra 1943. vodnik voda. avgusta 1943. zemljoradnik. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1927. avgusta 1941. zemljoradnik. 1945. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.FOČO. umrla 1952. avgusta do kraja decembra. MILIĆEVIĆ Milanka BOZO. intendant bataljona. i od 3. borac. Osječani. domaćica.Doboj. borac. u odredu od septembra 1943. u odredu od februara 1944. 1945. u odredu od septembra do konca decembra 1943.Doboj. avgusta do kraja decembra 1943. borac. umro 1974. Osječani. u Stupinama . 1921. Osječani. u odredu od februara 1944.

zemljoradnik. novembra 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1924. do 15. ŽIVANOVIĆ Vase DUŠAN. Srbin. RADIĆ Teodora NEDELJKO. Osječani. Srbin. i od 5. borac. komandir čete. u odredu od septembra 1943. 1923. 1945. 1945. i od 10. STOJANOVIĆ Stanka STOJAN . desetar. zemljoradnik. poginuo u maju 1945. Srbin. do 15. TOMANIĆ Lazara SVETOZAR.Doboj. u NOB od 15. Bušletić. Ritešić. 1908. RVI. član SKOJ-a. 1920. 1945. Srbin. 1925. 341 . borac. 1921. Osječani.Crna Gora. Srbin. i od 12. jula 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. VASIĆ Teodora JOVICA. zemljoradnik u NOB od 15. najamni radnik.ADŽIJA. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. PETROVIĆ Simeuna NEDO. jula 1943. Kožuhe. TEOFILOVIĆ Dušana SAVO.PETROVIĆ Jovana ĐORĐO. u NOB od 15. Srbin. avgusta do kraja decembra 1943. Srbin. 5. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. komandir čete. avgusta 1943. u NOB od avgusta do kraja decembra 1943. VASILJEVIĆ Trive RANKO. PETROVIĆ Marjana SPASOJE. Srbin. avgusta do kraja decembra 1943. Osječani. 1915. Trnjani. RVI. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. radnik. u NOB od 15. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 16. 1920. 1923. Osječani. Osječani. Srbin. Osječani . 3. avgusta 1943. SIMIĆ Petra SAVO . TODIĆ Jove VELIMIR . 5. god. Srbin. 3. Srbin. borac. 1920. desetar. avgusta 1943. Osječani. Crni. u NOB od 16. 5. SIMIĆ Živka BOŽO. u odredu od septembra 1943. borac. zemljoradnik. u NOB od 15. jula do kraja decembra 1943. 1924. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. komandant bataljona. Osječani. avgusta 1941. avgusta do kraja decembra 1943. i od 10. zemljoradnik. Srbin. Osječani. Osječani. borac. do 15. u odredu od septembra 1943. 1927. SIVĆEVIĆ Teodora PERO. 1918. god. Srbin. Glogovica.Doboj. u odredu od novembra 1943. godine u Kožuhama . 2. Srbin. u NOB od 23. Srbin. kandidat za člana KPJ. kod Plužina . u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1920. borac. zemljoradnik. u odredu od 2. PETROVIĆ Jovana RADOVAN. u m r o 1980. zemljoradnik. borac. avgusta do kraja decembra 1943. 1912.Lujo. umro 1978. VUKMIROV1Ć Jakova MILENKO. umro 1972. zemljoradnik. do 15. u odredu od septembra 1943. 1921. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. POPOVIĆ Vase BRANKO. Osječani. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1945. borac. u NOB od 12. 1923.Kepalica. u NOB od 15. u NOB od 15. Srbin. 5. poginuo 1944. intendant odreda. zemljoradnik. 5. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. borac. borac. u odredu od septembra 1943. POPOVIĆ Petra ZDRAVKO. 1925.

1922. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od decembra 1943. ALIĆ Mehe MEHO. ALAKOVIĆ Obrada PETAR. borac. 1907. 1913. do 17. Garevac. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. 1924. Musliman. u NOB od septembra 1943. član KPJ. član KPJ. Musliman. 1943. 1916. zemljoradnik. BAJUNOVIĆ Jove SPASOJE. đak u odredu od septembra 1943. u odredu od februara 1944. 9. komandir čete. u odredu od septembra 1943. poginula decembra 1943. 1943. borac. umro 1945. zemljoradnik. u odredu od 11. Modriča. ALAGIĆ Mustafe MEHMED. Modriča. Srbin. poginuo decembra 1944. AVDIĆ Ibrahima NAZIF.Borci odreda sa područja opštine Modrica ALAGIĆ Mustafe AGAN. Modriča. Musliman. 342 . borac. zemljoradnik. Musliman. 1943. Modriča. borac. Musliman. 1926. 1943. u odredu od septembra 1943. Musliman. ALIĆ Mehe SALIH. ALAKOVIĆ Pere MILE. Srbin. borac. Tarevci. u Miloševcu. Srbin. 9. Tarevci. 12. vodnik voda. 1943. 9. ALJIĆ Paše MEHO. do 25. u odredu od 14. Modriča. ALIĆ Ibrahima RAGIB. BEĆIRBASIĆ Hamid EHLIMANA. umro 1962. ALIĆ Age AHMET. Modriča. 9. zemljoradnik. Tuzla. Musliman. 1943. 1943. ALIĆ Mehe EDHEM. u odredu od 14. u odredu od maja 1944. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. zarobljen koncem 1943. ALIĆ Alije MUSTAFA. u odredu od 20. borac. Modriča. 1925. borac. 1917. Musliman. u NOB od septembra 1943. Tarevci. BABIĆ Koste ĐURO. borac. Skugrić. Modriča. radnik. zemljoradnik. đak. AVDIĆ Ibrahima HASIB. 12. u odredu od decembra 1943. umro 1953. u odredu od novembra 1943. Musliman. u odredu od 10. zemljoradnik. bolničarka. poginuo 1944. Tarevci. 1922. član KPJ. Hrvat. 1922. Musliman. u odredu od 14. ALATOVIĆ Halida KASIM. 1943. radnik. 9. Musliman. Modriča. 1919. 1922. 1922. 1943. zemljoradnik. 1911. Modrica. poginuo juna 1944. Modriča. 11. ALIĆ Alije HAMID. borac. Miloševac. borac. borac. 1924. Muslimanka. ANDRIĆ Marka JAKOV. zemljoradnik. član SKOJ-a. u NOB od 8. u odredu od 16. Modriča. Musliman. Garevac. poginuo decembra 1944. borac. Miloševac. 1930. zemljoradnik. intendant bataljona. Musliman. borac. Čajniče. u odredu od aprila 1944. Hrvat. član SKOJa. 1924. zarobljen kod Živinica i streljan u logoru 1945. Miloševac. BEĆIRBASIĆ Age EMIN. 1925. poginuo 1943. u odredu od 16. borac. radnik. radnik. ANDRIĆ Marka MATO. Kladanj. BAJRIĆ Hasana MEHMED. 10. vodnik voda. zemljoradnik. Modrica. uhvaćen i streljan u Doboju novembra 1943. u odredu od oktobra 1943. godine. 1928. radnik. umro 1972. u odredu od septembra 1943. 1926. napustio odred. 1918. Srbin. zemljoradnik. 9. 9. u odredu od 16. Musliman. 1922. Musliman. delegat voda. član KPJ. do decembra 1944. u odredu od februara 1944.

bolničarka. Tarevci. poginuo 1946. zemljoradnik. u NOB od 1941. BERBIĆ Ahmeta FAJKO. Kozarevina. Tarevci. Kozarevina. 9. Musliman. obavještajni oficir bataljona. BERBIĆ Ahmeta MEHMED. 9. Tarevci. zemljoradnik. vodnik voda. 1926. BEGANOVIĆ Sulje SULEJMAN. 1943. 1906. u odredu od 16. u odredu od septembra 1943. Musliman. Skugrić. 1922. Srbin. 1943. u odredu od septembra 1943. do decembra 1943. vodnik voda. u odredu od 19. borac. Musliman. BEGANOVIĆ Sulje DERVA. borac. Tarevci. Musliman. borac. poginuo aprila 1944. 9. BEGANOVIĆ Mehmeda MEDO. Skugrić. 1926. član SKOJ-a. 1913. zemljoradnik. BEGANOVIĆ Ahmeta SEVKO. Srbin. zemljoradnik. Foča. BLAGOJEVIĆ Pere ĐORĐE. Garevac. 1913. Musliman. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. poginuo maja 1945. u odredu od 14. borac. 9. u odredu od 14. Musliman. u odredu od 14. Musliman. u odredu od 1944. u odredu od aprila 1944. intendant bataljona. u odredu od oktobra 1943. Tarevci. 1919. 1917. Foča. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Muslimanka. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. Musliman. Vranjak. 1918. radnik. borac. Srbin. borac. 1925. 1916. član KPJ. u odredu od septembra 1943. Tarevci. poginuo aprila 1944. 9. zemljoradnik. 1943. BRADAŠEVIĆ Jove JOVO. BELIĆ Ive MATO. zemljoradnik. BEŠIĆ Himze HASAN. u Odžaku. član KPJ. 3. borac. BERBIĆ Meha MUSTAFA. Srbin. radnik. 1943. Zvijezda. komandir čete. Srbin. 1943. zemljoradnik. 1927. borac. BIJELIĆ Ahmeta DŽEMAL. Musliman. član KPJ. Rešetnica. 9. BLAGOJEVIĆ Ovijana MILAN. 1929. 1943. u odredu od 14. zamjenik komandanta odreda. Hrvat. u odredu od 14. 12. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. Tarevci. komandir čete. BERBIĆ Hasana SAFET. Tarevci. zemljoradnik. 1918. borac. 1925. BRADAŠEVIĆ Vida PETAR. BRAJIĆ Hase ALIJA. 1903. 1943. u odredu od 14. u odredu od 10. Srbin. BERBIĆ Mehe REŠID. Srbin. 1919. 1943. član SKOJ-a. 9. Miloševac. Vranjak. BERBIĆ Ahmeta EDHEM. 1922. 1943. BOGDANOVIĆ Jove JOVAN. član SKOJ-a. 1943. zemljoradnik. 1925. 3. Musliman. Miloševac. 1945. Tarevci. Tarevci. u odredu od 15.BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda ŠALIM. borac. u m r o 1972. u odredu od 16. u odredu od februara 1944. 9. đak. Goražde. borac. 1920. umro 1982. Musliman. Miloševac. 343 . komesar čete. u odredu od oktobra 1943. 9. 1922. 1943. poginuo koncem 1944. poginuo decembra 1943. borac. član KPJ. zemljoradnik. zemljoradnik. BLAGOJEVIĆ Spasoje JOVAN. član KPJ. Musliman. zemljoradnik. BOGDANOVIĆ Jove BOGDAN. poginuo 26. 1925. 1945. 9. do 17. Modrički Lug. Modrica. zemljoradnik. u odredu od 15. zemljoradnik. Tarevci. radnik. Tarevci. u odredu od 14. Srnice. 9. borac. Zenica.

DAVIDOVIĆ Ilije RISTO. Tarevci. komandir čete. borac. zemljoradnik. 1919. do 17. ĆAKAR Demira MEHMED. 1943. borac. Miloševac. Srbin. poginuo oktobra 1944. član SKOJ-a. 1922. Modriča. 9. u odredu od 14. Hum. vodnik voda. Hrvat. ČARIĆ Sulje SMAIL. 1943. DAJIĆ Muje ZUMRA. član KPJ. 1943. borac. poginuo aprila 1944. 9. BUNOZA Ilije IVAN. u odredu od 16. DAJIĆ Saliha MUJO. borac. kao sekretar Sreskog komiteta KPJ u Laparama. BRADAŠEVIĆ Koste VLADIMIR. Modriča. 1943. Modriča. u odredu od 16. u odredu od 16. borac. 1943. Rom. Foča. 1943. u odredu od februara 1944. đak. zemljoradnik. u odredu od 14. harmonikaš. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Ilinčica. borac. 9. 9. komandant bataljona. 9. borac. 1929. Foča. 9. Tarevci. 9. Tarevci. u odredu od marta 1945. član KPJ. domaćica. 1943. 1925. Tuzla. poginuo maja 1944. Muslimanka. u odredu od oktobra 1943. Modriča. 9. 1943. BUNGUR Bege ŠALIM. Miloševac. Miloševac. poginuo januara 1944. Konjuh. DAKANOVIĆ Simeuna MILENKO. 9. Muslimanka. 5. Srbin. borac. Gradačac. domaćica. 1942. 1925. borac. u odredu od 16. 9. Musliman.BRADAŠEVIĆ Ilije NOVAK. Paprača. Tarevci. Miloševac. Modriča. umro 1949. zemljoradnik. BUNGUR Muje ATIF. Srbin. Musliman. u odredu od 16. 9. u odredu od 14. 9. borac. vodnik delegat. 1944. u odredu od 14. Musliman. u odredu od 16. DEDIĆ Alije HAZIM. 1943. 1924. član KPJ. zemljoradnik. Modriča. 1925. DAVIDOVIĆ Jove ILIJA. zemljoradnik. u odredu od 16. DELIĆ Redže MEJASA. u odredu od februara 1944. radnik. 1943. Musliman. 1927. zemljoradnik. vodnik voda. Srbin. 12. 344 . ĆAKAR Demira SMAIL. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 19. 1943. bolničarka. Modriča. Muslimanka. zemljoradnik. borac. radnik. u odredu od 14. 1943. 1925. poginuo 21. 1922. DAVIDOVIĆ Davida BOŠKO. 9. u odredu od 16. do decembra 1943. BUNGUR Mehmeda HUSO. radnik. 1930. u odredu od 16. BUNGUR Ćamila PAŠAGA. Srbin. komandir čete. u odredu od 16. 1922. Miloševac. Musliman. 1910. poginula aprila 1944. Srbin. 1922. zemljoradnik. 9. borac. 9. 1919. zemljoradnik. Modriča. Miloševac. Miloševac. Rom. 12. ČARIĆ Sulje HAMDO. 1914. Miloševac. 1943. 9. borac. Tarevci. Srbin. 9. u odredu od 14. ČEREMAGIĆ Salka ĆERIMA. Tarevci. zemljoradnik. Tuzla. Musliman. u odredu od 14. bolničarka. zemljoradnik. BRADAŠEVIĆ Petra RADE. borac. do 17. 1914. ČIČIĆ Dimitrija PETAR. 1943. član KPJ. poginula decembra 1943. 1943. 1914. 9. 1922. borac. 1912. zemljoradnik. 1926. 1924. 1943. Musliman.

zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 15. Srbin. Miloševac. poginuo na Drinjači januara 1945. 1943. zemljoradnik. 1943. Srbin. DUJIĆ Đorđa MIKA. DOMAZET Zarija STIPO. Tarevci. umro 1979. Musliman. Srpkinja.DEVIĆ VID. 1943. zemljoradnik. u odredu od 14. 1923. DRINIĆ Jove MILAN. borac. borac. 1920. zemljoradnik. septembra 1943. Lisina. do aprila 1944. u NOB od 14. poginuo septembra 1944. DRINIĆ Steva SAVO. Modriča. Srbin. 1922. Miloševac. 9. Botajica. DUGIĆ Toše NIKO. dak. Srnice. 1925. DOMAZET Marka PEJO. Hrvat. borac. Srbin. Botajica. Hrvat. borac. 9. Musliman. u odredu od 16. 9. član KPJ. poginuo 9. zemljoradnik. DRINIĆ Mike SAVO. Srbin. DRINIĆ Vase TRIVO. Skugrić. član KPJ. 1927. Musliman. D. Modriča. Kao ranjen ostao kod kuće. 1909. 1943. 1920. DŽAFEROVIĆ Mustafe DŽAFER. 1943. G. u NOB od 1941. u odredu od novembra 1943. u odredu od 16. poginuo novembra 1943. 1911. Zvornik. Musliman. DRINIĆ Pere JOVO. u odredu od 14. 9. u odredu od 15. 9. komandant bataljona. 9. 1945. Riječani. u odredu od marta 1944. u odredu od 16. Miloševac. član KPJ. DUJIĆ Filipa JOVO. Srbin. Modriča. član KPJ. domaćica. komesar čete. u odredu od 16. umro 1956. u odredu od 16. Srbin. 9. zemljoradnik. 9. 9. zemljoradnik. Hrvat. borac. 9. nestao 1943. DJEDOVIĆ Huse MEHMED. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. 1924. poginuo decembra 1943. Miloševac. borac. borac. poginuo 10. DUBRAVAC Nike MARKO. Modriča. Slatina. 1943. 1922. komesar bataljona. radnik. omladinski rukovodilac odreda. DUŠINOVIĆ Mehmeda FADIL. Miloševac. Miloševac. ĐOKANOVIĆ Mile PETAR. 1910. u odredu od 15. 10 1943. 1915. borac. član KPJ. Srbin. do 17. član KPJ. 7. 1943. Skugrić. 1943. mlinar. poginula u jesen 1944. bolničarka. u odredu od 16. 9. 9. Miloševac. DRINIĆ Jove CVIJETA. DUJIĆ Aleksa MILAN. zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1944. do 17. Teočak. decembra 1943. Novi Grad. član KPJ. 9. 1924. Osječani. 1943. 1943. borac. zemljoradnik. zamjenik komandira čete. 1925. Dobrinja. 1919. 1908. 9. u odredu od 16. 9. član KPJ. 1914. u odredu od 16. 9. Miloševac. poginuo avgusta 1944. 1922. vodnik voda. 1905. zemljorandik. zemljoradnik. 2. 1944. Srbin. borac. u odredu od aprila 1944. Gračanica. u NOB od proljeća 1943. Hrvat. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. ĐOKIĆ Todora ĐOKAN. Srbin. komandir čete. 1924. DUGIĆ Imze SULJO. DRINIĆ Jove MITAR. u odredu od 14. zemljoradnik. u odredu od 16. komandir čete. u odredu od 19. do decembra 1943. 345 . DOMAZET Abrama IVO. zemljoradnik. radnik. Srbin. Garevac. Tarevci. borac. Srbin. borac. umro 1970. 1943. Miloševac. Srbin. 1943. 1943.

Muslimanka. HADZIDEDIĆ Osme NAZIF. Gradačac. 1943. u odredu od 14. 1925. domaćica. poginuo aprila 1944. u odredu od 14. Musliman. borac. HAMZIĆ rođ. Modrica. Hrvat. u NOB od 1943. u odredu od avgusta 1944. u odredu od oktobra 1943. 1910. 1944. 1926. Musliman. Musliman. 9. poginuo aprila 1944. HODALJ Mate ĐURO. 11. 9. poginuo oktobra 1944. vodnik voda. Ražljevi. 1924. Srpkinja. 1922. 1943. HASANBAŠIĆ Omera NADŽIB. Modriča. 1944. borac. Tarevci. Tarevci. Modriča. GUBALJEVIĆ Huseina ASIM. Musliman. radnik. bolničarka. Modriča. 12. HADŽIĆ Mehmedalije MEHO. bolničarka. 1922. borac. HADŽIHASKIĆ Huse MEHMED. Modrica. u odredu od 14. HURTIĆ Huzeira NURIJA. Kozarevina. zemljoradnik. borac. Tarevci. 1943. u odredu od 14. 1943. borac. HUSIĆ Mije MUSTAFA. HADŽIHASKIĆ Bajre ĆAZIM. Modriča. poginuo jula 1944. Modriča. Modriča. 1943. Živinice. zemljoradnik. opančar. borac. 1943. član KPJ. Musliman. 346 . zemljoradnik. Modriča. Tešanj. đak. Đurđevik. đak. Muslimanka. 1924. Modriča. zemljoradnik. 9. u odredu od 14. 1943. borac. 9. Musliman. Musliman. HASANIĆ Ibrahima JUSUF. 9. HADŽIHASANOVIĆ Ibrahima HAJRO. Hrvatica. u odredu od oktobra 1943. 1927. NOVALIJA Ibrahima SEMSA. borac. Modriča. Kozarevina. 1926. FAHRO. 1930. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. borac. LJUBAS EVA. 1923. Modriča. domaćica. član SKOJ-a. Garevac. 1921. poginuo decembra 1943. referent saniteta. 1943. desetar u NOB od 1943. u odredu od 14. 1918. član SKOJ-a. Modriča. Čelebić. đak. Tarevci. HASIČEVIĆ Hakije OMER. 1922. 1927. borac. borac. Musliman. HODALJ rođ. Jabuka. u odredu od februara 1944. Foča. RVI. domaćica. borac. HASANIĆ Hasana ESAD. zemljoradnik. 1923. đak. HADŽIHASKIĆ Bajre HAZIM. 1943. 9. 1924. u odredu od 14. HUSIĆ Atifa ŠALIM. HADZIDEDIĆ Ahmeta AVDO.EFENDIĆ Avdrahima ASIM. u odredu od 16. 11. GUNJEVIĆ Milana MARA. FERHATOVIĆ Osmana SMAIL. 1943. radnik. 9. član KPJ. komandir voda. borac. borac. HERDIĆ Sabita. 9. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 14. Tarevci. u odredu od 10. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. borac. Miloševac. Goražde. Modriča. u NOB od 8. 1921. Musliman. poginuo decembra 1945. 1943. radnik. zemljoradnik. Tarevci. Musliman. u odredu od 20. poginuo februara 1945. Foča. Musliman. poginuo juna 1944. 1917. umrla. u odredu od 15. Musliman. u odredu od februara 1944. 9. 9. Musliman. poginuo aprila 1944. domaćica. do decembra 1943. 1926. u NOB od 10. 1920. 2. u odredu od oktobra 1943. borac. 1943. Musliman. u odredu od marta 1944. HURTIĆ Salke FATIMA. Musliman. Foča. Tarevci. 1925. 2. Musliman. umrla 1975. u odredu od jeseni 1943. Musliman. Musliman. zemljoradnik.

u odredu od 16. 1926. u odredu od 16. Srbin. 1943. do 17. 9. borac. borac. poginuo 10. HUSKIĆ Bećira MUJO. borac. Muslimanka. Musliman. u NOB od 1943. komesar čete. Srpkinja. Modriča. 9. zemljoradnik. u odredu od 14. 8. 1926. Tarevci. član SKOJ-a. 1943. 1925. u odredu od 16. 1914. Modrica. 1925. 1943. ISIĆ Mehe GANO. HUSKIĆ Bečira DERVA. u odredu od 16. Vranjak. Monj. 9. Musliman. Skugrić. Tarevci. u odredu od 16. 9. zemljoradnik. poginuo koncem 1944. električar. član KPJ. poginuo 10. 9. 1943. 1924. 9. HUSKIĆ Bećira SAFIJA. 347 . u odredu od marta 1945. JERINIĆ Đorđa RAJKO. borac. 9. vodni delegat. do 10. 9. umro 1967. 1943. 9. Srbin. JANKOVIĆ Ostoja CVIJAN. ćlan KPJ. borac i član SKOJ-a. 1926. 1943.HUSIĆ Atifa SMAIL. Musliman. JERINIĆ Đorđa BRANKO. 1923. 1943. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Dujka SAVO. 1943. do decembra 1943. u odredu od 14. u NOB od aprila 1941. zemljoradnik. radnik. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. Odžak. na Sjemeću. Srbin. bataljonska bolničarka. JOVANOVIĆ Milana STANA. Modriča. domaćica. umro 1979. Skugrić. 1943. poginuo 31. član KPJ. Musliman. JERINIĆ Marka PETAR. poginula februara 1945. u odredu od 14. komandir čete. 1928. Miloševac. 1943. 1921. Srbin. ISIĆ Agana SAKIB. 9. 9. 1. komesar odreda. Monj. 9. 1921. 1944. ISIĆ Akifa ADEM. ILOVAC Petra OSTOJA. Miloševac. zemljoradnik. Miševac. Miloševac. 1926. Srbin. 1943. član SKOJ-a. u odredu od 16. Miloševac. 1916. Srbin. 9. Tarevci. borac. u odredu od 16. 1923. zemljoradnik. u odredu od 14. ISIĆ Huse MESUD. domaćica. 1943. poginuo na Srnicama. Srbin. Rogatica. Srbin. 1918. borac. 9. JERINIĆ Pere MLADEN. 1903. zemljoradnik. 9. Miloševac. do decembra 1943. zemljoradnik. Kozluk. 1920. Muslimanka. borac. 1923. Srpkinja. Srpkinja. u odredu od 14. 1922. 1943. JANKOVIĆ Ljube SLOBODAN. zemljoradnik. 1914. Zvornik. 1943. Miloševac. delegat voda. zemljoradnik. Tarevci. borac. Miloševac. 9. ILINĆIĆ Pere LUKA. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od 16. borac. 8. radnik. 12. umro 1978. 1944. u odredu od 9. 1943. Šepak. Miloševac. borac. borac. 10. u odredu od 16. 1920. u odredu od septembra 1943. Miloševac. Musliman. umro 1961. bolničarka. JANKOVIĆ Jovana NEDELJKA. domaćica. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. poginuo novembra 1944. u odredu od 16. u odredu od 14. zemljoradnik. poginuo novembra 1944. 1944. 8. JERINIĆ Todora PERO. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1943. Domaćica. zemljoradnik. Paprača. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Gojka PERO. 1944. borac. 1925. 9. Srbin. Tarevci. poginula maja 1945. ILINČIĆ Gojka JELENA. komandir čete. Modriča.

omladinski rukovodilac. borac. u odredu od septembra 1943. u odredu od marta 1945. 1943. zemljoradnik. 9. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. komesar čete. Musliman. Musliman. JOVIČEVIĆ Gavra LUKA. Miloševac. u odredu od 16. 1923. u odredu od marta. Vranjak. zemljoradnik. KOJIĆ Bogdana MITAR. JOVIČEVIĆ Jovana JOVICA. umro. KRAJINOVIĆ Ahmete ALMAZ. JUSIĆ Kusima RASIM. Skugrić Gornji. Srbin. omladinski rukovodilac. 9. umro 1978. u odredu od oktobra 1943. 12. 1922. đak. 1907. zemljoradnik. KUBURIĆ Husenija MEHO. borac. Pećnik. 1943. komandant bataljona. Hrvatica. u odredu od novembra 1943. KOVAČEVIĆ ud. u odredu od 15. 3. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od jula 1944. KUBURIĆ Ahme VEJSIL. član KPJ. 1943. 1916. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 14. 1944. Tarevci. 1944. u odredu od decembra 1943. Kejžar NEVENKA. zemljoradnik. 1925. Srbin. član KPJ. KOSIK Milana PERICA. Miloševac. 1943. u odredu od 16. umro 1972. 1923. 1925. Modriča.JOVANOVIĆ Jelisije JOVO. u NOB od 1942. Musliman. zemljoradnik. Zeljina. 1914. Nikolić KSENIJA. 1924. umro 1975. Srbin. KUZONIĆ Petra DRAGO. zemljoradnik. LAZAREVIĆ Petra RADE. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. 1908. Musliman. vodnik voda. poginuo aprila 1945. u odredu od 16. 1944. Srbin. 1930. Hrvat. poginuo decembra 1943. Srbin. Modriča. Modriča. Koprivna. 2. KOSIK ud. borac. u odredu od 5. intendant bataljona. 1921. omladinski rukovodilac. član KPJ. 9. borac. 1924. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. KUBURIĆ Muje ISMET. zemljoradnik. borac. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. 1927. u odredu od februara 1944. KARABEGOVIĆ Ibrahima ENVER. 1922. Hrvat. radnik. Modriča. Miloševac. trgovac. član KPJ. član KPJ. 1917. 348 . radnik. poginuo 10. Srpkinja. borac. zemljoradnik. 9. đak u NOB od septembra 1943. JURILJ Pere PETKO. Musliman. KRESOJA Đuro MILAN. borac. đak u NOB od marta 1944. LAZAREVIĆ Pere VID. 1922. Modriča. LAZIĆ Branka VELJKO. 1943. KNEŽEVIĆ U ž a r a ŽIVKO. Tarevci. član kulturne ekipe i član SKOJ-a. do decembra 1943. Kožuhe. u odredu od septembra 1943. Musliman. Srbin. u odredu od septembra 1943. u odredu od 1. borac. 1922. 9. 1943. borac. član KPJ. Dragaljevac. Modriča. u NOB od ljeta 1943. Tarevci. Musliman. u odredu od 16. umro. borac. intendant bataljona. 11. član SKOJ-a. radnik. 1922. Miloševac. u odredu od jula 1944. Modriča. zemljoradnik. Miloševac. 1921. Monj. 9. Vranjak. umro od tifusa aprila 1944. LENDIĆ Saliha MEHMEDALIJA. Foča. LUBINA Marka JOZO. Srbin. Brčko. napustio odred. Goražde. 8. borac. Srbin. u odredu od septembra 1943. poginuo aprila 1944. LAZAREVIĆ Mika JOVČIN. Srbin. Srbin. 1912. komandir čete. Kozarevina. 1909. đak. godine. do 17. Garevac. Modriča. Srbin.

u odredu od 14. 1943. borac. borac. 1943. MEŠANOVIĆ Alije SAKIB. Tarevci. Ćlan KPJ. Tarevci. zemljoradnik. 1925. borac. LUKIĆ Milana PERO. Musliman. u odredu od oktobra. zemljoradnik. 1924. Skugrić. zemljoradnik. 12. 9. Srbin. u odredu od 14. 1926. Kožuhe. borac. Miloševac. 1943. član SKOJ-a. 1943. 1925. do decembra 1943. Srbin. Tarevci. MEHMEDBEGOVIĆ Mustafe SAFET. 1922. 9. Kozarevina. Musliman. u odredu od 14. MEHMEDOVIĆ Age KADIR. Musliman. Avde EJUB. poginuo aprila 1944. u odredu od januara 1944. ranjen i umro marta 1944. 1924. borac. Musliman. Tarevci. borac. zemljoradnik. MEŠANOVIĆ Muje HASAN. vodnik voda. radnik. Tarevci. Tarevci. borac. u odredu od 18. MEHIĆ Ibrahima SELIM. Musliman. 1927. borac. član SKOJ-a. član KPJ. borac. MEHMEDBEGOVIĆ Mehe SALKO. 1925. 1943. u odredu od 16. Musliman. Srbin. MARKANOVIĆ Pere ĐORĐE. 1925. 1943. 1943. MALESAK. 1916. do februara 1944. u odredu od 10. Musliman. vodnik voda. 1945. u odredu od 15. u odredu od oktobra 1943. Foča. radnik. Musliman. Srbin. zemljoradnik. 9. MEHMEDOVIĆ Age ISMET. komesar čete. 1943. 1943. Musliman. Modrica. Miloševac. u odredu od 14. u odredu od 15. zemljoradnik. 9. 10. RVI. Foča. u odredu od 16. 1914. Tarevci. 9. Tarevci. MEHIĆ Idriza SAMID. MEHIĆ Mujage SAFET. Tarevci. Tarevci. u odredu od 16. Tarevci. borac. MEHIĆ Ismeta HILMO. 1926. Rešetnica. zemljoradnik. Tarevci. poginuo aprila 1944. 1919. umro 1978. poginuo 24. 1921. vodnik voda. 1943. zemljoradnik.LUKIĆ Pere ĐOKO. Musliman. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Musliman. 9. Musliman. Modriča. komesar čete. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u odredu od 14. zemljoradnik. zemljoradnik/u odredu od 16. zemljoradnik. MARKANOVIĆ Vaskrsije STEVO. 1926. MEŠANOVIĆ Mehe SELIM. u odredu od 14. radnik. MEŠANOVIĆ Huse RIZAH. 9. Kozarevina. 1943. 9. borac. 9. Odžak. Tarevci. Srbin. borac. do decembra 1943. 1943. do marta 1944. Srbin. u odredu od 14. 1922. poginuo kod Srnica. 9. u odredu od oktobra 1943. umro 1972. zemljoradnik. 1924. 9. 1925. poginuo aprila 1944. borac. 1943. u odredu od 16. 1943. Miloševac. 349 . 1943. 1926. u m r o 1973. borac. Musliman. LUKIĆ Spasoja MILAN. poginuo aprila 1944. borac. 1943. MEŠIĆ Hase DERVIŠ 1916. 5. 9. MEŠANOVIĆ Mehe HAZIM. u odredu od 16. MARKOVIĆ Vojke MIODRAG. 1943. Miloševac. 1911. poginuo 20. 1925. 9. MATIJEVIĆ Matije PERO. zemljoradnik. MARJANOVIĆ Marka ĐORĐE. Hrvat. Musliman. zemljoradnik. radnik. 9. 1943. 10. Musliman. borac. Pećnik. Skugrić. Foča. 9. Tarevci. Srbin. u odredu od 14. 1925.

1925. u NOB od 23. 1943. 1926. 1943. 1917. zemljoradnik. umrla 1972. 1943. Tarevci. bolničarka. MUJKIĆ Ibre JUSUF. zemljoradnik. 1914. borac. u odredu od oktobra 1943. MEŠIĆ Himze MUSTAFA. MILOŠEVIĆ Todora MILOŠ. Tarevci. Skugrić. Tarevci. Tarevci. član KPJ. 9. zemljoradnik. komesar čete. 1925. vodnik voda. u odredu od 14. 1943. zemljoradnik. Tarevci. MILOŠEVIĆ Jove NIKOLA. 1943. 1943. MUJKIĆ Emina MEHMEDALIJA. poginuo maja 1944. Musliman. radnik. 350 . Musliman. 9. Modriča. 1943. radnik. 1943. 1978. 9. Tarevci. u odredu od oktobra 1943. Modriča. komandant bataljona. Tarevci. đak. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. do 25. član KPJ. u odredu od 14. 1910.MEŠIĆ Mehe HAJRO. MEŠIĆ Ibrahima SULJO. MIKIČIĆ Đorđa LJUBOMIR. borac. 1923. obavještajni oficir brigade. borac. Miloševac. u odredu od 14. Srbin. Skugrić. 1923. 1942. 9. ćlan KPJ. u odredu od 16. 1944. umro 1951. MUJKIĆ Jasuna BEGO. član KPJ. Modriča. Miloševac. kod Platica. Tarevci. Musliman. Tarevci. 1924. politički radnik na terenu. đak. Srbin. 1921. Musliman. Srbin. u NOB od 1941. u NOB od 1941. 1925. u odredu od februara 1944. 1915. MIKIČIĆ Stevana ĐORĐO. u Odredu od 14. 2. Musliman. MUJANOVIĆ Huse AGO. član KPJ. umro. 1943. član KPJ. 9. 9. radnik u odredu od 14. komesar bataljona. zemljoradnik. 1943. u odredu od 14. zemljoradnik. Musliman. borac. borac. Musliman. član KPJ. u odredu od 16. Musliman. 1914. Kozarevina. u odredu od 14. zemljoradnik. 1943. MUJAGIĆ Osmana IBRAHIM. 1910. Skugrić. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. M1KIČIĆ Đorđa BOŽANA. 9. 9. 1918. MUJBEGOVIĆ Abaza MUHAREM 1907. MUJBEGOVIĆ Abaza IBRAHIM. Srbin. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od 14. Musliman. poginuo jula 1944. Srbin. MEŠIĆ Alije KASIM. MILANKOVIĆ Sime SIMO. u NOB od 8. u odredu od 16. borac. borac. u odredu od 16. 1929. 9. radnik u odredu od 14. Srbin. 1943. 9. 1943. zemljoradnik u odredu od 15. 9. 1943. Srbin. šef odseka za naoružanje. Gacko. 9. zemljoradnik. borac. Višegrad. Musliman. 1916. 11. radnik. 1928. 9. u odredu od 14. u odredu od oktobra 1943. Tešanj. u odredu od 14. Batkuša. borac. 1890. poginuo marta 1945. MILOŠEVIĆ Jove MARKO. radnik. do aprila 1944. 9. MUJBEGOVIĆ Abaza MEHMED. MUJANOVIĆ Adema VEJSIL. MOMIĆ Živana OBRAD. član KPJ. umro 1968. 1914. 1943. 1943. Foča. Musliman. Musliman. član SKOJ-a. Skugrić Srpkinja. 12. Modriča. 9. u NOB od 1941. zemljoradnik. Miloševac. Modrica. 9. poginuo u aprilu 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. zemljoradnik. Musliman. MUJKIĆ Mustafe NEDŽIB. Musliman. komandant bataljona. 1912. zemljoradnik.

1912. u odredu od 14. MUJKIĆ Huse RABIJA. u odredu od septembra do decembra 1943. 1928. 1943. Tarevci. NIKOLIĆ Steve MARKICA. đak. u odredu od 14. 9. zemljoradnik. do 25. Musliman. Modriča. 1943. u odredu od 14. Skugrić. Bosanski Samac. borac. 1922. zemljoradnik. Srbin. NIKOLIĆ Zdravka MILADIN. Musliman. do 30. NOVAKOVIĆ Novaka BLAGOJE. domaćica. 1925. umrla 1976. 1943. OKIĆ Huse IBRAHIM. u odredu od 15. Musliman. 1928. 1922. 9. NEDIĆ Saila MILANKA. u odredu od februara 1944. 9. zemljoradnik. Modriča. borac. 9. Tarevci. 9. bolničarka. Tarevci. borac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. NEDIĆ OLGA. 1918. Tarevci. 9. Musliman. zemljoradnik. Tuzla. 1926. u NOB od 1942. Musliman. radnik. 9. 1943. Modriča. Srbin. u odredu od 14.MUJKIĆ Huse MUJO. Tarevci. zemljoradnik. Srbin. 1926. Orašje. u odredu od 14. Tarevci. 9. komesar odreda. Tarevci. Musliman. OKIĆ Hasana ABDULAH. Musliman. član KPJ. Jarak. MULIĆ Age HASAN. 1912. član SKOJ-a. poginuo oktobra 1944. Tarevci. 1924. zemljoradnik. 10. MULIĆ Ahma MURADIF. NAKIĆ Ibrahima SALKO. Musliman. član KPJ. Skugrić. Musliman. Tarevci. 9. Tarevci. u odredu od februara 1944. 1920. 351 . omladinski rukovodilac odreda. borac. borac. zamjenik komandanta bataljona. 12. član KPJ. zemljoradnik. Musliman. 1921. 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. Muslimanka. 1943. 1906. 1943. Tarevci. 1943. 1916. borac. 9. u odredu od aprila 1945. Musliman. član SKOJ-a. borac. član KPJ. student. poginuo 1945. u odredu od 15. borac. Tarevci. Mitrovica. mesar. Srpkinja. u odredu od 14. Tarevci. OKIĆ Alije MEHMED. 1943. đak. 1924. Modriča. komesar čete. 1922. Tarevci. MUJKIĆ Rede NURIJA. zemljoradnik. poginuo marta 1944. vodnik voda. 1926. 1901. Srbin. 9. Skugrić. u odredu od 14. Musliman. borac. 1943. đak u NOB od septembra 1943. NIKOLIĆ Nikole PANTO. 9. 1943. 1922. 1943. Musliman. 1926. domaćica. zemljoradnik. NIKOLIĆ Steve MIKAILO. MUTIĆ Huse SEDO. poginuo aprila 1944. borac. MUJKIĆ Sulje REŠID. u odredu od 14. u odredu od 14. NIKOLIĆ rođ. u odredu od 14. Kozarevina. 1920. borac. u odredu od septembra 1943. 9. zemljoradnik. 1943. Foča. 1943. Srpkinja. 1943. Srbin. MUTIĆ Huse MUHIDIN. MULIĆ Ćamila ASIF. MURATBEGOVIĆ Ahmeta HALIL. borac. OKIĆ Huse MUHAREM. u odredu od 14. član KPJ. 9. 9. član SKOJ-a. radnik. 9. zemljoradnik. Musliman. NEDIĆ Saila GINA. borac. Srnice. Srpkinja. đak u odredu od 12. komandir ćete. 1943. u odredu od 14. u odredu od 19. umro 1958. borac.

od 16. Srbin. Rešetnica. Miloševac. borac. Srbin. Miloševac. 9. zemljoradnik. 1943.OKIĆ Alije MUJO. poginuo decembra 1944. u odredu od 16. 9. 1943. 9. Srbin. Modriča. 1943. 1945. 1912. zemljoradnik. do kraja decembra 1943. 1943. 9. borac. zemljoradnik. 1912. POPOVIĆ Petra MITAR. Miloševac. POPOVIĆ Teše DANKO. POPOVIĆ Toše MILAN. 9. trgovac. zemljoradnik. Srnice. 1922. umro 1966. član KPJ. 9. radnik. Miloševac. 1924. 9. Srpkinja. zemljoradnik. Srbin. do 17. Skugrić. borac. Tarevci. borac. Modriča. 4. radnik. zemljoradnik. komesar čete. PEJIĆIĆ Đorđa MILAN. u odredu od 16. 1943. zemljoradnik. kurir odreda. Srbin. 9. 1927. PATKOVIĆ Jovana MILE. zemljoradnik. u m r o 1947. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. 1922. Musliman. delegat voda. 9. 9. zemljoradnik. Modriča. 1943. 1943. 352 . 1919. Musliman. član KPJ. PETROVIĆ Andrije JOVO. u odredu od februara 1944. 9. 1914. Miloševac. Monj. 9. Miloševac. Srbin. Miloševac. 1944. PERANOVIĆ Nike TODOR. borac. 1922. od 16. 1943. intendant bataljona. domaćica. 8. poginuo marta 1944. poginuo aprila 1944. Srbin. zemljoradnik. 9. član KPJ. komandir čete. Srbin. borac. 1922. od 16. zemljoradnik. do decembra 1943. Musliman. Dugo Polje. 1905. Musliman. POPOVIĆ. 1943. u odredu od 14. Srbin. 9. 1943. borac. POPOVIĆ Toše MARIJA. 1943. u odredu od 16. 1943. borac. komandir voda. u odredu od 16. Miloševac. PERANOVIĆ Pere MARKO. 1925. Srbin. 9. 12. 12. Miloševac. borac. 12. borac. poginuo 10. Miloševac. Srbin. Miloševac. PAVLOVIĆ Petra DRAGO. u odredu od 16. 1919. 1943. Srbin. Teočak. 1943. poginuo 15. borac. radnik. u odredu od januara 1944. 1944. Srbin. POPOVIĆ Radovana DUŠAN. 9. PANDUREVIĆ Đorđa RACKO. Romanija. 1923. u odredu od 16. do aprila 1944. Srbin. PERANOVIĆ Milana MIĆO. u odredu od 15. 1924. Musliman. piljar. u odredu od 14. Miloševac. 1925. borac. u odredu od 15. u odredu od 16. u odredu od 2. član SKOJ-a. Miloševac. u odredu od 16. 1943. Miloševac. član KPJ. borac. Miloševac. Porebrice. 1925. u odredu od 16. PELEŠ Barke AHMET. Srbin. PANDUREVIĆ Mike STEVO. 1943. 1913. 1919. 9. Srbin. 9. u odredu od 16. 1926. 1943. zemljoradnik. PELEŠ Omera IZET. Modriča. vodnik voda. Srbin. zemljoradnik. umro 1975. PAVIĆIĆ Steva LJUBOMIR. ranjen i ostao na terenu. od 16. PEJIĆIĆ Obrada PETAR. OTANOVIĆ Redže. poginuo 12. borac. član KPJ. 1926. ABDURAHIM. zemljoradnik. u odredu u odredu u odredu u odredu PETROVIĆ Koste NIKO. u odredu od 14. 1943. borac. 1943. Radovana ANĐELKO. 1925. 1910. ' PELESIĆ Ibrahima GALIB. 3. Osječani-Doboj. 9. zemljoradnik. borac.

Miloševac. zemljoradnik. 6. bolničarka. 1943. Tarevci. Miloševac. član KPJ. RAĐANOVIĆ Cvijana ZORKA. SALKIĆ Belija AHMET. do decembra 1943. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. 1943. 9. 9. borac. zemljoradnik. u odredu od 14. 9. 1926. u odredu od 16. 1912. Musliman. SAJIĆ Vaskrsija ĐOKO. 9. Tarevci. 9. u odredu od 15. 1923. SAILOVIĆ Luka JOVO. zemljoradnik. Srbin. borac. 1918. poginuo jula 1944. Modrića. borac. Srbin. 9. 1922. u odredu od mart 1944. Capardi. 1919. 1943. Musliman. SARVAN Alije MUSTAFA. 1. 1914. Vranjak. Ostružnja. Osmača. borac. umro 1971. vodnik voda. zemljoradnik. 9. 1927. 9. Musliman. 1943. zemljoradnik. 1921. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. umro. zemljoradnik. Tarevci. 9. Srpkinja. Srbin. u odredu od februara 1944. Tarevci. 1943. Tarevci. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od novembr 1943. u odredu od 16. zemljoradnik. u odredu od 16. 1922. komandant bataljona i član KPJ. Srbin. SAJIĆ Rajka GAVRO. 1943. POPOVIĆ Petra VID. Skugrić. POŽUN Hasiba ŠEMSO. Tarevci. do aprila 1944. 9. 1943. Miloševac. Musliman. SA VIĆ Spasoje STOJAN. 9. borac. Tarevci. Musliman. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1919. u odredu od 14. borac. zemljoradnik. 9. u odredu od septembra 1943. Skugrić. SARVAN Huse FEHIM. 1924. u NOB od 16. 1926. borac. Miloševac. borac. komesar ćete. 1927. 1926. u odredu od 16. 9. 1909. Srebrenica. u odredu od 16. zemljoradnik. 1925. Tarevci. Srbin. Tarevci. POŽUN Hasiba IBRO. komandir čete. desetar. u odredu od 14. 1908. bolničarka. zemljoradnik. 1943. Srpkinja. član KPJ. SARVAN Osme AHMET. 9. SAILOVIĆ Luke SIMO. 1924. zemljoradnik. 1945. Adema RASIM. Srbin. Skugrić. borac. Musliman. borac. Srbin. domaćica. 353 . u odredu od 16. Miloševac. SAILOVIĆ Stjepana PETAR. u odredu od 16. borac. SAILOVIĆ Ignjata BOJA. Foča. do decembra 1943. 1925. Srbin. poginuo septembra 1943. Miloševac. Musliman. bolničarka. zemljoradnik. Miloševac. 9. u odredu od 14. poginuo oktobra 1944. poginuo marta 1944. zemljoradnik. SARVAN Dede SABIT. Skugrić. zemljoradnik. 1923. SAJIĆ Stanka NIKOLA. 1943. 1943. 1943. Kozarevina. Raduša. zemljoradnik. u odredu od 14. Musliman. zemljoradnik. Muste HASAN. SARVAN Alija VEJSIL. borac. borac. SARVAN. poginuo aprila 1944. 1943. 1943. 1943. u odredu od 14. 7. RADOJEVIĆ Đorđa KOŠTA. 9. borac.POPOVIĆ Vasilija SAVKA. Modriča. Musliman. Foča. 1925. zemljoradnik. Tarevci. u odredu od 14. domaćica. poginuo 28. Srpkinja. SAILOVIĆ Marka OSTOJA. u odredu od 14. Srbin. poginuo 15. domaćica. 1918. u odredu od septembra 1943. komandir ćete. član KPJ. 1944. SARVAN. član SKOJ-a. Modriča.

u odredu od novembra 1943. 1943. član KPJ. član KPJ. Srbin. 1920. vodnik voda. STANIĆ Nike MARKO. STOJIĆ Đura MARKO. 1911. zemljoradnik. Foča. Musliman. radnik. član KPJ. STANIŠIĆ Laze SLAVKO. član KPJ. Tarevci. 1917. Srbin. Miloševac. STANIĆ Nike IVO. komandir čete. vodnik voda. 1923. Srbin. Srbin. u odredu od 14. radnik. 9. zemljoradnik. borac. 9. 1924. poginuo aprila 1944. u odredu od novembra 1943. 9. u odredu od 14. Musliman. Musliman. umro 1969. politički radnik na terenu. borac. u odredu od 16. u odredu od 14. u NOB od 8. Srbin. u odredu od 16. u NOB od septembra 1943. krojačica. 9. zemljoradnik. 1909. Garevac. 1943. u odredu od 2. Skugric. borac. Musliman. radnik u odredu od oktobra 1943. član KPJ. Kulaši. STEVANOVIĆ Stojana NIKOLA. u odredu od 14. 1924. u odredu od novembra 1943. zamjenik komandanta područja. borac. radnik. Modrica. Skugrić. u NOB od septembra 1943. Kapetanović REMZA. Garevac. 1943. 3. STANKOVIĆ Riste PETAR. u odredu od 16. 1922. SENDIJAREVIĆ Ahme MEHMEDALIJA. učitelj. poginuo maja 1944. STANKOVIĆ Stanka MIKA. 1943. Lisina. radnik. zemljoradnik. poginuo 10. 1943. u odredu od septembra 1943. SULJIĆ Osmana BERKO. Musliman. 9. Hrvat. član KPJ. u NOB od jula 1943. 1918. 1915. član KPJ. Srbin. 354 . SKENDEROVIĆ Nurije NUSRET. 1912. STEVIĆ Pera JOVAN. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. Miloševac. borac. Modriča. 9. 1943. 1910. 1944. Zvornik. zemljoradnik. STRANATIĆ Rade DUŠAN. Srbin. vodnik voda. borac. 1927. Garevac. STOJANOVIĆ Stojana CVJETKO. Srbin. Vranjak. u odredu od 14. 9. 1915. 1911. 1943. SUBAŠIĆ Gana SMAJO. 9. u odredu od 18. ŠKUNDRIĆ rod. 9. zemljoradnik. oficir OZN-e. 1943. u NOB od 1942. Skugrić. Vranjak. do decembra 1943. 1918. zemljoradnik. 1926. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. STOJIĆ Teodora MILENKO. član KPJ. godine. u odredu od 14. u odredu od 16. Joko. Srbin. Skugrić. STJEPANIĆ Mike PETAR. u odredu od novembra 1943. trgovački pomoćnik. 1945. 1943. Muslimanka. 9. komesar čete. 1927. član KPJ. Srbin. pomoćnik komesara bataljona. 1914. u odredu od 19. do decembra 1943. 1926. trgovački pomoćnik. SENDIJAREVIĆ Bege RASIM.SEJDIĆ Ibre HUSEIN. Gradačac. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. u odreduod februara 1944. 1943. Modriča. 9. borac. Modriča. 9. Miloševac. Miloševac. vodnik voda. 1925. SIMKIĆ Koste IGNJAT. Tarevci. do aprila 1944. zemljoradnik. borac. Hrvat. komandir čete. Kozarevina. Srbin. 2. STANIĆ Nike JOZO. Hrvat. Musliman. Tarevci.

Srbin. 9. Modrića. VASILJEVIĆ Nikole MITAR. borac. 9. SULJIĆ Mehmedalije FUAD. Musliman. umro 1976. član KPJ. poginuo decembra 1943. TURSIĆ Age FAHIR. Modriča. borac. TADIC Milana ĐOKO. 1926. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 16. zemljoradnik. Musliman. radnik. Musliman. 355 . zemljoradnik. član KPJ. do 17. u odredu od 14. Graćanica. radnik u odredu od 14. 1920. zemljoradnik. 1927. 1909. do oktobra 1943. TRAKIĆ Ibrahim HASAN. Skugrić. u odredu od 14. gimnazijalac. 9. 9. u odredu od 16. 1943. član KPJ. u odredu od septembra 1943. u odredu od 12. 1924. u odredu od 16. 4. Miloševac. u odredu od 16. 1943. Modrica. 9. u NOB od 20. Modriča. zemljoradnik. 1943. u Miloševcu. 1943. Modriča. Miloševac. 1943. poginuo decembra 1944. 1943. Miloševac. vodnik. 3. 1925. TERZIĆ Saliha HUSO. 1922. Srbin. u odredu od 8. TOMIĆ Todora ĐORĐE. komandir voda. Modriča. zemljoradnik. borac.SULJIĆ Saliha DZEVAD. 1927. Musliman. TURSIĆ Munida REUF. 1927. 9. Snagovo. 9. 1943. član KPJ. u odredu od 16. 1914. Musliman. u odredu od početka do kraja oktobra 1943. Srbin. Miloševac. TESANOVIĆ Todora SAVO. Musliman. 1943. 1943. zamjenik komesara bataljona. Tarevci. borac. poginuo januara 1945. 9. borac. 9. u odredu od 1944. borac. vodnik voda. poginuo decembra 1943. 9. vodnik voda. 1943. 6. Srbin. TESANOVIĆ Jova KONSTANTIN. 1943. borac. TODOROVIĆ Miloša RADO. u odredu od septembra 1943. 1906. Miloševac. radnik u odredu od 16. TURSUN Huse MEHO. Skugrić. 9. VASILJEVIĆ Simeuna STOJAN. borac. Srbin. u odredu od 14. Modrića. Kladanj. član KPJ. Srbin. 1927. Musliman. u odreduod decembra 1943. 1922. 1924. Modriča. 1910. komandant bataljona. Srbin. član SKOJ-a. VASILJEVIĆ Nikole ĐURO. borac. desetar. Vranjak. Modriča. TRAKIĆ Ibrahima AGO. 1943. radnik. zemljoradnik. Modrića. Musliman. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. u NOB od 12. 12. 9. VASILJEVIĆ Ignje TODOR. 1914. poginuo novembra 1944. TERZIĆ Saliha KEMAL. borac. Musliman. zemljoradnik. u NOB od 23. 1921. Miloševac. 1945. 1944. 1924. 9. 1924. zemljoradnik. Modrica. u odredu od 16. 1943. 1943. komesar čete. 2. borac. 10. 1925. do 17. 1922. Srbin. VAJKIĆ Simeuna BRANKO. zemljoradnik. Srbin. borac. obućar. TERZIĆ Mladena NIKO. borac. 10. Musliman. 9. 1943. zemljoradnik. borac. u odredu od 16. u odredu od 14. VASILJEVIĆ Ilije TODOR. 1921. borac. 1944. Srbin. Gradačac. zemljoradnik. član SKOJ-a. 4. 1943. Miloševac. TERZIĆ Saliha SALIH. Srbin. VASILJEVIĆ Pere ILIJA. radnik u odredu od 14. u odredu od 14. radnik u odredu od 14. Skugrić. 1914. 12. zemljoradnik.

Tarevci. ZEČIĆ Muharema HUSE1N. Kladari. Srbin. ekonom čete. 1943. 1943. sekretar Opštinskog komiteta. 1917. ŽILIĆ Jasima EMIN. u odredu od 14. 1912. Tarevci. 1943. umro 1968. radnik. Dodatni spisak za opštinu Modriča DELIĆ Mustafe BEĆIR. KOVAČEVIĆ Ive PERO. 1943. 1945. Musliman. borac. 9. 1924. Tarevci. Miloševac. 9. zemljoradnik u odredu od februara 1944. umro 1969. 1920. HUSAKOVIĆ Junuza ŠEMSO. u NOB od 8. Skugrić. 9. u odredu od septembra 1943. Musliman. 1943. radnik u odredu od oktobra 1943. ZORIĆ Alije AHMO. poginuo maja 1944. borac. ZEČIĆ Muharema SAKIB. komesar čete. u odredu od septembra 1943. komesar čete. Musliman. u odredu od marta 1944. u odredu od 14. 1920. 9. trgovac. 1943. Botajica. Tarevci. komesar čete. Musliman. Tarevci. ZORANOVIĆ Luke PETAR. Skugrić. član KPJ. ZEČIĆ lime FADIL. Musliman. član SKOJ-a. borac. ZARIĆ Koste JOVO. 9. Skugrić. Srbin.VUKMIROVIĆ Staniše SMIUKA. ZORIĆ Sulje HASAN. u odredu od 14. Skugrić. borac. zemljoradnik. Modrica. obućarski radnik. u odredu od 15. Musliman. Foča. 356 . zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1927. Srbin. komandir čete. zemljoradnik. HUSIĆ Atifa FEHIM. Vlasenica. umro 1970. Srpkinja. Tarevci. 1923. Modriča. borac. poginuo decembra 1943. Modriča. Modriča. član KPJ. Modriča. ŽILIĆ Age HAKIB. 1903. Musliman. 1907. borac. borac. Musliman. u odredu od 14. radnik. 9. borac. 1943. 1943. radnik u odredu od 14. 1926. poginuo 12. 1907. član KPJ. 1912. 1943. 9. u odredu od 15. komesar čete. borac. Srpkinja. ZEČIĆ Zije ZAHID. 1922. komesar čete. 9. borac. Odžak. 9. 1919. desetar. 1943. FILIPOVIĆ Risto ZORKA. Tarevci. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. u odredu od februara 1944. radnik u odredu od 14. 1943. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 14. zemljoradnik. u odredu od 14. borac. 1923. ZARIĆ Koste LUKA. 1926. 9. domaćica. 1943. 2. radnik. 1918. 9. 9. u NOB od ljeta 1941. u odredu od 18. poginuo februara 1945. ZORIĆ Osmana HUSEIN. član KPJ. u odredu od 15. JOVIČEVIĆ Damljana SAVO. Musliman. ŽILIĆ Osmana FADIL. borac. 1926. do aprila 1944. u odredu od aprila 1945. umro 1963. Odžak. umrla 1945. 1944. Musliman. Musliman. trgovac. Modriča. Modriča. 1943. HADŽIHUSKIĆ Bajre HAZIM. Musliman. 1926. trgovački pomoćnik. Musliman. kovač. 1925. u odredu od 14. u odredu od marta 1944. 9. Hrvat. bolničarka.

1943. Modriča. 1943.KOLJIĆ Nikole BORO. SAVIĆ Jovana MARKO. 1943. STRANATIĆ Rade BOZO. Miloševac. u odredu od 15. do decembra 1943. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. umro 1975. Koprivna. zemljoradnik. u odredu od 16. do aprila 1944. godine. borac. 5. 1943. u odredu od 16. stupio u odred 15. 1920. 1926. 9. 1922. zemljoradnik. u odredu od 9. 1924. Miloševac. Srbin. 1943. 1923. zemljoradnik. 1945. u odredu od 8. JOVANOVIĆ Ilije MARINKO. 1920. 1943. 9. DURONJIĆ Petra BOŠKO. poginuo decembra 1944. Musliman. Miloševac. 1943. do decembra 1943. do decembra 1943. 1921. 1945. poginuo u Žabaru 1945. 1943. 1943. godine. zemljoradnik. u odredu od 16. borac. 1943. do 12. Brčko. Srbin. Srbin. 1921. 1944. zemljoradnik. TRIFKOVIĆ Jove GAVRO. u odredu od 4. u odredu od 16. domaćica. Miloševac. borac. Srbin. 1944. đak. borac. u odredu od 16. 1928. 4. 9. 1944. PERANOVIĆ Milana STOJAN. 1943. 1943. u odredu od 16. PATKOVIĆ Jove OSTOJA. 9. Srbin. 12. do decembra 1943. borac. u odredu od 15. u odredu od 4. borac. Musliman. godine. 1927. TADIĆ Ilije SAVO. 1945. godine. 1925. godine. 1923. 9. Srbin. đak. LAZAREVIĆ Jovana DRAGO. Koprivna. 1918. Miloševac. Srbin. borac. umro 1944. borac. borac. DAM JANO VIĆ Đorđa OSTOJA. poginuo 1945. u odredu od 10. Miloševac. Modriča. u odredu od 8. 1922. 1943. u m r o 1967. 11. Srbin. radnik. u odredu od 14. Srbin. Srbin. VIDOVIĆ Bogdana VASO. 11. 1943. HASANBAŠIĆ Omera MEHMEDALIJA. Srbin. Srbin. zemljoradnik. Koprivna. BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda OSMA Ni. 5. Srbin. u odredu od 1. Srbin. u odredu od 15. borac. do decembra 1943. Koprivna. zemljoradnik. LUKIĆ Stanka NEDO. PANDUREVIĆ Mike SAVO. godine. 9. 9. Duga Njiva. Srbin. HALILOVIĆ Salihe REFIK. 1910.3. Miloševac. poginuo i Krivaji 1943. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. NIKOLIĆ Nikole MILOŠ. Modrica. Koprivna. borac. Miloševac. 1919. 9. šofer. 357 . Srbin. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1915. 1926. u odredu od 9. 1927. 9. Modriča. u odredu od 14. DAJIĆ Muje MUJESIRA. u odredu od formiranja 1942. 9. Miloševac. zemljoradnik. do decembra 1943. BRADAŠEVIĆ Vida JELISIJE. 1. 1925. Modriča. borac. JOVANOVIĆ Andrije MIRKO. Miloševac. borac. zemljoradnik. Miloševac. đak. Koprivna. Srbin. u odredu od 15. Miloševac. ĆARIĆ Mile PETAR. VIDOVIĆ Bogdana BLAGOJE. DESPOTOVIĆ Jovana MILUTIN. 1909. Srbin. zemljoradnik. Musliman. 1922. 1926. 9. 9. g. 9. Muslimanka. borac. zemljoradnik. poginuo 1944. Modriča. 4. 1943.

Koprivna. poginula 1944. Koprivna. Srpkinja. Srbin. Koprivna. godine. u odredu od 2. Srbin. godine. godine. Srbin. u odredu od 15. Srpkinja. Koprivna. zemljoradnica. 3. godine. Srbin. Koprivna. 1924. 5. u odredu od 17. Koprivna. 4. zemljoradnik. godine. 1925. godine. GRUJIĆ Jovana JELENA. STRUGALOVIĆ Cvjetka NEDO. 1918. Koprivna. u odredu od 1.DURONJIĆ Petra ČEDO. u odredu od 1941. 1921. zemljoradnica. u odredu od 3. RADOVANOVIĆ Danila KRISTINA. zemljoradnica. 1922. 1945. Srbin. zemljoradnik. 1945. Srbin. SAVANOVIĆ Boška VELJKO. Koprivna. zemljoradnica. zemljoradnik. 1922. 5. Koprivna. u odredu od 1943. zemljoradnik. godine. 1920. Srpkinja. zemljoradnik. Srbin. godine. KUZMANOVIĆ Obrada LJUBOMIR. zemljoradnik. 1943. Koprivna. u odredu od 19. u odredu od 15. 4. 1920. godine. 1945. VASILJEVIĆ Jovana JEREMIJA. godine. Srbin. 358 . u odredu od 9. Koprivna. Srbin. Srbin. poginuo 1945. zemljoradnik. godine. godine. u odredu od 1945. u odredu poginuo 1943. Srbin. MAKSIMOVIĆ Kostadina MILOVAN. DUJIĆ Milana PETAR. 4. 1945. 8. godine. JAĆIMOVIĆ Petra ČEDO. godine u Kožuhama. u odredu od 1. godine. Koprivna. u odredu od 5. zemljoradnik. ČAKAREVIĆ Blagoja VIDA. zemljoradnik. u odredu od 1943. Koprivna. RADOVANOVIĆ Peje MILOŠ. zemljoradnik. Srbin. godine. PURANOVIĆ Janka STEVO. Srbin. poginula 1944. 5. zemljoradnik. Koprivna. 5. zemljoradnik. Koprivna. 5. Srbin. 5. Koprivna. MAKSIMOVIĆ Kostadina STOJAN. 1945. u odredu od 4. Srbin. godine. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. kod Tuzle. 1923. 1925. MAKSIMOVIĆ Jove MILORAD. 5. 1918. GRUJIĆ Gruje JELENA. godine. u odredu od 5. u odredu od 1. 1945. 1921. NEDIĆ Živka NEDO. 5. Srbin. Koprivna. poginula 1943. u odredu od 25. MATIĆ Stanka STANIŠA. godine. godine. 1945. 1914. godine. u odredu od 1. Srbin. 1943. zemljoradnik. u odredu od 1945. 24. 1945. 1945. Koprivna. Srpkinja. godine. 1945. ANTIĆ Stevana SPASOJE. Koprivna. Koprivna. godine. 5. Koprivna. u odredu od 4. 10. zemljoradnik. 1945. 1945. MAKSIMOVIC Petra MIHAJILO. 1923. Koprivna. Koprivna. NIKIĆ Đorđa ĐOKO. JOVIĆ Mare PETAR. u odredu od 6. godine. 1945. 1944. Srbin. 5. 1945. 1920. 1927. zemljoradnik. 1925. godine. 8. 1920. zemljoradnik. Srbin. 4. SAVANOVIĆ Boška MILUTIN.

u odredu od 4. Koprivna. god. u odredu od 15. Srbin. Koprivna. zemljoradnik. 1945. godine. zemljoradnik. VUKASINOVIĆ Tome BOGDAN. g. 1925. u odredu od 25. 4. g. Srbin. poginuo 1945. Vranjak. Srbin. g. zemljoradnik. Srbin. g. 1926. JEVTIĆ Bože STEVO. 1914. Srbin. 1926. borac. 1945. 1945. u odredu od 25. Koprivna. 1945. Koprivna. Srbin. Srpkinja. DESPOTOVIC Dimitrija DESPOT. godine. u odredu od 15. umro u jedinici 1945. u odredu od 9. Srbin. TUBAKOVIĆ Jove MILAN. u odredu od 1943. god. zemljoradnik. 1943. Vranjak. u odredu od 1943. 5. 8. Koprivna. godine. u odredu od 10. 4. 4. POLEKSIĆ Drage OLGA. 1920. 1924. KOSTADINOVIĆ Vase UROS. Vranjak. JANKOVIC Sime NEDELJKO. VIDOVIĆ Boška UROS. 4. zemljoradnik. 1945. Koprivna. Koprivna. godine. 1908. borac. 4. PAVLOVIĆ Cvijana NEDEUKO. Koprivna. 1945. g. Srbin. Vranjak. 1945. 1945. poginuo 1944. 1926. Srbin. 1920. zemljoradnik. godine. Srbin. VUKASINOVIĆ Gojka MILOVAN. 1945. Koprivna. u odredu od 26.NIKIĆ Mirka NIKO. borac. VIDOVIĆ Luke SAVO. u odredu od 10. borac. zemljoradnik. BANOVIC Milana RADOVAN. u odredu od 1. g. zemljoradnik. umro 1979. zemljoradnik. Srbin. 359 . borac. zemljoradnik. 1945. TOMIĆ Ignjata CEDOMIR. domacica. Srbin. Srbin. zemljoradnik. godine. borac. 1920. godine poginuo 1944. 4. borac. 4. Koprivna. 4. NEDIĆ Jevte MILAN. zemljoradnik. u odredu od 3. 1925. g. 5. 1915. 5. VIDOVIĆ Marka BOSKO. zemljoradnik. borac. Koprivna. 5. borac. Srbin. 1945. u odredu od 1. 1945. SIMEUNOVIĆ Blagoja SRETO. zemljoradnik. zemljoradnik. VUKASINOVIĆ Gojka RADOVAN. Srbin. Srbin. g. 1945. u odredu od 1. 1920. Srbin. zemljoradnik. g. u odredu od 25. Srbin. 1920. 1921. u odredu od 1. u odredu od 25. 1945. Koprivna. zemljoradnik. borac. 1929. godine. godine. 1944. borac. Koprivna. borac. 1922. Koprivna. 4. Srbin. 1923. 1945. 1922. u odredu od 1943. zemljoradnik. Koprivna. Koprivna. VIDOVIĆ Marka CIVKO. Vranjak. 4. 1923. u odredu od 1943. 4. PAVLOVIĆ DRAGO. 1921. godine. 1945. 5. zemljoradnik. zemljoradnik. BANOVIC Milana ĐORĐE. NEDIĆ Živka MILAN. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. g. VUJIĆ Bogdana NOVAK. Srbin. Koprivna. u odredu od 1. u odredu od 30. Koprivna. g . g. u odredu od 25. 1921. 1945. Srbin. 5. 1925. 4. godine.

godine. u odredu od 5. godine. u odredu od 15. 4. 1921. 4. 1945. Koprivna. 360 . 1945. VASIĆ Petra RISTO. 3. borac. Srbin. 4. 1922. godine. Italijan. 1923. 1945. JEVTIĆ Koste NOVAK. 1945. 4. borac. Koprivna. Srbin. 4. u odredu od 25. Srbin. 1945. Srbin. 1925. umro u jedinici. 1923. Srbin. Srbin. u odredu od 15. 4. Koprivna. borac. Srbin. 1919. borac. 1926. LAZIĆ Nike LJUBO. u odredu od 25. borac. zemljoradnik. borac. LAZIĆ Sime NOVAK. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnik. RISTIĆ Dimitrije SLAVKO. 1945. borac. 5. u odredu od 1. zemljoradnik. 4. u odredu od 3. u odredu od 1. MARJANOVIĆ Milana JANKO. VASILJEVIĆ Stojana STEVO. u odredu od 25. godine. Srbin. Koprivna. 4. Srbin. zemljoradnik. 4. u odredu od 1945. 3. Srbin. zemljoradnik. 5. Srbin. 1909. borac. godine. zemljoradnik. 1917. 1925. zemljoradnik. g. 1945. CVIJANOVIĆ Jefrema MARKO.g. u odredu od 20. 4. 1945. radnik. Koprivna. Srbin. god. 1945. 1945. zemljoradnik. 1925. u odredu od 10. Koprivna. PAVLOVIĆ Cvijana ILIJA. 1910. Srbin. Srbin. 1945. BERTONI Antonija MARKO. 4. Koprivna. g. u odredu od 15. Srbin. 1920. 1920. Koprivna. 1945. VASIĆ Vida VASO. Srbin. u odredu od 10. g. Koprivna. TRIVIĆ Marka VASILIJE. STRUGALOVIĆ Toše TODOR. Koprivna. PAVLOVIĆ Đorđa BOGDAN. Srbin. 1945. g. zemljoradnik. Koprivna. 1922. 1944. Koprivna.g. borac. zemljoradnik. borac. u odredu od 25. godine. borac. borac. 4. Koprivna. zemljoradnik. 1920. MARI JANO VIĆ Svetozara ŽARKO. 1925. u odredu od 3. god.g. NEDIĆ Nikole ZDRAVKO. Srbin. god.g. Srbin. 1920. Srbin. u odredu od 1. zemljoradnik. u odredu od 3. 1945. god. Koprivna. LAZIĆ Nike ĐORĐO. MARKO VIĆ Stanka SVETOZAR. 1914. Koprivna. borac. borac. borac. 1945. 1945. u odredu od 3. god. zemljoradnik. borac. u odredu od 25. 1945. u odredu od 1. god. VASILJEVIĆ Vida STOJAN. 5. Koprivna. u odredu od 25. borac. u odredu od 15. Koprivna. borac. umro. Koprivna. VASILJEVIĆ Teodora JOVO. 1923. 4. 1920. TR1FUNOVIĆ Mikaila BOZO. 1924. u odredu od 25. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Kostadina STANlSA. borac. godine. 1945. 4. 1945. borac. 4. zemljoradnik.VASILJEVIĆ Save SRETO. borac. zemljoradnik. LAZIĆ Sime RANKO. borac. 1945. Koprivna. god. borac. zemljoradnik. 1923. g. 8. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnik. Koprivna. Koprivna. Koprivna. Srbin. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. Srbin. 1922. 4. 1945. 1945.

AHMETAŠEVIĆ Nazifa OSMAN. Musliman. Srbin. Musliman. Musliman. Musliman. Donji Skugrić. u NOB od septembra 1943. borac. Srbin. u NOB od maja 1943. zemljoradnik. Obudovac. Petrovo Selo. u odredu od septembra 1943. Boljanić. zemljoradnik u odredu od 10. 1921. Gradačac. Srbin. komandir voda. učitelj. u odredu od 10. 1924. 1943. poginuo jula 1944. ALAJBEGOVIĆ Ahmeta MUHAREM. zemljoradnik. ISLAMOVIĆ Saliha OSMAN. ALIĆ Selima IBRAHIM. borac. u odredu od oktobra 1943. umro 1974. borac. 1944. AHMETAŠEVIĆ Huse HUSEIN. 11. zemljoradnik. 10. u odredu od 10. 1921. Doboj. u odredu od 6. poginuo 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u NOB od avgusta 1943. 1922. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od marta 1945. 1945. TOPALOVIĆ Miloja BRANKO. 8. MUSLIMOVIĆ Mehe MUHAREM. AVDIĆ Salke AHMET. u NOB od 1. MIŠIĆ Stojana NEDO. B. 1944. u odredu od aprila 1945. komandir čete. radnik. poginuo novembra 1944. 1909. Musliman. 1920. borac. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. Gradačac. 1944. Gradačac. 1929. 9. Petrovo Selo. 1924. 1928. radnik. u odredu od 10. zemljoradnik. borac. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. borac. 1926. zemljoradnik. 1908. Musliman. u NOB od 1944. borac. borac. 1943. zemljoradnik. 1944. Rašljeva. 10. 1943. komesar čete. B. GOJKOVIĆ Boška BRANKO. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik.Borci odreda sa područja opštine Gračanica BOŽIĆ-GAJIĆ Jovana PERO. u odredu od 11. 1927. ARSENIĆ Petra KONSTANTIN. borac. Gradačac. 1924. Musliman. 10. u odredu od 12. Petrovo Selo. 8. Srbin. Srbin. borac. ARNAUTALIĆ Hasana IBRAHIM. Pelagićevo. u odredu od septembra 1943. Gradačac. član KPJ. RVI. Rašljeva. borac. borac. poginuo 1946. Donji Skipovac. Musliman. Zelinja. 1924. Gornji Skipovac. 1906. u odredu od 20. borac. 1926. zemljoradnik. 8. 10. borac. Rašljeva. 1924. VASILJEVIĆ Gruje PERO. 1924. u odredu od 10. đak u NOB od 6. Sanski Most. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. 361 . Musliman. u odredu od decembra 1943. MUSLIMOVIĆ Kadre BAJRO. 1923. Srbin. Rašljeva. u odredu od oktobra 1943. 1919. 10. 1944. PUŠELJIĆ Nike NOVAK. ALIMANOVIĆ Alije DŽEMAL. B. borac. u NOB od 1. 3. Borci odreda sa područja opštine Gradačac AHMETAŠEVIĆ Ahmeta DŽEM AL. Tuzla. u odredu od novembra 1943. Musliman. 9. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. Musliman. AKŠAMOVIĆ Nike VELJKO. Rašljeva. Srbin. 1921. 1944. radnik. zemljoradnik. 1944. radnik. Gradačac. borac.

u odredu od oktobra 1943. BILAJAC Osmana ISMET. u odredu od januara 1945. đak. 1925. RVI. Musliman. radnik. radnik. Musliman. Pelagicevo. Musliman. 1920. AVDIĆ Hase NURIJA. Srbin. BAHIC Ahmeta ŠALIM. Gradaćac. zamjenik komandira ćete. 1917. Srbin. radnik. 362 . BAHIC Mustafe HAMID. u odredu od oktobra 1943. Mionica. borac. član KPJ. BOJIC Steve SAVO. borac. 1925. u odredu od oktobra 1943. 1920. Pelagicevo. borac. u odredu od oktobra 1943. Srebrenik. u NOB od avgusta 1943. u NOB od maja 1943. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. borac. 1920. RVI. Musliman. član KPJ. Gradaćac. poginuo maja 1944. u odredu od februara 1945. 1924. borac. borac. u NOB od avgusta 1943. 1918. Hrvat. Zelinja. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. radnik. Mionica. BOSKOVIC Pere MARKO. u odredu od oktobra 1943. 1925. Gacko. 1921. Rajska. Hrvat. poginuo decembra 1944. u NOB od septembra 1943. borac. u odredu od aprila 1945. Tramošnjica. u odredu od oktobra 1943. AVDIĆ Hasana IZET. Srbin. AVDIĆ Mehmeda OSMAN. borac. BOŽIĆ Mihajla NEDEUKO. BAKO VIC Tadije JOZO. Musliman. BAJRIC Alije HUSEIN. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Gradaćac. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. zemljoradnik. 1924. Musliman. u NOB od avgusta 1943.AVCIC Hase AHMO. u NOB od septembra 1943. u odredu od aprila 1945. Tešanj. Ledenice. Gradaćac. član KPJ. borac. BESIREVIC Mustafe ASIM. Gradaćac. poginuo decembra 1944. Musliman. borac. Gradaćac. Gradaćac. 1917. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradaćac. Donji Skugrić. zemljoradnik. Gradaćac. Musliman. poginuo 1944. u odredu od oktobra 1943. 1926. Musliman. u odredu od septembra 1944. 1924. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. zemljoradnik. 1929. komandant bataljona. borac. 1924. Celić. borac. Srbin. Srbin. BABIC Sime JOVO. BILAJAC Abdulaha RAIF. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Tolisa. Kozluk. BOBIC Sulje IBRAHIM. poginuo jula 1944. 1927. đak. zemljoradnik. 1923. radnik. BILAJAC Nesiba AHMET. borac. Gradaćac. Konjuh. BESIREVIC Ibrahima OSMAN. u odredu od oktobra 1943. poginuo novembra 1944. BOŽIĆ Ignjata MAKSIM. 1928. 1920. 1925. borac. Gradaćac. Musliman. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. BESIREVIĆ Zije HAZIM. Musliman. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. 1928. radnik. Gradaćac. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od marta 1945. zemljoradnik. AVDIC Ibrahima FAHRUDIN. BISKUPOVIC Đoke GOJKO.

borac. četna bolničarka. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1943. borac. godine. Musliman. radnik. Musliman. borac. komandir čete. zemljoradnik. Gradačac. u NOB od septembra 1943. u odredu od aprila 1945. borac. u NOB od avgusta 1943. član KPJ. član KPJ. zemljoradnik. borac. poginuo novembra 1944. Vlasenica. 1920. Hrvatica. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Musliman. 1926. u NOB od septembra 1943. radnik. u odredu od oktobra 1943. BRKIĆ Ibrahimaa ALJO. zemljoradnik. 1922. Musliman. BRKIĆ Vase MARKO. đak. zemljoradnik. BRISTRIĆ Muje AGO. član KPJ. BRICIĆ Mustafe MEHO. Gradačac. 363 . CRLJIĆ Mate PETRA . u odredu od oktobra 1943. 1916. BRISTRIĆ Šabana EMIN. u odredu od oktobra 1943. Majevica. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. u odredu od februara 1944. 1918. Vučkovci. 1923. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. ĆOSIĆ Omera MEHMED. ĆAĆIĆ Šime JOZO. ĆOSIĆ Ibre ŠABAN. Musliman. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. borac. 1924. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. poginuo januara 1945. zemljoradnik. Vučkovci.PERA. 1923. u NOB od septembra 1943. Musliman. BRIĆIC Rešida JASIM. borac. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. borac. BRISTRIĆ Alije ZEĆIR. Mionica. borac. BRKIĆ Ibrahim HASAN. 1915. 1925. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. BRICIĆ Mustafe ŠEVAUJA. poginuo decembra 1944. u NOB od avgusta 1943. poginuo aprila 1944. Hrvat. 1924. Mionica. BRISTRIĆ Šabana OMER. 1926. Gradačac. Musliman. Vučkovci. Musliman. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. ekonom čete. radnik. u odredu od oktobra 1943. borac. BRISTRIĆ ALMAZ. Musliman. BULIĆ Mehe FEHIM. u NOB od avgusta 1943. 1925. Gradačac.BRIČIĆ Ibrahima HASAN. u NOB od avgusta 1943. 1924. Gradačac. Musliman. Gradačac. u NOB od septembra 1943. Vučkovci. 1918. Gradačac. radnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od januara 1944. Gradačac. Vučkovci. domaćica. Gradačac. BRISTRIĆ Bajre ALIJA. 1924. Pelagicevo. u NOB od septembra 1943. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. BRIĆIC Alije RAMO. Bosanska Bijela. Musliman. Gradačac. borac. u NOB od avgusta 1943. 1925. 1920. Gradačac. Gradačac. 1910. BRISTRIĆ Šemse MEHMED »Salih«. borac. u odredu od oktobra 1943. Tramošnjica. borac. 1922. borac. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1909. Donji Hrgovi. zamjenik komandira čete. u odredu od oktobra 1943. borac. 1918. u odredu od oktobra 1943. BUKVAREVIC Nurije OSMAN. BULIĆ Mehe EDHEM. borac.

1926. Musliman. zemljoradnik. borac. komandir čete. Gradačac. Musliman. Musliman. 1920. član KPJ. borac. DELIĆ Ibre FEHIM. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1927. Tramošnjica. Vučkovci. Srbin. 1925. ČOVIĆ Andrije PAVO. u odredu od marta 1945. Gradačac. Srednja Slatina. zemljoradnik. zemljoradnik. Hrvat. Musliman. DELIĆ Hase ALEMA. DAKIĆ Obrada MARKO. poginuo 1944. Musliman. DELIĆ Mustafe RAGIB. 1925. 1922. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. vodnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1944. Musliman. radnik. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. DADIĆ Ilije MARKO. Gradačac. đak u odredu od avgusta 1944. radnica. borac. 1927. komesar čete. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1945. godine. zemljoradnik. DOBORAC (Huseina IBRAHIM. član SKOJ-a. član SKOJ-a. borac. zemljoradnik. Musliman. borac. borac. Gradačac. Mionica. DELIĆ Saliha IDRIZ. godine. borac. ČOVRK Šerifa ARIF. u odredu od aprila 1945. poginuo 1944. Gradačac. borac. 364 . 1924. u odredu od oktobra 1943. DELIĆ Muharema 1BRAHIM. u odredu od oktobra 1943. 1925. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. 1925. Musliman. Donji Skugrić. zemljoradnik. ČOVIĆ Andrije IVAN. Musliman. 1920. u odredu od oktobra 1943. poginuo 1944. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. DELIĆ Muje OSMAN. Musliman. DELIĆ Hase SALIH. zemljoradnik. 1925. Hrvat.ĆANDIĆ Hasana BAJRO. u odredu od decembra 1943. borac. ČOLIĆ Mehmeda HAŠIM. DAJIĆ Mehmeda ŠEVKIJA. zemljoradnik. Gradačac. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. ĆAVAROVIĆ Nike MATO. 1926. 1930. zemljoradnik. Muslimanka. u odredu od maja 1945. zemljoradnik. 1915. borac. Vučkovci. 1922. 1925. Strmica. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. Teočak. Tremošnjica. DELIĆ Mahmuta MUSTAFA. DELIĆ Mahmuta NURIJA. borac. borac. Musliman. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Gradačac. 1929. DELIĆ Muharema HALIL. 1928. Donja Zelinja. zemljoradnik. borac. Tramošnjica. u NOB od septembra 1943. Gradačac. Gradačac. DAJIĆ Mehmeda DZEVDET. DELIĆ Muje MUHAREM. Musliman. Višegrad. u odredu od aprila 1945. Vučkovci. Musliman. zemljoradnik. DELIĆ Vehaba OSMAN. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. borac. 1914. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Musliman. 1917. 1924. u odredu od oktobra 1943. u NOB od jula 1943. borac. Hrvat. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. Hrval. Gradačac. član KPJ. 1920. Musliman. Musliman.

član KPJ. zemljoradnik. Srbin. u odredu od marta 1945. zemljoradnik. Pelagićevo. poginuo 1945. Skugrić. DŽIDIĆ Osmana AHMED. 1926. Donji Skugrić. poginuo septembra 1944. 1914. u odredu od aprila 1945. borac. Vučkovci. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. Musliman. u NOB od aprila 1943. u NOB od avgusta 1943. radnik. Gradačac. Musliman. Donja Zelinja. poginuo krajem 1944. borac. učitelj. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. Musliman. 1926. 1923. zemljoradnik. Musliman. borac. 1923. borac. borac. Lukavac. 1929. DŽINOVIĆ Kasima ĆAMIL. 1920. FAČIĆ Rašida AHMED. u NOB od septembra 1943. borac. 1918. DZEKIĆ Omera RAHMAN. Musliman. Palegićevo. poginuo juna 1946. u odredu od oktobra 1943. 365 . Tramošnjica. Gradačac. Turić. Gradačac. Donja Zelinja. Žepče. zemljoradnik. borac. ĐORĐIĆ Ignjata MIRKO. Srbin. Musliman. 1927. u odredu od oktobra 1943. 1910. DURAKOVIĆ Saliha OSMAH. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. borac. 1925. 1920. FAČIĆ Mehmeda MUSTAFA (MUJO). ĐURIĆ Luke MILOŠ. u NOB od avgusta 1943. Pelagićevo. Srbin. Tuzla. borac. borac. Musliman. radnik. Hrvat. 1924. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. u odredu od septembra 1944. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. u odredu od marta 1945. ĐONLIĆ Mehmeda HALIL. Srbin. FAČIĆ Abida RAMO. DŽANHODŽIĆ Muhameda EDHEM. Zvornik. u odredu od aprila 1945. borac. u odredu od oktobra 1943. 1925. zemljoradnik. Vida. Srednja Zelinja. 1918. borac. zemljoradnik. zemljoradnik.DOGLADOVIĆ IBRAHIM. DRAGIĆ Đorđa PETAR. 1926. 1923. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. ĐUKIĆ Mihajla MARKO. Musliman. 1922. borac. DRAGIĆ Blagoja CVJETKO. borac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. radnik. borac. zemljoradnik. Mionica. zamjenik komandira čete. EMIĆ Mehe AHMED. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. ĐURIĆ Luke RANKO. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. DURANOVIĆ Osmana RIZALIJA. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Musliman. u odredu od aprila 1945. DŽEKIĆ Sulje IBRAHIM. borac. ĐOGIĆ Hasana IBRAHIM. borac. Srbin. 1926. borac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 1924. DUBRAVAC Mate JAKOV. Musliman. u odredu od marta 1944. u NOB od maja 1943. 1923. u odredu od aprila 1945. Vida. poginuo maja 1945. zamjenik komandanta odreda i obavještajni oficir brigade. Skugrić. borac. Vučkovci. Musliman.

FAZLIČ Nesiba DŽEMAL, 1918, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. FAZLIĆ Omera ZAHID, 1925, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. FERHATOVIĆ Salke SALKAN, 1920, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Kulaši. FERHATOVIĆ Salke TAHIR, 1916, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Donja Međeđa. FERHATBEGOVIC Nezira BISERA, 1921, Rogatica, Muslimanka, domaćica, u NOB od januara 1944, u odredu od aprila 1944, borac. FILIPOVIĆ Steve SAVO, 1923, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. FILIPOVIĆ-TESANOVIĆ ZORKA, 1916, Skugrić, Srpkinja, domaćica u NOB od januara 1943, u odredu od oktobra 1943, bolničarka. GAGULIĆ Marijana ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GAGULIC Ive JOZO, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac, poginuo 1945, Bosanski Samac. GARIĆ OMER, 1902, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Gojka GAVRO, 1905, Samarevac, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Boze IGNJAT, 1922, Pelagicevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Srnice. GEGIĆ Gavre ĐORĐE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka MILAN, 1923, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka SPASOJE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GIBIĆ Ahme ALIJA, 1912, Ledenice, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GLAVAŠ MILE, 1910, Hrvat, geometar, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1944, načelnik štaba odreda, član KPJ. GLUHIĆ Mujačina AHMED, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Ledenice. GLUHIĆ Ćamil OSMAN, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Zvornik. GRADASĆEVIĆ Derviša ADNAN, 1930, Gradaćac, Musliman, đak u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Bosanska Bijela. GRADASĆEVIĆ Hajre NASIR, 1924, Gradaćac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Orašje. GRO MIC Muharema EDHEM, 1914, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.

366

GROMIĆ Muharema FADIL, 1918, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. GUBAUEVIC Sejne HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandira čete. GUBAUEVIC Sejne MUHAREM »Cihan«, 1928, Gradačac, Musliman, u odredu od oktobra 1943, borac. HAFIZOVIC Hakije MUSTAFA, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, vodnik. HAFIZOVIC Regiba SEAD, 1927, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HALILOVIĆ Rame AGO, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac, poginuo 1944, Majevica. HALILOVIĆ Sadika FEHIM, 1922, Gradačac, Musliman, đak u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, član SKOJ-a. HALILOVIĆ Bege IBRAHIM, 1921, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, vodnik voda. HALILOVIĆ Ahmeta KEMAL 1922, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, rukovodilac SKOJ-a, član KPJ. HALILOVIĆ Halila MEHMED, 1922, Donja Međcđa, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HALILOVIĆ Ibre OSMO, 1926, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HANIĆ Hasana AHMET, 1912, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, umro 1974. HANIC Osmana BEGO, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. NAHIC Osmana HUSO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944. Graćanica. HANIĆ Ahmeta MUJO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HANIĆ Salkana MUJO, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HAPADŽIĆ Bajre MUJO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANBAŠIĆ Ibrahim EJUB, Lukavac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac. HASANOVIC Saliha IBRAHIM, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HASANOVIC Muje MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANOVIC Ibre MEHO, 1921, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac.

367

HASANOVIĆ Muje SULEJMAN, 1922, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HASELJIĆ Muharema ADEM, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1945, borac. HASELJIĆ Osmana FEHIM, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Brčko. HASELJIĆ Alije HASIB, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASELJIĆ Omera MUNIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1950. HASELJIĆ Sadika SAMID, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASIĆ Huseina SULJO, 1920, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 5. 5. 1945. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Alije HUSO, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Samida IBRAHIM, 1918, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Orašje. HADŽIMEHMEDOVIĆ Mehmeda ZIJO, 1902, Gradačac, Musliman, trgovac, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza EMIN, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HEĆIMOVIĆ Huse AHMO, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta FEHIM, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta EMIN, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HERCINOVIĆ Alije RIZAH, 1918, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HODŽIĆ Huseina HUSEIN, 1923, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HODŽIĆ Rame IBRAHIM, 1915, Jasenica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HOJNIĆ Ibrahima RAHMAN, 1924, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda DŽEMAL, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembral943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda OSMAN, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HUREMOVIĆ Ibrahima MUSTAFA, 1915, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HUREMOVIĆ Salke SALIH, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, RVI.

368

HUSEINBAŠIĆ Himze HALIL, 1928, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HUSEINBAŠIĆ Smaje JASIM, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od februara 1944. borac. HUSEINBAŠIĆ Omera MEŠA, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, borac, RVI. HUSEINBAŠIĆ Emina MUHIDIN, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HUSELJIĆ Smaje AHMET, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HUSELJIĆ Bajre AKIF, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, komandir čete, član KPJ. HUSELJIĆ Alije NURIF, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, umro od posledica smrzavanja, maja 1944, Lebršnik. HUSKIĆ Sulje MERSED, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od februara 1944, borac, poginuo marta 1945, Ozren. IBRAHIMBEGOVIĆ Mustafe OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, u m r o 1957. IBRAHIMOVIĆ Hasana HASAN, 1929, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1944, borac. IBRELJIĆ Redžepa JUSUF, 1909, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. ILJAZOVIĆ Muje SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1948. IMAMOVIĆ Nešeta SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od septembra 1943, u odredu od aprila 1944, kurir. INKIĆ Mehe IDRIZ, 1926, Gradačac, Musliman, radnik u odredu od oktobra 1944, borac, umro 1965. INKIĆ Pašage MUHAREM, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ISLAMOVIĆ Ibrahima SALIH, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. IVANOVIĆ Mike MIKAILO, 1926, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odreduod aprila 1945, borac. IVANČIČEVIĆ Cvijana KRSTO, 1927, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo u jesen 1944, Brčko. IVANĆIĆEVIĆ Cvijana MILORAD, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Pelagićevo. IVIĆ Nike JURE, 1921, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. IVIĆ Nike MARJAN, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAHIĆ Alage MEHO, 1922, Jelovče Selo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.
24

369

JAŠAREVIĆ Ahmeta ABDULAH, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944. JAŠAREVIĆ Ahmeta AGO, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Ahmeta HASIB »Hasko«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Mehe HAZIM, 1924, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. JAŠAREVIĆ Mehmeda IBRAHIM, »Brajče«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Ibre JUSUF, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Mehmeda ALJO, 1922, Gradčac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Alage SAKIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od aprila 1944, borac. JELEČEVIĆ Nike PERO, 1915, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Pere MILOŠ, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila RAJKO, 1919, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Mihajla RISTO, 1921, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila ŽIVKO, 1913, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od februara 1945, borac. JEŠIĆ Sime ILIJA, 1932, Srnice, Srbin, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, u m r o 1975. JOSIPOVIĆ Marijana IVO, 1923, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JOVANOVIĆ Janka BOGOLJUB, 1907. Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1944, borac, poginuo maja 1944, Pelagičevo. JOVANOVIĆ Pere MILENA, »Buca«, 1928, Gradačac, Srpkinja, domaćica, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JOVANOVIĆ Janka PERO, 1924, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. JOVANOVIĆ Janka VASO, 1920, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. u NOB od 1944, Pelau NOB od 1944, Pela-

JOVIČEVIĆ Damjana SAVO, 1907, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, član KPjf, borac. JUKAN Hasana HASAN, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. JURIĆ Marka JURO, 1922, Orlovo Polje, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac.

370

KADIĆ Nedžiba HUSEIN, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od januara 1945, borac. KADIĆ Mehmeda IBRAHIM, 1920, Sibovac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KADIĆ Ahmeta MUHAREM, 1924, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od decembra 1944, borac. KADIĆ Osmana OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča. KALINOVIĆ Cvijetka NEDELJKO, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Kasima HADŽIB, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Rame ŠAHMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. KARIĆ Hasana OSMAN, 1921, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIĆ Ahmeta ZAIM, 1927, Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIŠIK Šabana AMIR, 1929, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KARIŠIK Šabana HAMID, 1927, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEŠAN Šeće MUJO, 1922, Cajniče, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEVRIĆ Hašima ALIJA, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Špionica. KLOPIĆ Paše RAGIB, 1916, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KLOPIĆ Ahme SAMID, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KNEŽEVIĆ Tode PERO, 1921, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KNEŽEVIĆ Đorđa TODOR, 1915, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac, poginuo marta 1945. KNEŽEVIĆ Lazara ŽIVKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KOLAREVIĆ Ahmeta AVDO, 1926, Vida, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. KOPIĆ Ive JURO, 1928, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KOVAČ žife SULJO, 1915, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KOSANIĆ Milana NEDO, 1925, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča.

371

KRDŽIĆ Bećira MEHO, 1921, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Prud. KRDŽIĆ Agana SULJO, 1925, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KRDŽIĆ Saliha RAMO, 1926, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Odžak. KUJRAKOVIĆ Fejze OSMAN, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUJRAKOVIĆ Muje REDŽO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUKULJEVIĆ Huseina ALMAZ, 1897, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Muje IDRIZ, »Husein«, 1927, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Alije RAIF, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Latifa DŽEMAL, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1943, Odžak. KURBAŠIĆ Muje ALIJA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Ahmeta BEĆIR, 1926, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Halila HASAN, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odreduod oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Hasana MUSTAFA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAKIĆ Milivoja BLAGOJE, 1924, Srbin, zemljoradnik, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo januara 1945, Zvornik. LAKIĆ Milivoja JOVO, 1926, Srnice, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAZIĆ Obrada IGNJO, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo marta 1945, Jelik. LAZIĆ Vase ILIJA, 1922, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, mitraljezac. LAZIĆ Marka JOVO, 1922, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Đure NIKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Obrada VOJO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od januara 1944, zamjenik komandanta odreda, član KPJ. LIPOVAĆ Osmana HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac. LOJIĆ Rame EDHEM, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac.

372

LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Hadžiba MUSTAFA, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LUČIĆ Bone STJEPAN, 1922, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo avgusta 1944, Krepšić. LUKIĆ Pane PETAR, 1912, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo decembra 1943, Kožuhe. LUKIĆ Nike VASO, 1920, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LUŠNIČKIĆ Džefra ZAHID, 1924, Vućkovci, Musliman, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. LJUBIĆ Jure MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo jula 1944, Teslić. UUBOJEVIĆ Cvjetka DANILO, 1923, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, pomoćnik komesara čete, član KPJ. MAHMUTOVIĆ Muniba RAMO, 1922, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAHMUTOVIĆ Muharema MUSTAFA, 1927, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima BEGAN, 1918, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima HALIL, 1916, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandanta bataljona, član KPJ, poginuo maja 1945, godine. MARJANOVIĆ Marka ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MARJANOVIĆ Koste CVJETKO, 1910, Krečane, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJRANOVIĆ Jove SIMO, 1911, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAŠIĆ Mehmeda ADEM, 1927, Vida, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Kulaši. MAŠIĆ Osmana SAFET, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac. MAŠIĆ Osmana SAKIB, 1927, Vida, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Sekovići. MATANOVIĆ Nike ILIJA, 1922, Turić, Hrvat, student, u odredu od oktobra 1943, komesar bataljona, član KPJ. MATANOVIĆ Nike MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945. MATANOVIĆ Ive ΤΟΜΟ, 1924, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha FEHIM, 1910, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo, 1944, Bosanski Samac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha MEHMEDALIJA, 1912, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona.

373

borac. u NOB od septembra 1943. MIKULIĆ Ive MANDA. 1904. Mionica. u odredu od februara 1945. MIKIĆ Boška JOVO. 1926. u odredu od aprila 1945. Hrvatica. Mionica. Musliman. MEHIĆ Džemala ADEM. Srbin. 1917. MEHIĆ Hasana HUSEIN. zemljoradnik. Gradačac. borac. 1920. MESANOVIĆ Muje JUSUF. borac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. borac. borac. Musliman. Gradačac. Donji Skugrić. MIĆIĆ Mije MIJO. radnik. Mušići kod Gradačca. u odredu od aprila 1945. Gradačac. MEŠIĆ Ibre UZEIR. borac. 1926. borac. u odredu od aprila 1945. Hrvat. MEHMEDIČEVIĆ Smaila IBRAHIM. 1927. 1925. borac. Srbin. 1925. Srbin. zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. domaćica. zemljoradnik. 374 . MESANOVIĆ Ahme RAGIB. 1908. Gradačac. u odredu od proljeća 1944. borac. Rahić. u odredu od novembra 1943. u NOB od jula 1943. 1916. 1924. Hrvat. Vučkovci. MEJREMIĆ Emina SADIK. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. MIJIĆ Pere MARKO. MEJREMIĆ Muharema FADIL. Srbin. u odredu od decembra 1943. MEJREMIĆ Nurije NUSRET. Musliman. zemljoradnik. 1923. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. zemljoradnik. 1919. Gradačac. borac. borac. Donji Skugrić. Vida. zemljoradnik. MIĆIĆ Mije MATO. poginuo 1944. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Tramošnjica. zemljoradnik. Musliman. borac. zemljoradnik. desetar. MEHINOVIĆ Hasana HUSEIN. MEHIĆ Hasana SALIH. 1923. radnik. u odredu od decembra 1943. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. Musliman. u odredu od februara 1945. desetar. Musliman. Musliman. MESANOVIĆ Ahmeta SAFET. Gradačac. Donji Skugrić. 1928. borac. MIJIĆ Stjepana ANTO. zemljoradnik. 1923. »Tunjo«. zemljoradnik. Tramošnjica. Vida. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Donji Skugrić. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Gradačac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1922. 1921. Srnice. 1924. u odredu od oktobra 1943. Tramošnjica. u odredu od februara 1945. Musliman. 1913. borac. u NOB od septembra 1943. MILAKOVIĆ Cvijetina MILO. poginuo novembra 1944. radnik. Musliman. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. Vida. MIĆIĆ Todora TODOR. 1926. 1927. Tramošnjica. Hrvat.MEHMEDČEHAJIĆ Muje ŠALIM. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od oktobra 1943. MEHIĆ Huseina ADEM. MIĆIĆ Mirka ĐORĐE. u NOB od jula 1943. borac. Musliman. zemljoradnik.

1924. Musliman. Srnice. borac. Samarevac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. borac. MILUTINOVIĆ Stanka NIKO. 1922. Donji Skugrić. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. 1923. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1943. MUJIĆ Redžepa EŠREF. 1928. 1923. 1925. 1923. u NOB od septembra 1943. Srbin. Musliman. zemljoradnik. 375 . Donji Skugrić. borac. Srbin. 1921. 1916. MITROVIĆ Đokana JOVAN. MITROVIĆ Miće NEDO. u odredu od oktobra 1943. 1909. borac. 1913. 1922. umro 1953. 1923. u odredu od oktobra 1943. član SKOJ-a. Gradačac. borac. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. 1925. 1919. Srbin. MILIČEVIĆ Mihajla MIHAJLO. MIŠIĆ Miće JOVAN. borac. MUJANOVIĆ Redže BAJRO. Srbin. član SKOJ-a. borac. u NOB od avgusta 1943. MILIČEVIĆ Rade RADOVAN. MILIČEVIĆ Dragića RAJKO. u NOB od septembra 1943. u NOB od juna 1943. borac. Pelagićevo. MITROVIĆ Jove SIMO. 1925. zemljoradnik. MLINAREVIĆ Jove MILAN. Srnice. borac. umrla 1968. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. Srbin. Srbin. 1920. 1915. u odredu od novembra 1943. Srbin. MILIČEVIĆ Steve SAVKA. borac. Srnice. Musliman. u NOB od septembra 1943. Gradačac. Srnice. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Srpkinja. 1922. MITROVIĆ Steve MITAR. Pelagićevo. u odredu od septembra 1943. MITROVIĆ Miće BOSA. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. u NOB od septembra 1943. u odredu od novembra 1943. Šiprage. u odredu od aprila 1945. domaćica. u odredu od septembra 1944. Srnice. poginuo juna 1944. Mionica. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1944. Srbin. Srbin. Pelagićevo. Musliman. MORANJAK Muje HASAN. MIŠIĆ Jove MILOŠ. MUJIĆ Mustafe IBRAHIM. u odredu od aprila 1945. radnik. Donji Skugrić. Srbin. MUJČINOVIĆ Hase MUJO. borac. zemljoradnik. MORANJAK Muje HUSEIN. 1913. u odredu od marta 1945. MILIČEVIĆ Lazara ČVIJETIN.MILANKOVIĆ Gruje BOŽO. desetar. Srbin. Srpkinja. borac. 1924. borac. desetar. Donji Skugrić. domaćica. MUJEŠIĆ Sadika HAŠIM. borac. Gradačac. borac. zemljoradnik. poginuo januara 1944. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. borac. Gradačac. zemljoradnik. Rajska. zemljoradnik. Srbin. radnik. Zelinja. borac. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. komesar bataljona. u NOB od septembra 1943.

borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. u odredu od aprila 1945. Musliman. zemljoradnik. borac. 1925. Tolisa. borac. borac. Mionica. MUJKANOVIĆ Muharema MUSTAFA. 1916. borac. borac. Srbin. NOVAKOVIĆ Simeuna BOŠKO. 1925. borac. MULAHALILOVIĆ Huse REŠAD »RESKO«. Mionica. Gradačac. zemljoradnik. MUJKNANOVIĆ Osmana SMAIL. 1924. 1924. Mionica. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srnice. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. Musliman. u odredu od februara 1945. u odredu od aprila 1945. 376 . zemljoradnik. MULAVDIĆ Osmana GALIB. zemljoradnik. MURATOVIĆ Smaje OSMAN. Goražde. MULALIĆ Huseina MERSED. 1916. 1921. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. Mionica. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. borac. borac. Musliman. u odredu od januara 1944. u odredu od oktobra 1943. 1921. borac. komandir čete. radnik. u odredu od aprila 1945. Tolisa. Musliman. 1926. Musliman. u odredu od januara 1944. NOVAKOVIĆ Mihajla PERO. u odredu od aprila 1945. Vučkovci. NOVAKOVIĆ Novaka JOVO. borac. Zelinja. MURATOVIĆ Halila MEHMED. 1928. zemljoradnik. Gradačac. borac član KPJ. Musliman. MUJKANOVIĆ Hasana OSMAN. Gradačac. Pelagićevo. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Tramošnjica. MUMINOVIĆ Hasana ĆAMIL. u NOB od avgusta 1943. 1926. 1924. MUJKANOVIĆ Ahmeta DŽEMAL. zemljoradnik.MUJIĆ Alije MUJO. Hrvat. NAKIČEVIĆ Mehe BAJRO. MULAVDIĆ Avde Fadil. 1911. Musliman. Musliman. zemljoradnik. Musliman. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. poginuo decembra 1943. Gradačac. u NOB od septembra 1943. Musliman. Mionica. borac. zemljoradnik. 1919. zemljoradnik. poginuo marta 1946. borac. Musliman. zemljoradnik. 1928. 1927. Vučkovci. MUJKANOVIĆ Hasana RAIF. u odredu od januara 1944. u NOB od septembra 1943. Musliman. borac. borac. radnik. Jelovče Selo. NEZIĆ Nazija BEGO. radnik. NIKIĆ Boška JOVO. Musliman. borac. u odredu od februara 1945. Srbin. borac. borac. 1924. 1914. MUJDANOVIĆ Muje SABIT. borac. 1926. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. zemljoradnik. član KPJ. NIKIĆ Boška JELISIJE. Srbin. Srbin. u NOB od novembra 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. radnik. 1922. zemljoradnik. borac. Gradačac. MULAHALILOVIĆ Sulje IDRIZ. 1914. 1922. 1919. u odredu od aprila 1945. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. NADAREVIĆ Marka IVO. Gradačac. u odredu od oktobra 1944.

Lukavac. u odredu od oktobra 1943. Srbin. u odredu od decembra 1943. 1920. u odredu od oktobra 1943. 1926. borac. Musliman. Srnice. Donja Zelinja. OKANOVIĆ Mehmeda LATIF. NOVALIĆ Muharema HUSEIN. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. 1911. PEJKIĆ Jove RANKO. član KPJ. sekretar SKOJ-a u četi. u NOB od septembra 1943. Rajska. zemljoradnik. PAVLOVIĆ Paje ĐURO. OMERAGIĆ Ahmeta HAS1B. 1925. OMIĆ Redže ZAIM. u odredu od februara 1945. borac. Ledenice. u NOB od avgusta 1943. borac. 1920. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. PEŠALIĆ Nesiba IBRAHIM. borac. u odredu od aprila 1945. borac. Musliman. zemljoradnik. Gradačac. 1927. Musliman. Srbin. komandant bataljona. OMERĆIĆ Mehe MURAT. Musliman. 1918. u odredu od aprila 1945. Dubrave. PEBIĆ Tome JOVAN. OMEROVIĆ Arifa RESKO. poginuo avgusta 1944. član SKOJ-a. Gradačac. 1925. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1945. 1926. zemljoradnik. 1927. zemljoradnik. poginuo februara 1944. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. OMERĆIĆ Ibre MEHMED. član SKOJ-a. borac. Mionica. Musliman. 377 . Gradačac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1943. borac. borac. Musliman. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Musliman. Monica. Musliman. Mionica. borac. Mionice. 1926. u odredu od januara 1944. NOVALIĆ Sulejmana ISMET. Musliman. u NOB od juna 1943. 1926. Musliman. OMEROVIĆ Emina EMIN. zemljoradnik. Musliman. OMIĆ Emine FAJKO. borac. u odredu od oktobra 1943. OSMANLIĆ Hasana SMAJO. Musliman. Ledenice. borac. PEŠALIĆ Osme OSMAN. u NOB od septembra 1943. 1926. zemljoradnik. Musliman. borac. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. borac. 1933. zemljoradnik. Donje Krečane. borac. NOVALIĆ Hamida ŠEFIK. u odredu od oktobra 1943. Gračanica. Brčko. PAVLOVIĆ Toše VOJKO. OMEROVIĆ Kasima RAMIZ. Musliman. u odredu od septembra 1944. Srbin. borac. poginuo oktobra 1944. Brčko. OMERĆIĆ Hase MEHO. Lukavac. zemljoradnik. đak. Srbin. u odredu od oktobra 1944. poginuo maja 1944. 1926. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. desetar. 1921. 1910. 1925. u NOB od avgusta 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. član SKOJ-a. poginuo aptila 1944. borac.NOVALIĆ Hasana ALMAZ. PEJKIĆ Jove JOCO. Pelagićevo. Gradačac. Srbin. Srbin. u NOB od juna 1943. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Pelagićevo. 1924. zemljoradnik. Musliman. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 1926. član SKOJ-a. borac. PEJKIĆ Pavla PERO. Gradačac. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. 1923. Pelagićevo. đak. zemljoradnik. u odredu od decembra 1944. u odredu od oktobra 1943. borac. 1919. Mionica. 1925.

Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Tešanj. borac. đak. SARAJLIĆ Ismeta NAZIF. Musliman. zemljoradnik. 1922. u odredu od decembra 1943. Donji Skugrić. zemljoradnik. referent saniteta. Pelagićevo. Srbin. Musliman. borac. zemljoradnik. Srbin. u odredu od aprila 1945. Tolisa. borac. Pelagićevo. 1924. RABIĆ Huseina MUSTAFA. u odredu od aprila 1945. borac. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od otobra 1943. 1927. RVI. u NOB od jula 1944. Pelagićevo. zemljoradnik. u odredu od aprila 1944. u odredu od oktobra 1943. borac. 1921. Srbin. SAILOVIĆ Save STOJAN. zemljoradnik. 1925. zemljoradnik. . u od decembra 1944. borac. POBRIĆ Mehe ADEM. đak. zemljoradnik. Musliman. u NOB od avgusta 1943. 1926. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. Tešanj. 1927. Srbin. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 1927. u odredu od aprila 1944. PELAGIĆ Đoke SAVO. borac. u odredu od aprila 1945. borac. Musliman. u od aprila 1945. radnik. PERIĆ Milana PAVLE. RELIĆ Vasilija DARA. Donji Skugrić. član SKOJ-a. 1921. zemljoradnik. borac. borac. REJZOVIĆ Džemala SANIJA. zemljoradnik. član SKOJ-a. PETROVIĆ-MIĆIĆ Jovana VASILIJE. borac. PERIĆ Mitra NIKO. PELEŠEVIĆ Mahmuta ALIJA. Srbin. borac. borac. RISTIĆ Blagoja MILAN. Tolisa. 1920. 1928. Srbin. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. Srbin. domaćica. 1922. Musliman. Pelagićevo. Gornja Zelinja. Mionica. u odredu od oktobra 1943.PEKARIĆ Muharema MUJO. Srbin. Srbin. 1927. član KPJ. RELIĆ Vasilija MILKA. odredu odredu februaodredu PETKOVIĆ Andrije UUBOMIR. Tolisa. Srbin. PERIĆ Dušana MLADEN. u odredu od novembra 1944. zemljoradnik. 1927. 1916. RISTIĆ Mihajla ANĐELKO. Gornje Selište. Tolisa. Srpkinja. borac RVI. Srpkinja. 1910. Srbin. poginuo jula 1944. komesar bataljona. 1920. PERIĆ Borislava MILO RAD. SAHAĆIĆ Zaima GALIB. u odredu od oktobra 1943. đak. kurir. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Srbin. Muslimanka. zemljoradnik. Srnice. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Mionica. 1927. 1929. Gradačac. borac. Musliman. zemljoradnik. 1926. u odredu od ra 1945. PETKOVIĆ Dragutina BORO. poginula jula 1944. u odredu od oktobra 1943. đak. Gradačac. 1920. borac. Srnice. Mionica. zemljoradnik. borac. RAMIĆ Avde MEHMED. Gradačac. borac. Gornje Selište. u odredu od oktobra 1944. 1927. Srbin. borac. RADIĆ Koste ANĐELKO. RADULOVIĆ Steve PETAR. u od aprila 1943. borac.

u NOB od avgusta 1943. 1921. 1922. u NOB od avgusta 1943. u odredu od januara 1945. Samarevac. »Meho«. 1923. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. SENDIĆ Kasima MEHMED. u odredu od oktobra 1943. SENDIĆ Mehmeda RASIM. Teslić. Mionica. 1927. borac. Musliman. Musliman. u NOB od oktobra 1943. Gradačac. Mionica. Pelagićevo. poginuo oktobra 1944. zemljoradnik. domaćica. u odredu od oktobra 1943. u NOB od 1943. Srbin. borac. u odredu od oktobra 1943. SAVIĆ Mihajla STOJAN. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. Srbin. 1917. u odredu od decembra 1943. Musliman. Musliman. Srbin. 1924. zemljoradnik. borac. SEJDIĆ Redžepa MUJO. Mionica. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Musliman. 1923. SIMEUNOVIĆ Maksima CVIJETIN. 1923. borac. zemljoradnik. Jelovče Selo. u odredu od aprila 1945. Srbin. Jelovče Selo. zemljoradnik. SELIMOVIĆ Bećira MUSTAFA. SELIMOVIĆ Muje MEHO. zemljoradnik. borac. u NOB od jula 1943. Srbin. SENDIĆ Smaila EDHEM. zemljoradnik. 379 . zemljoradnik. u odredu od januara 1944. Jelovče Selo. zemljoradnik. 1925. Pelagićevo. SAVIĆ Save ĐORĐE. u NOB od septembra 1943. Mionica. 1925. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Mionica. Vučkovci. Srpkinja. 1920. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. borac. u odredu od aprila 1944. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. u odredu od marta 1945. SENDIĆ Smaila DŽEVDET. Srnice. Gradačac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od januara 1945. 1922. RVI. u odredu od 1944. 1927. borac. Porebrice. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. 1906. 1927. Srbin. 1919. zemljoradnik. Porebrice. Musliman. 1919. u odredu od oktobra 1943. Mionica. 1927. Musliman. borac. poginuo jula 1944. SEJDIĆ Muje SELIM. Musliman. Musliman. SEJDIĆ Ibrahima HUSEIN. borac. borac. kurir. SIMEUNOVIĆ Đorđa ŽARKO. SELIMOVIĆ Ahmeta MUSTAFA. umro 1966. Musliman. SAVIĆ Maksima DRAGO. SEJDIĆ Osmana MEHMED. Gradačac. Tolisa. zemljoradnik. član KPJ. borac. u NOB od avgusta 1943. SAVIĆ Maksima DANKO. zemljoradnik. Srbin. borac. SELIMOVIĆ Huse ŠEĆO. Porebrice. zemljoradnik. radnik. član KPJ. borac. Tolisa. zemljoradnik. 1924. borac. 1918.SAVIĆ Mihajla ANDRIJA. zemljoradnik. zemljoradnik. 1928. zemljoradnik. SEJDIĆ Osmana OMER. Tolisa. poginula 1946. 1927. poginuo decembra 1943. 1920. Mionica. intendant bataljona. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. Musliman. borac. Muslimanka. SELIMOVIĆ Muje FATA. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od marta 1943. SELIMOVIĆ Avde AHMO.

u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1923.SIMIĆ Koste KOŠTA. u odredu od oktobra 1943. Srbin. član KPJ. 1917. 1921. radnik u NOB od septembra 1943. Gradačac. borac. Srbin. Musliman. 1926. Čemerno kod Gacka. 1912. Skugrić. SOKOLJAK Mehmeda MEHO. Musliman. SMAJLOVIĆ Selima ŠAHMAN. radnik. Gradačac. borac. 1913. zemljoradnik. umro 1960. u NOB od septembra 1944. SMAJIĆ Mustafe ĆAMIL. borac. Mionica. . u NOB od oktobra 1943. Musliman. radnik. borac. SMAJIĆ Smaje AHMED. Zelinja. 1893. Srbin. Gradačac. SKENDEROVIĆ Ibrahima SMAJO. Musliman. borac. u NOB od septembra 1943. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. borac. 1926. Musliman. Gradačac. Gradačac. radnik. vodnik voda. komandir čete. član SKOJ-a. SMAJIĆ Adila OSMAN. zemljoradnik. SIMIĆ Todora MILAN. 1925. zemljoradnik. član SKOJ-a. Kulaši. 1925. Gradačac. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Musliman. član KPJ. SMAJLOVIĆ Ibre RAMIZ. borac. Gradačac. SOFIĆ Koste SMAILO. Mionica. SIMIĆ Vasilije JOVO. SIMIĆ Vasilije NENAD. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. Zelinja. borac.umro 1962. SKENDEROVIĆ Muje HUSEIN. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. radnik. SIVIĆ Avde ZAHID. Tolisa. Gradačac. Gradačac. Musliman. 1922. SLOBOĐANAC ALEKSANDAR. Gradačac. poginuo maja 1944. zemljoradnik. umro 1970. poginuo juna 1944. 1907. Srbin. SKENDEROVIĆ Muje IBRO. radnik. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. 380 . Musliman. kurir. SKENDEROVIĆ Nurije HUSNIJA. Gradačac. borac. vodnik voda. u odredu od oktobra 1943. u odredu od januara 1944. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. Pelagićevo. u odredu od decembra 1943. 1929. zemljoradnik. radnik. umro 1954. 1922. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od novembra 1943. Hrvat. SIVIĆ Dede OSMAN. borac. radnik. u odredu od oktobra 1944. Musliman. 1919. Musliman. zamjenik komandira čete. 1927. đak. u odredu od marta 1945. Musliman. 1922. Muslimau. borac. zemljoradnik. poginuo septembra 1944. 1911. ekonom čete. u NOB od avgusta 1943. radnik. borac. SPAHIĆ Halila OMER. SIVIĆ Jasima HASAN. SINANOVIĆ Nurije FAJKO. Pelagićevo. desetar. 1926. Gradačac. Srnice. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1943. 1923. 1925. Županja. 1924. SKENDEROVIĆ Nurije HUSREF. SINANOVIĆ Mehe SULEJMAN. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. u odredu od aprila 1945. borac. u odredu od aprila 1945. Musliman. Gradačac. Musliman. Musliman. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. član SKOJ-a. 1925. godine. borac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik.

ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. u NOB od juna 1943. Crkvina. Tolisa. Srbin. Srbin. član KPJ. 1919. 1916. Ledenice. SUBAŠIĆ Ibrahima NUMAN. 1916. Srbin. Zvornik. poginuo 1945. Pelagićevo.SRNA Adema MINA. u NOB od septembra 1943. komesar ćete. umro 1951. u odredu od oktobra 1944. borac. zemljoradnik. STOJANOVIC Mladena BOGDAN. borac. poginula septembra 1944. zemljoradnik. 1924. borac. 1925. STEVIĆ Ilije SAVO. STAKIĆ Štake MILAN. Ledenice. Pelagićevo. STEVIĆ Save SAVO. poginuo 1945. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. SUBIĆ Tome ΤΟΜΟ. u odredu od oktobra 1943. 1926. Snagovo. Musliman. član KPJ. u odredu od aprila 1945. 1922. u Odredu od oktobra 1943. borac. Samarevac. Srbin. borac. Srbin. u odredu od decembra 1944. 1931. zemljoradnik. Srbin. 1925. borac. Musliman. službenik. STJEPANOVIĆ Đorđa GOSTO. Srbin. Srbin. u odredu od 1944. STJEPANOVIĆ Ilije RADOVAN. Zelinja. Srbin. Tolisa. Srbin. Vučkovci. 1922. 1906. domaćica. Pelagićevo. ŠAKIĆ Ibrahima DŽEMIL. član KPJ. u odredu od februara 1944. borac. Musliman. u NOB od avgusta 1943. borac. u NOB od juna 1943. poginuo februara 1945. zemljoradnik. đak. domaćica. zemljoradnik. borac. 1922. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. 381 . borac. u m r o 1973. Gradačac. komandir čete. u odredu od aprila 1945. Srpkinja. zemljoradnik. 1925. u odredu od decembra 1944. Muslimanka. u odredu od oktobra 1943. SULJIĆ Muje BEGO. u NOB od 1943. ŠAHDANOVIĆ Mehmeda HADŽIB. borac. Musliman. 1925. Musliman. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. STANIĆ Ostoje TRIVO. u odredu od februara 1945. borac. 1927. zemljoradnik. borac. 1926. poginuo februara 1945. Srnice. SUŠIĆ Huseina OSMAN. SUBAŠIĆ Nurije SAMID. Vida. Virovitica. borac. STEVIĆ Duke ANICA. STOJČEVIĆ Ljube DUŠAN. Stopići. borac. Tolisa. u odredu od januara 1945. zemljoradnik. Osijek. Srnice. SUŠIĆ Hadžiba HASIB. ŠARKANOVIĆ Sime MILOŠ. 1919. borac. Graćanica. u odredu od oktobra 1943. 1910. član KPJ. umrla 1945. RVI. u odredu od aprila 1945. Musliman. 1926. 1923. Srbin. Zelinja. radnik. u odredu od oktobra 1943. ŠAKIĆ Ibrahima MUHIDIN. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Tolisa. borac. Vučkovci. borac. 1920. zemljoradnik. 1910. STANKO VIC Pere ĐORĐE. Srbin. Pelagićevo. Gradačac. zemljoradnik. 1924. Srbin. u odredu od oktobra 1943. radnik. zemljoradnik. STEVANIĆ RADO. komandir čete. u NOB od aprila 1941. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. Ćajniče.

1925. brico. 1915. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1926. Srbin. Džemala EKREM. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. borac. borac.ŠARKANOVIĆ Sime PERO. 1915. zemljoradnik. 1920. 1927. TOKIĆ Muje ABID. 1925. u odredu od oktorbra 1943. 1923. u NOB od avgusta 1943. Musliman. borac. 1920. 1926. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. borac. Srnice. u NOB od juna 1943. Kerep. Pelagićevo. TUFEKČIĆ Sejfe MEHMEDALIJA. TALETOVIĆ Huse OSMAN. . u odredu od aprila 1944. komesar čete. Musliman. 1925. Musliman. borac. u NOB od avgusta 1943. Odžak. u odredu od oktobra 1943. VIDAKOVIĆ Nike PETKO. TASLIDŽIĆ Džemala EŠREF. zemljoradnik. Mionica. TERZIĆ Mustafa DŽEMAL. 1926. zemljoradnik. komandir čete. Gradačac. borac. borac. borac. Zelinja. borac. Zelinja. Jelovče Selo. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. poginuo maja 1945. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. VUKOVIĆ Rašida MUSTAFA. u odredu od aprila 1945. Zvornik. komesar bataljona. poginuo februara 1944. zemljoradnik. u NOB od jula 1941. borac. Srbin. Tolisa. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. ŠEĆIĆ Mehmeda MEHMEDALIJA. zemljoradnik. TEŠIĆ Gavre BOŽO. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Musliman. TOMIĆ Pere PETAR. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. ŠARKANOVIĆ Cvijetina VASO. zemljoradnik. 1925. TALETOVIĆ Rame IBRAHIM. Pelagićevo. Musliman. Srbin. u odredu od aprila 1945. umro 1945. Musliman. zemljoradnik. Gradačac. radnik. zemljoradnik. Musliman. 1925. radnik. RVI. u odredu od oktobra 1943. 1916. Musliman. Gradačac. član KPJ. TEŠANOVIĆ Alekse BLAŽAN. Musliman. umro 1976. u odredu od oktobra 1943. 1922. Musliman. član KPJ. đak. Musliman. u odredu od novembra 1943. TALETOVIĆ Hasana MUHAREM. Skugrić. VEHABOVIĆ Muhibije MEHMED. borac. borac. 1926. u NOB od avgusta 1943. TERZIĆ Hasana SUUO. komesar odreda. Gradačac. radnik. u odredu od februara 1943. Gračanica. u NOB od avgusta 1943. ŠIBONJIĆ Alije ŠEFIK. Gradačac. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra 1943. na Majevici. zemljoradnik. Musliman. Gradačac. 1925. u odredu od oktobra 1943. Vida. Zelinja. Zelinja. borac. TALETOVIĆ Huseina OMER. ŠEHIĆ Osmana BAJRO. Srbin. borac. 1921. 1925. borac. Skugrić. borac. Srbin. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1912. član KPJ. poginuo februara 1945. Musliman. poginuo avgusta 1944. u odredu od oktobra 1943. Zelinja. u odredu od novembra 1943. u odredu od marta 1945. TASLIDŽIĆ. borac. član KPJ. 382 .

ZARIĆ Cvijetina ĐORĐE, 1926, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac, u m r o 1956. ZARIĆ Zarije PERO, 1910, Palegićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. ZUKIĆ Hašima HAMID, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. ZUKIĆ Muje HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo oktobra 1944, na Romaniji. ZUKIĆ Nedžiba MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ZUKIĆ Hašima RAMO, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Rahic. ZULEJHIĆ Emina HASAN, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo marta 1945, Rukvik. ŽIVKOVIĆ Živka ĐOKO, 1919, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, poginuo aprila 1945. ŽIVKOVIĆ Živka KOŠTA, 1910, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Živka SAVO, 1917, Pelagićevo, Srbin, trgovac, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar odreda, član KPJ, umro 1977. ŽIVKOVIĆ Živka STEVO, 1914, Pelagićevo, Srbin, radnik, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar čete, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Steve NEDELJKO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo u jesen 1943. godine.
Borci odreda sa područja opštine Odžak

AHMETOVIĆ Muje RAMIZ, 1920, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. BOROJEVIĆ Koste ALEKSA, 1917, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. ČAJIĆ Mehe HASAN, 1910, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. ČAUŠEVIĆ Mehe NEDŽIB, 1922, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 20. 9. 1943, borac. JURIŠIĆ Marka TADIJA, 1915, Novi Grad, Hrvat, radnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac, poginuo jula 1944, Derventa. KUREŠEVIĆ Milana BOSILJKA, 1922, Novi Grad, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, Kožuhe. LEŠIĆ Bože PETRA, 1926, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od novembra 1943, borac, poginula 1944. MAGLAJČEVIĆ Asima SAJDA, 1926, Odžak, Muslimanka, domaćica, u odredu od septembra 1943, borac.

383

MALIĆ Ahmeta MUJO, 1924, Odžak, Musliman, radnik, u odredu od septembra 1944, borac. MARTINOVIĆ Ilije IVAN, 1923, Srnava, Hrvat, radnik, u odredu od 2. 10. 1943, komandir čete, član SKOJ-a, poginuo aprila 1944, kod Rešetnice, Goražde. MINIĆ Marka SRETO, 1920, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac. MILETIĆ Avrama ĐURAĐ, 1918, Donji Svilaj, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od 1. 10. 1943, komandir čete, poginuo juna 1944, Derventa. NARIĆ Steve MILORAD, 1926, Podnovlje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1. 10. 1943, desetar, RVI. PAVIĆ Marka STEVO, 1925, Novi Grad, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 2. 10. 1943, borac. PURIĆ Marka DRAGO, 1924, Vrbovački Lipik, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1944. PURIĆ Marka DRAGICA, 1923, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, u Kožuhama. SALKANOVIĆ Ferida MEHMEDALIJA, 1927, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. TIRIĆ Mehe RAMIZ, 1928, Modriča, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac.
Borci odreda sa područja opštine Orašje

ADAMOVIĆ Jova BOŠKO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BABIĆ-ORKIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23, 4. 1945, borac. BABIĆ Lazara PERO, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 14. 5. 1945, borac. BAOTIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. BENKOVIĆ Peje MARKO, 1919, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. BLAGOJEVIĆ Milana SIMO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 7. 6. 1943, u odredu od 20, 9. 1943. BLAGOJEVIĆ Pere VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana MIJO, 1907, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana TUNJO, 1909, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. CVETKOVIĆ Maksima BOŠKO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DABIĆ Paje ĐURO, 1926, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac, umro 1953.

384

DABIĆ Grge MARIJAN, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Jose MARIJAN, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Ilije MARKO, 1927, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. DABIĆ Grge MATO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Marka MATO, 1923, Matići, Hrvati, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, umro 1965. DAMJANOVIĆ Marka ĐURO, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DAMJANOVIĆ Marija MARIJAN, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive ĐURO, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 25. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Marija ILIJA, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ilije JOSIP, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Martina TUNJO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DRAGANOVIĆ Mika MATO, 1915, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DŽIJAN Mate IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac, telegrafista. DŽIJAN Đure PEJO, 1926, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DŽIJAN Đure MATO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Filipa ILIJA, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Luke IVO, 1914, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Tunja IVO, 1925, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Maksima BOŠKO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. GAJIĆ Janka BOŽO, 1910, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, umro 1969. GAJIĆ Mitra MARKO, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Mitra SAVO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac.

385

GRGIĆ Ive PAVO, 1925, Vok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 1. 4. 1945, borac. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, trgovački pomoćnik, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 1. 1. 1944, politički delegat voda, član SKOJ-a. IGNJIĆ Steve ĐORĐE, 1919, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. IGNJIĆ Đorđa IGNJO, 1922, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. ILIŠEVIĆ Šime MARIJAN, 1920, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Marka BLAŽ 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Jakova MARIJAN, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. JANKOVIĆ Živana BOŠKO, 1925, D. Zabari, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 6. 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1943. JOVIČIĆ Drage PETAR, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 8. 1943, u odredu od 1945, borac, poginuo 1945. JOVIĆ Jove LAZO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, desetar. JOVIĆIĆ Ilije VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. JOVANOVIĆ Jove ĐOKO, 1925, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. JOZIĆ Mate MIJO, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. JURIĆ Jose ĐURO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. JURIĆ Marijana IVO, 1922, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945. JURIŠIĆ Petra SVJETKO, 1916, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. KABAKLIĆ Sulejmana MUSTAFA, 1924, Orašje, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. KATIĆ Spasoja MILO RAD, 1922, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 20. 7. 1943, u odredu od februara 1944, intendant bataljona, član KPJ. KATIĆ Save VLAJKO, 1923, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, do 3. 1. 1944, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KAMBEROVIĆ Rame SELMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac. KOBAŠ Marijana JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOPIĆ Grge ANA, 1920, Oštra Luka, Hrvatica, domaćica, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KOPIĆ Mate MARIJAN, 1924, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 3. 1945, borac.

386

KOPIĆ Jakova MATO, 1919, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Marka FILIP, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Ante ILIJA, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Đure IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Duke MATO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Mate MARIJAN, 1914, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Martina MATO, 1913, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Mate ĐURO, 1920, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Ilije MARKO, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 5. 1945, borac. KRIŠTIĆ Marijana TUNJO, 1917, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. LAZIĆ Bože CVIJETIN, 1920, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. LUKIĆ Mika PETAR, 1926, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 3. 4. 1945, borac. LUKIĆ Jove SPASOJE, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. MAMIĆ Luke IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MAMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije IVO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blaža JOSIP, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945. borac. MARKOVIĆ Tome JOVAN, 1922, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blagoje JOVO, 1916, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac., MARKOVIĆ Jove MIĆO, 1913, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Luke PAVO, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije PEJO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Alekse SAVO, 1910, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

387

MARKOVIĆ Jove TODOR, 1918, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana BOGDAN, 1917, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana SIMO, 1923, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Luke MARTIN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Marijana MARTIN, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MASKALJEVIĆ Mate PAVO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. MATKIĆ Jose IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. MIKIĆ Tunje MARIJAN, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIKIĆ Peje MIKA, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIHAJLOVIĆ Bože CVIJETIN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIVOJEVIĆ Jove SAVO, 1922, D. Zabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIĆ Ilije BORO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, član SKOJ-a. MILIĆ Tome MILOVAN, 1924, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. MIJATOVIĆ Marka ILIJA, 1921, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 26. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIRKOVIĆ Blagoja SAVO, 1925, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od ljeta 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, poginuo novembra 1943. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE, 1925, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 10. 1944, u odredu od aprila 1945, borac, RVI. MIROSAVLJEVIĆ Cvjetka CVIJETIN, 1914, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIROSAVLJEVIĆ Jove RANKO, 1926, Č. Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana IVO, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKO VIĆ Tunje IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive LUKO, 1913, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Jose MARKO, 1924, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac.

388

MIŠKOVIĆ Marijana MARKO, 1926, Matici, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Franje PAVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive PAVO, 1914, Koštrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana PEJO, 1922, Janjić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MITROVIĆ Ovijana CVIJETIN, 1914, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠIĆ Jove CVIJETIN, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. NEDIĆ Đure MARKO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NEDIĆ Marijana PETAR, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NOVAKOVIĆ Maksima STJEPAN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Nika CVIJETIN, 1909, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Bogdana ILIJA, 1926, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Mika TEODOR, 1913, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORKIĆ Peja IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive IVO, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka IVO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate IVO, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. OROŠLIĆ, Tunje, Joso, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Jose LUKA, 1913, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka MARIJAN, 1914, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive MARKO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac.

389

ORŠOLIĆ Mate MARKO, 1919, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ilije MATO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate TUNJO, 1915, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. PANIĆ Marka MILOŠ, 1912, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu 14. 4. 1945, borac.

15. 20. 20. od

PEJIČIĆ Ive TUNJO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 8. 8. 1944, borac. PEJIĆ Marijana PEJO, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PEJIĆ Blaža MATO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PERIĆ Pere ĐURO, 1911, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 3. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze LUKA, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze PERO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. PETROVIĆ Sava DRAGO, 1925, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 2. 1945, borac. RISTIĆ Mitra NIKOLA, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. SEJDIĆ Bege SADIKA, 1924, Modriča, Muslimanka, radnica, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, četna bolničarka. SIMIĆ Marka BOŽO. 1927, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. SIMIĆ Marka NIKOLA, 1914, Lončari, Srbin, učitelj, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od 20. 9. 1943, komandant odreda, član KPJ od 1940, umro 1979. SOFRENOVIĆ Marka SAVO, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. STEVANOVIĆ Jove STOJAN, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 30. 7. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac. STEVANOVIĆ Krsta IGNJATIJE, 1921, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milana ANDRIJA, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milovana CVIJETIN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 8. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, RVI. STEVIĆ Nike ILIJA, 1913, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. STEVIĆ Steve IVAN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. STEVIĆ Marka JOVO, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

390

TOMIĆ Pantelije PAVLE. u odredu od 10. u odredu od 7. zemljoradnik. Žabar. Srbin. D. 4. zemljoradnik. D. zemljoradnik. 1908. Čović Polje. zemljoradnik. 1921. SOŠIĆ Marka MARIJAN. 4. 4. Ćović Polje. Hrvat. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 23. borac. borac. Srbin. 1945. 1945. STOJIŠIĆ Marka NIKO. borac. borac. 4. Srbin. u odredu od 14. zemljoradnik. 1924. D. Srbin. u odredu od 5. borac. TOMANIĆ Toše KOŠTA. 1912. STOJIŠIĆ Mitra MILAN. 4. 4. 1926. borac. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. D. borac. Žabar. zemljoradnik. 1945. Hrvat. 1945. zemljoradnik. Srbin. 1928. 4. Oštra Luka. 1922. 1943. SOŠIĆ Marijana MATO. D. 8. zemljoradnik. 1945. 1913. 1905. Hrvat. 1945. D. zemljoradnik. 1945. Žabar. 1910. Žabar. borac.STEVIĆ Milovana PETAR. u odredu od 10. 4. STOJIŠIĆ Pere ŽIVAN. TOMIĆ Stjepana PETAR. UDOVČIĆ Mate PEJO. u odredu od 10. Žabar. 1924. 4. 1926. 1945. zemljoradnik. 4. Ugljera. zemljoradnik. D. zemljoradnik. 4. borac. 1925. borac. Hrvat. zemljoradnik. 1920. 1945. 1921. Srbin. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. TODOROVIĆ Milorada MARKO. Čović Polje. VINCETIĆ Jose NIKOLA. Srbin. 4. u odredu od 8. 1945. borac. borac. 1945. 1945. borac. zemljoradnik. VARZIĆ Peje IVO. u odredu od 5. 1945. Srbin. TOMIĆ Miće MIHAJLO. 1917. 4. borac. 4. u odredu od 18. Cović Polje. VIDAKOVIĆ Save DUŠAN. D. u odredu od 2. Žabar. u odredu od 3. 9. u NOB od 7. Hrvat. Srbin. 1908. u odredu od 10. 1945. u odredu od 16. Žabar. borac. Srbin. Hrvat. borac. u odredu od 7. 4. u odredu od 4. 1945. STOJIŠIĆ Nikole DUŠAN. u odredu od 22. TOMIĆ Nike ŽIVAN. u odredu od 15. zemljoradnik. Žabar. 1945. u odredu od 14. u odredu od 7. 1917. 1945. 4. 1926. zemljoradnik. borac. Srbin. STJEPANOVIĆ Stjepana VOJKO. 391 . 5. 1945. VICETIĆ Stjepana MIKA. borac. u odredu od 20. STEVIĆ Milovana ZARISLAV. D. 4. borac. zemljoradnik. 1924. borac. D. 1924. Žabar. 1945. Srbin. Srbin. borac. D. u odredu od 15. 1924. Oštra Luka. Srbin. Mahala. Čović Polje. borac. Žabar. Oštra Luka. Žabar. TODOROVIĆ Petra ĐOKO. Srbin. D. Žabar. zemljoradnik. STEVIĆ Cvjetka MILAN. 4. 1943. u odredu od 18. 1917. Tolisa. 1945. 4. borac. D. 4. 4. Srbin. TOMANIĆ Trivka SIMO.

4. 1911. borac. 1913. borac. Hrvat.VINCETIĆ Marka PAVO. zemljoradnik. Kostrč. Musliman. zemljoradnik. 1926. 3. u odredu od 13. 4. 1911. zemljoradnik. D. 4. 1944. 1945. 1924. AHMETOVIĆ Mehe PAŠAN. 4. zemljoradnik. Musliman. poginuo 26. Musliman. 4. borac. 1925. 392 . u odredu od 5. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 8. borac. 1922. u odredu od septembra 1944. 3. 1945. Hrvat. u odredu od 20. Srbin. ŽIVKOVIĆ Marka IVO. Kostrč. Musliman. VUKOVIĆ Pave MARKO. 1915. ZARIĆ Jove LAZAR. BAJRAKTAREVIĆ Mursela BEGO. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. ARIFOVIĆ Ahmeta ĆAMIL. Musliman. ŽIVKOVIĆ Jose PEJO. 1943. borac. komesar čete. u odredu od 10. Hrvat. borac. 1914. u odredu od 20. AVDIĆ Bege BEŠIR. Srbin. 1943. Hrvat. 1921. 1945. ZARIĆ Jove SAVO. borac. u odredu od septembra 1944. 1920. AVDULAHOVIĆ Mehmeda REŠID. Tolisa. Musliman. Srebrenik. VINKO VIĆ Peje MARKO. 1922. 1922. 1944. zemljoradnik. Srbin. ŽIVKOVIĆ Živka PERO. 10. 1945. u NOR od 15. 1944. zemljoradnik. Jugosloven. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. D. AVDIĆ Omera DŽEMAL. Lisovići. 1923. 1923. 1945. Srbin. ŽIVKOVIĆ Mate MARIJAN. u odredu od 8. 1911. zemljoradnik. zemljoradnik. Babunovići. u odredu od 10. Čović Polje. zemljoradnik. u odredu od 21. D. borac. u odredu od septembra 1944. Srbin. 1945. borac. Kostrč. u odredu od 22. Špionica. Hrvat. član KPJ. Kostrč. D. borac. 12. BAŠIĆ Alije IBRAHIM. 9. Hrvat. 1945. u odredu od septembra 1944. Žabar. Mahala. borac. zemljoradnik. 4. borac. zemljoradnik. Čović Polje. 1945. 1945. VUKOVIČ Laze DUŠAN. 3. ĆARKIĆ Milana VASO. zemljoradnik. Lisovići. 4. VUKOVIĆ Ilije MILAN. u odredu od 30. Donji Srebrenik. Musliman. Čović Polje. 10. Srbin. zemljoradnik. Žabar. u odredu od 20. borac. zemljoradnik. 4. u odredu od 11. 1945. zemljoradnik. Špionica. Žabar. 1945. 1923. 1945. 1926. Jasenica. ŽIVKOVIĆ Marijana IVO. u odredu od oktobra 1944. borac. Borci odreda sa područja opštine Srebrenik AHMETOVIĆ Emina BEĆO. borac. borac. 1945. borac. 1945. 1926. u NOR od 15. 1920. 8. Hrvat. 4. zemljoradnik. Oštra Luka. Donja Slatina. Srbin. zemljoradnik. BABIĆ Pere MILJO. 4. 4. u odredu od 1. 1944. 1920. u odredu 21. u odredu od 12. 3.

1926. Jasenica. u odredu od 15. 1919. 1926. Musliman. zemljoradnik. Musliman. BLAGOJEVIĆ Staniše SAVO. Donji Potpeć. Musliman. ČIZMIĆ Jašara MEHMED. zemljoradnik.BAŠIĆ Alije HALIL. BEĆIĆ Kasima FERHAT. 12. 12. borac. umro. 1944. Srebrenik. Musliman. 1927. 1926. borac. borac. Srebrenik. 1923. u odredu od 12. 9. 1944. Brezik. 9. u odredu od decembra 1944. Srebrenik. u odredu od 1. 1930. zemljoradnik. Brezik. u NOB od 1. u odredu od jeseni 1944. borac. 1944. Srbin. Srbin. 1918. Musliman. borac. Zahirović. BLAGIĆ Jevrema STEVO. 1928. BAŠIĆ Sinana OSMAN. u NOB od 30. 4. BULJUBAŠIĆ Hruste NAIL. u odredu od 15. BULJUBAŠIĆ Smaje ALAGA. borac. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Donja Špionica. Potpeć. 1913. borac. u NOB od 1943. 1909. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 11. 1943. Rapatnica. 1944. zemljoradnik. Musliman. borac. BEŠIĆ Velije AVDO. borac. BJELIĆ Omera BEGO. 1924. Musliman. borac. 1927. u odredu od 17. zemljoradnik. 1909. Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 15. 9. 1914. 10. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. Musliman. 1. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. 4. Špionica. Rapatnica. u odredu od jeseni 1944. BJELIĆ Mustafe HASAN. Musliman. 1915. 1945. borac. BJELIĆ Hašima HUSEIN. Musliman. CVIJANOVIĆ Petra CVIJAN. Musliman. Musliman. BEŠIĆ Muje ALIJA. zemljoradnik. 1944. 1923. borac. Musliman. u odredu od 9. 1943. borac. 8. zemljoradnik. Brda. Srbin. u odredu od jeseni 1944. u odredu od jeseni 1944. Musliman. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. u odredu od 9. Trnja. u odredu od jeseni 1944. Brezik. u odredu od 9. 8. 9. u odredu od 1. borac. 1944. zemljoradnik. u odredu od 15. BEĆIĆ Saliha MEHMED. u odredu od 15. BEĆIĆ Velije Hazim. 4. 10. borac. 393 . Brezik. 1944. u NOB od 15. Brezik. 1944. 1944. BEĆIĆ Ahmeta NOVALIJA. BEGOVIĆ Salka OMER. Musliman. u odredu od oktobra 1944. Rapatnica. 1924. 1922. 1918. zemljoradnik. Špionica. 1943. zemljoradnik. 1922. borac. borac. zemljoradnik. đak. BEĆIĆ Velije ABDULAH. Musliman. 1923. Musliman. Srbin. RVI. borac. BRĆKALIĆ Avdije IBRAHIM. BULJUBAŠIĆ Ibrahima ŠAĆIR. zemljoradnik. Donji Srebrenik. BLAGIĆ Jevrema NEDELJKO. Brezik. 1945. borac. borac. borac. zemljoradnik. BULJUBAŠIĆ Rame RAHMAN. 1927. Musliman. zemljoradnik.

borac. u odredu od oktobra 1944. 1944. 1944. Donji Srebrenik. Musliman. 1928. 1916. 1. u odredu od februara 1945. DŽOMBIĆ Juse HUSO »HUSKO«. borac. Špionica. 8. HODŽIĆ Mehmeda SAKIB. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Srebrenik. Brezik. GLOTIĆ Alije ŠAHBAZ. DELIĆ Ahmeta ĆAZIM. 9. zemljoradnik. 1944. Musliman. 1928. borac. HODŽIĆ Huseina IDRIZ. borac. DELIĆ Ahmeta NAZIL. borac. zemljoradnik. HODŽIĆ Bege BEŠLAGA. 1915. 9. Babunovići. Crveno Brdo. Brezik. Špionica. u odredu od 25. u odredu od 3. zemljoradnik. umro 1973. 394 . Srbin. umro 1979. Musliman. HASIĆ Hajre HASAN. u odredu od jeseni 1944. 10. Srebrenik. Musliman. 1927. 1944. Srebrenik. Crveno Brdo. 2. borac. 1914. borac. u odredu od 1. 10. borac. u odredu od novembra 1944. borac. Potpeć. u odredu od 17. Gornji Moranjci. 1926. Musliman. 9. Musliman. borac. Prijedor kod Srnice. 1923. DELIĆ Salke ĐULAGA. 1925. poginuo. 1945. zemljoradnik. Musliman. 1921. GAVRIĆ Jove MARKO. u odredu od novembra 1944. 11. u odredu od 10. Musliman. 10. 1923. borac. borac. HODŽIĆ Avde ABDURAHMAN. Špionica. 1943. 12. Musliman. zemljoradnik. borac. Musliman. DEDIĆ Velije HAZIM. zemljoradnik. u odredu od 17. 1944. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. poginuo 27. 1924. DŽOMBIĆ Ibre ŠAHBAZ. Donji Srebrenik. 1944. 1944. GAJIĆ Milaka STOJAN. 1911. Spionica. borac. HODŽIĆ Mehmeda Hajro. Jesenice. 1911. Musliman. Musliman. DEDIĆ Ahmeta MUJO. zemljoradnik. 9. 1945. zemljoradnik. 1923. 1914. 1944. u NOB od avgusta 1943. u NOB od 15. DEDIĆ Ahmeta PAŠAN. DŽANIĆ Muje OSMAN. Špionica. u odredu od 11. Brezik. u odredu od 10. zemljoradnik. 1926. Musliman. Musliman. Donji Moranjci. 1944. zemljoradnik. Dedići. borac. zemljoradnik. Musliman. borac. zemljoradnik. 9. u odredu od oktobra 1944. 1920. u odredu od 17. u odredu od jeseni 1944. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. u odredu od 11. Musliman. Brezik. zemljoradnik.DEDIĆ Omera AGAN. vodnik voda. zemljoradnik. 1923. 1911. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. 5. zemljoradnik. 1926. DELIĆ Salke HUSEIN. u odredu od 15. Musliman. 1925. borac. Musliman. u odredu od jeseni 1944. Srbin. u odredu od novembra 1944. poginuo januara 1945. Srebrenik. Musliman. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 9. borac. 1944. DORIĆ Himze HASIB. 1906. Seona. 1944. Musliman. borac. DELIĆ Šabana RAHMAN »Čeko«. borac. FERIZOVIĆ Osmana TAIB.

borac. 9. borac. 10. 8. ILIĆ Steve PERO. 1944. kurir odreda. Srbin. 1921. borac. HUSARIČ Agana BAJRO. 11. 1917. 1921. Musliman. zemljoradnik. Srbin. 10. kurir. JARČEVIĆ Osmana MEHMED. Jasenice. zemljoradnik. 1925. IBRAŠIMOVIĆ Avde HASIB.HOGIĆ Ahmeta KASIM. zemljoradnik. 12. 1944. 10. Sladna. Potpeć. 1927. Ćehaje. Srbin. 1915. borac. JOVANOVIĆ Save DUŠAN. od septembra 1944. JOVANOVIĆ Koste RISTO. Srbin. zemljoradnik. 12. JAŠAREVIĆ Muje ISMET. u odredu od 15. zemljoradnik. Jasenica. JOVANOVIĆ Koste ILIJA. zemljoradnik. Čehaje. u odredu od jeseni 1944. Donji Moranjci. zemljoradnik. u odredu. Srbin. 1943. Srebrenik. zemljoradnik. 1912. Musliman. Zahirovići. desetar. u NOB od 30. 1923. Musliman. 10. borac. borac. Behrami. u NOB od 11. Potpeć. 1919. Potpeć. 1922. u odredu od 11. u odredu od 1. Srebrenik. Musliman. zemljoradnik. borac. 12. u odredu od oktobra 1944. HUSKIĆ Emina HALIL. Srbin. u odredu od 15. u odredu od 10. Srbin. 1944. 1926. Musliman. zemljoradnik. 8. zemljoradnik. u odredu od 11. Musliman. u m r o 1977. 11. 1943. umro 1948. 1928. 12. 1944. Jasenice. 1944. borac. 1923. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 1. 1944. 1913. desetar. u odredu od oktobra 1944. borac. umro. HUSIĆ Rahmana NOVALIJA. borac. Donji Potpeć. 1925. Donji Potpeć. u odredu od 14. borac. JOVANOVIĆ Jovana CVIKO. borac. 1923. borac. 1919. Musliman. Behrami. borac. umro 1949. 8. u odredu od septembra 1944. 1924. zemljoradnik. 1916. 1924. u odredu od 10. borac. borac. u odredu od 1. zemljoradnik. 1943. borac. Donji Potpeć. u odredu od jeseni 1944. Srbin. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 15. 1928. Srbin. Musliman. u odredu od 3. u odredu od 1. 1944. 1944. zemljoradnik. JOLDIĆ Bajre ĆAMIL. u odredu od oktobra 1944. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. 1944. JOVANOVIĆ Koste MARKO. Musliman. 1944. Potpeć. IBRIĆ Himze MUSTAFA. IBRAHIMOVIĆ Adema OSMAN. 1926. zemljoradnik. Srbin. JOVANOVIĆ Stojana STOJAN. ILIĆ Pere VASKRSIJE. 1944. 11. 1944. član SKOJ-a. Potpeć. 1944. 1926. Huremi. borac. JOVANOVIĆ Stojana CVIKO. ILIĆ Cvike PERO. JOVANOVIĆ Nike DIMITRIJE »Dišo«. Musliman. Srebrenik. Musliman. 1944. JOVANOVIĆ Koje MIĆO. član SKOJ-a. 10. zemljoradnik. 9. u odredu od 9. u NOB od 15. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. borac. 395 . ISIĆ Huse OSMAN. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Donji Potpeć.

Špionica. KOŠIĆ Avde MEHO.Brda. zemljoradnik. Tinja. LELIĆ Alije MUSTAFA. poginuo 1945. LIKIĆ Mustafe KADRO »Kadraga«. 1927. u odredu od 1944. borac. 9. MALKIĆ Rame BEĆIR »Bećo«. u odredu od jeseni 1944. mitraljezac. Gornji Potpeć. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. Omera MUJO. Musliman. u odredu od oktobra 1944. Musliman. LAZAREVIĆ Gojka MARA. Musliman. u odredu od septembra 1944. RVI. u NOB od 15. u odredu od jeseni 1944. Srebrenik. zemljoradnik. Lisovići. Musliman. 1922. 1922. borac. borac. borac. MAKSIMOVIĆ Dimitrije STEVO. u odredu od oktobra 1944. u odredu od jeseni 1944. Brnjičani. 10. Rapatnica. Musliman. u odredu od 17. Uroža. 1927. u odredu od 1945. u odredu od 10. zemljoradnik. umro 1974. zemljoradnik. borac. 1917. 1910. LELIĆ Huse HUSEIN. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 1944. Musliman. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. bolničarka. zemljoradnik. KEŠETOVIĆ Saliha MEHO »Boro«. 1926. Musliman. Srpkinja. u NOB od 8. Musliman. Ljenobud. Musliman. 9. zemljoradnik. umro 1982. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. MAŠIĆ Atifa DŽAFER. 1943. 11. u odredu od 28. borac. LAKIĆ Spasoja NIKIFOR. zemljoradnik. borac. KOVAČEVIĆ Muhe SALKO.KADIĆ Mehe ALAGA. zemljoradnik. borac. Musliman. 1944. 10. borac. 1916. 1924. KEŠETOVIĆ Mustafe MEHO. u odredu od 1. Srbin. 12. u odredu od jeseni 1944. KEŠETOVIĆ Rahmana SALKO. Musliman. Rapatnica. borac. u odredu od 17. 1922. u odredu od novembra 1944. 1924. 1925. u odredu od 15. 1927. 1926. KEŠETOVIĆ Ibrahima BEGAN. domaćica. MAŠIĆ. 9. MAKSIMOVIĆ Mile RADE. zemljoradnik. borac. Musliman. borac. Srbin. 1944. Musliman. 1924. Gornji Potpeć. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 1. borac. 1944. zemljoradnik. 1920. borac. 396 . zemljoradnik. Rapatnica . 11. Donji Moranjci. 10. član SKOJ-a. Musliman. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. u odredu od 10. Rapatnica. u odredu od 8. Rapatnica. 1944. borac. KEŠETOVIĆ Himze SAFER. borac. 1921. 1924. Musliman. 1916. KOŠIĆ Avde OSMAN. Jasenica. u NOB od 1943. 1944. 9. u odredu od 1. 12. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Seona. borac. Zahirovići. 1944. 1922. 1925. Srbin. KEŠETOVIĆ Kasima MEHMEDALIJA. 1944. borac. Srebrenik. Donji Moranjci. Donji Morenjci. 8. 1944. Musliman. KLJUČIĆ Muje ĐULAGA. borac. Brda. MAŠIĆ Huseina ALIJA. 1943. Donji Srebrenik. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. 12. zemljoradnik. 1944. 1919. u odredu od 1. borac.

Musliman. 12. Musliman. poginuo 1945.MAŠIĆ Ahmeta ZAIM. MEHMEDOVIĆ Mustafe MUJO. borac. borac. borac. u odredu od otobra 1944. 1920. Ježinac . 1944. 1921. 1943. MUJKANOVIĆ Omera MUHAREM. Jasenica. u odredu od oktobra 1944. MUEZINOVIĆ Rahmana ALIJA. Lisovići. 1944. 1922. 1925. Musliman. Ježinac. desetar. zemljoradnik. borac. u odredu od decembra 1944. Musliman. u odredu od 12. 12. zemljoradnik. zemljoradnik. 1920. 1944. borac. borac. Gornji Srebrenik. MURATOVIĆ Mursela NURAGA. umro 1982. borac. MEŠIĆ Muše MEHMED. Srebrenik. 1922. Musliman. MUSIĆ Ševke ŠAFER. 1944. MOČIĆ Huse MUSTAFA »Mujčin«. zemljoradnik. u odredu od 8. Musliman. Srebrenik. u odredu od 11. 1944. Musliman. MUSIĆ Omera HAŠIM. u odredu od 11. u odredu od 20. Donji Srebrenik. 1920. 1923. MITROVIĆ Stojana NIKO. zemljoradnik. 1945. MUJČINOVIĆ Jusufa NURAGA. Musliman. Srbin. borac. 1926. član KPJ. MULAAHMETOVIĆ Kasima ABDULAH. Musliman. u odredu od 10. borac. 10. 8. 8. 11. borac. Musliman. zemljoradnik. 1927. zemljoradnik. MEŠETOVIĆ Alije SAFER. u odredu od 10. 1943. Musliman. 1944. 11. umro 1948.Špionica. zemljoradnik. 1944. poginuo 1945. borac. Potpeć. zemljoradnik. Lisovići. u NOB od ljeta 1943. u odredu od 1. borac. MEŠIĆ Omera MEHMED. borac. Cage. 1943. 1925. 1944. 11. MUJIĆ Bege OMER. 1923. Srbin. borac. MILAKOVIĆ Save MIĆO. MURSELOVIĆ Šaćira BEGAN. 11. Srbin. u NOB od 21. Musliman. 12. zemljoradnik. 1943. u odredu od jeseni 1944. Ljenobud. zemljoradnik. Donji Srebrenik. zemljoradnik. Novi Šeher. u odredu od 7. 10. Srbin. Jasenica. umro 1965. 1926. 11. u odredu od 15. u odredu od oktobra 1944. MEŠIĆ Ćerima SAFER. 11. zemljoradnik. 1. Musliman. Lisovići. 1923. Srebrenik. borac. 1919. 1944. 1925. u odredu od jeseni 1944. 1921. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Musliman. MIHAJLOVIĆ Jove RADE. u NOB od 15. 1944. u odredu od 1. Crveno Brdo. 9. borac. borac. zemljoradnik. Ježinac. 10. borac. 1926. u NOB od 15. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Jasenica. Brda. zemljoradnik. MUJKIĆ Halila ALAGA. 1925. zemljoradnik. 1924. MIRIĆ Marka SIMO. Musliman. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. 1944. 8. u odredu od 10. u odredu od 8. Gornji Srebrenik. 1910. 1910. borac. 1944. borac. u NOB od 27. zemljoradnik. 1925. MEŠIĆ Fehima DŽEMO. borac. Lisovići. borac. u odredu od jeseni 1944. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. Donji Srebrenik. MUJEDINOVIĆ Muje BEGAN. Lisovići. Musliman. 397 . Musliman.

1944. Srbin. 1. u odredu od 1944. Musliman. zemljoradnik. RAMIĆ Šerifa SAFET. OMERAGIĆ Rešida ALAGA. borac. 8. borac. 10. Srebrenik. 1944. Musliman. 1911. PEDLJIĆ Halila AGAN. u odredu od 1. 1923. u odredu od 10. 1945. Srbin. Musliman. u odredu od 10. Musliman. Brda. umro 1975. NIŠIĆ Muje HUSO. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 1944. 1. 1920. Srbin. u NOB od 1943. G.NEDIĆ Ilije ILINKA. Srbin. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. 12. 1943. u odredu od 1. u NOB od 30. Musliman. G. 1943. Srpkinja. zemljoradnik. RADOSAVUEVIĆ Đorđa DAVID. u odredu od 14. borac. 1927. u NOB od 1943. Musliman. umro. Srebrenik. u odredu od januara 1945. PETROVIĆ Jove PETAR. u odredu od 1. Ljenobud. zemljoradnik. zemljoradnik. Maoča. domaćica. 398 . Srebrenik. SADIĆ Bajre SEJDALIJA. PERIĆ Đorđa JOVO. 1944. Srbin. 10. D. 8. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. RISTIĆ Milana PERO »Ozrenac«. utopio se 1948. 10. 1919. Potpeć. Musliman. PEDLJIĆ Omera DŽAFER. u odredu od 1944. zemljoradnik. član KPJ. 1922. član KPJ. G. u odredu od oktobra 1944. PJEVIĆ Mehmeda MUSTAFA. 1944. u odredu od 1. 1944. 1944. u odredu od 1944. 10. 1944. PERIĆ Milje STANOJA. u odredu od 1944. borac. NOVAKOVIĆ Jove PETAR. Musliman. Potpeć. 8. u odredu od 1944. G. 8. Srebrenik. REŠIDOVIĆ Šehbanza HASAN. 1924. zemljoradnik. Musliman. borac. Donji Srebrenik. zemljoradnik. u odredu od 15. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 1909. Špionica. Brničani. Špionica. rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. 1918. 1944. borac. 1945. Srebrenik. komandir čete. 12. 1902. 1919. Špionica. 10. OSTOJIĆ Jove JOVAN. Potpeć. borac. RIKANOVIĆ Maksima ILIJA. 1924. borac. 1925. 1913. Srebrenik. trgovac. Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. 10. u NOB od 15. »Kuge«. Potpeć. umro 1975. OMEROVIĆ Salke SELIM. 1924. borac. 1926. Srbin. G. Musliman. zemljoranik. borac. OMERAGIĆ Rešida HASAN. Musliman. 9. D. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 20. 1927. zemljoradnik. Špionica. u NOB od 15. zemljoradnik. OMEROVIĆ Hašima HUSO. Ćehaje. u NOB od 15. Srebrenik. D. zemljoradnik. borac. 1943. 4. borac. 1925. 1921. borac. u odredu od 1944. u odredu od 15. u odredu od 12. borac. borac. Musliman. u odredu od 1945. Musliman. OMERAGIĆ Rešada RAHMAN. 1922. zemljoradnik. borac. 1944. poginuo 1945. kurir štaba odreda. 1943. u NOB od 1. Jasenica. 12. PJEVIĆ Mehmeda AHMET. 1944. OSMANOV1Ć Bege BAJRO. 1920. vodnik voda. borac. borac. zemljoradnik. borac. 1926. u odredu od 1.

u odredu od jeseni 1944. 12. Ćehaje. 1927. Musliman. vodni delegat. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. član KPJ. borac. Seona. Musliman. u odredu od jeseni 1944. 1927. SMAILOVIĆ Hasana VELIJA. 1944. bolničar. Srebrenik. Brezik. STEVANOVIĆ Stojana STEVO. borac. u odredu od 1944. 10. Obodnica. Ćehaje. Ćehaje. 1917. Srbin. 8. Musliman. 10. STANIŠIĆ Steve MAKSIM. Musliman. Ćehaje. desetar. Musliman. borac. zemljoradnik. Brezik. Srbin. SELAMOVIĆ Šabana ALAGA. zemljoradnik. 10. 1926. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. u odredu od 12. desetar. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 1. 1917. Musliman. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. borac. borac. 11. 1943. borac. 1924. borac. SMAILOVIĆ Muje HAZIM. zemljoradnik. Potpeć. u odredu od 29. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. u NOB od 25. SMAILOVIĆ Alije HASAN. Gornji Potpeć. 1944. u odredu od jeseni 1944. Donji Srebrenik. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Pere SIMO. Ćehaje. 1917. borac. član SKOJ-a. zemljoradnik. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Pere STEVO. Ćehaje. u odredu od 17. Musliman. SMAILOVIĆ Rašida ALIJA. 10. desetar. borac. 1927. 1923. borac. borac. SUBAŠIĆ Halila ABDURAHMAN. 1915. poginuo 27. 1944. Musliman. u odredu od jeseni 1944. 1944. Vukovići. Dragunja. Srbin. SOFIĆ Ibrahima ABDULKADIR »Avdaga«. 1923. D.SADIKOVIĆ Omera BAJRO. 1925. zemljoradnik. Potpeć. Like. Musliman. u odredu od 17. Srbin. Gornji Srebrenik. 8. Musliman. zemljoradnik. u NOB od 1943. 9. Musliman. borac. 1914. u odredu od 10. 9. SMAILOVIĆ Ahme HAŠIM. vodnik voda! 399 . 1944. u odredu od 17. SULJAGIĆ Hasana PAŠAN. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. SAVIĆ Koje STOJAN. borac. zemljoradnik. 1920. SARAJLIĆ Muje MEHMHD. Musliman. SMAILOVIĆ Hasana HAZIM. 1923. zemljoradnik. borac. SELIMOVIĆ Ibrahima HASAN. SMAILOVIĆ Muje OSMAN. borac. SINANOVIĆ Muje PAŠAN. u odredu od 1. Musliman. 1925. Potpeć. 1925. 3. u m r o 1966. u NOB od 1943. borac. u NOB od 15. 8. 1943. 1923. u NOB od 15. 1944. 1944. SULJAGIĆ Osmana IBRAHIM. Musliman. 1944. SINANOVIĆ Osmana OSMAN. 1920. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 1922. umro 1973. 1913. Gornji Srebrenik. Musliman. u odredu od septembra 1944. poginuo decembra 1944. zemljoradnik. Musliman. Tinja. u odredu od 1945. poginuo 1945. 1926. 1943. Ćehaje. Srbin. u odredu od jeseni 1944. 1923. zemljoradnik. 8. u odredu od 10. STANKOVIĆ Miloša MIRKO. 1944. zemljoradnik. u odredu od 10. Like. u odredu od septembra 1944. komesar čete. u odredu od oktobra 1944.

1944. 1926. 9. Musliman. Jasenica. TEŠIĆ Jove SIMO. đak. Humci. Srbin. ŠABIĆ Ibrahima HASIB. zemljoradnik. 1924. Musliman. SULJIĆ Imšira MUJČIN. 9. 12. VUKOVIĆ Drage SAVO. u odredu od 20. borac. zamjenik komesara bataljona. ŠERIFOVIĆ Hasana MUJO. u odredu os septembra 1944. Borci odreda sa drugih područja ALTARAC Haima BEBA. borac. u odredu od 17. referent saniteta odreda. Hrvat. Vrgim Most. zemljorandik. zemljoradnik. Musliman. 1924.SULJIĆ Redže AHMIĆ 1924. ŠABIĆ Osmana KASIM. GAVRIĆ Marka DUŠAN. Srbin. TANIĆ Jove BOŠKO. Puračić. 10. u odredu od 20. 1. TANIĆ Stojana JOVO. 1910. 1945. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 28. TURSIĆ Hruste NURAGA. 11. borac. Donji Srebrenik. Vlasenica. u odredu od 17. u NOB od 1943. TODIĆ Jove STEVO. KAJGANIĆ MILAN. Jasenica. Srebrenik. borac. 1927. borac. 1944. 1920. zemljoradnik. u odredu od decembra 1944. na Majevici. Musliman. 1944. borac. borac. zemljoradnik. 1944. u odredu od oktobra 1944. Lopare. Musliman. Lisovići. Srbin. 1918. Potpeć. Gornji Bmjičani. u m r o 1971. TUNJIĆ Antuna MARIJAN. u Sremu. desetar. 400 . borac. u odredu od oktobra 1944. 9. 1918. ZUKIĆ Muje JUSUF. borac. BAŠIĆ Ibre SALIH. Lisovići. zemljoradnik. Cerik. član KPJ. Musliman. u odredu od 8. 1943. ŠERIFOVIĆ Rašida MEHMED. Srebrenik. u NOB od 1941. 1944. 1921. 1944. 12. radnik. 9. borac. 1918. Potpeć. Srbin. 1944. Kuge. zemljoradnik. u odredu od 10. 1943. 1918. Jevrejka. 1927. 1944. trgovački pomoćnik. 1910. Srbin. GAČIĆ VLADO. Srbin. 1928. 1922. 1911. borac. Ljenobud. zemljoradnik. umro 1980. u odredu od 1944. Musliman. ZUKIĆ Hašima IBRAHIM. 1909. borac. zemljoradnik. puškomitraljezac. Kuge. Musliman. 1923. 10. Jugosloven. u odredu od 2. radnik. u odredu od 17. Srbin. Musliman. 1944. referent saniteta odreda. 10. poginula koncem 1943. Musliman. Gornji Potpeć. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 24. zemljoradnik. u odredu od 5. borac. 1924. zemljoradnik. 10. zemljoradnik. Ćemernica. borac. u odredu od januara 1944. đak. borac. KONJIĆ Muje HUŠKA. zemljoradnik. borac. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 25. u Tuzli. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. 1921.

u NOB od marta 1943. 1926. 9.Mostar. Srbin. u odredu od marta 1945. TIPURA Osmana MUJO. službenik. Bijeljina. Trnovo. poginuo. poginuo 1945. PUHALOVIĆ Nikole LAZAR. pomoćnik komesara bataljona. Srpkinja. borac. Vrpolje. radnik. 401 . Srbin. TOLPA Radovana MILOŠ. zamjenik komesara bataljona. VOJINOVIĆ VELJKO. Janjari . zemljoradnik. Hrvat. član KPJ. 1920. u odredu od proljeća 1944. u odredu od oktobra 1943 do februara 1944. kao sekretar Kotarskog komiteta KPJ. 1943. Prud. Srbin. POPOVIĆ Riste VESA. LAZAREVIĆ Laze JOVICA. Surčin. Zaječar. referent saniteta. član KPJ. u NOB od avgusta 1943. poginuo maja 1945. domaćica. VINCETIĆ IVAN. 1906. 1923. u odredu od septembra 1943. Musliman. u odredu od septembra 1943. 5. 9. zemljoradnik. 1962. Musliman. radnik. 1943. Sremska Mitrovica. rukovodilac SKOJ-a i član Štaba odreda. u NOB od 1941. u odredu od 20. u NOB od jula 1943. 9.KORAJKIĆ Dede BEŠLAGA. umro 30. u odredu od 20. radnik. u odredu od 20. umrla 1947. u odredu od oktobra 1943 do aprila 1944. 1920. student medicine. Podgorani . 1920. Čapljina. 1922. u NOB od avgusta 1942. nosilac »Partizanske spomenice 1941«.Bijeljina. VINKOVIĆ Josipa PETAR. 1943. Srbin. komandant bataljona. Visoko. godine. Hrvat.

. 1977. Oslobođenje Sarajevo. Arhiv Vojnoistorijskog instituta: ANOR-a (fondovi 17. i tom XIV. Univerzal. te sreskog komiteta KPJ za Gradačac. Sarajevo. Svjetlost. Bosanski Samac. i 2. Prosveta. 9. 1959. 5. PARTIZANI U POSAVINI. Glas. i 2. It>. . 2. Olbina Dane. Narodna knjiga. . Hronometar. knjiga 1.. Saraicvo 1975. 1971. Sarajevo. MAJEVIČKA BRIGADA. . divizije). Komande vojne oblasti 3. 3. knj. Majevicu i Tuzlu. Svjetlost.. i 3. 1979. odnosno korpusa i fond Vrhovne komande za vrijeme dok je ona boravila na teritoriji Trebave i Posavine. Minderovič Čedomir. 1979. Sarajevo. i 36. ZAPISI IZ OSLOBODILAČKOG RATA. TUZLA U RADNIČKOM POKRETU I REVOLUCIJI. korpusa NOVJ-a. 2. 17. 7. Okružnog komiteta KPJ za Posavinu i Trebavu. Beograd. Vojnoizdavački zavod. RATNI DANI. Arhiv Muzeja revolucije Sarajevo (fond Oblasnog NOO za istočnu Bosnu i Okružnog NOO za Posavinu i Trebavu).IZVORI I LITERATURA i I Z V O R I NEOBJAVLJENA GRAĐA: 1. Beograd. SKOJ U BRČKOM 1941-1942. Modriča. 1980. Piskavica Rifat. knjige od 1-35. Svjetlost. GRADAČAC 1941. Čolaković Rodoljub. GODINE. Univerzal. tom IX knjige 1-7. knjiga 2. ŽENE BOSNE I HERCEGOVINE U NOB. Muradbegović Hakija. 10. 12. Tuzla. tom XI. i drugo dopunjeno izdanje. 1 ISTOČNA BOSNA U NOB-u. MAJEVIČKA BRIGADA. 8. tom XII. .. Orašje i Srebrenik. 11. . Popović Boro. 1972. komande Posavsko-trebavskog vojnog područja i komandi mjesta: Gradačac. Banjaluka 1979. 2. . . . Tuzla. Vojnoizdavački zavod Beograd. 1969.. OBJAVLJENA GRAĐA: Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda i narodnosti Jugoslavije. SREDNJA BOSNA U NOB-u. Svjetlost. Modriča. SA TITOM. tom IV. HRONIKA TAREVACA. Orović Savo. 3. 1981. divizije djelimično 16. 6. Modriča. Odžak. . 1. 14. 402 . 13. 1. knjige 2. 3. 1972. 1978. knjiga. knj. te velike župe Posavje). četnička arhiva (fond Trebavskog odreda. i 38. HRONIKA MODRIĆF.. .. Vojnoizdavački zavod. Spužić Muhidin. Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta Sarajevo: fondovi Oblasnih komiteta KPJ i SKOJ-a za istočnu Bosnu. knjige 1. 1956. RATNI DNEVNIK 1941-1945.. knjiga 1. SEMBERIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI I SOCIJALISTIČKOJ REVOLUCIJI. i 4. 1976. 1971. 15. 1974. 15. Iutekčić Mehmedalija. 4. 2. ANDH (fondovi kotarskih oblasti Brčko i Gradačac. Brčko.

Petrovar Rudi. Mandić Gligo. Beograd. knjiga 1. i 2. 1965. Fond NOB-a Podrinja. Vojnoizdavački zavod. 1981. 15. 1957. Dragoslav Parmaković. i 2. Beograd. Popović Stevo. Beograd 1962. 16. Vojnoizdavački zavod. NJEMAČKA OFANZIVA NA ISTOČNU BOSNU. Vojnoistorijski institut. 12. PETA KOZARSKA BRIGADA. 1. Vojnoizdavački zavod. knj. 5. 18. Vojnoizdavački zavod. 1976. VOJNA DJELA. JUGOSLAVIJA 1941-1945. Vojnoizdavački zavod. 1951. Ćulinović dr Ferdo. 1972. 1963-1965. 4. Pantić Milojica. Vojnoistorijski institut 1964. Svjetlost. 3. VOJNO DELO. 1978. 13. Vojnoizdavački zavod. Strugar Vlado. 21. 11. 25. 1. Antonić dr Zdravko. 1977. Slavko. S MAJEVICE I SEMBERIJE. Panić Radovan.Kazazović Ćamil. Dželebdžić Milan. 1973. 403 . SREMSKI FRONT 1944-1945. Vojnoizdavački zavod. 1970. Beograd. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAĆKE BORBE NARODA JUGOSLAVIJE 1941-1945. Pres-kliping. 1957. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENJE JUGOSLAVIJE 1945. BORBENI PUT 16. MUSLIMANSKE BRIGADE. DOBOJ. 14. društveno-privredna karta komune. Šabac. Vojnoizdavački zavod. Sarajevo. 1970. OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE knj. 22. OKUPATORSKA PODJELA JUGOSLAVIJE. JANUAR-FEBRUAR 1942. Atanackovič Žarko. Beograd. Mićanović Slavko. 1979. TREĆA VOJVOĐANSKA BRIGADA. 10. BORBENI PUT 16. Istorijski arhiv Sarajevo. 1973. Sarajevo.L I T E R A T U R A 1. Beograd. Mišo Leković. Vojnoistorijski institut. Vojnoizdavački zavod. Beogradski izdavačko-grafički zavod. 1980. DIVIZIJA. Samardžija D. 8. Vojnoizdavački zavod. 23. Džonlagić Ahmet. DRUGA VOJVOĐANSKA BRIGADA. 1951. 6. VOJVOĐANSKE DIVIZIJE. 19. SRPSKA BRIGADA. MAJEVIČKI PARTIZANI. i Bašić R. 7. 2. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA. 1982. Grujić Periša. 9. Ljubivoje Pajović. Vojnoizdavački zavod. Petovar Rudi. Džonlagić Ahmet . Trikić Savo. Josip Broz Tito. i 1961. Borojević Lj. Vojnoizdavački zavod. 14. 1978. 17. Vojnoistorijski institut. MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED. Dušan Uzelac. Miladinović Svetislav. 17. 20. 1982. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941.

knj. Mijatović Cvijetin. 9. Karabegović Ibrahim. 1. Književni susreti. 2/1967. Borovčanin Drago. Vojnoizdavački zavod. OSVRT NA RADNIČKI POKRET U BRČKOM IZMEĐU DVA RATA. PODGMEČKE BIJELE NOĆI. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. U SREZU BRĆANSKOM. edicija II. I POČETKOM 1943. Lukić Radivoje. 13. 11. Oblasni vojni štab. 1979. OPERACIJA VLASKA MALA. Narodna armija. Mujkić Asim. knj. ČLANCI I RASPRAVE . SJEĆANJE NA HASANA KIKlCA. 4. i treće prerađeno i dopunjeno izdanje. 1977. 7. 4. O IZGRADNJI BOSANSKO-HERCEGOVAČKE DRŽAVNOSTI POSLIJE II ZASIJEDANJA AVNOJA-a. 10. 2/1979. Vujasinović Todor. 404 * w > . Uzelac Dušan. Jovo Vukotić. Beog rad. Tuzla 1941. GRADAĆAC I NJEGOVA OKOLINA U NOB. 1972. Istočna Bosna u NOB. 26. marta 1980. Univerzal. 2. 25. 1. Sarajevo. Prilozi. Politika od 6-16. Bašović Ljubinka. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. BORBE VOJVOĐANSKIH PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI KRAJEM 1942. knj. DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA. 1979. 1. DELOVANJE KPJ NA PRIPREMAMA I POKRETANJU USTANKA U BiH 1941. 1.24. NARODNI I RADNIČKI TRIBUN MITAR TRIFUNOVIĆ UCO. Vojnoizdavački zavod 1964. Antonić Zdravko. br. Panić Radovan. Vojnoistorijski glasnik. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Kljajić Radmilo. 14. Danilović Uglješa. 12. Tuzla. Vojnoizdavački zavod. 1977. GODINE. 1979. Univerzal. Svjetlost. ·. PRILOG ISTRAŽIVANJU RADNIČKIH BIBLIOTEKA I ČITAONICA U BiH IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA (1918-1941). knj. 6. Tuzla 1981. Sarajevo. OKUPACIJA I POČETAK OKUPATORSKOG TERORA U TUZLANSKOJ OBLASTI. knj. 3. 2. Vojnoistorijski glasnik. 16. Muradbegović Midhat. 1962. Gradačac. Istočna Bosna u NOB-u. OZRENSKI PARTIZANSKI ODRED. 1969. Antonić Zdravko. Karasijević Drago. KRIZA USTANKA U ISTOČNOJ BOSNI. 12. Ćamo Edhem. 8. Ustanak naroda Jugoslavije 1941. knj. 5. Prilozi br. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 1. O REVOLUCIONARNOM RADNIČKOM POKRETU U TUZLI OD 1929-1934. REVOLUCIONARNA DJELATNOST MITRA TRIFUNOVIĆA U RADNIĆKOM POKRETU. Beograd.

PRVA POSAVSKA PARTIZANSKA ĆETA. POSAVINA I TREBAVA U NOP. ZAPISI O DOKTORU MUJBEGOVlCU. 18. Tufekčić Mehmedalija. knj. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 2. 1. Istočna Bosna u NOB-u. 17. 405 .15. Sarajlić Abdulah. knj. knj. Istočna Bosna u NOB-u. UTICAJ RADNIČKOG POKRETA TUZLE NA POLITIČKA KRETANJA U GRADAČCU. 16. Popović Boro. 1. Simič Nikola. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. knj. 1.

Borbena dejstva Trebavskog i Posavskog NOP odreda do početka 1944. početak i razvoj ustanka 3. Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka 2. godine 5. Teškoće u razvoju NOP-a 1942. Oživljavanje aktivnosti NOP-a II DIO 54 55 65 79 87 FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA 1. godine 103 105 119 122 150 169 407 . do proljeća 1944. Spajanje Posavskog i Trebavskog NOP odreda u Posavsko-trebavski NOP odred i borbe u Posavini i na Trebavi od konca januara do sredine aprila 1944. godine 4. Značaj prodora glavne udarne grupe divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i orijentacija jedinica 17. Formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda 3. organa narodne vlasti i vojnoteritorijalnih organa u Posavini i na Trebavi od ljeta 1943. godine . divizije za dejstvo na Trebavi i Posavini 2.S A D R Ž A J Strana PREDGOVOR RIJEČ AUTORA UVOD I DIO 5 25 31 RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA 1. Pripreme.mjere i akcije okupatora i kvislinga 4. Djelatnost društveno-političkih organizacija.

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. Pod komandom 25.III DIO Strana DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. 1. Rad Komande Posavsko-trebavskog područja i politički rad na terenu IV DIO 203 205 212 229 225 UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE 1. Povratak u istočnu Bosnu 3. Dejstva odreda u centralnoj Bosni 2. divizije 3. godine 4. Aktivnost odreda od septembra do decembra 1944. Pod komandom 23. GODINE . Borbe za konačno oslobođenje Posavine i Trebave Vojno-politički značaj Posavsko-trebavskog NOP odreda V DIO 261 263 267 286 296 307 SPISAK BORAČKOG SASTAVA POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Izvori i literatura Neobjavljena građa Objavljena građa Literatura Članci i rasprave 311 402 402 402 403 404 408 . godine 2. Vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi početkom 1945. divizije 4.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful