ODBOR ZA IZDAVANJE KNJIGE BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTlC, NIKOLA BOSIĆ, IVAN BUMBULOVIĆ.

AHMET ĆATIĆ, dr ETHEM ČAMO, V!D DEVIĆ, IVO DOMAZET, ILIJA DRINIĆ, STEVO ĐURIĆ, SAVO ĐUR1Ć, SVETOLIK GOSPIĆ, UROS GORANOVIĆ, KEMAL HALILOVIČ, TEUFIK IMAMOVIĆ, ILIJA KAURINOVIĆ, DR MUHAMED KEŠETOVIĆ JOVAN KEREZOVIĆ, JOVICA LAZAREVIĆ, JOVO MALESEVIČ, MUSTAFA MUJCINOVIČ, PANTO NIKOLIĆ, KADRO RAMIĆ, SAFET RAMIĆ, NIKOLA SIMIĆ, BORIKA STANČIĆ, LAZAR STEVANOVZĆ, FUAD SVUIC, MUHIDIN SPUŽIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKČIĆ, ESAD TIHIĆ, GAVRO TUBAKOVIĆ, SAVO ŽIVKOVIĆ i STEVO ŽIVKOV1Ć

REDAKCIJSKI ODBOR: BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTIC, IVAN BUMBULOVIĆ, ILIJA DRINIĆ, dr MUHAMED KEŠETOVIĆ, NIKOLA SIMIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKĆIC.

RECENZENTI: Dr IBRAHIM KARABEGOVIĆ i mr. RAFAEL BRČIĆ.

FINANSIRANJE EDICIJE OBEZBIJEDILE SU SKUPŠTINE OPŠTINA: BOSANSKI SAMAC, BRČKO, GRACANICA, GRADACAC, MODRICA, ODŽAK, ORASJE, SREBRENIK I REPUBLIČKI ODBOR SUBNOR BiH SARAJEVO,

ESAD TIHIĆ

POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED

Beograd 1983.

I z d a v a č VOJNOIZDAVAČKI

ZAVOD

Načelnik ĐORĐE STANIČ, pukovnik

RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE
KNJIGA DVESTA ČETRDESET OSMA

M O N O G R A F I J E JEDINICA NOV I PO JUGOSLAVIJE

KNJIGA SEDAMDESET TREĆA

UREĐIVAČKI ODBOR RAHMIJA KADENIC, generai-pukovnik, predsjednik, članovi: ALI SUKRIJA, RISTO DŽUNOV DAKO PUAC, generai-pukovnik, MILAN DALJEVlC, generai-pukovnik, ŽIKA STOJSlC, general-po (pukovnik, FABIJAN TRGO, general-potpukovnik, VELJKO MILADINOVIĆ, general-potpukovnik, JOCO TARABIC, general-potpukovnik, METODIJE KOTEVSKI, general-potpukovnik, AUGUST VRTAR, general-potpukovnik, SVETOZAR ORO, general-major, MISO LEKOVIĆ, pukovnik, AHMET ĐONLAGIC, pukovnik, VIKTOR KUCAN, pukovnik, RADOMIR PETKOVIC, pukovnik glavni i odgovorni u r e d n i k .

UREDNIK MOMČILO KALEM, potpukovnik

*

RECENZENTI

dr ZDRAVKO A N I O N I C i general-potpukovnik V E L J K O MILADINOVIĆ

P R E D G O V O R Narod Posavine i trebavskog pobrđa od davnina je njegovao slobodarske tradicije. Na seoskim skupovima i sijelima ljudi su rado slušali ili pjevali popularnu, starinsku, pjesmu o hajduku Savi od Posavlja. Pričale su se i prepričavale priče o nekadašnjim pobunama posavskih kmetova protiv samovolje njihovih bezobzirnih i nezasitnih čitluk-sahibija o takozvanoj pop-Jovičinoj i pop-Stevanovoj buni - znalo se štošta i o revolucionarnim idejama i porukama znamenitih Posavaca Vase Pelagića i Mitra Trifunovića Uče, pa se slobodno može reći da su i ta predanja i tradicije, a pogotovu dotadanji rad i uticaj poznatih komunista Ahmeta Kobića, Riste Mikičića i drugih, mnogo doprinijeli i pomogli da i brčanska Posavina i susjedna Trebava, već u prvim ustaničkim danima 1941. godine, postanu snažnim uporištima narodnooslobodilačkog pokreta. U stvari, prve ustaničke akcije su i ovdje, u Posavini, počele istovremeno kad i u ostalim dijelovima sjeveroistočne Bosne - na Majevici i u Semberiji. Desilo se to ne slučajno, stihijno, nego po ranije utvrđenom planu i dogovoru. Naime, ubrzo nakon objavljivanja poznatih, istorijskih, proglasa CK KPJ i poziva svim narodima Jugoslavije da se dižu u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u Bogutovom Selu ispod Majevice je, 28. jula iste godine, održan sastanak nekolicine odgovornih aktivista KPJ sa područja sjeveroistočne Bosne na kome je, u duhu tih proglasa i prethodnih odluka viših partijskih rukovodstava, formirano i ustaničko rukovodstvo za ove krajeve: »Majevički podštab«, kako je 5

tada nazvan. Na istom tom sastanku, pored formiranja navedenog rukovodstva, donesena je i odluka da već 10. avgusta, istovremeno, počnu prve ustaničke akcije i na Majevici, i u Semberiji, i u brčanskoj Posavini. Tako je u skladu sa pomenutom odlukom - ugovorenog dana, 10. avgusta uveče - i nekoliko grupa patriota i simpatizera Partije, predvođeni ovdašnjim komunistima Perom Ćuskićem, Nastom Nakićem, Petrom Kaurinovićem i drugim, izašlo na glavne saobraćajnice i isjeklo telefonske veze na pravcima Brčko - Orašje, Brčko - Brezovo Polje i Brčko - Celić. Valjda zbog toga što su se, istovremeno, desile na više mjesta i na dosta širokom prostoru - na Majevici, u Semberiji i u brčanskoj Posavini - ove prve ustaničke akcije su, iako skromnog učinka, izazvale veliki strah i pometnju kod predstavnika okupatorsko-ustaških vlasti u susjednim gradovima. Kako su to oni u prvi mah shvatili, najbolje se vidi iz jednog sačuvanog dokumenta - iz depeše kotarskog predstojnika iz Brčkog, kojom on, već sljedećeg jutra, obavještava Ministarstvo unutrašnjih poslova NDH u Zagrebu da je u ovim krajevima »izbila pobuna«, da su »pobunjenici u jakoj nadmoći«, da »prijeti opasnost da će se pobuna proširiti i preko rijeke Save« i, na kraju, da moli »najhitinju pomoć, i to u vojsci koja će biti naoružana strojnim puškama...« Međutim, već sljedećih dana, čim su se malo pribrali i prikupili nešto više podataka o učesnicima u ovoj pobuni, ustaše su, još revnosnije, nastavili da jure po okolnim srpskim selima: da hvataju goloruke mještane, da ih muče i ubijaju ili šalju u koncentracione logore. Našavši se u takvoj situaciji, ljudi su, htjeli, ne htjeli, morali da bježe ispred ustaškog noža i ugarka. Najodvažniji su se, slijedeći komuniste, svrstavali u borbene grupe i jedinice, pa je tako, već krajem avgusta, prvo formirana Ražljevačka partizanska četa, a nešto kasnije, polovinom decembra, i Posavska partizanska četa. Moglo bi se slobodno reći da je već tada - formiranjem navedene partizanske jedinice - formirana i osnovica, srž, budućeg Posavskog partizanskog odreda o kome će ovdje biti riječ.
6

Ražljevačka partizanska četa (kasnije Brčanska) razvijala se i dejstvovala na prostoru istočno od ceste Brčko - Tuzla. Iako još uvijek relativno malobrojna, četa je s uspjehom štitila okolna srpska sela od ustaških nasilja. Tako je Ražljevačka partizanska četa, 10. septembra, izvela jednu, u takvim prilikama, veoma uspjelu akciju. Naime, toga dana četa je u zasjedi sačekala neprijateljevu kolonu od 60 do 70 ustaša i domobrana koja se, od Brezova Polja, kretala prema Ražljevu. U tom kratkom, ali oštrom sukobu neprijatelj je bio iznenađen, razbijen i potisnut. Šest domobrana je ranjeno, a šest zarobljeno. Pa i plijen, koji je tom prilikom pao partizanima u šake, takođe nije bio za potcjenjivanje: jedan teški mitraljez »švarc-loze«, 13 pušaka, nešto municije, bombi i druge vojničke opreme. Posavska partizanska četa je, nakon formiranja, i nadalje krstarila na prostoru zapadno od ceste Brčko - Tuzla: po Bukviku, Obudovcu, Žabarima i još nekim srpskim selima u Posavini. Međutim, u okolnim selima, hrvatskim i muslimanskim, vlasti NDH već su bile uspjele da formiraju svoje ustaške tabore ili oružničke postaje. Naravno, njihov osnovni zadatak je bio uvođenje okupatorskog »novog reda i poretka«, pa su se i ustaše i oružnici iz svih tabora i postaja tako reći svakodnevno zalijetale u pomenuta srpska sela i zaseoke. Ipak, mada teškom mukom, četa je uspijevala da se suprotstavi ustašama i održi na tom prostoru. U to vrijeme partijska organizacija ovog dijela Posavine je neposredno bila povezana sa Okružnim komitetom KPJ za Majevicu i Semberiju. I četa je, isto tako, ulazila u sastav Majevičkog partizanskog odreda i sa Ražljevačkom (Brčanskom) i Semberijskom (Bijeljinskom) partizanskom četom sačinjavala Bijeljinsko-brčanski bataljon pomenutog odreda. Stoga su i posavski partizani, s vremena na vrijeme, prelazili cestu Brčko - Tuzla i sadejstvovali sa ostalim jedinicama bataljona čiji se štab, tih dana, nalazio u Koreniti. Tako je Posavska partizanska četa, 12. februara 1942. godine, zajedno sa Ražljevačkom četom, napala i likvidirala neprijateljevo uporište na Miladijama kod Brčkog. Tom prilikom je izgubila i jednog od svojih boraca - Savu Lukića Jeremića. 7

Dvadesetog februara 1942. godine došlo je do mučkog četničkog napada na štab Prvog majevičkog partizanskog odreda u Vukosavcima, kojom prilikom je izginula većina članova tog štaba i Okružnog komiteta, među kojima i Pero Ćuskić, jedan od organizatora ustanka u Posavini, i doktor Mustafa Mujbegović - rodom iz posavskog sela Tarevca koji je uživao ugled i poštovanje ne samo u svome kraju nego i u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni. Poginuo je i sekretar Partijskog povjereništva za Posavinu Slobodan Jovanović koji se, toga jutra, slučajno zatekao u štabu. Već slijedećeg jutra, čim su saznali za ovaj nemili događaj, borci Bijeljinsko-brčanskog bataljona su smjelo krenuli u protivnapad i za kratko vrijeme razbili i razoružali četničke »bataljone« Spasoja Ćembučića Čembe u Čađavici i Andrije Popovića u Krbetima. U tim akcijama, bolje reći u razoružavanju četničkih grupa u Krbetima, Sandićima i Srpskom Brezovom Polju, učestvovala je i Posavska partizanska četa, koja se toga jutra, takođe, zatekla u tom rejonu. Majevički partizanski odred nije pokleknuo pred ovim prvim, iako teškim, udarcima četničkih izdajnika. Naprotiv, njegove snage su se ponovo našle na okupu, i to, ovog puta, u Koreniti. Formiran je novi štab odreda i 26. februara - s namjerom da se obračuna sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima - kolona od oko 450 boraca je ponovo krenula ka Vukosavcima. U toj koloni, uporedo sa Sembercima i Majevčanima, krenuli su i Posavci... Čitav dan 28. februara, na kosama iznad Vukosavaca, vođena je teška i odlučujuća borba sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima. I komandant Drinskog četničkog odreda Đure Bižić takođe je mučki, iza leđa, napao partizane, mada je prije toga, pred novoformiranim štabom Prvog majevičkog partizanskog odreda, dao svečano obećanje da se neće miješati u sukob. Poslije brojnih juriša i protivjuriša, u kojima je bilo mnogo mrtvih sa obje strane, glavnina Odreda, sa nešto oko 250 boraca, morala je da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju i da se prebaci na Birač, dok je drugi njegov manji dio ostao odsječen... Na Karića-vinogradu iznad Vukosavaca (tako se zvao jedan od partizanskih 8

položaja što su ga zaobišli četnici) ostala je i grupa boraca iz Posavske partizanske čete. Probivši se nekako kroz redove Bižičevih četnika što su im iza leđa dolazili - izgubivši u tom dvoboju jednog od omiljenih boraca u četi Stevana Đuričića Abisinca - i ovih desetak boraca iz Posavine je krenulo nazad, ka Koreniti. No, te noći, u Koreniti nikoga više od partizana nije bilo. Stoga su i oni nastavili pokret i, sljedećeg jutra, osvanuli u Popovom Polju nedaleko od Brčkog. Šta se sve u međuvremenu desilo i šta ih sada u selu očekuje, to niko od njih, u prvi mah, nije mogao da zna. Ali, desilo se da su upravo tu, kod Maksimovića kuća u Popovom Polju, osvanuli i Nasto Nakić i Boro Popović koji su, prema ranijem dogovoru, morali da se vrate na partijski rad u Posavinu, a s njima i nekoliko brčanskih komunista što su početkom januara, zajedno sa Hasanom Burićem i Ivicom Đermanovićem, uspjeli da pobjegnu iz ustaškog zatvora u Brčkom i pridruže se posavskim partizanima. Bili su to Safet Salihodžić, Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević Hakan. Tako su se ove dvije grupe Posavaca, sticajem okolnosti, ponovo našle na okupu. U Popovo Polje, sa nekolicinom boraca, stigao je i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i Semberiju Jusuf Jakupović Mrki, koji je, takođe, ostao odsječen... I odmah je otpočelo savjetovanje... Trebalo je, i to što prije, odlučiti šta da se radi i kuda da se krene. Bilo je svakojakih prijedloga, ali je preovladalo mišljenje da će najbolje biti ako se krene u Posavinu, a odatle, preko Trebave, na Ozren. Svaki trenutak je bio dragocjen. Čim je mrak počeo da se spušta, kolona od dvadesetak partizana, sa sekretarom Okružnog komiteta KPJ Jusufom Jakupovićem na čelu, krenula je iz Popova Polja ka Posavini. Bez teškoća su prešli preko ceste Brčko - Tuzla i, pred ponoć, stigli do Omerbegovačke rijeke. Ali, dalje nijesu mogli... Na mostu preko nabujale riječice dočekala ih je zasjeda. Morali su da se vrate... Četiri dana su sjedili, skriveni, u nekom opustjelom zaseoku u Potočarima, a onda su se, ponovo, odlučili za pokret. Jusuf Jakupović je izostao... Smatrao je da on, kao partij9

pod uticajem nekolicine oportunista i kapitulanata sa Stevanom Botićem na čelu . Pod pritiskom nadmoćnijeg neprijatelja. Formirane su i neke nove ustaničke jedinice u koje su i nadalje pristizali novi borci iz Gradačca.došlo do naglog osipanja. vratio sa Ozrena na Trebavu. na Ozrenu događalo. da je ustanak u tim krajevima. Stalno su zazirali od ustaša.. evo . naišli na strah i pometnju. umjesto dobrodošlice. Ali. Ostali su krenuli i ovoga puta. nešto kasnije. tako reći u zaletu.. sa nekolicinom preživjelih partijskih aktivista. mještana .. već u samom početku. domobrana. Znali su. oružnika... jedva nekako. a sada. da su onesposobili željezničke pruge Sarajevo . okupator je brzo reagovao i povratio izgubljene gradove. na Majevici ili u Semberiji .. Maglaj i Gračanicu. Tako se grupa preostalih boraca Posavske partizanske čete. na Trebavi.Brod i Doboj . Međutim. Trebavaca . porušili mostove. Istina. uspjela da se održi četa partizana.ski funkcioner. No. odmah produži dalje . i ovdje su. O tome su pristalice narodnooslobodilačkog pokre10 .sačeka povratak naših snaga. pa je kod tog dijela snaga . da su isjekli telefonske veze. ne bi smio da napušta svoje područje. Modriče i još nekih mjesta sa trebavskog područja. posavski partizani su dobro znali.. Šta se.uz pomoć partijskih aktivista.. pogotovo na susjednoj Trebavi.ka Ozrenu. srećno prešli preko Omerbegovačke rijeke.predvođena Milošem Kupresom i Ismetom Kapetanovićem . ustanici su se povlačili. poprimio široke razmjere: da su ustanici. Na Trbavi je. početkom marta ponovo našla u svome kraju. Stoga je trebalo da i ova grupa partizana. tada su počele da kolaju priče kako je u jedinicama na Trebavi došlo do razmirica i previranja. kao što je već bilo dogovoreno. jedan broj trebavskih ustanika se. Pogotovu među saradnicima i pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. Stoga je odlučio da na tom prostoru. ranije. dobar dio ustaničkih snaga je izostao na desnoj strani Spreče. za kratko vrijeme. zauzeli gradove Doboj. takođe morala da se prebaci na Ozren.i od četnika. naime. Ljudi su se bojali. Glavnina je uspjela da se organizovano povuče ka Ozrenu. krajem januara.. No.Tuzla..ali je i ta četa.

dok se patrola ne vrati. donesena odluka da se. Safet Salihodžić i Ratko Vojinović (jedan od majevičkih partizana koji se. Međutim. htjeli. a zatim. Za izvršenje toga zadatka. Sva četvorica su bili nepokretni i morali su. Malo je bilo ljudi koji su smjeli da pod svoj krov. porazbolijevali i Nasto Nakić. kao dobrovoljci. bez odlaganja. i Nastu Nakića. uputi patrola koja će ispitati kakvo je stanje na Trebavi. bivale sve teže i nesnosnije. Naime . zaraza se i dalje širila pa su se. zajedno sa grupom Posavaca.ustaše i oružnici iz okolnih uporišta su tako reći svakodnevno upadale u Bukvik. No. u takvim prilikama. a od trojice izviđača ni traga ni glasa. javili su se Sreto Petrović Srbijanac. Meho Ahmetović. ali šta se sada na Trebavi događa . Safeta Salihodžića i Ratka Vojinovića. U vodoplavnim i još neolistalim posavskim lugovima. prilike u Posavini su. pa su tako. 11 . a ostali.ta u Posavini čule. Žabare ili u neko od drugih srpskih sela u Posavini. Njih trojicu su drugovi jedva nekako uspjeli da sklone u Siminom i Borinom rodnom selu Obudovcu. koji su se tu skrivali i potajno djelovali. Mehu Ahmetovića. prime partizane.. polovinom marta. odmah nakon toga. premlaćivale mještane ili ih otpremale u logore. A onda je uslijedilo ono najgore: pojavio se tifus. zakratko. iz dana u dan. pa je zbog toga.. prvo pronašli Petra Kaurinovića i Stevu Živkovića. i još iste večeri održali s njima sastanak. Stoga su i ovi naši borci. Ustaše i oružnici su im stalno išli po tragu. Prvo su se porazbolijevali Simo Petrović. povlačio sa Majevice). no.valjda što su već bili nešto osjetili ili saznali o prisustvu partizana na tome prostoru . Ali. dvojicu partijskih aktivista. ne htjeli. da ostanu u Posavini.to niko nije umio da kaže.. da se sklone u neku poljsku kolibu (stanaru) u Gornjem Žabaru. ni oni nisu mogli da im pruže podrobnija obavještenja. Mustafa Šehović i Boro Popović. Obudovac. čim su stigli u Bukvik. još iste noći. nakon duže rasprave. nije bilo skloništa. vršile premetačine po kućama. takođe. prvo otkrili i pohvatali iznemogle Simu Petrovića i Mustafu Šehovića. mještana. desetak dana kasnije. krenuli ka trebavskim brdima.. Mustafa Sinanagić i Hasan Trebinčević Hakan i.

izvršio samoubistvo. U jednom gornježabarskom zaseoku sustigle su ih ustaše: došlo je do kratke i neravnopravne borbe. više nije moglo biti ni govora.braća i rođaci doktora Mustafe Mujbegovića .Međutim. takođe. došli i Mehmedalija Tufekčić i Hamid Mazalović iz Gradačca. pali kao žrtve tih razmirica i rasula. nisu daleko odmakli.odista bile u rasulu. nekim drugim pravcem probijao sa Majevice ka Posavini i Trebavi i tek kasnije se pridružio ostalima. morali da se sklanjaju ispred ustaške policije. Avdo Mujbegović i Edhem Mujbegović .na TreBavi su. Stevo i Savo Živković. Ukratko rečeno. još bile prisutne i uspijevale da se održe neke. Tako su u ove jedinice. a odatle na Ozren. od bivše Posavske partizanske čete i Partijskog povjereništva za Posavinu.zatim Ferid Širbegović i još neki. Jer. prvenstveno komunista i antifašista koji su. tih dana. 0 njihovim prijašnjim namjerama: o odlasku na Trebavu. odnosi sa četnicima su se iz dana u dan zaoštravali tako da je. čuvši šta se sa ostalima dogodilo. Bili su to. preganjala sa ustašama i rvala sa tifusom . ipak. u kojoj su ova dvojica komunista junački izginuli. tako da su i ona prva trojica kurira. polovinom aprila.dok se ova grupa posavskih partizana. nešto ranije. partizanske jedinice: jedna od nekih 150 ljudi pod komandom Nikole Ćelića. u životu je ostalo samo sedam ljudi: Petar Kaurinović. Doduše u toku marta . Ovoga puta su krenuli Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić (koji se. došlo i do oružanog 12 .kao što se to i ranije govorilo . Milivoje Stojčević Brzina i komandir čete Nikola Simić koji se. doduše. Na žalost. Vuko Simić. ustaničke snage na tom prostoru su . jedini oslonci i utočište pristalica narodnooslobodilačkog pokreta sa trebavskog područja. manje. inače rodom iz Bistarca kod Tuzle). prije nego što su ova četvorica pala u šake ustašama. bila je donesena odluka da se ponovo uputi patrola na Trebavu. a druga od 50 boraca pod komandom Novaka Mrkonjića. Međutim. takođe obolio od tifusa. među kojima i Mehmed Mujbegović. Nakon toga je i Živko Ćuskić. zbog svoje aktivnosti. poslije Vukosavaca našao u Posavini. Boro Popović. nekako u to vrijeme. Sreto i ostali. kao i jedna grupa antifašista iz sela Tarevaca. čekajući povratak izvidnice.

četnički komandanti su. pa su i oni krenuli na Krečane. četničke odrede. odlazila na Krečane nedaleko od Gradačca gdje se. Takav jedan dokumenat je.na sastanku koji je sa tim predstavnicima održan 28.ili da se i sami prilagode prilikama i nađu u toj sredini gdje bi. pokazali nadmoćnijim: Ozrenski partizanski odred je . godine u selu Lipcu kod Doboja . među prvima . Petokolonaši i raskolnici su se. Jer. u sastavu Trebavskog četničkog odreda.bolje reći onaj dio njegovih boraca koji je i dalje ostao vjeran idejama narodnooslobodilačkog pokreta .da se povinjuju istoj sudbini kakva je već snašla Nastu Nakića i ostale . pravili sporazume sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti. odlazile u taj bataljon. tražeći kakav-takav oslonac i utočište. već prema mogućnostima. nastavili da djeluju na liniji narodnooslobodilačkog pokreta? Najzad je preovladalo ovo drugo mišljenje. izražavli svoju lojalnost i privrženost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. nemajući drugog izbora. Nekako u isto to vrijeme dok se ovo događalo sa Petrom Kaurinovićem i ostalim pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta iz Posavine.da formiraju svoje. čiji je komandant bio takođe Posavac. Stoga je većina tih ljudi. u stvari. pogotovo Srba. svako u svoje ime i na svom području. pop Dimitrije Stefanović iz Gornjeg Žabara. počeli da uvode svoju vlast . a zatim i na Ozrenu i Trebavi . na žalost. Čak su i mnoge pristalice narodnooslobodilačkog pokreta.prvo na Majevici. ustaše su i dalje harale i činile svakojake zločine. a pop Savo Božić na Trebavi. odmah nakon toga. Poslije svega što se dogodilo .morao da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju.kod golorukih i nezaštićenih posavskih seljaka. zavladao je još veći strah i nesigurnost.potpisao i komandant Trebavskog četničkog odreda pop Savo Božić.sukoba. formirao i takozvani Posavski četnički bataljon. maja 1942. čime su. U takvoj situaciji i nekoliko preživjelih partijskih aktivista našlo se u dilemi: da li da i dalje ostanu izolovani i prepušteni sami sebi . Četnici su potpuno zagospodarili tim područjem. pa su Cvijetin Todić na Ozrenu. Šta to zapra13 . a zaštite niodakle nije bilo.

Tako se nekih 70 ili 80 Bukvičana. ali to Bukvičanima nije odgovaralo. Nisu uspjeli samo to da na čelo bataljona isture svoga čovjeka. pa je bilo jasno i velikom broju posavskih seljaka koji su. Tokom ljeta 1942. a neko zbog ustaške samovolje i terora. godine. Stoga i Petru Kaurinoviću.. neko zbog neobaviještenosti.sada je svakom razumnom i dobronamjernom čovjeku bilo jasno. došli iz udaljenijih posavskih sela. Četnički agitatori su i nadalje pronosili priče kako partizana nigdje više u blizini nema. pošto-poto.da je to akt potpune izdaje i kapitulantstva . Sporazum sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti što ga je pop Savo prihvatio i potpisao ubrzo je stupio na snagu. nego im je pop Savo za komandanta nametnuo nekoga Vladimira Mičića. Naravno da je takvo »ratovanje« odgovaralo i onim četnicima koji su tu. to su i četnici ljenčarili i muvali se oko svojih kuća. No. pa su stoga i postavili zahtjev da se izdvoje i da. tu i tamo. izvodile grupice razularenih četnika i legionara. prisno sarađivali u traganju za pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta... nakon toga. Iza tog zahtjeva opet su stajali Petar Kaurinović i ostali. Sem manjih čarki koje bi. na Krečane.vo znači .. u Bukviku. Nikoli Simiću i ostalima nije bilo teško da se prilagode toj sredini: da se povežu sa tim ljudima . već bili prisili kokarde i našli se u bataljonu popa Dimitrija. tako da i četnici. godine. krajem avgusta 1942. Naprotiv. i njima je to išlo u račun: htjeli su da te ljude. formiraju svoj bataljon.. u duhu toga sporazuma. u bataljonu je i nadalje glavnu riječ vodio Petar Kaurinović. nikakvih ozbiljnijih borbi nije bilo. rodom iz Birča. Jer. kako se te pristalice nisu često pojavljivale. kako Mičić.da nađu s njima zajednički jezik.! Sada su i jedni i drugi. kako su protjerani ne samo sa Majevice i Ozrena nego iz cijele is14 . takođe Bukvičanin . nisu morali da zaziru od ustaša. kao stranac. narednika bivše jugoslovenske vojske.. u Posavini i na Trebavi je vladalo relativno zatišje. No. vratilo u svoje selo i formiralo . ali je na kraju popustio.čovjek koji je i odranije uživao veliki ugled i poštovanje. Pop se u početku opirao.Bukvički bataljon. nije imao nikakvog autoriteta. izvuku ispod štetnog uticaja popa Dimitrija.

ostala drukčija politička atmosfera: ostale su priče i prepričavanja kako je to nekakva neobična vojska čiji vojnici neće ni plot da satru. a zatim (16. Tako je to bilo sve do kraja septembra kada je.točne Bosne. prebacio i Sremski partizanski odred. Ali. odahnule. preko Save. Šesta istočnobosanska brigada je. bilo nešto oko 1300 boraca. Mehmedalija Tufekčić. novembra) zauzela Lopare i tako presjekla cestu Brčko . Poslije mjesec dana provedenih u Sremu. Istina. nastavila pokret dalje . Bijeljine i Brčkog. prvo (11. oktobra kod Dvorca nedaleko od Sremske Rače). Hamid Mazalović. znatno pojačana i snabdjevena oružjem i municijom što ga je tamo zaplijenila (u borbi sa Nijemcima 14. iza nje je. bez pitanja i odobrenja. najzad. Sa njom se ovoga puta. godine. pa neće. Nijemci su veoma brzo reagovali i odmah počeli da pripremaju opsežniji napad na Šestu brigadu i sremske partizane u kome je. u sadejstvo Sremskog partizanskog odreda... tako da je u koloni. Ubrzo nakon povratka iz Srema Brigada je. Petog oktobra 1942. brigada se ponovo vratila u Bosnu. sa tom brigadom. poput svježeg povjetarca. pored njemačkih i ustaško-domobranskih snaga iz susjednih garnizona: Tuzle. čak ni šljivu sa grane da uberu. Zvornika. trebalo da učestvuju i majevički i trebavski četnici. kod sela Broca. izbila na Savu gdje je. novembra formirala na desnoj obali rijeke. Brigada se nije dugo zadržavala na Trebavi: ostala je tu svega dva-tri dana i opet se vratila na Majevicu. Pristalice narodnooslobodilačkog pokreta su. pod zaštitom noći i uz pomoć mještana. na Trebavu. jednu od glavnih saobraćajnica koja povezuje posavsku i semberijsku žitnicu sa tuzlanskim industrijskim bazenom. stigla Šesta istočnobosanska brigada te da su. stigli i neki od poznatih posavskih i trebavskih partizana za koje se još od aprila ništa nije znalo: da su tu doktor Ethem Čamo. na Trebavi.ka fruškogorskim brdima. 15 . Mehmed Mujbegović. koja se 5. prostrujala vijest da je. novembra) razjurila četnike kapetana Dragoslava Račića u Donjoj Pilići. prebrodila rijeku i odmah. Pero Bosić i drugi.Tuzla. preko sremske ravnice.

prijašnjem. već uveliko okupljali Bižićevi i Kerovićevi četnici.njih oko 80 .. bez oklijevanja. krenulo sa Krečana ka Majevici i 500 četnika pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. bili četnici. uporedo sa ustaško-domobranskim jedinicama. a onda su se i oni počeli da rasipaju i da se. popu Dimitriju se.. Prvi su. tek što su se malo od sela odmakli. bez i jednog svog vojnika. mada ne u punom. i »komandant« Mičić nije imao kuda nego da se i on. doduše . vratili tamo odakle su i došli. Ali. dok je još u pokretu. Držeći se starog ratničkog pravila da je napad najbolja odbrana. Ostavši sam. 16 . Ostali su. trebalo da se pridruži i Bukvički četnički bataljon. negdje oko 20. da Nijemci pripremaju ofanzivu u kojoj. pojedinačno ili u grupicama. s istim ciljem. sljedećeg dana. koji su se tih dana nalazili u selu Trnovi nedaleko od Bijeljine. vrati u Bukvik. Tako je došlo i do poznatog boja na Maleševcima.. to da je 70 njegovih četnika. godine. pojedinačno tuku. naime. pop Dimitrije je svoju »vojsku« ipak doveo na Maleševce: na ugovoreno zborno mjesto gdje su se. prema pristiglim obavještenjima. a dvadesetak njih je već bilo iščezlo iz kolone. No. treba da učestvuje i ovih 1200 četnika koliko ih se. prema naređenju komandanta Trebavskog četničkog odreda popa Save Božića. 28. takođe uspud. zakonačilo u selu Lukavici ispod Majevice gdje su ih na spavanju. iznenadili borci Drugog bataljona Šeste brigade. naime. Bukvičani su se povinovali naređenju i krenuli. budno su motrili šta se oko njih zbiva. jedne večeri. novembra 1942. desila još jedna neprijatnost. Put ih je vodio preko Bukvika gdje je toj popovoj koloni. Desilo se.Tako je u skladu sa tim njemačkim planovima. novembra. donijela odluku da preduhitre protivnika: da mu ne dozvole da se sasvim prikupi i poveže nego da ga. Sem ovog slučaja sa Bukvičanima.nastavili pokret i. stigli u selo Vražiće ispod Majevice: tu su i zanoćili. ova dva partizanska štaba su. začas ih razoružali i takođe. pa su tako saznali i za ovo okupljanje majevičkih i trebavskih četnika: saznali su. » Štabovi Šeste brigade i Sremskog odreda. sljedeće večeri. na redu. vraćaju kućama. već bilo sakupilo na Maleševcima. sastavu..

istupilo je 40 ljudi i reklo kako bi želilo da ostane u partizanima: da su s tom namjerom i krenuli ovamo. junački borili. sve do kraja narodnooslobodilačkog rata. Poslije četničkog poraza na Maleševcima. takođe. štiteći i pomažući jedni druge. do nogu bili potučeni. poslije boja. Istina. počela da se budi i jača vjera u sopstvene snage. jedan od one nekolicine preživjelih boraca Posavske partizanske čete koji su. Treba reći i to da su se većina ovih ljudi. sa »šmajserom« u rukama. ponovo. ponovo prešao u partizane. No. ali su i nadalje djelovali na liniji narodnooslobodilačkog pokreta. prividno prešlo u četnike.na istovjetan način postupili i snašli se u novonastaloj situaciji. mada nikakvog međusobnog dodira i veze nisu imali. iia Maleševcima. Interesantno je da su pripadnici Prvog majevičkog partizanskog odreda . Gotovo svi su se našli u takozvanom Jablaničkom četničkom bataljonu gdje su. februara bili odvojeni od glavnine: i oni što su krenuli ka Posavini i oni koji su ostali na Majevici . saopšteno da su slobodni i da mogu ići kućama. da pobačaju kokarde i ponovo prišiju petokrake. Posavaca i Vučjačana. Kada im je. uspjeli da se održe i sačekaju trenutak kada će moći. zajednički. morali da prišiju kokarde. Predvodio ih je Vuko Simić. nakon kraće provjere i ispitivanja. pa tako mnogi i izginuli. Na bojištu je. četnici su ipak pobacali oružje. nakon obračuna na Vukosavcima. ni okupator nije mirno posmatrao šta se zbiva na ovom za njega veoma zna17 .poginuo je i pop Dimitrije Stefanovič. čitav ovaj bataljon je (sem nekolicine zagriženih četnika koji nikada nisu ni bili partizani). Među zarobljenima je bilo i dosta Trebavaca. Izginuli su i njihovi komandanti: Đuro Bižić i kapetan Jovo Prnjatovič . u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni je došlo do snažnog uspona narodnooslobodilačkog pokreta: u narodu je. tjerao svoje četnike da se bore. naročito u toku pete neprijateljske ofanzive. poslije poraza u Vukosavcima.svi koji su 28. Naime i nekih stotinjak partizana sa Majevice je. zajedno sa svojim dotadašnjim komandantom. Predalo ih se oko 700. Pričalo se kako je taj ratoborni pop.Četnici su. ostalo oko 140 mrtvih četnika. Zbilja. odmah nakon što se Šesta brigada vratila iz Srema.

Ukratko rečeno. po naređenju Vrhovnog štaba.da hvata veze sa najboljim simpatizerima sa toga područja i da formira partijsku organizaciju. Zahvaljujući ranijim poznanstvima i prijateljstvima što ih je godinama sticao kao sreski veterinar u Gradačcu. U semberijskoj ravnici i na sjevernim padinama Majevice je.kao i vijesti sa ostalih ratišta širom naše zemlje . za relativno kratko vrijeme. Vijesti o zbivanjima na Majevici i u Semberiji veoma brzo su stizale i još brže se širile po Trebavi i Posavini. ponovo krenuo u ofanzivu. Tako su. i neke manje. odmah je počeo . već polovinom decembra. marta preimenovan u Grupu majevičkih udarnih bataljona) i nadalje su ostali u Birču odakle su kasnije. postojali su svi uslovi da snage narodnooslobodilačkog pokreta i u ovim krajevima dođu do punog i još jačeg izražaja. Pod uticajem tih vijesti . morali da napuste Majevicu i prebace se na Birač. ka jugu .čajnom području. pa je. bile 18 .u sastav glavnine NOVJ.. istina. terenske.. svesrdno prihvatili. krenuli dalje. godine. poslije odlaska Šeste brigade.ljudi su se postepeno oslobađali onog. Ostale su. prema tome.Kurjakov odred. formiran i Treći majevički partizanski odred ili . I čim se malo snašao i prilagodio prilikama. Šesta brigada i novoformirani Majevički partizanski odred (25. Tako su Šesta brigada i Sremski partizanski odred. u proljeće 1943.zajedno sa Milošem Tolpom. njemu nije bilo teško da obezbijedi sebi boravište: ti njegovi stari znanci i prijatelji su ga. ostao samo Sremski partizanski odred. straha i pometnje: u narodu je raslo samopouzdanje i vjera u pobjedu. Upravo s takvim ciljem i zadacima na Trebavi je. ostao i doktor Ethem Čamo. partizanske grupe koje su se veoma brzo razvijale i jačale tako da je od tih grupa. zavladalo izvjesno zatišje koje je trajalo sve dok se u te krajeve.kako ga je narod prozvao po njegovom čuvenom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku . Na Majevici i u Semberiji je. kao i novoformirani Majevički partizanski odred. nakon toga. prijašnjeg. i ovoga puta. Pantom Nikolićem i još nekim partijskim aktivistima koje je tu zatekao . polovinom januara sljedeće godine. nije vratio Sremski partizanski odred.

shvatili o čemu se radi: da komunisti »vršljaju« ne samo po Bukviku.. veoma brzo. Modriču. nego i znatan broj »domaćih« četnika je štitio i skrivao ovu grupu partijskih aktivista. Odžaka i još nekih mjesta. Skugriću. Dok se ovo događalo na Trebavi. prešla na Majevicu i stupila u Kurjakov odred. Pohvatane su veze i sa nekolicinom aktivista Partije iz Bosanskog Šamca. ni Okružnog komiteta za Majevicu i Semberiju . Jer. Izgledi za širu mobilizaciju stanovništva toga kraja i njegovo uvođenje u borbu protiv okupatora bivali su sve bolji i realniji. pojedinačno i u manjim grupama..formirane partijske ćelije u Gradačcu. Dešavalo se da se neko od tih ljudi nađe u neprilici: da mora da se sklanja ispred Pavla Gajića i njegovog bijesa. iščupali iz zatvora. i dalje bila aktivna partijska ćelija sastavljena od komunista. ne samo mještani. nego i po čitavoj Posavini. ostali u životu i našli se tu na okupu. u Posavini je. Stoga njima ništa drugo nije preostalo nego da se pritaje i zakonspirišu: da formiraju svoju partijsku ćeliju i da . nakon tog saznanja. koji su poslije četničkog puča u Vukosavcima. pa nisu izostala ni reagovanja četničkih komandanata koji su. Posavaca. braće Živkovića i drugih .negdje početkom ljeta krenula iz Posavine. Rezultati nisu izostali. Tako je i jedna grupa od nekih tridesetak dotadašnjih četnika i još toliko seoskih omladinaca .rade ono što su sami mogli i umjeli. seljaci. A kako i s kim da je imaju kad ni jednog od tih rukovodstava .po nagovoru Petra Kaurinovića. na primjer. Ali. Kurjak je na 19 . sve do proljeća 1943. sva ta reagovanja i poduhvati četničkih komandanata su bivali uzaludni.ti ljudi nisu imali nikakvog oslonca i zaleđa. bolje reći u Bukviku. Pristalice četničkog komandanta Pavla Gajića su. da odlaze na tu stranu. mnogi od tih ljudi su malo odahnuli i počeli. Vezu ni sa jednim od svojih partijskih rukovodstava više nisu imali.ni Partijskog povjereništva za Posavinu. Tek tada.. Ali. ali su ga..više nije bilo. godine sve dok se nije saznalo da je na Majevici formiran i Treći majevički partizanski odred .pridržavajući se osnovne linije narodnooslobodilačkog pokreta . simpatizeri našeg pokreta. niko drugi nego ti isti četnici. jednom prilikom bile uhvatile Boru Popovića.

u čiji sastav su ušle: Šesta istočnobosanska brigada. snažna. Međutim. koje je trebalo da mobiliše nove snage i nastavi daljnju izgradnju i učvršćenje toga pokreta. neprijatelj se i dalje uporno branio. još uvijek. Upravo u takvim prilikama je. Oblasni komitet je. Vlasenicu. u prethodnom periodu prorijeđenih. dobio svoje okružno rukovodstvo (u početku Okružno partijsko povjereništvo. godine. djelovala samostalno . nekoliko divizija NOVJ je odmah prešlo u protivnapad i.njihov zahtjev. a za komesara Savo Živković opet jedan od nekolicine posavskih komunista. nije formiran i Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu. formirana i Sedamnaesta istočnobosanska udarna divizija. snažnog. za kratko vrijeme. partijskih rukovodstava. dok je Petnaesta majevička brigada. takođe u proljeće 1943. Kladanj. godine.. za čijeg komandira je postavljen bivši komandant jednog četničkog bataljona Rajko Anđelić. a to je na obnovi i izgradnji partijske organizacije u istočnoj Bosni. formirao i Okružno partijsko povjereništvo za Trebavu i Posavinu. plima narodnooslobodilačkog pokreta u istočnoj Bosni ničim se više nije dala zaustaviti. Istina. a nešto kasnije. Petnaesta majevička brigada i Majevički (Kurjakov) partizanski odred. bukvička partijska organizacija je. Srebrenicu i Zvornik.u pogledu partijskog života i rada . prodora glavnine NOVJ na teritoriji istočne Bosne. raskinuvši neprijateljev obruč na Sutjesci i probivši se. u ljeto iste godine.bez čvršćeg oslonca i veze .sve dok. zauzelo Olovo.. I čim se malo 20 . htjela-ne htjela. radeći na realizaciji jednog od tih svojih osnovnih zadataka. Naime. zajedno sa Štabom divizije. Tek tada je i u tom pogledu . godine. prvo obnovio Okružni komitet KPJ za Majevicu i Semberiju. Naime. početkom jula 1943. na Trebavi i u Posavini. a poslije Okružni komitet). formirao posebnu četu. početkom 1943. ali nova. zatim. od te grupe. Šesta brigada se još neko vrijeme zadržala na Romaniji i Birču. preko željezničke pruge Sarajevo-Višegrad.došlo do krupnih i značajnih promjena: do obnove prijašnjih veza i popune pojedinih. Tek tada je i narodnooslobodilački pokret u ovim krajevima. stigla na Majevicu. U drugoj polovini juna iste godine došlo je do poznatog.

No. Četvrtog dana nakon dolaska u Posavinu. dok ih je tridesetak ostalo u novoformiranoj. 24. Pedeset i dvojica su odmah izašla iz stroja i stupila u Brigadu. Sljedećeg dana Brigada je nastavila pokret kroz Posavinu prema Žabarima.. 21 . Međutim. razoružali svoga komandanta narednika Mičića i strpali ga u zatvor. već krajem jula. Obudovcu. Steve Trivunovića i drugima jer se sa njima samo preko puščanih cijevi moglo razgovarati pošto su bili ogrezli u zločine. četnički komandanti su se na vrijeme sklanjali sa vidika. koji su. A kada je Brigada stigla. jula. napokon. 28.. U redovima ovih dveju jedinica bilo je i dosta Posavaca. Tako je Petnaesta majevička brigada. sa jednim bataljonom Kurjakovog odreda. I.. partizanskoj četi. Izdvojen je. Ostali branioci grada su.. Petnaesta majevička je. Jer. terenskoj. Slatini i drugim posavskim selima. krenula ka Posavini i Trebavi. Bježali su i njihovi četnici..oporavila i popunila novim ljudstvom. nisu pojavili njemački tenkovi. ustaše su. tobožnji četnici iz takozvanog Bukvičkog četničkog bataljona su još dan ranije. s namjerom da prečisti račune sa četnicima Pavla Gajića. bez kokardi na kapama. oni su se. Petnaesta majevička brigada je napala neprijateljevo uporište u Gradačcu. sem jedne grupe ustaša i oružnika koji su se povukli u kulu Husein-kapetana i odatle pružali otpor.. bili otišli u partizane. saznavši za dolazak Brigade. Zahvaljujući još ranije uspostavljenim vezama sa gradskom partijskom organizacijom. još ranije. odmah pobacali oružje i predali se partizanima. nadomak Gradačcu. Predalo se nekoliko oficira. iz kule i dalje pružale otpor sve dok se. postrojili pred bukvičkom školom. dabome. jula osvanula u Bukviku. koja je dostavila detaljna obavještenja o jačini i rasporedu ustaško-domobranskih snaga i pripremila svoje aktiviste da pomognu brigadi prilikom napada na grad. nešto oko 80 domobrana i četrdesetak legionara. kao jezgru oko koga će se okupljati novi dobrovoljci. nikakve borbe u Bukviku nije bilo. u stvari. brigada je brzo i lako savladala neprijateljevu posadu u Gradačcu. kukolj iz pšenice.

naročito u odrede. Četnici su ostali i.. takođe.ponovo su izbile na Trebavu i.. za kratko vrijeme. pristizale ohrabrujuće vijesti: Italija je već bila kapitulirala. širom Trebave i Posavine. 17. bili su sada oslobođeni.. na primjer. a zatim pristupile sređivanju prilika na tom području... Doduše. Sa velikih svjetskih ratišta su. Orašje. a zatim i Gradačac. prije svega formiranju organa nove narodne vlasti. Takav razvoj događaja četnici su jedva dočekali.Brigada je morala da odustane od svojih daljih namjera i da se pod borbom povuče prema Majevici. Već u prvoj polovini septembra. i Švabama se žurilo: njihovi tenkovi su protutnjali preko Trebave i Posavine i opet se negdje izgubili. Bosanski Šamac. Mnogi su istrčavali pred Nijemce i pridruživali se njihovim kolonama. pa se i sve veći broj dobrovoljaca . javilo se tih dana oko 70 dobrovoljaca.Šesta istočnobosanska i Petnaesta majevička brigada . Međutim. upravo u toku te i takve aktivnosti.. Naime. razumije se. takvo stanje nije dugo potrajalo..javljao u jedinice narodnooslobodilačke vojske. iz pravca Modriča i Bosanskog Samca. jedne su ostale na Trebavi. jedinice Sedamnaeste divizije . godine. septembra 1943. formiran je Posavski partizanski odred.. I tek petnaestak dana kasnije. I čim su se.. jedinice Sedamnaeste divizije su nastavile svoja ofanzivna dejstva. a druge su se spustile u posavsku ravnicu i prvo oslobodile Modriču. razbile trebavske četnike. stiglo je naređenje Vrhovnog štaba da Divizija odmah krene ka Ozrenu. i oni su počeli da izlaze iz svojih skrovišta. Perspektive narodnooslobodilačkog pokreta su bivale sve šire i svetlije: pobjeda nad okupatorom je bila na vidiku.u želji da i oni učestvuju u toj pobjedi . U njegovom sastavu 22 . Samo iz posavskog sela Miloševca. Međutim. nakon što su obavile određene zadatke na Ozrenu i u dolini Spreče jedinice Sedamnaeste divizije su se vratile na Trebavu. Sva sela i gradovi. iznova počeli da uvode svoju strahovladu: da progone pristalice narodnooslobododilačkog pokreta. avgusta. Upravo u takvoj situaciji.. pojavili okupatorski tenkovi. već 15.

o Posavskom i Trebavskom odredu. što je trebalo da predstavlja tek samo osnovu. koji su se nešto kasnije (u februaru 1944. oko koje će se okupljati novi dobrovoljci. U sastavu toga odreda je. u selu Skugriću. Za komandanta je postavljen Nikola Simić. na Trebavi je. i u početku ustanka 1941. postavljen Slobodan Janković. Stevo POPOVIĆ 23 . godine. svega tri dana kasnije. Za komandanta odreda je postavljen bivši komandant jedne četničke brigade. 20. septembra iste godine. dvojica uglednih Posavaca. vodili Posavsku partizansku četu. Relja Pećo. bilo nešto oko 160 ljudi. uslijedio još jedan takav događaj.) spojili u jedinstveni Posavsko-trebavski partizanski odred kazuju nam naredne stranice ove zanimljive i korisne knjige. kao seoski učitelj. bilo oko 150 boraca. bio dosta poznat u tim krajevima. u početku. koji su. srž. takođe u početku. Upravo o ovim dvema istočnobosanskim partizanskim jedinicama i njihovom borbenom putu . a nešto kasnije Panto Nikolić. a za političkog komesara Boro Popović. jedan od istaknutih partijskih aktivista sa Trebave. formiran i Trebavski partizanski odred.je. Naime. A onda je. prilikom formiranja. dok je za političkog komesara. koji je.

u ovoj knjizi. a u pogledu vojnoteritorijalne organizacije. tretirali onoliko koliko je bilo potrebno da se objasne pojedine političke aktivnosti i vojne akcije koje su polazile sa posavskotrebavskog područja ili su preko tih naselja išle ka posavsko 25 . koja pripadaju opštinama Gračanica i Doboj. Gradačac. ostalo do kraja rata. godine i kao takvo. patrijsko-političko i administrativno područje konstituisalo se u ljeto 1943. nekoliko naselja koja pripadaju opštini Doboj. vojnih dejstava. u dolini rijeke Bosne. posavski dio opštine Brčko i. Modriča. nisu u pogledu partijsko-političke i vojnoteritorijalne organizacije spadala u nadležnost Okružnog komiteta KPJ. mobilizacije i obezbjeđenja u nadležnosti Komande posavsko-trebavskog vojnog područja i Posavsko-trebavskog NOP odreda.RIJEČ AUTORA Posavina i Trebava kao posebno vojnoteritorijalno. Odžak i Srebrenik. i Komanda tuzlanskog vojnog područja. Obuhvatalo je teritoriju opština: Bosanski Samac. odnosno Ozrenski i Tuzlanski NOP odred. Ona su pripadala teritoriji koju su pokrivali Okružni komitet KPJ i Okružni narodnooslobodilački odbor za Tuzlu. Naselja na južnim i jugoistočnim ograncima Trebave. U pogledu partijsko-polidčkog rada i organizovanja narodne vlasti ovo područje je bilo u nadležnosti Okružnog komiteta KPJ i Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Trebavu i Posavinu. odnosno Posavsko-trebavskog odreda. sa manjim izmjenama u pogledu teritorijalne nadležnosti. Okružnog narodnooslobodilačkog odbora z. Zbog toga smo ta naselja. u prvo vrijeme.a Trebavu i Posavinu i Komande posavsko-trebavskog vojnog područja.

o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. branili i širili slobodnu 26 . Slično smo postupili i sa područjem Na obradi ove teme suočili smo se sa nekim pitanjima koja su ranije trebala biti razjašnjena. to jest da prikupimo osnovne dokumente o odredu. U kraćem uvodnom dijelu date su geografske karakteristike područja Trebave i Posavine. Zato je i materija o Posavsko-trebavskom NOP odredu podijeljena na uvod i šest poglavlja. ali nisu mogle da daju odgovore na mnoga pitanja iz oblasti formulisanja našeg istoriografskog zadatka. odredi su vršili odredske funkcije. godine i o spajanju u jedan odred . .Posavskog. godine. divizije u Posavini i na Trebavi u ljeto 1943. korisno su nam poslužile. kao i politička publicistika. o pripremama. te ekonomske i društvenopolitičke prilike u periodu između dva rata. U prvoj fazi svog razvitka. koja je trajala 7 mjeseci. Vučjaka i Majevice. Prvo poglavlje rukopisa govori o stanju poslije okupacije 1941./ trebavskom području. Prvo smo morali da vršimo primarno istraživanje. te dejstvima tog odreda do aprila 1944. U ovom radu prvenstveno se govori o nastanku. o njihovim posebnim borbenim dejstvima do početka 1944. Postojeća istoriografska 1 memoarska literatura. Drugo poglavlje govori o situaciji koja je nastala poslije prodora jedinica glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i u vrijeme boravka jedinica 17. početku i razvoju ustanka.sredina 1943. Trebavskog i Posavsko-trebavskog NOP odreda. godine.Posavsko-trebavski. razvoju i borbenoj aktivnosti . do avgusta 1943. o NOP-u na terenu Posavine i Trebave i 0 dejstvu jedinica NOV na toj teritoriji. Najteže je bilo objasniti događaje iz perioda 1941. mjerama okupatora i kvislinga da zaustave razvoj narodnooslobodilačke borbe i o oživljavanju aktivnosti NOP-a. koje su imale uticaja na razvitak NOP-a u tom kraju. Ovo poglavlje obuhvata događaje od aprila 1941. zbog nedostatka primarnih istorijskih izvora. kao i od onih u kojima je odred bio samo jedan od djelotvornih činilaca. Odrede nismo mogli posmatrati izolovano od cjeline zbivanja koja su mu prethodila.

i dva izvještaja o boravku u srednjoj Bosni. povratak u istočnu Bosnu i samostalna dejstva prema svojoj odredskoj prostoriji. Najviše teksta posvećeno je periodu kada je odred bio na svojoj odredskoj prostoriji ili kada je djejstvovao prema njoj. Četvrto poglavlje opisuje djelatnost odreda pod operativnom komandom jedinica 23. a šesto sadrži spisak boraca odreda.brigadu. Treće poglavlje opisuje četveromjesečni boravak odreda u centralnoj Bosni. Nije sačuvan nijedan izvještaj štabova bataljona. a jedan o političkom radu. već donijeta odluka morala je biti odložena. na primjer. U ovoj situaciji odred malog brojnog sastava egzistira kao jezgro koje je sposobno da primi nove borce kada stigne na svoju odredsku prostoriju. Svega sedam izvještaja iz tog perioda govore o borbenim dejstvima. godine. nešto je brojniji dokumentima. Odred u ovom periodu ne vrši samostalne borbene radnje. Odred nije nastao odjedanput. Takođe. dolaskom operativnih jedinica NOV na tlo Posavine i Trebave. a nijedan dokument o petomjesečnom borbenom putu Posavskog NOP odreda. postoje nekoliko dokumenata štaba Trebavskog NOP odreda. do maja 1945. Međutim. Tako. već je partijska i skojev- 27 .teritoriju i obezbjeđivali djelatnost društveno-političkih organizacija Posavsko-trebavski odred je toliko brojno narastao i sazrio kroz borbena dejstva da je trebalo da preraste u višu taktičku jedinicu . Druga i daleko važnija odrednica u ovakvom pristupu za pisanje monografije . postoji samo jedan izvještaj štaba Posavsko-trebavskog odreda za period od februara do aprila 1944. zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na odredsku prostoriju. Peto poglavlje govori o vojno-političkom značaju Posavsko-trebavskog odreda. no i to su većinom obavještajni izvještaji i izvještaji o brojnom stanju. borbe za oslobođenje Posavine i Trebave i borbe za uništenje jake neprijateljske formacije u trouglu Bosne i Save u maju 1945.je mali broj dokumenata koji je nastao u samom odredu. Period od septembra 1944. a manje kada je bio van svoje odredske prostorije. i 25. već je u sastavu borbenog poretka viših jedinica. divizije. koja je posjednuta jakim neprijateljskim snagama.

odnosno JA u borbenim djejstvima. Odred je tada dolazio pod njihovu operativnu komandu i izvršavao zadatke kao dio njihovog borbenog poretka. a za kasniji period do kraja rata praćen je njihov rad kada su one zajedno sa odredom djelovale na privremeno oslobođenim dijelovima Posavine i Trebave. a svega jedan izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a. rad tih organizacija. godine. Njihov rad smo doticali u onoj mjeri koliko je. do maja 1945. uglavnom. dat je. većinom na tlu Posavine i Trebave ili prema njima. kada je postojala slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu. O radu Okružnog narodnoos28 . opisati događaje koji su prethodili stvaranju slobodne partizanske teritorije u Posavini i na Trebavi i formiranju Posavskog i Trebavskog odreda. makar ukratko. godine. Da bi se mogla rekonstruisati vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi. O radu sreskih komiteta KPJ imamo izvještaje samo od aprila 1945. dolazile na to područje. u izvještajima Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu i Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu od avgusta 1943.ska organizacija strpljivim radom pripremala omladinu da popuni brigade i bude osnovna snaga za formiranje dva odreda kada jedinice NOV stignu u taj kraj. ukratko. Za period od septembra 1943. morali smo prikazati dejstva brigada i divizija kada su one. u posebnom odjeljku. jer su izvodile zamašnije akcije. Zbog toga smo morali. što je razumljivo. Odred je učestvovao u sastavu sedam divizija i dvanaest brigada narodnooslobodilačke vojske. bilo dovoljno da se objasni djejstvo odreda kao vojnoteritorijalne jedinice. a odredu je često postavljan zadatak koji su izvršavali bataljoni. godine. po našem mišljenju. u vrijeme kuda je odred tu boravio. u okviru svojih zadataka. Odred je obezbjeđivao slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i time štitio i pomagao razvoj i rad narodnooslobodilačkih odbora i društveno-političkih organizacija. dati organizacionu strukturu i donekle djelatnost tih organizacija. do aprila 1944. a na kraju rata i čete viših jedinica. Podaci o radu društveno-političkih organizacija i narodnooslobodilačkih odbora nalaze se. Ponekad se čini da je djejstvima krupnijih jedinica poklanjano više prostora. Zbog toga smo morali. Za rad organizacije SKOJ-a postoji nekoliko izvještaja Oblasnog komiteta SKOJ-a.

godine. Nadamo se da će ova knjiga opravdati svoju namjenu i biti od koristi drugim autorima za slične poduhvate. 29 . Doboj. godine. Svjesni smo da izvjesne događaje. u prvom redu. i pored naše želje. Odžak. Dragocjenu pomoć u stvaranju monografije pružili su. Modriča. general-potpukovniku Veljku Miladinoviću. Ivan Bumbulović. dr Ibrahimu Karabegoviću i mr Rafaelu Brčiću koji su svojim primjedbama pružili znatnu pomoć na konačnom oblikovanju ovoga djela. na čemu im najtoplije zahvaljujemo. Nema nijednog izvještaja o radu sreskih narodnooslobodilačkih odbora. Mehmedalija Tufekčić. pratili sve vrijeme njegovo nastajanje. Zato im dugujemo posebnu zahvalnost. Orašje i Srebrenik kao i brojnim pojedincima-borcima koji su nam davali korisne primjedbe i sugestije tokom rada na rukopisu.lobodilačkog odbora ima nekoliko izvještaja iz perioda septembar 1944 . Gradačac. Nikola Simić. Svoju zahvalnost dugujemo i recenzentima dr Zdravku Antoniću. »Naša borba« i »Žena kroz borbu«.maj 1945. Također ne postoje izvještaji o radu Okružnog i sreskih odbora AFŽ. godine u sastavu: Boro Popović (predsjednik). To se ponajviše odnosi na ona pitanja o kojima nema dovoljno podataka u istorijskim izvorima i koja su izvan sfere vojnih dejstava. temeljno analizirali svaki dio rukopisa. Članovi Redakcije su inicirali rad na stvaranju rukopisa. dr Muhamed Kešetović. Brčko. Gračanica. Odžak. O radu tih organizacija podatke smo crpili iz izvještaja Okružnog i Oblasnog komiteta KPJ i iz listova »Front slobode«. Brčko. Doboj. članovi Redakcije koja je formirana 1974. Gradačac. Podatke za pregled boračkog sastava odreda prikupljali su i provjeravali opštinski odbori SVBNOR-a opština Bosanski Samac. Orašje i Srebrenik u periodu od 1974. nismo mogli dovoljno osvjetliti. ukazivali na propuste i nedostatke i mnogo pridonijeli da tekst dobije konačan oblik. Ljubo Antić. Nikola Bosić i Ilija Drinić. Gračanica. Modriča. kao i sekretar Redakcije Uroš Goranović. do 1983. Također se zahvaljujemo komisijama za istoriju Komiteta SK BiH za opštine Bosanski Samac.

Odžak. 30 . Gračanica. Modriča. Orašje i Srebrenik i· Republičkom odboru SUBNOR-a BiH koji su finansijski pomogli rad na stvaranju rukopisa i štampanje knjige. Gradačac. koja je omogućila da se rukopis pretoči u knjigu i time učini pristupačnim široj javnosti. Brčko. Na kraju zahvaljujemo Biblioteci »Ratna prošlost naših naroda i narodnosti« Vojnoizdavačkog zavoda.Takođe zahvaljujemo skupštinama opština Bosanski Samac.

1954. Školska knjiga. pri visokom vodostaju.Zemljopisni pregled. ravnicu bosanske Posavine. 3 Korito rijeke Bosne na pojedinim mjestima račva se u više rukavaca koji su od matice odvojeni šljunkovitim nasipima. 1952. naročito između Bosanskog Šamca i Orašja pravi mnoge meandre. n. Sava preplavi obale i izlije se u. Anton Melik. znatno je pogodniji za izvođenje većih vojnih dejstava. Rijeka Sava kod Bosanskog Šamca ulazi u svoj donji tok. jugu i jugoistoku iz ravnice postepeno izrastaju niski brežuljci. a sa južne i jugoistočne strane obroncima Trebave i Majevice. U svom toku. 31 . Jugoslavija . gdje se dugo zadržava.UVOD Bosanska Posavina je prostrana ravnica. str 197-198. Osnovi vojne geografije FNRJ. Zagreb. 160-166. 1 Trebava i Vučjak u vojničkom pogledu ne predstavljaju znatnu prepreku zbog svoje male dubine. Obale rijeke su joj lomljivije. Od Modriče ka ušću. nezaštićenu nasipima. plavljenja su češća na prostoru oko 4 1 2 3 Anton Melik.8 m na 1 km. Idući ka zapadu. Prostrani masiv Majevice čiji obronci dopiru do rijeke Save (na prostoru Brčko . 2 Posavina i Trebava se odlikuju gustoćom rijeka i dječica. Beograd. obrasle žbunjem i vrbacima. 173-181. Zbog toga. Vojno delo. Njena širina kod Bosanskog Šamca iznosi oko 200 m.Brezovo Polje) i dijele Posavinu od Semberije. koja je omeđena sa zapadne strane obroncima Vučjaka. str. a kod Brčkog oko 500 m.d. Ivan Božić i Milan Knežević. str. Širina je promjenljiva sa padom od 0. koji zajedno sa malim padom onemogućavaju brz protok vode.

Bosanskom Šamcu i Orašju. veoma krivuda.d. pa je kretanje većih vojnih jedinica van puteva teško izvodljivo. velike poplave. Od Modriče. Prvi je zapaljen u aprilu 1941. Na Savi i Bosni je bilo više skelskih prelaza. 241. Sava.d. a Brčko uz to još i sa Tuzlom i Bijeljinom. koja izvire na jugozapadnoj strani Majevice. Jedan krak je išao od Brčkog do Vinkovaca. a putem koji je išao ivicom Panonskog bazena sa Gradačcem. Posavina je sa dva kraka bila povezana sa željezničkom prugom Beograd-Zagreb. među kojima su najvažniji u Modriči. str. Bibliografski zavod d. 4 Rijeka Tinja. godine. Bosna i Tinja su veoma značajne u vojnom i privrednom pogledu. Preko Brčkog i Bosanskog Šamca su se uglavnom izvozili poljoprivredni i stočarski proizvodi. Pored onih za Šamac i Modriču. n. 546. iz njega su polazili putevi preko Srebrenika ka Tuzli preko Srnica ka Gračanici i preko Gornjeg Žabara 4 5 Ivan Božić. a drugi su. Na Bosni je pri malom vodostaju bilo više gazova. Bosanski Šamac je bio putevima povezan sa svim mjestima u Posavini. a ka jugu putevi ka Modriči i Gradačcu. na svom toku dugom 93 km. IV. 32 . drugi od Slavonskog Šamca do Vrpolja. Milan Knežević. porušile jedinice NOV-a. jer njihovim dolinama prolaze važne komunikacije. 1929. Lijevi krak se u selu Podnovlje vezivao sa poprečnim putem koji je dolazio iz Dervente. Modriča je putem preko rijeke Bosne bila povezana sa Odžakom i selima na lijevoj strani Bosne. 5 U vrijeme visokog vodostaja rijeka i riječica u Posavini stvaraju se prostrane bare. Stanoje Stanojević. put se račvao na dva kraka i dolinom Bosne sa obje strane rijeke produžavao ka Doboju. str. Rijeku Savu premošćuje željeznički i kolski most u Brčkom dug 755 m. koji su korišćeni za prelaz jedinice NOV iz istočne u srednju Bosnu i obratno. pravi često i preko ljeta. Zagreb. U Gradačcu se sticalo više puteva. Na rijeci Bosni su postojali drveni kolski mostovi u Bosanskom Šamcu i Modriči. Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka. Od Bosanskog Šamca je preko Orašja išao put za Brčko. knj. Na rijeci Tinji je bio most kod Skakave koji je 1943. u septembru 1943. Uslijed neznatnog pada i niskog zemljišta.km sa obje strane rijeke. godine porušen iz istih razloga. u svom donjem toku.

a izvozio se u znatnim količinama. živjelo je 70. srez i grad. Prije drugog svjetskog rata. a u brčanskom 97.962 stanovnika. politička i administrativna cjelina. Pšenica je sijana na dvostruko manjim površinama nego kukuruz. 6 S obzirom da su dijelovi Posavine i Trebave ulazili u sastav i susjednih srezova.2% i drugih izmjena nastalih u periodu između 1931.000 stanovnika.Srnice . 33 . Vojnoizdavački zavod. po broju stanovnika na 1 km 2 . Na čitavom području povrtlarstvo je bilo znatno razvijeno. godine u gradačačkom srezu živjelo 80. Od industrijskih biljaka gajene su uljana repica. Od ukupnog aktivnog dijela stanovništva Bosne i Hercegovine. 35% Srba. 24% Muslimana i 1% pripadnika ostalih naroda i narodnosti. godine proizlazi da je 1939.Gračanica . najviše pod šljivama. Trebavsko i majevičko pobrđe obiluje velikim procentom zemljišta pod voćnjacima.2% radilo u industriji i zanatstvu. a na teritoriji sreza Brčko. Na osnovu prirodnog priraštaja od 1. U oba sreza ukupno je bilo 178. str. Beograd. str. III 1931. U ratnim godinama 1941-1945.498 stanovnika. šećerna repa i duvan (u okolini Orašja).1% slobodnim zanimanjima i 2. 1941. godine. može se izvesti zaključak da je na teritoriji koja je. lan.115. po popisu izvršenom 31. 1973. Glavni ratarski proizvod bio je kukuruz. 3. U oba sreza bilo je oko 40% Hrvata.009 stanovnika. 1939. konstituisana kao vojna. Niski prinosi poljoprivrednih kultura uveliko su bili uslov6 7 Brčko. Pravcem sjeveroistok-jugozapad Posavinu i Trebavu je presijecao put Brčko . Dr Zdravko Antonić. u toku narodnooslobodilačkog rata.894 stanovnika.za Brčko. Beograd. najnaseljenije područje u Bosni i Hercegovini. 7. 22-23. kojim se hranio najveći broj stanovnika. prema pomentom popisu. i 1939. konoplja. godine ovaj put igrao je važnu ulogu u vojnim djejstvima. živjelo oko 180.1% u trgovini i bankarstvu. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. Posavina je. 16. koji je ulazio u sastav Drinske banovine živjelo je 77. koji je kao hipotenuza zatvarao trokut Posavine čije su dvije katete rijeke Sava i Bosna. 7 U Posavini i na Trebavi preko 75% površina su predstavljale oranice. 83% se bavilo poljoprivredom.2% ostalim poslovima. 4. na teritoriji sreza Gradačac koji je ulazio u sastav Vrbaske banovine.Doboj.

nova naselja . Uvoze se industrijski proizvodi i kolonijalna roba čija je potrošnja bila znatna. Gradačac. Antun Melik. na njihovom području. Parni mlinovi su postojali u Brčkom.ljeni čestim poplavama. Već krajem 18. Peradarstvom se bavio znatan dio ženskog stanovništva. godine. nisu mogla razviti veća industrijska preduzeća. Godine 1862. str. Na osnovu prerade žitarica i voća razvila su se manja preduzeća. Posavina i Trebava nemaju rudnog blaga i prostranih šumskih kompleksa. usitnjenosti posjeda. a najmanje ovaca i koza. Orašju. razvoj korparstva. opštim siromaštvom i niskim obrazovnim nivoom stanovništva. 17. Željeznička pruga Brčko-Vinkovci podignuta je 1894.Bosanski Šamac i Orašje. odsustvom agrotehničkih mjera. vijeka pridružuju im se. a uskoro i pruga Vrpolje-Šamac (Enciklopedija Jugoslavije. a etivaže šljiva u Brčkom i Bosanskom Šamcu. Žene Posavine i Trebave su izrađivale mnoge predmete narodne radinosti. Najviše je bilo svinja. u Brčkom redovno pristaju brodovi Dunavskog parobrodskog društva. osobito dijelove odjeće i prostirke. Izvozno-uvoz8 9 10 Isto. 221-223. 9 Nasuprot slaboj zastupljenosti industrijskih preduzeća. u varošicama je bilo dosta zanatskih radnji. Odžaku i Gradačcu. 191). zatim goveda i konja. 8 Stočarstvo je bilo srazmjerno manje razvijeno i uglavnom štalskog tipa. Posavina je bogata glinom. a u drugoj polovini 19. Relativno dobre saobraćajne veze i njihova povezanost sa magistralnim putevima i željeznicom. vijeka kao trgovački centri razvijaju se Brčko. nedostatkom reprodukcionog materijala i poljoprivrednih mašina i alata.d. a od 1879. n. U Brčkom je postojala i manja fabrika ulja i špirita. koje su služile podmirenju potreba gradskog i seoskog stanovništva. ' knj. Gradačcu i Bosanskom Šamcu. str. pa se zbog toga. Gračanica i Modriča. goveda i sirovo voće. zatim pilana i fabrika čarapa. U dolinama rijeka i riječica bilo je puno vrba i šiblja što je uslovilo. Modriči. a u znatnim svinje. pa su nikle ciglane u Brčkom. uspostavljena je parobrodska linija Brčko-Beograd-Oršava-Galac. te razvijen riječni transport pogodovali su razvitku trgovine. 10 U velikim količinama se izvozi kukuruz i suha šljiva. 34 . str. 2.

do 1937. produžena ruka trgovaca na veliko u eksploataciji seoskog stanovništva. seljaci u posavskim i trebavskim selima su stvarali zemljoradničke zadruge. str. Privilegovane agrarne banke iz Beograda. osobito iz redova onih koji su se bavili izvoznim poslovima i otkupljivali. Brčko je drugo mjesto u Bosni i Hercegovini koje je dobilo novčani zavod . ili im ga daje na zajam uz veliku kamatu. a 1921. Građa za monografiju . šljivu i stoku. 1979.nim poslovima bavili su se trgovci na veliko koji su posjedovali znatan kapital. Agrarnom reformom 1920. 35 . kukuruz.polugrađani-poluseljaci. godine i iz Beograda. Mnogi su odlazili na kopanje kanala i kao sezonski poljoprivredni radnici u Slavoniju i Vojvodinu. Zemaljske banke iz Sarajeva i Prve hrvatske štedionice iz Zagreba. Da bi se održali i izbjegli eksploataciju. Od veletrgovaca je bila zavisna masa malih trgovaca. koji su robu uzimali na kredit uz veliku kamatu. U najtežem položaju su bili najamni radnici i bezemljaši. 460-461. 1.Bosanski Šamac i okolina. O revolucionarnom radničkom pokretu u Tuzli od 1929. Seoski nadničari radili su po cio dan za bijednu nadnicu od 4 do 5 dinara. a u zimu i proljeće ga prodaje seljacima od kojih ga je kupila po znatno višim cijenama. Seljak je u to vrijeme bio ekonomski uveliko zavisan. opterećen velikim porezima. Kasnije su otvorene filijale i ekspoziture banaka iz Zagreba i Sarajeva. osobito kod Državne hipotekarske banke. često ista lica. a poslije 1918. 12 11 12 Cvijetin Mijatović. na veliko. Trgovačka buržoazija nije birala sredstva da se što više obogati. godine begovima su oduzeta kmetska selišta. živeći na usitnjenom posjedu koji je često bio izložen poplavama. knj. Tuzla.banku. i begluci. 52. Ranije kreditno solventni seljaci uvučeni su u dugove kod gradskih i seoskih lihvara i kod banaka.Univerzal. Tada se naglo razvija trgovačka buržoazija. Ona se bavi lihvarenjem." Pojavili su se u znatnom broju i seoske gazde . vezan dugovima i mjenicama. sušama i drugim nedaćama. kupuje žito u ljeto i jesen jeftino. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji . str. Time su bili ukinuti feudalni odnosi.

dorada i prerada šljiva. nego i tifusa. a odnos između živorođenih i umrlih je bio također izrazito nepovoljan. Modriči. Time je naročito bila pogođena omladina. U Brčkom je postojala bolnica malog kapaciteta. zaraditi koru hljeba. Životarilo se u opštoj privrednoj stagnaciji. U gradove su dolazili osiromašeni seljaci. Umiralo se u velikom broju. šarlaha. a u drugim mjestima ambulante smještene u malim. U zadnjim decenijama turske vladavine počele su se otvarati osnovne škole pretežno uz crkve i manastire. Sve je više bilo siromaštva. u Tolisi kod Orašja. zaostalosti u zdravstvenom vaspitanju.tuberkuloze pluća. nadajući se da će tu moći.U gradovima je većina radnika radila na sezonskim poslovima kao što su pakovanje. Njih je opsluživao mali broj zdravstvenih radnika. U selima oko Gradačca i Srebrenika bilo je mnogo oboljelih od endemskog sifilisa. osobito obućari. difterije i dizenterije. mnoge zanatlije su zatvarale svoje radionice. krojači i opančari. a u selima uz Bosnu i Savu oboljelih od trahoma. nehigijenskog načina življenja i stanovanja. Prva osnovna škola otvorena je 1821. Zdravstvena zaštita stanovništva bila je na niskom nivou. ne samo od tada opake bolesti . otvorene su osnovne škole u Brčkom. utovar i istovar obično rasutog tereta. tetanusa. kako bi tog dana mogli da nahrane svoje mnogočlane porodice. To su bili nekvalifikovani radnici koji su egzistirali čekajući svakodnevno da dobiju posao. za tu svrhu neprikladnim prostorijama. smrtnost odojčadi bila je vrlo velika. bez perspektive. U oblasti kulturno-prosvjetne djelatnosti područje Posavine i Trebave bilo je na nivou ostalih krajeva sjeverne Bosne. 36 . Zbog opšte situacije u zemlji rađao se kod omladine otpor prema postojećem stanju i društvu i prijemčivost za ideje koje su propagirale promjenu takvih prilika i odnosa u društvu. Poslije nje . Uslijed nedostatka zdravstvene zaštite. U teškom položaju su bili šegrti i kalfe. splavarenje i ribarenje. Gračanici. koji su kod svojih poslodavaca radili uz ponižavajuće uslove i po 12 časova dnevno. Zbog opšte privredne stagnacije i pojave konfekcije. kako po gradovima tako i po selima.

Čitaju se djela sa socijalnom tematikom i djela teoretičara marksizma. Enciklopedija Jugoslavije. Između dva svjetska rata podignuto je nekoliko osnovnih škola: Građanska škola trgovačkog smjera u Gradačcu. str. opredjeljivala za Radikalnu stranku. u prvo vrijeme. u društvima koja su organizovana na nacionalnoj i vjerskoj osnovi. hrvatska i muslimanska. počinju se otvarati čitaonice i stvarati društva prijatelja književnosti. U tom periodu je u brčanskom srezu podignuto 18 osnovnih škola i jedna građanska škola. 21. godine u Bosni i Hercegovini nije postojala jedna buržoazija. Odžaku. širili napredne ideje. antifašistički orijentisanih intelektualaca koji su. Ona se. Pored ovih postojala su razna lokalna društva koja su svoju djelatnost razvijala na humanitarnoj osnovi i na polju širenja pismenosti i prosvjete. 13 Dolaskom austrougarske vlasti počela se stvarati mreža državnih osnovnih škola. Domaljevcu. kroz rad u tim društvima. Bukviku i drugim naseljima. Nikla su i mnoga zanatlijska društva koja su često bila mjesto za okupljanje i organizovanje mladih radnika. Najčešće postavljena na konzervativnoj i tradicionalističkoj bazi umjetničko-prosvjetna djelatnost je bila pocijepana na tri nacionalne cjeline u kojima su se okupljali isključivo pripadnici jednog naroda ne miješajući se međusobno. str. 2. a kasnije za Jugoslovensku nacionalnu stranku (JNS) i na kraju za Jugoslovensku radikalnu zajed13 14 Brčko . Tako su sticana početna saznanja o osnovama dijalektičko-materijalističkog pogleda na svijet. 14 Kulturno-prosvjetni rad se odvijao u malom krugu ljudi. 64-70. nego tri u mnogo čemu suprotstavljene .srez i grad. zalagala se za sprovođenje njihovih ideja i programa. Modriči i Bosanskom Šamcu. Trgovačka akademija i Niža gimnazija u Brčkom i ženske stručne škole u Brčkom. U godinama pred rat u nekim od tih društava primjetan je uticaj demokratskih.Bijeloj. Dolaskom novih. Nakon stvaranja zajedničke države 1918. 37 . knj.srpska. Obudovcu. naprednih ljudi u bosanske kasabe. Srpska buržoazija se u cjelini orijentisala prema građanskim strankama u Srbiji.

nije počeo govoriti o teškom položaju seljaštva i o problemima koji ga tište. da bi se kasnije pretvorilo u opoziciju prema vladajućem sloju. koristeći se nezadovoljstvom muslimanskog stanovništva zbog njegovog položaja u novoj državi. propovijedale su nacionalizam i 38 . preovladao uticaj krupne buržoazije i klerikalnih elemenata i prešutkivan socijalni dio programa. Za srpski narod ujedinjenje je predstavljalo ovaplođenje njegove ideje o zajedničkoj državi. stvorene na nacionalno-vjerskoj osnovi. hrvatske mase su sve manje bile zagrijane za političke poteze vodstva. Muslimani su sve više uviđali da vodstvo JMO gleda samo svoje klasne interese i da raspoloženja muslimanskog stanovništva koristi u svojim pogađanjima sa predstavnicima srpske i hrvatske buržoazije oko podjele položaja i privilegija. ali što je vrijeme više prolazilo i što su. Prisutni su nijemo slušali govornike iz vodstva stranke. Hrvatsko stanovništvo u Posavini nije bilo oduševljeno niti je nešto očekivalo od sporazuma Cvetković-Maček. narodni poslanik sa lijevog krila stranke. je uspjela da ono. sveštenik Svetozar Lazarević koji je pripadao njenom lijevom krilu i isticao se svojim naprednim stavovima imao je znatan broj pristalica u selima oko Bosanskog Samca. raspoloženje je usahnjivalo. Muslimanska buržoazija. dugo vremena prihvata politiku i akcije Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO). gdje je bilo prisutno više hiljada ljudi. Kandidat Zemljoradničke stranke.nicu (JRZ). Građanske partije u Bosni i Hercegovini. To se najbolje moglo vidjeti u junu 1940. poslije ubistva Stjepana Radića. sve više. Manji broj se opredjeljivao za Demokratsku stranku i Zemljoradničku stranku. na površinu izbijali klasni interesi srpske buržoazije. Hrvatska buržoazija je ispoljavala svoju političku aktivnost u Hrvatskoj seljačkoj stranci (HSS). seljak iz istočne Slavonije. iako su disciplinovano glasale za kandidate koje je istaklo vodstvo stranke. sve dok Antun Tuna Babić. Orašja i Brčkog. Kako je u toj stranci. na zboru u Domaljevcu. Srpska i hrvatska buržoazija su smatrale Muslimane isključivo kao vjersku grupaciju koju treba pridobiti za sebe. u ogromnoj većini.

rodom iz Gornjeg Žabara (Pelagićevo). javno izjasnila za federalistički pristup u odnosu na autonomiju Bosne i Hercegovine. Ta pisma su odigrala vidnu ulogu u spoznaji i političkoj orijentaciji širokih slojeva omladine u Bosni i Hercegovini u događajima koji su slijedili. u politici i akcijama Komunističke partije Jugoslavije. Iz redova Srba. Kada je sporazumom Cvetković-Maček. Njegove knjige »Umovanje zdravog razuma«. Hrvatski nacionalisti u Bosni i Hercegovini su likovali. nalazile su plodno tlo u posavskim i trebavskim selima. u jesen 1939. Jedino je dosljedna ostala Komunistička partija Jugoslavije koja se zalagala za narodnu autonomiju Bosne i Hercegovine u okviru borbe za demokratiju i nacionalnu ravnopravnost naroda i narodnosti Jugoslavije. str. »Istorija bosansko-hercegovačke bune« i druge. 39 . srpski bučno protestvovali i pozivali u pomoć vodstvo Srpskog kluba iz Beograda. došlo je do novog zaoštravanja međunacionalnih odnosa. Posebnu aktivnost na tom polju ispoljila je bosansko-hercegovačka studentska omladina sa fakulteta u Beogradu i Zagrebu koja se preko svoja tri otvorena pisma. a muslimanski su zaboravili parolu o autonomiji Bosne i Hercegovine i priklonili se postojećem stanju. 24-26.šovinizam i bile obojene političkim konzervativizmom i vjerskom netolerancijom. Muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini rađa se radnička klasa i nova inteligencija koja traži nove puteve u rješavanju nacionalnih i socijalnih pitanja i nalazi ih u učešću u radničkom pokretu. protiv raskidanja cjeline teritorije Bosne i Hercegovine. sa potpisima. za ravnopravnost i slobodu sva tri njena naroda.d. 15 Socijalističke i slobodarske ideje koje je krajem 19. našle su svoje 15 Dr Zdravko Antonić. podijeljena teritorija Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske buržoazije. n. vijeka propovijedao istaknuti borac za demokratske slobode i narodna prava Vaso Pelagić.

mjesto u kućama mnogih Poisavaca i Trebavaca. Mitair Trifunović Učo nije bio samo predvodnik i organizator kllasnog radničkog pokreta u sjeveroistočnoj Bosni. knj.Učo rodom iz Brvnika u Posavini. V. kada je došlo do sukoba između r u d a r a i žandarma. Za razliku od mnogih rukovodećih ljudi svoje stranke. idejni i stvairni vođa štrajka rudara. Poslije završetka I svjetskog rata Učo se vraća u Tuzlu. otvoreno i vrlo jasno i konkretno propovijedao i nastojao da ilh prihvate široke narodne mase. Revolucionarna djelatnost Mitra Trifunovića u radničkom pokretu. On je. 1. a potom u Socijal-demokratsku stranku Bosne i Hercegovine. 17 Dolazio je u mnoga mjesta i sela u Posavini. 16 Početkom 20. 101. 274. 1909. organizacije KPJ. 40 . Tuzla. knj. Jedan od njenih osnivača i neumorni organizator i propagator bio je Miitar Trifunović . Dr Ibrahim Karabegović. stvara prve organizacije Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) a poslije Vukovarskog kongresa na kome je prisustvovao. 1979. On se neumorno bori za veća prava radnika i seljaka. U godinama revolucionarnog vrije nj a Učo predvodi radničku klasu Tuzle i okoline u mnogim štrajkačko-tarifnim akcijama. a njihov sadržaj i ideje su prihvatale mnoge generacije. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. godine. a protiv vlasnika fabrika i nenarodne vlasti koja svojim aparatom prinude fizički i politički štiti eksploataciju. str. godine. poznatog po imenu Husinska buna. godine dolazi na rad u Tuzlu i tuzlansku oblast da organizuje mladu bosansku radničku klasu koju su strani kapitalisti eksploatisali. sastajao se sa svojim pristalicama i držao političke zborove. Uče» nije zapostavio politički rad među seljaštvom. vijeka na političku pozornicu Bosne i Hercegovine stupa radnička Iklasa koja se organizuje u Glavni radnički savez Bosne i Hercegovine 1905. smatrao ga saveznikom radničke klase i zalagao se za rješenje seljačkih pitanja (kao što je kmetstvo). Kao član Glavnog odbora stranke on 1911. uz Đuru Đakovića. str. nego i neumorni revolucionar koji je ideje socijalizma smjelo. On je kao pravi narodni t r i b u n nastupao na mnogim politi16 17 Enciklopedija Jugoslavije. jer je shvatio njegov položaj. koji su svoj u djelatnost usmjerili isključivo prema radničkoj klasi. Univerzal.

Mihajlo Hajduk i Filip Filipović kao delegati brčanske partijske organizacije koja je tada imala 50 članova. XII 1920. Božo Bašić. Zabranjena je djelatnost KPJ i svih radničkih organizacija. abadžija. Mevla Ahmetović. zatvaranja Radničkog doma. Todor Zorić i Filip Filipović. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu izabran je na listi Komunističke partije Jugoslavije za narodnog poslanika.čkim zborovima u Tuzli. do 1928. Bijeljini.) i Zakona o zaštiti države (2. 1920. U periodu od 1927.) koje je buržoazija donijela da bi slomila narastajući otpor radnika i uticaj KPJ na narodne mase. na kojem je KPJ dobila taj naziv. pa zbog toga dolazi do hapšenja i progona komunističkih aktivista u Brčkom. Poslije kongresa delegati iz Bosne i Hercegovine proveli su u Brčkom dva dana kao gosti svojih brčanskih drugova. U Brčkom je tada formirana organizacija KPJ u koju su uključeni Todor Zorić. U nju su ušli Meho Ahmetović. iz Brčkog su učestvovali Meho Ahmetović. formirane su sindikalne organizacije obućara. godine formirana prva mjesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). maja 1919. Alija 18 Isto. rasturanja obućarske zadruge i raspuštanja sindikalnih organizacija. kao i drugdje u zemlji. god. 18 U Brčkom je 1. Pred tim represalijama neki aktivisti povlače se iz političkog života i sindikalne borbe. Slijedeće. Formirana je i obućarska zadruga. godine. Ubrzo poslije toga. Brčkom. jenjava revolucionarno vrijenje. Mihajlo Hajduk. u ovom kraju. 41 . a na Vukovarskom kongresu. Doboju. Znatno smanjena aktivnost odvija se preko Nezavisnih radničkih sindikata. Sekretar brčanske partijske organizacije Meho Ahmetović je učestvovao na Kongresu ujedinjenja. upućenog na osnovu poznatih stavova 8. dolazi do izvjesnog oživljavanja partijskog rada poslije pisma Izvršnog komiteta Kominterne. stolara. Gradačcu i na skupovima u mnogim selima. VIII 1921. Nakon proglašenja Obznane (30. str. građevinskih i komunalnih radnika koje su u početku imale 160 članova. 275-276. konferencije zagrebačkih komunista. uz pomoć Mitra Trifunovića Uče. broj članova se udvostručio.

uskoro. godine komunisti su se našli na još većem udaru policije. Međutim. na kojoj je kao delegat brčanske partijske organizacije učestvovao Ahmet Kobić Kobo. Politička svijest naroda se kroz vlastita iskustva mijenjala mnogo brže nego ranije. pokušavaju da ožive rad partijskih organizacija. Ibro Omerbašić. naročito omladine.Travanjkić. u Sarajevu održavaju partijsku konferenciju (treću po redu). Otrgnuto od zaborava. Safet Salihodžić i Safet Pašalić. 20 U godinama neposredno pred rat političko neraspoloženje protiv režima prožimalo je dobar dio naroda. članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Ono je izviralo iz mnoštva neriješenih nacionalnih i socijalnih pitanja. na 2 godine robije. 806-812. godine. svojim dugim postojanjem. knj. 42 . Komunisti koji nisu uhapšeni. Hasan Burić na godinu i po. Tada su u Brčkom uhapšeni i od Suda za zaštitu države osuđeni Ahmet Kobić i Ivica Đermanović na tri godine robije. Narod više nije vjerovao golim i lažnim obećanjima buržoaskih političara. Razvijalo se široko opoziciono mnjenje. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Osvrt na radnički pokret u Brčkom između dva rata. str. 1. Ivica Đermanović. Huso Burić-Babura. Period diktature je. Safet Salihodžić i Mihajlo Hajduk na dvije. U Brčkom je uhapšen Safet Pašalić i sproveden u zatvor u Sarajevo. Time su se pred KPJ objektivno stvorile perspektive jačanja njenog političkog ulicaja i bržeg sluiranja organizacijo KPJ i SKOJ-a u gradovima i selima. koje je počelo novo partijsko rukovodstvo na čelu sa Josipom Brozom Titom i u Bosni i Hercegovini dolazi do oživljavanja djelatnosti KPJ na novim 19 20 Safet Pašalić. Husein Burić. Policija hapsi u Bosanskom Šamcu Mitra Trifunovića Uču i Sud za zaštitu države osuđuje ga 7. II 1930. dolazi do velikih hapšenja koja su zahvatila sve radničke centre u Bosni i Hercegovini. te aprila 1932. u sklopu opšte koncepcije ostvarivanja i jačanja uticaja KPJ. Martin Volovski. Josip Oks na godinu dana robije i Ilija Šestić na 10 mjeseci zatvora. nagomilao toliko ozbiljnih problema koje režim nikako nije mogao niti znao da riješi. Počevši od 1938. Asim Mujkić. u decembru iste godine. Ahmet Kobić.19 Proglašenjem šestojanuarske diktature 1929.

43 . Tako je više stotina transportnih radnika 25. koji sprovodeći direktive CK KPJ. Uglješa Danilović. za podršku narodima Čehoslovačke pred njeno pokoravanje itd. za ukidanje koncentracionih logora u koje je policija. Poslodavci su morali prihvatiti zahtjeve štrajkača i radnici su se vratili na posao. str. uspostavljaju njihova rukovodstva i usmjeravaju ih u svakodnevnu aktivnu političku i sindikalnu borbu. str. koja je imala preko 2. Asim Mujkić. organizujući tarifno-štrajkačke akcije. godine obustavilo rad tražeći veće nadnice i snošljivije uslove rada. Preko biblioteke popularisane su knjige naprednih pisaca i časopisi socijalis21 22 Dr Zdravko Antonić. U istočnu Bosnu dolaze Cvijetin Mijatović.d. n. 818-814. i imali znatno iskustvo u političkom radu i borbi. po ugledu na njemačke naciste. ubrzo se stvaraju mjesne i kasnije oblasne organizacije Partije i SKOJ-a. 38-39. Uz pomoć komunista.22 Komunisti uporedo razvijaju snažnu djelatnost kroz URS-ovu sindikalnu organizaciju. n. komunicira sa narodom i obavještava ga o političkim događajima. Partija prodire u nova područja. koji su odgajani u duhu novog shvatanja mjesta i uloge Partije u narodu. Borisa Kovačević i Rato Dugonjić. a SKOJ sve više okuplja i organizuje omladinu i usmjerava je u antifašističku i revolucionarnu borbu.osnovama. Štrajkačima su punu pomoć pružili radnici drugih struka i mnogi građani. Radi okupljanja. organizovanja i obrazovanja radnika ponovo je otvoren Radnički dom i u njegovom sastavu Radnička biblioteka. stvaraju partijske i skojevske organizacije.000 knjiga i brošura i bila jedina ustanova te vrste u gradu. prvenstveno studenata Beogradskog univerziteta. strpala mnoge komuniste. borba za dozvolu povratka u domovinu španskim borcima poslije poraza revolucionarnih snaga u Španiji.21 Novi duh je time počeo da prodire u partijske i skojevske organizacije u Bosni i Hercegovini. Brčanska partijska organizacija jača svoj ugled u gradu i selima i vodi niz političkih akcija kao što su: pomoć španskom narodu.č. jula 1938.

n. godine stvoren Mjesni komitet. godine. koje je u svoje redove okupilo mnoge građane. formirana 1939. 814-815. Orašju. okupljanju i organizovanju omladine za ideje socijalizma i demok23 24 Ljubinka Bašović. posebno na Petra. Prilozi Instituta za istoriju. Bukviku. Žandarmi su se naročito okomili na familiju Kaurinovića. Janku Vasiću i Jakovu Mitroviću. U Sreskom komitetu Nasto Nakić je bio sekretar. Nasto je oformio skromnu čitaonicu u kojoj su se mogla naći djela mnogih naprednih pisaca. a članovi: Ahmet Kobić. primljeno je u članstvo KPJ 20 članova. Došlo je i do fizičkog obračuna. Čeliću. Pod uticajem Naste Nakića u Bukviku je stvoreno široko opoziciono raspoloženje prema organima vlasti. razvila je veoma živu aktivnost na pridobijanju.24 koji je razvijao djelatnost i održavao veze sa mnogim naprednim ljudima na teritoriji brčanskog sreza u Bosanskom Šamcu.tičke orijentacije. uz prigodan program. za koje se KPJ u svojoj politici zalagala. Boriša Kovačević. str. Djelovanjem komunista stvoreno je 1938.23 Partijska organizacija se učvrstila i postala brojnija prijemom novih članova koji su bili prethodno provjereni kroz izvršavanje mnogobrojnih često teških zadataka. Svoje glavne oslonce Nakić je našao u omladincima Petru Kaurinoviću. godine Radničko kulturno-umjetničko društvo Vaso Pelagić. Prilog istraživanju radničkih biblioteka i čitaonica u Bosni i Hercegovini između dva svjetska rata (1918-1941). pa su žandarmi morali pobeći. 44 .č. Pero Čuskić. U periodu između 1935-1941. Skojevska organizacija u Brčkom. Milan Marinković i Haris Suljić. str. pa je često dolazilo do sukoba između mještana i organa vlasti. a zatim i Sreski komitet KPJ. propagirane ideje i ciljevi. Gradačcu i Tuzli. ponajviše omladinu. Društvo je imalo više sekcija i dalo je veliki broj priredbi u gradu i selima na kojima su. Brčanski sreski komitet je također održavao kontakte sa komunistima u Bijeljini. 225-226. Ražljevu. Sarajevo 1979. U Brčkom je prvo 1940. a ujedno je služila kao pogodno legalno mjesto gdje se mogla proučavati marskistička literatura i okupljati članovi KPJ i SKOJ-a. Vražićima i drugim naseljima. Asim Mujkić.

Na kursu za skojevske rukovodioce Bosne i Hercegovine. Olga Nakić. pred sudbonosne događaje koji su slijedili 1941. Učo je prvo vrijeme morao biti veoma obazriv i indirektno djelovati. i studenti iz Brčkog: Simo Petrović. Mitar Trifunović Učo je konfiniran.ratije. koji je održan početkom avgusta 1940. Skojevska organizacija Brčkog održavala je veoma tijesne kontakte sa bijeljinskom skojevskom organizacijom. Na mnogim izletima. pa onda u Bosanski Šamac. zatim Mjesni i Sreski komitet SKOJ-a. Treće otvoreno pismo bosansko-hercegovačke omladine pod naslovom »Protiv rata!«. u šumi PašIjani iznad sela Vesela kod Bugojna. godine. septembra 1931. gostovanjima. Taj kurs je mnogo značio za sticanje saznanja i praktičnog iskustva u radu sa omladinom. U gradu je organizovana velika proslava 1. jer su mu ljudi prilazili kao obraz45 . ukazala se šira mogućnost kontaktiranja. programe priredbi i manifestacije. a policija je postala manje podozriva jer nije mogla primijetiti ništa sumnjivo u njegovom ponašanju. malo mjesto koje tada nije imalo ni 3. Kada se zaposlio u Srpskoj zemljoradničkoj kreditnoj žitarskoj zadruzi. maja 1940. pored ostalih. Nasto Nakić i Tihomir Vraštanović. Poslije povratka sa robije. Skojevci su djelovali i imali snažan uticaj u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima omladine. Radivoje Pavlović. među 70 polaznika bili su i predstavnici brčanske skojevske organizacije. godine. demokratiju i ravnopravnost naroda!«. propagirane su socijalističke ideje. a protiv fašističke i nacističke ideologije i njihovih pristaša ljotićevaca i frankovaca. Vremenom je upoznao sredinu. formirano je više aktiva. Došlo je do međusobnih kontakata i bližeg upoznavanja. prvo u svoje rodno selo Brvnik. Branko Repić. Organizacija je pred rat narasla na oko 40 članova. koja se navikla na njega. priredbama.000 stanovnika. godine. Omladinci su zajedno sa članovima Partije i ostalim pristalicama socijalističkih ideja organizovali izlet na kojem je bilo izvedeno nekoliko uspješnih prigodnih programskih tačaka. godine. Moriš Papo i Vojislav Magazinović. »Za autonomiju Bosne i Hercegovine!« potpisali su. »Za slobodu. kroz razgovore.

bavila pitanjem stvaranja posebnog partijskog rukovodstva za Bosnu i Hercegovinu. učestvovao je na pokrajinskoj konferenciji bosanskohercegovačkih komunista koju je sam pripremao. Radmilo Kljajić. rodom iz ovog kraja.str. 46 . Povezivali su se sa ljudima koji su bili demokratski i antifašistički orijentisani i politički djelovali u svom rodnom kraju. Narodni i radnički tribun Mitar Trifunović Učo. godine. obalski radnici su ponovo štrajkovali tražeći povećanje nadnica i poboljšanje uslova rada. marta 1980. str.ovanom i dobronamjernom čovjeku i tražili pomoć i savjet. Acom Đorđevićem. n. dr Mustafa Mujbegović i Uglješa Danilović. Građa za monografiju Bos. tražeći sklapanje kolektivnog ugovora. Često je kontaktirao sa Hasanom Zaimovićem. 65. Oni su vršili znatan politički i kulturni uticaj na svoje mještane. Politika od 6. Uhapšen je u 25 dr Ibrahim Karabegović. Tada je izabran za sekretara pokrajinskog rukovodstva. Održavao je veze sa tuzlanskom partijskom organizacijom i partijskim radnicima iz drugih mjesta koji su dolazili u Bosanski Šamac. U aprilu 1932. U Modriču. Jedan broj žena bio je pretplaćen na napredni časopis »Žena danas«. a koja se. Šamca i okoline. Pod Učinim uticajem je novembra 1938. učesnikom oktobarske revolucije. To su u prvom redu bili Risto Mikičić. Odžak i okolna sela prije rata su često dolazili aktivisti radničkog pokreta i ljudi naprednih političkih pogleda. godine u Bosanskom Šamcu formirana URS-ova sindikalna podružnica obalskih radnika i uskoro je njih 100 stupilo u štrajk.čl. U selu Pisarima zalaganjem naprednih seljaka otvorena je čitaonica koja je raspolagala mnogim knjigama i časopisima koji su bili na indeksu zabranjenih publikacija. 301-304. 25 Po Učinom savjetu jedan broj ljudi u Bosanskom Šamcu bio je pretplaćen na list »Narodne novine« koji je u Zagrebu izdavao Božidar Adžija. pored ostalog. Krajem 1940. do 16. Brankom Miljkovićem i Spasojem Uinčićem na koje je prenosio svoja politička ubeđenja. Učo je vremenom upoznao mnoge ljude i ocijenio kome može prići. Risto Mikičić je u prvim godinama šestojanuarske diktature rukovodio partijskom organizacijom u Sarajevu.

Član okružnog partijskog rukovodstva za Osijek. U pustari »Petar Mrkonjić« u Modriči radili su Vjekoslav Bakulić. Abdulah Sarajlić. Orijentacija na oružani ustanak partijske organ. 1941. slušali ga. Ljudi su znali da je po ubeđenju komunista. 29 Vojo Stupar i Josip Rolih. 1969. Uhapšen septembra 1941. sa zahtjevima da im se povise nadnice i ograniči radni dan na 12 časova. str. 1. Tuzla u radničkom pokretu i »revoluciji. po zadacima. u borbi sa ustašama između Vukovara i Osijeka.zacije BiH u periodu 1930-1932. 27 U ljeto 1939. Gradačcu i okolnim selima. predavanjima i drugim načinima. Modriči. Studirajući u Beču rano se uključio u veoma razvijenu aktivnost studenata . str. prijateljskim i rođačkim vezama. koje se u to vrijeme nalazilo u Beču. godine izvršili pretres u kući Mustafe Gra26 27 28 29 Vlajko Begović. Pregled br. štrajk je uspio.marksista i kao kurir jugoslovenskog partijskog rukovodstva. knj. 308-318. sastajao se s naprednim ljudima i usmjeravao njihovo političko djelovanje. 47 . i vjerovali da je istina i pravo ono što govori. 10. godine. Odžak i Modriču. I pored represalija od strane žandarma i organa vlasti. Istaknuti partijski rukovodilac u Slavoniji. Sarajevo. često. kao ljekar i pogodna partijska ličnost radi na mnogim sektorima partijsko-političkog rada. Osudio ga je Sud za zaštitu države na 8 godina zatvora. članovi KPJ. godine aktivisti KPJ su organizovali štrajk radnika na Pustari. širenja marksističke literature u Modriči žandarmi su 1935. Javnim istupima. širio je socijalističke ideje i imao vidan uticaj ne samo u Tuzli nego i u svojim rodnim Tarevcima. osuđen na smrt od ustaškog prijekog suda i strijeljan. godine.poznatoj provali decembra 1932. putovao u Jugoslaviju. Zbog. Poginuo 22. kao član najvišeg partijskog rukovodstva za BiH. dolazio u svoju rodnu Gnionicu. Bakulić i Klajn. 28 Mihailo Klajn. koristeći se svojim ljekarskim. 26 Dr Mustafa Mujbegović pripada plejadi narodnih ljekara koji su svojim ljudskim i intelektualnim kvalitetima. bili su povezani sa osiječkom partijskom organizacijom i odatle donosili marksističku literaturu koju su davali na čitanje ljudima sa kojima su bili povezani. Uglješa Danilović je u svojim čestim putovanjima po Bosni i Hercegovini. Kasnije u Tuzli. 11. Zapis o doktoru Mujbegoviću. u ondašnjoj sredini uživali veliko poštovanje i mogli ostvariti znatan politički uticaj. 431^137.

Ljubo Dević i Mustafa Grbić. Slobodan Janković. letke i proglase i dijelio ih svojim mještanima. stolarski radnik. stanje može izmijeniti. u jesen 1940. Tada su bili uhapšeni Pero Kovačević. 48 . godine uhapšeni Pero Kovačević i Ljubo Dević i sa njima Ferid Širbegović i Stevo Lazić. orijentišući ih da slijede put na koji je ukazivala Komunistička partija Jugoslavije. godine u Tarevce i Modriču je dolazio Enver Šiljak. str. prisustvovali na oblasnom savjetovanju SKOJ-a u Solini kod Tuzle. U Tarevce i Modriču je često dolazio Smail Mujbegović.bića. To su u prvom redu bili Josip Šiber koji je kao stari partijski rukovodilac živio i djelovao u Beogradu i Za30 Hakija Muradbegović. Hronika Tarevaca. Istraga je vođena nekoliko mjeseci. Na propagiranju komunističkih ideja radili su još Čedo Stojić. 1970. U proljeće 1940. Oni su u razgovorima sa svojim prijateljima i poznanicima objašnjavali političku situaciju i socijalne prilike. koji su bili u vezi sa Uglješom Danilovićem. 30 U Odžaku je u godinama pred rat djelovao Boško Milutinović Đedo. Aco Stojić. pod vodstvom Komunističke partije. Pripremio je mnoge napredne omladince za događaje koji će slijediti. u kući Pere Kovačevića. Ponovo su u junu 1937. a u januaru 1937. On je u Modriči formirao aktiv SKOJ-a u kojem su bili Seiko Avdić. član KPJ koji je radio u Beogradu. Mustafa Grabić. Avdić i Mujbegović su. poslije. Omladinci su posebno bili aktivni u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima i organizovali su mnoge omladinske skupove pod raznim izlikama. Okružni sud u Tuzli donio je oslobađajuću presudu. Opštinski komitet SKJ Modrica. ukazujući da se samo akcijom radničke klase i drugih naprednih snaga. Aziz Terzić i Mehmed Mujbegović. Pošto organizovan rad nije dokazan. On je donosio marksističku literaturu. U svoje rodno mjesto Gradačac su često dolazili i u njemu boravili izvjesno vrijeme članovi KPJ i SKOJ-a i drugi napredni ljudi koji su se idejno identifikovali sa komunistima. U Modriči i okolnim selima osjećao se snažan uticaj omladinske organizacije. 29. Rado Stanišić i Ivo Šubarić iz Dobrinje. sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za tuzlansku oblast.

godine. koji je živio u Zagrebu. U to vrijeme premješteni su u ovo mjesto. Bukve. službenik. krojački radnik i Mehmedalija Meho Abdulahamidović. veterinar. Organizovaniji rad na širenju naprednih ideja i na razvijanju političkih akcija u Gradačcu počinje 1939. Ivica Vižlar koji je kao komunista djelovao među radnicima Željezare i rudnika u Zenici. član SKOJ-a. Osijeku i Zagrebu gdje se školovao. Mehmedalija Tufekčić.grebu. To su bili Aco Novožilov. Provincija u pozadini). osobito kod omladine i u postojećim kulturno-prosvjetnim društvima u kojima su ranije odlučivali feudalci i klerikalci. Lea Kraus. U Gradačac su. nerazvijenoj sredini koja je još odisala feudalnim nasleđem. pripadnik revolucionarnog omladinskog pokreta koji je djelovao u Banjoj Luci. ovi ljudi brzo su se počeli isticati svojim inicijativama i djelovanjem na polju mijenjanja postojećeg u novo. te napredni učitelji Hamid Mazalović i Hakija Raljević. Hasan Kikić. rodom iz Gradačca sa svojim mužem Radom Zigićem i Midhat Muradbegović. kojoj je sudio Sud za zaštitu države i borac internacioanalnih brigada u Španiji. marksistički orijentisan intelektualac. raniji pripadnik naprednog studentskog pokreta u Zagrebu. dolazili Cvijetin Mijatović i Rato Dugonjić. sa Ismetom Terzimehićem. Skupljeni u maloj. bolje. rodom iz Maglaja. Edhem Čamo. također.Mostaru . pisac poznatih djela sa socijalnom tematikom iz bosanske sredine (Ho-ruk. sudija. Oni su kontaktirali po partijskoj. Oni su u Gradačcu dobro primljeni i ubrzo su se povezali sa naprednim mladim ljudima koji su ranije dolazili u kontakte sa Hasanom Kikićem. Teufik Imamović. brijački radnik. Ismet Terzimehić. odnosno skojevskoj liniji. marksista i književnik. poznat u ranijem mjestu službovanja .kao istaknuti partijsko-politički radnik koga je Oblasni komitet KPJ za tuzlansku oblast zadužio za partijsko-politički rad u Gradačcu. Acom Novožilovim i ostalim naprednim ljudima u duhu linije KPJ na okup49 . koje se smatralo za zabačenu i nerazvijenu sredinu. omladinski rukovodilac. Josipom Šiberom i drugim. To im je ubrzo donijelo znatan ugled i uticaj u svim sredinama. student prava. Slavica Slobođanac komunista iz Zagreba.

Ljenobudu. za socijalističke ideje i za politiku narodnog fronta. Terzimehić i Novožilov su odlazili u Tuzlu na sastanke sa članovima Oblasnog komiteta za tuzlansku oblast radi usklađivanja partijsko-političkog rada. simpatizer KPJ. ostvarivao znatan politički uticaj među svojim seljanima. Gradaćac 1979.ljanju svih naprednih snaga u borbi protiv nadolazećeg fašizma i nenarodnih režima u zemlji. godine formirana je partijska organizacija u Gračanici čiji je sekretar bio Velo Šuput. knj. pred prodorom industrijske proizvodnje. Tuzle i Brčkog. godine. str. Političke prilike karakterisala je 31 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Uticaj radničkog pokreta Tuzle na politička kretanja u Gradačcu. neposredno pred sudbonosne događaje 1941. Stevo Milovanović. početkom avgusta 1940. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Na jednoj strani bilo je siromašno seljaštvo i sitne zanatlije u propadanju.31 U Srebreniku je napredni učitelj Mehmed Ibrahimović. Bio je povezan sa mnogim naprednim ljudima iz Gradačca. Desimir Jovanović. U rano proljeće 1941. Kandidati za članove KPJ su postali Ahmet Durić i Džemal Suša. a na drugoj mali broj bogatih trgovaca i veleposjednika. 50 . karakterisalo je. Šuput je najviše radio sa omladinom. Aco Novožilov prisustvovao je oblasnoj konferenciji SKOJ-a u ljeto 1940. Hajro Mehinagić. str. Ekonomske prilike na području Posavine i Trebave. Salih Osmanbegović i Rizo Mehinagić. Kemal Prohić je učestvovao na kursu partijskih i skojevskih rukovodilaca. godine. Safet Pašić u Seoni i Muslija Avdić u Gnojnici su zajedno sa Ibrahimovićem ostvarivali znatan kulturnoprosvjetni i politički uticaj. Mehmedalija Tufekčič. Učitelji Mustafa Mirica u D. naročito među omladinom u srebreničkom kraju i doprinijeli širenju ideja bratstva i jedinstva. kod Bugojna. Sa sekretarom partijske ćelije u Gračanici bio je povezan Midhat Muradbegović koji je tada radio kao učitelj u Doborovcima i u tom kraju politički djelovao. pa je uskoro formirao aktiv SKOJ-a u gradu u koji su primljeni: Ekrem Durić. a članovi Kemal Prohić i Mustafa Ustavdić. 816-821. 1. u Solini kod Tuzle. naglo polarizovanje. 10-29.

apatija. Građanske političke partije su uglavnom bile kompromitovane i nesposobne da pružaju odgovore i otvaraju perspektive u tako složenim zaoštrenim društvenim protivurječnostima. 51 . Seljaci. To je bilo pogodno tlo za djelovanje naprednih pojedinaca i grupa iz redova članova KPJ i SKOJ-a i njihovih simpatizera. Hrvati i Muslimani . dali svoj prilog ostvarivanju ideja i programa koji su im predočavali komunisti i napredni ljudi u predvečerje drugog svjetskog rata. Pozivi komunista i naprednih ljudi. radnici i napredni intelektualci .ovog područja.Srbi. što se potvrdilo pri dizanju ustanka. su masovnim učešćem u NOB. imali su jak odjek. nezadovoljstvo i iščekivanje.

I DIO RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA .

Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka Pripreme. početak i razvoj mjere ustanka i akcije okupatora NOP-a i kvislinga godine - Oživljavanje aktivnosti . Teškoće u razvoju NOP-a 1942.

Četrnaestog aprila u 17 časova komandant njemačkog 46. korpusa uputio je ultimatum tražeći da sve jugoslovenske jedinice.Tuzla. oklopno-motorizovanog korpusa. na tlu Posavine i Trebave našle su se tri divizije bivše jugoslovenske vojske .sa zadatkom da na rijeci Savi i u pojasu bosanskih pretplanina . skupljali su se na zbornim mjestima odakle su odvedeni u zarobljeništvo. do 14. Istim ultimatumom je zatraženo da se putevi oslobode za nesmetano kretanje njemačkih vozila. Jedinice jugoslovenske vojske su se povlačile ka liniji Doboj . a mostovi i TT linije predaju u ispravnom 55 . 1941.Vučjaku. Na putevima od Modriče i Gradačca prema jugu. mnogi koji su bili daleko od svojih kuća i slušali naređenja svojih starješina.raspoređene frontom prema Savi. nastavili nadiranje ka jugu. Vojnici su ostavili oružje i samoinicijativno. polože oružje i prikupe se na zbornim mjestima. kako bi izbjegli odlazak u zarobljeništvo. željezničke čvorove i gradove. u grupama i pojedinačno. i uz pojačano dejstvo svoje avijacije. Trebavi i Majevici zadrže nadiranje snaga njemačkog 46.Bosanska. da bi tu organizovali slijedeći pojas odbrane. nastojali da što prije stignu do svojih kuća. Međutim. na pravcu kretanja njemačkih kolona u Bosni.PRILIKE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KAPITULACIJE BIVŠE JUGOSLOVENSKE VOJSKE DO USTANKA U aprilskom ratu. aprila na više mjesta. u njegovoj drugoj fazi od 10. gdje su trebale da sačekaju dalja naređenja. Osječka i Vrbaska . godine. Nijemci su forsirali Savu 12. koja je tukla kolone jugoslovenske vojske u povlačenju. aprila. mnoge jedinice su se raspale. od Brezovog Polja do Brusnice .

stanju. U toku 15. kada je premješten iz Gradačca. a od avgusta 1941. ustaška vlada je u pojedina mjesta poslala ljude iz drugih mjesta da preuzmu vlast. Ivo Stefanac Opančar i Alija Tursić. knj. Ante Šimić i Salko Salković. uspostavlja se nova ustaška vlast. Narod ih je nazvao divljim jer su vršili zločine. poslije kraćeg sukoba sa jedinicama 2. Kasnije je jedna njemačka jedinica došla u Brčko. U Posavini i Trebavi ustaše su pred rat imale malo pristalica. 1. uz željezničke pruge. koji je stacioniran u Slavonskom Brodu. različitim tempom. oklopna divizija. svakodnevno mogli vidjeti transporti njemačkih vojnika. zavisno od lokalnih prilika. Mustafa Huseljić. Na teritoriji Jugoslavije stigle su nove njemačke posadne jedinice. Martin Petrović. njima se. Kasnije je za logornika došao Franjo Homa. armije kod Doboja. Pošto nije imala unaprijed pripremljeni kadar da pokrije čitavu teritoriju. U Brčkom su ustašku vlast uspostavili Marko Tubić. stigla je u Sarajevo. Kazimir Nandor. kao novi kotarski predstojnik. 1 Njemačke jedinice koje su izvršile okupaciju Jugoslavije kratko vrijeme su se zadržale u mjestima bivstvovanja. U Odžaku glavni ideolog i organizator ustaša bio je dr Zdenko Odić. Rašid Užičanin. str. željni vlasti i pljačke i stvaraju ustaške tabore i logore. bivši policajac i Tomas Mane kulturbundovac. U Gradačcu su se uz Vjećeslava Montanija prvog kotarskog predstojnika našli na zločinačkom poslu Srećko Katić. Oni su svojim zločinačkim djelima prevazišli sve što je do tada u narodu ovog kraja bilo poznato o zločinu. Ilija Mandžuka. i uskoro su se. U Bosanskom Samcu ustašku vlast su organizovali Ivo Vrljić. nasilje i pljačku po ličnim 1 2 Dr Zdravko Antonić. među kojima i 118. pešadijskog puka. Mirko Bakša. aprila. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 735-737. divizija koja se razmjestila. uz koje su se odmah našli folksdojčeri. Dva dana kasnije. Okupacija i početak okupatorskog i ustaškog terora u tuzlanskoj oblasti. koji su prevoženi prema istoku. bez ugleda. uglavnom. pridružio Vječeslav Montani koji se prije rata specijalizirao i borbi protiv komunista u beogradskoj policiji. 17. Redžo Bristrić i sveštenik Jakov Barišić. Pod zaštitom njemačkih trupa i uz pomoć raznih njemačkih vojnih i upravnih komandi i ustanova. Ljubo Lastrić. jugoslovenska vojska je zvanično kapitulirala. po garnizonima u Bosni. U Modriči ustaški logor su formirali Miloš Pavić. 2 Zbog toga okupljaju u svakom mjestu po nekoliko ljudi. Dane Babić. 56 . bataljon 750. Najbliži području Posavine i Trebave bio je 1. aprila 114.

Brodu. bili su izdvojeni od ostalog stanovništva i ponašali se u skladu sa nacističkom teorijom o višoj rasi. U Pavelićevoj državi oni su dobili novo ime . nego i da se obogate preuzimanjem imovine Jevreja i Srba. Bosanskom Samcu.kulturbundovci. koji dobijaju novo ime . U pogledu prava i privilegija.Hrvati i Muslimani koji nisu prošli redovnu obuku.č. a primljeni novi . Županji. n. 742. Orašju.oružnička krila. a zatim ustaša u prikupljanju oružja. Oružnički vod u Brčkom imao je postaje u Brezovom Polju. Brčkom. Oružničko krilno zapovjedništvo imalo je vodove u Brčkom. 3 Kasnije su se regrutovali u posebne ustaške jedinice koje su bile u sastavu Ustaške vojnice. Doboju i Tuzli. Pri dolasku njemačkih trupa prvi koji su im se našli na usluzi bili su pripadnici njemačke narodnosti . koje je ostalo rasuto ili skriveno poslije kapitulacije bivše jugoslovenske vojske. Isto. U novom režimu nastojali su ne samo da steknu visoke položaje i uticaj.folksdojčeri. Iz njihovih redova su isključeni Srbi i Crnogorci. Pošto u svoje redove nisu mogli okupiti uglednije ljude iz hrvatske i muslimanske sredine. str. u Slavonskom Brodu. 4 Oružnici su u novoformiranoj NDH u početku njtenog bitisanja imali vrlo važnu ulogu. Srnicama i Odžaku. 740. dok su vodu sa sjedištem u Doboju pripadale i postaje u Osječanima i Gračanici. oni nisu mogli u narodu steći nikakvo poštovanje. Čeliću. Još od aprilskog rata oni su pomagači prvo Nijemaca. postaje u Gradačcu. a od februara 1942. Bivše žandarmerijske pukove zamijenile su oružničke pukovnije. nego društveni ološ. jer su tada 3 4 Dr Zdravko Antonic. 57 . Posavina i Trebava su teritorijalno spadale u nadležnost oružničkog krilnog zapovjedništva sa sjedištem u Tuzli. Vodovi su zadržali svoje ime. Gornjem Žabaru i Sibošnici. str. već su protiv sebe izazvali revolt naroda ili pak pasivnu rezistenciju. Dubravama. a žandarmerijske stanice su postale oružničke postaje (bataljoni nisu postojali). U početku stvaranja sistema vlasti NDH pojavljuju se žanđarmi. a žandarmerijske čete . a oružnički vod u Derventi. Modriči.oružnici.sklonostima i željama.

Bivše opštinske uprave su zamijenili opštinska poglavarstva na čelu sa načelnicima. Velika župa Posavje sa sjedištem u Slavonskom Brodu obuhvatala je na bosanskoj strani kotare: Bosanski Brod. Orašju. a na slavonskoj samo Slavonski Brod i Đakovo. U zapadnom dijelu brčanskog sreza postojala su opštinska poglavarstva u Bosanskom Šamcu. U ustanku su oružničke postaje. odnosno upravitelji ispostava. Bukviku. a na dužnost 5 Fikreta Jelić-Butić. Ustaška vlast je uspostavljana sa vrha na dole. Na osnovu njihovih spiskova i podataka. a Gradačačka u Odžaku. Brčanska kotarska oblast imala je kotarsku ispostavu u Bosanskom Samcu. Donjoj Mahali. a kasnije i u Obudovcu. Zagreb. Derventu. Kotarske predstojnike je postavljalo Ministarstvo unutrašnjih poslova na prijedlog ustaških područnih organizacija. U gradačačkom kotaru opštinska poglavarstva bila su u Gradačcu. 3 Na čelo velikih župa postavljeni su veliki župani. U administrativnom pogledu teritorija NDH je podjeljena na 22 tzv. 105. Srnicama i Vranjaku. Liber-Školska knjiga. Dubravama. 1974. poslije napada Njemačke na SSSR. bile prve mete napada ustanika. Gornjem Rahiću i Tramošnici. 58 . str. Samo na području Posavine i Trebave bilo je 1941. bez obzira na etničku pripadnost. Pri formiranju velike župe Posavje. Ustaše i NDH 1941-1945. a ove na kotarske oblasti. Brčko i Bijeljinu. godine 11 oružničkih postaja koje su u uslovima uspostavljanja ustaške vlasti obezbjeđivale njenu egzistenciju i razvoj i služile kao izlazišta i sabirališta prilikom hapšenja i terorisanja srpskog stanovništva. Odžaku. velike župe. koja je u svojoj teritorijalnoj nadležnosti imala bivše hrvatske i bosanskohercegovačke kotare. a na čelo kotarskih oblasti i kotarskih ispostava kotarski predstojnici. Gradačac. Jevreja i naprednih ljudi. ustaška vlada htjela je pokazati da je Bosna i Hercegovina hrvatska oblast i učvrstiti ideju o jedinstvenom istorijskom i nacionalnom prostoru Hrvatske i Bosne i Hercegovine. uhapšeni su mnogi komunisti i ostali antifašisti. Modriči.bili jedina ranije organizovana oružana snaga sa bogatim iskustvom u sprovođenju policijskih mjera.

okružni i kotarski sudovi) uvedeni su i vanredni ustaški sudovi. sutradan po proglašenju NDH. U opštinama i kotarima izvršene su mnoge personalne promjene. Beograd. Na bosanskom divizijskom području. Sudovi su takođe bili centralistički organizovani. sa popunidbenim zapovjedništvima (vojnim okruzima) u koje se uskoro sleglo mnoštvo vojnih obveznika koji su upućivani u novoformirane domobranske jedinice. odnosno velikih župa. 59 . str. Prvi se bavio policijskim poslovima.velikih župana su dolazile istaknute ustaše. u 6 Dr Ferdo Ćulinović. ali je ostao i veliki broj onih koji su zadržali svoje funkcije ili dobili veće. Vojnoizdavaćki zavod. koncem aprila. u čiju nadležnost su spadali i koncentracioni logori. 1970. izricali surove. Ustaška nadzorna služba je bila posebna organizacija sa svojim organima u sjedištima velikih župa i kotara. Ravnateljstva za javni red i sigurnost bila su u nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova. obično smrtne kazne. Okupatorska podjela Jugoslavije. Na teritoriji Bosne i Hercegovine. a drugi obavještajnom i kontraobavještajnom djelatnošću. Organi UNS su se posebno orijentisali na borbu protiv komunista i ostalih antifašista. Ustaše su na položaje u administraciji dovodili svoje istomišljenike i prijatelje. 6 Po ulasku njemačkih trupa u Zagreb. jer ustaški totalitarni sistem nije dozvoljavao nikakvu samostalnost. Policijski aparat NDH je organizovan u okviru Ravnateljstva za javni red i sigurnost i Ustaške nadzorne službe. Domobranstvo je trebalo da predstavlja redovnu vojsku regrutovanu po sili zakona. nastojeći na taj način suzbiti otpor naroda protiv ustaške vlasti. Na najviša komandna mjesta dolaze bivši austrougarski oficiri. Uz redovne sudove (stol sedmorice. U mobilizacijskom smislu Posavina i Trebava su pripadale Popunidbenom zapovjedništvu u Tuzli. formirano je Bosansko divizijsko područje kao najviši vojnoteritorijalni organ. Neki funkcioneri su otpušteni ili premješteni. 225-226. Tu su spadali u prvom redu ustaški prijeki pokretni sudovi koji su išli iz mjesta u mjesto. Slavko Kvaternik ministar vojske u Pavelićevoj vladi izdaje naredbu o osnivanju vojske i mornarice NDH.

dok su Muslimane uvrstili u Hrvate. pljačkani. postavljeni su ustaški povjerenici koji su se više bavili pljačkom. Tajno su ih obilazili i uvjeravali da nisu sami i da će pravda na kraju pobijediti. da im pruže pomoć u hrani. bili su na svakom koraku maltretirani. Građani drugih narodnosti ulagali su napore. a noću odvođeni i ubijani. ostalih glasila i javnim istupima funkcionera. U domobranske jedinice. uglavnom su dolazili regruti iz zagrebačkog. kakav se nije pamtio u cjelokupnoj četiristogodišnjoj istoriji njihovig življenja na bosanskohercegovačkom tlu. Jevreji su se našli u teškom položaju. ogrjevu i novcu. osobito ustaškog ideologa Mile Budaka koji je često u svojim govorima naglašavao ustašku krilaticu: »Srbe na vrbe«. Osnovane su »komisije za ponovu« koje su preuzimale imovinu protjeranih Srba. Ustaše su. U industrijska preduzeća. Zakonskom odredbom o državljanstvu morao je svaki građanin da dokazuje svoje porijeklo. Obreli su se na Srbe i Jevreje koje su stavili van zakona. pa i dalekog pretka Jevreja. Sva nepokretna imovina srpskih i jevrejskih kulturno-prosvjetnih društava predata je ustaškom Savezu napredkovih zadruga. raditi na kuluku. nisu smjeli izlaziti na javna mjesta. i sami se često izlažući životnoj opasnosti.prvo vrijeme su formirane tri domobranske pukovnije. uz potpunu saglasnost Nijemaca. Otpuštani su sa posla. U tom smislu razvili su veoma jaku propagandu preko štampe. zabranjeno im je kretanje po60 . stacionirane na teritoriji istočne i srednje Bosne. trgovine i zanatske radnje Jevreja i Srba koji su iseljeni ili pobijeni. Morali su nositi žute trake oko rukava. Na osnovu te odredbe progonjeni su i oni koji su imali nekog. Počeli su progoni Srba i Jevreja. Srbi su se također našli u položaju građana drugog reda. od kojih je jedna (Osma) bila stacionirana u Tuzli. raznošenje i uništavanje njihove zajedničke i lične imovine na osnovu Pavelićevih zakonskih odredbi »O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Očuvanju hrvatske narodne imovine«. htjele stvoriti jednonacionalnu državu. osječkog i vinkovačkog regrutnog područja. nego trgovačkom i zanatskom djelatnošću.

obično uz iznuđenu dobru nagradu da bi ostali u životu.slije policijskog časa. ali nije siguran da im je spasio i tijela. Sarajevo. 1978. Partizani u Posavini. Za vrijeme policijskog časa odvođeni su od svojih kuća trpani u transporte i upućivani u Srbiju. Brčko. bosi i pretučeni stajali su na temperaturi od -15°. Katoličku vjeru su primali pojedini činovnici i trgovci da bi sačuvali svoj imetak i položaj. U drugim mjestima Posavine i Trebave nije došlo do ovakve primjene nasilja da bi ljudi promijenili svoju vjeru. 8 Nisu svi rimokatolički sveštenici prišli sa takvom usrdnošću i cinizmom sprovođenju okružnica nadbiskupske kancelarije. 7 U Brčkom su rimokatolički sveštenici Ante Kljajić i Ilija Violoni sa kotarskim predstojnikom Vjećeslavom Montanijem postavili sebi cilj da do kraja 1941. Svučeni. zabranjena je i upotreba ćirilice. nije imao uspjeha. okupljanje na javnim mjestima. Odmah je počelo hapšenje i protjerivanje sveštenika. SKOJ u Brčkom 1941-1942. a zatim ostalih. 1974. 61 . Krajem novembra i početkom decembra u Brčkom je uhapšeno oko 150 Srba i zatvoreno u zgradu gimnazije. na osnovu poslanice nadbiskupa Alojzija Stepinca. Pošto iseljavanje i prekrštavanje nije dalo zadovoljavajuće rezultate. godine. str. Taj proces u većini mjesta. Nisu imali izbora. onda sprovedeni preko Save u Gunju gdje je predstojnik Montani obećao da će biti pušteni ako podnesu molbe za pokrštavanje. ili su zadržavani u zatvorima kao taoci. obavljanje vjerske s|užbe i upotreba zvona na crkvama. ustaše prilaze masovnoj fizičkoj likvidaciji srpskog stanovništva. a pogotovo u selima. Svjetlost. 51. Rifat Piskavica. U 7 8 Boro Popović. za koju su se davale velike pare. str. godine izvrše prekrštavanje svog srpskog stanovništva u kotaru. prvenstveno zbog otpora stanovništva. počelo je prekrštavanje srpskog stanovništva u rimokatoličku vjeru. intelektualaca i drugih uglednih ljudi. prvo onih za koje su pretpostavljali da bi mogli biti eventualni nosioci otpora. Tokom maja 1941. Fra Ilija Violoni je na prekrštavanju govorio da im je spasio duše. Opštinski odbor SUBNOR-a. 18. Nije htio vršiti prekrštavanje bez potvrde ustaških vlasti »o dostojnosti molioca da primi rimokatoličku vjeru«.

Odžačani su se nadmetali ko će zatvorenicima donijeti u logor bolju hranu. Ustaše su željele da izazovu neprijateljstvo Hrvata i Muslimana. F. Poslije tri dana ustaše su morale pustiti zatvorenike. cigarete. br. a zatim bacali leševe u Savu. Zatim su išli u udaljenija sela. (Arhiv VII. Muslimani i Hrvati iz Modriče. u tome nisu uspjeli. godine Puškarić. mučili ih u zatvoru. jula u Modriči i okolini ustaše su uhapsili oko 300-400 Srba i sproveli ih u logor u Odžak. str. Znajući da se oni nalaze u nevolji. 10 Samovoljnim ponašanjem ustaša nisu bili zadovoljni ni organi koji su po svojoj funkciji bili zaduženi da vode računa o javnom redu i bezbjednosti. juna 1941. fond NDH. prema Srbima. VI 1941. 62 . Hronika Modriče. 9 Ljudi su izražavali solidarnost sa progonjenima i žrtvama terora. naredbe o 9 10 Muhidin Spužić. satnije koji su u Brčko stigli iz Mitrovice. 83-84. zbog toga što mu nije htio pokazati legitimaciju. On piše: »Ustaše sami izdaju propusnice. koju su. i 18. Cjelokupno stanovništvo ovog mjesta je javno izrazilo svoj protest zatvaranjem trgovačkih. godine ustaški oficir Cesar Lovro. koji je došao iz Zagreba. hvatali ljude u kućama. kotarski predstojnik iz Brčkog se žali Velikoj župi na ponašanje pripadnika ustaškog logora u Brčkom. ustaše iz zloglasne 5. Već 29. Modriča. U noći 14/15. ubio je u kalani na očigled građana u Bosanskom Šamcu Hajrudina Izetbegovića. zbog bojazni od izliva narodnog gnjeva prema ustašama. Opštinski komitet SKJ. obezbjeđivali njemački vojnici.ll. r. tražili su načina da im pomognu. 1969. i ustaških logora. Na Petrovdan 12. reg. 32). Muslimani i Hrvati. na poljima i ubijali ih. kao što je bilo u Bosanskom Samcu. i učešćem na sahrani. nisu odobravali postupke ustaških vlasti prema Srbima i Jevrejima. pobili su u Brčkom sve Jevreje na Savskom mostu i na starom pravoslavnom groblju. Gotovo u svim mjestima Posavine i Trebave došlo je do međusobnog optuživanja kotarskih oblasti i ispostava.toku tri noći u prvoj polovini decembra. gdje su također pravili strašne pokolje. ubijali. u velikom broju. obuću i odjeću. Odžaka i okolnih sela preduzeli su akciju da ih spasu. šumarcima. međutim. pa su održavali i javne demonstracije. Ispostava kotarske oblasti u Bosanskom Samcu je tek poslije mjese i po dana poslala izvještaj Velikoj župi o ovom događaju. U slijedeća tri dana pokupili su nasumice po gradu i okolnim srpskim selima mnoge Srbe.174. zanatskih radnji i kafana.

korienski pravopis i osniva ured za jezička pitanja. Uvode se nove riječi i kovanice. po zlu poznati Vjećeslav Montani. da su štitili Srbe i komuniste. Odmah je optužio svog prethodnika Puškarića i zapovjednika domobranske posade u Brčkom satnika Božidara Mileusnića.174. Pavelić uvodi tzv. VIII 1941. hapse ljude i dugo ih drže u zatvoru i ne predaju ih redovnim vlastima na postupak.174. Neki pravoslavni sveštenici su takođe uhapšeni i protjerani u Srbiju. 10/2 i 30/1. stvaraju neraspoloženje kod mještana i u svemu mimoilaze upravnu vlast«. Arhiv VII. 28/1. student . Na osnovu pritužbi kotarske oblasti. 4/3. 11 Međutim. fond NDH. 28. I 1942. br. odakle su mnogi otpremljeni u koncentracione logore. Brezovo Polje i Čelić na Ilindan 2. broju »Narodnih novina«. Tog dana su ustaše počele hapsiti seljake u srpskim selima i transportovati ih u Bijeljinu. br. On je i dalje u svojim izvještajima ukazivao na zločine i samovoljno ponašanje ustaša i na bezrazložno hapšenje mnogih Srba . Velikoj župi. Izvještaj velikog župana dr Vladimira Sabolića Ministarstvu unutrašnjih poslova od 23.ograničenju kretanja. pre11 Izvještaji kotarske oblasti Brčko. Na njegovo mjesto došao je Mato Rajić. 4/2. Posavlje od 22. V. U drugoj polovini avgusta na mjesto kotarskog predstojnika u Brčko došao je iz Gradačca. Arhiv VII. Martina Petrovića. fond NDH.ustaša iz Zagreba. 12 Da bi pokazao da Srbi i Hrvati nisu imali ništa zajedničko u jeziku. VII i 8.seljaka u opštinama Brčko.3. kažnjavaju ljude i ubiru globe zbog redarstvenih prekršaja. F. ustaše nisu ostale dužne Puškariću. godine. 4/5. smjenjuju i imenuju povjerenike u židovskim radnjama. avgusta 1941. k. 9. 12 63 . ali se ustaše na to oglušuju. Glavni ustaški stan je donio naredbu o smjenjivanju ustaškog logornika u Brčkom. postavljaju povjerenike u pojedinim hrvatskim kulturnim društvima. k. zbog čega su se oni uskoro našli pred sudom. ispražnjuju pojedine obitelji iz stanova. reg. Puškarić pismeno traži od ustaškog logora da mu preda sve uhapšene građane na osnovu Pavelićeve naredbe koja je štampana u 61. od uhapšenika naplaćuju kauciju. izriču i naplaćuju kazne. VII.

Muhidin Špužić. 19-20. gdje im je političko djelovanje lakše bilo onemogućiti.uzete iz njemačkog jezika. umiroviti.d. Prikupljali su podatke o komunistima. n. 101. Uporedo sa progonom Srba i Jevreja ustaše su tragale za članovima KPJ i SKOJ-a i za svima onima koji su sa komunistima na razne načine sarađivali. da ga odmah predaju ustaškim vlastima. drže govore i ubeđuju. Radi toga u gradove Posavine i Trebave dolaze Ademaga Mešić. najprije u Fojnicu.14 Nijemci su prijetili da će za jednog svog poginulog vojnika strijeljati stotinu Srba. koja je odlazila na istočni front. premiještati bez njihove privole iz područja jednog ministarstva u drugo.d. 13 14 15 Dr Ferdo Ćulinović. 228. Blaž Gutić i Hakija Hadžić. dići od službe. bez obzira na dosadašnje pravne odredbe i dosadašnji položaj«. što izaziva podsmjeh i mnoge viceve na račun tog jezičkog galimatijasa. Jevreja i komunista. ali je odziv bio veoma slab. Ustaše. Istaknuta su razna upozorenja da se građani moraju uredno odazvati svakom pozivu vlasti. Polovinom juna izdato je naređenje oružničkim postajama da pohapse sve građane koji nisu lojalni NDH.d. u mjesta. 13 Ustaška propaganda nastojala je da se što više ljudi prijavi u ustašku legiju. str. pod prijetnjom smrti. n. 64 . Desetak dana nakon uspostavljanja NDH izdata je uredba o činovništvu u kojoj između ostalog stoji »svi činovnici se stavljaju na raspoloženje nadležnom ministru koji ih može bez obrazloženja otpustiti. većinom zabačena. str. a Ismeta Terzimehića. Fikreta Jelić-Butić. a zatim u Visoko. njihovom kretanju i djelovanju i stvarali svoju evidenciju. Na osnovu te uredbe ustaške vlasti su iz Gradačca odmah premjestili kotarskog veterinara Edhema Čamu. i na dobrovoljni rad u Njemačku. pozivaju sve one koji posjeduju bilo kakvo oružje. iz državne službe u samoupravnu i u službu javnog reda i obratno.1'' Tom uredbom ustaše su se uveliko koristile da nepoćudne činovnike premjeste iz mjesta gdje su bili poznati i imali ugled. a zatim u Foču. sudiju kotarskog suda prvo u Mostar. str. n.

prošire. jer su neki od njih gajili iluzije da će novi režim ukloniti nepravde koje su režimi bivše Jugoslavije učinili za vrijeme svoje 23-godišnje vladavine. koncem maja 1941. shodno ranijoj direktivi svoga rukovodstva. tražili svoje jedinice i javljali se dobrovoljno u vojsku. genocidu i izazivanju bratoubilačke borbe koju je nametnuo okupator. Preduzete su mjere da se partijske i skojevske organizacije očuvaju. prišli uspostavljanju partijskih veza. komunisti koji su izbjegli zarobljeništvo. tadašnji sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. kako bi mogle raditi u novim uslovima. Pojačane su mjere budnosti i uka65 . ukazivanjem na konkretne primjere njihovog držanja i ponašanja. Komunisti su dobili zadatak da prikupljaju i sakrivaju oružje i municiju. U novim uslovima iskazala se politika bratstva i jedinstva kao jedina alternativa nejednakom tretiranju nacija. vratili su se u svoja mjesta. koji je simpatizerima KPJ prenio direktive o novom načinu rada i međusobnom povezivanju. Savjetovanje je bilo posvećeno problemima rada organizacija KPJ u uslovima okupacionog režima i pripremama komunista za dizanje naroda na oružani ustanak. Direktive usvojene na Majskom savjetovanju CK KPJ u Zagrebu prenio je komunistima tuzlanske oblasti. POČETAK I RAZVOJ USTANKA U vrijeme napada Njemačke na Jugoslaviju komunisti su. Ovo je osobito bilo potrebno zbog Hrvata i Muslimana. ojačaju i organizuju. Kada se završio aprilski rat. izvlačenju članstva koje je dopalo u zarobljeništvo i pojačali mjere opreza prema novoj vlasti. Vjekoslav Bakulić.PRIPREME. ali su u većini mjesta bili odbijeni. sanitetski materijal i drugu vojnu opremu. Članovi oblasnog partijskog rukovodstva prenijeli su uskoro iz Tuzle direktive komunistima u gradovima i selima istočne Bosne. Jedan od prvih zadataka je bio razotkrivanje namjera okupatora i ustaških vlasti. U Modriču i Bosanski Šamac dolazio je iz Osijeka krajem maja ili početkom juna 1941. u Tuzli. Iso Jovanović.

Safet i Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević. U organizaciju KPJ i SKOJ-a primljeni su novi članovi koji su ranije bili poznati po identičnim pogledima sa komunistima. Pero Kovačević. a uskoro i Milan Marinković.zivano je na neophodnost stroge tajnosti i na potrebu mijenjanja mjesta boravka i stanovanja. Đoko Vujanić i Aco Cvjetičanin. Na osnovu naredbe Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 15. Đorđe Radić. Oformljene su komisije x koje će izvršiti izbor lica koje treba uhapsiti i poslati u logor. sve komuniste i njihove saradnike. a uz to su srpske i jevrejske narodnosti. Tošo Bošnjaković. za koje se smatralo da su komunisti ili saradnici komunista. Mitar Trifunović Učo pošao je iz Bosanskog Samca prilikom povlačenja jugoslovenske vojske. Na osnovu direktive šefa Gestapoa trebalo je pohapsiti po ranije pripremljenim. Na osnovu te naredbe u Brčkom su odmah uhapšeni istaknuti komunisti Ivica Đermanović. Armen Rozenzvajg. uhapšeni. su upućeni u koncentracioni logor kod Gospića i tamo pobijeni. Poslao ih je u zatvor u kulu u Gradačcu. jula 1941. jula i naredbe Glavnog ustaškog stana od 19. zatvoreni su Risto Mikičić i njegova supruga Darinka. Đoko Maslić. Aco i Jovo Nikolić. kotarski predstojnik u Gradačcu je nastojao da njegov spisak zatvorenih komunista i njihovih saradnika bude što veći. Đorđo Škorić. pa je u trećoj dekadi juna 1941. Mihajlo Ikić. gdje je kasnije ubijen. i uputiti ih u koncentracione logore. Jedno vrijeme se skrivao u ilegalnim stanovima u Tuzli. Sarajevu pa opet u Tuzli. 66 . Tarevcima i Gradačcu uhapsio oko 27 lica. Ratko Stavrić. Pod sumnjom da su komunisti. Aco Malinović. Stojan Šikanić. U Bosanskom Samcu je uhapšeno 16 ljudi: Dimitrije Tovirac. Vjećeslav Montani. 22. Vaso Bošković. Kojo Mikičić. Vaso Gligorević. u Modriči. juna. U komisijama su bili ustaški i policijski funkcioneri. Napadom Njemačke na SSSR. još više se otežava djelovanje članova KPJ i SKOJ-a. zapovjednici oružničkih postaja i kulturbundovci. Hasan Burić. uhapšen i otjeran u logor u Jasenovac. ili na osnovu lokalne situacije sastavljenim spiskovima. Žarko Ružić. gdje su životni uslovi bili veoma teški. gdje je otkriven.

Oni su angažovali mnoge ugledne građane da se zauzmu kod ustaških vlasti kako bi se uhapšenima ublažio zatvorski režim i da se puste iz zatvora. Kladara i Riječana. Garevca. redovno su im upućivali hranu. Husein Zečić. na kojoj je zaključeno da se u skladu sa odlukama CK KPJ od 4. u gradovima ostaje dovoljno aktivista radi održavanja veza. Veljko Jovanović.Fuad Suljić. Ferid Širbegović i Himzo Salkić iz Modriče. Deputacije viđenijih građana odlazile su u razne ustanove NDH. jer ih smatraju svojim glavnim neprijateljima. Tarevaca. Niko Stanić. Iako su pretrpjele znatne gubitke. Mehmed Mujbegović.17 Poslije sjednice PK KPJ za BiH 13. zalažući se za puštanje na slobodu uhapšenih. Na osnovu pomenutih naredbi u Gospić su otpremljeni i tamo ubijeni Risto Mikičić. Ovoj grupi zatvorenika je priključen Aco Novožilov iz Gradačca. zbog neopreznosti i neblagovremenog preduzimanja mjera za sklanjanje svojih članova. Vlajko Stanišić i Isidor Abinum. Sakib Suljić. Ova hapšenja izazvala su proteste građana Modriče. Vlajko Stanišić. Modriče i okoline. godine. Šefko Avdić. Hajro Halilović. Isidor Abinum. Jozo Ljubas. Niko Kovačević. najčešće u Slavonski Brod i Zagreb. Esad Širbegović. jula od17 Dr Zdravko Antonić. Muradif Havkić. Andro Šubarić. 67 . prikupljanje oružja i opreme. organizacije KPJ nastoje da pregrupišu snage upućivanjem svojih članova iz gradova u sela. Međutim. Edhem Mujbegović. Aleksandar Novožilov. Veljko Jovanović. jula. Ibrahim Mujbegović. Na oslobođenju uhapšenih intenzivno su radili simpatizeri KPJ koji su ostali na slobodi. Montani je uz to uhapsio oko 60 Srba iz Gradačca. Građani ovih mjesta su i na druge načine pomagali uhapšenima da lakše podnose zatvorski režim. Fehim Mešanović Duša. Reuf Grabonjić. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. i izvlačenja uhapšenih iz zatvora. Odlaskom Montanija iz Gradačca i dolaskom Vatroslava Borkovića na rad u kotarsku oblast ove intervencije su donekle urodile plodom. 107-108. Tarevaca. do novembra 1941. puštena kućama. Abdurahim Otanović. pa je većina uhapšenih. Okupator i ustaše vode borbu protiv komunista svim sredstvima i metodama. cigarete i preobuku. Gradačca i ostalih naselja. str.

izašli iz Brčkog 19 . Nasto Nakić i Milan Marinković. 18 Područje Posavine bilo je vezano za Majevicu. 39. Oblasni vojni štab Tuzla 1941. a područje Trebave za Ozren. On je u partijskoj i skojevskoj organizaciji grada imao veoma odane. štr. vratili u svoj rodni kraj. godine. Haris Suljić. Univerzal. Bukviku.d. Zoviku. Dragoljub Vraštanović. 28). 1981. hrabre i neustrašive pomagače. U ovim selima počelo je formiranje borbenih grupa. članovi Oblasnog komiteta KPJ i novoformiranog Oblasnog vojnog štaba za tuzlansku oblast odlaze da organizuju prve vojne akcije. Iz tih ustaničkih centara strujaće uticaji. Ahmet Kobić. U vrijeme priprema za ustanak komunisti brčanskog sreza orijentisali su se na ljude sa kojima su prije rata kontaktirali i na one koji su se kao napredni ljudi. Vezu između Sreskog komiteta koji 18 19 Dr Zdravko Antonić. i još neki. Tuzla. str. Oblasni vojni štab je odlučio da centri ustanka u oblasti budu na Ozrenu. dolaskom okupatora. Članovi sreskog partijskog rukovodstva su održavali međusobnu vezu i vezu sa partijskom i skojevskom organizacijom u Brčkom kojom je. poslije hapšenja poznatih starijih komunista. Početnim pripremama za ustanak u Posavini i drugim dijelovima brčanskog sreza rukovodio je Sreski komitet KPJ za brčanski srez u sastavu: Pero Ćuskić. Vražićima. a početkom avgusta 1941. dolaziti poruke i aktivisti koji će uticati na razvijanje ustanka u Posavini i na Trebavi. Oni su krajem maja 1941. Na sastanku su govorili Ahmed Kobić i Pero Ćuskić. godine i sam je sa Pećnika kod Tuzle otišao u Sekoviće. Djelovanje KPJ na pripremama i pokretanju ustanka u Bosni i Hercegovini 1941. Birču i Majevici. Popovom Polju. Područje Posavine je pripadalo brčanskom srezu i aktivisti iz Brčkog su još prije rata ostvarili niz kontakata i veza sa naprednim ljudima u selima i varošicama u Posavini. Brnjiku. Zabaru i Obudovcu. Pored članova sreskog komiteta na sastanku su bili: Hamid Berbić. 68 . rukovodio Haris Suljić.mah ide na pokretanje oružane borbe. n. kako se treba pripremati za ustanak i kakve mjere treba greduzeti u vezi sa prilikama na brčanskom srezu (Boro Popović. povezali se sa mnogim naprednim ljudima i prišli stvaranju organizacija u Ražljevu. pa je tamo uputio većinu svojih kadrova da rade na neposrednoj organizaciji ustanka. Pred izlazak sreskog komiteta na teren u Brčkom u kući Tihomira Vraštanovića sastalo se petnaestak brčanskih komunista da se dogovore u vezi direktiva sa Majskog savjetovanja CK KPJ.

20 Boro Popović. mladi komunisti od kojih je najstariji imao samo 26 godina.d. Početkom avgusta je bio u Bukviku i Donjem Žabaru da ubrza pripreme za ustanak i da prenese uputstva za izvođenje prve akcije . U jugozapadnom dijelu Trebave radili su na pripremi ustanka.20 Nasto Nakić je u početku najviše boravio u svom rodnom Bukviku gdje je oformio brojnu i jaku borbenu grupu. Ostavši bez veze sa oblasnim komitetom KPJ za tuzlansku oblast. aktivisti Modriče pokušavali su da stupe u kontakt i dobiju direktive za rad od Vjekoslava Bakulića. u okviru dobojske grupe.se najčešće okupljao u Ražljevu i organizacije KPJ u Brčkom. On je također sa Petrom Kaurinovićem i Jankom Vasićem odlazio u Ražljevo radi koordinacije pripreme ustanka. pomoći u prikupljanju oružja. ali on Bakulića nije uspio pronaći. Aktivisti Modriče i Gradačca su proširili krug svojih pristalica. 69 . Pero Ćuskić je uspostavio direktan kontakt sa Ilijom Katićem iz Donjeg Žabara i Simom Petrovićem i Borom Popovićem iz Obudovca. Hasan Aganović Tač.prekidanje telefonskih veza. n. Ahmet Kobić je iz svog Brnjika djelovao u muslimanskim selima zapadno od ceste Brčko . sanitetskog materijala i druge vojne opreme. Posavski komunisti su komunicirali sa sreskim komitetom povremenim odlaskom u sjedište komiteta u Ražljevu. str 47. spriječili ustaše u njihovim namjerama da privuku pod svoj uticaj muslimansko i hrvatsko stanovništvo. Aktivisti iz Bosanskog Šamca i Gradačca su održavali povremene međusobne kontakte radi upoznavanja sa situacijom.Čelić. Josip Jovanović i Ismet Kapetanović. Uputili su jednog aktivistu u Osijek. te Nikolom Simićem iz Lončara i njih uključio u pripreme ustanka. održavao je preko porodice Đokić u Grbavici. ostvarili veći politički uticaj na sredinu u kojoj su djelovali. Milana Marinkovića su ustaše uhapsile kada je išao u Bijeljinu po partijskom zadatku. Pero Ćuskić se kretao cijelim terenom Posavine i po ostalim dijelovima brčanskog sreza zahvaljujući svojim vezama i javkama. Cedo Jaćimović.

1.22 Posavska (bukvička) borbena grupa 23 pod vodstvom Petra B. na putu Brčko . Ilija S. iako su partijske i skojevske organizacije bile brojne i jake. a Ražljevačka na putu Brčko . politički rukovodioci na terenu i vojni i politički rukovodioci u jedinicama NOV i POJ. avgusta presjekla kod Gorice. Bašić.Oražje telefonske veze. 168. Razlog treba tražiti u činjenici da teror prema srpskom stanovništvu u tom kraju u početku nije bio tako izrazit kao u graničnim srezovima prema Srbiji i Crnoj Gori. organizaciono i u vojnom pogledu kroz diverzije sa manjim grupama ustanika koje podržava većina stanovništva svih narodnosti.d. Boško Pantelić. Kaurinović. poruši mostove i propuste na putevima. Romaniji i Ozrenu u kojima je učestvovalo po nekoliko stotina ustanika. 21. knj. postali komunisti. Jakov Mitrović. tom IV. Borbene grupe u Semberiji. 372-379). dok. nego je pripreman politički. Cvijetin Vasić. str. Kaurinovića sakupila se 9. avgusta u Bogutovom Selu. Zarić i Nikola Pantelić. n.Čelić. avgusta u Bukviku i u popodnevnim časovima krenula na komunikaciju Brčko Orašje.u daljem tekstu: Zbornik IV. neopaženo 21 22 23 Dr Zdravko Antonić. Jovo Pajić. Đurić. Kaurinović. Trivo P. Semberiji i Posavini pripreme su tekle sporije. str. Njima su pomagali omladinci: Ilija Kaurinović. str. Petar Đ. Pošto su zadatak izvršili. knj. U bukvičkoj borbenoj grupi su bili: Petar B. Posavini i na Majevici objedinjene su stvaranjem Sreskog podštaba za Majevicu koji je svoj prvi sastanak održao 7. (Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Vasić.Bijeljina i Brčko . Prvo su pokušali da telefonske žice pokidaju pomoću srpa nataknutog na motke.21 Ustanak ovdje nije otpočeo kao masovna pobuna naroda protiv ustaškog terora. 372-379 . Pošto su borbene grupe bile dosta međusobno udaljene odlučeno je da svaka u svom kraju presiječe telefonsko-telegrafske veze. Ilija Pajić. Janko S.Ustanak u istočnoj Bosni otpočeo je u sklopu opšteg ustanka naroda Jugoslavije. U blizini Gorica sklonili su se u kukuruze da sačekaju noć. Janko Vasić. Kaurinović. Đorđo Kaurinović. 1. Jovan Kerezović. 70 . Posavska borbena grupa iz Bukvika je 10. dok. Izvještaj Štaba Majevičkog odreda štabu tuzlanske oblasti. 168. a kada to nije uspjelo upotrijebili su sjekiru. Stojan Pajić te Savo i Stevo Živković iz Gornjeg Žabara. Prve oružane akcije su izvedene na Birču. Na Majevici. Lazo S. Trivun G. Oni su za čitavo vrijeme rata radili za NOP.

i 18. nego su prostorije bile osvijetljene petrolejskim lampama. pa su odmah u svim pravcima otposlate oružničke patrole i vojska da intervenišu u slučaju potrebe. br. reg. fond NDH. jer je to. br. br. str. Odbijeni su napadi ustaša i oružnika kod Vakufa. VIII 1941. 71 . Na cesti 11 km od Brčkog prema Čeliću pokušali su srušiti most. IV. Ovoj akciji brčanskih skojevaca je do skoro pridavan neznatan značaj. knj. a sumnja se da bi to mogli biti komunisti«. a za njima se svestrano traga. 261. Arhiv VII. k. 204-205. znak ustaničkih pristalica da njihove kuće ustanici poštede. 26 U septembru 1941. nije došlo do izgreda. F. Koliki je strah od napada ustanika među njima zavladao svjedoči naredba o zabrani paljenja svijeća i kandila noću u kućama. (Zbornik. 27 Koliko je to bilo besmisleno vidi se iz činjenice da u to vrijeme ni u jednom selu i pogotovo svim sirotinjskim kućama u gradu nije bilo uvedeno električno osvjetljenje. k. Kod Brezovog Polja 10. O tom događaju Kotarska oblast iz Brčkog 11. IX 1941. str. tobože. pa su na sve strane tražile pomoć u uvjerenju da će ta mjesta ustanici uskoro napasti. oružničke pukovnije za period od 6-16. izveli dvije veće diverzantske akcije u samom gradu. 34/1). tako da su prerezali stubove na par mjesta. 11. ali su ga samo u manjoj mjeri oštetili. a drugi omladinci vojni senjak. 11. VIII nepoznata lica su prekinula telefonsko-telegrafske veze na putu Brezovo Polje-Brčko-Čelić-Brčko i Orašje-Brčko. 581). godine jedna četa domobrana je razbijena. šalje Ministarstvu unutrašnjih poslova izvještaj sljedeće sadržine: »U noći 10. 1. 58/3. 24 Ove akcije su izazvale veliki nemir kod predstavnika ustaške vlasti. 174. Ona je izvedena u teškim uslovima i imala je znatan efekat kod brojnog dijela stanovništva. (Arhiv VII. knjiga 2. Bukvik u borbi: Istočna Bosna u NOB-u. svijećama i kandilima. reg.25 Samo 7 dana kasnije. O tom je obaviještena ova Oblast. Radi opreznosti ova oblast je uhitila i zadržala u zatvoru Židove emigrante te viđenije Srbe iz grada i sela. međutim. Pero Marjan i Zaim Mušanović su. Izvještaj 4. fond NDH. 174. Aganović je upalio šljepove sa lanom na pristaništu. avgusta. 24 25 26 27 Ilija Kaurinović. u noći između 17. a u pravcu Orašja su samo žice pokidali. Nigdje. godine majevički partizani izveli su niz akcija koje su bile veoma uspješne. uz pomoć drugih omladinaca.su se vratili u Bukvik. avgusta 1941. Ustaške vlasti je u Brezovom Polju i Čeliću uhvatila panika. na 11. dok. Krivci nisu pohvatani. Lopara i Ražljeva i zadobijen znatan plijen. brčanski skojevci Hasan Aganović Tač.

u odredu postoji Prva majevička četa u Vakufu. i 10.i partijskom organizacijom u Majevičkom NOP odredu. koje je okupljalo studente marksističke orijentacije iz BiH. formiran je Brčansko-bijeljinski bataljon. Vlajkom Arsenićem i Dušanom Pavlovićem. po svom formiranju. Sa studija u Zagrebu na nove zadatke u Sarajevu. U novembru je u ovoj četi boravilo i desetak Bukvičana. i Posavska četa. Bijeljinsku i Brčansko-ražljevačku četu. 72 . oktobra 1941. radi pružanja pomoći partijskom i skojevskom rukovodstvu. Uporedo je formiran i Okružni komitet SKOJ-a. na Majevici su. bio je kao student u Zagrebu veoma aktivan u studentskom kulturno-umjetničkom društvu »Brazda«. također na osnovu odluka savjetovanja u Stolicama. n. Jankom Vasićem i Petrom Kaurinovićem iz Bukvika i ostalim aktivistima razvio živu političku aktivnost u 28 29 dr Zdravko Antonić. Džemilom Šarcem i ostalim poznatim naprednim bosansko-hercegovačkim studentima. U duhu odluka savjetovanja u Stolicama. Jelisijem Mitrovićem. U Posavinu je. str. radi pružanja pomoći. Rankom Šipkom. Druga majevička u Peljevama odnosno na Površnicama. Brčko i Majevicu . U oktobru 1941.d. Stevo Popović. Svetolik Gospić i Pero Čuskić. On je sa Simom Petrovićem.za Bijeljinu. Okružni komitet je rukovodio sa tri sreska komiteta . godine. (Džemil Šarac. Perom Simičevićem. formiran je Okružni komitet KPJ za Majevicu. sa preko 200 boraca.28 U ovaj bataljon je ušla. Sarajevo u revoluciji. Sekretar komiteta je postao Jusuf Jakupović Mrki. uputio Slobodana Jovanovića 29 . a članovi Albin Herljević. Srbo Gligorević. u kasnu jesen Okružni komitet KPJ. Tijesno je sarađivao sa Ivicom Mažarom. Borom Popovićem. član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Rato Dugonjić. Nikolom Simićem. sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a. rodom iz Bijeljine. Bijeljinska i Brčansko-ražljevačka četa. Poslije dolaska Bijeljinske čete iz Srbije. Zagom Umičević. te sa Nastom Nastićem. U štabu Brčansko-bijeljinskog bataljona nalazili su se komandant Mirko Filipović i politički komesar Stevo Perić. knj. 180). Krajem oktobra imao je četiri čete: Prvu i Drugu majevičku. U novembru 1941.Majevički NOP odred je kao jedinica takvog naziva formiran između 5. boravili Vaso Miskin. str. Slobodan Jovanović. Ilijom Katićem. 1. 320. sa sekretarom Tomislavom Ramljakom.

U četi je na formiranju bilo ukupno 34 boraca i starješina podijeljenih u tri desetine. Četvrta desetina u kojoj su se na30 Boro Popović. U decembru 1941. Jovika Simić. Mitar Lukić. Kaurinović. Kaurinović. Joco Čurčić i Andrija Stanković iz Obudovca. za vodnika Vukosav Simić. Nikola Simić. Osamnaestog decembra 1941. 166. Boro Popović. u sastav čete su ušli i Boško Zoranović. Te vijesti su dopirale do mnogih stanovnika posavskih sela. Ilija Vasić. 70.posavskim selima. u Donjem Žabaru u staji Dušana Pavlovića. Milorad R. Cvijanović. Kaurinović. Trivo B. 73 . Sreto Petrović Srbijanac. Predloženi su i izabrani za komandira Nikola Simić Učo. Miro Herljević. Vidović i Cvijetin S. Slobodan i Simo su najviše objašnjavali situaciju u drugim krajevima naše zemlje. koji se u putu priključio grupi) da formira Posavsku partizansku četu. knj. n. Savo Đ. Mihailo C. Gavro Stavrić iz Porebrice. Prva posavska partizanska četa. i naglašavali potrebu da i Posavci krenu u narodnooslobodilačku borbu. Slobodan Jovanović je u ime štaba Majevičkog NOP odreda pred strojem boraca saopštio da se formira Posavska partizanska četa. te Ilija Kaurinović Farkaš. u Posavinu je stigao sekretar Sreskog komiteta Pero Ćuskić u pratnji pet partizana iz Majevičkog NOP odreda (Živko Ćuskić. Pero Marković. koji je ujedno bio odgovoran i za agitaciju. Kaurinović. Istočna Bosna u NOB-u. za političkog komesara Slobodan Jovanović. Petar Đ.d. Vijesti iz nekoliko brojeva užičke »Borbe« i izvode iz drugih propagandnih materijala prekucao je Boro Popović. za zamjenika komandira Živko Ćuskić. str. Svaku noć su se održavali sastanci u zaseocima na kojima su učestvovale mnoge pristalice narodnooslobodilačke borbe. Đorđo Kaurinović. Petar S. za rukovodioca kulturno-prosvjetnog rada. koji su sa Perom Ćuskićem došli sa Majevice. 30 Pored njih i pet boraca. 1. Simo Žigić. Savo i Stevo Živković i Stevo Đuričić iz Gornjeg Žabara. Milan Lukić i Martin Milkić Nenad. str. Savo Lukić. za zamjenika političkog komesara Simo Petrović. Na formiranju čete u njenom stroju su takođe bili Pavle Gajić. Kaurinović iz Bukvika. Simo Jovanović i Jovo Arsenić koji su se izjasnili da su četnici i koji će uskoro otpasti i otići u izdaju. Cvjetko i Sailo Jeftić.

Muhamedom Sadikovićem. a uskoro je sa Simom Petrovićem i u pratnji Tome Kasapovića došao ilegalno u Bosanski Šamac. gdje je takođe održao sastanak sa grupom aktivista koji su prikupili 5 vojničkih pušaka i izvjesnu količinu municije. Ilija P. Kaurinović i Nikola Pantelić . Izjava Spasoja Ilinčića data decembra 1979. Ilija Pantelić. Kaurinović. 74 . Obudovcu. str. Brvniku. sada su formirani N 0 0 u Donjem i Gornjem Žabaru. gdje su se uključivali u borbe koje su tamo vođene. a sa Ozrenskim NOP odredom preko Anđelka Radića iz Zelinje. municiju i poruke. Pored ranije formiranog narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku. Veza sa Majevičkim NOP odredom išla je preko Milivoja Stojčevića Brzine iz Gornjeg Žabara. autoru. Rukovodioci čete i Nasto Nakić. Cvijetin Vasić. posredstvom dr Mustafe Mujbegovića i Age Hrustića i sa dobojskom organizacijom preko Đure Jukića. u jesen 1941. Aktivisti iz Gradačca ostali su jedno vrijeme bez veze sa partijskim rukovodstvom. Ilija Majdančević. i Pero Ćuskić su intenzivno radili po posavskim selima. n. Pisarima i drugim selima. a od polovine januara 1942. stvarajući narodnooslobodilačke odbore. Pokušali su. 31 32 33 Boro Popović.d. Komanda Posavske čete je po jednu desetinu rasporedila u Gornjem Žabaru. 83. Obudovcu i Donjem Žabaru. Svjetlost. Ilija Pejić. i preko Mehmedalije Tufekčića uspjeli uspostaviti vezu sa partijskom organizacijom u Slavonskom Brodu. 86-94.lazili Trivo P. Zoran Kerezović. bukvički ustanici su tri puta išli u Ražljevo prenoseći oružje. Trivun Zarić. 33 Partijskoj organizaciji u Brčkom znatnu pomoć pružio je Fadil Hadžiefendić koji je. po tom zadatku. U novembru i decembru. Slatini. opreme i sanitetskog materijala. str. Mehmedalija Tufekčić.ostala je u Bukviku pod vodstvom Naste Nakića i Petra Kaurinovića. godini. Janko Vasić. Kasnije je Mehmedalija Tufekčić. 32 Veza sa šamačkom grupom aktivista kasnije je išla preko Ivana Bumbulovića iz Brvnika. Gradačac u 1941. Pavle Zarić. uspostavio vezu i sa delegatom PK KPJ u Tuzli. Pero Pejić. Sarajevo. Crkvini. Te naoružane grupe ustanika iz Bukvika ostajale su po nekoliko dana u Ražljevu i Koreniti. 31 Slobodan Jovanović je odlazio u Gradačac gdje je uspostavio vezu sa grupom aktivista. 1975.

otpremljen u Jasenovac i Staru Gradišku gdje su takože doživjeli strašna mučenja.došao iz Tuzle. Da optuženi ne budu izvedeni pred Prijeki pokretni sud u Brčkom u čiju ustašku revnost i strogost nije vjerovala Kotarska oblast na čelu sa Montanijem i Župska redarstvena oblast u Slavonskom Brodu. a njegov predsjednik Karlo Katić i tužilac Emil Validžija stavljeni su na raspolaganje domobranstvu kao rezervni oficiri. U isto vrijeme je uhapšen i Alija Suljagić koji je angažovao domobranskog satnika Vodošek Jakova za saradnju sa NOP-om. oktobra 1942. Na Novu godinu 1941/1942. n. Ivice Đermanovića. Fehim Klebić i braća Đokić iz Grbavice. Sud je ukinut. pao je u ruke policije. Poslije niza intervencija rođaka i građana Brčkog i drugih mjesta. 39 preživjelih je dopremljeno u Zagreb pred Prijeki ustaški sud. Sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. nego su pošli u Ražljevo u sjedište Sreskog komiteta KPJ. Gotovo sav partijski i skojevski aktiv od oko 80 ljudi. a izveli su je odvažni skojevci Zaim Mušanović. a ostali su oslobođeni.d. 47 i Boro Popović n. našavši se opkoljen ustašama. među kojima i dr Abdulaha Bukvice. što je Ministarstvo pravosuđa i bogoštovnja NDH usvojilo. 79). izvršio je samoubistvo. Spašeni komunisti su preko Grbavice i Bukvika stigli u Gor. predložili su da se ukine Pokretni prijeki sud u Brčkom. U strašnim mukama u zatvoru su umrli Hasan Aganović i Pero Marjan. policija je u Brčkom sprovela veliku akciju hapšenja komunista i skojevaca. Uhapšeni su. Sud je trojicu članova grupe osudio na smrt. str. U tim logorima je ubijeno 12 omladinaca i omladinki iz ove grupe. str. Na intervenciju građana iz zatvora su pušteni mlađi od 16 godina. 75 .d. podvrgnuti strašnoj torturi koja po svojoj stravičnosti i surovosti premašuje ljudska shvatanja. ali se tu nisu dugo zadržavali. a drugi nisu mogli dugo doći do svijesti. Žabar. 34 Petog januara 1942. izvedena je akcija spasavanja iz zatvora Hasana Burića. u brčanskom zatvoru. po naređenju Ustaške nadzorne službe u februaru 1942. Hasana Trebinčevića Hakana i Safeta Salihodžića. Zijaha Salihodžića. Ponovnim 34 Akcijom je rukovodio sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. (Rifat Piskavica. Pedesetjedan uhapšeni aktivista je.

Zaplijenjeno je 38 pušaka 35 Arhiv VII. Ova desetina je kasnije dopratila Nastu Nakića na Majevicu na Okružno partijsko savjetovanje koje je održano 15. a u Bukviku je i dalje ostala desetina naoružanih ustanika da spriječi eventualni napad ustaša na selo i da služi kao veza između ustanika istočnog i zapadnog dijela brčanskog sreza. 2. Koncem januara 1942. reg. fond NDH. Simu. 167. 36 Arhiv VII. ' · 76 .ustašom. Pošto do ustaškog napada nije došlo.175. reg. Čelića. br. n. veliki župan Župe Posavje koji je pozvao ustanike da se vrate svojim kućama obećavajući im ličnu i imovinsku sigurnost. br. f. koji je pod prijetnjom ubistva naterao domobrane da se bore do kraja. f. k. 3. f. f. str. Peru i Savku Pantelić.2. 32. borac Posavske čete. U to vrijeme na terenu bukvičke opštine našao se i dr Vladimir Sabolić. kao odgovor na napad Bukvičke desetine izvršen 7. 37 Zajedno sa Brčanskom četom. Pantu. 36 Posavska četa se u Bukviku zadržala nekoliko dana. Posavska četa je učestvovala u nekoliko borbi sa ustašama koji su vršili ispade iz Brčkog. k. 16/1-10. februara borci Posavske čete učestvovali su u uspješnom napadu jedinica Majevičkog NOP odreda na neprijateljsku posadu u Miladijama koju je sačinjavalo 40 domobrana na čelu sa jednim oficirom . U Bukviku se zadržala nekoliko dana u očekivanju napada ustaša na Bukvik. godine u Jablanici. 33 Polovinom januara Posavska partizanska četa krenula je preko Srnica u Bukvik. Pajku. 37 Nikola Simić. godine Posavska četa je stigla u Ražljevo u sastav Bijeljinsko-brčanskog bataljona Majevičkog NOP odreda. br. januara 1942. Milku Kaurinović i Cvjetina Vasića. 34/1.č. a dva borca su lakše ranjena. U borbi je poginulo 23 domobrana i ustaša. reg. produžila je u Ražljevo sa nekoliko boraca iz Bukvika. fond NDH.zalaganjem kod najviših funkcionera ustaške države i ovoj trojici su smrtne kazne preinačene na vremenske. godine na oružničku postaju u Dubravama. 17. II 1942. br. Brezovog Polja i Koraja. Prethodno su ustaše uhapsile i odvele Janka i Panu Bašića. Već 10. Na strani partizana je poginuo Savo Lukić-Jeremić.2.. reg. 174. a 17 ih je zarobljeno.

Zbornik IV.Doboj. II 1942. ali su na licu mjesta našli samo zapaljenu zgradu. između Komarice i Kotorskog. ustaška i 12. fond NDH. zarobe i odvedu u logore mnoge ustanike i stanovništvo. 39 Ustanak na Ozrenu. Podnovlja. domobranska satnija iz Brčkog i legionari iz Čelića. 11. Trnjaka. oslobođenje Doboja. f. 306. odbace ustanike sa komunikacija. avgusta kada su mase ustanika krenule u napad i zauzele Doboj.Brod. izazvali su odmah intervenciju jakih snaga domobrana. Bosanskog Šamca. str. str. k. knj. 4. Ustaničke snage sa Ozrena povukle su se organizovano na planinu Ozren i rukovodstvo ustanka je prišlo sređivanju prilika i čvršćem organizovanju ustanika. Ustanak na Trebavi i Vučjaku. Ustanici sa jugozapadnog dijela Trebave su zauzeli žandarmerijsku stanicu u Osječanima i krenuli ka Doboju. 667-669 i dok. 279. br. Dervente. dok. dok. 174. a stanovnici Vranjaka i Koprivne su pored rušenja mostova i propusta postavili prepreke na putu Modriča . 280. trebavskim i vučjačkim selima započeo je 23. Modriče. nejedinstvenog i nedovoljno čvrstog ruko38 39 40 41 Izvještaj štaba Majevičkog odreda Glavnom štabu NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu od 18. Teslića i Zavidovića koje su poslije 4 dana borbi uspjele da povrate izgubljena mjesta. 1. 1. 41 Ustanak na Ozrenu i trebavskim i vučjačkim selima. uz željezničku prugu Brod . Božinaca. pobiju. knj. reg. knj.Doboj. 622-623.i 1 puškomitraljez.Derventa. Dugog Polja. Pored ostalih porušen je i most gvozdene konstrukcije u rasponu od 12 m. (Zbornik IV. str. 4. dok. Glogovca. 14. 53). str. Gračanice i Maglaja i presijecanje glavne bosanske komunikacije Sarajevo . 38 U pomoć napadnutoj posadi krenuli su 21. 621-622. Majevca i drugih vučjačkih sela krenuli na rušenje mostova i TT linija na cesti Modriča . ustaša i Nijemaca iz Bosanskog Broda. Arhiv VII. 40 Istovremeno su stanovnici Ritešića. Zbornik IV. kao i u mnogim selima na lijevoj strani Bosne doživio je neuspjeh zbog nedovoljne pripremljenosti. Odžaka. Gračanicu i Maglaj. 77 .

pa je nakon toga u zatvoru zadržano 19 ljudi za koje je dokazano da su na neki način učestvovali u ustanku. kada je uspostavila vezu i prebacila se na Ozren. f. Vojnoizdavački zavod. 44 U ovim četama je bilo omladinaca i iz posavskih sela. U Podnovlju je na zvjerski način pobijeno 40 lica. Ozrenski partizanski odred. od kojih se formirala četa sa komandirom Milošem Kupresom. 12. br. Oko stotinu stanovnika iz sela sa lijeve obale Bosne odvedeno je u Derventu i Brod. a ostali su pušteni kućama. Todor Vujasinović. str. n. 1962.d. duž 42 43 44 45 Arhiv VII. Ranije se zvao Drugi bataljon NOP odreda tuzlanske oblasti. 43 bio je pritisnut sa tri strane jakim neprijateljskim snagama koje su od svojih polazišta. Todor Vujasinović.174. reg. 78 . Oni koji su se predali ili bili uhvaćeni. fond NDH.vodstva. 60/2. 11. Sedmoro je upućeno na suđenje pred Prijeki pokretni sud. k. Arhiv VII. 53-58. Iz sela sa lijeve obale rijeke Bosne privedeno je 251 lice na saslušanje. Fond NDH. Vranjaka i Dugog Polja. sprovedeni su u logore u Doboj. predratni predsjednik opštine u Osječanima). U Gradačac je privedeno 276 osoba od kojih je 49 zadržano u zatvoru. Ustaški prijeki sud u Doboju osudio je na smrt 111 ustanika koji su strijeljani na Barama. 19/2. k. Do 10. a među njima Pero Bosić i Savo Radulović iz Gornje Slatine i Pero Šikanić i Boško Mitrović iz Brvnika. str. Među njima je bilo djece ispod 14 godina. Ozrenski NOP odred. br. Beograd. reg. 42 Jedna grupa od oko 30 ustanika. f. 43 U podnožju Ozrena. 51/6. koji je tada ustanovljen u Brčkom. su vršena trijažna saslušanja. i što su na njegovo čelo isplovili razni kapitulanti (kao što je Stevan Botić. pošto su rođeni na području kotara Gradačac. u selu Lipcu se slijedećih mjeseci okupilo oko 80 ljudi iz trebavskih sela. 50/2. koji su uskoro ponudili primirje okupatoru. Nešto kasnije se formirala i druga četa sa komandirom Nikolom Čelićem.174. Posljedice su bile strahovite. Na Pustari kod Modriče bilo je zatvoreno 255 seljaka iz Koprivne. koji je to ime dobio poslije Savjetovanja u Stolicama. IX 1941. 100. Modriču i Derventu. na čelu sa Ismetom Kapetanovićem i Milošem Kupresom povukla se u Trebavu i tu ostala do septembra 1941.

pa i na Majevici. (Arhiv VII. Ne pitajući nikoga. a od domobrana je poginulo 5 vojnika i 1 oficir.Olovo.Zavidovići. 79 . f. kao taoce. fodn NDH. godine pretres sela oko Koraja i dovela u Koraj 25 seljaka koje je našla kod svojih kuća. nastojali da što dublje prodru na slobodnu teritoriju Ozrena. Na Majevici je ipak došlo do sporazuma o zajedničkom napadu na neprijateljsko uporište u Koraju gdje su prethodno ustaše počinile zvjerstva prema srpskom stanovništvu. br.Tuzla i Zavidovići . sutradan je ustaški komesar i poznati koljač Burho Begić sa svojim ustašama izveo te ljude izvan naselja i na zvjerski način pobio. žena i djece iz Koraja. 46 Napad koji su 27. a ranjeno 12 vojnika iz jedinice koja je intervenisala poslije napada. izvršili partizani i četnici završio se katastrofalno u političkom smislu. 15/5). postojale. Organizatori četništva htjeli su da borbu protiv okupatora zamjene borbom protiv muslimanskog i hrvatskog stanovništva. pljačku i paljevinu imovine seljaka Muslimana. Doboj .MJERE I AKCIJE OKUPATORA I KVISLINGA U jesen 1941. četnici su svoje oružje usmjerili protiv nedužnog stanovništva i otpočeli pokolj žena i djece. GODINE . Po pitanju odnosa ustanika prema muslimanskom i hrvatskom stanovništvu i odnosa prema oku46 47 Treća domobranska satnija izvršila je 22. Naime. Partizani su pored krupnih razilaženja pokušavali da uspostave vojničku saradnju sa tim četničkim jedinicama radi zajedničkih akcija protiv okupatora i ustaša. Odred je i pored toga svakodnevno. reg. Istoga dana je opljačkao stanovnike Bobetinog Brda i dotjerao opljačkana goveda. u nekim su dijelovima istočne Bosne. u oktobru i novembru 1941. pored partizanskih. mostove i pute ve. XI 1941. 174. Zbog ovih postupaka komandir oružničke postaje Sulejman Sijerčić žalio se kotarskoj oblasti u Brčkom. Tada je stradalo oko 300 ljudi. koji su podsticali i organizovali zločine. k. 2. napadao na uporišta neprijatelja na tim komunikacijama i rušio željezničke pruge. i neke četničke jedinice.željezničkih pruga Doboj . XI 1941. Uslijed otpora četničkih oficira i podoficira koji su po naređenju Draže Mihailovića došli iz Srbije do saradnje je teško dolazilo. TEŠKOĆE U RAZVOJU NOP-a 1942. ali ona nije poduzela mjere da se Begić onemogući. 47 Tu je na licu mjesta izbio sukob između partizana i četnika i njihovih oficira.

pa su 20. početkom marta 1942. na čelu sa Ivanom Markovićem Ircem i Fadilom Jahićem Špancem. Istočna Bosna u NOB. Tom prilikom izginuli su gotovo svi članovi štaba Majevičkog NOP odreda. knj! 1. Slobodan Jovanović koji je neposredno prije tog događaja predao dužnost komesara Posavske čete Simi Petroviću i došao na dužnost u Štab odreda i dr Mustafa Mujebegović. dok. izvršili podmukli napad na štab Majevičkog odreda u Vukosavcima. ljekar u Odredu. ali uvidjevši da će to ići veoma teško. Odsječeni od ostalih jedinica odreda krenuli su prvo svi u Posavinu. članom tog komiteta vratila se na prostoriju istočnog dijela brčanskog sreza (Ražljevo-Bukovica-Korenita). i Stevom Popovićem. koji se nije očekivao. Poginuli su i Pero Ćuskić. u Posavinu. domobranske i oružničke posade nalazile su se skoro u svakom selu i raskršću. oko 50 boraca u Semberiju. četnici su počeli kontaktirati sa okupato49 « " z ^ i i i k IV. Semberiju i Posavinu. 14.patoru sa kojim su četnici počeli uspostavljati kontakte došlo je do daljeg zaoštravanja odnosa između partizana i četnika. Kriza ustanka istočne Bosne. 384. Cglješa Daniiović. str. Kada su partizanske čete saznale šta se dogodilo. Jedna sa Jusufom Jakupovićem Mrkim. 48 Četnici nisu mogli naći pristalice i pomagače u četama Majevičkog NOP odreda u kojima se nalazilo oko 400 boraca vjernih narodnooslobodilačkoj borbi. 53. član Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i sekretar Sreskog komiteta za brčanski srez. i 402. U to vrijeme. U Ražljevu se našla jedna grupa partijsko-političkih aktivista i boraca iz brčanskog sreza. str. sekretarom Okružnog komiteta KPJ za Majevicu. a ostatak se našao u Ražljevu i okolnim selima. pa su dijelili sudbinu tih jedinica. završio se nepovoljno po Majevički NOP odred. knj. preduzele su odmah odlučan napad na četnike. prilike u Posavini su bile izuzetno teške za partizane. Borba sa koncentrisanim neprijateljskim snagama i podmukao napad četnika Đure Bižića. 49 Borci Posavske čete su u toku borbe bili upućivani po zadacima u pojedine čete. u kojoj su se nalazili Posavci i Brčaci. februara 1942. Brojne ustaške. a druga grupa. podijelili su se u dvije grupe. pa se njegova glavnina od oko 250 boraca prebacila na prostor Birča. 4. 80 .

U Brčko su došli da ih saslušavaju zamjenik ravnatelja Župske redarstvene oblasti dr Ivo Gromes i sam veliki župan dr Vladimir Sabolić. Boro Popović. reg. Živko Ćuskić. 51 Pored toga.d.pjegavi tifus. 2. Izmučeni teškom bolešću bili su nemoćni da se odupru neprijatelju. Posavina i Trebava u NOB-u. Iako su imali podršku mnogih ljudi privrženih NOP-u. 174. 52 Borci Posavske čete koji su izbjegli četnički udar na Majevici i ustaško-oružničku hajku u Posavini. U vezi njihovih iskaza niko nije uhapšen u Brčkom i okolini. marta u Gornjem Žabaru. Istočna Bosna u NOB-u. Dušan Pavlović. u Brčkom. vidjevši da je opkoljen oružnicima. odvedeno je u logore oko 50 aktivista. 47 i 76. bolesni od tifusa i iznemogli uhvaćeni Simo Petrović i Mustafa Šehović.rom. str. a narod je bio zaplašen. članovi KPJ. 135-137. 81 . pa su u neravnopravnoj borbi poginuli. Sutradan je. U Obudovcu su 18. Safet Salihodžić i Ratko Vujinović zarobljeni su 30. n. koje trebavski četnici na prevaru hvataju i ubijaju. Pod pritiskom četnika Cvijetina Todića. u drugom dijelu Gornjeg Žabara. Tako je grupa koja je poslije četničkog puča u Vukosavcima došla u Posavinu. a policija nije došla do podataka o novim dokazima protiv uhapšene grupe skojevaca i to je bio jedan od razloga što su oni kasnije oslobođeni na suđenju pred Prijekim pokretnim sudom (Arhiv VII. posavski i brčanski aktivisti nalazili su se u beznadežnoj situaciji. br. sproveli u zatvor Kotarske oblasti u Brčkom gdje su ih saslušavali više od mjesec dana. Jelisija Mitrović i Pero Simićević. Nasto Nakić i drugovi su se dobro držali pred policijom. fond NDH. k. što je za NOP u Posavini predstavljalo nenadoknadiv gubitak. u Gornjem Žabaru opkolili oružnici. Iz Zagreba su takođe dolazili isljednici da ih saslušavaju o njihovim vezama sa grupom skojevaca koji su uhapšeni u januaru 1942. Hasana Trebinjčevića i Svetu Petrovića Srbijanca. Boro Popović. str. bila za mjesec dana uglavnom razbijena. marta. među kojima i Ilija Katić. 179. IV 1942. Istovremeno ih je napala strašna i teška bolest . U istom pravcu su krenuli kasnije i Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić. Njih su krajem marta 1942. f. zamjenik komandira Posavske čete.50 Meho Ahmetović. godine upućuju na Trebavu Mustafu Sinanagića. knj. sklonili su se na teren Posavskog četničkog bataljona i tu politički djelovali. 5. go50 51 52 Nastu Nakića i drugove oružnici su 1. a tada su se nalazili u logorima Jasenovac i Gradiška. Pokušavajući da stupe u vezu sa ozrenskim partizanima oni u martu 1942. oduzeo sebi život. Nasto Nakić. u ljeto 1942.

Ozrenski odred je raspolagao samo sa 5 bataljona sa oko 1200 boraca. Aktivisti iz Bukvika uspjeli su da krajem avgusta 1942. 76. neki se predali. Poslije ofanzive četnički elementi su se jače povezali sa svojim istomišljenicima na Trebavi i u srednjoj Bosni. u kojoj je učestvovalo 9 njemačkih i 12 ustaško-domobranskih pješadijskih bataljona i 4 artiljerijska diviziona sa oko 17 hiljada vojnika.dine morali su napustiti Krečane i prijeći u Bukvik. 2. Mišo Lekovič. februara neprijatelj je preduzeo veliku ofanzivu protiv Ozrenskog NOP odreda. Poslije druge neprijateljske ofanzive. sa Ozrena su se na Trebavu prebacile dvije grupe ustanika. koja je uskoro dobila četničko obilježje. januara do 4. knj. str. Vojno djelo 1962. 82 . Njemačka ofanziva na istočnu Bosnu. Ahmed Đonlagič. Četnici su nastojali da svoj uticaj učvrste propagandom o dolasku Nedićevih trupa u istočnu Bosnu i o priključenju te oblasti okupiranoj Srbiji. Njihov uticaj među pripadnicima Posavskog četničkog bataljona je bio očigledan. januar-februar 1942. Istočna Bosna u NOB-u. što se kasnije vidjelo na Maleševcima. 146-151. i počeli dogovore o zajedničkom dejstvu protiv partizana. Borbe su vođene pod izuzetno teškim vremenskim uslovima. jedna pod komandom Milana Sojića. str. Poslije četničkog napada na štab Majevičkog NOP odreda (20. Bukvičane odvoje od trebavskih četnika i formiraju četnički bataljon u Bukviku koji je. 54 Međutim. 53 54 Edhem Čamo. Neprijatelj je imao oko 400 vojnika izbačenih iz stroja. izuzev komandanta i nekih ljudi oko njega. ofanziva je ostavila mnoge posljedice koje će biti sudbonosne za odred. bio skoro u potpunosti pod uticajem partijske organizacije Posavine. sa zadatkom da rade na razbijanju partizanskih jedinica i da oforme čis£o četničke jedinice.) na Trebavu i preko Trebave u srednju Bosnu došlo je više četničkih oficira koje je uputio Draža Mihailović. II 1942. 53 U vremenu od 29. Sedam dana poslije ofanzive odred je ponovo zaposjeo svoju teritoriju. kada se većina boraca tog bataljona vratila sa marša. Gradačac i njegova okolina u NOB-u. a neki prešli u partizane.

Mehmed Mujbegović. Miloš Petrović. te Hamid Mazalović i Mehmedalija Tufekčić. Prikupljeno je oko 10 vagona namirnica koje su se sukcesivno prebacivale preko Spreče. koji će uskoro postati glavni četnički komandanti na Trebavi. i zalaže se za nastavljanje borbe protiv okupatora. Nikola Grulović i Đorđe Simić. Na Trebavu dolazi i komandant Ozrenskog NOP odreda. U grupi su bili Šefko Avdić. učitelj Petar Borota i pop Dimitrije Stefanović. Tarevaca i Gradačca. Mihajlo Mikić. Ubijeni su: Luka Mihajlović.a druga pod rukovodstvom Nikole Čelića i Novaka Mrkonjića. n. a prisutni. U Paležnici je održan sastanak u štabu Milana Sojića. Poslije strahovitog mučenja. Uroš Nastić. skočilo u hladnu Bosnu i spasio život. Teufik Sofić.d. Poslije nekoliko dana boravka na Trebavi. Miloš Nikolić. kome su dva zatvorenika podlegla. ostale su po noći poveli na most na rijeci Bosni. Dušan Starćević. Mihajlo Nikolić. gdje su ih ubili i bacili u rijeku. Ratko Terzić i Slavko Stanišić. On objašnjava narodu trenutnu političku situaciju. Mitar Filipović. Milan Ilić Sićo. svađali su se između sebe o pravu prvenstva. pa je na Trebavi organizovana akcija za prikupljanje hrane. Muharem Spahić. na kome su prisustvovali pop Savo Božić. Majo Elazar. koja je zadržala partizansku orijentaciju. odjeće i obuće. 274-276. Sveto Nastić. 55 U martu na Trebavu dolazi jedna jedinica Ozrenskog NOP odreda od oko 150 boraca. Hasan Mešanović. Ferid Širbegović. Miloš Radovanović. a spasili su se: Čedo Nikolić. Šest uhapšenih se otelo. pod komandom Vojina Panića. 83 . str. Jusuf Bungur. Avdo Mujbegović. Edhem Mujbegović. U to vrijeme nametao se problem ishrane boraca i izbjeglog naroda na Ozrenu. Vujasinović im je govorio o potrebi jedinstva ustanika i o izdaji četnika. Početkom marta izašla je na Trebavu grupa aktivista NOP-a iz Modriče. zbog prijetnji četničkih elemenata da neće u svojoj sredini trpjeti Muslimane. Na Ozren je tada stigao i Ahmet Durić iz Gračanice. Zdravko Lukić Brčak.) ustaše u Modriči hapse grupu od 16 ljudi za koje su smatrali da su povezani sa ustanicima.56 Iz Tarevaca je takođe uhap36 Tošo Vujasinović. U to vrijeme (24. ovi aktivisti pošli su na Ozren. Sa grupom Čelića i Mrkonjića pošli su na politički rad na Trebavu Ismet Kapetanović. Tošo Vujasinović. III 1942.

godine. 114—116. Gradačac četrdesetprve. Odmah poslije pučeva i napada na partizanske štabove i ubijanja komunista. Uskoro je izdata Pavelićeva direktiva od 13. slobodu kretanja. aprila 1942. 84 . U potpisanom ugovoru četnici priznaju NDH kao svoju državu. Za uzvrat četnici dobijaju pravo organizacije svoje vlasti na teritoriji koju drže. materijalnu nadoknadu porodicama poginulih četnika. Prvi ugovor između političkih i vojnih predstavnika NDH i četnika potpisan je 28. dodjeljivanja nagrada i odlikovanja onima koji se istaknu u borbi protiv partizana. četnički rukovodioci su učestali sa kontaktima i razgovorima sa predstavnicima vojske i vlasti NDH. Oslobođenje Sarajevo. str. Petokraka zvijezda se jedino mogla vidjeti u partizanskom bataljonu u Kostajnici. prekidaju neprijateljstva sa NDH. NOP odreda u Čečavi 17. Ta obaveza podrazumijeva stavljanje četničkih jedinica pod komandu oružanih snaga NDH. godine. zapošljavanja 57 Mehmedalija Tufekčić. izražavaju lojalnost Paveliću. 57 Veze i saradnja Cvijetina Todića na Ozrenu i Save Božića na Trebavi sa četnicima Rade Radića u srednjoj Bosni bile su neposredne. uglavnom onih koji su ranije bili zatvoreni u Gradačcu. U martu 1942. maja 1942. a u ime četnika sa Trebave Savo Božić. Đoko Milošević i Petar Arnautović. obavezuju se na dobrovoljnu saradnju sa oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana. Branko Stakić i Cvijetin Đurić. snabdijevanja municijom iz magacima NDH. pri čemu će lokalni četnički komandanti komandovati svojim jedinicama. godine u Lipcu kod Doboja. aprila. Tako su četnici Cvijetina Todića napali na Štab Ozrenskog NOP odreda i na Prvi istočnobosanski udarni bataljon 18. 1981. maja 1942. a četnici Rade Radića na Četvrti bataljon 4. U ime četnika sa Ozrena ugovor su potpisali Cvijetin Todić. Drugo dopunjeno izdanje.šeno nekoliko ljudi. što se vidi i po akcijama koje su sinhronizovano izveli. godine četnici su na Trebavi bili gospodari situacije. dok su svi ostali nosili kokarde. kojom su propisana uputstva za pregovore sa četničkim komandantima. liječenja ranjenih četnika u borbi protiv partizana u domobranskim bolnicama.

a sa juga isključno Kostajnica i Stanić Rijeka. maja 1942. str. f. Okupator. da stvore 58 59 60 Arhiv VII. sa svojim sistemom nacionalnog ugnjetavanja i socijalnog izrabljivanja. kaže da sa komunistima i partizanima ne smije biti nikakve saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije. 60/2 i Zbornik XIV. str. godine došlo do sklapanja ugovora o primirju između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata na Majevici. a četnici se jedino bore za kralja i otadžbinu. Skugrić. 8. br. Istočna Bosna u NOB-u.i snabdijevanja u gradovima koje drže vlasti NDH. Donji Skipovac. između ostalog. dok.8. Podaci o ustaško-četničkoj sprezi. 411-412. godine. 1. G. 60/5-6.174. decembra 1941. Osnova te politike je bila . Gornja Zelinja. str.59 Aneksom ugovora od 9. juna 1942. I. i D. fond NDH. 20. ali u borbi protiv jedinica NOV i POJ bili su uvijek zajedno. 85 . Ahmet Đonlagić. na Ilidži kod Gradačca je održan sastanak predstavnika vlasti NDH iz Gradačca i četničkih predstavnika na kojem su se sporazumjeli o načinu sprovođenja u djelo sporazuma sklopljenog u Lipcu. Njemački okupator se oslanjao od tada na ustašku vlast i na četnike. sa sjevera isključno Tarevci. k. jula 1942. 276-280. reg. sa istoka isključno Rajska. Lukavica.58 Teritorija Trebavskog četničkog odreda ugovorom je ograničena granicama koje čine: sa zapada rijeka Bosna. predviđeno je da četnici prekinu neprijateljstva protiv njemačkih i italijanskih snaga. f. 60 Zatim je 30. knj. dok. ali i jedan najvažniji zajednički cilj . 541-542. knj. Poslije ovih sporazuma bilo je i dalje sukoba i ubistava pojedinaca i manjih grupa između četnika i ustaša.borbu protiv NOP-a i njegovo uništenje. dajući podršku i jednim i drugim.postati saveznik onoga koji u datom trenutku najviše obećava i čini da poslije rata ponovo dođe na vlast velikosrpska buržoazija na čelu sa monarhijom. Zbornik XIV. Arhiv VII. Četništvo je bilo vojska velikosrpske buržoazije koje je djelovalo u duhu ideologije i politike te buržoazije. Ciljevi četničkog pokreta najbolje se razaznaju iz direktive Draže Mihailovića potčinjenim komandantima. 1. fond NDH. knj. Simići. br. od ušća Spreče do sela Tarevci. u kojoj se. Krečane.89.174. 3. ustaše i četnici su imali svoje posebne ciljeve. reg. Kroz šest dana. k. 117.

U posavska sela se spuštaju četnici sa Trebave i organizuju svoje čete i bataljone. na teritorijalnom principu. Dalmaciju. rezervni major Muhamed Hadžiefendić. pa su neki vodeći predstavnici muslimanske buržoazije u sporazumu sa Nijemcima. formirali. počeli sakupljati ljudstvo od koje je formirana po zlu poznata 13. U jesen 1942. godine u Tuzli poznati pristalica Nijemaca bolesno ambiciozni trgovac. u narodu zvane legija. Organizovanje DOMDO pukovnije započeo je 1941. Ta vojska se ubrzo počela raslojavati i osipati. dolazi do formiranja jedinica Domobranske dobrovoljačke pukovnije (DOMDO).000 obveznika. Kordun i Baniju. Od ostatka razbijene DOMDO pukovnije Nijemci su u zimu 1943/44. Kada su četnici sklopili sporazum sa ustaškim vlastima. godine oružničke postaje postepeno se povlače i iz srpskih posavskih sela pod pritiskom brojnih četničkih jedinica. U podtrebavskim i podmajevičkim selima sa muslimanskim stanovništvom i u gradovima. i proljeće 1943.ponovo Kraljevinu Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju koja će biti etnički jednonacionalna i obuhvatiti pored Srbije. jedinice tzv. knj. u proljeće 1942.500 vojnika narasla na oko 20. 456. Liku. u proljeće 1943. 4. Međutim. 86 . Zbornik III. iz kojih će biti istrijebljeni Muslimani i Hrvati. a postojalo je i određeno rivalstvo među njihovim komandantima. još Bosnu i Hercegovinu. Stvaranje legije se pravdalo tobožnom potrebom za zaštitu muslimanskih naselja od četnika. U prvo vrijeme je počela sa stvaranjem jedinica DOMDO pukovnije. Muslimanska buržoazija je željela da ima svoju vojsku kada se bude odlučivalo o sudbini Bosne i Hercegovine. SS divizija Handžar. mnoge jedinice DOMDO pukovnije su zajedno sa njima učestvovale u borbi protiv partizana. svi su oni u početku krili od naroda da su potpisali sporazume sa okupatorom i ustaškom državom. godine. 61 Iako im je ideološka platforma bila jedinstvena. str. koja je od predviđenih 3. među četnicima su postojale razlike u pogledu saradnje sa okupatorom i ustašama. Crne Gore i Vojvodine.

brigade na Trebavu je iznenadio četnike i organe vlasti NDH i presjekao u korijenu tvrdnje njihove propagande da su partizani u istočnoj Bosni razbijeni i da se partizanske jedinice nalaze u rasulu. koje je bilo suprotno od 62 Uglješa Danilović. njihova organizacija. Kada je brigada 29. septembra stigla u Zelinju. a naročito disciplina i primjerno ponašanje boraca prema narodu i njegovoj imovini ostavili su povoljan utisak na trebavske seljake. Univerzal. koncem septembra 1942. istočnobosanske brigade na Trebavu. OŽIVLJAVANJE AKTIVNOSTI NOP-a Oživljavanju aktivnosti NOP-a. 169-170. str. 62 Dolazak 6. Načelnik štaba četničkog Trebavskog odreda Petar Arnautović koji je i ranije činio usluge aktivistima NOP-a bio je iskreniji. Na osnovu ovih podataka Operativni štab za istočnu Bosnu je donio odluku da se Brigada vrati na Majevicu. u Štab Trebavskog četničkog odreda u Tolisi pošli su Uglješa Danilovič i Tošo Vujasinovič koji su od ranije poznavali većinu članova štaba četničkog Trebavskog odreda.bosanskih planinaca koje su u narodu nazvane zeleni kadar. Semberija u NOB i socijalističkoj revoluciji. 1980. na terenu Posavine i Trebave je doprinio dolazak 6. Komandant odreda pop Savo Božić uvjeravao je partizanske predstavnike da Brigada treba što prije da napusti Trebavu. On je Uglješi Daniloviću rekao da u centralnoj Bosni nema partizanskih snaga. Brigada je pošla preko Trebave u srednju Bosnu sa namjerom da uhvati kontakt sa krajiškim jedinicama za koje je smatrala da se tamo nalaze. 87 . Bitka na Maleševcima. brojnost i naoružanje. Vijest o njihovom držanju i ponašanju. 3. Na prostoru Trebave i Posavine najviše ih je bilo u rejonu Gračanice pod komandom Ibrahima Pjanića. knj. Tuzla. Pojava partizana. jer će zbog njenog prisustva doći do intervencije njemačkih i ustaških snaga i četnika Cvijetina Todića sa Ozrena. da se tamo nalaze znatne četničke snage i jaki garnizoni okupatorskih ustaških i domobranskih snaga i da bi put preko te teritorije do Bosanske krajine bio vrlo rizičan. godine.

Štaba 6. gdje su sa sremskim partizanima izveli nekoliko uspješnih akcija.Tuzla presječen. novembra. i 3. bataljon 6. Čak su i seljaci koji su bili uz četnike. Drugi cilj napada bila je domobranska posada u Loparama koja je zarobljena. oktobra. Istočna Bosna u NOB. javno ukazivali na razliku u ponašanju četnika i partizana. kada je do koljena potučen jedan bataljon njemačke 718. a emisar Draže Mihailovića na Majevici. istočnobosanske brigade i Sremskog NOP odreda na Majevici prinudili su njemačku komandu u Tuzli da odmah reaguje. brigade i štabova bataljona na kojem je dogovoreno da brigada pređe u Semberiju. preko Save. pa po63 Vojo Iiić. 88 . ona je stekla poštovanje kod stanovništva i istovremeno ulila nadu pristalicama NOP-a da dolaze za njih bolji dani. U trećoj akciji razbijeni su četnici u Jasenici i Kiseljaku.63 Preko Dragaljevca i Čađavice istočnobosanski i sremski partizani stigli su 8. u zaseoku Perići (Špionica). ustaše i domobrane. str. održan je sastanak Operativnog štaba za istočnu Bosnu. knj. i da se oni postupno razbiju i unište. godine u Trnovu. gdje su razbijeni. a put Brčko . od Šekovića preko Majevice do Srema i natrag. Uspjesi 6. ojačana vrati u istočnu Bosnu i povede odlučnu borbu sa ustašama i četnicima.četničkog. 679-698. disciplinom i primjernim odnosom prema narodu. Uskoro. Prva akcija usmjerena je na Račićeve četnike u Tavni. bataljon je ostao u Trnovi) prešli su u Srem. gdje je odlučeno da se odmah krene u napad na četnike. kapetan Dragoslav Račić je pobjegao sa pratnjom preko Drine. divizije. u noći između 5. noću između 4. 1. oktobra 1942. i 6. a i susjednih oblasti. a odatle u Srem gdje treba da se poveže sa sremskim partizanima. Ljudi su se počeli uvjeravati da su partizani drugačija vojska od ostalih koje su poznavali. Svojom borbenošću. Šesta brigada je bila prva partizanska jedinica koju su ova sela vidjela. Poslije jednomjesečnog boravka u Sremu brigada se sa sremskim partizanskim bataljonima prebacila. Po povratku sa Trebave. brigade (2. od kojih je najznačajina ona koja se odvijala na Filipovom putu 14. i 5. oktobra 1. za kratko vrijeme je doprla u mnoga sela Trebave i Posavine.

89 . f. Taslidžić je poruku stavio u bure od rakije i bezbijedno je prenio u Brčko. pa je donio odluku da jednovremenim udarom sa tri pravca. a iz Vražića. odlučila je da izvrši koncentraciju četnika sa Trebave. kod autora). Gradačca. Štab 6. Bukvika. Nekoliko stotina četnika krenulo je sa Krečana i 21. Već u Vujičićima iz bataljona je izostalo dvadesetak Bukvičana. gdje su zanoćili slijedećeg dana. k.8. 175.Srnice prema Majevici64. bataljona 6. u susret Brčanskom četničkom bataljonu koji se pod komandom Jove Prnjatovića. brigade koji ga je napao i zarobio 70 četnika. Iz Trebavskog četničkog odreda. koji je zadužio skojevca Esada Taslidžića da je odnese u Brčko. uz sadejstvo domobranskih i ustaških jedinica. fond NDH. Već na prvom konačištu. po naređenju popa Dimitrija Stefanovića krenuo sa njima Bukvički četnički bataljon u kojem su aktivisti NOP-a imali snažan uticaj. br. morao vratiti u Bukvik. 63 i od štaba svog 2. nalazio u rejonu Ražljeva. Poruku Edhema Čeme o namjerama četnika donio je iz Skugrića Đorđo Mikičić do sekretara partijske ćelije u Gradačcu Teufika Imamovića. iz kolone je izašlo još oko 80 Bukvičana. a istovremeno sa romanijskim i radavskim četnicima razbije i uništi Birčanski NOP odred.što nije imala na raspolaganju dovoljno vlastitih snaga. ostavši bez svoje vojske. kod autora). svim snagama. (Izjava Teufika Imamovića. pa se i sam komandant tog bataljona Vladimir Mičić. od aktivista NOP-a iz Brčkog. u noći 22/23. Vučjaka i iz Posavine i Semberije na Majevicu i sa njima. 15. novembra prošlo zapadnom stranom Gradačca i uputilo se cestom Gradačac . iznenadno napadne četnike na njihovoj koncentracijskoj 64 65 Arhiv VII. (Izjava Pavla Zarića. reg. novembra posavski četnički bataljon je iznenađen od 2. bataljona. Tuzle. istočnobosanske brigade primio je informacije o pokretu četnika ka koncentracijskoj prostoriji Maleševci Bogutovo Selo. u selu Humcima. razbije partizane na Majevici. Detaljne podatke o pristiglim četnicima u Bukvik na putu za Majevicu dao je Petru Kaurinoviću Vukosav Simić. Zajedno sa Pavlom Zarićem oni su te podatke pretočili u iscrpan izvještaj koji je Pavle Sekulić pješke preko Zovika. Majevice. Ozrena. Vražića i Lukavice odnio u Majevicu. Iz Bukvika je. koji se sam našao na Birču. kao prethodnica za pohod na Majevicu određen je Posavski bataljon pod komandom popa Dimitrija Stefanovića.

67 Da bi pred narodom popravili utisak o svojoj vojničkoj snazi. Vlasti NDH u Brčkom su izvještavale svoje pretpostavljene da predviđaju eventualno napad partizana na Brčko. 54. a sigurno na Čelić i Koraj. k. 66 Kakvu je pometnju izazvao poraz četnika na Maleševcima svjedoči i to da je oko 50 četnika u ritama moralo proći kroz Brčko. fond NDH. stvaranje novog. a među njima i komandanti Đuro Bižić. br. 175. u zoru 28. reg. f. br. U četničkim. 67 Arhiv VII. Ona je omogućila veći priliv novih boraca u partizanske jedinice. drugog po redu Majevičkog NOP odreda. obnavljanje. f. domobranskim i DOMDO jedinicama i organima vlasti NDH inicirala je i ubrzala proces diferencijacije. 35 i 38. Oko 40 zarobljenih četnika. fond NDH.prostoriji. f. godine napali oružničku posadu u Srnicama i ubili 15 oružnika i 16 seljaka. većinom rodom sa Vučjaka i Posavine. 90 . 175. novembra 1942. k. 68 Partizanska pobjeda nad četnicima na Maleševcima zadala je takav udarac četničkom pokretu u istočnoj Bosni da se on više nikada nije oporavio. XII 1942. reg. da je oko 30 ranjenih četnika liječeno u brčanskoj bolnici i da je četnički komandant Pavle Gajić molio zapovjednika oružničke postaje da sa svojim četnicima prođe kroz Koraj. Poginulo je i ranjeno oko 250 četnika. 68 Arhiv VII. reg. Zarobljeni četnici su morali položiti zakletvu da više neće učestvovati u borbi protiv partizana. 34. Dimitrije Stefanovič i drugi. naočigled stanovništva. širenje i učvršćivanje partijskih organizacija na terenu i formiranje narodnooslobodilačkih odbora tamo gdje do tada nisu postojali. br.9. 175. Kod stanovništva sjeveroistočne Bosne stvarala je uvjerenje da su partizani ona snaga koja će preovladati i da kolebanju na koju će se stranu opredijeliti sve manje ima mjesta. godine. prije nego što se oni razviju za napad i usklade svoja dejstva sa okolnim domobranskim i ustaškim garnizonima.9. k. «> Arhiv VII. Istovremenim napadom 7 partizanskih bataljona. 2. 39. četnici su poslije poraza na Majevici. fond NDH. ostali su u partizanima. četnici su razbijeni.9. Jovo Prnjatovič. na utvrđene položaje na Mramorku. Četnički poraz je odjeknuo u svim mjestima i selima sjeveroistočne Bosne.

Orhan Topčić. godine. Milivoje Stojčević Brzina i Ivan Bumbulo69 Edhem Čamo. a u Miloševcu Trivo Dakanović. Sakib Hamidović i Ahmet Beširević. pa su na osnovu toga odlučili. Mustafa Jašarević. 77-78. str. U Modriči su u to vrijeme aktivno radili za NOP Pero Kovačević. pridružio Slobodan Janković. Petar Kaurinović.č. Boro Popović. godine oformljena je ćelija KPJ u Gradačcu u koju su ušli Teufik Imamović (sekretar). Čamo se odmah povezao sa Milošem Tolpom i Feridom Širbegovićem. članovima KPJ. Njima se u decembru 1942. Po dolasku na Trebavu Edhem Čamo se smjestio u selo Gornji Skugrić u kući Mihaila Novakovića odakle je mogao kontaktirati sa pristalicama NOP-a u modričkoj. Šihabudin Moranjak i Šefik Dulić. Ilija Vasić. godine. 69 Mjesec dana nakon toga oformljen je u Gradačcu i aktiv SKOJ-a u kojem su bili Esad Taslidžić. krajem septembra 1942. Sakib Mehmedović. da na sektor Trebave pođe Edhem Čamo. Nikola Simić. u Dugom Polju Nedo Krekić. Oni su činili jezgro i rukovodeći aktiv pri stvaranju partijske i skojevske organizacije na Trebavi. bosansko-šamačkoj i odžačkoj opštini i preko aktivista NOP-a u selima istočne Posavine sa partijskim radnicima na Majevici i Brčkom. On je uskoro u Skugriću formirao partijsku organizaciju u koju su pored njega. n. U istočnom dijelu Posavine. Đorđo Mikičić i Midhat Muradbegović. u jesen 1942. Enver H u m o i Jovan Radovanović. gradačačkoj. Mika Stanković. po svom dolasku iz Srbije. koji je ranije postao član KPJ. Tolpe i Širbegovića ušli Panto Nikolić. a nešto kasnije i Kemal Halilović. Savo i Stevo Živković. 91 . Hakija Raljević i Mehmedalija Abdulhamidović. u Podnovlju Mile Dejanović Buna.Po povratku sa Trebave članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva ocijenili su da postoje povoljni uslovi za partijsko-politički rad na Trebavi i u Posavini. Pored njih radilo je na konkretnim zadacima NOP-a više drugova i drugarica. Polovinom oktobra 1942.

d. Polovinom decembra 1942. članoni Sreskog komiteta za Brčko koji im je dao zadatke za dalji rad u Posavini. Petar Kaurinović i Milivoje Stojčević pošli su u Ražljevo da se jave partijskom rukovodstvu za Majevicu. Tamo su ostali mjesec dana u sastavu partizanske čete Đorđe Đojića.vić razvijaju veliku političku aktivnost koja je usmjerena na raskrinkavanje politike i prakse četnika i ukazivanje na ciljeve NOP-a i borbu NOV i POJ za oslobođenje zemlje od okupatora i njegovih pomagača. Savo i Stevo Živković. Ilija Vasić. četnici Pavla Gajića su se raširili po posavskim selima.Tuzla u Birač. majevičkog NOP odreda i sremskih partizanskih bataljona. n. bio je 1941. vraćaju se na svoj teren. u januaru 1943. U januaru 1942. Boru Popovića i Radisava Milanovića koji su po zadatku pošli sa propagandnim materijalom u sela oko Bosanskog Samca. a zatim se prebacio u Slavoniju. 92 . str. Polovinom januara 1943. godine se prebacio na Trebavu i učestvovao u borbama na Vučjaku u avgustu 1942. Krajem 1942. Brvniku i Bosanskom Samcu. Ljubo Antić i Stevo Lazić. četnici Pavla Gajića uhapsili su na prevaru. i na okupljanju. 71 Pošto su mnogi lju70 71 Boro Popović. Pored ostalih. Tada su kandidovani za članstvo KPJ Stojan Bumbulović. Istovremeno je stigla vijest da su na slobodnu teritoriju Birča prodrli četnici sa Romanije i Radave. da pljačkaju i vrše nasilje nad narodom. Radisav Milanović. nastojeći da terorom zaplaše stanovnike da ne pomažu partizane. rodom iz okoline Odžaka. sa ciljem da opkoli i uništi jedinice 6. Na Majevici su ostale malobrojne partizanske snage. Nikola Simić. a poslije borbe na Maleševcima stigao na Majevicu. i došli u kontakt sa Dragom Tojićem Gangom. vratio se u svoj rodni kraj. godine politički komesar čete u Ozrenskom NOP odredu. što su četnici iskoristili da pojačaju teror nad pristalicama NOP-a i nad svima onima koji se sa četnicima nisu slagali. da dalje razvijaju politički rad. 2. 70 Za vrijeme njihovog odsustva. 219-221. istočnobosanske brigade. U takvoj situaciji Operativni štab je donio odluku da sa glavninom snaga prijeđe preko ceste Zvornik . Gornjem Žabaru. povezivanju i usmjeravanju saradnika NOP-a u Bukviku. neprijatelj je koncentrisao jače njemačke i ustaško-domobranske snage na Majevici. članovi partijske organizacije Posavine: Boro Popović. U decembru 1942.

Odmah poslije toga četnici su u Brvniku uhapsili Ivana Bumbulovića. Ahmet Danić. bojna. Ubrzo je u Srebreniku formirana partijska ćelija u koju su pored Hamida Mazalovića. Pavle Gajić ih nije smio tu likvidirati. U Srebreniku i okolnim selima situacija je bila veoma povoljna za NOP.. ušli: Mehmed Ibrahimović. opkolila domobranska 4." Povoljne vijesti koje su krajem 1942. armijom u Staljingradu) i iz naše zemlje (I zasjedanje AVNOJ-a. Četnici su na Trebavi angažovali Ivicu Špionjaka da ubije Edhema Čamu. Salih Žilić. n. učitelja i borca 6. i početkom 1943. 93 . Tu je našao Hamida Mazalovića. Gornjeg Žabara i drugih sela ustali u odbranu uhapšenih. Boro Popović i Radisav Milanović su. Obudovca. Mehmedalija Mujedinović. Najugledniji i najuticajniji mještani i rijetki školovani ljudi prišli su NOP-u i bili spremni da istraju u svom opredjeljenju i zalaganju. brigade i Mehmeda Ibrahimovića. Nuraga Sačić.d. str. uvidjevši da nema drugog izlaza zajedno sa Dankom Tešićem izvršio je samoubistvo. ranijeg člana KPJ. uz pomoć Save Maksimovića i Tome Kasapovića prebacili preko rijeke Bosne u Donju Dubicu. str. nego je smišljao plan kako to da učini na drugi način. 226-248. uz pomoć stražara Milutina Popovića i Racka Radića. Ševlija Hodžić. Svjesni opasnosti koja ih čeka.. n. u martu 1943. Edhem Čamo. Peru Šikanića i Miku Obrenovića. a Radisav Milanović je ostao u odžačkom kraju. Čamo je 30. armije nad Romelovim korpusom kod El-Alamejna i pobjeda Sovjetske armije nad Hitlerovom 6. Slatine. stigao u Srebrenik. Batkuše. Kada ga je kasnije.č. naprednog učitelja koga je poznavao prije rata.di iz Brvnika. uz pomoć Emina Ibrahimbegovića koji ga je proveo sakrivenog među vrećama u seljačkim kolima. januara 1943. godine. stizale sa savezničkih frontova (pobjeda engleske 8. a kasnije i Abdulkadir Fazlić iz Kerepa. Poslije izvjesnog vremena Boro Popović se prebacio u Bukvik 72 . poslije deset dana pobjegli iz zatvora i preko Miloševca i Pisara se. Unaprijed obavješten o četničkoj namjeri. Ljubu Antića. 78. uspješne borbe jedinica NOV i POJ u IV neprijateljskoj ofanzivi) i o narastanju snaga 72 73 Boro Popović.

koji su se zbog pritiska četnika morali skloniti u Grabsku.NOP-a u susjednim područjima (Majevica. Ideje narodnooslobodilačkog pokreta. Fehima Dedića. Vid Dević. Miloš Milojević. str. Jedno vrijeme u Koprivni i Vranjaku su bili Muhamed Devedžić i Ago Fejzić iz Tarevaca. da će se uskoro zbiti događaji koji će značiti prekretnicu u ratu. Na Pustari je oformljen aktiv u kojem su radili Tomo Sperac. Abdurahima Otanovića. Na taj teren su krajem februara 1943. a u aprilu 1943. Mato Belić. Ahmet Beširević. omladinci koji su se od ranije isticali u radu NOP-a. Sakib Mehmedović. a naročito u gradovima sve više se okretalo protiv kvislinga svih boja. Grupi vučjačkih aktivista su pripadali: Stanko Bogdanović. Ostoja Stojčinović. Jefto Kovačević. sada polako postaju svojina širih narodnih slojeva. koje su ranije usvajali samo najsvjesniji. Raspoloženje naroda u srpskim. Zarije Domazeta. Sakib Hamidović. U Gradačcu su u martu 1943. Modrička grupa aktivista proširena je uključivanjem u rad Mike Dujića. su kandidovani za članove KPJ: Kemal Halilović. Ive i Stipe Domazeta. Vojo Stojčević. Velimir Popović. Safe Halilovića.74 U Modriči. Gradačac 1979. primljeni u KPJ Esad Taslidžić. Komisija za istoriju Opštinskog komiteta SKJ. Mustafa Jašarević i Šefik Dulić. 94 . Zdravko Kovačević. Fuada Suljića. Gvozda Krekić. Orhan Topčić. Aktiv u Garev74 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Žarka Mihajlovića i Pere Krekića. Nike Kovačevića. iako su silom vlasti tjerani na to. Jelke i Joze Ljubasa. Ljudi su na svaki način izbjegavali da idu u neprijateljske formacije. Milena Šuput. trebavskim i vučjačkim selima stvoreno je niz organizacija NOP-a koje djeluju povezano. Perica Kosik. muslimanskim i hrvatskim selima. omladinac Tomo Tadić i omladinka Ksenija Kosik. izašle i Borka Mihajlović i Mara Bundalo. Džemal Huskanović i Milivoje Kune. Tome je najviše doprinijelo rad partijskih i skojevskih organizacija koje se sada proširuju primanjem novih članova i čiji uticaj na okolinu postaje sve izrazitiji. 58. srednja Bosna i Slavonija) postepeno su kod naroda u Posavini i na Trebavi stvarali uvjerenje da će Hitler i njegovi saveznici i sluge izgubiti rat. Maksim Danilović.

poslije bjekstva Bore Popovića i Radisava Milanovića iz zatvora. Dobojsko-kostajnička partijska organizacija okupila je znatan broj aktivista NOP-a u selima jugozapadnog dijela Trebave i na Ozrenu. U Brvniku su. Obrad Stević iz Gornje Slatine. Kosara Petrović i Dragan Ristić.d. str. Ignjat Radojčić. godine ušao u sastav jedinica 2. Đokan Babić iz Tišine. U Kožuhama i Osječanima aktivno djeluju Ivo Šubarić. Pavle Gajić uhapsio i maltretirao u zatvoru. majevičku brigadu. mnogi omladinci iz ovog kraja su stupili u 6. Soka Veselić. Stevo Lazić. Todor Peranović i Mitar Popović iz Miloševca. istočnobosansku i 1.. U Gornjem Žabaru su djelovali Pero Stanković. Mehmedalija Subašić.cu sačinjavali su: Petar Jurilja. proleterske (crnogorske) brigade. Muhidin Spužić. pretežno 4.d. divizije. 77 U Odžaku je Midhat Muradbegović oformio organizaciju NOP-a u kojoj su se nalazili Nazir Omerbašić. 75 Članovi KPJ Miloš Tolpa i Panto Nikolić održavali su kontakte sa Dobojsko-kostajničkom partijskom organizacijom 76 čiji je sekretar bio Simo Lukić. Istočna Bosna u NOB-u. Stojan Bumbulović.2. dr Huso Kapetanović. Njih je. U avgustu i septembru 1943. pored Ivana Bumbulovića. Slavko Stanojević. U Vranjaku su djelovali Svetozar Lukić i Cvjetko Stojanović i jedno vrijeme Petar Arnautović. 117. Pero Petrušić. Ivica Hlubina i Tošo Mihajlović. Jovan Stanišić iz Donje Slatine i Mihajlo Peić iz Obudovca. Vuko Simić i Mika Obrenović. Milan Kajganić. 109. Ostvareni su punktovi u selima oko Orašja i to: u Oštroj Luci je djelovao Matko Arlović-Mi75 76 77 Muhidin Spužić. knj. a članovi Dedo Trampić. U Bosanskom Samcu je djelovala grupa aktivista NOP-a u kojoj su pored Hasana Zaimovića bili Spasoje Ilinčić. a Vuku Simića i ubio. Božo Pataković. čiji je politički komesar postao Simo Lukić. Angela Todorović. Mato Andrić Stari i Niko Stanić (Ivin). kada su one stigle na Ozren a jedan broj u sastav novoformiranog Ozrenskog NOP odreda. n.. Branko Grebenarević i Adem Ademović. Veći broj ovih aktivista je u julu 1943. koji se kao ranjenik skrivao u Grapskoj kod Huseina Hadžirašidagića. U oslobođenoj Modrici. n. 95 . 198-199). Marko Andrić. Jovo Mitrović i kandidati Nikola Čelić i Ahmet Durić. str. Gojko Šarkanović. djelovali i Ljubo Antić. str. Đoko i Košta Živković. Sa grupom iz Brvnika su sarađivali: Savo Maksimović iz Pisara. Mato Belić.

3 reg. Petar Đokana Kaurinović. U Bukviku su se isticali u radu NOP-a slijedeći aktivisti: Boško Pantelić. godine i formiran. 219. 14. II 1943. uključeni su i kandidovani aktivisti koji su se najviše isticali u radu. Oni su ostvarili dominantan uticaj u četničkom Bukvičkom bataljonu i u okolnim selima. k. Đorđo Kaurinović. u Kostreču . preko Cvije Mitrović iz Srnica uspostavili vezu sa Teufikom 7S Arhiv VII.jatović. f. u Donjoj Mahali Božić Mato. jer je u srednju Bosnu poslao jedan dio snaga koji je sa četnicima sa Ozrena »čistio teren. Jakov Mitrović.Ivo Baotić i u Orašju . Trifun Zarić. jer slučaj Kaurinovića nije usamljen i on vjerovatno ima pristaša u okolini i u samom bataljonu«. upozorio komandanta tog bataljona da »pazi na raspoloženje u bataljonu jer on (Božić) raspolaže podacima da situacija u bataljonu nije čista. U Ražljevu su ostali Nikola Simić i Milivoje Stojčević koji su predviđeni za rukovodioce u novom. Joka Pantelić. ĆA. trećem po redu. a ponekog i čuknuo«. 78 Slijedećih mjeseci posavski komunisti intenziviraju kontakte sa pristalicama NOP-a. 96 . Nikola Pantelić. U posavsku partijsku organizaciju. uskoro. U martu 1943. To je bilo poznato i komandantu Trebavskog četničkog odreda Savi Božiću. godine posavski komunisti su. koji je 18. na sastanak sa sekretarom Sreskog komiteta KPJ Svetolikom Gospićem. Roža Cerić. Jovo Pajić. batinao krivce. Lazo Đurić. direktno ili preko partijske organizacije u Ražljevu. pronalazio oružje. aprila 1943. Cvijetin Vasić i Jovan Kerezović. Posavski komunisti su održavali vezu sa Sreskim komitetom za brčanski srez. Pavle Zarić. U proljeće 1943. a bili su povezani i sa partijskom organizacijom u Brčkom. Gojan Pajić. koja je bila u sastavu Sreskog komiteta KPJ za brčanski srez. kojih ima sve više. Kaurinović. Majevičkom NOP odredu koji je. 2. Savo Božić je mislio da u Bukvik uputi kaznenu ekspediciju. oni ponovo odlaze u Ražljevo.Nijaz Arnautalić. Mitar Tripić. Ilija Kaurinović Farkaš. ali je od toga odustao. Trivo P. u Boku Marko Marković-Kosić. br. Pavo Bašić.

Sarajevo. gdje su krstarile četničke jedinice koje su se svirepo svetile onima koji su se izjašnjavali za NOB«. Do sada smo sporo primali ljude u Partiju. Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. IRP. Sarajevo.Vražići. obično umnožavamo na mašini partijske materijale ili nešto čitamo.Imamovićem. Posebno je bio otežan rad jablaničke (majevičke) i posavske (bukvičke) partijske organizacije koje su djelovale na neoslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. Ima dosta ljudi pripremljenih za članstvo. polako. Rahić i dr. Arhiv VII. Zbog četničkog terora većina komunista je morala napustiti trebavska sela i tražiti sredinu u kojoj će moći bezbjednije da djeluje. rolna 4/335-336. Sabrali smo u Ražljevu nešto tih materijala«. 79 80 81 82 Boro Popović n. Mikrofilm. Odlazimo u Ražljevo na razgovore sa sekretarom Sreskog komiteta i brzo se vraćamo. (Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta. a pripremamo i u nekim drugim selima. Po danu. kat. zbirka NOR. Posavci da se otkidaju i da odlaze u partizane. iznosi ovakvu ocjenu o radu posavskih komunista: »Brčanska partijska organizacija radila je pod težim usiovima od bijeIjinske i imala je manje iskusnijih partijskih kadrova. Zbog toga je težište rada članova KPJ pomereno prema Srebreniku. sekretarom partijske organizacije u Gradačcu. Strana 256 i 257.d. U aprilu 1943.Tuzla (Brnjik . str. i tu formirao 2-3 partijske organizacije i nekoliko aktiva saradnika NOP-a. Sekretar oblasnog komiteta Hasan Brkić u izvještaju od 24. Sada to činimo ubrzano i mnoge primamo i bez kandidatskog staža. I tu odabiramo pojedince i pripremamo ih za članstvo u Partiji. Sa njim su kasnije održavali redovne kontakte. Počinju.82 Trebavski komunisti su takođe djelovali u vrlo nepovoljnim usiovima. Boro Popović u navedenom djelu piše:80 »Intenzivnije radimo u samom Bukviku. Modriči i Gradačcu. avgusta 1943. Radimo intenzivnije i sa ljudima u bataljonu. IV 1943. a uz to su bili daleko od partijskog rukovodstva na Majevici. ni sami ne znamo zašto. br. 1392). Prebacimo ponekog Posavca u partizane na Majevicu.). Ili je to zbog naše pretjerane opreznosti ili je zbog našeg neznanja i nerada. 97 . Primamo ljude u partiju i formiramo partijske ćelije po zaseocima Bukvika. godine Haso Burić je po zadatku boravio u muslimanskim selima zapadno od puta Brčko . 79 Kako se radilo u posavskoj partijskoj organizaciji u to vrijeme. 261-266. Zahvaljujući zalaganju partijskih kadrova ona je uspjela da savlada osnovne teškoće u radu.

Ahmet Šiljić i Salih Žilić. Članovi KPJ i drugi saradnici i pristalice NOP-a razbili su skoro u potpunosti akciju muslimanskih reakcionara koji su. 98 . Mehmed Selimović. fond NDH. f. Mustafa Mirica. kada se preko Jasenice i Jablanice prebacio na Majevicu zajedno sa grupom oficira DOMDO pukovnije koje je poveo na slobodnu teritoriju. hrvatska i muslimanska. Brošura ima 4 dijela sa sljedećim naslovima: 1) Nekoliko riječi o današnjem ratu. 2) Šta su Muslimani doživjeli u Hitlerovom »Novom poretku«. 83 84 85 Izdat je proglas protiv vrbovanja ljudstva za 13. 3). njihova zajednička domovina. Hasan Maglajlija. U brošuri se na nekoliko mjesta ukazuje na reakcionarnu ulogu muslimanskog begovata. jer su organi Gestapoa iz Tuzle otkrili da se grupa aktivista NOP nalazi u Srebreniku. br. reg. 85 On je u Kerepu ostao do polovine maja 1943. i ranije sarađivali sa NOP-om pošli su sada u jedinice NOV i POJ. nego srpska. Tada su u Čekaničima uhapšeni Hamid Mazalović i Vehid Begić. u sporazumu sa jerusalimskom muftijom i Hitlerovim pomagačem El Huseinom. a kada je osnovana vlada NDH postao je njen potpredsjednik. Kotarska oblast je prepis ove brošure uputila upravo njemu. Proglas su potpisali: Daut Filipović. koji su se kao rezervni oficiri nalazili u jedinicama DOMDO pukovnije i domobranstva. polovionom marta.gdje su postignuti znatni rezultati u političkom radu. 3) Može li se u ovoj borbi biti neutralan. k. Uz brošuru je priloženo pismo u kojem se kaže da Bosna i Hercegovina nije ni srpska ni hrvatska ni muslimanska. SS diviziju Handžar. 83 Ostvaren je znatan politički uticaj na gradsku sredinu pa su mnogi intelektualci . U maju mjesecu 1943. 4) Jedini pravi put. je morao. Hilmija Zaimović. 84 Trebavska partijska organizacija je sa partijskim rukovodstvom na Majevici održavala vezu preko posavske i jablaničke partijske organizacije. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu objavio je brošuru Rodoljuba Čolakovića »Muslimani u NOB« u kojoj je objašnjen stav KPJ prema Muslimanima.Muslimani i Hrvati prišli NOP-u. a on ju je predao Kotarskoj oblasti. 10. pošli da vrbuju ljudstvo u 13. Jedan primjerak brošure upućen je poštom dr Abdulahu Bukvici u Brčko. koju su tada počeli da formiraju. Hasan Grabčanović. ponajviše na Džafera Kulenovića koji je prije rata bio ministar u Cvetkovićevoj vladi. osobito među pripadnicima DOMDO pukovnije. Te veze su bile rjeđe. Enver Mešković. Omer Gluhić. 176. Neki od njih. SS diviziju koji je naišao na širok odjek. Adem Osmanbegović. (Arhiv VII. Edhem Čamo. napustiti Srebrenik i prijeći u Kerep.

Zato se i postavilo pitanje rukovodstva. vršile svoje zadatke. bilo je minimalno. snalazili prema situaciji. Sarajevo. Osnovni nedostatak u njihovom radu je bio u tome što se u njihovoj blizini nije nalazilo neko partijsko rukovodstvo koje bi rukovodilo njihovim radom. koncem avgusta 1943.Panto Nikolić i Slobodan Janković su posredstvom grupe domobranskih oficira . iznenaditi kada im bude saopšteno da su tek tada primljeni u KPJ. u teškim uslovima. Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije ponovo su oslobodili znatne teritorije u Hrvatskoj. Nisu imali potrebnih predznanja o toj vrsti aktivnosti. Mika Stanković i Đorđo Mikičić su ostali u svojim ranijim prebivalištima. Najvjerodostojniju ocjenu rada komunista na Trebavi izneo je u svom izvještaju sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Nisu mogli zadovoljiti neke organizacione principe partijskog života. Između ostalog. nego su uglavnom međusobno pojedinačno kontaktirali. a Udarna grupa divizija Vrhovnog štaba ušla je u odsudnu bitku. ipak su one pokazale prilične rezultate. oformili za vrijeme NOB-a. Iskustvo tamošnjih naših drugova. Oni će se kasnije. godine narodnooslobodilačka borba u sjeveroistočnoj Bosni dobija novi zamah i snažno se razvija. Komunisti koji su radili na Trebavi i Posavini bili su mladi ljudi. postali i članovi KPJ. poznatu kao 86 Arhiv VII.saradnika NOP-a. legalizovali svoje prisustvo u Modriči. Mnogi od njih su bili ubjeđeni da su samim tim što rade kao aktivisti NOP-a i što su po ubjeđenju komunisti. Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. rolna 4/335. a Miloš Tolpa. Hasan Brkić. radeći ilegalno na neoslobođenoj teritoriji. nego su se. kao partijsko-politički radnici. 99 . naročito u organizacionom pogledu. u ljeto 1943. odakle su uspješno djelovali u mjestu i okolnim selima. IRP. on je napisao: »Na terenu Trebave razvilo se nekoliko partijskih organizacija koje su. kao što su grupni sastanci. Midhat Muradbegović je nastavio djelovati u Odžaku. uz veću ili manju pomoć partijskog rukovodstva. Oni su se. godine. Oni nisu imali pravu sliku kako naša partija izgleda u organizacionom pogledu. a osobito u vrijeme čišćenja Trebave od četničkih bandi«. godine. 86 U kasno proljeće 1943. Mikrofilm. Iako su uslovi pod kojima su radile te organizacije bili teški.

koji će svoj naziv dobiti kasnije. Sredinom maja 1. 40 puškomitraljeza i preko 1. Vojnoistorijski glasnik br.000 87 88 Nikola Božić . odnosno brigade. Odlučeno je da krenu 22. na koju je napadao neprijatelj sa oko šest hiljada vojnika. 210-212. Poslije toga obe brigade su trebalo da krenu na Trebavu i u Posavinu. Istočna Bosna u NOB-u. godine. razbili četnike na Majevici i u Semberiji. Prosveta. polovinom aprila 1943. 28-29. pa je pokret odgođen. pod direktnom komandom Vrhovnog štaba NOV i POJ. 88 Na Majevici su ostali Majevički partizanski odred i Prvi bataljon Druge vojvođanske brigade. vojna snaga koja je uspješno izvela mnoge akcije na Majevici i u Semberiji. knj. str. i početkom 1943. postao je ubrzo po svom formiranju. 1956. i 2. str. prešle su na Birač. Već početkom maja u svom sastavu imao je tri bataljona sa 550 boraca. 87 Treći majevički partizanski odred. domoboransku pukovniju i zarobili 1. 16 mitraljeza. Zaplijenjeno je 5 topova. Majevički i Birčanski odred su preuzeli sav teret narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni. Poslije odlaska 6. nazvan Kurjakov. protiv brojno nadmoćnih neprijateljskih jedinica. kad Vrhovni štab stigne u istočnu Bosnu. Tokom maja i juna likvidirali su nekoliko domobranskih uporišta u selima Semberije. 330.256 neprijateljskih vojnika. svrstanih u 10 bataljona. istočnobosanske i 1. vojvođanska brigada. po njegovom popularnom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku. nekoliko značajnih akcija. ali je uoči pokreta stigla vijest da proleterske jedinice nadiru prema Vlasenici. godine. 100 . a l i . krajem 1942. Rodoljub Čolaković. gdje su zajedno sa Birčanskim odredom vodile teške borbe za odbranu slobodne teritorije Birča. majevičke brigade u sastav Glavne udarne grupe divizija. vojvođanski partizani. knj. juna. odnosno dvije grupe bataljona. 1979. Zapisi iz oslobodilačkog rata. 2.Vojvođani u istočnoj Bosni. Samostalno ili zajedno sa Vojvođanima izveo je. Borbe vojvođanskih partizana u istočnoj Bosni.Peta neprijateljska ofanziva. str. Radovan Panić. 2. Beograd. od aprila do jula 1943. juna na drumu Brčko-Bijeljina razoružali 3. Kolone vojvođanskih partizana u talasima prelaze na teritoriju istočne Bosne i tu se od njih ubrzo formiraju grupe udarnih bataljona. II.

Od ovih Žabaraca formirana je posebna četa u Majevičkom NOP odredu. 1. Ostaci četnika su se skrivali po zabitnim mjestima Majevice i nisu predstavljali znatnu opasnost. 1963. 101 . iz Posavine je u jedinice NOV i POJ otišlo oko 110 boraca. pojedinačno i u grupama. 89 Majevica i Semberija bile su uglavnom slobodne. na čelu sa svojim komandirom Rajkom Anđelićem. Beograd. Vojnoistorijski institut JNA. 89 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. na čelu sa Anđelićem koji se pokazao kao vrlo hrabar i odan borac. godine. otišla je iz Gornjeg Žabara juna 1943. počinju da odlaze u partizane na Majevicu. U njoj je pored omladinaca bilo i 25 dotadašnjih četnika. bez neprijateljskih posada. 460-461. Od proljeća 1943. godine Posavci i Trebavci. Najveća grupa. od 63 borca. str. knj. Do polovine jula 1943.pušaka.

U D I O FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA .

DO PROUEČA 1944. GODINE . GODINE DJELATNOST DRUSTVENO-POLITIČKIH ORGANIZACIJA ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNO-TERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. GODINE SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI FORMIRANJE BORBENA DEJSTVA POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP NOP ODREDA ODREDA DO TREBAVSKOG I POSAVSKOG POČETKA 1944.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRVPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17.

i 2. čime je izbjegnut glavni udar neprijateljske ofanzive. sa Vrhovnim štabom. Vojnoizdavački zavod. Kladnju i Zvorniku i stvorila veliku slobodnu teritoriju u međurečju Krivaje. do 20. Zbog toga Nijemci prebacuju 369. a 7. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI Poslije uspješnog proboja u dolini Sutjeske.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRUPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. Vlasenici. 5. jula. 105 . SS diviziju na liniju Sokolac-Srednje. str. vojvođanske brigade. One zajedno sa domobranskim i četničkim snagama preduzimaju. 1 Ovim prodorom jedinica NOV i POJ neprijatelju je ugrožen tuzlanski rudarsko-industrijski bazen i bogata žetva u žitorodnim rejonima istočne Bosne. uz sadejstvo 1. usmjeravajući sa juga i sjevera glavni udar na Birač. istočnobosanska divizija. na kojoj je. 17. od 13. banijska divizija. Poslije neuspjeha neprijateljske ofanzive. diviziju (Vražju) na tuzlanski sektor. Olovu. Uočivši namjere neprijatelja. Glavna udarna grupa divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ izbila je na prostoriju istočne Bosne. južno od rijeke Spreče. Spreče i srednje Drine. brzim i snažnim naletima razbila i uništila ustaško-domobranske garnizone u Han-Pijesku. Beograd. krajem jula 1943. gdje se u to vrijeme nalazila Centralna bolnica. 1 Gligo Mandić. 1. Srebrenici i Bratuncu. 1976. Vrhovni štab je izvršio dekoncentraciju svojih jedinica na širokom prostoru oslobođene teritorije. proleterska i 7. ofanzivu na oslobođenu teritoriju.

napuštaju istočnu Bosnu i odlaze prema zapadnoj Bosni. provela oko mjesec dana. osobito iz Semberije. Oni su. jula stiže u Bukvik. Stefan Mitrović za političkog komesara i Ljubiša Urošević za načelnika štaba. vojvođanska divizija je ostala na Birču. divizije je nastavio da vrši pripreme za nastupanje prema Posavini i Trebavi u skladu sa direktivom Vrhovnog štaba. 2 Pošto se sa svojom 1. istočnobosanska divizija je orijentisana prema Trebavi i Posavini. divizije su naimenovani: Danilo Lekić za komandanta. kreće u Posavinu i već 24. a na Majevici 1 Birču novoformirane 16. Na teritoriji istočne Bosne ostaje privremeno 2. 1. koji su na svoju stranu privukli većinu mobilisanog ljudstva tog četničkog bataljona. Već 19. ojačana jednim bataljonom Majevičkog NOP odreda. vojvođanska i 17. Odmah po dolasku. na osnovu procjene podataka koji su dobijeni od partijskih radnika iz Posavine. majevička brigada i Majevički NOP odred. istočnobosanska divizija. razoružali i uhapsili komandanta četničkog bataljona 2 U štab 16. krajiška divizija se vraća na sektor Visoko-Kiseljak-Busovača. istočnobosanska brigada. Čim se popunila i organizaciono sredila. na Ozrenu i u dolini Krivaje. majevička brigada. u njen sastav su uvrštena dva bataljona Majevičkog NOP odreda: Drugi (komandant Nikola Simić) i Peti (komandant Hajrudin Brana Saračević). a 5. proleterska divizija. Prva majevička brigada se iz pete ofanzive vratila na Majevicu. Ona se popunjava i novim dobrovoljcima iz redova omladine. 1. koga je poslije njegove pogibije zamjenio Vukašin Subotić. majevičkom brigadom prebacio sa Birča na Majevicu zbog popune. 106 . sa svega 200 zdravih i oko 100 ranjenih boraca. uputivši jednu brigadu na Majevicu. znajući da će jedinice NOV uskoro stići u Posavinu. Pero Kosorić za zamjenika komandanta i Siniša Nikolajević za načelnika štaba. štab 17. divizije: Gligo Mandić za komandanta. pošto je na sektoru Olovo-Vareš-Breza. U četničkom bataljonu u Bukviku ranije je stvoreno snažno jezgro aktivista NOP-a. Branko Petričević za političkog komesara. a 16. u koju su svrstane 6. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ 17. Oko stotinu novih boraca i zarobljenih četnika ostalo je u brigadi. jula brigada razbija četnike u rejonu Lopara. a u Štab 17.

knj. jula. 4 U Gornjem Žabaru je. majevičku brigadu. Lujo Bauer je onesposobio 3 mitraljeza za dejstvo. 66. na traženje Okružnog komiteta KPJ. od pjegavog tifusa. satnik Stanislav Horki koji je od njega tražio da posreduje kod partizana da ne napadaju na Gradačac. 146).Vladimira Mičića i nekoliko njegovih pristalica. Dvadest petog jula 1943. Prilikom napada partizana na Gradačac 28. porušivši mostove na rijeci Tinji. Snabdjeven urednom propusnicom koju mu je izdao komandir domobranske jedinice. Drugi i treći bataljon su ušli u Donji i Gornji Žabar i Turić gdje su brzo razbili iznenađene četnike. Teufik Imamović. 107 . fond NDH. gdje je u kući Kadira Fazlića našao Edhema Čamu.177. f. dok. koji je stigao u pratnji jedne patrole Majevčana. između sela Gorice i Krepšića. 6 saradnika NOP-a. dobio je obavijest od Edhema Čame da dođe na sastanak u Kerep. U toj akciji na cesti u blizini Lončara partizani su zarobili zamjenika kotarskog predstojnika iz Brčkog dr Vladimira Samera i policijskog službenika Miju Pešuta. sekretar partijske ćelije u Gradačcu. drugog dana održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Pavle Goranin. rukovodilac političkog odjela Brigade. (Arhiv VII. br. partijski radnik iz Obudovca. a načelnik štaba Vukašin Subotić. Kada je brigada stigla. k. zamjenik komesara brigade i Boro Popović. U njene redove stupilo je 52 Bukvičana. na tri dana prije napada na Gradačac. 5 Navečer je borcima oba bataljona govorio Vladimir Rolović. reg.4. i zatražio da pribavi tražene podatke. str. prema Slatini i Miloševcu. Iz ovih sela u brigadu je stupilo nekoliko desetina omladinaca. 17. 38/4). u zoru 25. Poslije 3 mjeseca. Umro je u januaru 1944. IX 1943. zamjenik komandanta Franjo Herljevič. (Zbornik IV. Slijedećeg jutra brigada je nastavila prodor dublje u Posavinu. godine. 3 4 5 6 Izvještaj štaba 17. Čamo je od Imamovića zatražio da odmah pribavi garnizonske znake raspoznavanja za 7 dana. 3 U nedjelju. divizije od 10. U redove brigade stupilo je oko 40 dobrovoljaca iz Gornjeg Žabara od kojih su 6 bile omladinke. Komandant brigade je bio Ratko Perić. Imamović je preko Humki stigao u Kerep. zamjenik političkog komesara Pavle Goranin. Čim se vratio u Gradačac. koje su poslije saslušanja pustili. došao je u Gradačac za rukovodioca tehnike. ušla je u Bukvik bez borbe. Po ulasku partizana u grad on je stupio kao borac u 1. tačan raspored posade i vatrene položaje oruđa. Imamović je pozvao domobranskog poručnika Luju Bauera. jula. politički komesar Muhidin Begič. pet majevičkih bataljona nastavilo je nastupanje prema selima istočne Posavine.

U toku odstupanja pružili su. (»Vražje«) divizije u Brčkom u to vrijeme nije bilo potrebnih snaga za odbranu grada i za izvođenje akcija van mjesta. Odmah poslije toga Orhan Topčić. ali do jutra nisu mogli da krenu zbog porušenog mosta. majevičke brigade u Posavinu uznemirio je vlasti NDH. i saradnja članova KPJ i SKOJ-a iz grada sa jedinicom koja napada. 7 8 Izjava Teufika Imamovića. vojnici nisu pružili ozbiljniji otpor. 8 Među poginulima je bio i komandant 1. Zahvaljujući djelatnosti partijske organizacije i patriotskom držanju domobranskog poručnika Luje Bauera i satnika Ibre Dogladovića. kod autora. 7 Dvadesetosmog jula napadnuta je neprijateljska posada u Gradačcu koja se sastojala od jedne čete domobrana. ali su pri tom imali i gubitke od 13 poginulih i 14 ranjenih boraca. Nakon ove borbe. čete DOMDO pukovnije i voda ustaša. žestoki otpor Nijemcima (uz koje se našlo i oko 200 četnika) oštetivši im kod Kerepa tri tenka. jer su dobili podatke da on sarađuje sa partizanima. Poslije uništenja 3. omladinski rukovodilac. Preostalo je jedino da Nijemci brzo intervenišu sa svojim motorizovanim jedinicama iz Slavonije. bataljon. bataljona Vojko Milovanović (proglašen kasnije za narodnog heroja). 108 .Lujo je skicirao položaje posade i mitraljeza i predao ih Imamoviću. pukovnije i jedne artiljerijske jedinice 369. Prethodno su preko partijske organizacije u gradu utanačeni postupci aktivista NOP-a . pa se ubrzo predalo 5 oficira. zapovjednika satnije DOMDO pukovnije. 3. pa su svugdje tražili pomoć. avgusta 1943. pukovnije i kratkog boravka 4. naročito 1. je prenio poruku u Kerep do Edhema Čame. godine u Bosanski Samac je došlo kamionom nekoliko njemačkih vojnika i ustaša iz Tramošnice. Nijemci su intervenisali istog dana. Prodor 1. Uhapsili su Hasana Zaimovića i odveli ga u zatvor u Gradačac. oklopni bataljon) i stigli pred Gradačac u 22 časa. Krenuli su iz Broda preko Modriče s tenkovima i motorizacijom (202. Ustaše i oružnici zatvorili su se u kulu iz koje su davali otpor. Partizani su u toku noći napustili grad i povukli se do Tramošnice i Kerepa. 80 domobrana i 40 pripadnika DOMDO pukovnije.domobrana i pripadnika DOMDO pukovnije u vrijeme napada.

Da bi im povratio samopouzdanje. Po naređenju štaba 17. a 6. U toku samo 4 dana u brigadu je stupilo preko 120 boraca. Među za9 Istog dana uveče u Brvnik su banuU četnici njih oko 20 i tražili od Milana Bumbulovića da pronađe svog sina Ivana da ih on tobože odvede u partizane. jer su se vratile neke njihove jedinice koje su bile na Ozrenu. Dobili su hrabrost kada su vidjeli njemačke tenkove. iako tada. U izviđanje je poslat 2. Milan im ponudi da ih odvedu njegov drugi sin Stojan i njegov drug Stevo Lazić. Aktivisti NOP-a koji su ostali na radu u Gornjem Žabaru i Brvniku morali su se povući iz svojih sela i doći u Bukvik. Pavle Gajić je čak dobio javnu pohvalu od popa Save Božića za hrabro držanje za vrijeme prodora partizana u Posavinu. četnički komandant bataljona iz Slatine. izražavajući veliku radost što su dočekali dan da se partizani pojave u njihovim selima. trebavski četnici su razbijeni. 7. majevičke brigade u kojem je bilo dosta Posavaca. načelnik štaba. istočnobosanska brigada 10 sa juga. avgusta 1943. majevičku brigadu dočekali široka srca. Vrhovni štab je 13. koja je početkom avgusta prikupila sve svoje jedinice na Majevici. a Ivan se vratio kući i našao ubijenog brata i njegovog druga (Boro Popović n. avgusta naredio da prenese svoja dejstva ka donjem toku rijeke Bosne i likvidira četnike na Trebavi. Žarko Kovačević. veliki broj ranjenih i 175 zarobljenih. bataIjon 1. proleterske divizije koje su trebale krenuti ka Crnoj Gori. Đoko Vujošević politički komesar. str 286-287). i da na Ozrenu smijeni jedinice 2. Savo Trikić zamjenik komandanta. 9 Sedamnaestoj istočnobosanskoj diviziji. U borbi koja je trajala sutradan do poslije podne i bila vrlo žestoka. Ćim su Stojan i Stevo prišli. Posavski četnici su se razbiježali. Pošto Ivan nije bio kod kuće. četnici su ponovo oživjeli. Poslije zločina četnici su napustili selo. Čim je brigada otišla iz Posavine. izjavljujući da tuda mora proći u borbu protiv partizana. promarširao je sa svojim bataljonom od oko 250 četnika kroz Bosanski Šamac.Posavci su 1. godine. brigade je imao ovakav sastav: Miloš Zekić komandant.40 mrtvih. 10 U to vrijeme Štab 6. avgusta obuhvatni napad na četnike na Trebavi sa sjevera. 109 . četnici su otvorili vatru i obojicu ih ubili u dvorištu. partizana nije bilo u Posavini. Njihovi gubici su bili .d. divizije Prva majevička brigada je preduzela u noći 15/16. Cvijetin Mijatović zamjenik političkog komesara i partijski rukovodilac divizije i Rudi Petovar.

Muslimane. U Srebreniku je od jedinica 17. došlo je novo naređenje Vrhovnog štaba da 17. Ankica Jovanović i Vuka Pejić. majevičke brigade. kasnije. za dan oslobođenja Srebrenika. po zadatku. donekle. godine. Uskoro je počelo formiranje četa budućeg Trebavskog NOP odreda. avgusta. brigade Relja Peča. Muslimanski bataljon je ostao kratko vrijeme u Srebreniku jer je. divizije i u njen sastav predala svojih 120 boraca. Vida Jaćimović. uzet je. divizija se. koji su se dobrovoljno javili u NOV. četnici su se ponovo vratili u Trebavu. dovela je do masovnog i organizovanog priliva omladine u jedinice NOV i POJ. Ostali četnici su se povukli na Becanj. Ostala je na Ozrenu još pet dana. Živa politička aktivnost u srebreničkoj opštini. divizije pošle na Ozren." Istovremeno su protjerani i razoružani četnici u selima Potpeć. Muharem Kahrimanović. divizije ostao samo Muslimanski bataljon 6. komandant 1. divizije su se premjestile na sjever. Ubrzo zatim. Damjan. gdje su pružali ogorčen otpor jedinicama 1. Salih Čaiić. brigade da u svoj sastav primi mnoge omladince .rabljenima je bio i Mamuzić. Dan kada su omladinci srebreničke opštine krenuli u partizane. Kada su jedinice 17. Krajem avgusta 1943. Noću 22/23. divizija odmah pođe na Ozren i tamo smijeni 2. na liniju Bijela-Hrgovi-Špionica-Srni11 Iz Gračanice su tada u 1. Džemal Šuman. Nada i Biljana Blagojević. U noći 30/31. Smoluća i Jasenica. prekinut proces stvaranja partijskih organizacija i formiranje četa budućeg Trebavskog odreda. koji se našao van obruča. majevičku brigadu. naročito među omladinom. divizija je prešla rijeku Spreču. Iz tih sela mnogi omladinci su stupili u 6. diviziju. majevičku brigadu stupili: Ibrahim Džogo. prihvatila ranjenike 2. Međutim. 17. zajedno sa novoformiranim Ozrenskim NOP odredom. morao otpratiti ranjenike iz Srebrenika u bolnice na Majevici. istočnobosansku brigadu. 110 . 21. 17. jedinice 17. avgusta prebacila ponovo na desnu obalu Spreče. pa je time. a komandant 2. noću 27/28. četničke Trebavske brigade. vodeći svakodnevne borbe sa ozrenskim četnicima. predao se sa svojih 70 četnika. Duško Jovanović. avgusta. Zbog stalnih napada četnika i velikog broja ranjenika. avgusta oslobođena je Gračanica iz koje je nekoliko omladinaca stupilo u 1. Asim Sulejmanović.

koji ih je otpratio dalje prema Jajcu. brigade pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. Drago Stefanović. Tarevaca i okolnih mjesta. zahvaljujući radu aktivista NOP-a među domobranskom posadom. Tu su bili i članovi beogradske grupe partijskih radnika. Veliki zbor je održan i u Osječanima. u noći između 12. Borika Stančić i drugi. koja je docnije nazvana Kazalištem narodnog oslobođenja. domobrane i jedinice DOMDO na Trebavi i Posavini. divizije Branko Petričević i Panto Nikolić. organizacija žena i omladine i narodnooslobodilačkih odbora. Boško Milutinović. Na zboru su govorili politički komesar 17. Pašaga Mandžić. gdje se u to vrijeme nalazilo sjedište Vrhovnog štaba. Edhem Čamo. koji su preko Srema došli u istočnu Bosnu. Kada su se jedinice odmorile i popunile.000 ljudi iz grada i okolnih sela. brigade u koji su stupili mnogi omladinci i omladinke iz Modriče. U grad su pored članova štaba 17. bataljon 3. cjeli 2. a prvi cilj bio je Modriča. majevička brigada sa Ozrenskim NOP odredom preduzela je nastupanje preko Trebave. Nijaz Dizdarević. Rato Dugonjić. bataljon 5. 111 . U Modriči se tada našao i Moša Pijade koji je. štab 17. ostao sa 2. divizije stigli partijsko-politički rukovodioci: Hasan Brkić. poslije odlaska Vrhovnog štaba iz istočne Bosne. divizijom na Ozrenu. a bataljoni 6. Oni su razvili veliku aktivnost u stvaranju i povezivanju partijskih i skojevskih organizacija. i 13. ustaše. brigada je u noći 7/8. septembra oslobodila Modriču. septembra. gdje ih je prihvatio 3. Zarobljeno je 5 oficira i 200 domobrana. Oni su se. Sedmog septembra u nedelju 1. pravcem Međeđa-Zelinja-Duga Njiva-Koprivna. Nastavljajući napad 6.ce. kozarske brigade. divizije je odlučio da razbije četnike. Svetolik Gospić. domobranske (karlovačke) pukovnije. U oslobođenom gradu je kao posadna jedinica ostao Muslimanski bataljon 6. i članovi umjetničke grupe Vrhovnog štaba. Nije naišla na jači otpor domobrana. majevičke brigade do Majevca. U gradu je održan veliki narodni zbor uz prisustvo oko 5. prebacili preko rijeke Bosne u pratnji jedne čete 1. na kojem je govorio Todor Vujasinović.

bataljona ušle su u Bosanski Samac. Poslije oslobođenja Modriče radilo se na tome da se napadnu neprijateljske posade i oslobode Bosanski Šamac. Tomo Šubarić. Nazif Dugić. Znajući da stanovnici tih mjesta očekuju partizane. Gnionici.Partizane su vrlo srdačno dočekali stanovnici Tarevaca 12 . reg. Gradačac.7. 14 Ostale jedinice brigade osloVeć 11.. U Riječanima je takođe formirana partijska organizacija u koju su primijeni: Zarija Domazet. satnije DOMDO pukovnije nisu ni pružili otpor. Ibrahim Sarać. istočnobosanske brigade na čelu sa komandantom Vladom Karanom. Odžak i sela između Modriče. oko podne. iznuđujući silom skrivene zlatnike. bataljona ostavilo je u gradu najbolji utisak. Tada su opljačkali mnoge trgovine i imućnije građane. političkim komesarom Spasom Mičićem i zamjenikom političkog komesara Danom Olbinom. reg. 13 U Bosanski Šamac je 14. uzvikujući partizanske parole. Sedamnaest oružnika je pobjeglo preko Save. četnici Slatinskog bataljona 9. Jusufa Bungura i Hasana Mešanovića. Neki radnici su docnije. str. Jošavi. brigade od 15. iz kojeg je u jedinicama NOV i POJ već bilo mnogo boraca..« 12 112 . Oružnici iz Samca unaprijed obavješteni od četnika o našem pokretu pobjegli su pola časa prije našeg ulaska. septembra napadaju Bosanski Šamac. Orašja i Brčkog.. Avdo Tursum. 14 Čedo Minderović u svojoj knjizi »Za Titom« na 263. rastjerali Nijemce i ubili jednog njihovog narednika. 8. a tužne su bile porodice poginulih: Muharema Spahića. ubijenog Nijemca privukli na našu obalu zajedno sa oružjem. septembra 1943. ušao bez borbe 1. 6/2 i f. i-1 Arhiv VII. IX 1943. citira izvještaj štaba 6. cestom iz pravca Modriče. f. Sahza Muratbegović i Husein Sofić. Naši borci odgovorili su mitraljeskom vatrom.8. Jedan dio četnika je prešao na lijevu obalu Bosne gdje su opljačkali seljake u Balegovcu. k.najvećeg muslimanskog sela na Trebavi. br. u kojem između ostalog piše: »Prekjuče.177. Bosanskog Samca. Građanstvo i muslimanska legija Samca dočekali su našu vojsku u kordonima po ulicama. Gradačca. Orašje. Narod je bio razdragan. a naročito porodice onih koji su se poslije godinu i po vratili sa jedinicama NOV u svoj kraj. septembra u Tarevcima su u članstvo ICPJ primljeni aktivisti: Esad Širbegović. Prilikom izlaska naših jedinica na obalu Save manja grupa njemačkih vojnika zapucala je s druge strane. Stjepan Šubarić. Marko Šubarić i Anto Juroš Kurjaković. bataljon 6. Odlučno i disciplinovano držanje boraca 1. a 34 pripadnika 25.30 časova. Novom Gradu i Donjoj Dubici. fond NDH. Vrbovcu. zamjenikom komandanta Čedom Đukićem. Uhvaćena je veza sa Slavonijom. br. u 11. čete našeg 1.

str. 15 U Bosanski Šamac su odmah stigli komandant 6. n.d. Od zaplijenjenih namirnica. str. kao sekretar. Slavko Stanojević i Angela Todorović. septembra u 18 časova. a ostali su jedva uspjeli da se prebace preko Save. k. 177. 113 .bodile su sela: Tišinu. 4 su ranjena. Dane Olbina. počeo je u zgradi hotela zbor žena radi formiranja organizacije AFŽ i angažovanja žena u pomaganju narodnooslobodilačke borbe. 134-138. Nešto kasnije u članstvo KPJ su primljeni Mehmedalija Subašić i Joco Bogdanović. 2 vagona zobi i 8 metarskih centi graha. Oni su održali sastanak sa viđenijim građanima i govorili im o potrebi formiranja N 0 0 . Batkušu i Obudovac. nenaišavši na otpor četnika Slatinskog i Crkvinskog bataljona koji su se razbježali i posakrivali. IX u 4. Oni su također govorili na narodnom zboru 15. brigade. zaklonjeni iza željezničkih vagona. Mitraljezac Safet Gluhić je odgovorio vatrom iz svog mitraljeza i ubio jednog njemačkog. rukovodioca političkog odjela 6. Nijemci su otvorili vatru s lijeve obale Save. advokat. reg. Zbor je u ime građana otvorio i pozdravio oslobodioce dr Džafer Mehmedagić. Ratni dani. Sutradan. koja je sa manjim prekidima trajala cijele noći. Slatinu. 16. fond NDH. koji su i ranije radili za NOP.00 sata ujutro opkolili zgradu kraj Save u koju su se oružnici smjestili. 52/2. obavještajni oficir Dušan Blagojević i Boro Popović. formirao partijsku ćeliju u Bosanskom Šamcu u koju su ušli Hasan Zaimović. U borbi koja je nastala jedan oružnik je poginuo. 1972. a oružnici su se vratili u mjesto. koji je održan na pijaci. brigade Miloš Zekić.8. siromašnim građanima je podijeljeno 18 metarskih centi pšenice. Petnaestog septembra Boro Popović je u prisustvu Zarija Skerovića. Svjetlost. Sarajevo. Arhiv VII. podoficira. br. XI. 139-140. ali za kratko. rukovodilac polit-odjela Zarije Škerović. dr Husein Kapetanović. Za vrijeme zbora otvorena je sa slavonske strane snažna artiljerijska i minobacačka vatra po gradu. Partizani su se izvukli iz grada i otišli u obližnja sela Tišinu i Pisare. 16 15 16 Dane Olbina. Partizani su 18. Spasoje Ilinčić. f.

IX 1943. k. u 17. fond NDH. fond NDH. istočnobosanske brigade su 18. bez ispaljenog metka. Domobranske radne pukovnije (DORAP) bile su popunjene ljudstvom iz rezerve većinom Srbima iz Srema i Slavonije i izvodile su uglavnom javne radove. sremskog odreda. 17. tako je i 1. Oružnička postaja je demolirana. pod komandom Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. reg. str. f. Tako su jedinice Diljskog odreda i Vinkovačke partizanske grupe u domobranskim uniformama i snabdjevene lozinkama 18. 55 i 57. oslobodila je Odžak.8. Šesnaestog septembra jedna četa ove brigade. koji je bio pod komandom Štaba Istočne grupe NOP odreda Slavonije. 28. a roba podijeljena siromašnim građanima. Istovremeno su na lijevoj obali Save jedinice Diljskog odreda. narednik Nikola Čulum i oružnik Idriz Gušterović su zarobljeni. 177. upale u Sikirevce (7 km sjeverno od Bosanskog Šamca) i.17 Kao što su jedinice 6. Sa lijeve obale Save Nijemci su obasuli mjesto artiljerijskom i minobacačkom vatrom. brigade proširile svoja dejstva ka istočnoj Posavini. septembra. Pripadnici mjesne DOMDO jedinice nisu pružili otpor i ostali su kod svojih kuća. a prodavnica obuće »Bata« je otvorena. knj.30 časova oslobodile Orašje. reg. i jedinice 2. 18 Oslobođenjem ovih mjesta i sela između njih. cijela Posavina i veliki dio Trebave bili su slobodni.7. 177. godine. br. zarobile 6 oficira. k. na pošti su uništeni TT uređaji. 30. napale mnoge posade i organe vlasti NDH u mnogim selima istočne Slavonije i zapadnog dijela Srema. Arhiv VII. Granate su oštetile munaru džamije i potopile skelu na Savi. jedinice 6. majevička brigada nastavila svoja dejstva u dolini Bosne i na Trebavi. f. 6 podoficira i 80 domobrana iz DORA pukovnije. 114 . 19 koji su se u većini 17 18 19 Arhiv VII. Prethodno je u Modriči boravio Midhat Muradbegović koji je uputio saradnike NOP-a u mjestu kako da iznutra pomognu oslobođenje Odžaka. Neki su se prebacili u Županju. avgusta 1943. br. sa kojom je bio komesar Muhidin Begić.Produžujući nastupanje. Partizani su ponovo ušli u Gradačac 14. 69-70. Zbornik IV. dok. a zapovjednik oružničke postaje. a oružnici su pobjegli prema Savi u kukuruze.

8. reg. 9 i Stjepan Domankušić. br. fond NDH.7. demolirala zgradu opštine. 1981. Vojnoizdavački zavod. f. 177. 23 O korektnom ponašanju partizana prema stanovništvu govore izvještaji opštinskih poglavarstva i oružničkih postaja poslije odlaska jedinica 17. čiji je štab tih dana stigao u Brčko. divizije u Posavini i na Trebavi. f. divizije sa ovog terena. Godina 1943. k. divizije u srednjoj Bosni znatno su pomogle dejstvo jedinica 17. 177. str. k. Beograd. 39. 52. br. 115 . naredio je oružnicima da uhapse porodice partizanskih boraca. k. septembra Vinkovačka partizanska grupa upala je u Slavonski Šamac. reg. bila je znatno rodnija od prethodne. 21 Devetog septembra napadnut je u Spačvi oklopni voz i zarobljena njegova posada. a u jesen 1942. k. divizije na Majevici. 1601. lovačkog zdruga. fond NDH. br.2. reg. uništila arhivu. 177. Ilija Vincetić piše u svom izvještaju Kotarskoj oblasti sljedeće: 20 21 22 23 Arhiv VII fond NOP-a. pocijepala Pavelićeve slike. Diljski NOP odred. fond NDH. Oružnici su uhapsili 33 lica. što je izazvalo negodovanje građana i predstavnika vlasti NDH. U nemogućnosti da nešto učini na vojnom polju. zbog napada na neprijateljski garnizon u Tuzli.izjasnili da stupe u partizane. Nikola Krajšić i Stevo Pravdić. f. koji su smatrali da taj potez može da dovede do još masovnijeg pristupanja građana NOP-u. br. reg. Dejstvo jedinica NOV i POJ u Slavoniji i Sremu. oko 1500 vagona suhe šljive i oko 100 vagona pekmeza. f. 36. Arhiv VII.4. ali plodove te jeseni nisu mogli da ubiraju ustaška vlast i četnici. kao i dejstva jedinica 16. oštetila TT uređaje i odnijela oružje i vojničku opremu ustaša i folksdojčera. Te jeseni je izvezeno svega oko 250 vagona sirove šljive i oko 100 vagona drugog voća. i 11. Semberiji i Birču i 11. pukovnik Mifek zapovjednik 3. Arhiv VII. Arhiv VII.22 Trgovci i vlasti NDH u Brčkom bili su vrlo zabrinuti zbog toga što je akcijama partizana uveliko onemogućen otkup šljiva i izvoz. kada je sporazumima sa četnicima vlast NDH u ovom kraju unekoliko bila učvršćena izvezeno je oko 1200 vagona sirove. 1/2. Načelnik opštinskog poglavarstva u Donjoj Mahali. 20 U noći između 10.

Život nijednog žitelja nije bio ugrožen.»Od seljaka su partizani jedino tražili hranu i nešto prevoza. gdje se saznaje da odigravaju komade i dobro poznati narodu zagrebački glumci. Bosanskom Šamcu. Nisu funkcionisale kotarska oblast u Gradačcu. te pozorišne predstave. reg. niti su koga odveli sa sobom. fond NDH. Nisu vršili nikakvo zlostavljanje. izražavajući svoje zadovoljstvo što su oslobodioci došli u njihova naselja. Zivilo bratstvo i jedinstvo Srba. živio Tito. Iz mjesta su rastjerane oružničke postaje. Svaku noć su održavane partizanske 24 Arhiv VII. a prema partizanima se pokazuje raspoložen i oduševljen.177. Donjoj Mahali. Ustanove NDH su bile potpuno razbijene. objavljen u prvom broju Oslobođenja. Niko se od pučanstva nije priključio njihovim redovima. U selima i varošicama Posavine i Trebave partizani su srdačno dočekani. uzeli iz nadleštva pisaće mašine i oštetili TT linije«. a narod je zato da se protiv partizana borba uopće ne prima. Odžaku. Modriči. piše: »Za vrijeme boravka u gradu partizani su skinuli poglavnikove slike. vojske i naroda. prihvatili su posavski i trebavski seljaci. Zapovjednik oružničke postaje u opkoljenom Gradačcu 1. Gradačcu i Srnicama. između ostalog. IX 1943. Obudovcu. br. Predlažem da se ova postaja evakuiše. oružničke pukovnije: »Partizani pored promićbe (propagande) i novačenja novih pristalica priređuju razna sijela i zabave.Živio Staljin. a svaki dan oružnicima stižu indirektne prijetnje«. a veoma je ograničen izvoz voća. Hrvata i Muslimana«. Jedino su u zgradi općinskog poglavarstva pisali njihove krilatice . Poziv Hasana Brkića »Ni zrna okupatoru«. godine pište štabu 4. Franjo Šajkaš u svom izvještaju velikoj Župi Posavje od 28. Održavani su zborovi na kojima su govorili predstavnici Partije. pošto ne mogu vršiti službu jer nemamo izgleda da se pri ponovnom napadu partizana održimo. Potpuno je poremećen planirani prisilni otkup žitarica. 116 . Narod je izašao na ulice i puteve. kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu i Odžaku i opštinska poglavarstva u Dubravama. IX 1943. izgubio je vjeru i svaku nadu u državnu zaštitu. godine. Narod je prema državnim vlastima jako demoralisan. f. 44. te istima prilazi i materijalno ih potpomaže. 24 Upravitelj kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu.8. Državnu i općinsku imovinu nisu oštetili ni u čemu. a njihove zgrade demolirane. Domaćini su se utrkivali ko će ih što bolje ugostiti. k. Orašju.

str. a od ukupno 394 kandidanta 147 je bilo u pomenutim brigadama.priredbe. IX 1943 (Zbornik IV.27 25 26 27 Naređenje štaba 1. Vojska je bila sita i vesela. VIII 1943. zbog priprema za napad na Tuzlu. Od 808 članova KPJ. korpusa iz srednje Bosne. dok. Učestvovali su na sastancima na kojima su se formirale partijske ćelije i skojevski aktivi. majevičkoj brigadi. Vrijeme provedeno u Posavini i na Trebavi. a pored toga razvile su intenzivan politički rad.Arhiv VII. Trgovci i zanatlije su otvorili radnje. (muslimanska) brigada divizije/U početku je imala dva bataljona. šećera i masnoća. . godine. Uz štab brigade se. Druga krajiška. . prvi komandant Muslimanskog bataljna Romanijskog NOP odreda iz 1941/42. mikrofilm IRP. korpusa od 23. 117. postavila je svoje bataljone na liniju Paležnica-Živkovići-Skipovac. u kojima je dala značajan doprinos. uz učešće omladine. U takvom rasporedu 17. a neki su prodavali i robu koju su sakrivali od okupatora. Milutin Pejanović je postavljen za zamjenika komandanta. 361). 25 U Bukviku je 21. brigade 17. koja je dopratila Štab 1. a komunisti iz brigada. 26 a odmah poslije borbi za oslobođenje Tuzle. za političkog komesara Muhidin Begić. Za komandanta brigade je postavljen Salem Čerić. od polovine avgusta do kraja septembra. majevička sa Ozrenskim NOP odredom bila je na prostoriji Zelinja-Kožuh-Vranjak-Modriča-Skugrić-Gradačac. 17. Uskoro je Pejanoviča zamijenio Mirko Batričević. koliko ih je tada bilo u istočnoj Bosni. narasla je na četiri bataljona. Zaplijenjene su velike količine namirnica. Poslije oslobođenja cijele teritorije Posavine i Trebave.'sep-· tembra formirana 3. divizije su iskoristile za popunu i sređivanje svojih jedinica. rolna 4/295-296). kao politički radnik. pomagali su partijskim radnicima na terenu da razviju različite forme i metode političkog djelovanja. Sarajevo. najviše brašna. Partijski rukovodioci bataljona i brigade pomagali su partijskim organizacijama na terenu da se organizaciono srede i učvrste. Šesta brigada je rasporedila svoje bataljone na prostoriju Miloševac-Bosanski Šamac-Donja Slatina-Obudovac-Gornji Žabar-Porebrice. 117 . septembra kada se pomjerila na jug. knj. koji su imali više iskustva u partijskom radu. na kojima su nastupale kulturno-umjetničke ekipe iz jedinica. a Dane Olbina za zamjenika političkog komesara. (Izvještaj sekretara PK KPJ za BiH od 18. istočnobosanskoj i 1. divizija je ostala do 24. nalazio Mujo Hodžić Crni. a 1. 281 se nalazio u 6.

Politički komesari četa, bataljona i brigada razvili su široku političku aktivnost u narodu. Organizovali su mnoge političke skupove, zborove i priredbe na kojima su nastupali. Kulturno-umjetnička ekipa divizije i kulturno-umjetničke sekcije po brigadama i bataljonima dale su mnoge priredbe na kojima je prisustvovalo po nekoliko stotina ljudi. Jedno vrijeme uz štab 17. divizije, do svog odlaska u srednju Bosnu, nalazili su se i članovi Umjetničke ekipe Vrhovnog štaba koji su svojim nastupom na pozornici ushićivali mnogobrojne Posavce i Trebavce. Na priredbi održanoj 4. septembra u Ceriku istočnobosanski borci su prvi put čuli poemu Skendera Kulenovića Majka Knešpoljka, koju je recitovala glumica Zagrebačkog kazališta Ivka Rutić. Jedinice su izdavale vijesti, a stigao je i prvi broj lista »Oslobođenje« koji je štampan u Trnovi 30. avgusta. Svuda je čitan Proglas Pokrajinskog komiteta KPJ za BiH upućen Srbima, Muslimanima i Hrvatima, a posebno omladini, štampan u Trnovi istog dana. 28 Noću 12/13. septembra na istočnobosansku stranu prešao je preko rijeke Bosne štab 1. bosanskog korpusa NOV i POJ na čelu sa komandantom generalom Kostom Nadom i komesarom Vladom Popovićem. Zamjenik komandanta 1. korpusa, pukovnik Tošo Vujasinović i načelnik Štaba korpusa, pukovnik Jovo Vukotić, stigli su sa Majevice nešto ranije. Štab korpusa se u prvo vrijeme nalazio u blizini Gradačca (zaseok Vida), zatim u Gradačcu, a kasnije se, u vrijeme borbe za Tuzlu, premjestio u rejon Srebrenika. U septembru 1943. godine, na terenu Posavine i Trebave našao se istovremeno veliki broj vojnih, političkih i partijskih rukovodilaca koji su svojim radom mnogo doprinijeli na razgaranju narodnooslobodilačke borbe u Posavini i Trebavi, na mobilizaciji novih boraca, stvaranju Posavskog i Trebavskog partizanskog odreda, razvoju mreže partijskih i skojevskih organizacija, stvaranju narodnooslobodilačkih odbora, odbora AFŽ i USAOJ-a. Takav polet narodnooslobodilačkog pokreta u Posavini i u Trebavi, pored objektivnih okolnosti, omogućen je poli28 Arhiv VII, Mikrofilm, IRP, Sarajevo, r. 4/372 i 373.

118

tikom i naporima Komunističke partije Jugoslavije, posebno komunista iz Posavine i sa Trebave, koji su u najtežim uslovima opstanka, rada i borbe bili nosioci samoprijegora i revolucionarne svijesti u borbi za oslobođenje zemlje za bolju budućnost naroda. Iako malobrojna, i u tom periodu organizaciono nedovoljno razvijena da zahvati sva sela posavsko-trebavskog područja, Partija je ipak uspijevala da oko sebe okupi najsvjesniji dio stanovništva i uključi ga u redove narodnooslobodilačke borbe.

FORMIRANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA Stvaranje slobodne teritorije u Posavini i na Trebavi i prisustvo jakih snaga NOVJ na tom području omogućilo je i formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Posavski NOP odred formiran je u Obudovcu, 29 naredbom Štaba 1. korpusa od 17. septembra 1943. Kao jezgro za formiranje odreda poslužila je partizanska četa, koja je osnovana polovinom avgusta 1943. u Bukviku, 30 u koju su tokom avgusta i septembra dolazili omladinci iz Gornjeg Žabara, Brvnika, Obudovca i drugih sela Posavine. Na formiranje odreda stigle su u Obudovac grupe dobrovoljaca iz Miloševca (skoro polovina pristiglih) Kruškovog Polja, Brvnika, Batkuše i Gornje Slatine, a bilo je boraca i grupa i iz drugih sela Posavine, tako da je u odredu na dan formiranja bilo oko 150 boraca koji su svrstani u četiri čete.31 Veliku pomoć štabu novoformiranog odreda pružio je Štab 6. istočnobosanske brigade, posebno njen komandant major Miloš Zekić, koji se tada nalazio u Obudovcu. Iz 6. istočnobosanske i 1. majevičke brigade u odred je došlo nekoliko rukovodilaca: Pero Bosić, Markica Milošević, Savo Živković i Nikola Simić, a kasnije i Mehmedalija
29

30 31

Tada je formirana partijska ćelija u Obudovcu u koju su primljeni: Cvijetin Simičević (sekretar), Makso Teodorović, Đurđo Popović, Pera Jovanović i Mihailo Pejić (Boro Popović n.d. str. 300). Komandir čete je bio Pavo Bašić, a politički komesar Stevo Živković. Nikola Simić, Osnivanje i borbe Posavskog partizanskog odreda 1943. godine, Istočna Bosna u NOB-u, knj. 2, str. 486-470.

119

Tufekčić, pošto je predao dužnost komandanta mjesta u Gradačcu, koju je vršio kratko vrijeme. Oni su imali vojničko i političko iskustvo stečeno u ovim proslavljenim jedinicama. Sam čin formiranja odreda izvršen je svečano, poslije održanog zbora, kod stare škole i crkve. Na zboru na kojem su bili prisutni stanovnici mnogih srpskih i hrvatskih sela govorio je Cvijetin Mijatović Majo, a poslije njega Boro Popović i Vukašin Subotić. Štab 6. istočnobosanske brigade dao je odredu izvjesnu količinu oružja kojim su naoružane čete, a pomagao je i na organizacionom sređivanju u političkoj i vojnoj obuci. Dvadesetosmog septembra u subotu u Gornjem Žabaru se prišlo formiranju bataljona. Od ranije četiri čete i Bukvičke čete, koja je naknadno pristigla, formirani su Prvi i Drugi bataljon. Za komandanta odreda postavljen je Nikola Simić Učo, dotadašnji komandant 2. bataljona 1. majevičke brigade, za političkog komesara Boro Popović, partijski radnik na području Posavine, a za zamjenika političkog komesara Petar Kaurinović, partijski radnik iz Bukvika. Zamjenik komandanta odreda postao je nešto kasnije Ibro Dogledović, a na dužnost referenta saniteta došla je Beba Altarac. Komandant 1. bataljona postao je Marko Milošević, zamjenik komandanta Pavo Bašić, a politički komesar Savo Živković. U 1. bataljonu na dužnosti komandira četa su bili: Prve - Ilija Kaurinović, Druge - Todor Peranović, Treće Pero Jovanović. Na dužnosti političkih komesara četa bili su: u Prvoj - Stevo Živković, u Drugoj - Savo Kaurinović, a u Trećoj - Ilija Pajić. U štab 2. bataljona postavljeni su: Pero Bosić, komandant, Trivo Petra Kaurinović, zamjenik komandanta, Ivan Bumbulović, politički komesar i Košta Živković, intendant. Komandiri četa su bili: Đoko Tadić - Prve, Mika Obrenović - Druge, i Vlajko Arsenić - Treće. Politički komesar Prve čete bio je u prvo vrijeme Ljubo Antić, Druge - Jovan (Damjana) Kerezović i Treće - Petar Đokanov-Kaurinović. Štab 17. divizije je 23. septembra naredio Štabu odreda da svoje jedinice postavi na liniju Gornji Žabar-Bukvik-Porebrice, radi zatvaranja pravaca koji od Brčkog vode u Po120

savinu, Šesta istočnobosanska brigada je tada svoje bataljone rasporedila na prostoriju Srnice-Špionica-Gornji Hrgovi, u očekivanju pokreta prema Tuzli. Štab Posavskog odreda bio je u stalnoj vezi sa štabom 6. istočnobosanske brigade. Istim naređenjem je bilo predviđeno da, ukoliko dođe do jačeg neprijateljskog napada, jedinice odreda budu podijeljene u manje grupe koje bi manevrisale na terenu Posavine, izbjegavale frontalnu borbu i napadale neprijatelja gdje je najslabiji. Odredu je takođe postavljen zadatak da razbijenim četničkim jedinicama onemogući ponovo organizovanje. Štab 17. divizije se tada sa divizijskom bolnicom nalazio u Ceriku. 32 Formiranje Trebavskog NOP odreda obavljeno je u subotu 20. septembra 1943. godine u Skugriću, gdje su pred strojem boraca pročitane naredbe o formiranju odreda i njegova dva bataljona. Kao jezgro za formiranje odreda poslužile su čete i grupe boraca koje su se počele izdvojeno organizovati poslije prvog prodora jedinica 17. divizije na Trebavu polovinom avgusta, a intenzivnije pripreme su nastavljene poslije oslobođenja Modriče. Prvi bataljon odreda bio je sastavljen od ljudstva iz Osječana, Buštelića i Kožuha, a Drugi od ljudstva iz Skugrića, Vranjaka i Koprivne. 33 U odredu je u početku bilo oko 160 boraca. U štab Trebavskog NOP odreda postavljeni su: za komandanta Relja Peća, za političkog komesara Slobodan Janković, a za zamjenika komandanta Petar Džigum. Kasnije, koncem oktobra, dužnost političkog komesara je preuzeo Panto Nikolić, a Slobodan Janković je postao zamjenik komesara odreda, i ujedno rukovodilac partijske organizacije u odredu. Omladinski rukovodilac u odredu bio je Mika Dujić, vršilac dužnosti načelnika štaba odreda Živko Knežević, a intendant Đorđo Petrović. Na dužnost komandanta 1. bataljona postavljen je Savo Simić Adžija. Božo Miličević je došao za političkog komesa32 33

Izvještaj Štaba 17. divizije Štabu 1. bosanskog korpusa 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. br. 118, str. 263/264). Tako je, na primjer Skugrićka četa 2. bataljona formirana odmah poslije oslobođenja Modriče u selu Skugrić, na mjestu zvanom Meraja. Poslije zbora na kome je govorio Mika Stankovič prijavilo se u četu 78 boraca. Neki su poslije prešli u 6. i 15. brigadu tako da je u četi ostalo 43 borca (Izjava Pere Stankovića - kod autora).

121

ra tog bataljona, a Damjan Petrović za intendanta. Komandir Prve čete bio je Nedo Blagojević, a komandir Druge Radovan Petrović. Politički komesar 1. čete bio je Đokan Čakarević, a Druge - Cvjetko Arsenić. Nedo Blagojević je ujedno bio i zamjenik komandanta. U Drugom bataljonu komandant je bio Cvjetko Stojanović-Jerković, a politički komesar Anđelko Radić. Zamjenik komesara bataljona bio je Mitar Mitrović, zamjenik komandanta Košta Radojević, intendant Živan Dimitrijević, a omladinski rukovodilac Jovica Jovičević. U 1. četi komandir je bio Košta Radojević, a politički komesar Mitar Kojić. Komandir 2. čete bio je Ignjat Simkić, a politički komesar Jovo Žarić. Košta Radojević je bio ujedno i zamjenik komandanta bataljona. Naredbom štaba 1. bosanskog korpusa od 23. septembra, Trebavski NOP odred je stavljen pod komandu 1. majevičke brigade i dobio zadatak da se postavi na liniju Cerov Gaj-Poturice i zatvori pravce koji iz doline rijeke Bosne vode prema Sjenini. Prva majevička brigada je postavljena na prostoriju Sjenina-Lukavica-Zoje, sa zadatkom da spriječi ispade četnika sa pravca Becanj-Stanić Rijeka. Brigadi je takođe, u okviru predstojećeg napada na Tuzlu, stavljeno u zadatak da ruši željezničku prugu Doboj-Tuzla na dijelu Boljanić-Karanovac. Jedan bataljon 1. majevičke brigade nalazio se na Dugim Njivama i davao obezbjeđenje za komande mjesta u Modriči i Gradačcu. Bilo je predviđeno da se u slučaju jačeg neprijateljskog napada komande mjesta Modriča i Gradačac povuku u pravcu Dugih Njiva.34

BORBENA DEJSTVA TREBAVSKOG I POSAVSKOG NOP ODREDA DO POČETKA 1944. GODINE Do kraja septembra 1943. godine sav sjeverni dio istočne Bosne bio je oslobođen, čitava Posavina, Trebava, Semberija i Majevica sa gradovima Bijeljinom, Zvornikom, Gra34

Naređenje Štaba 1. bosanskog korpusa Štabu 17. divizije 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 117, str. 261/262).

122

dačcom, Bosanskim Samcem, Modričom, Orašjem i Janjom. Neprijatelj je držao jače garnizone samo u Brčkom, Tuzli i Doboju i nešto slabije duž komunikacije Doboj-Tuzla. Da bi što uspješnije riješio osnovne zadatke koje je Vrhovni štab NOV i POJ postavio pred partizanske snage u istočnoj Bosni, štab 1. bosanskog korpusa donio je 27. septembra odluku da napadne Tuzlu i okolna neprijateljska uporišta. Uslovi za oslobođenje Tuzle koja je služila neprijatelju kao oslonac za preduzimanje dejstava ka Majevici, dolini Spreče, Birču, Trebavi, Ozrenu i Konjuhu, bili su povoljni, a njeno oslobođenje diktirali su jaki vojni i politički ciljevi. Glavne njemačke snage bile su angažovane ka jadranskoj obali i u zapadnom dijelu zemlje, pa nije postojala opasnost od jače intervencije. Krajem septembra su u Tuzli i okolnim garnizonima bile neprijateljske snage jačine jedne divizije, koje su se sastojale uglavnom od domobranskih jedinica, oružnika, jedinica DOMDO pukovnije i manjeg broja ustaša i gestapovaca. Jedan njemački bataljon je na dva dana prije napada povučen u Doboj, a u Tuzli se nalazila samo jedna njemačka oklopna četa. 35 Oslobađanjem Tuzle otvarale su se široke mogućnosti za mobilizaciju ljudstva, naročito radnika, i uspješno dejstvo NOP-a i jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni. U drugoj polovini septembra je situacija za neprijatelja u istočnoj Bosni postala teža. 0 tome je vladu NDH, veliki župan Župe Usora i Soli sa sjedištem u Tuzli izvijestio ovim riječima:
»Hrvatsko pučanstvo je jednim dijelom izgubilo nadu u povoljan ishod rata. Uslijed toga pojavili su se znaci neotpornosti i pasivnog držanja.... Na područjima velike župe Usora i Soli još je jedino Tuzla ostala pošteđena ulaska partizana, ali i nad njom visi Demoklov mač vječite partizanske opasnosti... Zadnji vojnopolitički događaji u svijetu ostavili su vrlo težak dojam u hrvatskom javnom mnjenju. Kapitulacija Italije, razoružanje italijanskih divizija, teške borbe na istočnom frontu i stalni napadi partizana, uslovili su javno govorkanje o lošoj situaciji u Hrvatskoj«. 36
35

36

Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd, 1967, knj. 1, str. 605 (u daljem tekstu - Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, knj. 1, str. 605). Izvještaj velike župe Usora i Soli od 14. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17. dok. 199, str. 460).

123

U okviru operacije za oslobođenje Tuzle, zadatak zatvaranja pravca prema Doboju i onesposobljavanja željezničke pruge i puta Doboj-Tuzla dobile su jedinice 1. majevičke brigade, Trebavskog i Majevičkog NOP odreda. 37 Posavskom NOP odredu dat je zadatak da sa pravca Gradačac-Srnice obezbijedi raspored glavnine 17. divizije i divizijsku bolnicu koja se nalazila u Donjem Srebreniku, 38 a Trećoj vojvođanskoj brigadi je naređeno da spriječi intervenciju neprijateljskih snaga iz Brčkog prema Tuzli. Prva majevička brigada i Trebavski odred su 28. septembra krenuli preko Bukve ka Gračanici. Istog dana su bez otpora ušli u Gračanicu i porušili prugu dužine oko 1 km, na dionici Karanovac-Suho Polje i postavili se na visove sjeverno od pruge i puta Doboj-Tuzla. 39 Poslije podne, 30. septembra, neprijateljska motorizovana grupa Fišer, koja se sastojala od tri ojačana njemačka bataljona i jednog bataljona domobrana, nadirući od Doboja prodrla je do Gračanice. Iznenadnim i odlučnim protivnapadom jedinica 1. majevičke brigade i Trebavskog odreda neprijatelj je odbačen na rijeku Spreču, odakle se, uz pomoć četnika povukao ka Doboju. Sutradan 1. oktobra neprijatelj se bolje pripremio, izveo napad i uspio da potisne partizanske bataljone do sela Donja Lohinja. U poslijepodnevnim časovima izvršen je ponovni protivnapad sa boka, po cijeloj dužini neprijateljske kolone. Nijemci su se morali opet povući. Pred mrak su jedinice 1. majevičke brigade napale neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici u Miričini, koja se brzo predala. Neprijateljska posada koja je bila na željezničkoj stanici Bosansko Petrovo Selo odstupila je bez borbe prema Doboju. 40
37 38 39

40

Zapovijest Štaba 1. bosanskog korpusa od 27. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 127, str. 278-283). Obavještenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 1. X 1943. Štabu 1. majevičke brigade (Zbornik IV, knj. 18, dok. 2, str. 10). U noći 26/27. septembra dva bataljona Prve majevičke brigade (2. i 3.) vodili su vrlo tešku borbu sa četnicima u Skipovcu kod Gračanice, pa je zbog toga u okviru zadatka obezbjeđenja pravca od Doboja, brigadi i odredu naloženo da spriječe eventualni napad četnika. Saopštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 2. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, dok. 9, str. 29).

124

Tuzla je oslobođena 2. oktobra. Istog dana neprijatelj je iz Doboja izvršio nov snažan napad na bataljone 1. majevičke i Trebavskog odreda i ovladao Gračanicom. Uprkos protivnapadima neprijatelj je, uz snažnu podršku avijacije, 3. oktobra odbacio brigadu i odred sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla i prodro u Lukavac gdje je iznenadio jedinice Majevičkog NOP odreda. Majevički odred, pošto nije bio obaviješten o prodoru neprijatelja iz Gračanice, pretrpio je osjetne gubitke i povukao se na visove sjeverno od komunikacije. U takvoj situaciji Štab 3. korpusa (naredbom Vrhovnog štaba od 5. oktobra 1943, Štab 1. bosanskog korpusa preimenovan je u Štab 3. korpusa NOV i POJ) preuzeo je odmah mjere za odbranu oslobođene Tuzle. Naredio je da se izvrši snažan protivnapad na uklijenjenog neprijatelja. Sa fronta kod Bukinja neprijatelja su napale 6. istočnobosanska i 2. krajiška brigada, 41 a 1. majevička (koja je pomenutom naredbom postala 15. majevička), Trebavski i Majevički odred dobili su zadatak da sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla napadaju izduženu neprijateljsku kolonu u bok i u pozadinu. 42 Kasnije je u borbu na lijevom krilu uvedena 16. muslimanska (ranije 3.), a na desnom krilu 1. vojvođanska brigada. 43 U okviru opšteg zadatka Trebavski odred je imao poseban zadatak da napadne neprijateljsku kolonu kod Miričine, gdje se pretpostavljalo da se nalaze pozadinske jedinice glavnine neprijateljskih snaga. Tako je na prilazima Tuzle došlo do veoma oštrih borbi, jer je neprijatelj uporno nastojao da povrati grad. Protivnapadi jedinica NOV i POJ su u potpunosti uspjeli, pa je neprijatelj bio primoran da naglo odstupi prvo prema Lukavcu, a kasnije prema Miričini. Osmog oktobra 15. majevička i 1. vojvođanska brigada su ušle u Puračić. 44
41

42 43

U štabu 2. krajiške tada su bili: Dragan Stanić komandant, Idriz Čejvan politički komesar, Dušan Egić zamjenik komandanta i Vojin Lukić zamjenik političkog komesara. Kasnije je za načelnika štaba došao Anton Kulundžić. Zapovijest Štaba 3. korpusa od 6. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, str. Štab 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Marko Perićin Kamenjar, komandant; Paško-Romac Zdravko, politički komesar; Ilija Bogdanović, zamjenik komandanta i Ljubo Momčilović, zamjenik komesara. Gligo Mandić, n.d., str. 39-60.
80-82).

44

125

Šesnaesta vojvođanska divizija dobila je zadatak da dej45 Radovan Panić. 126 . na cijeloj teritoriji. jedinice koje su napa. Bili su uvjereni da im Posavski NOP odred ne može pružiti jači otpor. Beograd.S obzirom na način vođenja borbi i manevar snaga. korpusa trebalo je da prenesu težište svojih dejstava prema jugoistoku na područje Sarajeva. Zadat je težak udarac neprijatelju. vojvođanska brigada. diviziji dao zadatak da zauzme Sokolac i Rogaticu i protjera četnike koji su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića prodrli iz Srbije u jugoistočnu Bosnu. Oslobođenjem Tuzle postignut je ogroman vojni i politički uspjeh. 1980. oslobođenje i odbrana Tuzle predstavljaju veoma uspješnu operaciju. a odatle na Romaniju. a NOV je postigla prestiž u istočnoj Bosni. korpusa je uputio 17. u trouglu rijeka Bosna-Sava-Tinja. Poslije odlaska jedinica 17. zatim na Vareš. od intervencije sa sjevera.• > . našao se samo novoformirani Posavski NOP odred. Četnici su stigli pred grad. jedinice 3. str. Vojnoizdavački zavod. pokazala se presudnom za uspjeh cijele operacije. korpusa da za obezbjeđenje pravca prema Doboju angažuju trećinu snaga koje su u početku učestvovale u napadu. Odmah po prijemu zadatka odred je izvršio marš iz Bukvika pravcem Špionica-Srnice-Gradačac. Treća Vojvođanska brigada. kada su jedinice odreda stupile iz pokreta u borbu. istočnobosanske divizije. dale Tuzlu i da se postavi na liniju Gradačac-Srnice. lovačke pukovnije iz Brčkog prema Tuzli odbila je 3. i 19). On je dobio zadatak da obezbijedi. 45 Prema planu Vrhovnog štaba. a 27. poslije uspjeha u dolini Spreče. Čim su četnici saznali za odlazak jedinica NOV ka Tuzli. najviše radnika i omladinaca. 128-129. To je omogućilo formiranje novih brigada (17. 18. Došlo je do velikog priliva novih boraca. pošli su u napad na Gradačac sa namjerom da unište odred i da opljačkaju grad. diviziju najprije na Ozren. Tuzlanskog NOP odreda i 27. divizije ka Tuzli. izvršile snažan protivnapad i protjerali četnike koji su se razbježali. Intervenciju 5. Višegrada i Goražda. Odluka štaba 3. U duhu tog plana štab 3.

Garevca. bataljona Posavskog odreda. Riječana. a kasnije Odžačka. Do polovine oktobra Trebavski NOP odred je zajedno sa bataljonima 1. Prije formiranja štaba 3. 1. Pero Kovačević i Abdurahim Otanović.stvuje na operativnom području Posavine. Odžaka. Zamjenik komandanta bio je Mate Belić. Druge . Poslije toga 1. Treći bataljon je dejstvovao u trouglu Modriča-Odžak-Bosanski Šamac. Jedno vrijeme komandir 1. Semberije i Majevice i da po mogućnosti oslobodi Brčko. Za komandanta bataljona postavljen je Mehmed Mujbegović. Uskoro je u Modriči formiran i 3. čete je bio i Safet Doratić. a prvo vrijeme dužnost političkog komesara vršio je Muhamed Kladnjak. Trebavski NOP odred se snabdio izvjesnom količinom oružja. a Trebavski NOP odred je ostao na prostoriji Srnice-Gradačac-Skugrić. U svakom bataljonu bilo je po 2 puškomitraljeza. str. Neprijatelj je pružio slabiji otpor na visovima kod Karanovca. Vršene su pripreme i za formiranje Garevačke čete. hrvatskom brigadom (pod čijom se operativnom komandom nalazio) koja je držala položaje kod Lukavca i zatvarala pravac Doboj-Tuzla. Ponovo su oslobodili Gračanicu. odjeće i obuće. Dugog Polja. Kladara i drugih sela. bataljona čete su bile pod komandom 3. 607-608. Trebave. Komandir 1. Tarevaca. 46 U vrijeme dok je boravio u neposrednoj blizini Tuzle. bataljon Trebavskog NOP odreda od omladinaca iz Modriče. Dobrinje.Sakib Zečić a Treće . a sjeverno sa Posavskim NOP odredom. vojvođanska brigada produžila je prema Brčkom. vojvođanskom brigadom na sjever. vojvođanske brigade prokrstario terenom Trebave.Mehmedalija Sendijarević. Poslije protjerivanja neprijatelja sa pravca Doboj-Tuzla. Trebavski NOP odred krenuo je zajedno sa 1. čete je bio Hasan Mulić. knj. Prvo su formirane Modrička i Tarevačka. Južno je održavao vezu sa 18. Politički komesari četa u bataljonu su bili: Ibrahim Mujbegović. koga je poslije nekoliko dana zamijenio Vid Dević. U prvo vrijeme čete su se zvale po nazivima mjesta. nenaišavši na ozbiljniji otpor četnika. što je diktirala tadašnja situacija. sprečavao ispade neprijateljskih 46 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. 127 .

Posavski NOP odred ostao je na sektoru Gradačac-Srnice do povratka Trebavskog NOP odreda. U štab 3. Okružni komitet KPJ je u bataljon uputio 2 člana KP iz Gradačca. zamjenik komandira Akif Huseljić. Treće . zajedno sa komesarom bataljona. 128 .komandir Smajo Osmanlić. Četvrte . Mionice i drugih podtrebavskih sela. politički komesar Ekrem Taslidžić i ekonom Husein Skenderović. za zamjenika komandanta Dedo Šakić. Za vrijeme boravka Posavskog odreda u okolini Gradačca. Pete . politički komesar Ibrahim Alić. bilo 7 članova KPJ. tako da je početkom novembra u bataljonu. U bataljonu je u početku bilo mnogo omladinaca i boraca koji su od ranije pomagali i simpatisali NOP. Bataljon je imao 304 borca svrstanih u 5 četa.komandir Ragib Klopić. U 3. Komandni sastav Prve čete sačinjavali su: komandir Ivo Domzet. za političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. U tom radu je postigao znatne rezultate. Donje Zelinje. sastav Druge čete . radio na mobilizaciji novih boraca i razvio obavještajnu aktivnost. (zamjenik komesara nije imenovan) ekonom Hasan Gubaljević. a u jedinici su primljena 4 nova člana. došlo je do osnivanja 3.jedinica na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. (zamjenik komandira nije imenovan) politički komesar Šefkija Dajić. razvijao širok politički rad na terenu. za intendanta Alija Repčić i za referenta saniteta Bešlaga Korajkić. Vučkovaca. oktobra od ljudstva iz partizanskih straža iz Gradačca. bataljona postavljeni su: za komandanta Mujo Tipura. zamjenik komandira Numan Subašić. (zamjenik nije imenovan) ekonom Zećir (Alje) Bristrić. zamjenik komandira Osman Delić. ali nije bilo partijske organizacije.komandir Osmah Sušić. Naoružan je sa 275 pušaka. bataljona koji je formiran 7.komandir Hamid Bahić i zamjenik Šalim Bahić (politički komesar i zamjenik komesara nisu imenovani). 2 mitraljeza i jednim puškomitraljezom. politički komesar Hazim Jašarević.

Rodoljub Čolaković. srdačno su dočekali ove rukovodioce i odazvali se pozivima da prisustvuju zborovima i konferencijama. U Srebreniku. Pukovnik Sulejman Filipović komandant neprijateljskog garnizona u Tuzli od 1941. Mikrofilm IPR. došao je u kontakt sa rukovodstvom NOP-a za istočnu Bosnu i ponudio svoje usluge. Tema razgovora je bila masovniji priliv Muslimana u jedinice NOV i POJ. 469-474.d. U Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kome je bilo prisutno oko hiljadu stanovnika ovog grada i okoline. 47 U 1. Arhiv VII. Govorili su Rodoljub Čolaković.. 2. U Srebrenik su. je održavao kontakte sa rukovodiocima NOP-a. Četnici su se uglavnom nalazili u okolini Dugih Njiva. a zatim i u Gradačac početkom druge dekade oktobra stigli iz oslobođene Tuzle Rodoljub Čolaković i Avdo Humo.48 Njih je od Srnica do Gradačca pratila 2. Sa još 77 bivših oficira domobranstva NDH. već su komesari vršili i dužnost partijskog rukovodioca. Istog dana naveče održana je konferencija sa uglednim Muslimanima iz Gradačca i okoline. str. 129 . politički komesar Posavskog NOP odreda. četa 2. knj.bataljonu. n. To su bili mobilisani i 47 48 49 Izvještaj OK KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom KP za istočnu Bosnu od 6. i 2. ali je on to odbio izgovarajući se da to ne može učiniti »bez privole svoga predsjednika« (Vlatka Mačeka) 49 * Trebavski NOP odred je u to vrijeme uglavnom bio orijentisan prema Trebavi i dolini Bosne. bataljona Posavskog NOP odreda. Učinjeni su pokušaji da se na stranu NOP-a privuče istaknuti prvak HSS iz Posavine Mato Mikić. a u odredu su djelovala 4 aktiva SKOJ-a. U ljeto 1943. rolna 5/53-58. Avdo Humo i Boro Popović. Gradačcu i okolnim selima stanovnici koji su u većini bili prijateljski raspoloženi prema NOP-u. Sulejman Filipović. bataljonu bilo je 25 članova KP. Sarajevo. po oslobođenju Tuzle potpisao je proglas koji je emitovan preko radio-stanice »Slobodna Jugoslavija«. XI 1943. članovi PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i sa njima pukovnik Sulejman Filipović. nije bilo zamjenika političkog komesara kao ni u ostala 2 batlajona Posavskog odreda. U proglasu se pozivaju ostali pripadnici domobranstva NDH da se pridruže narodnooslobodilačkoj vojsci.

Četnički oficiri su tu masu od nekoliko stotina ljudi držali na uzdi i kažnjavali zbog učestalog bježanja sa položaja i izbjegavanja kuluka i obaveza u hrani. Dopirao je i do Dugih Njiva. Članovi KPJ su prethodno razgovarali sa roditeljima tih omladinaca. Insceniran je napad na zgradu postaje i oružnici su se bez otpora predali. gdje ih je čekao i obezbjeđivao prelazak jedan vod Modričkog bataljona na čelu sa komandantom Mehmedom Mujbegovićem.zavedeni seljaci koji su se na položajima oko Dugih Njiva smjenjivali svaka četiri dana. fond NOP k. reg. ali su četnici izbjegavali borbu. br. U toku prevoženja jedne ture neko je bacio bombu u čamac od koje je teško ranjen Redžo Čaušević. odnosno Mrkonjić Gradu prisustvovali II zasijedanju AVNOJ-a i I zasijedanju ZAVNOBiH-a. U toku noći oni su iz Odžaka stigli na obalu Bosne naspram Modriče. 1/1 i 2/1. budući prvi predsjednik ZAVNOBiH-a. U toj grupi bili su: Rodoljub Čolaković. čitav ili njegovi dijelovi. 50 Treći (modrički) bataljon odreda koji je u početku imao 120 do 130 boraca brojno je ojačao. novembra dočekali u Srnicama grupu partijsko-političkih rukovodilaca iz istočne Bosne koji su iz oslobođene Vlasenice preko Tuzle i Srebrenika krenuli u centralnu Bosnu da bi u Jajcu. 31 Partijska organizacija iz Odžaka pripremila je sa Odžačkom četom bataljona napad na oružničku postaju u Odžaku. a lakše nekoliko boraca.3. Prvi bataljon i dijelovi Drugog bataljona Trebavskog NOP odreda su 2. Sulejman Filipović. zbog obezbjeđenja saobraćaja Gradačac-Modriča i zbog propagandnog djelovanja u trebavskim selima. popunom iz Odžaka. dr Vojislav Kecmanović Đedo. Aleksandar Preka. Avdo Humo. Drugi bataljon Trebavskog odreda. oni su to odbijali bojeći se represalija Dražinih oficira i Nijemaca. f. Dvadesetdevetog novembra 1943. često je patrolirao pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. Kasnije se otkrilo da je bombu bacio ustaša Želić iz Riječana koji je prije nekoliko dana stupio u odred. 130 . 1627. Iako je štab Trebavskog NOP odreda pokušavao pridobiti te seljake da pristupe NOP-u. čiji je zapovjednik Petar Gugić sarađivao sa NOP-om. Ante Ka- so Arhiv VII. Prevozio ih je Rafo Kovačević u svom malom čamcu u koji je moglo stati najviše 5-6 ljudi. 51 Partijska organizacija u Odžaku pripremila je grupu omladinaca za odlazak u odred. bataljon je u Skugriću zarobio sedam četnika koje je poslije razoružavanja pustio.

bataljon odreda učestvuju u predstojećem napadu jedinica 16. Jure Begić. rolna 5/312-316). vratili na svoje položaje. Petog novembra prešli su rijeku Bosnu i stigli u Majevac gdje su ih dočekala dva bataljona 12.. Evakuacijom je rukovodio Haso Burić. Sarajevo. XII 1943. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Oni su doveli komoru sa oko 100 tovarnih konja da preuzmu oko vagon soli koja je iz oslobođene Tuzle preko Srebrenika transportovana do Modriče. . 3. 52 53 So i druge namirnice zaplijenjene u oslobođenoj Tuzli danima su prevlačili na svojim kolima.menjašević. (Arhiv VII. divizije na Brčko. korpusa za popunu prvih vazduhoplovnih jedinica NOV i POJ. Među njima se nalazio i Franjo Kluz. Mikrofilm. kao posada. koji su prikupljeni u jedinicama 3. dok u jednom bataljonu nije bilo partijske organizacje. mnogi seljaci iz sela opština Srebrenik. Početkom decembra u Trebavskom NOP odredu je bilo 14 članova KPJ. gdje je naveče održana konferencija sa građanima. krajiške brigade na čelu sa komandantom brigade proslavljenim junakom sa Kozare . Bogomir Brajković. na kojoj su govorili istaknuti politički rukovodioci istočne Bosne. Okružni komitet KPJ je zajedno sa Štabom Posavskog NOP odreda donio odluku da 1. svrstanih u 3 partijske organizacije (u štabu odreda i u dva bataljona po jedna. Pero Đukanović i Mile Perković. i 2.Petrom Mećavom. bataljon Trebavskog NOP odreda je dopratio ovu kolonu u Gradačac. a odatle prebačena preko rijeke Bosne za potrebe jedinica NOV i POJ i naroda u srednjoj Bosni i Bosanskoj kra. bataljona su se. Slijedećeg dana bataljon ih je preko Čardaka dopratio u Modriču. c2 jmi· Pošto su uspješno obavili dodijeljeni zadatak i vijećnike bezbjedno sproveli do krajiških jedinica. 53 U odredu je tada bilo 5 aktiva SKOJ-a sa 36 članova. 131 . prvi partizanski pilot. Sutradan. 1. novembra 1. Sa grupom partijsko-političkih rukovodilaca kretali su se avijatičari i radnici u industriji aviona. bataljon i dio 2. istim putem. bataljona Trebavskog odreda. Gradačac i Modriča. gdje se nalazila. Modrička četa 3. IRP.

posredno. koji su pri dolasku novih boraca imali 212 boraca. nešto ustaša i Nijemaca. tj. betonskim i zemljanim bunkerima i minskim poljima ispred njih. 548. koju su često napadali sremski i slavonski partizani. i 2. Vinkovcima. U okolnim neprijateljskim uporištima na lijevoj obali Save (u Županji. sa zadatkom da zatvori pravce koji sa sjevera i zapada ulaze u Gradačac. 7. divizija pripremi 54 Zbornik IV. artiljerijski divizion. 132 . bataljon ostao je sam u Gradačcu i okolini. početkom oktobra. lovački puk. Rumi i Šidu) nalazile su se dvije njemačke divizije. dok. do formiranja Posavsko-trebavskog odreda. Njegove čete će obezbjeđivati grad i omogućiti nesmetano djelovanje narodnooslobodilačkih odbora. jedan bataljon DOMDO pukovnije. lovačkog puka. U Gunji preko Save nalazio se 1. Prilikom boravka komandanta 16. divizije u Tuzli. On je cijenio vojnički značaj Brčkog koje mu je služilo kao mostobran za nastupanje ka Bijeljini. organizacija KPJ i SKOJ-a. nalazile znatne neprijateljske snage. Oko željezničkog mosta na slavonskoj strani izgrađeni su bunkeri. pruge Beograd-Zagreb na dijelu od Vinkovaca do Mitrovice. bataljon 5. domobranski zdrug. Vukovaru. koje su upravo izvodile ofanzivna dejstva u Sremu i Slavoniji protiv partizanskih jedinica. bio kompletan 3. Gradačcu i Bosanskom Šamcu i za obezbjeđenje željezničke pruge Brčko-Vinkovci i. zajedno sa Štabom odreda krenuli su iz Gradačca ka Bukviku. u stvari. Spoljna odbrana Brčkog počivala je na fortifikacijski uređenim položajima sa rovovima. Tu su bili 5. i 8. 54 To je. str. Tuzli. a posebno kasarne u lageru. U Brčkom su se u oktobru 1943. donesena je odluka da 16. inžinjerijski bataljon. U gradu su mnoge zgrade građene od tvrdog materijala uređene za kružnu odbranu. 213. Prvi i Drugi bataljon odreda. Treći bataljon će ostati odvojen od ostalih snaga odreda sve do februara 1944. knj. na vrlo uskom prostoru držao jake snage. pod komandom Glavnog štaba NOV i POJ Vojvodine.Poslije odlaska 1. 3. NOP-a i AFŽ na terenu oko Gradačca. bataljona Posavskog odreda. 18. 2. Neprijatelj je u Brčkom.

i 2. koja se iz Županje kretala prema Gunji. Drago Dikić. Napadom na Brčko želio se olakšati položaj jedinicama NOV i POJ u Sremu i istočnoj Slavoniji i proširiti slobodna teritorija u istočnoj Bosni. 56 Druga vojvođanska brigada 57 prebacila se 17. vratiti se i donijeti obavještenja o neprijateljskim otpornim tačkama. koja je tada bila u fazi formiranja. 547 i knj. jačine dva bataljona. a 1. 18. 1. Miško. knj. njemačkog oklopnog puka koja je bila u punom zamahu na području Srema i zapadne Slavonije ubrzala je odluku da se Brčko što prije napadne. vojvođanske brigade trebalo je da zauzmu Gunju i most na Savi i da zatvore pravce koji iz Vinkovaca i bosutskih šuma vode ka Brčkom. knj. Zbornik IV. Do kraja dana obje kolone bile su prisiljene da odstupe u pravcu Brčkog. oktobra preko Save kod Rajevog Sela. vojvođanska brigada sa 1. vojvođanske brigade. 18. kod Posavskih Podgajaca sukobila prvo sa jednom neprijateljskom kolonom. dok. jačine ojačanog bataljona. bataljonom Posavskog NOP odreda u zahvatu puteva Brčko-Srnice i Brčko-Orašje. Bataljoni 1. komandant. zamjenik komandanta i Ljubica Stanimirović. dok. Jedna patrola odreda uspjela je prijeći put Brčko-Brka i ući u grad. a zatim sa drugom neprijateljskom kolonom. vojvođanska i dijelovi 4. 28 str. 248. oktobra u 20 časova. Napadajući od Gorica uz drum Lončari-Brčko jedinice Posavskog odreda stigle su u blizini gradske bolnice gdje su zaustavljene. dok. 25. kozačke konjičke divizije i 901. str. Treća vojvođanska brigada i Majevički partizanski odred imali su zadatak da napadnu grad u zahvatu puteva Brčko-Bijeljina i Brčko-Tuzla. politički komesar. 213. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Radosav Jović. 97-98. Slijedećeg dana se sa dijelovima 4. koja je iz Gunje pošla radi povezivanja sa kolonom iz Županje. zamjenik političkog komesara. divizije. str. Mirko Milanović. Štab 2.i izvede napad na Brčko." Ofanziva njemačke 173. Napad na grad otpočeo je 19. Istog dana nepri55 56 57 Zbornik IV. 133 . vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda napali su grad sa zapadne strane i uspjeli da potisnu neprijatelja iz rovova na spoljnoj odbrani grada i stignu do samog mjesta. Prema planu napada 2. 19.

Uzroci neuspjeha napada su raznovrsni. Sutradan. i 3. učestvovao je 5. Oko 300 boraca je izbačeno iz stroja·58 U napadu na neprijateljski garnizon u Brčkom. vojvođanske brigade su orijentisana na prostoriju Bosut-Višnjićevo sa zadatkom da zatvore pravac koji iz Morovića vodi ka Gunji. vojvođanske brigade zatvorili su pravce Bošnjaci-Gunja i Lipovac-Vrbanja. vojvođanske divizije su se povukle na sjeverne padine Majevice. Neprijatelj je organizovao jaku odbranu i precizan sistem vatre na liniji prvih gradskih kuća. Još tri puta bataljoni su pokušali da prodru u grad. bataljon 3. a dva bataljona 4.. Treća brigada je slomila spoljnu odbranu neprijatelja na istočnoj strani grada. Druga vojvođanska brigada je 20. zauzela Stolin i stigla do utvrđenih kasarni u lageru. 21. Avioni su po čitav dan bombama zasipali položaje partizanskih jedinica. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja koji je potpomagala avijacija. dva bataljona 2. brigade i Posavskog NOP odreda trajali su sa prekidima dva dana i dvije noći. str. Neprijateljska artiljerija je takođe bila veoma aktivna i ometala je manevar vojvođanskih jedinica. Jedinice Posavskog odreda su se postavile na položaje u Bukviku.Muslimanski bataljon . postavivši ispred njih minska polja i žičane prepreke. 134 . Vra58 Radovan Panić. Sve jedinice pod komandom 16. Uporni napadi. oktobra. ali je osnovno da je omjer snaga i sredstava bio mnogostruko nepovoljan za napadača. Došlo je do borbe sa jakim njemačkim snagama koje su tim pravcima hitale u pomoć opkoljenom neprijateljskom garnizonu u Brčkom. 1. pa je štab 16. ali su zadržani na utvrđenim položajima pred samim gradom. Vojvođanske jedinice su u trodnevnim borbama pretrpjele velike gubitke. n. godine od omladinaca i pripadnika DOMDO pukovnije iz Brnjika. 142.d.formiran početkom oktobra 1943. vojvođanske brigade .jatelj je izvršio protivnapad sa jačim snagama i odbacio jedinice odreda ka selu Gorice. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja. divizije naredio da se napad obustavi. oktobra zauzela Gunju i bunkere na prilazima mostu koji je donekle onesposobila. Jake neprijateljske snage uspjele su tog dana da se probiju preko Gunje u Brčko.

a tenkovi su ih morali štititi u povlačenju prema Brčkom. sa desne obale Save.) na desnu stranu rijeke. divizije. 4. politički komesar i Enis Dervišević. Sutradan. Te jedinice pokušavaju da prodru u pravcu Bijeljine. a brod »Ustaša« je potpuno izgorio.žića. žene i djecu i paleći domove. Partizani su otvorili vatru. Bataljon je brojao oko 120 boraca. šećer. domobranskog zdruga u Brčkom. Šatorovića. 59 Do kraja oktobra pristigle neprijateljske snage (vlasovci) vrše ofanzivne akcije u Sremu i istočnoj Slavoniji. borci 1. ali su u svom nastupanju bili odbijeni. U visini sela Gorice. dok. 98-100. 135 . str. gdje čine strašne zločine nad stanovništvom. pirinač. 1. str. zamjenik političkog komesara. Dolazi do žestokih borbi kod Rače i Janje. 134. knj. Palanke i Boderišta. Jusuf Huršidić. iz Brčkog je prema Gorici krenula jedna domobranska četa sa 5 njemačkih tenkova i stigla do Prnjatovićevog salaša. 59 60 Radovan Panić. Tuzle i Gračanice. Oslobodilački rat. 19. Zbornik IV. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda kod Omerbegovače. a na sektoru 1. komandant. isprazne je i zapale. a za novog političkog komesara bataljona naimenovan je Esad Cerić. n.d. Partizani su uspjeli da odvuku deregliju sa namirnicama (brašno. ali nailaze na snažan otpor jedinica 16. 60 Trećeg novembra brodovi ratne mornarice NDH »Petričica« i »Ustaša« plovili su iz Županje ka Brčkom.. cigarete i dr. novembra. »Petričnica« je pogođena na više mjesta mecima iz protivoklopne puške. Nijemci su domobrane isturili ispred tenkova. Huršidić i Dervišević su uskoro na zahtjev Okružnog komiteta KPJ za Majevicu upućeni na teren kao partijsko-politički radnici. ubijajući starce. Iz Brčkog su odmah upućena tri tenka i jedna četa domobrana. knj. Rahića i drugih muslimanskih sela iz zapadnog dijela brčanskog sreza. pa su se pred mrak morali vratiti u grad. str. Prvo je formirana jedna četa na čelu sa komandirom Dževadom Kobičem. 28. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda otvorili su vatru. domobrani su se povukli. a zatim druga četa i Štab bataljona u sastavu: Hasan Kovačević. 618-619. Brod »Ustaša« je teglio deregliju sa hranom za jedinice 3.

knj. (Zbornik IV. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda. 1. neprijateljska motorizovana kolona je. divizije od 1. 165.). uz podršku artiljerije i tenkova. 9. poslije 40 dana života u slobodi. (Arhiv IRP. 522). opljačkali stanovnike i vratili se u Gračanicu. njemačke divizije. br. Opšta bojna relacija Štaba 2. 11. novembra zauzela Tuzlu. 136 . (Zbornik IV. odbacivši dijelove 18. dok. lovačkog puka. dok. da su mnogi vojnici 1.Dva neprijateljska aviona su mitraljirala borce i izbacila bombu koja nije eksplodirala. neprijatelj je od 7. 13. 20. zbornog područja za novembra 1943. Pošto je koncentrisao jače snage u Brčkom. novembra neprijatelja prema Brčkom. napadali iz Brčkog prema Čeliću. Istovremeno su dva bataljona 187. str. Sarajevo. novembra. str. novembra neprijateljske jedinice iz Brčkog upućuju svoje izviđačke dijelove u pravcu položaja koje su držale jedinice 1. vojvođanska brigada odbacile su 15. str. U štabu 3. koje su se produžile slijedećih dana. preduzeo napade iz tih garnizona. Tog dana neprijateljski vojnici su se provukli kroz potok i uz pomoć ustaša Ibrahima Pjanića iznenadili jednu četu 3. To je bila izviđačka grupa koja je vršila izviđanje puta Gračanica-Srnice-Gradačac. Zbirka NOR kat. XII 1943.).63 bivši pripadnici sovjetske armije. knj.Gunja dostavila je Okružnom komitetu KPJ partijska organizacija iz Bosanskog Samca. sa ciljem da ponovo osvoji Tuzlu. do 11. Podatke o koncentraciji njemačkih trupa u rejonu Vinkovci . Sedmog novembra je iz Doboja u pravcu Tuzle krenula motorizovana kolona od oko 2. Gračanici i Doboju. Polovinom novembra 1943. nap. do 7. 61 Od 5. 19. U to vrijeme u Gračanici su stacionirale jedinice 6. bataljona Posavskog NOP odreda imali su informacije. 551-552. Zbog toga što jedinice 16. iz Gračanice u pravcu Srnice krenula je jedna jedinica 1. nazvani tako po svom komandantu generalu Vlasovu) izrazili želju da se predaju partizanima. 173. njemačke divizije i 1. 1932. Sutradan je iz Gračanice krenula neprijateljska jedinica 61 62 63 Izvještaj Štaba 16. dobijene iz Gračanice. dok. kozačke divizije.000 vojnika i 9 tenkova iz sastava 369. bataljon 8. 2. bataljona u Srnicama. hrvatske brigade i Tuzlanskog NOP odreda. kozačkog konjičkog puka. (Zbornik IV. i 3. (vlasovci. 19. vojvođanske divizije nisu mogle da intervenišu na pravcu Doboj-Tuzla. knj. kozačke divizije.62 Poslije upornih borbi.

tj. Do tada prikriveni neprijatelji NOP-a podigli su glave.zelenom kadru ili. Poslije zauzimanja Tuzle i dolaska jačih neprijateljskih snaga u Tuzlu. a uhapsili i sproveli u zatvor u Doboj Asima Osmanbegovića. U selima oko Gračanice i prema Gradačcu organizator i pokretač stvaranja zelenog kadra bio je Ibrahim Pjanić iz Sokola. Pored ostalog zaplijenjeno je 15 konja i mazgi natovarenih opremom. i pohapsili ih. IRP. bataljona Posavskog odreda došla su tri pripadnika ove njemačke jedinice i izjavili da su gestapovci otkrili namjeru organizatora prebjega u partizane. Ibrahim Pjanić je održavao vezu i 64 65 Izjveštaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Prvi i Drugi bataljon Trebavskog NOP odreda i Treći bataljon Posavskog NOP odreda pružili su snažan otpor u Srnicama. u četu koja je formirana od prebjeglih »vlasovaca« a jedan od njih je ostao pri Komandi mjesta Gradačac. Pobjegli neprijateljski vojnici upućeni su u sastav vojvođanskih jedinica. 137 . Brčko i Gračanicu. Uz blagoslov reakcionarnih muslimanskih sveštenika uspio je preostale pripadnike DOMDO pukovnije i dio malodušnih privuče na svoju stranu. ali je neprijatelj pokušao da ih opkoli obuhvatom preko Biberovog Polja. stigli su aktivisti i simpatizeri NOP-a iz Srpskih i Muslimanskih Srnica i Vučkovaca.od oko 600 vojnika. U odsutnom trenutku pristigao je iz pravca Gradačca 3. pa su zajedno krenuli u protivnapad i potisnuli neprijatelja koji se. cio bataljon. koji su donijeli municiju i hranu. Preostali pripadnici bivše DOMDO pukovnije pristupili su novoformiranoj kvislinškoj jedinici . kako su ih njihovi organizatori nazvali bosanskim planincima. rolna 5/312-316. Sarajevo. Poslije nekoliko dana u štab 3. Nijemci su zbog toga strijeljali u Gračanici aktivistu NOP-a. bataljon Trebavskog NOP odreda. vojnopolitička situacija u okolini tih mjesta se izmijenila. uz gubitke. povukao u Gračanicu.65 Nijemci su uskoro tu jedinicu povukli iz Gračanice u Derventu. On je imao podršku od pripadnika muslimanskih reakcionarnih krugova iz Sarajeva. 64 Prije početka protivnapada na položaje koje su držale jedinice odreda. čiji je komandant postao Nešet Topčić iz Zvornika. decembra 1943. (Arhiv VII Mikrofilm. Ubijeno je 28 neprijateljskih vojnika i 7 konja. rezervnog narednika Adema Alića na službi u jedinici DOMDO.

Uskoro se pokazalo da stvaranje ove jedinice nije izvršeno zbog zaštite mještana hrvatskih sela od četnika. po odobrenju 2. Sagledavši situaciju koja je nastala pojavom zelenog kadra. IRP Sarajevo. u tom bataljonu. 22. pa je uskoro došlo do njihove saradnje i na vojnom planu. koji su pljačkali. U Gradačcu je sazvan sastanak uglednih građana.sa komandantom trebavskih četnika. na kojem je donesen zaključak da se po svim selima održe konferencije na kojima bi se objasnilo šta pojava zelenog kadra donosi muslimanskom stanovništvu i kakvi su politički profili i pogledi onih koji pristupaju ili rukovode zelenim kadrom. kada su sredinom decembra pristigle jače jedinice NOV-a na ovaj teren. domobranskog zbornog područja. a uz nju je stacionirana jedna četa 8. XII 1943. Radi regulisanja međusobnih odnosa između ovog bataljona i četnika. Za obuku ove jedinice angažovano je 15 njemačkih podoficira. Kako je u hrvatskim selima bilo mnogo mladića koji su izbjegavali da idu u domobranske i ustaške jedinice. novembra 1943. uz rijeku Savu od Broda do Brčkog. Konferencije održane u skoro svim selima oko Gradačca u potpunosti su uspjele. u kojima od septembra do novembra nije bilo neprijateljskih jedinica. popom Savom Božićem. pukovnije radi obezbjeđenja. 66 U isto vrijeme se u hrvatskim selima. Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu preuzeo je niz političkih i vojnih mjera da bi onemogućio njegovo djelovanje na slobodnoj teritoriji. to je za njih bilo prihvatljivo rješenje da službe vojni rok u svom kraju. Brza politička akcija onemogućila je dalji prodor zelenog kadra. a kasnije. zlostavljali i ubijali skoro svakodnevno nekog iz hrvatskih sela. zeleni kadar je i vojnički oslabljen. Već krajem novembra 1943. u Tišini su se sastali komandant bataljona (bojne) satnik Pipika Riterman i upravitelj kotar66 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu od 1. Mikrofilm. 138 . 5/312-316). osnivaju seoske straže sa obrazloženjem da štite hrvatska sela od upada četnika. prilazi se objedinjavanju seoskih straža u bataljon od 500 do 600 vojnika koji je stacioniran u Bosanskom Šamcu. (Arhiv VII.

U 1.ll. Vitanovići i Gajevi. u Prvom bataljonu 4 aktiva sa 19 članova. vojvođanske divizije su orijentisane na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla i prema Zvorniku. a ostale brigade 16. 37. reg. 177. reg. u odredu djelovalo 55 članova KPJ. u Drugom 3 aktiva sa 17 članova i u Trećem 5 aktiva sa 20 članova. držeći položaje na liniji Donji i Gornji Bukvik. Crne Gore i istočne Bosne. komandantom četničkog bataljona u Donjoj Slatini Žarkom Kovačevićem i komandantom četničkog bataljona u Crkvini Obradom Burićem. U svakoj četi je bio po jedan aktiv SKOJ-a. tako da je početkom decembra 1943. Hercegovine. Tako je Posavski NOP odred ostao sam u Posavini i zatvarao pravac prema Srnicama i Gradačcu. k. U odredu je djelovalo 12 aktiva SKOJ-a.9. Ona je povećala svoje brojno stanje primanjem novih članova iz redova kandidata i članova SKOJ-a. br. Nijemci su početkom decembra preduzeli ofanzivne operacije na teritoriji Sandžaka. bataljonu su postojali partijski biroi. godine. Zaključeno je da se u međusobnim odnosima drže sporazuma u Lipcu. sa 5 do 6 članova. br. vojvođanska brigada otišla je u Srem. sa zadatkom čišćenja terena od četnika i zelenokadrovaca i sređivanje i popune jedinica. a Trebavski NOP odred na Trebavi. i 2. U oktobru i novembru 1943. partijska organizacija u Posavskom odredu je napredovala u pogledu svog političkog uticaja u jedinicama i na terenu gdje su jedinice boravile. 1. f. Cilj im je bio da prvo u tim krajevima razbiju jedinice NOV i POJ. 27 i f. 67 U drugoj polovini novembra 1943. 139 . Ofanziva je počela pod 67 Arhiv VII fond NDH. dok je u 3. osujete prenošenje težišta dejstva NOV u Srbiju i obezbijede osnovne komunikacije koje iz doline Save vode ka jadranskoj obali.ske ispostave u Bosanskom Šamcu Franjo Šajkaš sa komandantom posavskih četnika Pavlom Gajičem. * Pošto su dovukli 11 novih divizija na jugoslovensko ratište. bataljonu postojala jedna partijska ćelija od 8 članova KPJ.

kako bi jedinice NOV i POJ opkolio sa sjevera. Jake njemačke snage su zatvorile obruč oko 5. divizije na Ravan-planini i Zvijezdi. korpusa i 5. korpusa je donio odluku da dekoncentriše svoje jedinice i razdvoji ih u dvije grupe. str. gdje su naišle na jače neprijateljske snage. Plan je predviđao da se brzim prodorima iz rejona Sarajeva. potisne i nabaci glavnina snaga NOV i POJ u istočnoj Bosni na zaprečnu liniju. a zatim je prerasla u slijedeću . U drugoj etapi. južnomoravskom koja je stigla iz Srbije) podijelila se takođe u dvije manevarske grupe. pošto u toku operacije Kugelblic nije uspio da razbije snage 3. razbijena i uništena. istoka i juga. Prozrijevši namjere neprijatelja. neprijatelj je zaposjeo dolinu Bosne i uputio svoje snage komunikacijama Sarajevo . i 27. 82-83. 140 . da ne prihvataju teške frontalne borbe i ne dopuste neprijatelju da ih sabije na uske prostore.Vlasenica i Tuzla . a druga ka Varešu. i 27. Vrhovni štab pravovremeno je naredio da krupne formacije NOV ne budu na okupu.Sokolac . a dvije brigade (15. Štab 3. nastupajući iz Sandžaka i iz Hercegovine. domobranske lovačke brigade 68 Gligo Mandić. a potom nabacio na rijeku Bosnu i uništio.Srebrenica . a zatim preko Konjuha stići iza glavnine neprijateljskih jedinica. n. njemačka komanda planirala je da sa dijelovima 187. Jedinice su dobile i naređenje da neprijatelja napadaju na komunikacijama i uporištima. rezervne divizije 901. hrvatskom i 1.Drina. motorizovanog puka i 3.Doboj i dolinama Krivaje i Spreče. Jednovremeno sa krivajskom operacijom. a zatim. one su morale promijeniti pravac i preko Romanovca ponovo izbiti na Krivaju. Poslije proboja na Romanovcu 5. energičnim i kratkim udarima. divizije. Poslije forsiranja Krivaje i borbi na Ravan planini. Tuzle i Zvornika zaposjedne zaprečna linija Sarajevo . Sedamnaesta divizija sa pridodatim brigadama (18. 68 U duhu direktive Vrhovnog štaba. i 16. divizija su se izvukle iz obruča. od kojih je jedna upućena ka Ozrenu.nazivom Kugelblic. brzim.d. Tri brigade su se sa manjim gubicima probile na Birač. gdje bi bila opkoljena.) pošle su u dolinu Krivaje.Šneštrum.

3. vojvođansku diviziju i partizanske odrede na prostoriji Majevica-Posavina-Trebava.Vujičići . 1. bataljona. i 2. 1022. str. puka. U prvoj grupi su se nalazile 1. a druga istočno od puta Brčko-Tuzla i ka komunikaciji Tuzla-Zvornik. 182. 70 Iz odreda je poginuo Ilija Pantelić. knj.Bukvik. knj. korpusa. dok. Jedan neprijateljski avion je nadletao i mitraljirao položaje jedinica odreda. Štab 16. Neprijatelj je naišao na jak otpor 1. Neprijateljske jedinice nisu uspjele ući u Bukvik. Borba je počela oko 10 ča69 70 Oslobodilački rat.Gornji Rahić . Istovremeno su iz Bukvika ka selu Ulović krenule čete 1. i 2.uništi 16. 600-609. Zbornik IV. 20. a teško je ranjen Cvijan Đurić. Neprijatelj je tukao iz mitraljeza i minobacača. ali su ga čete 1. Bosanskom Šamcu i rijeci Bosni. bojna 5. u kojima su se isticali skojevci. decembra postavila na sektor Bijela . Prva grupa je dobila zadatak da brzim dejstvom razbije četničke i zelenokadrovske grupe i napadne neprijateljeve garnizone na Trebavi i u Posavini. bataljon njemačkog 130. U okviru predstojećih neprijateljskih dejstava iz Brčkog je 1. 2. preduzet je kombinovani napad na položaje Posavskog odreda u Bukviku i Vitanovićima u kojem su učestvovali 1.Zovik . bojna 8. i 5. pukovnije i 3. decembra. prije nego što njemačka ofanziva počne na tom sektoru. s tim da se po potrebi prebaci u Birač. a po naređenju Štaba 3. vojvođanske divizije formirao je krajem novembra dvije operativne grupe brigada. Prva grupa je krenula prema Trebavi. decembra upućena jedna njemačka i jedna domobranska četa da izvide položaje Posavskog NOP odreda kod Bukvika. Došlo je do borbe u susretu na jednoj kosi.Kalajdžije. 69 Postupajući po direktivi Vrhovnog štaba. a u drugoj Druga i Četvrta. Radi toga se Prva operativna grupa 1. i 2. kako bi sebi stvorila što širi manevarski prostor i time izbjegla koncentrični napad neprijateljskih jedinica. domobranske pukovnije. Kroz dva dana. izgubivši jedan šarac i dva mitraljeza. 141 . pa su se morale povući u Brčko uz gubitke od 9 poginulih i dva ranjena. vojvođanska brigada. bataljona Posavskog NOP odreda koji su prethodno prokopali i zapriječili put Brka . str. 3. jurišem odbacile. bataljona.

Pošto su se u Sokolu nalazile glavne zelenokadrovske snage na Trebavi. zamjenik komesara. 72 Poslije napada na Sokol. 631-636. minobacača i mitraljeza. 142 . Boro Ivanišević. i 5. U novembru 1943. brigada zajedno sa Trebavskim NOP odredom i 71 72 Štab 3. ali nisu postigle zapaženi uspjeh. vojvođanska brigada je 14. Osmog decembra jedinice Prve operativne grupe su krenule na prostoriju Humci-Sitari-Tursunovići-Šahinovići-Gornja Dragunja-Ljenobud-Rapatnica. Neprijatelj se utvrdio u srednjevjekovnoj tvrđavi i pružao otpor. pa je čitav 1. dok je 1. vojvođanske brigade prvobitno je imao ovakav sastav: Petar Ma· tić Dule. komandant. topova. str. 20. jedinice 3. Sutradan su vodile žestoku borbu sa zelenokadrovcima kod Brnjičana. vojvođanske brigade mogao gađati tenkove. i 5. Neprijateljske jake snage počele su da potiskuju Posavski odred. a za načelnika štaba Hasan Kovačević. zamjenik komandanta i Uroš Ostojić Đetić. decembra na sektor Špionica-Džakule-Zelinja. U zoru 10. politički komesar. godine poslije odlaska Petra Matića na dužnost u Glavni štab NOV i PO Vojvodine za novog komandanta postavljen je Dušan Vukasovič Diogen. bataljon 3. nije mogao napredovati već se povukao u Donji Bukvik. Iako je neprijatelj tukao položaje Posavaca i Vojvođana vatrom iz tenkova. ubila 6 ustaša i zaplijenila izvjesnu količinu pušaka koje su predate komandi mjesta Gradačac (jednocijevke). vojvođanske brigade došao u pomoć i oko 14 časova se razvio za borbu s lijeve strane puta Brčko .sova između Gornjeg i Donjeg Bukvika. decembra Vojvodane su napale iz pravca Gračanice jake neprijateljske snage. operativne grupe stigle su 12.Bukvik. Zbornik IV. a predveče je odstupio u pravcu Brčkog. sve tri vojvođanske brigade su u noći 15/16. očekujući pomoć koja mu je sutradan i stigla iz Gračanice. knj. decembra napale Sokol. Dok su 3. brigada čistile četnička i zelenokadrovska uporišta u podtrebavskim selima. 184. dok. decembra upala u Tramošnicu. vojvođanske brigade koji je uputio jednu četu u Bukvik. Posavski odred je zatražio pomoć od štaba 3. brigade zauzele su položaje na sektoru Srnice-Biberovo Polje-Jelovče Selo. Novak Atanacković Dugački. a drugu u zaselak Lukavac. 1. kako bi protivtenkovski top 3. Brigade 1. 71 Posavski odred se povukao oko 100 metara unazad.

str. knj. Partijska organizacija iz Bosanskog Samca dostavila je podatke o rasporedu neprijatelja. 285 i dok. Poslije toga jedinice 1. Kada su 3. decembra u 2. i 4. bataljona 8. 20. i vatrenim položajima oružja. krenuli su iz Gradačca u 17 časova. uslijedio je juriš 1. bataljona u zahvatu komunikacija. divizije od 20. tj.Mačvanskom partizanskom četom dobila zadatak od Štaba 1. Četvrti duž komunikacije Orašje-Bosanski Samac. na otvorenom prostoru i močvarnom zemljištu. U 1. Zaplijenjena su 2 minobacača. 3 mitraljeza. XII 1943. Tom prilikom ubijena su 84 neprijateljska vojnika.razbijanju četnika na Trebavi. 73 U 10 časova jedinice 1. a 119 zarobljeno. 631-636). operativne grupe pristupile su izvršenju drugog dijela postavljenog zadatka . bataljon 1. zadržavajući vojvođanske borce na ulazu u mjesto. str. decembra Vojvođani su napali 73 Izvještaj političkog komesara 16. U toku 22. Lukavac. 111. u kome se tada nalazila domobranska bojna u formiranju i dijelovi 2. 11 puškomitraljeza. vojvođanske brigade od 31. Neprijatelj se uporno branio. neprijatelju s leđa. 20. Prvi bataljon je nadirao duž komunikacije Gradačac-Bosanski Samac. vojvođanske brigade sa bataljonima Trebavskog NOP odreda. vatrom iz bunkera i rovova. 184. Bataljoni Prve vojvođanske brigade i Trebavskog NOP odreda sa Mačvanskom partizanskom četom. dok. sa 240 vojnika. Stigavši noću neprimjećeni na polazne položaje. 6 automata i mnogo municije i opreme. vojvođanske brigade i bataljoni Trebavskog NOP odreda zauzeli zgradu Sokolskog doma i krenuli u napad prema bunkerima i rovovima. XII 1943. napali su utvrđenog neprijatelja. 143 . koje je kao vodič vodio Muhamed Kladnjak. vojvođanskoj brigadi bilo je 15 poginulih i 30 ranjenih boraca. lovačke pukovnije. (Zbornik IV. decembra uništi neprijateljsko uporište u Bosanskom Samcu.30 časova oslobođen je Bosanski Samac. a Treći bataljon 1. neopaženo se provukao niz obalu rijeke Bosne i Save i napao ga u Sokolskom domu. brigade i Trebavskog NOP odreda napustile su mjesto i krenule na prostoriju Ledenice-Gradačac-G. među kojima i 15 Nijemaca. i izvještaj Štaba 1. sa južne i istočne strane. operativne grupe da u noći 19/20. Poslije žestoke borbe koja je trajala četiri časa.

decembra. pa su jedinice u toku noći 24/25. 24. decembar 1943. Brčko-Gračanica. gdje je u prvo vrijeme bio jedini slobodan prolaz. koju je neprijatelj opkoljavao sa juga. decembra neprijateljska motorizovana kolona koja je ušla u Modriču sa sjevera produžila je u pravcu Kožuha. a 2. 74 Vojvođani su sljedeći dan proveli na prostoriji Duge Njive-Markovići-Koprivnska Trebava. bataljon 1. Tako su. borci 2. decembra Štab 1. 24. Analiza operacija 16. čete 2. bataljon na brzinu uspio da evakuiše teške ranjenike iz Modriče. 7 ' Njemačke divizije pomjerile su uskoro svoja ofanzivna dejstva sa Majevice ka Posavini i Trebavi. i 2. knj. Zbog slabo izvedenih priprema i neodlučnog pokreta ka mjestu prelaza. Na taj način 1. operativna grupa se. Prethodnog dana. Brčko-Bosanski Šamac i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice. neprijatelj je sa tenkovima već predveče stigao u Modriču. Trebavski NOP odred je napadao duž ceste Modriča-Kožuhe. Vlastiti gubici su iznosili 7 poginulih i 28 ranjenih. Sa bolnicom su upućeni 1. (Zbornik IV. br. 20. vojvođanske brigade. poslije savjetovanja sa štabovima brigada. 615). u zoru 25. 182. vojvođanske divizije. oko stotinu ranjenih. Četnički gubici su bili: 41 ubijen. našla na uskom prostoru Trebave. 144 . Međutim. decembra pošle prema Vranjaku i Kožuhama da obezbijede mostobran i prikupe čamce. istoka i sjevera. 35 zarobljenih i pretpostavlja se. Tuzla-Srnice. zajedno sa Trebavskim NOP odredom. Radi toga su. dok. str. pa je 1. bataljona. gdje se sukobio sa jednom njemačkom motorizovanom kolonom koja je nadirala iz Doboja prema Modriči. bila izdata naređenja.četnike na liniji Mramorje-Spletena Lipa-Duge Njive. U prvo vrijeme u Štabu Operativne grupe preovladala je ideja da se jedinice prebace preko rijeke Bosne. bataljon da zauzme položaje poviše mjesta. tj. među njima Petar Lukić mitraljezac iz Skugrića i njegov pomoćnik i imenjak Petar Lukić iz Tolice. Istovremeno je u tom 74 75 Razvila se oštra borba u kojoj je poginulo desetak boraca. operativne grupe promijenio je svoju odluku i naredio da jedinice krenu prema Majevici. jake njemačke motorizovane kolone otpočele koncentričan prodor pravcima Tuzla-Gračanica. Četnici su uspjeli da se izvuku iz okruženja zahvaljujući gustoj magli.

Oni su po ranijem planu trebalo da budu smješteni u baze u Modriči i Tarevcima. 76 Zbog nepovoljnog razvoja situacije na Trebavi. ali se od toga odustalo. Zdravko Dejanović. na prostoriju Humci-Mačkovac-Vukosavci i uspostavile vezu sa brigadama 2. operativne grupe krenule su 25. Sakupljeno je preko 100 konjskih i volovskih zaprega. pa su pored Srebrenika stigle. Mile Dejanović Buna i drugi. izbjegnuto je okruženje. u zoru 31. slabo odjevenih. ali je iz jedinica izostalo oko 120 iznemoglih. Jošava i Gnionica. Kasim i Arif Džanan<>\ ic 1 1 1 145 . operativne grupe postavio se u najoštrijem vidu problem transporta ranjenika i bolesnika koji nisu mogli slijediti jedinice u tako brzom i dugom maršu. Mladena Jeftića i Borike Stančića i od komesara i zamjenika komesara Trebavskog NOP odreda Pante Nikolića i Slobodana Jankovića. Midhat Muradbegović. operativne grupe. decembra navečer preko Trebave na istok. najviše iz Tarevaca i Modriče. Sa njima je stupio u borbu 1. Perica Kosik. bosih i većinom nenaoružanih boraca koji nisu mogli izdržati napor.pravcu krenula jedna neprijateljska kolona iz Doboja. Zbog toga je Štab 1. Sa ranjenicima i Komandom mjesta Modriče pošli su članovi OK KPJ: Mladen Jeftić. Brigade 1. Nedo Krekić. 77 Bolnica je zatim smještena u sela: Dugo Polje. pa su ranjenici i bolesnici prebačeni preko ceste Modriča-Doboj i rijeke Bosne više Dobora na mjestu zvanom Kamen. koji se nakon kraće borbe povukao na okolne kose. bataljonom odreda i partizanskom stražom Komande mjesta Modriče. Sa 3. Borika Stančić 76 77 Isto. Prešle su cestu Gračanica-Srnice. Oni su obezbjeđivali i hranu za ranjenike iz vučjačkih sela i iz Odžaka. U Odžaku su se na tom poslu najviše angažovali Abdurahman Abdurahmanović. Botajica. organizovano je prevoženje ranjenika preko Bosne. Manevar je uspio. U bolnici se nalazilo oko 130 nepokretnih ranjenika i bolesnika. vojvođanske brigade. Tu su se nalazili partijski i skojevski rukovodioci: Boško Milutinović Đedo. decembra. bataljon 3. pred štab 1. da preuzmu brigu za prebacivanje bolnice preko rijeke Bosne i za njeno obezbjeđenje. Na suprotnoj strani rijeke prihvat su obezbijedili aktivisti iz Vučjaka. pa su skoro svi pali u ruke četnika i zelenokadrovaca. operativne grupe zatražio od članova OK KPJ.

str. da se ne bi privukla pozornost neprijatelja. n. bataljona Savo Simić Adžija je već ranije izostao i pridružio se četnicima. a sa djecom su noćivali napolju. Njemu se pridružio zamjenik komandanta odreda. stigla je u oslobođeni Gradačac. 78 Kada su Vojvođani 25. Brigu o ranjenicima i bolesnicima vodila su 2 ljekara (muž i žena Fišer) i partijsko-politički rukovodioci sa terena i odreda. Većina boraca Prvog i Drugog bataljona je pošla ka svojim selima. Podsjeća da je još u svom izvještaju od 6. Svi ranjenici i bolesnici su spaseni. 146 . sekretar OK KPJ. 139-144. novembra 1943. uz pomoć ljudstva iz Komande mjesta Modriča i boraca 3.d. Poslije nekoliko dana manevrisanja. Pri rastanku sa štabom odreda. Zabranjene su akcije na prostoriji gdje su smješteni ranjenici. Ona je na čelu sa Mikom Stankovićem. a komandant 1. godine. navodi rasulo dva bataljona Trebavskog NOP odreda. ostala kompaktna i odlučila da nastavi borbu. od kojih je formiran poseban partijski aktiv sa glavnim zadatkom . Kao najveći neuspjeh NOP-a na Trebavi i u Posavini. i 2. Njoj se pridružilo i nekoliko boraca iz 1. Sa njima su bili komandant i zamjenik komandanta odreda Relja Peća i Petar Đigum. 78 Muhidin Spužić. Ignjatom Simkićem i Jovom Zarićem. u svom izvještaju od 19. bataljona.obezbjeđenje ranjenika. komanda čete je ponijela odredsku arhivu i pečat štaba. između Srpske Zelinje i Skipovca. pa su mnogi uskoro prezdravili i uputili se u svoje jedinice. bataljona u kojoj je većina boraca bila iz Skugrića. Komandant odreda je samoinicijativno u ponoć sakupio ljudstvo i rekao da nadiru jake neprijateljske snage kojima se odred ne može suprotstaviti i da borci treba da idu svojim kućama. Anđelkom Radićem. bataljon Trebavskog odreda ostali su sami na Trebavi. bataljona. Mnogi su ustupili svoje sirotinjske udžerice i kolibe ranjenicima. 1. zbog čega izričito okrivljuje komandanta odreda Relju Peću i njegovog zamjenika Petra Điguma. Stanovnici sela su vrlo lijepo smjestili i snabdjevali ranjenike. osim jedne čete iz 2. decembra krenuli po velikoj hladnoći i dubokom snijegu sa Trebave.i Mevla Jakupović i drugi partijsko-politički radnici. Džemal Bijedić. januara 1944.

druga je upućena u Brvnik. gdje donosi odluku da se 1.80 Njemu je 3. bataljonom i partijskim rukovodstvom za Trebavu i Posavinu. ukazivao zamjeniku komandanta 3. bataljonom se nalazio i 5. bataljon sa OK KPJ za Posavinu i Trebavu otišao dalje prema Trebavi. s tim da po završetku ofanzive ponovo dođu u jedinicu. sklone i njeguju ranjenike za vrijeme trajanja ofanzive. Sa svakom grupom pošli su jedan ili dva člana štaba bataljona i Štaba odreda. korpusa da je pogrešno bilo za komandanta Trebavskog NOP odreda postaviti Relju Peću. koji je ranije bio načelnik štaba četničke brigade. koji su otišli kućama organi narodne vlasti. uputili su pozive da se vrate u partizanske jedinice. i 2. godine. pa su mnogi to i učinili u toku februara i marta 1944. a četvrta u Miloševac i Kruškovo Polje. Tu je prepoznat. Treći bataljon Posavskog odreda našao se u početku ofanzive u Donjoj Zelinji. treća u Gornju Slatinu. divizije ostavila 21-og teškog ranjenika. bataljonom vraća u Vujičiće (Bukvik). Bolesni borci i oni bez oružja upućeni su svojim kućama. zbog lakšeg manevrisanja pred nadmoćnijim neprijateljem. Svi su prihvatili prijedlog i latili 79 80 Relja Peća došao je u ljeto 1944. decembra jake neprijateljske snage izvršile prodor iz Brčkog preko Brke ka Bukviku i dalje prema Srnicama. izveden pred vojni sud i osuđen na smrt.a i ranije. godine u uniformi domobranskog oficira i predao se jedinicama NOV u srednjoj Bosni. bataljon (Muslimanski) 3. srednjobosanskoj brigadi. Saznavši da je 3. Petar Đigum je ponovo stupio u NOV i poginuo kao komandir čete u 14. Štab Posavskog NOP odreda donio je odluku da jedinice povuče prema Špionici radi povezivanja sa svojim 3. bataljon privremeno podijele na manje grupe. a za zamjenika komandanta Petra Điguma. Štab odreda se sa 1. vojvođanske brigade koji je izostao. 147 . i 2. vojvođanska brigada 16. Svaki starješina poveo je grupu u selo gdje su se najlakše mogli snaći. Sa 3. 79 •k Kada su 24. Jedna grupa ostala je u Bukviku. predočio im situaciju i zatražio da prihvate. Pojedincima i grupama. U Donjoj Zelinji Štab bataljona pozvao je u džamiju 30 domaćina.

znajući da je glavnina snaga 3. Tako su u Garevcu ubili Marka Andrića predsjednika seoskog N 0 0 i Kaju Andrić. sastanak sa Štabom Posavskog NOP odreda na kojem se. bataljona Posavskog NOP odreda Trivo Kaurinović. 100). 81 Kada je stigao u Posavinu. Bataljon je manevrisao po okolnom terenu. Saznavši za njihovu namjeru. godine. Oblasnom komitetu za istočnu Bosnu. predsjednicu AFŽ. 83 Petog januara 1944. Izvještaj komandanta 17. Od partizana je poginuo zamjenik komandanta 2. 2 ranjena i 3 zarobljena. s tim da se poslije koncentrišu u Bukviku. a ranjenici su bili bezbijedni. (Zbornik IV. pa je 3. Četnici sa Trebave. divizije Gligo Mandić održao je. preduhitrila je četnike i napala ih na spavanju u Bukovcu. u januaru 1944. str. II 1944. Ometali su kretanje aktivista NOP-a i napadali ih. godine. I 1944. 148 .d.se posla. 22. ali ni jedan od njih nije pokazao neprijatelju gdje se nalaze ranjenici. komandant 17. 6/26-30). početkom februara 1944. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 21. Mikrofilm. kako bi se ranjenici što bolje i bezbjednije smjestili. četnici. Smatrali su da su sada partizanske snage razbijene i da im predstoji uništenje. korpusa angažovana u napadu na Tuzlu. (Arhiv VII. divizije od 10. između ostalog raspravljalo o odluci štaba odreda da se 1. divizije je prihvatio ovakvu odluku kao opravdanu. a ranjen Ilija Kaurinović. izabrali su za objekte 81 82 83 Mehmedalija Tufekčić. Po hrvatskim selima su se formirale jedinice seoske straže. 106. IRP Sarajevo. bataljon Trebavskog odreda izvršio nekoliko potjera za njima. pa su se počeli prikupljati i vršiti napade na aktiviste NOP-a i grupe boraca. godine jedna grupa četnika je krenula u Bukvik da napadne grupu boraca Posavskog NOP odreda i usput zanoćila u selu Bukovcu. bataljon rasporede po dijelovima na prostoriji Posavine. ustaše i zelenokadrovci su se aktivirali. U toku ofanzive one su napadale sela na slobodnoj teritoriji. 82 Ohrabreni njemačkom ofanzivom. Komandant 17. što je i učinjeno. i 2. grupa od 30 partizana. n. Kada su u selo došle neprijateljske jedinice. Tom prilikom 2 četnika su poginula. koliko ih je tada bilo u Bukviku. r. knj. dok 44. maltretirale su seljake. str.

pa su se dali u bjekstvo. u znak zahvalnosti što su im pružili pomoć u najodsudnijem trenutku. misleći da su ih iz pozadine napali Vojvođani. branioci iz kule izvršili su juriš. a četnici su ušli u grad i počeli pljačkati stanovništvo. 219. Četnici su u ovom napadu imali nekoliko mrtvih i ranjenih. 83 U Gradačcu se tada nalazila. Radovan Panić. 4. 6/26-30). Napad na Modricu i Tarevce preduzet je 17. (Arhiv VII Mikrofilm. ostavljajući i bacajući opljačkane stvari. I 1944. Arhiv VII ĆA. dok. br. Sutradan je Komanda grada sakupljene stvari (posuđe. Dvadesetdrugog januara stigao je iz pravca Srnica u Gradačac Prvi bataljon Treće vojvođanske brigade koji je srdačno dočekan. str. Četnici su bili iznenađeni obrtom situacije. Branioci su ujutro 19. samo jedna četa 3. 422-423. n. 21. 86 Na građane je pozitivno djelovalo prihvatanje odlučne odbrane grada i dolazak Vojvođana u pomoć. brigadom napali sa tri strane na Gradačac: od Gornjeg Žabara preko Mionice. za koje su čuli da dolaze u pomoć posadi. sa komandirom Ivom Domazetom. Građani su organizovali zajedničku večeru za čitav bataljon.d. Zbornik IV. Po jednom seljaku uputili su pismo u kojem su tražili predaju partizana. Kada je iz pozadine otvorena jaka vatra iz svih automatskih oružja. 84 85 86 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu upućen 24. a od Krečana su se spustili i presjekli put Modrića-Gradačac.4. uz rukovodstvo društveno-političkih organizacija. 84 Osamnaestog januara četnici su sa svojom 1. 129.svog napada Gradačac. a partizani jednog mrtvog. od Zelinje preko Srnica na Humke. Četnici su već ušli u grad. 149 . 195. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. Modriču i Tarevce. k. a ostali iz kule istovremeno izvrše proboj. reg. i 4. zavjese. prostirke i ostalo) izložila pod nastrešnicu medrese. IRP. prepoznavali ih i nosili kućama. januara bili sabijeni na liniju Gradina-Tabija. Građani su dolazili. januara i trajao je tri sata. Sarajevo. ali su snažnim protivnapadom 3. bataljona Trebavskog odreda izbačeni iz grada i protjerani prema Trebavi. f. bataljona Posavskog odreda. Tada je donijeta odluka da jedna grupa boraca na čelu sa Ivom Domazetom krene jedinim nezaposjednutim pravcem i napadne s leđa četnike. str.

neopaženo se provukao kroz četničke straže. Odabrao je desetak boraca. onemogući saobraćaj prugom Doboj-Tuzla. Smajo Osmanlić je poslije nekoliko dana saznao od partizanskih obavještajaca gdje se nalazi minobacač. spriječi ispade neprijatelja iz Brčkog i preduzme akcije u zapadnom Sremu. i 2. od Štaba 3. upao u komandu četničke jedinice. korpusa dao je zadatak 16. 2771). (Arhiv IRP Sarajevo. korpusa dobio je zadatak da zajedno sa 5. bataljonu Posavskog NOP odreda. SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. Štab 3. Komandir čete u 3. godine Posavski NOP odred koji se prikupio u Bukviku. dok je član odbora osuđen na smrt. GODINE Neposredno poslije neuspjelog napada na Tuzlu. 150 . kat. Do intervencije neprijatelja na tom pravcu nije došlo. član četničkog savjetodavnog odbora za Trebavu. III 1944. Četnici su zatim poslali pismo u kojem su tražili da se pusti jedan zarobljeni četnik. Posavski odred se vratio u Bukvik.kod autora. vojvođanskoj diviziji da očisti Trebavu i Posavinu od četnika i zelenog kadra. Komanda grada je na to odgovorila puštanjem ostalih zarobljenih četnika. Štab 16. godine. zaplijenio minobacač i četničku arhivu i sproveo u Gradačac. Dva bataljona Posavskog odreda (1. januara 1944. di87 Izjava Midhata Muradbegovića . zbirka NOR-a. O ovoj akciji govori posredno Izvještaj sekretara OK KPJ od 26.) izvršila su pokret za Vražiće i Brnjik i postavili se na desnu stranu ceste Brčko-Čelić. korpusa na Tuzlu. br. korpusa obustavile napad na Tuzlu.Prilikom napada na Gradačac četnici su gađali grad minobacačem. zarobio petšest četnika. vojvođanskom brigadom i Majevičkim NOP odredom zatvori pravac Brčko-Tuzla i spriječi intervenciju neprijatelja iz Brčkog prema Tuzli u vrijeme napada jedinica 3. od 16. a kada su jedinice 3. do 19. 87 Polovinom januara 1944.

474-478). zamjenik komandanta i Ljubica Đorđević. Na svojim rejonima brigade su ostale do 27. januara 3. Druga na prostoriju Kerep-Jelovča Selo-Kraljići. 88 Već 23. Arso Mijovič. Milan Korica Kovač. i 5. 21. 21. brigada prebaci na prostoriju Donje Ledenice-Skugrić i na d r u m u Modriča-Gradačac poruši mostove i propuste. Štab 5. (Zbornik IV. I 1944. divizije je izdao naređenje 3. (Zbornik IV. brigada je postavljena na prostoriju Srnice-Kerep-Jelovče Selo sa zadatkom da zatvori pravce Brčko-Srnice. vojvođanske divizije od 21. 3. 363-365). Prva na sektor Zovik-Maoča. godine. brigade. Gračanica-Srnice i Tuzla-Srebrenik-Srnice i obezbijedi pozadinu 3. nego su pobjegli u Brčko i Županju. vojvođanske brigade su sačinjavali: Stevan Bikić. dok 141. politički komesar. januara 1944. dok. U Orašju. vojvođanska brigada je stigla u Špionicu. str. a Peta 89 na sektor Bijela-Srnice. Naređenje Štaba 16. 90 Tridesetog januara bataljoni 3. 151 . Krepšiću i Gornjem i Donjem Žabaru jedinice su se zadržale do sljedećeg dana kada su se. knj. koji su prethodnih dana vodili borbe sa četnicima te u slučaju potrebe intervenišu na tom pravcu. zamjenik političkog komesara. I 1944. godine Štab 16. komandant. a u suprotnom da zaposjednu liniju Porebrice-Avramovina i zatvore komunikaciju Brčko-Gradačac.vizije je uputio 2. brigade su napali Gornji i Donji Žabar. a Četvrtu u Srem. Poslije toga trebalo je da se 2. ušli u Orašje. str. a 2. knj. Treća brigada imala je zadatak da se poveže sa bataljonima Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Dvadeset osmog januara 1944. Prvu u rejon Brčkog. i 5. Jedan njen bataljon je upućen u Donju Skakavu sa zadatkom da poruši most na rijeci Tinji. zatvarajući pravac prema Tuzli. Četnici nisu prihvatili borbu. Drugi i Četvrti bataljon su istog dana bez otpora. brigadu na teren Trebave i Posavine. morale prebaciti na sektor Srnice-Kerep da bi zadržale neprijateljske snage u Srnicama 88 89 90 Naređenje Štaba 16. zbog prodora njemačkih motorizovanih kolona iz Gračanice i Brčkog u pravcu Srnica. i 5. 112. vojvođanske divizije od 28. brigadi da razbije četnike u Donjem i Gornjem Žabaru i nastave nastupanje ka Bosanskom Samcu i Orašju. Prva vojvođanska brigada je ostala na položajima kod Brčkog.

gdje se tada nalazio Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu i dio štaba 16. brigadu na sektoru Dedić-Ramić-Džakule. str. 40-41). 106-109). Iz tih sela je u 16. 152 . divizije Nikola Lekić i Midhat Muradbegović. bez otpora. brigade su razoružale zeleni kadar na sektoru Međeđa . Brigada sa kojom je bio komandant 17. dotadašnji komandant Posavskog NOP odreda. pa su 4. Mionice i Kerepa 93 stigla 7. a za političkog komesara Panto Nikolić. Sa brigadom su išli obavještajni oficir 16. 91 92 93 Izvještaj Štaba 3. Četnici su osjetili koncentraciju vojvođanskih jedinica za napad na Trebavu. dotadašnji politički komesar Trebavskog NOP odreda. neprijatelj je istog dana napustio Srnice i povukao se ka Brčkom i Gračanici. II 1944. Međutim. dok. (Zbornik IV. 22. ali je napad poslije kraće borbe odbijen. Mato Belić postao je zamjenik komandanta. februara iz Teočaka i stigla u Srebrenik 6. muslimanske brigade ušlo je 70 naoružanih boraca sa 3 puškomitraljeza. a za omladinskog rukovodioca Mika Dujić. dok. 557-566). divizije pukovnik Gligo Mandić. Ibro Dogledović načelnik štaba. Izvještaj Štaba 2. Za komandanta novog Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Nikola Simić. knj. gdje je 5. boraca. februara napali 2. i 3. 20. februara. februara u rejon Gradačca. divizije za februar (dok. 20. i Analaiza operacija 16. 154. str. U isto vrijeme jedinice 2. je preko Srnica. krenula je 3. muslimansku brigadu stupilo 38.Džakule i zaplijenile 200 pušaka i 2 puškomitraljeza. 2 puškomitraljeza i 2 automata. vojvođanske brigade od 4. februara u 2 časa. Na dužnost referenta saniteta postavljen je Bešlaga Korajkić. Vučkovaca. februara objedinjavanjem bataljona Posavskog i Trebavskog NOP odreda.i spriječile njihov dalji prodor u Posavinu. (Zbornik IV. gdje se tada nalazio štab Tuzlanskog NOP odreda. U Gradačcu i okolini se tada nalazio Posavsko-trebavski odred koji je formiran 4. II 1944. knj. koja je u 6. ofanzivi i u napadu na Tuzlu pretrpjela znatne gubitke. vojvođanske brigade od 1. vojvođanske divizije. 91 Poslije toga Peta brigada je krenula ka Bosanskom Samcu. oduzevši joj 60 pušaka. str. ušla u mjesto i razoružala jedinicu DOMDO pukovnije. 22. 92 Šesnaesta muslimanska brigada. Iz Tuzlanskog odreda u sastav 16. a Petar Kaurinović zamjenik političkog komesara.

a zarobljeno 12. a dijelom snaga od Modriče preko Miloševca u pravcu Crkvine.Došlo je i do personalnih promjena u štabovima bataljona. 94 Napad vojvođanskih jedinica na četnike na Trebavi je samo djelimično uspio. Komandant 2. Mionica . Komandant 1.d. divizije napadnu četnike na Trebavi. divizije i političkog komesara 16. U 3. Pošto se glavnina posavskih četnika nalazila u rejonu sela Gornji i Donji Žabar. muslimanska brigada zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom napadne u Posavini četnike Pavla Gajića. a da 16. bataljona Pero Bosić za komandanta mjesta u Slatini. Zbog epidemije pje94 Gligo Mandić. tri brigade 16. Sada je komandant 1. Dogovorom komandanta 17. bataljona tog odreda Markica Milošević određen je za komandanta mjesta Miloševac. Dotadašnji komesar Posavskog NOP odreda Boro Popović postavljen je za komandanta Posavsko-trebavskog područja. februara. za zamjenika komandanta Hamid Bahić. povukli prema Doboju. sa svojim komandantom popom Savom Božićem. a politički komesar je i dalje bio Mehmedalija Tufekčić. a 16. a odatle prema Orašju i Bosanskom Šamcu. 126-127. a politički komesar Jovo Zarić. muslimanska brigada dijelom snaga sa linije G. divizije odlučeno je da noću 8/9. bataljona Trebavskog NOP odreda) bio je i dalje Mehmed Mujbegović. Jedinice su dobile zadatak da poslije likvidacije četnika u Gornjem i Donjem Žabaru nastave pokret prema Obudovcu i Slatini. bataljona (ranije 3. odlučeno je da se napad izvrši obuhvatno.Muslimanske Ledenice u pravcu Obudovca i Gornjeg Žabara. U prvi bataljon je ušla jedna četa iz bivšeg 2. a komandant 2. jer su se četnici. a politički komesar Savo Živković. n. str. Komandant 4. a politički komesar Ivan Bumbulović. bataljona bio Pavo Bašić. čiji je komandir bio Ignjat Simkić. Posavsko-trebavski odred je napadao sa linije Porebrice-Skakava u pravcu Donjeg Žabara. bataljona Trebavskog NOP odreda. bataljonu za komandanta je postavljen Smajo Osmanlić. 153 . Ubijeno je 28 četnika. bataljona je bio Cvijetin Vasić. obuhvatajući na taj način čitavu Posavinu. a politički komesar Vid Dević.

povukli dijelom u Brčko.komandant. 95 Napad jedinica 16. i 16. februara ušle u Orašje i Bosanski Samac. 154 . str. Tom prilikom predalo se oko 100 četnika. U selu Donji Žabar nije došlo do jače borbe jer su se četnici. tj. Jedanaestog februara je izvršen nov razmeštaj jedinica. 96 u koju je također koncem januara 1944. gdje su izvodile svoja borbena dejstva. Radovan Panić. na 95 96 Zbornik IV. Ahmet Đonlagić . bataljon. dok. 22. Avdo Iširlija . str.zamjenik političkog sekretara. 194-197. muslimansku brigadu. Bosne i Save od četničkih. napadali utvrđeno neprijateljsko uporište u Karanovcu i porušili željezničku prugu Doboj-Tuzla na relaciji Puračić-Dobošnica-Miričina na nekoliko mjesta u dužini od 4800 metara. obaviješteni o pokretu brigade i odreda. ustaških i zelenokadrovskih grupa. Tolise i Save do linije Dubrave-Tramošnica. Vojvođani su dva puta ulazili u Gračanicu. a koja je zahvatila i vojvođanske borce.d.politički komesar. 12. rasterivali zelenokadrovce iz Sokola i Brijesnice. Na tom terenu vojvođanske brigade su ostale do kraja februara 1944. a dijelom preko rijeke Save u selo Posavski Podgajci. njegov 4. n. Posavsko-trebavski NOP odred raspoređen je u selima Donji Žabar i Obudovac radi zatvaranja pravca Brčko-Gradačac i čišćenja terena od neprijateljskih grupa u međuriječju Tinje. gdje su razoružali zelenokadrovce koji nisu pružili otpor. 43. Pošto je Posavsko-trebavski odred brojno ojačao. odmorila i popunila do brojnog stanja od 720 boraca. muslimanske brigade i Posavsko-trebavskog odreda na četnike u Posavini počeo je jednovremeno. bivši 3. je sa oko 130 boraca prešao u 16. godine. knj.gavog tifusa koja je u to vrijeme vladala trebavskim selima. Po ulasku u 16. (Modrički) bataljon Trebavskog odreda. Šesnaesta muslimanska brigada je sa linije Gradačac-Modriča-Bosanski Samac obezbjeđivala pravce od Odžaka i Bosanskog Šamca i čistila međurječje Tolise. februara. brigada Štab bataljona je dobio ovaj sastav: Mehmed Mujbegović . jedinice 16. Šesnaesta muslimanska brigada se u Posavini organzaciono sredila. Jedinice odreda su ponovo 9.zamjenik komandanta i Asim Mujkić . 204-207. godine. divizije su se orijentisale prema komunikacijama Doboj-Tuzla i Gračanica-Srnice.

Marko Dubravac-Belić. zamjenik političkog komesara. korpusa izdao je naređenje Štabu 16. knj. kada se prebacila na prostoriju Teočak-Čelić-Koraj. iznenađen od brojnijeg neprijatelja. politički komesar. pretrpio znatne gubitke. divizije u koju su ušle 3. str. a politički komesar Sveto Nastić. Tu su dočekale. Štab 3. brigada i jedan bataljon 6. uključen i 5. a politički komesar Zahid Zečić. hrvatska brigada 99 koja je postavljena na prostoriju Čardak-Garevac-Modriča. 3. mjesto ranijeg koji je ušao u sastav 16. Derviš Pašić politički komesar i Ante Bašić zamjenik političkog komesara. bataljona. marta. komandant. vojvođanske brigade. februara napale na neprijateljska uporišta u Čeliću i Ratkovićima. a za političkog komesara Vid Dević. Krajem marta došlo je u Bosanskom Šamcu do formiranja novog 4. Brigade su stigle na označenu prostoriju i 25.osnovu Naredbe štaba 3. Brigada je u Posavini ostala do 26. mahom omladince. godine preuzeo zaštitu istočnog dijela slobodne teritorije Posavine. Komandir Druge čete bio je Bogdan Bašić. vojvođanske brigade. 155 . Štab 18. brigade štab bataljona je imao ovaj sastav: Mustafa Beganović komandant. Sredinom februara u Posavinu je stigla 18. formiranje 36. Zatim su se jedinice 16. muslimanske brigade. a politički komesar Mirko Maćukat. 98 Posavsko-trebavski NOP odred je sredinom februara 1944. Zbornik IV. U Prvoj četi komandir je bio Miralem Šahinpašić. Brčko-Bijeljina i Čelić-Koraj. 97 pa je ona sada ponovo imala četiri bataljona. marta krenula ka jugoistočnoj Bosni. i 5. 22. decembra u selu Omerbašići gdje je. sa zadatkom da zatvori pravce koji vode iz 97 98 99 Najtežu borbu bataljon je vodio 11. Na osnovu informacija da jedna njemačka SS divizija dolazi na prostoriju Tuzla-Doboj-Brčko. februara. divizije razmjestile u zahvatu puteva Brčko-Tuzla. Teufik Selimović. odakle je 10. Po ulasku u sastav 16. 142. Odred je u svoje redove neprestano primao nove borce. vojvođanske divizije da svoje jedinice postavi na sektor Brčko-Čelić-Koraj-Lopare. brigade su sačinjavali: Franjo Herljević. Veljko Janković. 522/527. zamjenik komandanta i Moni Finci. Komandir Treće čete . tako da se njegovo brojno stanje znatno povećalo. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih. (Muslimanski) bataljon 3. korpusa. Za njegovog komandanta postavljen je Ivo Domazet. odakle su protjerali Nijemce i zelenokadrovce. dok.

Pri povlačenju nekoliko boraca je nastradalo.Bosanskog Šamca prema Modriči i Gradačcu. koji su prethodno prikupili podatke o rasporedu jedinica odreda. koji su ih strijeljali. IV 1944. dok. Pošto se pretpostavilo da u akciji učestvuju i njemačke jedinice donijeta je odluka da bataljon pođe prema Mionici. a 1. i 3. dok se 3. 101 Među poginulim borcima iz odreda bio je i Slovenac Kodre Jure iz jedne od tri slovenačke porodice koje su 1941. Ona je kao mlada brigada (formirana u oktobru 1943) imala znatne gubitke i osipanje ljudstva u 6. pa je poslije boravka u Semberiji upućena u Posavinu. hrvatske brigade pošle su od Bosanskog Šamca prema Orašju. i zbog popune svojih jedinica novim borcima. sa kojim se kao poznavalac terena kretao Ljubo Antić. Jedinice 18. vodio je borbu sa četnicima. bataljonu. Kolona koja se kretala iz Bosanskog Šamca razbila je. 40-42). bataljon. godine Štab 18. bataljon Posavskotrebavskog odreda od Gradačca prema Obudovcu. Tada je imala dva bataljona . godine Nijemci protjerali pa su se naselile u Slatini i Brvniku. zamjenik političkog komesara 2.101 Treći bataljon je pohitao u pomoć 1. divizije (Zbornik IV. 156 . Prva četa 3. neprimjetno su se privukli zgradama u kojima su bili smješteni borci 1. manje grupe ustaša. da popuni svoje jedinice. predvođeni svojim jatacima iz Obudovca. knj. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda je stigao u Obudovac i zanoćio u kućama oko crkve. hrvatske brigade od 1.100 Početkom marta 1944. ubila bivšeg podoficira Ignju Bijelića i zarobila 5 četnika. 8. udaljen 2-3 km od Prvog bataljona. na svom pravcu nastupanja. Štabu 36.grupe četnika. hrvatske brigade i Štab Posavsko-trebavskog odreda odlučili su da obuhvatnim manevrom opkole i unište četničke i ustaške grupe u istočnoj Posavini. a nekolicinu su četnici zarobili i odmah predali Nijemcima u Brčkom. 100 Izvještaj Štaba 18.Prvi i Treći. bataljona Posavsko-trebavskog odreda iznenada je napala četnički štab u Batkuši. Razvila se žestoka borba. bataljona. bataljona i potpuno ih iznenadili. a kolona koja se kretala iz Gradačca . nalazio na drugom kraju sela. 24. i čete Prvog batlajona su se počele povlačiti. str. ali u tome nije uspio. ofanzivi i prilikom drugog napada na Tuzlu. U toku noći četnici iz Lončara.

Trojica od njih (Pašaga Tihić. Među poginulima je bio i Ivo Cvitkušić. gdje su pohvatali 18 Srba. i pored toga.U hrvatskim selima nalazile su se grupe ustaša i ustaške milicije. Politički radnici u Posavini ulagali su i dalje mnogo truda da pridobiju Matu Mikića. Slične zločine ustaše su činile i u drugim mjestima. nije došlo do očekivanog većeg priliva ljudstva iz hrvatskih sela u bataljone 18. knj. Pomislivši da se radi o nekoj većoj partizanskoj jedinici ustaše su ostavile sakupljene seljake i pobjegli glavom bez obzira. žena i djece da ih gone i ubiju u znak osvete za ubistvo Cvitkušića. 102 157 . Dolaskom 18. februara. godine. 77. prijetili i terorisali pristalice NOP-a. hrvatske brigade.102 Ustaše na čelu sa Skicom su došle na pazarni dan (četvrtak) u Orašje. hrvatske brigade u Posavinu 1944. Najjače ustaško uporište bilo je u selu Prudu. Alija Kujundžić i Salkan Kurbašić) su poginuli. Aliju Alajbegovića i Smaila Bičića. logornik. str. Patrole i pojedinci su odlazili u druga hrvatska sela gdje su agitovali. ali u tome nisu uspjeli. korpusa (Zbornik IV. 5-6 omladinaca potrčalo je prema Tišini i kod mosta na Žandraku opalilo nekoliko rafala u pravcu sela. Miralem Šahinpašić i Zijah Bičić) su postali komandiri četa. Da bi se osvetili ustašama koji su ubili njihove sugrađane Hasana Zukića. gdje se sakupilo oko 200 ustaša iz cijele Posavine. marta štabu 3. pa su ustaše morale bježati iz svojih sela i skrivati se u drugim mjestima ili u Slavoniji. * Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. Boravak brigade pojačao je uticaj NOP-a među hrvatskim stanovništvom. grupa omladinaca iz Bosanskog Samca napala je na ustaški tabor u Slavonskom Šamcu i ubila i ranila nekoliko ustaša. 311). rodom iz Tišine. 23. bivšeg poslanika HSS. a trojica (Zaim Zaimović. situacija je za njih postala nepovoljnija. poveli ih prema Grebnicama i pobili kod vodenice na Savi. 103 v e ć i n a ovih omladinaca je o d m a h poslije tog događaja stupila u odred. Saznavši za to. pa i u Bosanskom Šamcu.103 Poslije pet-šest dana grupa ustaša je došla u Tišinu i pokupila preko 50 ljudi. noću 26/27. No. dok.

u srebreničkom kraju. Vojnopolitička situacija u to vrijeme nagovještavala je da se obje strane pripremaju za proljećna djejstva. Podrinjski NOP odred. Brčkom i Zvorniku. Štab 3. uništavajući četničke grupe i obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova. U jedinice 16. Semberije. Petnaesta majevička brigada je orijentisana ka prostoriji Drinjača-Vlasenica-Srebrenica. uglavnom omladinci . nalazila i 6.dobrovoljci.komesar Meša Selimović) nalazio se od početka januara 1944. i 36. Na rubovima ove povezane slobodne teritorije nalazili su se jaki neprijateljski garnizoni u Doboju. istočnobosanska brigada sa zadatkom da kontroliše to područje i sređuje i popunjava svoje jedinice. muslimansku brigadu popunila uključivanjem Modričkog bataljona Posavsko-trebavskog odreda u njen sastav i pripadnika partizanskih straža komandi mjesta Gradačac i Modriča. majevičku brigadu popunila na Majevici uključivanjem boraca iz Majevičkog partizanskog odreda i mobilizacijom novih boraca preko Komande majevičkog područja. imao je zadatak da razbije četničke grupe na prostoriji Lokanj-Kiseljak-Roćević. Poslije pretrpjelih gubitaka u 6. Posavsko-trebavski i Podrinjski. Sedamnaesta istočnobosanska divizija je svoju 15. ofanzivi i neuspjelog napada na Tuzlu. korpusa NOV i POJ je pristupio sređivanju i popunjavanju svojih jedinica. godine slobodna teritorija na sjevernom dijelu istočne Bosne obuhvatala je Semberiju i Posavinu i pobrđa Majevice i Trebave. vojvođanske divizije stizali su iz Vojvodine novi borci. Tuzlanski NOP odred (komandant Omer Sluhić . gdje se. Početkom marta 1944. dok su brdske dijelove tih planina djelimično kontrolisali četnici. Obje divizije su tada imale 6 brigada od kojih su pet bile na teritoriji Majevice. Tuzli. u re158 . već od januara 1944. Trebave i Posavine. dok je 16. koji je formiran u januaru 1944. dok je 16. Tuzlanski. djelovala su 4 partizanska NOP odreda: Majevički.U martu 1944. a jedna u Sremu. muslimanska brigada upućena prema Foči. U to vrijeme u sjevernom dijelu istočne Bosne. Majevički partizanski odred se uglavnom nalazio na prostoriji između komunikacija Čelić-Koraj i Lopare-Rastošnica.

divizije. marta 1944. Paško Romac Zdravko za političkog komesara.104 Čin formiranja obavljen je 3. Posavsko-trebavski. divizije. 159 . u selu Bosanska Bijela. tom IV. Od vojvođanskih brigada ostale su pod k o m a n d o m štaba 16. divizije. divizije Štabu 3. 23. Posavsko-trebavski NOP odred obezbjeđivao je slobodnu teritoriju u Posavini. 18. zatvarajući pravce Brčko-Srnice i Gračanica-Srnice. Šesta vojvođanska brigada. 132. Izvještaj Štaba 38. divizije su naimenovani: Miloš Zekić za komandanta. hrvatska brigada iz 17. Podrinjski i Tuzlanski odred.jonu Srebrenika. korpusa koji se nalazio na Majevici i objedinjavao k o m a n d u nad 16. Dvanaestog marta članovi Štaba 38. III 1944. Obavještenje Štaba 3. zatvarajući pravac Tuzla-Srebrenik. Vlado Rolovič za političkog komesara. divizije 1. gdje su već iz Sandžaka prodirale 2. divizije sa 17. brigada. a Husein Krupić za načelnika štaba. ostala je u Sremu. stigao je sa Birča u Trnovu 10/11. knj. dok. obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova i bolnice u Srebreniku. dok. istočnobosanske divizije105 u koju su ušle 17. divizijom u sjevernom dijelu istočne Bosne. 106 Štab 38. majevička brigada iz 27. Štab 3. divizije bili su na referisanju kod načelnika Štaba 3. korpusa od 26. neprijateljske ofanzive ostala sa dva bataljona. korpusa dobio je početkom marta odobrenje od Vrhovnog štaba NOV i POJ za formiranje nove 38. knj. Predviđeno je da se od Majevičkog i Posavsko-trebavskog odreda formira još jedna brigada. 5. divizije je naloženo da se prebaci na teren Posavine i da tamo formira treću brigadu divizije. str. 2. Štabu 38. krajiška divizija. (Zbornik. divizije su naimenovani: Marko Peričin Kamenjar za komandanta. a 3.107 104 105 106 107 U Štab 36. brigada ušle su u sastav novoformirane 36. i 6. marta 1944. U Štab 38. izuzev jednog bataljona. i 38. divizije. majevičkom brigadom koja je poslije 6. a Mileta Đokić za načelnika Štaba. o formiranju 38. korpusa od 4. i 4. korpusa NOV i POJ trebalo da b u d u upućene dvije divizije prišlo se formiranju novih operativnih jedinica. Majevički. 36. godine (Zbornik IV. 23. 486-490). 22. S obzirom na to da su u zapadnu Srbiju po naređenju Vrhovnog štaba iz 3. str. proleterska i 5. Jedinice NOV-e u istočnoj Bosni spremale su se za predstojeći prelazak u zapadnu Srbiju. marta i slijedećeg dana uputio patrole p r e m a Majevici i Posavini da uhvate vezu sa podređenim jedinicama. 91-92).

divizije naredio je Štabu 18. knj. marta njene prethodnice su se pojavile u Sremskoj Raci. da zatvori pravac od Brčkog prema Srnicama. brigadu na prostoriju Vražići-Zovik-Kalajđije-Rahić. Štab 36. s tim da po potrebi aktivno djeluje sa dijelovima 3. ustaše i zelenokadrovci otpočeli prikupljati svoje snage radi sadejstva sa esesovcima. a 5. naročito u otkrivanju partizanskih baza sa ranjenicima i opremom. divizija dobila je zadatak od Štaba 3. hrvatske brigade da svoje jedinice orijentiše na prostoriju Srnice-Biberovo Polje. korpusa da zatvori pravce koji iz Srema vode na slobodnu teritoriju Semberije i Majevice istočno od Brčkog. str. 269. Naređenjem od 14. gdje se nalazila na obuci. 160 . a 36. U takvoj situaciji 16. puk te divizije forsirao je Savu kod Rače. Tuzlanski odred koji se nalazio na proToTžbornik IV. a 28.' 08 Štab Tridesetšeste divizije postavio je svoju 3. 23. Već 12. hrvatska brigada stavljeni su pod operativnu komandu Štaba 36. divizije. Stoga su početkom marta iz Francuske. brigadu na prostoriju Humci-Sitari-Drijenjča. puk u Brčkom i Brezovom Polju. Istovremeno su četnici. Odmah zatim. a Posavsko-trebavskom odredu da se postavi na prostoriju Bukvik-Vitanovići. Sedamnaesta majevička brigada je postavljena na sektor Trnava-Čengić. 63. Županji i Slavonskom Samcu. radi zaštite ranjenika koji su se nalazili u bolnici br. SS (Handžar) diviziju. Cilj neprijatelja je bio da postepeno osvaja teren. dok. Trećeg korpusa u selima južno i zapadno od Janje. marta Majevički odred je dobio zadatak da postavi svoje bataljone u rejon Zajednice-Vukosavci i zatvori pravac Gornja Tuzla-Lopare. a zadatak da potpuno iskorijeni uticaj NOP-a na osvojenom prostoru. 2. brigade. divizija pravce koji od Save vode na slobodnu teritoriju zapadnog dijela Majevice i Posavine. služeći se najcrnjim terorom. prebacili na prostoriju Vinkovci-Šid 13.Nijemci su očekivali prodor jedinica NOV iz istočne Bosne u Srbiju. da zatvori pravac od Tuzle prema Brčkom. sa zadatkom da zatvori pravac Brčko-Tuzla. 27. Posavsko-trebavski odred i 18. ostavljajući u svakom selu svoje manje ili veće posade. sa zadatakom da zatvori pravac od Gračanice prema Gradačcu.

a 17. u D. SS divizije započele su prodor na slobodnu teritoriju i 15. marta zauzele Čelić.' 09 Poslije forsiranja Save. Palanci. reg. 111 Analizirajući aktivnost neprijatelja i koncentraciju njegovih snaga na sektoru Brka-Palanka-Boče. brigade u Brnjiku. kasnije. 312. Hronometar. esesovci su sakupljenim seljacima naredili da se postroje i otvorili vatru iz automatskih oružja. knj. maltretirali i mučili glađu. 9. 495. Štab 36. Ne znajući prave namjere esesovaca. do 18. Slijedećeg dana učinjen je neuspješan napad na neprijatelja koji se utvrdio u Ratkoviću. štab 36. na zborno mjesto je stiglo oko 35 stanovnika. odveli ih i postrijeljali. 26. divizije na prostoriji Koraj-Zabrđe od 15. a ostale su kasnije pustili iz zatvora. 43. divizije je o tome obavijestio komandu Posavsko-trebavskog 109 110 111 Zbornik IV.Kalajdžije. aprila pokupili 18 seljaka. aprila esesovci su u Gornjem i Donjem Bukviku uhapsili 123 seljaka. Bukviku. Skakavi dva. Beograd. dogodilo i u Štrebcima.storiji Zahirovići-Straža dobio je zadatak da izviđa i zatvori pravac od Tuzle prema Srebreniku. među kojima je bilo mnogo žena. marta Bijeljinu. divizije vrši napad na položaje 3. Veoma žestoke borbe vodile su jedinice 16. Kada su videli da više niko ne dolazi. k. esesovci su 18. str. puk 13. Nekoliko ljudi uspjelo je bježeći da izbjegne smrt. Gornjem Islamovcu i Palanci (Referat Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača NR Bosne i Hercegovine). Ćosetima. neki su podlegli mučenju. Osamnaestog marta neprijatelj ulazi u Vražiće u pratnji pet tenkova. Strebci i Gornji Zovik. Zoviku-Kalajdžijama i u skoro svim selima brćanskog i bijeljinskog sreza. Odveli su ih u Brčko u zatvor. str. ovlada rejonom Mačkovac-Jablanica i izvrši prodor cestom Brčko-Srnice-Gradačac. 1. 110 Slično se. staraca i djece. gdje su pripadnici ove. Gornjem Zoviku. U selima Zovik . gdje su ih tukli. a ostali su pokošeni. Nekolicini su ubili. Ratni dnevnik 1941-1945. U Dubravama su ubili 3 lica. Savo Orović. Maoči. divizije je zaključio da neprijatelj teži da odbaci jedinice NOV i POJ sa ceste Brčko-Tuzla. dok. jedinice 13. 23. f. u Grbavici dva. zbog saopštenja. Šesnaestog marta 28. Oko 15. br. po zlu poznate divizije počinili mnoga zvijerstva nad nedužnim stanovništvom. a po jednog u G. Boderištu. marta. Rahiću. 1972. Arhiv VII. 161 . četiri su teško ranjena. Zastali su u centru sela i pozvali muške stanovnike da dođu na zbor. neke su otpremili u logor.

955. korpusa da jedinice 36. 42. Preporučeno je Komandi područja da iz Gradačca ne evakuiše bolnicu. i Štabu 3. morao srediti i popuniti svoje redove. ali su 22. i osloniti na masiv Majevice. 1 1/25-V. divizije ostanu što duže na teritoriji zapadnog dijela Majevice. marta ponovo došle na ranije položaje. divizije nije mogao prikupiti svoje jedinice i prići formiranju treće brigade. U nastaloj situaciji štab 38. 24. a u slučaju neprijateljevog prodora da se povuče u Srebrenik. dok je Posavsko-trebavski brojao oko 700 boraca. marta 1944. fond NOP. 141. Štab 36. korpusa da će formirati treću brigadu od 500 Posavaca i 200 Majevičana. 23.područja i naredio joj da pojača mjere bezbijednosti. 486-490). divizije je predlagao načelniku Štaba 3. 132. 26. Iz Majevičkog NOP odreda izdvojen je jedan bataljon pod komandom Mile Mičića. a u bolnici u Jablanici 462 ranjenika i bolesnika. Zbornik IV. 1/26-IV. knj. poslije pretrpljenih velikih gubitaka. ostavljajući odredska jezgra. s obzirom na to da u Srebreniku ima već dosta ranjenika. dok. divizije nalazilo 132 ranjenika. Prethodno je iz Gradačca trebalo evakuisati što veću količinu namirnica i opreme.112 Jedinice 36. 107 i dok. izvođene na prostoriji sjevernog dijela istočne Bosne. U to vrijeme se uz jedinice 36. Tek 26. divizije od 26. Slijedećih desetak dana vladalo je relativno zatišje. a kasnije da se prebace na liniju Gradačac-Biberovo Polje. koji je trebao da uđe u sastav te brigade. divizije su se zbog nedostatka municije morale noću 19/20. divizije obavještava Štab 3. kako bi zaštitile bolnicu u Jablanici kojoj je prijetila opasnost da bude otkrivena i uništena. marta povući na prostoriju Hrgovi-Straža-Bijela-Srebrenik. reg. Štab 38. str. korpusa (Zbornik IV knj. Formiranju treće brigade pristupilo bi se poslije raščišćavanja situacije na sektoru Majevice i prebacivanju Štaba divizije na sektor Posavine. jer je neprijatelj. k. marta 1944. dok. Majevički partizanski odred je tada imao oko 450 boraca. 162 . str. pa bi povećanje njihovog broja prouzrokovalo dodatne teškoće. 113 112 113 Arhiv VII. str. Tada se procjenjivalo da neprijateljska ofanziva neće dugo trajati i da će proći kao i sve prethodne. Izvještaj Štaba 38.

Izvještaj Štaba Posavsko-trebavskog odreda Štabu 36. organa narodne vlasti i društveno-političkih organizacija. odbrana slobodne teritorije na zapadnom dijelu Majevice. Odred je razvio raznovrstan političko-propagandni i kultruno-prosvjetni rad na terenu. Druga dva bataljona odreda nalazila su se u Modriči. zbog toga što je bilo neophodno njegovo prisustvo na prostoriji Gradačac-Bosanski Šamac-Orašje. knj. divizije da oslobodi Posavsko-trebavski odred od držanja položaja kod Bukvika. brigade je tražio da jedna brigada 36. 58-60). Nije bio snabdjeven dovoljnom količinom municije koja se svakodnevno trošila. 13. Bosanskom Šamcu. str. pošto je smatrao da je primaran zadatak jedinica 36. 115 1. gdje su se nalazile njegove jedinice. vojvođanske brigade. Muslimana. III 1944. 23. Posavsko-trebavski odred je sa dva bataljona držao položaje kod Bukvika i Brke na lijevom boku jedinica 3. hrvatska brigada uputi jedan svoj bataljon na položaje kod Dubrava. od kojih 50 jednometnih. a teško nadoknađivala. 24. Posjedovao je 5 puškomitraljeza. zatvarajući pravac Brčko-Srnice. Štab 18. ali je mogao učiniti znatno više da nije bio prinuđen da svoje jedinice drži na položajima i u garnizonima. divizije nije usvojio taj zahtjev. Štab 36. Međutim. hrvatske brigade od 23. pa se od toga odustalo poslije izvještaja Štaba 18. divizije. zbog obezbjeđenja pozadinskih ustanova. radi čišćenja terena od ustaških i četničkih grupa koje su postale znatno aktivnije sa početkom neprijateljske ofanzive. divizije zatvaranje pravaca Brčko-Srnice-Brčko-Čelić i Tuzla-Lopare.114 I sekretar Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu tražio je od Štaba 36. ali Štab 36. radi osiguranja osjetljivog boka jedinica na Majevici. divizije Štabu 18. 1 minobacač i oko 500 pušaka.U prvobitnom naređenju Štaba 36. da je vršio svoju odredsku funkciju. 1 mitraljez. bilo je predviđeno da 18. knj. divizije dođe na sektor Posavine.4 115 Obavještenje Štaba 36. 462-463). brigade. dok. (Zbornik IV. divizije od 2. tj. divizije iz istih razloga nije usvojio taj zahtjev. 26. aprila 1944. dok.Srba. Početkom aprila odred je u svom sastavu imao 4 bataljona sa oko 700 boraca . tj. str. Hrvata i pripadnika drugih naroda i narodnosti. Gradačcu i okolini. 163 . (Zbornik IV.

zelenokadrovci i četnici i otpočeli sa napadom na dijelove slobodne teritorije. bila je od 1939. IRP Sarajevo. jačim snagama napali su Novi Grad i Dubicu i ubili oko 60 ljudi. 2771). SS diviziju. ubile dvojicu pristalica NOP-a i zapalili nekoliko kuća. SS divizije u Brezovom Polju. Dvadesetpetog marta ustaše iz Pruda su napale Odžak i trenutno ga zauzele. (Arhiv VII. Tada je poginula Mira Mijojlić. Pola sata kasnije izvršen je protivnapad jedne čete partizana i odžačkih omladinaca. zapravo. Izvještaj sekretara OKPJ za Trebavu i Posavinu upućen 26. III 1944. počeli su otvoreno istupati. po zadatku sreskog komiteta KPJ u centru Odžaka. (Midhat Muratbegović. Svjetlost Sarajevo. (Arhiv IRP. SS divizije. pa je neprijatelj protjeran. 164 . koji je zbog toga osuđen na smrt. Žene BiH u NOB. 117 Na oslobođenoj teritoriji ustaški elementi su počeli dizati glave ohrabreni dolaskom jedinica 13. godine i od strane ustaškog prijekog suda u Glini osuđena na smrt. Najizrazitiji među njima bio je Rihard Vajs. izvršili samoubistvo jer su ih na obali Save opkolile jake neprijateljske snage. zbirka NOR-a. 382-386). III 1944. god. Uhapšena je oktobra 1941. marta upale u Bosanski Šamac. Oni su. ali joj je smrtna kazna zamijenjena vremenskom.116 član sreskog komiteta KPJ za Modriču i sekretar Opštinskog komiteta za Odžak. Gubitkom ovih drugova znatno je otežan rad Opštinskog komiteta u Odžaku čiji su bili članovi. Sarajevo. član Mjesnog komiteta KPJ za Bijeljinu.Prisustvo jedinica 13. 116 117 118 Mira Mijojlić. br. str. Mikrofilm. Slavonskom Samcu i Gračanici i odlazak glavnine Posavsko-trebavskog odreda u rejon Bukvika. 118 U Odžak je došao esesovački oficir Derviš Ljuća sa zadatkom da regrutuje omladince u 13. Mirjana Mijojlić. Dva dana kasnije. ubili Hasan Đanamović i Nazif Omerbašić. Njega su. 1977. Ustaše iz Pruda su 16. kat. Živka Dragića i Tomu Kasapovića uhvatile su ustaše i sasjekli ih sjekirama. iskoristile su ustaše. rolna 7/334-337). Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. Prvih dana novembra 1943. odakle je po vlastitoj želji prešla u Bosnu i našla se na teritoriji Odžaka. žena i djece. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. gdje je odmah uključena u partijski rad. zamjenjena je za zarobljene Nijemce i stupila u Diljski odred. Sa njom su poginuli omladinac Tomo Tadić i Mika Miletić članovi KPJ. kapelan iz Modriče.

a četnici su imali 10 mrtvih i više ranjenih. divizije na cijelom frontu. koji su izgubili uticaj u muslimanskim podtrebavskim selima. među kojima i 3 bolničarke. U periodu od 1. Odatle su četnici ponovo upadali u Posavinu i nastojali da onemoguće rad pozadinskih organa NOP-a i NOO. hrvatske brigade četnici su sustignuti i razbijeni u Gornjoj Slatini pa su se u neredu morali povući u pravcu Žabara. Četničke grupe uglavnom su izbjegavale borbu i pod pritiskom partizanskih jedinica povlačile se prema Brčkom. i 16. 165 . članove KPJ. Nastojao je da na svoju stranu privuče i pripadnike razbijenih i razoružanih zelenokadrovskih jedinica. jedinice 13. 121 "Mito 120 Izvještaj o četničkom napadu donio je u Modriču kurir Pero Stanković i predao komandantu 18. Vojka Vasiljevića i Danka Stankovića. od ušća rijeke Tinje u Savu do ušća rijeke Janje u Drinu. podržana sa 3 tenka. bataljona 18.119 Sa početkom neprijateljske ofanzive četnici su postali aktivniji. do 10. Energičnom intervencijom 3. pozivajući na sastanke i dogovore ugledne domaćine iz muslimanskih i hrvatskih sela. Početkom marta ubili su u Gornjoj Slatini tri člana narodnooslobodilačkog odbora.U martu 1944. aprila. naročito poslije dolaska grupe majevičkih četnika u Posavinu. u Posavini je bilo oko 250-300 četnika. i borci su pojurili prema Slatini. među kojima predsjednika Koju Stanišića. i 16. bataljona Posavko-trebavskog odreda i zarobili oko 30 nenaoružanih ranjenika i bolesnika. Tu su ih Nijemci prihvatali i ponovo naoružavali. SS divizije vrše pritisak na brigade 36. Pop Savo Božić razvio je intenzivnu političku aktivnost. divizije uspijevaju da zadrže neprijatelja na svim pravcima. Tako su četnici pod komandom Obrada Burića iznenadno napali komoru i grupu boraca 2. Borbe se svaki dan vode. Zarobljeni partizani su oslobođeni. hrvatske brigade Franji Herljeviću. Uz to su sprovodili teror i vršili prisilnu mobilizaciju ljudstva. 120 Na Trebavi se u to vrijeme nalazilo (po spisku) oko 1200 trebavskih i 300 ozrenskih četnika koji su stigli početkom neprijateljske ofanzive. ali jedinice 36. On je odmah naredio da se kola mobilišu. Bio je pazarni dan i u gradu mnogo kola. 121 Tada je i na Drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda napala na položajima kod Bukvika jedna kolona esesovaca.

186. a i zbog mogućnosti da budu odsječene od jedinica 16. Zbornik IV. dikoju je bataljon zaustavio i nanio joj znatne gubitke. 186). str. Dvanaestog aprila u 3 časa ujutro neprijatelj je. te iz pravaca Gračanice i Tuzle. 38. knj. Semberije i Posavine Štab 3. divizije. majevičkom brigadom na Majevici. S obzirom na važnost Majevice. 27. Tada je Štab 3. Sektor Janja-Donja Trnova je od 17.' 22 Dvanaestog aprila. 38. što su one i učinile 16. Vrhovnom štabu NOV i POJ. dok. sa ciljem da se povežu sa 18. korpusa donio odluku da 16. Na njihovo mjesto je upućena 17. 122 166 . Izvještaj Štaba 3. tj. dok. divizija krenu preko Spreče na Birač u vezi planiranih dejstava prema Srbiji. vojvođanske divizije. majevička brigada koja je sa Štabom 38. aprila stigla na sjeverozapadne obronke Majevice i razmjestila se na prostoriju Humci-Jasenica-Srebrenik. divizije sa 17. hrvatskom brigadom.Da bi izbjegle dalje frontalno sučeljavanje sa neprijateljem. aprila prebacile na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla. brigade preuzela jedna brigada 16. divizije eventualnim prodorom neprijatelja iz pravca Tuzle. jedinice Posavsko-trebavskog odreda su morale da se povuku na nove položaje na liniji Hrgovi-Bijela. otpočeo opšti napad na jedinice NOV i POJ na čitavom frontu od ušća Tinje do ušća Janje. Pod snažnim pritiskom jakih neprijateljskih snaga. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim odredom. i 16. vojvođanske divizije. aprila. korpusa od 11. 27. Lukavac-Stjepkovica u zahvatu ceste Brčko-Srnice. koji su bili na referisanju u Štabu 38. Vrhovnom štabu NOV i POJ (Zbornik IV. kada je napao jedinice 36. VII 1944. koje ih je stajalo znatnih gubitaka. divizije su se 9. Majevičkim. Izvještaj Štaba 3. radi spajanja sa ostalim jedinicama divizije. korpusa od 11. poslije žestoke artiljerijske pripreme. sa 18. korpusa je odlučio da zadrži Štab 38. brigade 36. hrvatske brigade. str. Tuzlanskim i Posavsko-trebavskim odredom. VII 1944. knj. divizija su se pod pritiskom neprijatelja povukle prema planini Jelici. i 36. 9. neprijatelj je istovremeno napao i na položaje Posavsko-trebavskog odreda na liniji Bukvik-Vitanovići-Gajevi. Istog dana zamjenik komandanta i politički komesar 18. Šesnaesta i 36.

hrvatske brigade i 1. a komesar Mićo Rakić. omladinskoj priredbi 30. (Savo Orović. aprila opšti napad na jedinice 16. u njegovu čast. 13. 495-496). i 38. 11. godine. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica i generala Savu Orovića koji je iz Glavnog štaba Vojvodine išao u Vrhovni štab. sa komandantom 18. Ostao je u mjestu 11 dana. krajiške divizije. divizije i da se preformiranje odreda u brigadu odlaže. marta i drugarskoj večeri 31. Međutim. k. a Tuzlanski NOP odred na liniji Podorašje-Ljenobud. odnosno njen Prvi bataljon sa Posavsko-trebavskim odredom (bez jednog bataljona) pokrivao je tada prostoriju Srnice-Hrgovi-Gradačac-Modriča. Došlo je do borbe u susretu u kojoj su se naročito istakli omladinci-delegati za kongres. Srema. 123 Osamnaesta hrvatska brigada. gdje je ostao dva dana u kući porodice Odžaković. referent saniteta Posavsko-trebavskog odreda. krajiške brigade krenuo za selo Majevac u susret delegatima. partizanski general Savo Orović je preko Srebrenika stigao u Gradačac 27. Tog dana 17. No. 1. brigade Franjom Herljevićem i zamjenikom komandanta odreda Matom Belićem. delegate II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne. 167 . pjevao uz harmoniku poznatu partizansku pjesmu »Konjuh planinom«. majevička nalazila se na prostoriji Humci-Sitari-Jasenica. krenuli su. 4.124 Istovremeno je jedan bataljon 12. Ratni dnevnik 1941-1945. smješten u kući braće Ibrahimbegovića. koji su bili svrstani u četu čiji je komandir bio Drago Stefanović Šico. sa zadatkom da doprate. f. III koju je. marta 1941. marta 1944. aprila. iz Modriče u srednju Bosnu. organizovao komandant mjesta Gradačac Midhat Muradbegović. Za to vrijeme je upoznao većinu partizanskih rukovodilaca Trebave i Posavine (iz tih susreta sačuvana je i jedna fotografija). str. 123 Arhiv VII fond NOP.vizije. divizije u kojoj se kaže da su jake neprijateljske snage izvršile 12. toga dana je krenula i jedna neprijateljska jedinica u istom pravcu. Treći bataljon 18. Majevički NOP odred u selu Drijenjča radi zaštite bolnice u Jablanici. br. Prisustvovao je akademiji održanoj u čast 27. radi preformiranja odreda u Posavsku brigadu. U Modriči je takođe prisustvovao priredbi na kojoj je medicinar Bešlaga Korajkić. Devetog aprila general Orović je stigao u Modriču. bataljon Posavsko-trebavskog odreda. stigla je u Štab odreda nova zapovijest Štaba 38. do jedinica 11. 1258. 36. nakon dva sata. prenijeli su naređenje da se odred prikupi na prostoriji Gornji Srebrenik-Čehaje. 124 p r v . reg. aprila.

knj. aprila ušao u Humce i da prodire od Bukvika prema Srnicama i od Tuzle prema Drijenjči. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred još u Posavini. aprila 1944. divizije je pomenutom zapoviješću od 13. str. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda privremeno prebace preko rijeke Bosne na Vučjak. Pošto su jake njemačke snage nadirale iz pravca Srnica i Bosanskog Šamca. divizije depešom je javio Štabu 3. korpusa da je neprijatelj 15. SS divizije počele su nadiranje prema Srnicama. Depeša od 16. jedinice 18. povratila na teren Posavine. hrvatske brigade i 1. aprila.Štab 38. Sutradan je neprijatelj nastavio nastupanje prema Gradačcu. u slučaju nemogućnosti manevrisanja na terenu Posavine. 125 Petnaestog aprila. Odmah im je naređeno da zauzmu položaje na lijevoj obali i da na tom mostobranu obezbijede prebacivanje glavnine brigade i odreda. aprila govori da su 18. pa su se jedinice odreda uputile prema Modriči. koje su otpočele nastupanje iz Brčkog i Tuzle. Sve jedinice su morale zakopati teška oružja na sigurna mjesta. uz jaku podršku artiljerije i tenkova koji su obasipali vatrom jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje su se povlačile na novu prostoriju preko Srnica i Vučkovaca. 207). a komoru osloboditi nepotrebnog prtljaga kako bi bile pokretljivije. (Zbornik IV. bataljon Posavsko-trebavskog odreda dopratili su u Kulaše delegate za II kongres USAOJ-a. a radi čuvanja žive sile u toku neprijateljske ofanzive. dostavljale podatke o snazi i kretanju neprijatelja glavnini. 64. gdje ih je prihvatila jedna jedinica 11. naredio Štabu 18. jedinice 13. 168 . hrvatske brigade i Štabu Posavsko-trebavskog odreda da svoje jedinice povuku na liniju Zelinja-Međeđa i da se odatle prebace na teren Posavine u pozadinu neprijateljskih jedinica. da bi se ona. naređe125 126 Zapovjest Štaba 38. Šesnaestog aprila bataljoni su u povratku stigli na lijevu obalu Bosne. 24. U zapovijesti je bilo predviđeno da se. Određena je prostorija Jasenice-Srebrenik-Špionica za prikupljanje jedinica poslije ofanzive. Komandant 38. divizije. u pogodnom momentu. pošto su prethodno popravile most na rijeci Tinji. U Posavini je trebalo da ostave manje gerilske grupe koje bi ometale neprijatelja.126 Treći bataljon 18. divizije od 13. dok.

godine. ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNOTERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. korpusa. mnogi odbornici i istaknuti saradnici NOP-a prebacili su se na lijevu obalu Bosne. isto toliko nepokretnih ranjenika i bolesnika su poslije nekoliko dana zarobili i ubili esesovci i četnici kada su otkrili baze. 16. niti se djelatnost odvijala po sektorima zaduženja. pod teškom borbom probila do ranjenika na prostoru Trnava-Bjeloševac-Čengić i spasla preko 250 pokretnih ranjenika. U nedelju. Špionicu. majevička brigada se nalazila u Kara vlaškoj Maoči. a SKOJ nije djelovao kao povezana 169 . članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. Potpeć. odakle se usiljenim maršom. i 20. Cage i druga sela u Posavini i zapadnom dijelu Majevice. U početnoj fazi svog djelovanja Komitet je najviše pažnje poklonio razvoju partijske organizacije u Semberiji. GODINE U januaru 1943. a polovinom februara i Rodoljub Colaković. Veliki broj simpatizera KPJ nije bio obuhvaćen političkim radom. Humce. godine f o r m i r a n j e Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu sa sekretarom Hasanom Brkićem. upućena 18. Gradačac.no je da se prebacivanje preko rijeke ubrzano odvija. članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva koji su znatno doprinijeli razgaranju partijsko-političkog rada u tom kraju. aprila 1944. Depeša komandanta 38. Tog dana 17. sve jedinice brigade i odreda. izvršenim 19. divizije Štaba 3. Sutradan su jedinice provele dan na Vučjaku. Oni su na terenu zatekli malobrojnu partijsku i skojevsku organizaciju koja nije mogla da odgovori naraslim potrebama za širim političkim radom. Srebrenik. Nije postojalo rukovođenje iz jednog centra. DJELATNOST DRUŠTVENO-POLITlCKIH ORGANIZACIJA. Sa Hasanom Brkićem je krajem januara u Semberiju stigao Uglješa Danilović. gdje su tada postojali vrlo povoljni uslovi za rad. aprila. Sitare. aprila. govori da je neprijatelj zauzeo Srnice. Međutim. DO PROLJEĆA 1944.

prišlo se stvaranju. formiran je 2. U svim naseljima u Semberiji. za stvaranje novih i jačanje postojećih narodnooslobodilačkih odbora. što je bilo neophodno poslije višemjesečne četničke vladavine u ovom kraju. Rodoljub Ćolaković. U februaru 1943. bataljon 2. IV 1943. Zbirka NOR-a kat. godine ponovo je formiran Sreski komitet KPJ za brčanski srez sa sekretarom Svetolikom Gospićem Brkom. Moramo na svaki način nastojati da prodremo u Posavinu. prim.. 128 Početkom 1943. U svom izvještaju Pokrajinskom komitetu od 29. kao i stvaranju narodnooslobodilačkih odbora i odbora Antifašističkog fronta žena i u brčanskom srezu. U januaru 1943. majevičkog NOP odreda. 98. kat. a naročito za političko uzdizanje masa. Brčko. 1951. Hasan Brkić između ostalog kaže: »Sređivanjem organizacije bijeijinskog sreza postavilo se pitanje za brčanski srez. IV. Sarajevo. 102. godine. 1392. (Arhiv IRP Sarajevo. 127 Slična situacija u pogledu partijske i skojevske organizovanosti bila je i u brčanskom srezu. Svjetlost. Četnici su bili istisnuti iz Semberije. Da bi poboljšao stanje. 130 127 128 129 130 Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu upućen Pokrajinskom komitetu KPJ za BiH 29. koji se tada vratio sa Birča. ali bez stalne veze i kontrole«. Organizacije u gradovima Bi i B2. Poslije obilaženja ćelija zakazano je savjetovanje na kojem su pretrešeni nedostaci i pogreške u radu. IV 1943. br. izuzev Janje i Ugljevika. (Bijeljina. 1392).. knj. a Sremski NOP odred. Arhiv IRP Sarajevo. imao je 3 dobro naoružana i jaka bataljona. proširivanju partijskih i skojevskih organizacija. nego su aktivi odvojeno djelovali. a domobranski garnizoni blokirani u svojim uporištima. Zapisi iz oslobodilačkog rata. Odred se stalno popunjavao dolaskom novih dobrovoljaca iz Srema. str. godine narodnooslobodilački pokret u Semberiji i na Majevici se uspješno razvijao.posebna organizacija. Isto. autora) postojale su. Oblasni komitet je odmah preduzeo mjere za organizaciono učvršćivanje i proširivanje partijskih i skojevskih organizacija. 129 Uporedo sa partijsko-političkim radom u bjeljinskom srezu. br. str. Zbirka NOR-a. 170 . Stvoreno je rukovodstvo u koje su ušli i drugovi iz Posavine. stvorene su partijske organizacije i narodnooslobodilački odbori koji su bili stvarna i jedina vlast u tim selima.

dolazi do daljeg narastanja snaga NOP-a u Semberiji. Posavini i na Majevici.u pomenutoj knjizi Zapisa piše: »Poslije razbijanja majevičkih četnika mi smo u Ražljevu uspostavili komandu mjesta i opštinski N 0 0 . IRP Sarajevo. IV 1943. Zbog toga se u selu. kao stalno obezbjeđenje. godine Oblasni komitet KPJ je formirao Okružno partijsko rukmodstvo za Majevicu. prave im zasjede i pripucavaju u samom Ražljevu. Mikrofilm. 11. rasformiralo. 131 U aprilu 1943. Funkcije Okružnog komiteta morao je da preuzme Oblasni komitet koji je imao svega 7 ljudi. ali je ono po nalogu tadašnjeg sekretara PK KPJ za BiH Ise Jovanovića. juna kod Čađavice. Zbog toga su vojvođanske brigade prešle na Birač. (Arhiv VII. od kojih su se trojica nalazila u drugim krajevima istočne Bosne.U martu 1943. Panto Marković. Tada su na Majevici formirane dvije grupe vojvođanskih bataljona i 3. a na Majevici je ostao Majevički NOP odred i jedan vojvođanski bataljon. a svi naši aktivisti žive opreznim životom vojnika. a mlađi još nisu vični radu. Semberijska sela su potpuno slobodna. Na cijeloj prostoriji Majevice i Semberije oni nanose velike gubitke ustaškim. 131 Pomenuti izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. Slavko Mićanović. U maju 1943. koji se tada nalazio u okolini Foče i nije poznavao pravo stanje partijske organizacije u Semberiji. Tako je Ražljevo postalo važan punkt u ovom srezu. rolna 4/290-291). kojeg svakog časa može iznenaditi podmukli neprijatelj«. pa u znatnom broju prelaze u jedinice NOV i POJ. ovdje četničke grupice otežavaju kretanje naših aktivista. godine neprijatelj je jakim snagama započeo ofanzvu na području Majevice i Semberije. i izvještaj sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Bih od 18. 171 . Osim toga. Semberiju i Posavinu u sastavu: Svetolik Gospić (sekretar). Poslije prolaska neprijateljskih snaga oni uspješno nastavljaju svoja djejstva. ali u selima oko Brčkog ima još četničkih grupa. Uslovi za rad su teži nego u srezu bijeljinskom. Borika Stančić i Milenko Stojaković. a najveći uspjeh je razbijanje i razoružavanje 3. Posavini i na Majevici. VIII 1943. Haso Burić. Gotovo svi stariji članovi Partije otišli su u odred. O tome Rodoljub Čolaković . majevički NOP odred. nalazi jedan naš vod. Tu je i sjedište Sreskog komiteta. domobranskim i četničkim snagama među kojima već dolazi do diferenciranja. domobranske pukovnije.

132 Izvještaj sekretara PK KPJ od 18. kao i njihovi drugovi u Posavini. Gradačcu i Gračanici. godine imenovao sekretar Oblasnog komiteta u sastavu: Boro Popović. Arhiv VII. Poslije dolaska glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i formiranja 16. i sekretara Oblasnog komiteta KPJ od 24. po jednom izvještaju. u blizini jakog neprijateljskog garnizona u Brčkom i stalno ometan od četnika koji su stacionirali svoje čete i bataljone u svakom srpskom selu Posavine. a u komandnom sastavu jedinica DOMDO pukovnije nalazili su se saradnici NOP-a. a po drugom 248 članova i 128 kandidata. godine broj partijskih i skojevskih organizacija u Semberiji.U ljeto 1943. Posavini i na Majevici se povećava. Članovi KPJ djelovali su u sličnim uslovima. a po drugom 123 člana KPJ i 78 kandidata. 104 člana KPJ i 106 kandidata. na neoslobođenoj teritoriji. U to vrijeme na terenu Trebave djelovalo je 20 članova KPJ i 2 kandidata. po jednom izvještaju. broji 236 članova i 125 kandidata. gdje je u proljeće 1943. Dragaljevački od 29 članova KPJ i 31 kandidat. Nije postojalo posebno partijsko rukovodstvo za taj kraj. 172 . obuhvatao je teritoriju Posavine sa centrom u Bukviku. Sarajevo rolna 4/290-296 i 335-336. Nešto povoljnija situacija bila je u Srebreniku. i 17.132 Opštinski komitet KPJ za Posavinu. Postojale su 2 partijske organizacije na samoj Trebavi. Bijeljinska partijska organizacija tada. Jablanički sa 15 članova KPJ i 14 kandidata i Brčanski sa 16 članova KPJ i 3 kandidata. Mjesto je bilo udaljeno od neprijateljskih garnizona. U blizini nije bilo partizanskih jedinica. U isto vrijeme brčanska partijska organizacija je imala. Posavski sa 16 članova KPJ i 25 kandidata. pa su sami morali obezbjeđivati svoju djelatnost. Mikrofilm IRP. i po jedna u Modriči. Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović. godine formirana partijska organizacija. Imala je pet opštinskih komiteta: Ražljevački sa 32 člana KPJ i 33 kandidata. Postojalo je 7 opštinskih komiteta i Sreski komitet sa 12 članova. On je djelovao u težim uslovima nego Ražljevački. kojeg je u junu 1943. VIII 1943. divizije. VIII 1943. od kojih su 6 članovi biroa Komiteta.

majevičke brigade u trećoj dekadi jula 1943.134 Poslije odlaska jedinica 17.. Tada se ponovo formiraju okružni komiteti za Birač (sekretar Milutin Đurašković) i Majevicu (sekretar Stevo Popović). Sarajevo. godine. 13 -"' Tada je organizacijom SKOJ-a rukovodio Nijaz Dizdarević instruktor PK Skoja.. . jer je Trebava teren sa nekoliko srezova«. on između ostalog.136 133 134 Haso Burić i Boško Milutinović Đedo stigli su u Bukvik sa jedinicama 1. kaže: »Pišete mi da mislite formirati OK za Majevicu. (Arhiv VII. Da bi odgovorila mnogobrojnim i složenijim zadacima koji je razvitak događaja nametnuo i zahtjevao. Daje im zadatak da i dalje rade na proširenju i učvršćivanju partijske organizacije. partijska organizacija istočne Bosne se morala organizaciono postaviti tako da obuhvati sve krajeve i da oformi svoja operativna tijela ..'35 Tada su formirani i opštinski komiteti za Modriču i Srebrenik i mjesni komitet u Gradačcu koji je vršio funkciju opštinskog komiteta. kao naredne stepenice u razvoju do formiranja Okružnog komiteta KPJ kao konačne organizacione jedince za jedan okrug. Početkom avgusta na Majevicu dolaze tri člana Pokrajinskog komiteta KPJ za B i H . a Pašaga Mandžič kreće 13. IRP. Na putu za Trebavu drži sastanak sa Borom Popovićem i Hasom Burićem 133 prima od njih izvještaj o radu partijske organizacije u Posavini. divizije na Trebavu. Sarajevo. rolna 4/462-463). rolna 4/361-362). a za sada Povjereništva OK Tuzla i OK Trebava. rukovodilac SKOJ-a i rukovodilac AFŽ. a Milena Marković je bila zadužena za stvaranje organizacije Antifašističkog fronta žena.komitete u opštinama.novi sekretar Rodoljub Čolaković. (Arhiv VII. Izvještaj Pašage Mandžića od 27. Samo je ovdje teško formirati sreske komitete. divizije sa Trebave na Ozren.i što se Trebave tiče ovo privremeno rukovodstvo moći će se s vremenom pretvoriti u OK Trebava. Mandžič je došao u Srebrenik gdje je na sastanku komunista sa Trebave formirao Privremeno partijsko okružno rukovodstvo za taj kraj u koji su ušli sekretari opštinskih komiteta. IRP. Obraćajući se Pokrajinskom komitetu. avgusta sa jedinicama 17. Avdo Humo i Pašaga Mandžič. 173 . VIII 1943. Mikrofilm. Mikrofilm.vojno-politička situacija u istočnoj Bosni se naglo razvija u korist NOP-a. Čolaković i Humo ostaju u Semberiji. srezovima i okruzima. 136 Mandžić pravi razliku između Privremenog okružnog partijskog rukovodstva i Povjereništva Okružnog komiteta.

Boro Polkom i Boro (Svetolik Gospić. Arhiv VII. knj. Kada su članovi Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu rješili da formiraju okružna partijska povjereništva za Tuzlu i Trebavu. U njemu se sada nalaze: Brko. a razvoj vojno-političke situacije je zahtijevalo brzo djelovanje. Ruža Spasojević. koja je imala kadrove sa najdužim iskustvom. Povjerenstvo bi trebalo popuniti jednim drugom. 368-369. odbore Antifašističkog fronta žena i narodnooslobodilačke odbore. autora). Isključili smo jednog člana. IRP Sarajevo. kako bi pomogli jačanje postojećih i stvaranje novih partijskih i skojevskih organizacija. kada je stiglo u ovaj grad i iz njega počelo djelovati kao cjelina. organizacija žena. 1956. godine. Mikrofilm. koji su ušli u novoformirano Okružno partijsko povjerenstvo. koje je trebalo pripremiti i orijentisati da dobrovoljno stupe u jedinice NOV i POJ. Prosveta. Gradačac i druge. jer se dotada toj aktivnosti poklanjalo malo pažnje. 290 i 291 kaže: »Formirano 174 . Svetolika Gospića Brku. U zapisniku nastalom mjesec dana kasnije koji je vođen na sastanku Oblasnog komiteta KPJ u Tuzli. Zapisi iz oslobodilačkog rata. Tada je u Povjerenstvo kooptiran Edhem Čamo. formiraju aktive Skoja i USAOJ-a. Mladena Jeftića. Povjerenstvo nije bilo na okupu sve do oslobođenja Gradačca 15. Bilo je mnogo politički neobuhvaćenih omladinaca i omladinki. 1. Ulagani su napori da se poveća priliv omladine iz muslimanskih sela. 138 137 138 Rodoljub Čolaković. Ruža. str. Zbog toga su odlučili da se iz semberijske partijske organizacije.Opštinski komiteti su dobili zadatak da u svom kraju stvore nekoliko partijskih organizacija. početkom septembra 1943. Beograd. rolna 4/612-620. oni su imali u vidu da na tom terenu nema dovoljno iskusnih partijskih kadrova. Boriku Stančića i Ružu Spasojević. i to hitno«. piše: »Povjerenstvo u ovom sastavu nije dobro. uputi nekoliko partijskih i skojevskih rukovodilaca u srezove Modriču. septembra. Boro Popović i Borika Stančić prim. Posebno se insistiralo na radu sa omladinom i ženama. omladine i narodnooslobodilačkih odbora.137 Na osnovu te odluke Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu uputio je na Trebavu i u Posavinu. Sekretar Povjerenstva je bio Svetolik Gospić. kako bi se što prije formirala Muslimanska brigada. Boro Popović u svojoj knjizi »Partizani u Posavini« na str.

139 140 141 175 .mobilisati snage iz Semberije. do 11. oktobra 1943. Džemal Bijedić je jedno vrijeme bio sekretar Mjesnog komiteta u okupiranom Sarajevu. . Stevo Popović . godine. godine. Na sjednici je odlučeno da se. Mikrofilm.organizovati uspješnu propagandu i agitaciju i pokrenuti list »Front slobode«. str. 2. .u svim krajevima organizovati i proširiti organizacije SKOJ-a.139 U oslobođenoj Tuzli. Organizacioni izvještaj Oblasnog komiteta za savjetovanje komunista istočne Bosne u Bijeljini. IRP Sarajevo. Na njoj su prisustvovali članovi Pokrajinskog komiteta za BiH. USAOJ-a i AFŽ-a. On mi saopšti da sam i ja član Povjerenstva. Sarajevo. knj. Donio mi je i pismo. IX 1943. te sekretari i pojedini članovi okružnih komiteta iz istočne Bosne. Posavine i Tuzle za snabdijevanje jedinica NOV i POJ i stanovništva u ratom opustošenim krajevima istočne Bosne. Sekretar je Svetolik Gospić Brko. 14 ' Dotadašnji sekretar Okružnog povjereništva Svetolik Gospić pošao je na dužnost partijskog rukovodioca novoformirane 17. održana je šira plenarna sjednica Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. neko rješenje u kome se to potvrđuje. (Arhiv VII. kao prioritetni. jer su se sa terena upućivali partijski rukovodioci u jedinice NOV i POJ i obratno (u isto vrijeme Hasan Brkić je pošao je Okružno partijsko povjerenstvo za to područje. . IRP. Arhiv VII. uzmu u rješavanje sljedeći zadaci: . V I I I i njegovo pismo Uglješi Daniloviću od 14.O formiranju i radu Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. . rolna 7/76-82). majevičke brigade. 355-357.O formiranju Okružnog povjerenstva govori izvještaj Rodoljuba Čolakovića od 18.jedinice NOV i POJ brojčano pojačati i pomoći u kadrovima i na druge načine. Na sjednici je odlučeno da se Okružno partijsko povjerenstvo za Trebavu i Posavinu reorganizuje u Okružni komitet KPJ i popuni. To je partizansko ime Hasana Brkića.uspostaviti organe narodne vlasti i organizovati vojno-pozadinske ustanove na oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. rolna 4/294 i 477-178. članovi Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. Pismo je za Oblasni komitet potpisao Aco. sekretara Oblasnos komiteta KPJ«. od 9. Mikrofilm.' 40 Za sekretara Okružnog komiteta KPJ imenovan je Džemal Bijedić. Istočna Bosna u NOR-u.

Opštinski komitet u Srebreniku imao je 5 članova.sa dužnosti sekretara Oblasnog komiteta na dužnost političkog komesara 27. godine. decembra 1943. Kladaru. Skugriću i Kruškovom Polju. tri člana. godine bilo 37 članova KPJ. Ćelija u Dobrinji je imala prvo tri. Tarevcima. Borika Stančić. Poslije odlaska Nikolića na kurs sekretar Opštinskog komiteta je postao Jovan Radovanović. Njega je u novembru 1943. Ćelija u Riječanima je u prvo vrijeme imala 4 člana. godine. I u mnogim naseljima su formirani politički aktivi od kandidata za članstvo KPJ i saradnika NOP-a. zamijenio Enver Humo. Pero Kovačević. 1840. te Zarije Domazet i Jovan Radovanović kao sekretari ćelija. kasnije 5. Riječanima. divizije. Sa Džemalom Bijedićem iz Tuzle je pošla Mevla Jakupović na rad u organizaciju AFŽ. Sarajevo. Partijska ćelija na Pustari prvobitno je imala 3 člana. koji je na toj dužnosti ostao do kraja decembra 1943. a članovi Slobodan Janković. br. Mika Dujić. U Modriči je u septembru i oktobru djelovala jedna partijska ćelija. a odatle za sekretara ZAVNOBiHa). od partijskih rukovodstava uspostavljeni su opštinski komiteti KPJ u Modriči. Poslije njega za sekretara dolazi Hakija Raljević. Garevcu. X 1943. Mjesni komitet u Gradačcu i partijske ćelije i aktivi u opštinama Bosanski Samac i Odžak. pa onda četiri člana. Na terenu opštine djelovale su 4 partijske 142 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 22. Mladen Jeftić. U Modričkoj opštini je 1. a u novembru dvije ćelije sa 10 članova KPJ. Čardaku. Dvadesetprvog oktobra u Gradačcu je održan prvi sastanak Okružnog komiteta KPJ na kojem su prisustvovali: Džemal Bijedić. Srebreniku i Bukviku. Edhem Čamo. Od kraja avgusta do decembra 1943. a ćelija u Miloševcu. Opštinski komitet Modriča imao je pet članova. Zbirka NOR-a. formirana u novembru 1943. Ti aktivi su se nalazili u Modriči. Prvi sekretar komiteta bio je Salih Žilić. Sekretar Komiteta je bio Panto Nikolić. Arhiv IRP. Jelka Ljubas. 176 . kat. a oformljena je i ćelija u Tarevcima sa 6 članova. Boro Popović i Mevla Jaku• ' 142 povic. a kasnije pet.

XII 1943. Obudovcu i Slatini. sa po pet članova i politički aktiv u Kerepu i Gornjem Žabaru. a po jedan član KPJ djelovao je u Donjoj Dubici. Pisarima i Brvniku. Do tada je bila u sastavu Sreskog komiteta za brčanski srez. godine. XI i 1. naročito u hrvatskim selima zbog aktivnosti ustaša. Ljenobudu i Crvenom Brdu. Tišini. kao i u Tišini. Podnovlju i Dugom Polju. godine. godine ušla u sastav Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu. U oktobru 1943. dvije u gradu. godine formiran je Opštinski komitet KPJ. gdje su četnici Branka Kovačevića onemogućavali kretanje partijskih aktivista.143 Bukvička partijska organizacija je u oktobru 1943.organizacije i to: u Donjem Srebreniku. U ovoj opštini članovi KPJ radili su pod teškim uslovima. a sekretar je bio Teufik Imamović. a po jedan kandidat u Slatini. devetnaest. 177 . sa sekretar o m Petrom Kaurinovićem. Članovi Komiteta su 143 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. Obudovcu. Novom Gradu (4 člana). U Kruškovom Polju je bio jedan član Partije i 2 kandidata. 5/53-58 i 312/316. sa 3 člana. Sarajevo. Pisarima. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu Arhiv VII. Škariću. Špionici i Lisovićima. Mikrofilm. U opštini Odžak postojale su ćelije u Odžaku (4 člana). U to vrijertie postojala su i 4 politička aktiva i to u Srebreniku. Kada je Petar u novembru 1943. U opštini Bosanski Šamac nije bilo formirano partijsko rukovodstvo. a i u srpskim selima na Vučjaku. preuzeo dužnost partijskog rukovodioca Posavskog NOP odreda. koji je sa Sreskim komitetom bijeljinskog sreza bio u sastavu Okružnog komiteta za Majevicu. jednom pri komandi mjesta. na njegovo mjesto je došao Vojo Žurić koji je na toj dužnosti ostao do aprila 1944. Žabaru. Brojno povećanje od 2 člana imala je jedino partijska ćelija u Crvenom Brdu. Politički aktivi djelovali su u Brvniku. Početkom novembra bilo je 17 članova KPJ. U mjestu su djelovale tri ćelije KPJ sa 13 članova. X I I 1943. U Gradačcu je postojao Mjesni komitet sa 3 člana. U samom mjestu djelovala je ilegalno partijska ćelija sa 5 članova. Ježincu. Gornjem Srebreniku. a 1. Kruškovom Polju. čiji je sekretar bio Hasan Zaimović i ćelije u Crkvini i Obudovcu. Batkuši. IRP.

Pored ostalih tu su radili Hivzija Jerković. na kojem je bilo prisutno 130 komunista iz bijeljinskog. brčanskog i dijelom zvorničkog sreza. Članovi KPJ su prorađivali materijal iz 4 sveske Biblioteke marksizma-lenjinizma. u drugoj materijal pod naslovom Učenje o 178 . koji je na toj dužnosti ostao do polovine oktobra 1943. koji je u oslobođenoj Tuzli izdalo Agitaciono-propagandno odjeljenje (Agit-prop) Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. septembra. i 6. Rahiću i Koraju. Njega je zamijenio Drago Tojić Gango. Za opštinski komitet bio je vezan tzv. koji su se kao ranjenici. Ahmet Hasanefendić i Husein Sirbubalo. Vojni komitet koji su činili članovi KPJ i drugi aktivisti koji su se nalazili u domobranskim jedinicama ili u jedinicama DOMDO pukovnije i radili su uglavnom na obavještajnim zadacima. Radivoje Lukić. Tamara Begović i Džemila Ajanović. Organizacija KPJ u Brčkom imala je 12 članova KPJ i 3 kandidata. Savo Simić. jedno vrijeme su bili Vinko Kontić iz Livna i Milisav Pavlović iz Srbije. Vinko Kontić. ubrzo je otišao na dužnost komesara bataljona u 18. koja je istovremeno bila i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a.u prvo vrijeme bili Jovo Pajić i Boško Pantelić. Leo Fliker. U sela zapadno od ceste Brčko-Čelić. Sekretar komiteta je bio Dragoljub Marković. Jelenka Vočkić. Poslije odlaska Svetolika Gospića na novu dužnost. U Sreskom komitetu su radili i Vojo Žurić. španski borac. našli na terenu brčanskog sreza. Uskoro je formiran Opštinski komitet za opštinu Vražići koji je imao ćelije u Brnjiku. a kasnije i Pavle Zarić i Jakov Mitrović. godine. za sekretara Sreskog komiteta za brčanski srez došao je Nikola Cvijetić. poslije pete ofanzive. U prvoj svesci pod naslovom Marksizam štampan je i odlomak iz Lenjinovog djela Šta da se radi. Instruktori pri Sreskom komitetu. brčanski Sreski komitet je uputio na rad Jusufa Huršidića i Enisa Derviševića. Vražićima. hrvatsku brigadu. Komunisti brčanskog sreza učestvovali su na okružnom partijskom savjetovanju za Majevicu u Crnaljevu 5.

partiji. Jedan broj partijskih rukovodećih kadrova posjećivao je niži partijski kurs pri Oblasnom komitetu. pa je nastavljeno 29. Pošto delegati iz Semberije. Komitet je pokrivao teritoriju modričke. dotadašnji sekretar Opštinskog komiteta u Modriči. zbog snježnih nameta nisu mogli stići. na kome je trebalo da se izuči dotadašnje iskustvo i dogovori o daljoj borbi i radu istočnobosanskih komunista. pa je Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu tražio od Oblasnog komiteta pomoć u kadru za nastavu na tom kursu.Nacionalno pitanje. miloševačke i odžačke opštine. decembra u Vlasenici. godine. ali je odgođeno zbog napada jakih neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju istočne Bosne. Odmah nakon neuspjeha 6. drugi u Miloševcu. a u četvrtoj . godine u Vlasenici. jedan u Modriči. godine formiran je Sreski komitet KPJ za modrički srez u kojem je u prvo vrijeme bilo 5 članova. Sekretar komiteta je bio Jovo Radovanović. Komunisti su prorađivali i prvih 6 glava iz knjige Istorija SKP (b). a 400 prisutnih delegata i gostiju pozdravili su predstavnici Pokrajinskih komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Vojvodinu. savjetovanje je prekinuto 23. neprijateljske ofanzive. 179 . Savjetovanje je počelo 20. zatim brošure Kako je ruski seljak izvojevao zemlju i slobodu i Kako su se majevički četnici borili za slobodu. II 1944. koje je napisao Rodoljub Colaković. Savjetovanje je otvorio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu . koji su išli preko Jelice. sa Trebave i Majevice.Seljačko pitanje. a kasnije i jedan u Odžaku. Jedan od zaključaka plenarne sjednice Oblasnog komiteta. u trećoj . U svom sastavu je imao 2 opštinska komiteta. Prvih dana januara 1944. Štaba 36. a štampane su u štampariji Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu.Cvijetin Mijatović Majo. Oblasni komitet je donio odluku da što prije održi Oblasno partijsko savjetovanje. bio je da se pri svim okružnim komitetima KPJ organizuju partijski kursevi. februara u Bijeljini. Prvo partijsko i skojevsko oblasno savjetovanje trebalo je da se održi 15. i 16. održane oktobra 1943. februara. Posavine.

između ostalog rekao: »Poslije 32 mjeseca junačke borbe komunisti istočne Bosne su se sastali da izvuku iskustvo iz dosadašnje borbe i da se dogovore o daljoj borbi koja predstoji. i oko 150 članova SKOJ-a iz 6. Jasno nam je da je razmah NOB u cijeloj zemlji i specijalno u istočnoj Bosni djelo naše Partije. Politički referat podnio je Cvijetin Mijatović Majo a organizacioni Hasan Brkić Aco.144 U svom izlaganju Cvijetin Mijatović Majo je. 146 Prvog dana savjetovanja podnijet je politički referat. Engleski premijer Vinston Čerčil je nedavno u svom govoru u engleskom parlamentu rekao: Komunisti Jugoslavije imali su čast da povedu svoj narod u borbu za narodno oslobođenje. o narodnooslobodilačkim odborima. Mikrofilm. rolna 7/77-80). Njeni najbolji sinovi su pali kao svete žrtve borbe za oslobođenje«. Na savjetovanju je prisustvovalo oko 330 članova KPJ. Stvaranje temelja naše moderne Demokratske federativne Jugoslavije u prvom redu je djelo KPJ. . S druge strane unijećemo strah u kosti okupatoru i njegovim snagama . Komunisti istočne Bosne imali su još ranije jedno šire savjetovanje. onda nam je shvatljivo kakva i kolika je djela učinila naša Partija za relativno kratko vrijeme. (Arhiv VII. Nalazeći se pred vrlo krupnim događajima. Od kako postoji KPJ. Uvjeren sam da će savjetovanje pružiti veliku pomoć i podstrek za dalju borbu. 180 . mi komunisti moramo da poradimo više nego do sada. o Savezu komunističke omladine. Naša KP nije žalila žrtve za uspjeh narodnooslobodilačke borbe. IRP. da se učvrsti i proširi narodna vlast i da se još više rasplamsa narodnooslobodilačka borba. o Antifašističkom frontu žena i o agitaciji i propagandi. 144 145 146 U ime komunista Srbije prisutne je pozdravila drugarica Ana. da se pozadina sjedini sa frontom. Nekada su partijska savjetovanja 1 4 5 održavana skriveno. Zapisnik sa oblasnog savjetovanja komunista istočne Bosne u Bijeljini. što je bio pseudonim Milke Minić. Kada ih uporedimo sa današnjim stanjem. dogovori. . da sjedinimo sve narodne snage u jedinstveni front da bi što prije okončali ovaj rat. U našoj napaćenoj i zavađenoj Bosni i Hercegovini stvaranje ZAVNOBIH-a je djelo bosansko-hercegovačkih komunista. njeni sastanci.divizije. u Šekovićima. Inicijativnog Oblasnog N 0 0 za istočnu Bosnu i predstavnik Antifašističkog fronta žena. Bilo je to u sudbonosnim danima 3. VIII 1942. III) referati o zadacima partijskih organizacija u vojsci. Jasno je to i svjetskoj javnosti. Učiniće da još više omladinaca stupe u NOV. a trećeg dana (2. Veliko je i sudbonosno vrijeme kada se održava ovo savjetovanje. savjetovanja. u teškim prilikama i uslovima ilegalnog rada. brigade i Birčanskog NOP odreda. Sprečavanje bratoubilačke borbe i bratimljenje naroda u istočnoj Bosni je djelo komunista. konferencije i kongresi značili su uvijek korak naprijed u borbi naših naroda za bolji život i za bolju sutrašnjicu. drugog dana organizacioni referat. Sarajevo.

Bijedić je tražio da se problem mobilizacije hitno riješi jedinstvenim propisima. od ustanka 1941. Istakao je da nema jedinstvenih kriterijuma. u skoroj budućnosti. U diskusiji o političkom referatu učestvovalo je 13 delegata. četvrta romanijska sa oko 100 i peta tuzlanska sa 73 člana. bez konsultovanja organa narodne vlasti. i ukazano na zadatke koji komuniste očekuju u narednom periodu. Na kraju je govorio o potrebi regulisanja pitanja mobilizacije novih boraca. godine do februarskih dana 1944. zatim ocjene vojno-političke situacije u zemlji. Najbrojnija je partijska organizacija Majevice i Semberije (611 članova). da Muslimani na Trebavi i u Posavini nisu u tolikoj mjeri osjetili četničku kamu kao Muslimani u jugoistočnoj Bosni. s obzirom na to da je trebalo uskoro izvršiti popunu jedinica koje su pretrpjele znatne gubitke u šestoj neprijateljskoj ofanzivi i novih koje će se. Kritikovao je pojedinačne slučajeve sastajanja sa četnicima i pokušaje lokalnih sporazuma. čije je izlaganje tretiralo tri problema: četnike. zeleni kadar i mobilizaciju novih boraca za popunu jedinica NOV i POJ. Prvi je govorio Džemal Bijedić. Iznijet je podatak da Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu rukovodi jednim sreskim sa tri opštinska komiteta i 16 partijskih jedinica. Rekao je. takođe. U referatu o organizacionim pitanjima iznijeto je da u istočnoj Bosni (bez podataka o sarajevskom okrugu) djeluje 1. jednostavnim određivanjem koliko koje selo treba da uputi novih boraca. a posebno u istočnoj Bosni. Za četnike je istakao da javno sarađuju sa Nijemcima i da ih jedino kao takve treba tretirati. treća je birčanska partijska organizacija sa 128 članova. da se mobilizacija često vrši mehanički. Često se dešava da bogatiji potplaćuju siromašne da idu u jedinice umjesto njihovih sinova i slično. druga po brojnom stanju je partijska organizacija Posavine i Trebave sa 208 članova. da neke jedinice vrše mobilizaciju na svoju ruku. Svega 10 žena na 181 . da nema dovoljno političkih priprema. stvarati u sjeveroistočnoj Bosni.U političkom referatu dat je osvrt na prijeđeni borbeni put komunista.135 članova KPJ (od kojih su 139 žene) i 320 kandidata za članove KPJ (od kojih su 49 žene).

147 U diskusiji o organizacionom referatu učestvovalo je 13 delegata.Trebavi i u Posavini se nalazi među članovima KPJ. da prošire i ojačaju narodnooslobodilačku borbu. Mikrofilm IRP. vojno-teritorijalnim organima 22 i na terenu 110 komunista. mogli stupiti u borbu (iz Posavsko-trebavskog odreda na savjetovanje su išli Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović). 148 Delegati iz Posavine i sa Trebave krenuli su iz Srebrenika na savjetovanje svrstani u jednu četu. u slučaju potrebe. Borika Stančić i Petar Kaurinović. koja su na savjetovanju usvojili. 147 148 Na Posavsko-trebavskom okrugu u aprilu 1944. među kojima trojica delegata sa Trebave i Posavine . da učvrste i ojačaju partijsku organizaciju i da sprovedu u život sve odluke KPJ. Upućen je pozdravni telegram Pokrajinskom komitetu KPJ za Bosnu i Hercegovinu. rad partijske organizacije u vojsci i probleme agitacije i propagande. Dao je svečano obećanje da će komunisti uložiti sve snage da ostvare zadatke. kako u sferi partijsko-političkog rada. u kojem se kaže da će komunisti istočne Bosne uložiti sve svoje snage da ostvare bratstvo i jedinstvo naroda Bosne i Hercegovine. AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a. Trećeg dana savjetovanja delegati su razmatrali pitanje N 0 0 .Mladen Jeftić. spremni da sa uspjehom izvrše nove zadatke koje je savjetovanje usvojilo. Odmah poslije savjetovanja održan je sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu i sastanci sa sekretarima okružnih komiteta sa kojima je izvršena analiza stanja u pojedinim okruzima i utvrđivanje konkretnih zadataka i formi pomoći. a većina se vratila u Posavinu i Trebavu. Sarajevo. delegat sa Vučjaka. AFŽ. U diskusiji je uzeo riječ. djelovalo je 204 člana KPJ i to: u Posavsko-trebavskom odredu 72. omladinac Tomo Tadić. SKOJ. Izrazio je želju da se odluke savjetovanja odmah sprovode na svim sektorima rada. Arhiv VII. kako bi na putu. Na kraju savjetovanja ponovo je govorio Cvjetim Mijatović Majo. u svim dijelovima istočne Bosne. rolna 7/77-82. a među 47 kandidata za članove KPJ ima samo 6 žena. 182 . Poslije savjetovanja neki su pošli na nove dužnosti. Za vrijeme održavanja savjetovanja bili su smješteni po okolnim selima. prema jednom kasnijem izveštaju.

poremetio je mnoge planove partijsko-političkog rukovodstva u Posavini i na Trebavi. Za 22. Sarajevo. započete poslije bjeljinskog savjetovanja. morale su se odložiti ili smanjiti. Arhiv VII. mart je bilo zakazano savjetovanje komunista Trebave i Posavine. dostavio 19. II 1944.149 U selima opštine Gradačac stvarane su takođe organizacije KPJ. Pero Kovačević. pa je i partijski kurs iz Gradačca premješten u Srebrenik. a rukovodilac i glavni predavač je bio Nenad Petrović koga je Oblasni komitet uputio da pomogne okružnom partijskom rukovodstvu za Trebavu i Posavinu. rolna 7/334-337. Sekretar komiteta postao je Joco Bogdanović. marta do 6. tadašnji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. Za rad omladinske organizacije bio je odgovoran Đokan Babić. Jelka Ljubas. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. Izabran je biro sreskog komiteta za srez Modriču. a za članove biroa izabrani su: Jovan Radovanović. Situacija je postajala sve komplikovanija. Mira Mijojlić.tako i u radu na razvijanju organa narodne vlasti.150 Nepovoljan razvoj vojno-političke situacije u sjeveroistočnoj Bosni. Izvršene su neke izmjene u sastavu partijskih rukovodstava i napravljeni planovi za formiranje novih. Kurs je pohađalo 18 članova KPJ. koji je radio od 19. izazvan ofanzivom 13. I druge mjere i djelatnosti partijskog rukovodstva. 183 . Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu je. a za agitaciju i propagandu Slavko Tomić. Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ je Trebavu i Posavinu upućen 26. Komunisti Trebave i Posavine prionuli su na rad sa novim elanom. aprila. Novi sekretar biroa bio je Borika Stančić. Boško Milutinović i Muhamed Kešetović. Dana Simić i Brano Panić. SS divizije. marta 149 150 Tada je formiran i opštinski komitet KPJ za bosansko-šamačku opštinu u krnjem sastavu. Pri Okružnom komitetu KPJ počeo je sa radom niži partijski kurs. Rad partijskih aktivista je znatno otežan. Mikrofilm. a zakazano okružno partijsko savjetovanje moralo je biti odloženo. Istovremeno su vršene pripreme za formiranje sreskog komiteta KPJ za srez Bosanski Šamac i opštinskih komiteta u Bosanskom Šamcu i Slatini pa su na taj teren pošli Sreten Lopandić. analiziravši novonastalu vojno-političku situaciju. za AFŽ Remza Kapetanović. IRP. USAOJ-a i pionira. organizacija AFŽ.

rolna 7/300-301. Jedan broj partijsko-političkih radnika ostao je na terenu u Semberiji i Majevici da u ilegalnim uslovima nastave djelatnost. pošli su na Birač i u Srem mnogi partijsko-politički radnici sa Majevice i Semberije. djelujući u uslovima koji su bili teži nego ikada ranije. godine. čekajući da se promijeni situacija na Majevici i u Semberiji. odnosno iz bjeljinskog i brčanskog ratnog sreza. naročito prema onima koji su bili u organima vlasti i ne dozvoliti da bilo ko padne u ruke neprijatelja. koji je na svaki način. i istaknuti saradnici NOP-a pošli su. partijsko-politički radnici da nastave partijskopolitičku aktivnost i obavljaju pojedine obavještajne poslove. Oni zbog toga moraju biti u što tješnjoj vezi sa operativnim jedinicama. jer narod ne smije ostati prepušten sam sebi. 184 . Sav kadar sa terena se ne smije povući.1944. Većina je bila izložena stalnim potjerama neprijatelja. Sa 17. primjenjujući najbrutalnije metode. pa da se vrate. ih treba što prije pokrenuti i staviti ih pod zaštitu vojnih štabova. Treba naročito posvetiti pažnju uglednim građanskim ličnostima. Na terenu treba ostaviti samo one koji su neophodni i kojima je to moguće obzirom na mjesta gdje se nalaze. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim ordredom u srednju Bosnu. Okružnim komitetima KPJ direktivu sljedeće sadržine: »Ne dozvoliti da u ruke neprijatelja padne ma ko iz rukovodećeg kadra. Zbog toga. IRP. nastojao da ih otkrije i pobije. godine. Oni su jedno vrijeme bili uz jedinice. Podrinjskim i Majevičkim odredom i vojvođanskim jedinicama. raspoređeni su u operativne jedinice ili na partijsko-politički rad u vlaseničkom i srebreničkom srezu. mjesnih i opštinskih narodnooslobodilačkih odbora. U tom periodu mnogi partijsko-politički radnici izgubili su živote. Poslije izvjesnog vremena kada se uvidjelo da do toga neće brzo doći. da bi se sa njima u posljednjem momentu mogli povući. mora se osjetiti prisustvo Partije i u najtežim situacijama. gde će ostati do početka avgusta 1944.« 151 Na osnovu ove direktive članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. Na terenu Posavine i Trebave ostali su. majevičkom. u duhu pomenute direktive. Sarajevo. Mikrofilm. po zadatku. polovinom aprila 1944. godine sa 18. Tako je po151 Arhiv VII. Pri tome treba lično objasniti članovima vrijeme neprijateljske ofanzive.

Modriči. do avgusta 1943. poginula kao član sreskog partijskog rukovodstva za Srebrenicu. Nekoliko dana ranije u istom kraju poginuo je i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a za Srebrenicu. U nekim mjestima nije bilo skojevskih organizacija. Član sreskog komiteta Tamara Begović je zarobljena i ubijena u Drenovcima. instruktor Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za B i H i Milena Marković. Džemila Ajanović. Do oslobođenja ovih krajeva skojevske organizacije su radile autohtono. a u bazi u Brnjiku Salih Mehikić. Drago Tojić Gango pokušavajući da uspostavi vezu iz Dragoljevca sa Sremom. za što šire okupljanje omladine u redove omladinske organizacije. Jelenka Voćkić je kasnije u ljeto 1944. Početkom sep185 . što je dovelo do njenog rasta i velikog priliva omladinaca u redove NOV i POJ. ona je uglavnom djelovala u Gradačcu. Do oslobođenja Trebavsko-posavskog područja tj. čak do jeseni 1944. Srebreniku i okolnim selima. omladinski rukovodilac.ginuo i sekretar sreskog komiteta KPJ za Brčko. U bazi u Dragaljevcu ostala je. u ovaj kraj su došli Nijaz Dizdarević. Bukviku i Brčkom. a ranije član opštinskog rukovodstva SKOJ-a za Srebrenik . Skojevska organizacija na Trebavi i u Posavini je imala sličan razvojni put kao i partijska. uz malu pomoć partijskih organizacija. masovnosti i samostalnosti omladinskih organizacija. Insistirao je na većoj mobilizaciji. Dizdarević je razjasnio i otklonio lutanja u organizacionom pogledu i prenio stavove Pokrajinskog komiteta SKOJ-a u Bosnu i Hercegovinu i Centralnog komiteta SKOJa i odluke I kongresa USAOJ-a. sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a i član Sreskog komiteta KPJ. iako su postojale partijske organizacije. Do njegovog dolaska nije se znalo za USAOJ. U partijskim ćelijama i u nižim rukovodstvima nije bilo zaduženog člana za rad sa omladinom. Srebreniku.Muhamed Sušić. koji su razvili djelatnost u stvaranju i povezivanju omladinskih organizacija u Gradačcu. jer nije bilo veza između omladinskog rukovodstva za BiH i omladinskog rukovodstva u istočnoj Bosni. Modriči. U avgustu 1943.

gdje je već postojao brojan aktiv članova SKOJ-a. U isto vrijeme na teritoriji okruga Birač ima 60. Jovica Lazarević (u prvo vrijeme zadužen za stvaranje omladinske organizacije u Posavskom odredu). za sektor Vučjak-Odžak u sastavu: Slavko Tomić (sekretar). U septembru 1943. Opštinski komitet SKOJ-a za srebreničku opštinu formirala je Aiša Maličević. Oni su bili ta snaga koja je privukla masu omladine da se opredijeli za ciljeve NOP-a. sa zadatkom da pomognu u razvoju omladinskih organizacija. prednjačili u radu. naimenovano je Okružno povjereništvo SKOJa. Ibrahim Mujbegović i Mika Dujić kao sekretar. poneseni idejama KPJ i pobjedama NOV i POJ. za modričku opštinu u koji su ušli Perica Kosik. Za sekretara je izabran Petar Kerezović. Branko PanićSemberac i Aiša Maličević. su ušli: Petar Kerezović. Članovi komiteta su bili Borika Stančić (sekretar). Mladi. U Bukviku su avgusta i septembra 1943. Skojevci su ovdje. godine. godine. Nedo Krekić. U Opštinski komitet SKOJ-a. a poslije njegove pogibije. a članovi: Muhamed Sušić.tembra 1943. Organizacija SKOJ-a na Trebavi i Posavini intenziv186 . avgusta 1943. u decembru 1943. boravili Nadžija Biser i Slavko Tomić. u Posavini i Trebavi djeluje 48 članova SKOJ-a. Julka Kaurinović. Nešto kasnije. Nešto kasnije u Komitet je izabran i Nevenko Grebenarević. oktobra 1943. 20. Početkom oktobra 1943. koje će drugom polovinom oktobra prerasti u Okružni komitet. Sekretar komiteta je bio Muhamed Kešetović. formiran je Opštinski komitet SKOJ-a. a na teritoriji majevičkog okružnog komiteta 772 skojevca. Prvi opštinski komitet SKOJ-a na Trebavi i Posavini formiran je u Bukviku. Sačinjavali su ga članovi SKOJ-a koji su već godinu dana djelovali u organizaciji SKOJ-a tuzlanskih srednjih škola. formiran je Opštinski komitet SKOJa. Mara Pajić i Janja Tripić. Bajazit Kešetović i Muhamed Selimović. Julka Kaurinović. kao i u drugim krajevima. Stojan Vasić. Nedeljko Krekić i Ahmet Čatić. Perica Kosik. na svakom mjestu i u svakoj akciji unosili su žar svoje mladosti.

IRP. 122 kg pšenice. 138 kg suhih šljiva. 419 kg kukuruza. Početkom decembra 1943. 152 153 154 155 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. rolna 4/607). Mikrofilm. smatrajući da oni treba da daju primjer drugima. sakupljanje materijalnih priloga za bolnice i ratom opustošene krajeve. organizovanje omladinskih priredbi. a u Posavskom NOP odredu 56 članova. Elmasa Džakić. počelo je omladinsko takmičenje u čitavom nizu akcija koje su tada bile aktuelne: dobrovoljno javljanje u jedinice NOV i POJ. svrstano u 5 aktiva. Sarajevo. rolna 5/312-316. u Trebavskom NOP odredu djelovalo je 36 članova SKOJ-a. Aktiv SKOJ u Bosanskom Samcu formirao je Spasoje Ilinčić. U Posavskom i Trebavskom NOP odredu. 187 . Tolisi i na Vučjaku. svrstano u 12 aktiva. U novembru 1943. 35 kg oraha. Vršene su pripreme za sazivanje Oblasne konferencije SKOJ-a koju je trebalo popularisati.555 kuna. Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Čak su skoro svi članovi tri opštinska rukovodstva SKOJ-a i 14 seoskih rukovodstava USAOJ-a sa ostalim omladincima ušli u jedinice NOV i POJ. Desa Brkić. U drugoj polovini oktobra oformljene su organizacije SKOJ-a u Bosanskom Samcu. XII 1943. otvaranje analfabetskih tečajeva i održavanje političkih zborova i konferencija. Mikrofilm IRP Sarajevo. Branka Čorluka. 18 kg jabuka i 28. godine Arhiv VII. Članovi aktiva su bili: Dragan Ristić. pa se skojevska organizacija na terenu povećala na 62 člana. Bilo je predviđeno da iz Posavine i sa Trebave krene 10 delegata. Slobodan Jokić i Ostoja Ilinčić.135 razvijanje kulturno-prosvjetnog rada.154 Odžaku. i na zborovima i konferencijama izabrati delegate.153 U to vrijeme najvažniji zadatak bio je širenje i jačanje organizacija SKOJ-a i omasovljavanje organizacija USAOJ-a u naseljima na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji. formiranje omladinskih pjevačkih horova i diletantskih grupa. 627 kg krompira.152 Mnogi članovi SKOJ:a i mnogi napredni omladinci su otišli u jedinice NOV i POJ. XII 1943 (Arhiv VII. Samo u 10 sela u okrugu omladinci su sakupili slijedeću količinu namirnica: 521 kg graha. Formiran je i Okružni odbor USAOJ-a za Trebavu i Posavinu.nije je počela raditi na omasovljavanju svog članstva od polovine avgusta i početkom septembra. ubrzo se našlo 92 člana SKOJ-a.

Pismo PK SKOJ-a za BiH od 16.156 Kada je ofanziva neprijatelja prošla. 4524. Mikrofilm.Savjetovanje je međutim moralo biti odloženo zbog početka 6. učestvovao i Muhamed Kešetović. Na savjetovanju su pročitani i razmatrani referati o vojno-političkoj situaciji. Sarajevo. Kemal Halilović i Muhamed Sušić. koji je ukazao na najznačajnije probleme rada omladinske organizacije i založio se za rješavanje konkretnih pitanja. izmijenjali iskustva u radu. kat. zbog sniježnih nanosa savjetovanje u Vlasenici je prekinuto. I 1944. Među 14 učesnika u diskusiji o p r v o m referatu bili su delegati iz Posavine i Trebave: Fuad Suljić. Otvaranju savjetovanja je prisustvovalo oko 600 omladinaca iz Bijeljine i okoline. tuzlanskog i posavskotrebavskog okruga nisu mogli stići. 157 Diskusija je bila vrlo živa. Naročito je bilo zapaženo izlaganje Nijaza Dizdarevića. 188 . Povremeno je poprimala karakter mitinga. Direktiva Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 29. godine u Vlasenici. 1-3). Sarajevo rolna 4/606-610. organizacionom pitanju i o radu organizacije USAOJ-a. Stigli su samo delegati iz jedinica 17. stekli jasniju sliku o zadacima koji ih očekuju i dobili odgovore na nejasna pitanja iz domena organizacije. 285-286 i 477—186). marta u Bijeljini. a u njegovom radu je učestvovalo 122 delegata. Pošto delegati iz majevičkog. Na savjetovanju se snažno manifestovalo bratstvo i jedinstvo i identični pogledi mladih komunista. a među 16 diskutanata o organizacionom referatu . X 1943. i izveštaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. str. neprijateljske ofanzive. 156 157 Izvještaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 6. i rolna 5/155. pa je predsjedništvo moralo intervenisati. Zapisnik o radu savjetovanja SKOJ-a. Zbirka NORa.Džemila Ananović i Jovica Lazarević. (Arhiv VII. (Arhiv IRP. XII 1943. pored 7 delegata. X 1943. člana PK SKOJ-a. saznali najvažnije elemente vojno-političke situacije. Tomo Tadić. br. divizije i romanijskog i birčanskog okruga. i 27. a nastavak je uslijedio 2. Delegati su se međusobno upoznali. dok je u diskusiji o USAOJ-u. Oblasni komitet SKOJ-a za istočnu Bosnu zakazao je Oblasno savjetovanje SKOJ-a za 23.

među kojima 50 sa Trebave i iz Posavine i 5 delegata iz Posavsko-trebavskog odreda. Članovi komiteta su bili Nedo Krekić i Perica Kosik (skojevski rukovodioci na Vučjaku). a za nove članove Okružnog komiteta imenovani su Fuad Suljić i Mira Bilbija. Na partijske dužnosti su pošli Borika Stančić. Aiša Maličević i Miloš Piljuga. godine odštampao u 4. trebalo da izabere Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu i delegate za osnivački kongres USAO BiH-a. Hazim Hasić i Pero Kajmaković. savjetovanje je zaključilo da se pripremi i održi Oblasna konferencija USAOJ-a. Sreten Lopandić. sekretar OK SKOJ-a za Majevicu i Semberiju. ali je ofanziva neprijatelja omela održavanje. Novi sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu je postala Aiša Maličević. Gordana Tanacković. Ahmet Ćatić (sekretar Opštinskog komiteta SKOJ-a u Odžaku) i Bajazit Kešetović (novi sekterat Opštinskog komiteta SKOJ-a u Modriči). Za pripremu konferencije izabran je Inicijativni odbor u koji su ušli: Jovan Radovanović Šico. Konferencija je. Konstatujući da organizacija USAOJ-a treba da postane šira i brojnija.000 primjeraka proglas Zemaljskog odbora USAOJ-a za B i H i brošure: SKOJ u surovoj školi rata i 189 . na kojoj su razmatrani rezultati savjetovanja i izvršen raspored kadrova. Početak konferencije je zakazan za 10. pored ostalog. Iz posavsko-trebavskog okruga su prešli na rad u druge okruge Muhamed Sušić za sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a Srebrenica i Ekrem Avdić u Okružno rukovodstvo SKOJ-a za Birač. Mustafa Šabić. godine formiran je Sreski komitet SKOJa za modrički srez. sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu. Nada Kerec. te Vlado Bošković. april 1944. Mirko Ostojić. održana je plenarna sjednica Oblasnog komiteta SKOJ-a. Oblasni komitet SKOJ-a je u martu 1944. na kojoj je trebalo da učestvuje 315 delegata. Oblasni komitet SKOJ-a sačinjavali su: Mićo Rakić (sekretar) Jovan Radovanović Šico. Risto Tošović. U martu 1944. Rešad Saletović i Nada Bošković.Petog marta 1944. sa sekretarom Muhamedom Kešetovićem. Desa Koštan.

Poslije partijskog savjetovanja nastao je značajan preokret u radu omladinskih organizacija. Arhiv VII. rolna 10/387-388. U nekim dijelovima okruga organizacije SKOJ-a su djelovale ilegalno. godine. Podnovlju. a po jedan član u Rapatnici i Falešiću. Mikrofilm IRP. Novi aktivi SKOJ-a oformljeni su u Dugom Polju. omladinski domovi i pjevački horovi. Vidi. godine. 190 . 160 izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a za Trebavu i Posavinu od 21.SKOJ u vojsci. Garevcu. I u ostalim mjestima omladinske radne čete su postigle vidne rezultate. Majevcu. 160 158 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. X 1944. Donjem i Gornjem Srebreniku. Bukviku. koja je februara 1944. Sarajevo. Osjetio se veliki polet u radu i došlo je do aktiviranja velikog broja omladinaca i omladinki. U tom pogledu su se naročito isticali omladinci i omladinke iz Modriče koji su njegovali ranjene i bolesne partizane skupljali posteljinu i veš za ranjenike i mnogo vremena proveli obrađujući zemlju na pustari. ali je morao biti prekinut zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na to područje. Arhiv VII. rolna 7/365-366.138 koje su stigle do skojevskih organizacija u Posavini i na Trebavi. U Srebreniku je početkom aprila 1944. Vujičićima i drugim selima. Mikrofilm. Dobrinji. čete pionira. pisan vjerovatno krajem marta ili početkom aprila 1944. omladinske kulturno-prosvjetne sekcije. koja je postala ogledno poljoprivredno dobro pod neposrednim rukovodstvom Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Posavinu i Trebavu. Smolućoj i Ljenobudu. SKOJ je tada imao 130 članova. Aktivi SKOJ-a postojali su u Čitluku. Sarajevo. Ritešiću.159 Poslije savjetovanja u Bijeljini osjetio se silan razmah u razvitku organizacije USAOJ-a. Kruškovom Polju. Sarajevo. godine počeo kurs za rukovodioce SKOJ-a. godine. IRP. Potpeći. pripojena tuzlanskom okrugu. Omladinske radne čete pružale su veliku pomoć organima narodne vlasti u skupljanju namirnica za bolnice i ratom opustošene krajeve. Odžaku. Mikrofilm JRP. rolna 7/197-200. Riječanima. zbog prisustva neprijatelja (Trebava i Vučjak). Miloševcu. a još 24 člana je djelovalo u 6 aktiva na području opštine Srebrenik. Organizacije SKOJ-a i USAOJ-a stvarane su i u selima u kojima ih do tada nije bilo. Oblasnom komitetu SKOJ-a za istočnu Bosnu. U svim opštinama su formirane radne čete. Arhiv VII. 159 Izvještaj Okružnog Komiteta SKOJ-a za Tuzlu. III 1944.

SS divizije. koje je predvodio Nijaz Dizdarević krenuli su 11. Mikrofilm. godine. Prisutni omladinci su svojim prijedlozima upotpunjavali sadržaj tih izlaganja. IRP. prikupili su se delegati za Drugi kongres USAOJ-a iz istočne Bosne. U toj borbi poginuo je Bajazit Kešetović. koja je kao član OK KPJ zadužena za taj sektor rada. Njen predsjednik je bila Joka Pantelić. marta 1944. 191 . Istom direktivom je bilo predviđeno da ostali omladinci napuste teren i popune operativne jedinice. Razvili su snažnu političku aktivnost u tim mjestima i okolnim selima i organizovali mnoge. U 161 Arhiv VII. u ljeto 1943.161 Prva organizacija Antifašističkog fronta žena na tlu Posavine. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda krenuli su u centralnu Bosnu mnogi omladinski rukovodioci. Na njima su delegati iznosili svoje zamisli o istupanju na II kongresu USAOJ-a. Na osnovu toga. Modriči. godine stigla je Mevla Jakupović. bilo je predviđeno da i omladinski rukovodioci napuste slobodnu teritoriju zajedno sa operativnim jedinicama. Njih su stvarale uz pomoć partijskog rukovodstva. uputio na Posavsko-trebavsko područje. formirani su opštinski odbori AFŽ u Bukviku. aprila 1944. godine u Gradačcu. delegat Posavine i Trebave za II kongres USAOJ-a. godine. formirana je u Bukviku u kasnu jesen 1942. Sarajevo. Na putu kroz centralnu Bosnu došlo je do sukoba sa jednom njemačkom jedinicom. godine iz Modriče preko centralne Bosne ka Drvaru. Direktivom Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. u slučaju prodora jedinica zloglasne 13. a zatim u Modriči. Srema. U septembru i oktobru 1943. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica NOV i POJ. Nove organizacije AFŽ u Posavini i na Trebavi počele su u većem broju da se formiraju u ljeto 1943. Gradačcu i Srebreniku. Milena Marković i Ruža Spasojević koje je Oblasni komitet KPJ. dobro posjećene priredbe. godine. U oktobru 1943. da pomognu komunistima tog kraja u političkom radu sa ženama.U prvoj polovini aprila 1944. rolna 7/300-301. Delegati. od 19. sa jedinicama 18.

Izvedeno je nekoliko recita162 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. govori primjer proslave 8. Danju isključivo za žene. One su uslovile svoje prisustvo priredbi time da prozori spolja budu zatvoreni i prekriveni neprovidnim papirom. Na sastanku je izvršena raspodjela zadataka. osobito Muslimanke koje su se tada krile od muškaraca. Miloševcu. Program proslave morao je biti izveden dva puta u istom danu. pa su učesnice savjetovanja krenule na teren. sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu i Aiša Maličević član Okružnog komiteta SKOJ-a. Kladara i Koprivni). Remza Kapetanović (Škundrić). U prvoj polovini novembra 1943. a među njima: Safa Halilović. Koliko su se morale uvažavati lokalne prilike. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu (Arhiv VII. U to vrijeme na teritoriji Posavine i Trebave djelovalo je 15 izabranih i 16 inicijativnih odbora AFŽ. a među njima mnogo onih koje su prvi put u životu izašle na javno mjesto. u gradačkoj nekoliko. uvedu u javni život. a u srebreničkoj 12 takvih odbora. Odbori su svakodnevno održavali sastanke sa ženama i sakupljali priloge za bolnice i vojsku.žena i drugih aktivistkinja NOP-a. marta 1944. Organizovali su mnogobrojne čitalačke grupe i analfabetske kurseve i nastojali da se žene. Tada je izabran Okružni inicijativni odbor AFŽ za Trebavu i Posavinu od 5 članova. Jelka Ljubas. Hanumica Širbegović. Za predsjednika je izabrana Mevla Jakupović. Ruža Spasojević (Janković). IRP Sarajevo. a za sekretara Munira Karahasanovič. u Gradačcu je održan sastanak svih komunista . na kojoj su prisustvovali Džemal Bijedić. D.162 Nešto kasnije formirani su mjesni i seoski odbori AFŽ u naseljima opština Odžak i Bosanski Samac i opštinski odbori AFŽ u Odžaku i Bosanskom Šamcu.Dana žena u Gradačcu. rolna 5/53-58). a naveče za ostalo građanstvo. . XI 1943. Mikrofilm. Razvili su znatnu propagandnu aktivnost među ženama i objašnjavali ciljeve NOB-a. 192 . Među ženama na dnevnoj predstavi bilo je najviše Muslimanki. Tereza Nikić i Anka Kikić. Program priredbe pripremila je Anka Kikić.modričkoj opštini formirano je i 5 seoskih odbora (u Tarevcima. kako ih muškarci ne bi mogli vidjeti bez žarova i feredža. Vranjaku.

Zbor je održan na pijaci. na teren Posavine i Trebave je trebalo da krene i Lepa Kuđić.163 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu poklanjao je veliku pažnju radu organizacije žena. Od ranije je postojao Opštinski N 0 0 u Bukviku. Proslave Dana žena održavale su se i u drugim mjestima. Aktivnost žena Modrice i okoline u NOB. a kada je formiran niži kurs pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu na njega su upućene Tereza Nikić. Istog dana održan je miting na kojem je prisustvovalo preko 300 žena iz Gradačca i okoline. gdje je uticaj NOP-a bio u porastu.cija i skečeva. član Okružnog komiteta KPJ. IRP. Hakija Muratbegović i Muhidin Spužić. Safa Halilović. str. U želji da se stvori što više narodnooslobodilačkih odbora bilo je i grešaka. Mikrofilm. Hanumica Širbegović i Mujesira Dajić. kojih je bio mali broj (u početku samo šest. predsjednica Sreskog odbora AFŽ. a zatim i opštinski narodnooslobodilački odbori u Modriči. rolna 7/233. Govorili su Mladen Jeftić. nastaje novi zamah u stvaranju organa narodne vlasti. Sarajevo. od ranog jutra. Srebreniku i Odžaku. 193 . Ruža Spasojević. U ljeto 1943. Gradačcu. Borika Stančić. U Modriči se na zboru okupilo oko 300 žena. godine u onim selima i mjestima Posavine i Trebave. što više aktivira i politički uzdigne.164 Narodnooslobodilački odbori su se uspostavljali koncem 1941. Žene BiH u NOB. Nastojao je da žene komuniste. pristizale u Modriču noseći transparente i pjevajući partizanske i narodne pjesme.deset). Remza Kapetanović. godine . pa su u neke 163 164 Ibrahim Karabegović. Formirani su mnogi seoski narodnooslobodilački odbori širom Posavine i Trebave. 658-663. Poslije partijskog savjetovanja u Bijeljini. Pismo sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućeno početkom marta 1944. a i u nekim selima Posavine i Trebave. sekretar Sreskog komiteta KPJ za Modriču i Jelka Ljubas. iako je padala kiša. a dobro uvježbani hor je upotpunio cio događaj. Oni su morali djelovati ilegalno zbog prisustva neprijateljskih jedinica. Oskudno odjevene žene iz okolnih sela su. Tako je na partijski kurs pri Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućena Ljubica Miljuš iz Gradačca. a koncem februara 1944. Arhiv VII. dolaskom jedinica NOV i POJ u ove krajeve. a i da dobije pomoć u kadrovima sa drugih krajeva za taj sektor rada.

10 seoskih N 0 0 . dok su Opštinski N 0 0 u Bukviku i Ražljevu popunjeni novim članovima. Osnovani su također.odbore ušli bivši seoski knezovi i muhtari. koji je u početku imao 7 članova. Prethodno je izabran Opštinski narodnooslobodilački odbor za čelićku opštinu. Sreski N 0 0 Modriča obuhvatio je teritoriju opština: Modriča. u Tuzli je formiran Oblasni inicijativni odbor za istočnu Bosnu. 165 Stevo Popović. Izbor je izvršen na skupštini predstavnika opštinskih i seoskih narodnooslobodilačkih odbora. imao 7 seoskih N 0 0 . Birač. Posavinu i Trebavu. U istom mjesecu formiran je i Okružni inicijativni narodnooslobodilački odbor za Trebavu i Posavinu. Romaniju i Tuzlu. a za sekretara Salih Mehikić. Skakava. Za predsjednika je izabran Mustafa Rustanbegović. Neposredno poslije toga izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za modrički srez. Na taj problem je ukazivao Okružni komitet KPJ i tražio da se u odbore biraju ljudi koji su čvrsto na liniji NOB-a. Razvoj i djelovanje N 0 0 u istočnoj Bosni. godine. Opštinski N 0 0 Odžak. koji je kao član Okružnog komiteta KPJ bio zadužen za organizaciju i razvoj narodne vlasti. U isto vrijeme formiran je Okružni N 0 0 za Majevicu. Stvaranjem velike oslobođene teritorije u istočnoj Bosni. Istočna Bosna u NOR. Za prvog predsjednika Sreskog N 0 0 u Modriči izabran je Đorđo Mikičić a Jovan Radovanović za sekretara. postavilo se pitanje obrazovanja viših organa narodne vlasti koji bi rukovodili i pomagali razgranatoj mreži seoskih i opštinskih odbora. Odžak i Miloševac. Odlučeno je da se formira Oblasni inicijativni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu i okružni inicijativni odbori za okruge Majevicu i Semberiju.165 Početkom novembra 1943. Opštinski N 0 0 Modriča je u novembru 1943. u jesen 1943. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. a opštinski N 0 0 Miloševac 5 seoskih N 0 0 . Cerik. Za predsjednika njegovog Izvršnog odbora izabran je Cvjetko Perić. Nešto ranije izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez koji je imao sjedište u Ražljevu. a za sekretara Nada Manojlović. km : sir 233-234. Ovi inicijativni odbori su imali privremeni karakter i trebalo je da. 194 . pripreme izbore za odgovarajuće odbore (oblasti i okruga). a za sekretara Edhem Ćamo. seoski N 0 0 u selima: Bijela. pored pomoći nižim organima narodne vlasti.

Ljubomir Brkić i Muharem Hadžijusufović. IRP. Satorovići. Nahvijojci i u drugim selima brčanskog sreza. Pisarima. Prvi predsjednik sreskog N 0 0 bio je Husein Kondžić. Na području sreza Gradačac izabrana su 3 opštinska (Gradačac. 21-22. Mionica i Skugrić) i 15 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Zbirka NOR-a. a sekretar Teufik. godine bio je Jovo Pajić. a kada je on. Brvniku. Veiino Selo. Izborne konferencije su bile veoma posjećene. XII 1943. Boderište. 1840. na konferenciji delegata opštinskih i seoskih odbora. Poslije ofanzive Okružni inicijativni odbor je preduzeo korake da se izvrše izbori za NOO u mjestima gdje odbori nisu postojali i tamo gdje su na brzinu postavljeni. godine izabran opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Mujom Smajlovićem. postao komandant mjesta za predsjednika odbora je izabran Mitar Trivić. Ratkovići.166 Prvi predjsednik narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku 1941. Vražići. Begovača. Dubravice. predsednik Sreskog NOO Modriča. Gornji Rahić. br. str. Nastanak i razvoj narodne vlasti na brčanskom kraju (1941-1945). 167 Izvještaj sekretara OK KPJ od 1. 169 izvještaj sekretara OK KPJ od 22. U februaru 1944. II 1944. Islamovac. pa su u njih ušli nepouzdani ljudi. u njega su ušli: Husan Zaimović. Arhiv IRP. Pukiš. sreski N 0 0 za srez Gradačac. Mikrofilm. Brnjik. U opštini Bosanski Šamac seoski N 0 0 u Tišini. u oktobru 1943. Sarajevo. Sarajevo. rolna 5/312-316). Bukovac. kat. Crkvini i Obudovcu su prošireni novim članovima. Slavko Stanojević. a sekretar Teufik Imamović. Imamović. Na teritoriji opštine Gradačac je djelovalo pored opštinskog N 0 0 .168 U Srebreniku je oktobra 1943.167 Predsjednik opštinskog N 0 0 bio je Bećirbeg Ibrahimbegović. Hasan Begić. Humci. 14 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Batkuši. 168 Opštinski N 0 0 u Bosanskom Samcu izabran je 14. Članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Šesta neprijateljska ofanziva omela je veću aktivnost narodnooslobodilačkih odbora. godine izabran je.Maoča. 195 . X 1943.169 166 D r Drago Borovćanin. Konstituisanju odbora prisustvovao je Đorđe Mikičić. (Arhiv VII.

Oni su se osamostalili i potpuno zadovoljili. Iz Posavine i sa Trebave izabrano je 30 delegata. upravnim i drugim pitanjima. Odbornici su uživali nepodijeljeno povjerenje svojih mještana i seljana. Prije stvaranja posebnih odbora Narodnooslobodilačkog fronta. nego tek koncem avgusta 1944. Modriči i Srebreniku. takođe. u saradnji sa organizacijom žena i omladine. Narodnooslobodilački odbori. partijska i skojevska rukovodstva. velika razlika u radu izabranih organa narodne vlasti od onih koje su ranije postavljali pojedini politički radnici na terenu i jedinice NOV.170 Konferencija. U martu je vršen izbor delegata za Oblasnu skupštinu narodnooslobodilačkih odbora koja je trebala da izabere Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu. posteljinom i drugim bolničk i m inventarom. rolna 7/334-337). Mikrofilm. znali su svoja prava i dužnosti i nastupali kao pravi narodni predstavnici. III 1944. kao i narodnooslobodilački odbori i posebni odbori narodnooslobodilačkog fronta na slobodnoj teritoriji Trebave i Posavine su razvili znatnu javnu političku aktivnost u objašnjavanju ciljeva NOB-e. kulturno-prosvjetnim. godine. pored Inicijativnog okružnog N 0 0 . Narodnooslobodilački odbori pružili su. značaja odluka II zasijedanja AVNOJ-a i I zasije170 Izvještaj sekretara OK KPJ upućen Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu 26. U Gradačcu i Modriči dobrovoljnim prilozima građana bolnice su opskrbljene krevetima. pored zaduženja o snabdijevanju vojske i bolnica. IRP. Tako se na primjer. djelovala i t r i sreska narodnooslobodilačka odbora izabrana demokratskim putem.Sada su na terenu Posavine i Trebave. Postojala je. međutim. nije održana u predviđeno vrijeme zbog neprijateljske ofanzive. smještaju i njezi velikog broja ranjenika i bolesnika u bolnicama u Gradačcu. (Arhiv VII. u oslobođenom Gradačcu odvijala nastava u osnovnoj i građanskoj školi i u osnovnoj školi u Vučkovcima. veliku pomoć na prihvatanju. Sarajevo. vodili su brigu o svim tekućim pitanjima života i rada na oslobođenoj teritoriji: o ekonomsko-finansijskim. 196 . Izabrani organi su bili provjerene pristalice i aktivisti NOP-a. Narod je shvatio suštinu N 0 0 i razliku između NOO i bivše vlasti.

Čehaja. Lipja. Zahirovića. Seone. Garevcu. najboljeg među najboljim sinovima 171 Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu upućen Oblasnom komitetu KOJ za istočnu Bosnu 21. ZAVNOBiH-u i Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ). prisustvovalo je i preko 200 ljudi. Vučkovcima. koji su pored zabavnog i socijalnog imali i politički karakter. koje su potpisivali svi prisutni. Odžaku. Povodom 7. I 1944. na primjer. Podorašja. Bosanskom Šamcu. IRP. u Donjem Srebreniku. godine održana konferencija domaćina i odbornika N 0 0 iz cijele opštine Srebrenik. Uroža. Kulturne priredbe sa prigodnim programima. Brezika. Slatini. (Arhiv VII. kao u Tarevcima. Mikrofilm. 17. Telegram upućen predsjedniku NKOj-a. One su bile pogodan oblik okupljanja naroda. rolna 6/62-30). Tarevcima. novembra .Dana žena. glasi: »Domaćini Gornjeg i Donjeg Srebrenika. sa svog sastanka održanog 17. Šahmera.Dana Crvene armije i 8. I 1944. Caga. Crkvini i u drugim selima gdje su postojale pogodne prostorije. One su održavane u Gradačcu. Tom prilikom su upućeni telegrami Predsedništvu AVNOJ-a i Nacionalnom komitetu narodnog oslobođenja Jugoslavije. Srebreniku i Srnicama. Bukviku.dana Oktobarske revolucije održani su veliki narodni zborovi u Gradačcu. bile su uvijek dobro posjećene. Miloševcu i Srebreniku. kako bi moglo prisustvovati što više stanovnika. Crkvenog Brda. Brnjičana. Behrama. Lisovića. Svakodnevno su u Tehnici OK KPJ štampane vijesti koje su zajedno sa Frontom slobode i štampanim proglasima slate u sva sela na oslobođenoj teritoriji. Veliki zborovi su održani i povodom 23. U januaru 1944. februara . Sarajevo. Rapatnice. Čitluka. marta .danja ZAVNOBiH-a. Like. 197 . Tako je. Zborovi u Gradačcu i Modriči su održani na pazarni dan. januara 1944. Tinje i Osoja sa predstavnicima svojih N 0 0 . Obudovcu. Modriči. zatim na prikupljanju pomoći za partizanske bolnice i stanovništvo popaljenih krajeva. 171 Kada su prilike dozvoljavale organizovane su konferencije za nekoliko sela. pozdravljaju najhrabrijeg među najhrabrijim. Modriči. Sladna. Konferencije su bile stalan oblik komuniciranja partijskih rukovodioca i predstavnika narodne vlasti sa narodom. Gornjeg i Donjeg Ljenobuda. Špionice. Babunovića. sa tih konferencija upućivane su pozdravne depeše AVNOJ-u. Na nekim konferencijama. Podnovlju. maršalu Josipu Brozu Titu.

Muhamed Mehmedović klavir-harmonika. 4. februara povodom godišnjice Sovjetske armije održana svečana akademija.172 U februaru 1944. Telegram su potpisali vjeroučitelj Mustafa Ibrahimović i imami Alija Dervišević. Tako su Hasanovi drugovi odali poštu i priznanje ovom velikom čovjeku i komunisti. Radovi su stručno izvođeni pod rukovodstvom arhitekte. Dva dana kasnije. sekretar Mjesnog komiteta KPJ. Gradačac. edicija II. godine. Midhat Muratbegović druga violina. str. oduševljeni naporima svoje narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda.Književni susreti. Ibrahim Ibrišević. svoga druga maršala Tita koji od roba stvori čovjeka . mi domaćini pomenutih sela.174 Tridesetprvog marta 1944. 14.naših naroda. I 1944. 173 U Gradačcu je 23. Jusuf Smailović. Zaim Delić. pa je veliki broj ljudi ostao ispred zgrade.povede narode Jugoslavije u borbu časti i ponosa protiv mrskog fašističkog okupatora. 1977. O Hasanovom životu i radu govorio je Teufik Imamović. Bego Kurtić. Abdulah Bošnjaković i Alija Šuljić. Zatim su borci Komadne mjesta izveli ostale tačke programa . profesor građanske škole Svojimir Jamšek violončelo. Ahmet Hodžić. Muhamed Zahirović. Prilikom otvaranja Doma održana je svečana aka172 173 174 Front slobode br. Sjećanje na Hasana Kikića . AVNOJ-u i Nacionalnom komitetu. 198 . održana je konferencija muslimanskih sveštenika u Breziku sa koje su poslati telegrami maršalu Titu. Orhan Džanić. Mustafa Mehmedović. od 10. 19. Druže Tito. uložićemo sve snage i u svako doba pridonijeti najviše žrtve za konačno likvidiranje fašističkih bandi iz naših krajeva i za bolje i ljepše doba narodne Jugoslavije«.recitacije i pjesme. u slobodnom Gradačcu održana je komemorativna svečanost posvećena poginulom partizanu i naprednom književniku Hasanu Kikiću. Komandant mjesta Midhat Muradbegović pročitao je svoju priču Otvaranje nebesa koja je ranije objavljena u Književniku. čije prostorije nisu mogle primiti sve posjetioce. Komemoracija je održana u gradskom hotelu. godine u Gradačcu je otvoren Dom kulture u zgradi bivšeg suda koja je u tu svrhu rekonstruisana izbijanjem unutrašnjih zidova i otvaranjem velike sale. Midhat Muradbegović. III 1944. U izvedenom programu nastupio je kvartet u kome su bili: Salih Žilić prva violina.

General Savo Orović je nakon izvedenog programa. februara 1944. međutim. Gornjoj Slatini. Komandant područja tada je bio Boro Popović. i u želji da sačuva svoj život denucirao je neprijatelju saradnike NOP-a. kada je izvršena reorganizacija vojnoteritorijalnih organa. II izdanje VIZ. Beograd. Shodno direktivi Vrhovnog štaba o organizaciji vojnoteritorijalnih organa od 8. Komandu područja su sačinjavali: komandant. Pod svojom nadležnošću je imala komande mjesta u Modriči. Često je dolazilo do promjena u sastavu Komande područja i komandi mjesta. zamjenik komandanta i referenti.demija. Bosanskom Samcu. U komandama mjesta zamjenik komandanta je odgovarao za mobilizacijske i tehničke poslove. uskoro zarobljen. 1978. 175 Josip Broz Tito. Komanda područja je rukovodila sa komandama mjesta u Gradačcu. str. Bukviku i Srebreniku koje su uspostavljane oslobađanjem tih mjesta u septembru 1943. 1. knj.175 Od sredine februara 1944. politički komesar. kao vojnoteritorijalna komanda. On je. izvršena je reorganizacija i popuna u Komandi područja. Komande područja za Posavinu i Trebavu. U početku nije mogla razviti sve svoje organe. Gornjem Žabaru i u Bukviku. a pomoćnik komandanta je bio odgovoran za partijsko-politički rad. Zbog toga je poslije rata osuđen. 446. a Radika Ilić komandant. rekao: »Djeco.176 a za intendanta Miloš Nikolić. Salih Gorak je ostavljen na terenu Gradačca sa zadatkom da obavještajno djeluje. Komanda područja za Posavinu i Trebavu ispoljila je povećanu aktivnost. pa ovo je Beograd«. a prvi komandant je bio Salih Žilić. Boro Popović postao komesar Komande područja. formirana je u novembru 1943. Za referenta odgovornog za obavještajnokontraobavještajnu djelatnost imenovan je Salih Gorak. godine. Srebreniku. Vojna djela. uskoro. Modriči. 199 . 176 Prilikom povlačenja jedinica u centralnu Bosnu. Gradačcu. ushićen njegovim visokim nivoom. a njegov zamjenik Mihajlo Stanković. Tako je.

Brezik. Lisoviće. Zahiroviće. muslimansku brigadu i Posavsko-trebavski odred. Od 27. Štab se našao u nedoumici. komanda mjesta Gradačac do polovine marta 1944. kukuruza. Donje Moranjke. ali on nije pristao. Doveo ih je u štab bataljona tražeći potvrdu da ih je predao ispravno. Bilo je prikupljeno oko 6 vagona pšenice. U Srebreniku se nalazila i bolnica u kojoj je bilo oko 150 ranjenika i ambulanta za liječenje endemskog sifilisa. Seonu. kada su obezbjeđenje slobodne teritorije preuzele jedinice odreda. Radile su obućarska. Cage. Babunoviće. radila je u Gradačcu bolnica komande Posavsko-trebavskog područja koju je vodio dr Hamdija Bravo. Osnovana je i kuhinja u kojoj se hranila gradska sirotinja. 177 U štab 3. Ubjeđivali su Mehmeda da promijeni svoj zahtijev. na primjer. Zuberovo Brdo. Ljenobud. Mobilizacija se vršila dobrovoljno i po pozivu. Rapaticu. Podorašje. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred. Tinju. a komanda mjesta Modriča oko 200 omladinaca. a Hazim komesar čete u 18.prijemu i otpremi hrane za Mačkovac i dalje za Birač. Čehaje. Kuge. 17 ' Komanda mjesta Srebrenik najviše pažnje posvjećivala je svom glavnom zadatku . krojačka. Potpeć. Donji i Gornji Srebrenik. brigadi. Komanda mjesta Bosanski Samac 80 omladinaca za 18.Uz svaku komandu mjesta nalazila se partizanska straža kao obezbjeđenje do februara 1944. mobilisala 310 mladića u 16. Komanda područja za Trebavu i Posavinu imala je u svom sastavu referenta za mobilizaciju. masti i slanine. godine. Rizah je uskoro postao omladinski rukovodilac. 200 . novembra 1943. bataljona u Gradačcu jednog dana je došao Mehmed Fitozović iz Bosanskog Samca i doveo sina Rizaha i rođaka Hazima Hadžialijagića opremljene i naoružane opremom i oružjem koje je sam kupio. stolarska i brijačka radionica. kovačka. Na kraju su mu izdali potvrdu u kojoj izjavljuju da su od njega primili Rizaha i Hazima. Tako je. Komanda mjesta Srebrenik obuhvatala je sela: Špionicu. U Gradačcu je bilo uskladišteno oko 5 vagona namirnica za transport u pasivne krajeve. do 1926. pekarska. koji se starao o mobilizaciji ljudstva za jedinice NOV i POJ. U komandama mjesta su napravljeni mobilizacijski spiskovi koji su obuhvatali godišta od 1909.

pomoćnik komandanta i odgovoran za politički rad .Rizo Redžepagić. Komandir partizanske straže pri komandi mjesta bio je Mustafa Tipura. Miloševac i Kruškovo Polje. Komandant mjesta bio je Hasan Zaimović. Čardak. a poslije njega Mustafa Porobić i Maiić Ibrišević. Jelovče Selo i Donju Zelinju. Vučkovac. Ona je formirana u martu 1944. bio je Đoko Gajić. komandant Komande mjesta bio je kapetan Muhamed Gagić. Komanda mjesta Bosanski Šamac formirana u februaru 1944. a komandant je bio Pero Bosić. Komanda mjesta Gornja Slatina obuhvatala je područje između teritorije komandi mjesta Bosanski Šamac. a u Žabaru se nalazila samo kada su jedinice NOV i 201 . pomoćnik Ljubo Dević. Prvi komandant komande mjesta bio je Salih Žilić. pomoćnik komandanta prvo Hakija Raljević. Dobrnju. Prvi komandant mjesta bio je Mehmed Mujbegović. Kerep. a kasnije Ferid Širbegović i Abdurahman Otanović. Pisare. pomoćnik Mehmedalija Mujedinović. obuhvatala je naselja: Bosanski Šamac. i intendant Nešet Sendić. Zamjenik komandanta prvo je bio Šehabudin Moranjak. a intendant Žarko Mihajlović.Stražu. Od početka februara pa do povlačenja u centralnu Bosnu. Crveno Brdo i Jasenicu. a zatim Muhamed Mehmedović. profesor. Komanda mjesta Gornji Žabar formirana je u martu 1944. Tarevce. a kasnije Franjo Puškarić. Vidu. Prvi komandant mjesta bio je Mehmedalija Tufekčić. zamjenik Kojo Stanišić i pomoćnik komandanta Milan Tubaković. Tišinu i Hasić. zamjenik Mustafa Karić i pomoćnik Joco Bogdanović. Komanda mjesta Modriča obuhvatala je naselja: Modriču. a intendant . Komanda mjesta Gradačac obuhvatala je naselja: Gradačac. Ledenice. Riječane. a poslije Midhat Muratbegović. Modriča i Gradačac.Šefkija Selimović. Gornju i Donju Mionicu. Garevac. zatim Salih Gorak. Crkvinu. zamjenik komandanta odgovoran za mobilizacijske poslove Ahmed Lončarević. Zamjenik komandanta je bio Avdo Abdulahović. Zamjenik komandanta od februara 1944. Kladare.

77. II 1944.POJ bile na njegovoj teritoriji. Ona je obuhvatala sela Gornji i Donji Bukvik. 178 178 Izvještaj komandanta 17. II 1942. 22. dok. 310-320). dok 44 str. U komandi mjesta Bukvik za komandanta je postavljen Jovo Pajić. Vujičiće. a za pomoćnika Stevo Zivković. za zamjenika Gojan Pajić. 201-202) i Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. za zamjenika Tošo Pavlović. (Zbornik IV. Vitanović. (Zbornik IV. knj. 23. a za pomoćnika Pavle Zarić. Lukavac. Gajeve i sela na neoslobođenoj teritoriji. str. Za komandanta je imenovan Pero Stanković. divizije od 10. 202 . knj.

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. GODINE .III Dio DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI.

DEJSTVA ODREDA U U CENTRALNOJ BOSNU BOSNI POVRATAK AKTIVNOST RAD ODREDA OD ISTOČNU DO SEPTEMBRA DECEMBRA I 1944. GODINE RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA NA TERENU U TOM PERIODU POLITIČKI .

Vlašićki područje Vlašića. Četrnaesta srednjobosanska brigada sa dva bataljona zatvarala je pravac Klašnice . koji je izvršen 9. krajiška brigada bila je orijentisana na zatvaranje pravca Kotor-Varoš-Šiprage i Kotor-Varoš Skender Vakuf. Vratila u Slavoniju. Banjalučki partizanski odred je kontrolisao teren ispred planine Čemernice. U toku pokreta. divizije imao je pod svojom komandom i nekoliko partizanskih odreda koji su operisali po rubu slobodne teritorije srednje Bosne. 25. 18. 205 . str. aprila naveče. obezbjeđivala je širu prostoriju oko slobodnog Prnjavora). 807. a sa druga dva pravca Derventa-Prnjavor (tj. i produžili u pravcu Ljeskovih Voda gdje su vodili borbu sa četnicima. izvršili pokret pravcem Jakeš-Dugo Polje-Vučjak. Prnjavorski prostoriju Kokori-Branešci. korpusa NOVJ.DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI U proljeće 1944. dok 218. maja je na prostoriji sjevernog dijela centralne Bosne djejstvovala i 12. prešli željezničku prugu Brod-Doboj. a Tešanjskoteslićki partizanski odred prostoriju Rastuša-Ukrinjica. na putu iz Ljeskovih voda u Stanare.Prnjavor. divizije 5. Peta kozarska brigada bila je orijentisana prema Doboju i Tesliću. ap1 Zbornik IV. u sjevernom dijelu centralne Bosne dejstvovale su jedinice 11. maja. kod željezničke stanice Komarica. slavonska brigada koja se poslije uspješnog napada na željezničku stanicu u Ljupljanici. 1 Do 10. Njena 12. Štab 11. knj. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa članovima partijsko-političkih rukovodstava i drugim pozadinskim radnicima su 17. Motajički teren oko Rakovca.

pod čijom će operativnom komandom biti sve vrijeme boravka u srednjoj Bosni.2 Odmah zatim. izvršena je reorganizacija odreda. U izvještaju Štaba 11. 24. (Zbornik IV. str. divizije 4 upućenom 15. pod imenom Štab grupe bataljona. Blažo Đuričić politički komesar. maja dobio zadatak da zaposjedne položaje u rejonu sela Glogove a. knj. koje je do tada držala 12. Komandir ekipe bio 206 . str. Od početka pokreta za 4 dana borci su primili samo dva obroka hrane. 48. Posavsko-trebavski odred je 11. tako da su od četiri bataljona formirana dva brojno jaka bataljona. aprila 1944. 24. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. 99. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred nalaze na liniji Glogovac-Pojezna-Osinja-D. Zbornik IV. str. korpusa kaže se da se 18. 294-299. koja je davala priredbe za narod i za jedinice. 20. štab 18. da su svoje jedinice razmjestili na prostoriju Jelanska-Stanari i da su uputili patrole prema 5. Đurin Predojević zamjenik komandanta i Mirko Pekić načelnik štaba. 91. U prva t r i dana boravka na teritoriji srednje Bosne. jedinice su imale više sukoba sa manjim četničkim grupama. susreli su se sa jednim bataljonom 5. divizije je imao ovakav sastav: Miloš Šiljegović komandant. str. izvještavaju štab 11. divizije. kozarskoj brigadi. kozarske brigade koji se vraćao sa akcije na željezničku prugu Brod-Doboj kod Rudanke. maja Štabu 5. 301-302. Izvještaj Operativnog Štaba grupe bataljona od 20. dok. Od jednog dijela partijsko-političkih radnika. dok. kod partijsko-političkih radnika iz Posavine i Trebave 6 kao i kod ostalih starješina i boraca vladalo je 2 3 4 5 6 Zbornik IV. knj. knj. dok. Osamnaesta hrvatska brigada je ostala u Stanarima.5 U štabovima 18. 3 Koncem maja 1944. 25. 323-324).rila. formirana je kulturno-umjetnička ekipa kao privremena jedinica. pa su štabovi brigade i odreda tražili od Štaba divizije da im dostavi izvjesnu količinu namirnica. slavonska brigada i da odatle kontroliše teren prema Derventi i čisti teritoriju Detlaka od četnika. 180. brigade i štab Posavsko-trebavskog odreda. dok 87. Ostružnja-Stanari sa zadatkom da zatvore pravce od Tešnja i Doboja i drugih neprijateljskih uporišta duž željezničke pruge Doboj-Derventa. pretežno omladinskih rukovodilaca. U to vrijeme Štab 11. aprila.

a Ruža Spasojević komesar bolnice 18. Štabovi brigade i odreda su zato svoje jedinice držali bliže komunikaciji Brod-Doboj. Hakija Muradbegović. divizije je 15. maja) počeo vršiti pripreme za pokret svojih jedinica na desnu stranu rijeke Bosne. maja 1944. Partijsko-politički radnici modričkog sreza. Štab 11. ostali su na Vučjaku i nastavili svoju političku aktivnost u mnogo težim uslovima. 173-177. iz jednog pokreta. krajiške brigade da jedan svoj bataljon drži na tromeđi. maja vratila iz istočne Bosne donijela je vijest da se na terenu Majevice i Posavine nalazi 17. Tako je Fuad Suljić postao komesar čete. jer takav raspored bi bolje odgovarao pripremama za prelazak u istočnu Bosnu. majevička brigada sa Štabom 38. 7 207 . brigade. kako bi u pogodnom momentu mogle. Tako je skoro redovno cirkulisala kurirska veza između srednje i istočne Bosne u periodu od aprila do juna 1944.d. Na Vučjaku su se održavali uz pomoć članova KPJ i SKOJ-a i ostalih pristalica NOP-a na terenu. na čelu sa Borikom Stančićem. Patrola koja se 12. koji su najčešće izvršavali bezbjednosne i obavještajne zadatke. krajiški bataljon bi se odmah uputio u Glogovac i preuzeo njegove položaje. a politički komesar Teufik Imamović. divizije. Uz njih je bila grupa kurira.uvjerenje da će se u bliskoj budućnosti vratiti u istočnu Bosnu. godine. prijeći preko rijeke Bosne i naći se na Trebavi.7 je Salih Žilić. v. a kada odred krene u istočnu Bosnu. brigade (iako vijest nije bila tačna jer je 17. bataljonu 18. Štab 18. Nastojeći da jedinice odreda i brigade drži što bliže rijeci Bosni. a treći da zatvori pravac od Dervente. str. brigada stigla na Majevicu 15. maja predložio Štabu 11. drugi u Glogovcu. Uputio je patrolu sa porukom pozadinskim radnicima na Vučjaku da ispitaju gazove i prikupe čamce za prelaz preko rijeke Bosne. Jedan dio omladinskih rukovodilaca raspoređen je na dužnosti u 18. kako bi održavao stalan kontakt sa jedinicama Posavsko-trebavskog odreda u Glogovcu. Mira Bilbija omladinski rukovodilac u 4. brigade je 12. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu. naoružanih automatskim oružjem. divizije da jedinice Posavsko-trebavskog odreda postavi tako da jedan bataljon bude u Ljeskovim Vodama. brigade. pa je Štab 18. Zbog toga su preko rijeke Bosne često slate patrole za izviđanje. naredio Štabu 12.

(dok. Uništena je lokomotiva i nekoliko vagona. kada su jedinice odreda i brigade odstupile.Shodno naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ da sve jedinice pojačaju dejstva na komunikacije poslije njemačkog desanta na Drvar. a i zbog toga što bataljoni nisu jednovremeno izvršili napad. maja. maja Peta kozarska je napala neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu i postavila mine na željezničku prugu. str. bojne 4. str. bataljon 18. Iz Posavsko-trebavskog odreda i 18. hrvatske brigade poginula su dva borca. hrvatskoj brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da napadnu na željezničku prugu Doboj-Derventa na dijelu Kladari-Johovac. 551) i bojna relacija 2. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. U to vrijeme su pristigle čete domobranske 3. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda od 30. knj. 30. ubijeno 8 legionara i 5 Nijemaca. jer je neprijatelj na vrijeme otkrio pokrete jedinica. hrvatske brigade. a 15 ranjeno. Štab 11. a ukoliko u tome ne uspeju da krenu na zapad. V.Omanjska-Jabučić-Ostružnja glava.8 Istog dana. 1944. Naređeno im je da brane položaje na liniji Stanari-Osredak i da održavaju vezu sa jedinicama 5. 25. kapetana Veljka Jankovića. 208 . maja. dok 155. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. kozarskoj.30 časova 30. 218. U slučaju da ne održe pomenute položaje preporučivalo se da pokušaju proboj u istočnu Bosnu. (što znači da je tog dana još postojao njihov zajednički štab i da nije došlo do spajanja jedinica) da su jače neprijateljske snage krenule u napad širokim frontom od Banja Luke prema Tesliću. među kojima i Operativnom štabu 18. pravcem Čavka-Čečava. napali su neprijateljsko uporište u Kladarima. Štab 11. Napad nije uspio. (Zbornik IV. kozarske brigade koje su se nalazile na liniji Klupe-Pribinić-Čečava. 8 Izvještaj Operativnog štaba 18. Borba je trajala do 3. divizije naredio je 5. U toku noći 29/30. 801).320-329-283 . hrvatske brigade pod komandom zamjenika komandanta 18. 18. među njima i kapetan Veljko Janković. a zaplijenjeno je 15 kg soli. lovačke pukovnije iz Doboja i preduzele protivnapad pravcem k. zbornog područja za maj 1944. gađajući minobacačkom vatrom jedinice odreda i brigade. divizije uputio je obavještenje potčinjenim jedinicama.

a za novog političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. Zamjenici komandanta i političkog komesara nisu imenovani. divizije je raspolagao podacima o pripremama neprijatelja za napad. takođe. Ibro Dogladović obajveštajni oficir. U odredu su formirane dvije čete. a politički komesar Panto Nikolić prešao je na rad u partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu. Ujutro 8. i 3. Oko 70-80 boraca je ostalo u odredu do popune novim borcima. divizije. i 4. na osnovu odluke Okružnog komiteta KPJ i Štaba 11. lovačke pukovnije pravcem Ukrinjica-Čečava. a referent saniteta Selena Stojčević. Odvijao se. svaka sa po 30-35 boraca. pa je o tome unaprijed obavijestio svoje jedinice. brigadi. Štab 11. Od njih su formirana dva nova. Osamnaesta hrvatska brigada je dobila zadatak da napadne 14 209 . kapetan Nikola Simić postavljen je za načelnika štaba 18. kompletna bataljona (2. zamjenici političkih komesara Kadro Ramić i Milan Kajganić. Za vrijeme boravka u centralnoj Bosni jedinice odreda su koristile svaki slobodan dan za rad na vojnostručnoj i političkoj nastavi. Komandiri tih četa u početku su bili Nedo Pisarević i Pavle Mihaljčić. lovačke pukovnije. hrvatsku brigadu. većina ljudstva iz Posavsko-trebavskog odreda prešla je u 18. a Bešlaga Korajkić referent saniteta 18. i 6. a zamjenici komandira Halil Majstorović i Cviko Bosić. bataljon. juna. intenzivan rad partijskih organizacija jer je odred trebalo osposobiti da posluži kao čvrsto jezgro. a pravcem Osinja-Pojezna jedan bataljon 4.) i popunjeni 1. koje će po dolasku na svoj teren moći u sebe uključiti veći broj novih boraca. Intendant odreda postao je Alija Repčić. Iz Teslića su nastupali dijelovi 6. posadnog zdruga i Nijemci. hrvatske brigade. politički komesari Fehim Halilović i Ekrem Taslidžić. juna neprijatelj je preduzeo napad na slobodnu teritoriju iz više pravaca. čije je sjedište bilo u Kulašima. iz Dervente tri bataljona 4. Za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Pero Bosić.Između 3. Zamjenik komandanta odreda Mato Belić postao je komandant bataljona u 18. Dotadašnji komandant Posavskotrebavskog odreda. hrvatske brigade.

Treći bataljon 5. bataljona i jedna četa 4. Polovinom juna saveznički avioni počeli su dopremati jedinicama 11. od kojih dvojicu težih. reg. Padobranima je spuštana oprema. brigade. pa su jedinice 18. Jedino je 2. bataljon. dvije čete 3. Pored ovog zadatka odred je obezbjeđivao i rad pozadinskih ustanova u rejonu smještaja i ambulantu 18. 38 i 40). koje je rasporedio u zgrade građene od tvrdog materijala. juna se srušio jedan saveznički bombarder. hrvatske brigade od 9. bataljona 18. fond. pošto je neprijatelj otkrio nastupanje partizanskih jedinica. ali je sve svoje snage prikupio u Johovcu. knj. divizije naoružanje. 26. 3. brigade uspio da izvrši napad u odrđeno vrijeme. 210 . Kod sela Pojezne 20. Neprijatelj je u Foči bio brzo razbijen. petnaest minuta ranije nego što je predviđeno. bataljona 5. NOP-a k. kozarske brigade. municiju i opremu.45.9 Devetog juna neprijatelj je povukao svoje jedinice u Jelah i Teslić. (Zbornik IV. brigade raspoređene na liniji Stanari-Vitkovci.432). Posavsko-trebavski odred je bio zadužen za obezbjeđenje mjesta spuštanja opreme i za njeno skupljanje. 866 f. br. bataljon 18. U opštoj rezervi nalazile su se dvije čete 4. Sedamnaestog juna jedinice 18. ali im je ipak uspjelo da protjeraju neprijatelja sa Krnjina brda i Sokoline u pravcu Teslića. kozarska brigada na sektoru Počivaljka-Brijest. juna 1944. Na neprijateljsko uporište u Foči napadali su 1. Bataljoni nisu mogli biti na vrijeme obaviješteni o početku napada zbog udaljenosti tako da nisu jednovremeno napali neprijatelja. Četvrti i Prvi su napali sa zakašnjenjem. hrvatske brigade (2. i 3. bataljona) napale su neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu.neprijatelja na Sokolini i Krnjinom brdu (k. a 5. 40. Ranije dobijeni podaci govorili su da se u Foči nalazi jača domobranska jedinica. koje su prihvatili borci 1. kozarske brigade trebalo je da napadne neprijatelja utvrđenog u školu u Ukrnjici. najčešće na prostoriji Kulaši-Stanari-Osredci. str. Napad na Foču počeo je u 23. Iz oštećenog aviona iskočilo je pet članova posade. hrvatske brigade. 173-174 i Arhiv VII. dok. ali se u toku 9 Izveštaj Štaba 18. U toj borbi bataljoni su imali pet ranjenih boraca. bataljona.

78. proletersku diviziju. pošto su morali prijeći za 1 sat razdaljinu između Foče i Johovca. divizije naredio je 5. 151. str. izgubila mnogo vremena. brigade su se morale povući iz grada. juna (Zbornik IV. str. pa su se ovi povukli u Derventu. Poginulo je 6 boraca. 377-379) izvještaj Štaba 5. brigade na grad sa jugoistočne strane je izostao. Arhiv VII. divizije da pojača pritisak na neprijateljska uporišta na komunikaciji Brod-Doboj. 562 i dok 153. Neprijatelj je zaposjeo zidane zgrade. bataljonom napadne na Johovac. (Zbornik IV. 26. f. Štab 5. Ujutro je do opkoljenih neprijateljskih jedinica u Derventi prodrla oklopnim vozom jedna bojna 4.12 10 11 12 Izvještaj Štaba 18. brigade promijenio svoju raniju odluku i odlučio da sa 1. 20. Bataljoni su napali neprijateljsko uporište u Johovcu tek u 1 sat. a samo sat i po kasnije nova formacija od oko 60 aviona Slavonski i Bosanski Brod. Zbog toga je štab 18. Tri borca su nestala u povlačenju. i 30-VI 1944. 45. 866. Osamnaesta brigada je prethodno napala ustaše u Plehanu. str. dok.napada saznalo da se tu nalazi samo manja posada seoske domobranske milicije. (dok.). brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da 27. str. krenula je nazad usiljenim maršem pošto nije čula borbu u gradu i nije uspostavila radio-vezu. odakle je trebalo da izvrši napad. juna izvrše napad na Derventu i okolna uporišta. 558-581. dok 94. Tog dana formacija od oko 120 savezničkih aviona bombardovala je Slavonski Brod. str. osposobio ih za odbranu i organizovao precizan sistem vatre. 344-352. korpusa naredio je Štabu 11.. izvještaj Štaba divizije o napadu na Derventu (dok. str. 102. U vezi s tim Štab 11. polazeći na dug zaobilazni put preko terena između neprijateljskih uporišta. 1944. 114. Kada je stigla do Arabića. kozarske brigade od 30. dok. a čete 4. fond NOP-a k. divizije od kraja juna 1944. 26. 11 Jedinice 5. 10 Radi rasterećenja pritiska neprijatelja na 10. 416-419). u kojoj se neprijatelj utvrdio. izvještaji Operativnog odjela MJNORS-a od 28. 566-576). Naređenje Štaba 11. i 1. hrvatske brigade od 18. br. 211 . jer je brigada. 150. pa su neki od njih i zarobljeni. a 22 su ranjena. reg. Napad 18. VI.30 časova. i 18. izuzev zgrade gimnazije. bataljona zadrži u rezervi. knj. brigade upale su u Derventu i zauzele sve objekte. i 3. 3. kada je po naređenju Štaba brigade obustavljen da bi se izbjegle uzaludne žrtve. juna. 298. 14. knj. pošto su evakuisale veliki plijen. str. pukovnije a jedinice 5. Napad je trajao do 3. (dok.

U okviru napada na neprijateljski garnizon u Derventi, Posavsko-trebavski odred je dobio zadatak da napadne neprijateljsku posadu u selu Ljupljanici, gdje se po prikupljenim podacima nalazilo 120 ustaša i da spriječi prodor neprijatelja ka Derventi iz pravca Doboja. Noć je bila bez mjesečine i čete odreda su se u najvećoj tišini privlačile neprijateljskim položajima. Kada su krenule u juriš, uvidjeli su da je neprijateljska posada napustila uporište. Poslije napada na Derventu odred se vratio u Kulaše. Štab 11. divizije naredio je 8. jula 5. 12. i 14. brigadi da svaka, sa po dva bataljona napadnu Teslić, a 18. hrvatskoj brigadi da sa svoja tri bataljona zatvori pravce koji iz Žepča i Maglaja vode ka Tešnju i Tesliću, a da jedan bataljon postavi zapadno od Tešnja na putu koji vodi za selo Džemilić.13 Poslije žestokih borbi Teslić je oslobođen 10. jula. Dvanaestog jula neprijatelj je iz Maglaja i Žepča preko Novog Šehera izvršio napad prema Crnom Vrhu, ali je bio odbijen. Noću 22/23. jula 2. bataljon 18. hrvatske brigade je služeći se varkom, a uz pomoć saradnika NOP-a iz grada, obmanuo je neprijatelja i oslobodio Tešanj. Tom prilikom je ubijeno 20 Nijemaca, a predalo se oko 300 domobrana. Zaplijenjeno je 5 mitraljeza, 1 minobacač, 10 puškomitraljeza, 5 automata, 250 pušaka i oko 100.000 metaka.14

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ od 18. jula 1944. godine, 11. divizija je stavljena pod komandu Štaba 3. korpusa, pa je prišla pripremi svojih jedinica za pokret u istočnu Bosnu. Određene su prostorije za prikupljanje jedinica. Za 5. kozarsku brigadu određena je prostorija Jelah-Mrkotići-Priljuzići; za 12. krajišku brigadu Teslić-Vrućica, a za 18. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred-rejon Novi Šeher-Dubrava. Četrnaesta srednjobosanska brigada ostala
13 14

Zbornik Izvještaj str. 133) 147, str.

IV, knj. 27, dok. 26, str. 131-133. Štaba 11. divizije od 8. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 26, i izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade za juli 1944. (knj. 27. dok, 591-595).

212

je u centralnoj Bosni, a kasnije je ušla u sastav novoformirane 53. srednjobosanske divizije. Trebalo je da jedinice pripreme hranu za t r i dana marša, i da svaki bataljon bude snabdjeven sa najmanje 10.000 metaka, a minobacači sa po 40 mina. Svu opremu je trebalo transportovati konjima. 15 U istočnu Bosnu su jednovremeno trebale da pređu 6. lička i 11. divizija na odsjeku Topčić Polje - Begov Han. Na drugoj obali rijeke Bosne čekale su jedinice 16. vojvođanske divizije koje su imale zadatak da ih prihvate. Zapoviješću Štaba 11. divizije 5, 12, 18. brigada i Posavsko-trebavski odred trebalo je da krenu 27. jula u 18 časova na prostoriju Borice-Toletinac-Ponjeviči-Premet. Zapovijest je stigla kasno u Štab 18. brigade, pa zbog udaljenosti 1. i 3. bataljona marš nije mogao početi prije 28. jula u 18 časova. U marševskom poretku na čelu je, kao prethodnica divizije, išla 5. kozarska brigada, zatim Štab 11. divizije, pa 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa partijskim radnicima i delegatima II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne, a u zaštitnici - 12. krajiška brigada, Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred koji su krenuli iz sela Žarkovina u selo Ruževići. Do sela Rankoviča Posavskotrebavski odred kretao se iza 18. hrvatske brigade, a tu se između njega i brigade uklopio divizijski artiljerijski divizion i divizijska intendantura. U selu Rankovići u kolonu odreda ušli su delegati sa II kongresa USAOJ-a i partijski radnici iz istočne Bosne. Znaci raspoznavanja su bili »Franjo Rade«.16 Po dolasku u Mladikovinu 12. krajiška brigada je dobila naređenje da do 29. jula u 3 časa izvrši pokret pravcem Blatnica-Toletinac-Vidovići-Bukovi doli-Kozila-k.784-Balačić-Željezno Polje-Zobova ravan i da tu stigne u 18 časova. U 22 časova trebalo je da izvrši prijelaz preko rijeke Bosne, izbije na Kovaniće i Pleterak i uhvati vezu sa jedinicama 16. divizije koje su se trebale naći u rejonu sela Šagovića. Sa 12.
15 16

Naređenje Štaba 1]. divizije od 22. VII. 1944. (Zbornik IV. knj. 27, dok. 97. str. 394-396). Naređenje Štaba 11. divizije od 27. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 121, str. 491—492).

213

brigadom u istom pravcu krenuli su Štab 11. divizije, 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred. Peta kozarska brigada trebalo je da prijeđe rijeku Bosnu na gazovima kod Begovog Hana.1' Jedinice 11. divizije pokušale su da prijeđu rijeku Bosnu između Topčić Polja i Begovog Hana u noći 29/30. jula, na mjestima prelaza gdje je prethodne noći prešla 6. divizija, ali u tome nisu uspjele jer su jedna i druga obala rijeke kao i željeznička pruga i cesta bile zaposjednute jakim neprijateljskim snagama, čiju su glavninu sačinjavali bataljoni 13. puka 7. SS divizije Princ Eugen. Pokušaj prelaska je ponovljen i sljedeće noći između 30. i 31. jula. U svitanje 31. jula, poslije neuspjelog pokušaja prelaza rijeke, jedinice 11. divizije našle su se na padinama planine Mahnjače, više Begovog Hana i Topčić Polja. Štab divizije je odustao od daljih pokušaja prijelaza na tom sektoru i oko 2 časa poslije pola noći naredio jedinicama da se prikupe da bi krenule na novu prostoriju. Odred je dobio zadatak da zaposjedne jednu isturenu kamenitu kosu koja je s jedne strane bila nepristupačna. U provaliji se vidjelo selo, cesta i željeznička pruga. Borci su bili vrlo umorni pa su jedinice koristile predah da se malo odmore do novog pokreta. Kako je neprijatelj pratio radio-saobraćaj između Štaba 3. korpusa i Štaba 11. divizije, brzo je saznao za sadržaj poruke, pa je mogao efikasno djelovati i odmah uputiti svoje snage da prepriječe put nastupanju jedinica 11. divizije. Neprijatelj je znao da pred sobom ima 11. diviziju koja je morala forsirati rijeku Bosnu između Begovog Hana i Topčić Polja, gdje se mjesta prelaza (gazova) nalaze na bliskom odstojanju, pa je na tom rejonu skoncentrisao jake snage, zaposjeo željezničku prugu i cestu, i prirodne objekte koji ih nadvišavaju. Pored gazova su krstarili tenkovi. Kada je procjenio i izvidio gdje se nalaze jedinice pod komandom 11. divizije, ujutro 31. jula počeo je nastupanje sa fronta i na krilima uputivši i jednu svoju jedinicu u pozadinu jedinica 11. divizije. Jedna obuhvatna kolona se kretala iz sela Sta17

Naređenje Štaba 11. divizije od 28. jula 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 127, str. 502-504).

214

rine, a druga iz sela Bistrice. Kolona koja je trebala u pozadini presjeći odstupninu brigadama 11. divizije hitala je ka dominantnom visu Jelike (k.1332). Neprijatelj je imao namjeru da opkoli jedinice 11. divizije, sabije ih na što uži prostor, razbije i natjera da se probiju u pravcu Žepča, što bi za njih bilo najnepovoljnije. Borbu su primile 5. i 18. brigada na kosama oko Paložnice. Štab divizije je odlučio da jedinice izvuče prema zapadu, a 2. bataljon 12. brigade dobio je zadatak da zaposjedne vis Jelike, kuda su se trebale povući sve jedinice. Kada su stigli pred Jelike, borci 2. bataljona primijetili su Nijemce koji su sa druge strane prilazili visu. Razvila se borba u susretu u koju je ubačen 1. bataljon 5. brigade, a zatim i ostali njeni bataljoni. Vis Jelike je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku. Posavsko-trebavski odred je držao sa jednom četom iz 18. brigade, koja mu je upućena na pojačanje, položaje na središtu rasporeda jedinica. Oni su primjetili izduženu njemačku kolonu koja je ulazila u selo18. Štab odreda je odmah poslao kurira Nikolu Bosića sa izvještajem da Nijemci nastupaju prema visu Jelike. Borba je trajala od 8 do 13 časova, kada su se i poslijednji dijelovi 11. divizije izvukli ka Kozilima, Bjelobučju i Jezerima. Da bi izbjegle razbijanje i probile se iz obruča, jedinice 11. divizije imale su velike gubitke. Samo 5. kozarska brigada imala je 20 poginulih, 81 ranjenog i 49 nestalih.19 U jurišu na Jelike poginuo je i komandant 5. kozarske brigade, proslavljeni junak sa Kozare - Rade Kondić. 20 Od 1. do 5. avgusta jedinice 11. divizije su se nalazile na liniji Bjelobučje-Jezera-Panići. Sređivale su i analizirale nedostatke iz proteklog marša i borbi. Štabovi brigada su dostavili izbještaje Štabu divizije, a ovaj je depešom objasnio
18 19

20

Nijemci su u selu zatekli jednu patrolu odreda i pobili je. (Tu je poginuo omladinac Pačuković iz Modrice). Izvještaj Štaba 12. krajiške brigade od 2. 8. 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok. 8, str. 44—16) i izvještaj Štaba 5. kozarske brigade od 5. 8. 1944. (dok. 25, str. 144-145): Lj. Borojević, D. Samardžija i R. Bašić Peta kozarska brigada NOV brigada, Vojnoizdavački zavod Beograd, 1972. str. 198-199. Poginulog Kondića privremeno je zamijenio Lazo Radaković. Kada je 5. Kozarska brigada došla u istočnu Bosnu za njenog komandanta je ponovo postavljen Kozarčanin i to Dušan Egić dotadašnji komandant 17. majevačke brigade.

215

svoje postupke Štabu 3. korpusa i njajavio da ispituje mogućnost prebacivanja u istočnu Bosnu preko Trebave.21 Petog avgusta sa pomenute prostorije krenule su jedinice 11. divizije prema novom mjestu prebacivanja. Štab divizije je izdavao samo dnevne zapovijesti i obustavio je radiosaobraćaj sa Štabom 3. korpusa, kako bi sačuvao tajnost marša. Marševalo se bataljonskim kolonama, zaobilaznim putevima. Jedinice su isturale jača obezbjeđenja, a zastajalo se i odmaralo u šumama. Borcima je rečeno da idu, u veliku akciju na četnike u srednjoj Bosni. Prvog dana marša 18. brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su iz Buletića preko Miljkovca-Rovova-Oštre glavice i Brđana i stigli u Osredke. Peta brigada je stigla u Kulaše, a Dvanaesta u selo Ljeb. Slijedećeg dana sve jedinice su dobile naređenje da u noći između 6. i 7. avgusta nastave pokret i to: 18. brigada i Posavsko-trebavski odred u Crnču, 5. brigada preko Krnjina u Pojeznu, a 12. brigada u Jelansku. U šumama i skrovitim mjestima trebalo je predaniti, skuhati hranu i obezbijediti jedan rezervni obrok u mesu.22 Nastavljajući pokret prema istočnoj Bosni jedinice 11. divizije su u noći između 7. i 8. avgusta u tri kolone prešle cestu i ^željezničku prugu Doboj-Derventa. Kada je kolona 18. brigade i odreda prelazila preko pruge naišao je oklopni voz i otvorio vatru na kolonu u kojoj je ranjeno nekoliko boraca. U svitanje 8. avgusta jedinice su izbile na rijeku Bosnu, na gazove između sela Kožuha i Koprivne. Pošto su razbile iznenađene četnike, jedinice 11. divizije su ostale na Trebavi da se odmore i nahrane. Posavsko-trebavski odred je zaposjeo kose prema Modriči. Štab 11. divizije javio je 8. avgusta Štabu 3. korpusa da su njegove jedinice stigle na Trebavu i da 9. avgusta kreću na sektor Špionica-Srebrenik-Rapatnica. Slijedećeg dana kolona divizije je krenula pravcem Duge Njive-Pavlovići-Doborovci i dalje preko ceste Srnice-Gračanica. U prethodnici je bila 5. brigada koja je trebalo da isturi bočna
21 22

Izvod iz knjige depeše Štaba 3. korpusa primljenih od Štaba 11. divizije tokom avgusta 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok 128, str. 525-529). Zbornik IV, knj. 28. dok. 22, str. 118-119.

216

A J1

obezbjeđenja, iza nje je išla 12. brigada, pa Posavsko-trebavski odred sa pozadinskim radnicima, a u zaštitnici 18. brigada.23 Krajiške brigade su prešle komunikaciju bez borbe i povukle bočna obezbjeđenja. Neznajući za tu okolnost, Štab 18. brigade nije uputio svoje bočno obezbjeđenje. Izenada, dok su se nalazili u blizini komunikacije, na odred i 18. brigadu je otvorena jaka vatra sa visa Monj koji dominira terenom i komunikacijom. Zahvaljujući snalažljivosti komandanta i komesara odreda koji su poznavali teren, odred se brzo snašao, razbio ustaše koji su se pojavili na pravcu nastupanja kod sela Dobrovaca, prešao komunikaciju i uputio se u pravcu Sladna. Nijemci koji su pratili pokret 11. divizije, iznenadno su se pojavili iz pravca Gračanice, zaposjeli dominanti vis Monj, i počeli tući jedinice 18. brigade koje su se kretale preko otkrivenog terena. Komandant 18. hrvatske brigade, u nastojanju da spriječi opkoljavanje i razbijanje svojih jedinica, uputio je u pravcu neprijatelja otkrivenim terenom uz kosu jednu četu 4. bataljona i udarnu grupu 2. bataljona, koja je brojala 38 boraca i rukovodilaca. Svi su bili članovi KPJ i SKOJ-a. Grupa je bila naoružana sa 7 puškomitraljeza, 8 automata, puškama i bombama. Od rukovodilaca u grupi su bili zamjenik komandanta 2. bataljona, dvojica komesara četa, dvojica zamjenika komesara četa i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Poslije teške i neravnopravne borbe četa 4. bataljona se vratila u sastav brigade, a udarna grupa je razbijena.24 Ostale jedinice brigade su prešle komunikaciju Srnice-Gračanica i predveče 10. avgusta stigle u selo Cage i Smoluću.25 U noći između 10. i 11. avgusta 11. divizije je idući u susret jedinicama 3. korpusa, prešla cestu i željezničku pru23 24 25

..

Zapovijest Štaba 11. divizije do 8. VIII 1944. (Zbornik IV, knj. 28. dok. 39. str. 199-201). Izvještaj štaba 18. hrvatske brigade štabu 11. divizije 13. avgusta 1944. godine (Zbornik IV. knj. 28, dok. 55, str. 266-267). U Smolićoj se tada nalazio Tuzlanski NOP odred, koji je vešto manevrišući održavao vezu sa aktivistima NOP-a, prikupljao obaještenja o neprijateljskim jedinicama i prihvatao dezertere iz 13. SS divizije. Komandant odreda je bio Boško Popović Popac. U Smolućoj su ostali Muhamed Kešetović i Ljubica Miljuš koji su dobili zadatak da obnove omladinsku organizaciju koja je razbijena za vrijeme četvoromjesećne esesovačko-četničke vladavine u tom kraju.

217

gu Tuzla-Doboj i rijeku Spreču na dijelu između Dobošnice i Puračića. Po prelasku rijeke 18. brigada i Posavsko-trebavski odred smjestili su se u selu Capardi kod Puračića. Pred polazak na marš, da bi se izbjeglo otkrivanje pravca pokreta puštena je vijest da se ide na Majevicu. U toku marša jedinice nisu naišle na jače neprijateljske snage. Imale su samo manje čarke sa zelenokadrovskim i četničkim grupama. Slijedeće noći 11. divizija se uputila ka prostoriji Banovići-Repnik, odakle je trebala prijeći komunikaciju Tuzla-Kladanj i na Birču se spojiti sa ostalim snagama 3. korpusa. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su, 11. avgusta u 24 časa, preko Prokosovića, Hurića i Mehića i stigle u Repnik. Peta i 12. brigada su, takođe, stigle na prve kose Konjuha i zauzele položaje. Jedinice su bile premorene, a hrane nije bilo u ovom opustošenom kraju. Neprijatelj je znao da će jedinice 11. divizije pokušati da se prebace preko ceste Tuzla-Kladanj i zato je sa ostalih sektora doveo svoja 4 bataljona i počeo nastupanje sa ceste Živinice-Kladanj prema obroncima Konjuha, uz jaku artiljerijsku podršku. Jedinice 18. hrvatske brigade su napadnute čim su stigle na prostoriju Repnik-Omazići. Posavsko-trebavski odred je po dolasku u selo Hrvate morao uz borbu, noseći teške ranjenike, savlađivati uspone ka vrhovima Konjuha. Trinaestog avgusta neprijateljska kolona od 600 do 700 vojnika koja je nastupala pravcem Mušići-Vidova glava-Litva uspjela je da izađe na Brezovu glavu, na Konjuh planini. Artiljerija je tukla jače nego prethodnog dana pa su se granate svuda rasprskavale po šumi.26 Posavsko-trebavski odred je, zajedno sa 18. hrvatskom brigadom, vodio stalne borbe sa esesovcima koji su nastupali prema Konjuhu. Odred se morao povući u šume Konjuha, koji je bio nenaseljen i bezvodan, te se nametnuo problem ishrane boraca. Jedanput dnevno borci su dobijali porciju vruće vode u kojoj je bilo nekoliko grudvica brašna. Prišlo se i klanju konja iz komore, pa su neki borci oboljeli od dizenterije, a jedan je i umro (Cvijetin Stanković
26 Zbornik IV, knj. 28, dok. 55. str 268.

218

iz G. Slatine). Dvije desetine na čelu sa intendantima bataljona 18. brigade, koje su pošle u nabavku hrane, nisu se vratile. Odjeća i obuća boraca su bile dotrajale zbog pokreta koji su bili skoro svakodnevni i veoma iscrpljujući u zadnjih mjesec dana, pa je Štab 11. divizije depešom tražio od Štaba 3. korpusa da, avionskom pošiljkom, dostavi diviziji najmanje 500 pari cipela i 1000 odijela. Štab 3. korpusa je odgovorio da ih odjeća i obuća čekaju u Šekovićima. Ta vijest djelovala je ohrabrujuće na borce brigade i odreda da se samo o tome govorilo i sa nestrpljenjem čekao pokret u pravcu Šekovića.27 Sutradan su sve tri brigade izvršile protivnapad na neprijatelja, na liniji Tulovići-Podgorje-Hrvati, pa se neprijatelj privremeno povukao prema Živinicama. 28 Šestaestog avgusta neprijatelj je još jačim snagama istovremeno napao jedinice 11. divizije na Konjuhu i jedinice 38. i 27. divizije na Birču, da bi spriječio njihovo spajanje i eventualno prebacivanje u Srbiju (u depešama izmijenjenim između Vrhovnog štaba i Štaba 3. korpusa govorilo se o tom pokretu). Napadom neprijatelja obuhvaćen je čitav sektor između komunikacija Tuzla-Zvornik-Srebrenica-Vlasenica i komunikacije Tuzla-Kladanj. Od komunikacije Živinice-Kladanj prema Konjuhu nastupale su jake neprijateljske jedinice, podržane snažnom artiljerijskom vatrom, sa ciljem da se jedinicama 11. divizije spriječi spajanje sa jedinicama 38. divizije i da se odbace u puste krajeve prema rijekama Krivaji i Bosni. Sa ceste Živinice-Kladanj jedan bataljon 13. SS divizije je krenuo prema Šekovićima, prema bataljonima 17. majevičke brigade koja je imala zadatak da prihvati jedinice 11. divizije. Jedna jača neprijateljska jedinica krenula je iz Han-Pijeska preko Milan-planine u susret drugoj neprijateljskoj jedinici koja se kretala iz Kladnja sa ciljem da
27

28

Odjeća i obuća i izvjesna količina namirnica namijenjena 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu bila je u Šekovićima, ali su je esesovci zajedno sa četnicima polovinom avgusta, pretresajući teren i paleći sve zgrade, pronašli i opljačkali. Izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade od 13. VIII 1944. (Zbornik IV. knj. 28. dok. 55, str. 266-267) i izvještaj Štaba 11. divizije od 13. VIII 1944 (dok. 51. str. 256-258).

219

avgusta je prodro iz Banovića u Ribnicu u dolini Krivaje. Pošto su se odlijepile od neprijatelja. hrvatske i Posavsko-trebavskog odreda. gdje mu je povjereno obezbjeđenje divizijske bolnice. 87. 514-520). 28.32 Kada su se susreli borci 17. Odavde su 24. 525-529) i izvještaj štaba 3. divizije nalazila se i 17. divizije od 30. korpusa od 25. 128. 128. knj. 18. i 17. VIII 1944. avgusta. jer je smatrao da će one pokušati da prodru tim putem. dok. avgusta stigli u Drapniće. Izvod iz knjige depeša 3. diviziji neprijatelj je upao u Repnik i Podgorje. avgusta. Na pravcu prema 11. str. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred vratili su se u sastav svoje matične 38. Sedamnaesta i 18. brigada preduzele su 30. divizije. majevičke i 18. kao samostalne kolone. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred pokušali su da. dok. a Posavsko-trebavski odred je stigao u zaselak Bečanoviće. (Zbornik IV. korpusa naredio da dođu u Birač. IX 1944. 17. a 17. 448-449). odvojeno od ostalih jedinica 11. 376.30 Naređenjem Štaba 3. korpusa i jedinica 11. gdje im je Štab 3. knj. dok. 29. Osamnaesta brigada je zatim upućena na Borogovo i Papraću. 220 . Slijedećih dana nastavile su pokret pravcem Vijaka-Očevje-Dragoradi-Medojevići i 23. str. korpusa od 29. mogla se uočiti razlika u 29 30 31 32 Izvještaj štaba 3. IX 1944. avgusta. 128. korpusa za avgust 1944. 29. avgusta na lijevu obalu Krivaje. (knj.naprave zaprečnu liniju na Milan-planini između jedinica 3.31 U sastavu 38. (Zbornik IV knj. knj. avgusta protivnapad i protjerale neprijatelja preko rijeke Spreče. Zbornik IV. korpusa od 29. 28. Sav narod iz sela ispod Konjuha je izbjegao. 28. korpusa put ka Majevici. pređu cestu Živinice-Kladanj između Vranojevića i mosta kod Podgajeva 16. 113. ali u tome nisu uspjeli. str. 514-520).29 Žestoke borbe vođene su 16. str. dok. divizije od koje su bili odvojeni četiri i po mjeseca. avgusta izbile na Milan-planinu na liniji Žeravice-Ponijerka. divizije. majevička brigada. (Zbornik IV. dok. divizije prešle su 20. Izvještaj Štaba 38. i 18. str. Zadnjih dana avgusta neprijatelj je pokušao da ovlada zaprečnom linijom Vis-Osmaci-Šarci da bi zapriječio jedinicama 3. jedinice 11.

staje i kolibe na čitavom prostoru od ceste Tuzla-Kladanj do ceste Zvornik-Srebrenica. i imali oružje koje su zaplijenili od domobrana i Nijemaca. a jeo se bez soli. borci 18. Tridesetosma divizija je dobila zadatak da 1. partizanske jedinice su obezbjeđivale zbjegove naroda. Od voća je jedino bilo džanarika. ali partizani nisu ostali dužni. a da jednu diviziju ostave na sektoru Birča. i 11. koje su jedino odoljele vatri. Dok su borci 17. Za operacije u Posavini i na Trebavi Štab 3. korpusa je odredio 38. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ od 30. avgusta 1944.obući. SS divizije i četnika na Šekoviće. brigade i odreda nosili su različite uniforme. krene pravcem: Džebarska gradina-Naseoci-Vinojevici . Kada je u julu počela obilnije stizati pomoć od saveznika. dio kontigenta je ustupan narodu putem narodnooslobodilačkih odbora. od njemačkih bluza do civilne odjeće. diviziju. a 27.Berići-Odorovići-Litva-Tulovići-Treštenica gdje će prenoćiti. Iz zgarišta su virile samo peći sa čunkovima. odjeći i naoružanju. koliko su trajali napadi jedinica 14. kao prethodnica glavne kolone. Neprijatelj je popalio sve kuće. borci Posavsko-trebavskog odreda su prvi put imali priliku da upoznaju Šekoviće i Šekovljane i svu ljubav i žrtve koje je narod tog kraja dao kao svoj doprinos narodnooslobodilačkoj borbi. Za ishranu se koristio još neuzreli ječam koji su žene žnjele i tucale u drvenim sudovima. a sutradan krenuti u pravcu Turije i preko 221 . Od stoke je ostala samo po neka krava koju su vlasnici vodili u zbijeg. Narod je i pored nemaštine sve davao vojsci. Obezbjeđujući divizijsku bolnicu u Bečanovićima. septembra. diviziju je ostavio na sektoru Birča. Sve vrijeme od aprila do avgusta 1944. sa zadatkom da djejstvuje u dolini srednje Drine i Spreče. kako bi djeci i ranjenicima obezbijedili po šoljicu mlijeka. korpusa da glavninu svojih snaga orijentiše na ofanzivne operacije u Posavini i Trebavi. Mnoge djevojke su tada sebi šile bluze od raznobojnih savezničkih padobrana. Iz krompirišta se vadio nedozreli krompir i stavljao u porcije bez vode da se skuha u svojoj pari. naređeno je Štabu 3. majevičke brigade bili obučeni u engleske uniforme i imali englesko naoružanje.

hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda o kojima nisu ništa ćuli dugo vremena. 118. Sedamnaesta majevička brigada je nastupala u lijevoj. pravcem Turija-Milino Selo. Na tom maršu borci 17. 27-31). 3. Tada su borci prvi put poslije dugo vremena jeli kuhano meso sa povrćem i hljebom. majevičke brigade imali su priliku da vide i pozdrave mnoge svoje drugove iz 18. Zapovijest Štaba 38.obronaka planine Ozren ka komunikaciji Tuzla-Doboj. sve jedinice 38. 29. 28. čekaju da polože oružje. septembra. hrvatska. Prethodnica kolone bila je 17. 470-472. Borci su od radosti bacali kape uvis i grlili se. sa kojima su vodili teške borbe punih 6 mjeseci. Kapitulirala je Rumunija. Sutradan. (Zbornik IV. koja je bila formirana na putu Džebarska gradina-Gladojevići-Naseoci.34 Te noći je padala jaka kiša. hrvatska brigada kao zaštitnica. 222 . U 19 časova nastavljen je put iz sela Turije u dvije kolone. divizije od 1. Banja Luka je napadnuta . kao da nigde nije bilo. Noć je bila topla. Komunikacija Tuzla-Kladanj je porušena na nekoliko mjesta. septembra jedinice su se smjestile na prostoriji Tulovići-Trštenica.to su bile vijesti koje su zadnjih deset dana uzbuđivale borce NOV i POJ i govorile da se rat bliži kraju. SS divizije čeka na predaju. korpusa čudili su se naglom izlivu radosti i pitali šta se dešava. divizije izvršile su pokret u selo Turiju gdje su spremile hranu. Članovi engleske vojne misije pri Štabu 3. str. majevička brigada. kroz Srbiju. dok. a 18. pa je pokret bio otežan. knj. dok. zbog mnogih partizanskih i savezničkih pobjeda. Jedinice su se sukobile sa manjim četničkim grupa33 34 Zbornik IV knj. Zadnjih dana su bili svjedoci čestih veselja. Neprijatelja. Kolone su između Sižja i Krtove izbile na Stameniće i kod mlina prešle rijeku Spreču. Raspoloženje je bilo odlično. Posavsko-trebavski odred i divizijska bolnica u desnoj koloni. U predvečerje 2. Za njom je išao Posavsko-trebavski odred sa divizijskom bolnicom i 18. jedinice NOV su napredovale. str. IX 1944. 33 Divizija je krenula u jednoj koloni. 6. oslobođen je Pariz. srećni da su dočekali dan da esesovci. Kroz kolonu se pronjela vijest da u dolini Spreče stotine pripadnika 13.

flakova. On se u početku drsko ponašao. do razmjene nije došlo. 1258. brigada je napala neprijateljsko uporište u Srnicama. Napad na Srnice ponovljen je i sljedeće noći jačim snagama. reg. 1. ali uporište nije osvojeno. majevičke brigade. Naveče istog dana 18. Došlo je do sastanka. tako da su se čule dvije detonacije. divizije tražili su u razmjenu Marka Filipovića i još neke partizane. a dva bataljona 17. čiji su se meci rasprskavali na mjestu udara. SS divizije. Pri prelasku ceste Gradačac-Gračanica na okukama su postavljene dvije zasjede. 1. Sutrašnji dan jedinice su provele na odmoru u selima Gnojnica i Orahovica. brigade tada osjetili dejstvo protivavionskih mitraljeza .33 Čim je primjetio pokret 11. a i ustaše iz Gračanice su pokušale prodrijeti do Srnica. 32. divizije. divizije prema Trebavi i Posavini. Predstavnici Štaba 38. jedna iz 4. Posavsko-trebavski odred se kretao sa divizijskom bolnicom pravcem: Moranjci-Falešići-Murati-Omerbašići-Kupresi-Biberovo Polje. Na zasjedu na cesti naletjeli su jedan njemački oficir i dva podoficira u automobilu. br. Podoficiri su ubijeni. f. fond NOP-a k. hrvatske brigade. br. 6. Kasnije se na saslušanju utvrdilo da je bio intendant 13. pa su Nijemci za njega nudili razmjenu zarobljenika. septembra je nastavljen pokret opštim pravcem Orahovica-Vranovići-Doborovci-Biberovo Polje. neprijatelj je odmah za njima uputio svoje jače snage. br. bataljona 17. Iz odreda je teško ranjen Miljo Ilić. Iz njegove kožne torbe izvađene su mape s pravcima pokreta jedinica 38. a oficir je zarobljen. majevičke brigade neprijateljske položaje kod Kerepa.ma. reg. Neprijatelj se ogorčeno branio u Srnicama. Željeznička pruga Doboj-Tuzla je porušena na nekoliko mjesta. Prvi put su borci 18. 1253. brigade. reg. f. i 38. jedna u momentu ispaljenja. a druga u momentu udara. 2. 36 35 36 Arhiv VII. 223 . fond NOP-a k. Neprijatelju su naneseni znatni gubici. Stigla su mu i dva tenka kao pojačanje iz Brčkog. Poginulo je 10. 32. 35 i f. a ranjeno 12 boraca 18. a druga iz 18. a 5. ali pošto su Nijemci Filipovića ranije ubili. Arhiv VII.

Posavsko-trebavski odred zajedno sa dijelovima Tuzlanskog NOP odreda i 2. IX. domobranske pukovnije ugovoren njen prelazak na stranu NOV-a. brigada u Tolisu. prešle Drinu i nastavile operaciju u zapadnoj Srbiji do oslobođenja Beograda. Napad je izveden danju. slavonske divizije. Borbe su nastavljene i slijedećeg dana. Tog dana 8. Tim avionima trebalo je da se prebace u sjedište Vrhovnog štaba komandant i komesar 3. divizije pošle su navečer na prostoriju istočno od Modriča. Pošto su Nijemcima i ustašama pristigla pojačanja iz Tuzle. IX 1944. brigade krenuo je pravcem Džakule-Donja Međeđa-Donja Zelinja-Donja Rajska-Bjelika-Tolisa i razmjestio se u Tolisi kod škole. jedinice 38. Neprijatelj je imao velike gubitke u ljudstvu i materijalu i zbog toga nije mogao odvojiti jače snage protiv jedinica 11. 204-206. Mjesto zamjenika komandanta bilo je upražnjeno. Unaprijed je sa oficirima 6. (Zbornik IV knj. godine. Mašo Ibrahimpašić. 212-213). korpusa Košta Nađ i Vlado Popović. korpusa je naredio da se obustave napadi na Srnice i Srebrenik i da se 11.39 37 38 39 U štabu 11. zamjenik komandanta i Miloš Pajković. a zatim 10. komandant. divizije su izvršile pokret pravcem Sladno-Džakule. str. 48. zajedno sa Mačvanskim NOP odredom. str. Imale su zadatak da uspostave pomoćni aerodrom kod samostana Svete Filomene. 29. dok.37 Pošto su 8. divizije od 7. gde su se trebali spustiti saveznički avioni sa potrebnom opremom i da ukrcaju teške ranjenike. bataljonom 17. i 38. politički komesar. srednjobosanske i 28. septembra 1944. Štab 5. gdje su 16. Komandant 12. što je dovelo do velikih gubitaka na obje strane. divizija što prije prebaci u Srbiju.Tih dana Kozarčani su napali esesovce i ustaše koji su se utvrdili u Srebreniku i Sokolu. gdje su se odmorile. a 18. Na tom putu je odred uz pomoć mještana nosio teške ranjenike. divizije na sektoru Gračanica-Gradačac-Modriča. Dervente i Žepča napad je obustavljen. Da bi obavile zadatak na vrijeme sedamnaesta brigada krenula je u Skugrić i Čardak. zamjenik komesara. krajiške u to vrijeme bio je Mile Vučenovič politički komesar Milutin Vujović. Zapovijest Štaba 38. septembra nastavile pokret preko Turije-Omazića-Bašigovaca-Osmaka do Kostijerova kod Drinjače. napale su jak neprijateljski garnizon u Doboju. Posije toga Štab 3. kozarske brigade sačinjavali su: Dušan Egić. Sedmog septembra jedinice 11. 1944. divizije nije tada bilo kadrovskih promena. a pomoćnik političkog komesara Mirko Vranić. 44. jedinice 53. 224 . godine. i 8. Mirko Šiljak. i dok. septembra 38 vodile borbu sa esesovcima i četnicima na Trebavi.

Posavsko-trebavski odred marševao je u koloni iza 17. knj. Vojnoistorijski institut JNA. Štab 38. U garnizonima su ostale uglavnom kvislin40 41 42 43 Arhiv VII. br. Poslije oslobođenja Modriče u kojoj je Posavsko-trebavski odred ostao kao posadna jedinica. divizije naredio je svoj i m jedinicama da izvrše pokret u pravcu Trebave. ali ga nisu moble zauzeti. majevačke brigade. k. Bataljoni su se morali probijati preko raskvašenih izoranih njiva. Posavsko-trevaski odred je sa divizijskom bolnicom izvršio pokret pravcem Koprivska-Trebava-Simići-Cerova. Nijemci su izvukli znatan broj svojih snaga da bi spriječili nadiranje jedinica NOV kroz Srbiju i jedinica Crvene armije prema istočnim granicama Jugoslavije.Druge noći padala je jaka kiša. 38. Zapovijest štaba 38. 66. fond NOP-a. 40. Dvanaestog septembra na dva bataljona 17. pa su pretrpjeli znatne gubitke. br.43 Za vrijeme dok su se jedinice 38. divizije nalazile na Trebavi i Posavini. 1. 1258. f. brigade su 14/15. divizija usiljenim maršem krene prema Tuzli i da 17 septembra u 5 časova učestvuje u napadu na tamošnji neprijateljski garnizon. brigade krenule su u napad na Modriču. situacija se u ostalim dijelovima istočne Bosne i u samoj Tuzli znatno izmijenila. 29. 225 . Jedinice 18. majevačke brigade i divizijske bolnice pravcem: Orahova šuma-Visibaba i postavio se na liniji: Koprivna-Koprivska Trebava-Vranjak. isto. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1944-1945. korpusa da 38. rodila se zamisao da se pomoćni aerodrom uspostavi na poljoprivrednom dobru kod Modriče. trebalo je ovladati selom Garevcem gdje su se u bunkerima i zgradama od tvrdog materijala utvrdile ustaše. septembra napadale na Garevac. IX 1944. koji su se nalazili u selu Čardaku. Beograd 1957. Da bi se izbjegao napad udruženih neprijateljskih jedinica na nepovoljnom terenu. divizije od 13. reg.42 U toku napada primljeno je naređenje Štaba 3. 295-297). pa avioni nisu ni dolazili. 41 Da bi se avioni mogli bezbjedno spustiti i uzlijetati. strana 332. Predvečer je izvršen protivnapad i neprijatelj je protjeran. str.40 Trinaestog septembra jedinice 18. ustaše i četnici. dok. (Zbornik IV. reg. izvršili su koncentričan napad esesovci.

Zapovijest Štaba 38. str. Posavsko-trebavski odred je sa 18. godine na prostoriju Trebave i Posavine. slavonsku diviziju koja se iz Slavonije preko srednje Bosne prebacivala u istočnu Bosnu. IX 1944. SS divizije Handžar. Jedinice 38. divizije već oslobodile grad. septembar. prebacila južnije. knj. Divizija je marševala u tri ešalona. septembra u rejon Seona-Cage. str. pa je Štab 3. divizije od 30. Tek kada su slijedećeg dana stigli pred Tuzlu. 44 Oslobođenjem Tuzle došlo je do razmaha NOB-a u sjeveroistočnoj Bosni i do rasula u neprijateljskim jedinicama. divizijska bolnica i jedan bataljon 18. 29. Odmah poslije oslobođenja Tuzle. Štab 3. IX 1944. diviziju koja je sada imala još jednu brigadu . divizije su stigle 16. septembra 1944. a sutradan oko 10 časova. hrvatske brigade. Posavsko-trebavski odred. a borci su bili neraspoloženi vidjevši da cijela divizija ide na jug. IX 1944. između Maglaja i Zavidovića. dok. septembra Zvornik. a Tuzlanski NOP odred Lukavac. Poziv maršala Tita za predaju koristile su mnoge domobranske jedinice i masovno su prelazile na stranu NOV-a.ške jedinice. brigadom stigao u rejon Kreka-Moluhe-Piskavica. str. 586-587). (Zbornik IV. Gračanice i Gradačca i da kod Modriče prihvati 28. diviziji da svoje jedinice orijentiše prema Tuzli. divizije su krenule prema Tuzli. (Zbornik IV. divizije od 13. 405-407) i naređenje Štaba 38.45 odakle je morala nastaviti nastupnim maršem za zapadnu Srbiju. divizije su oslobodile 13. (knj. bio je kišovit. 138. knj. 69. Dvadesetosma divizija se međutim. dok. Taj dan. korpusa naredio i 38. i 20. 29. 15. 308). brigade 27. U takvoj situaciji dijelovi 19. domobranskog zdruga (zeleni kadar) i 13. 93. dok. Dvije brigade 27.Dvadeset i prvu formiranu 19. posebno u redovima 10. da bi učestvovala u oslobođenju Beograda. korpusa orijentisao je 38. divizije od 20. 44 45 Zapovijest Štaba 38. 29. čuli su da su jedinice 27. ponegdje je dolazilo do puškaranja sa trebavskim četnicima. Ona je trebala da zatvori pravce od Doboja. 226 . U drugom ešalonu marševali su pravcem Kulina-Visibaba-Krečane-Donja Zeljina.

Na skupštini je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu od 26 članova i izvršni odbor od sedam članova. 3. u Sanskom Mostu. jula 1944. Na zasijedanju je bilo prisutno svega 15 vijećnika iz istočne Bosne. Sedam dana kasnije.Sa brigadom i odredom iz srednje Bosne vratili su se partijsko-politički radnici iz Posavine i sa Trebave.član Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. zamjenik Mustafa Rustanbegović. a među njima i članovi Okružnog i sreskih narodnooslobodilačkih odbora i jedan dio vijećnika AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a iz istočne Bosne. Mustafa Rustanbegović. 8). Edhem Čamo za srez Gradačac. 27. Boro Popović i Seja Jovanović. za srez Modrica. pa je na sastanku Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. posebno. 4 od 10. gdje su se nalazili mnogi članovi narodnooslobodilačkih odbora iz cijele istočne Bosne. među kojima i predstavnici iz Posavine i Trebave. str. Deklaraciju o pravima građana Bosne i Hercegovine. obnovi privrede i društvenog života na oslobođenim teritorijama i. III 1944. Boro Popović je 46 47 Iz Posavine i Trebave vijećnici AVNOJ-a su bili Uglješa Danilović. održana je skupština narodnih predstavnika istočne Bosne na kojoj je bilo prisutno oko stotinu lica. koje je održano između 30. na šumovitom brežuljku više popaljenog sela Vasilića. a za sekretara Stevo Popović . juna i 2.47 Na svom Drugom zasijedanju ZAVNOBiH je donio više odluka o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti. Odlukom o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti predviđeno je da se što prije na oblasnim i okružnim skupštinama izvrši izbor oblasnih i okružnih narodnooslobodilačkih odbora. IX 1944. avgusta 1944. a 39 ih nije moglo stići zbog ofanzive neprijatelja na istočnu Bosnu koja je prekinula kanale komuniciranja između istočne i srednje Bosne. Mevla Jakupović i Mustafa Porobić (Front slobode. Mujo Hodžić. Cvijetin Mijatović za srez Brčko. Jedina oslobođena teritorija u istočnoj Bosni u to vrijeme bila je Birač. 227 .46 Oni su prisustvovali Drugom zasijedanju ovog najvišeg zakonodavno-izvršnog tijela Bosne i Hercegovine. zamjenik Muhidin Begić. Boro Popović. donijeta odluka da se skupština narodnih predstavnika što prije održi. Vijećnici ZAVNOBiH-a su bili: Uglješa Danilović. br. Za članove Izvršnog odbora izabrani su i: Tomo Manjkalović. Za predsjednika je izabran Miloš Škorić. Edhem Čamo. Brano Savić.

228 . . odmah je iskrsla potreba da se konstituiše opšta politička organizacija koja će preuzeti ulogu političkog mobilizatora naroda.imenovan za načelnika Privrednog odjeljenja.snažiti bratstvo Srba. 13/1977. potpredsjednicima Sulejmanom Filipovićem i Jakovom Grgurićem i sekretarom Đurom Pucarom. a uskoro u oslobođenoj Tuzli i Okružni N 0 0 za tuzlanski okrug. pod pojmom NOF tretirao se politički pokret u cjelini. Konferenciji je prisustvovalo 150 delegata koji su poslije uvodnog izlaganja Rodoljuba Čolakovića. koncem prve polovine 1944. Tada se očekivalo da će uskoro doći do održavanja skupštine za izbor Okružnog N 0 0 za Majevicu i Okružnog N 0 0 za Posavinu i Trebavu.ubrzati proces prilaženja narodnih masa NOP-u i pojačati priliv boraca u NOV i POJ. koncem novembra 1943. Prilozi instituta za istoriju br. sekretarom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. donijeli sljedeće zaključke: . 48 Drago Borovčanin: O izgradnji bosansko-hercegovačke državnosti poslije Drugog zasijedanja AVNOJ-a. Muslimana i Hrvata. proglašeni za najviše zakonodavne i izvršne organe narodne vlasti.formirati odbore NOF-a koji će biti oslonac narodnoj vlasti. .48 Tako je neposredno poslije II zasijedanja ZAVNOBiH-a održana Prva zemaljska konferencija Narodnooslobodilačkog pokreta za Bosnu i Hercegovinu. Kada su AVNOJ.organizaciono učvrstiti narodnooslobodilački pokret u seoskim i gradskim odborima. tek od sredine 1944. međutim. Oblasni N 0 0 je premjestio svoje sjedište u Tuzlu poslije njenog oslobođenja. ali se to nije ostvarilo zbog prisustva jakih neprijateljskih snaga na tom terenu. godine. Narodnooslobodilački front (NOF) je postojao od početka ustanka 1941. Poslije 3 dana na Birču su izabrani Okružni N0 odbori za Romaniju i Birč. a u SR Bosni i Hercegovini ZAVNOBiH. Na konferenciji je izabran Izvršni odbor od 28 članova sa predsjednikom dr Vojislavom Kecmanovićem. o zadacima NOF-a. .

Savo Savić. 49 Prodorom Operativne grupe divizija. Na istoku su jedinice sovjetske armije. Mujbeg Rustanbegović. a članovi Mujo Hodžić. Poslije oslobođenja Francuske. niti da zaustave prodor jedinica NOVJ kroz Srbiju. a krajem septembra izbile na jugoslovensko-rumunsku granicu. str. AKTIVNOST ODREDA OD SEPTEMBRA DO DECEMBRA 1944. oslobodile Rumuniju i početkom septembra Bugarsku. jedinica 1. Potpredsjednici su bili: Omer Gluhić i Jure Begić. Stevo Pređa. na kojoj je izabran Oblasni odbor JNOF-a. ukrajinskog fronta sovjetske armije. Pero Kosorić. sekretar Oblasnog komiteta KPJ. Raspoložive snage nisu bile u stanju da spriječe uspješno nadiranje jedinica južnog krila 3. očekivalo se da će njemačka vojska uskoro položiti oružje. Muradbeg Zaimović. Tošo Vujasinović. Muharembeg Ćemerlić. jedinice zapadnih saveznika izbile su na Rajnu. Da bi omogućila izvlačenje svojih snaga iz Grčke njemačka komanda za jugoistok odlučila je da obrazuje front na istočnim granicama Srbije i Makedonije. Miloš Škorić. Dušan Kajmaković. a za sekretara Cvijetin Mijatović. Za predsjednika je izabran Pero Đukanović. Sa konferencije je upućen proglas narodima Bosne i Hercegovine. Bogomir Brajković i Hamdija Ćemerlić. Slavko Mićanović i Mustafa Porobić. krajem avgusta. Zora Nikolić. Dušan Ćurković.Iz istočne Bosne u izvršni odbor su ušli: Rodoljub Čolaković. proleterskog i 12. vojvođanskog korpusa u Srbiju i narastanjem 49 Oslobodilački rat. Edhem Čamo. Po povratku delegata iz srednje Bosne na Birču je 3. 274. Istupanje Rumunije i Bugarske iz Trojnog pakta dovelo je njemačke jedinice na Balkanu u vrlo tešku strategijsku situaciju. Niko Stanić. Stevo Popović. Drago Stefanović Šico. 229 . Svetolik Gospić. Haso Burić. GODINE Polovinom septembra 1944. knjiga 2. Ratko Perić. septembra održana Oblasna konferencija Narodnooslobodilačkog fronta za istočnu Bosnu.

Poslije odlaska slavonske jedinice. Dvadesetsedma divizija je ostala na prostoriji Zvornik-Tuzla. korpusa je odlučio da osamostali partizanske odrede na području istočne Bosne. brodske brigade koji su nastupali pravcem: Humci-Nahvijojci-Brnjik kretao se Dževad Kobić. 3844). korpusa tada su bili: Birčanski. Štab 3. korpusa izvršio je novi raspored svojih jedinica. Vrbasa i Une bilo od velike operativno-strategijske važnosti. Zbog nemogućnosti odvijanja direktnih veza. U Bosni su tada ostali 3. i brojni partizanski odredi. 230 . IX 1944. organzovanije raditi na mobilizaciji novog ljudstva i efikasnije obezbjeđivati slobodnu teritoriju. Tuzlanski. knj. kako bi što uspješnije izvodili akcije. a posebno situacije u istočnoj Bosni. Uspjesi odreda su se cijenili po tome koliko je odred izveo akcija i koliko je uputio novih boraca za popunu brigada. 29. Zbog opšteg razvoja situacije. prvi u istočnoj. str. korpusa od 19. naročito u dolinama Drine. korpusa je prenosio naređenja odredima preko operativnih jedinica koje su se nalazile na prostoriji odreda. Zbirka NOR-a kat. Bosne. dok. uslijed pomanjkanja radio-sredstava. Na njihovim operacijskim prostorijama dejstvovali su pored divizija i brigada. kako bi mogli uspješnije djelovati. neprijateljske gubitke i vlastite gubitke u ljudstvu i naoružanju. i 5. 5 ' a Štabu Tridesetosme 50 51 Naređenje Štaba 3. a drugi u zapadnoj i srednjoj. Dževad Kobić je ostao na terenu. Sarajevo. Bosni i Crnoj Gori uvećan je i značaj bosanskog operativnog područja za obe ratujuće strane. br. Sa dva bataljona 25. (Arhiv instituta IRP. slavonske divizije pošla je na Majevicu i grupa partijsko-političkih radnika.30 Krajem septembra 1944.partizanskih snaga u Srbiji. Štab 3. Pod komandom 3. Zelenokadrovci nisu pružili otpor. godine. Za Nijemce je držanje glavnih komunikacija u Bosni. Ovim se pružila inicijativa štabovima partizanskih odreda. Posavsko-trebavski. a mnogi su se i predali. 89. Sa jedinicama 28. 393-395). Uspostavljena je veza sa preostala četiri člana KPJ na tom terenu. korpus NOVJ. Majevički. slavonska divizija je upućena na Majevicu. Odredi su morali svakih 15 dana podnositi izvještaje o brojnom stanju ljudstva i naoružanja. Srebrenički i Kladanjski partizanski NOP odred. Štab 3. (Zbornik IV. naznačavajući mjesto i vrijeme vođenja borbe. a najkraćom vezom izvještavati o akcijama. novopristigla 28.

21. Marka Miloševića. Raifa Sladića. Arhiv VII. k. 1250. Za vrijeme odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. terorom i drugim oblicima pritiska. Perića. Dušanovića i Simeunovića ubili su 22. a negdje utrostručile svoje brojno stanje mobilizacijom. Zeleni kadar kojeg ranije nije bilo u Gradačcu i okolini. SS divizije i ustaša koji su ranije bilo pod komandom Ibrahima Pjanića. dobiti zadatak da zauzme Srnice i Gradačac. ustaše i četnici.). Tišini. br. raspoređenih po mjestima i hrvatsk i m selima. 424-426. str. izuzev kod jednog dijela zlikovaca.33 Marka i Tomu Šubarića. situacija se na terenu umnogome izmijenila na štetu narodnooslobodilačkog pokreta. Begu Maslića i Satku Nukić iz Brnjika. Među zelenokadrovcima bilo je i dezertera iz 13. f. 51).divizije predočeno je da će poslije likvidacije neprijatelja u Gračanici. Miladinovića. većinom su izginuli ili deportovani u logore. 1. Jovana Miladinovića. dok. 52 Za vrijeme četvoromjesečnog odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. uništi posavske četnike i ispita stanje neprijateljskih snaga u Brčkom i okolini. starice Sajdu i 52 53 Direktiva Štaba 3. I ustaše su postale brojnije. 156. Posavski četnici su povećali brojno stanje od ranijih 400 na 1200 do 1500 četnika i nalazili se u selima gdje ih ranije nije bilo (Miloševcu. knj. su ubili poznate aktiviste NOP-a: Mehmeda Imamovića. Pisarima itd. IX 1944. f. Sarinu Dogladović. reg. Bilo ih je oko 2000. Marka Dušanovića. godine u Crkvini četnici Slatinskog bataljona (Arhiv VII. Esesovci. 99. Zariju Domazeta. Članovi KPJ i SKOJ-a. pojavio se odmah nakon odlaska odreda i brigade u centralnu Bosnu i brojno narastao na oko 1300 do 1500 pripadnika. Đorđa Perića. korpusa od 22. fond NDH. br. Ivana Lakića i Cviju Mitrovića iz Srnica Iliju Pajića. k. 29. Kvislinške vojne formacije su se negdje udvostručile. Muradifa Muradbegovića. VII 1944. koji su po zadatku ostali na terenu. Slična je sudbina zadesila odbornike narodnooslobodilačkih odbora. (Zbornik IV. Marka Lugonjića. okupator i kvislinzi su vršili strašan teror. 41). Trebavski četnici su takođe povećali svoje brojno stanje od ranijih 1200 na 2000 četnika. Simu Simeunovića. reg. Abdulkadira Fazlića. 231 . Borbeni moral ovih kvislinga bio je slab.

ali je uporište morala napustiti 28. do 29. 551-552). divizije napustile 25. slavonska divizija stigla na područje istočne Bosne. tuzlanske brigade naimenovani su: Stojanda Milinović za komandanta. Tom prilikom Brigada je imala znatne gubitke. Vrhovnom štabu. i pored toga. divizije napale su neprijatelja u Gračanici i Sokolu. No. Sedamnaesta brigada napadala je neprijateljsko uporište Sokol. (Zbornik IV. Tako je 18. Odred je istovremeno dobio zadatak da izvrši mobilizaciju ljudstva na svom terenu. brigada je obezbjeđivala napad iz pravca Srnica postavljajući svoje bataljone u rejonu Sladna. okupator nije uspio pokolebati vjeru naroda. Posavsko-trebavski odred je ostao u Srebreniku. 29. Greškom šifranta Štaba 38. Narod je pod t i m pritiskom i terorom bio zastrašen. Vojo Ivković za političkog komesara i Blagoje Pejanović za zamjenika komandanta. (Zbornik IV. a 17. korpusa od 1. divizije za pokret na Majevicu dešifrovana je tako kao da je upućena 38. hrvatska brigada ponovo oslobodila Gračanicu. str. 34 U toku ovih borbi oslobođena je Gračanica. U štabu novoformirane 21. diviziji. bataljona i Marko Dubravac . pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga. brigade.55 Kada je greška otkrivena. U slučaju potrebe trebalo je da se osloni na jedinice 17. i 21. divizije direktiva upućena Štabu 28. 101. u pobjedu za koju su jedinice NOV i POJ vodile svakodnevne borbe. Među ostalim poginuo je Pavao Bašić. sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Tuzla. 29. IX 1944. Dvadeset trećeg septembra 18. septembra. divizije od 22. Zbog toga su jedinice 38. knj.Melču Mujedinović i Džanić Alimeta iz Srebrenika i mnoge druge. brigada 38. a ranjen je komesar bataljona Ljubo Antić. 232 . str. 133. dok. dok. divizije je naredio svojim jedinicama da ponovo ovladaju prostorijom koju su napustile. radi popune jedinica divizije koje su bile malobrojne.Belić. Izvod iz knjige depeša Štaba 3. knj. ali ga nije mogla zauzeti. na Monju i Vranjevcu. 431-433). brigade36 sukobili su se 54 55 56 Zapovijest Štaba 38. Bataljoni 21. Šifrant nije znao da je 28. komandant 4. na domaku Trebave i Posavine. komandir čete. IX 1944. jer se neprijatelj utvrdio u srednjovjekovnoj kuli. septembra prostoriju Gračanica-Sokol-Srebrenik i krenule prema istoku. Štab 38. pošto su razbijene ustaške i zelenokadrovske jedinice koje su branile grad. osobito omladine.

IX 1944. 19). Štab 13. str. puka 13. bojne 10. (Zbornik IV. SS divizije Handžar nalazio se u Brki. Zbog takvog odnosa snaga. br. artiljerijskog puka nalazio se u Brčkom a njegovi divizioni u Rajevom Selu. 527-536). a na Trebavi četiri. štab 38. 29. 21. (Zbornik IV. divizije je zaključio da Srnice i druga neprijateljska uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica ne može likvidirati bez teškog na57 58 59 Izvještaj štaba 18. Štab 38. Dvadeset peta bojna će reorganizacijom. razvija izviđačko-obavještajnu djelatnost prema uporištima neprijatelja na komunikaciji Srnice-Brčko. Gunji i Koraju. knj. f. divizije od 30. 138. 29. 3. knj. 233 . dobiti naziv 4. bojne 12. U Bosanskom Samcu su bili štabovi i dijelovi 10. njegov Prvi bataljon u Srnicama. bojna 12. divizije je 30. izvršenom 1. ustaškog stajaćeg zdruga (komandant Ibrahim Pjanić). 586-587). a 17. zajedno sa jedinicama 17. tako što je 18.57 Pošto je došao do zaključka da ne može ponovo zaposjesti Gračanicu i Sokol. (Arhiv VII. septembra sa jednom neprijateljskom kolonom koja je prodrla od Srnica ka Sokolu i Gračanici. Na prostoru Sokol-Gračanica nalazile su se 25. udarna bojna 12. Bataljon za vezu bio je u Brčkom. a 3. bataljon u Čeliću. hrvatske brigade za septembar 1944. hrvatskoj brigadi odredio rejon Rašljevo-Omerbašići sa zadatkom zatvaranja pravca Gračanica-Tuzla. Bijeloj i Srnicama. 38 U to vrijeme na komunikaciji Brčko-Gračanica nalazile su se jake neprijateljske jedinice. a 39. Naređenje Štaba 38. brigadi rejon Gornji Moranjci-Falešići-Seona sa zadatkom da ofanzivno djeluje ka komunikaciji Srnice-Gračanica. majevičke brigade. i 36.59 U Posavini su se nalazile tri četničke brigade. Posavsko-trebavskom odredu dat je zadatak da iz rejona Srebrenika. Pojedine baterije su bile raspoređene u Dubravama. ustaškog stajaćeg djelatnog zdruga. reg. septembra izvršio nov raspored jedinica. usljed dolaska novih neprijateljskih snaga na tu prostoriju. domobranskog posadnog zdruga i 39. brigadi rejon Srebrenika sa zadatkom da vrši pritisak na neprijatelja u Srnicama. 2. ustaška udarna bojna istog zdruga (komandant Avdan Hasić). IX 1944. 1258. dok. u pomoć napadnutim posadama. bataljon u Sokolu. i izvod iz operacijskog dnevnika 21. dok. ustaška bojna naziv 6.28. 131 i 132 str. decembra 1944. fond NOP-a k. ustaškog zdruga. Štab 28. brigade od 15-30.

Tomo Trninič. Milutin Pejanović. hrvatska brigada 503. 18. Poslije oslobođenja Tuzle i stabilizacije fronta u istočnoj Bosni. Milovan Kesler.oružanja. politički komesar. Odnos snaga je. zbog bolesti. a Mladen Jevtić u Okružni komitet za Majevicu. nego je prepustio štabovima brigada da svaki bira cilj svog napada prema konkretnoj situaciji. gdje su se glavna borbena dejstva svela duž komunikacija: Sokolac-Vlasenica-Zvornik-Brčko-Tuzla i Brčko-Gračanica. zamjenik komandanta i Miloš Ilič. a slobodna teritorija u tuzlanskom bazenu se ustalila. bio oko 6:1 u korist neprijatelja. Zbog toga je Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu donio odluku da jedan broj članova Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu prijeđe na rad u Tuzli. a isto toliko i 21. majevička brigada 60 imala je 605 boraca i starješina. načelnik štaba. nanijeli bi jedinicama velike gubitke. čije je snabdijevanje zatajilo. U duhu te odluke sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu Džemal Bijedić je prešao na dužnost sekretara Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. raspoređen za rukovodioca Uprave narodnih 60 U štabu 17. a da se posavsko-trebavski Okružni komitet KPJ popuni novim članovima. došlo se do zaključka da momentalno ne postoje uslovi za stvaranje slobodne teritorije na Trebavi i Posavini. 234 . Kasnije je on.majevičke brigade tada su bili: Petar Borojević komandant. čime bi se smanjile borbena sposobnost ionako brojno slabih jedinica. Zbog toga je Štab 38. a i zbog nedostatka streljačke municije za englesko naoružanje. član OK Mevla Jakupović za člana istog komiteta. prema tome. divizije odlučio da u tom momentu ne napada jednovremeno Srnice i okolna neprijateljska uporišta po svaku cijenu. koja su branila prodor u Posavinu i na Trebavu. tuzlanska brigada što znači da ukupno brojno stanje divizije nije dostizalo ni 2000 boraca. Napadi na utvrđena neprijateljska uporišta duž komunikacije Brčko-Gračanica. Nasuprot tome u oslobođenoj Tuzli se osjećala izrazita potreba za partijsko-političkim kadrovima. U to vrijeme 17. zamjenik političkog komesara.

a za organizacionog sekretara Mehmedalija Tufekčić. Okružni komitet KPJ sada je djelovao u sastavu: Nikola Cvijetić (sekretar). delegati iz jedinica NOV i POJ. U Tuzli je 20. X 1944. oktobra održana Prva oblasna konferencija USAOJ-a na koje je bilo prisutno 430 delegata. Na konferenciji su prisustvovali uglavnom svi članovi okružnih. jer su mnogi komunisti morali napustiti svoj teren i poći sa jedinicama. Edhem Čamo. (sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a). i partijski aktivisti. Na konferenciji je izabran Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu koji je imao 82 člana. i 21. Lazarevića je uskoro zamijenio Kemal Halilović. 235 . U Okružnom komitetu SKOJ-a. pored Kemala Halilovića bili su još i Mira Bilbija. uočeni nedostaci u radu partijskih organizacija i donijeti zaključci o osnovnim problemima iz svih sektora partijskog rada. nosioci spomenice 1941. Za novog sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu došao je Nikola Cvijetić. Mehmedalija Tufekčić i Jovica Lazarević. održane 13. Na savjetovanju su ocijenjeni aktuelni politički događaji u istočnoj Bosni. U Okružni komitet je u novembru 1944. a u vezi sa skorim oslobođenjem i obnovom krajeva istočne Bosne. oktobra 1944. politički komesar Posavskotrebavskog odreda. dotadašnji sekretar Okružnog komiteta KPJ za Romaniju. do 28. ušla Mira Ćopić. Tako je u oslobođenoj Tuzli od 26. održano Drugo oblasno partijsko savjetovanje. koja je bila zadužena za rad u Antifašističkom frontu žena. sreskih i opštinskih partijskih rukovodstava. Prethodile su joj okružne konferencije USAOJ-a za Tuzlu i Birač. istaknuti borci. Fuad Suljić i Nada Dursun. Vršene su pripreme i za kongres Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Bosne i Hercegovine na kojem je trebalo da 61 Raniji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a Aiša Miličević otišla je na rad CK SKOJ-a u Beograd. Boško Milutinović (politički komesar Komande posavsko-trevavskog područja). 61 Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu je zahtjevao od Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu da se što prije održi savjetovanje komunista i skojevaca iz istočne Bosne. a sa onima koji su ostali na terenu teško se održavala veza.dobara u Tuzli. To nije moglo biti ostvareno u toku sedme ofanzive.

Izdat je proglas omladini B i H koji je potpisalo 28 članova sazivačkog odbora. Uskoro su postavljeni na dužnosti pomoćnika komesara odreda Petar Kaurinović. Posavinom i Trebavom brzo se pronijela vijest o dolasku Posavsko-trebavskog odreda u Srebrenik. 29. zapadna i istočna Bosna bile razdvojene teritorijom koju je zaposjeo okupator. 8. 9. 133. knj. korpusa (Zbornik IV. nalazili: Pero Kosorić. knj. akcije. izviđački dijelovi i patrole svakodnevno će se kretati prema sjeverozapadu. koje su za 4 mjeseca. maja 1945. str. Risto Tošović. diverzije. a na dužnost zamjenika komandanta Cvijetin Vasić. za vrijeme dok je odred bio van svoje teritorije. upade. tako i svojim političkim uticajem. 212). dok. doprinositi jačanju pozicija narodnooslobo62 Izvod iz knjige depeša Štaba 3. str. Osjećali su da je došao kraj vremenu orgijanja esesovačkih. zasjede. među kojima su se. iz istočne Bosne. Borika Stančić. Nijaz Dizdarević.62 Posavsko-trebavski odred nije znatno povećao svoje brojno stanje dolazeći na prostoriju Srebrenika. četničkih i ustaških bandi. dok. Do saziva kongresa nije došlo zbog toga što su Hercegovina. muslimanskim i hrvatskim selima i varošicama Posavine i Trebave. 11 automata i 59 pušaka. Političkog komesara Posavsko-trebavskog odreda Mehmedaliju Tufekčića zamijenio je na dužnosti Savo Živković. sjeveru i sjeveroistoku i izvršavati najrazličitije borbene zadatke. 46. On će stalno biti okrenut Posavini i Trebavi. kako u vojnom pogledu. njegove čete. Kongres je kasnije održan u oslobođenom Sarajevu. primjedba 69 i 70) i izvještaj partijskog komiteta 38. Svuda gdje budu prošli i stigli oni će politički djelovati.učestvuje 120 delegata iz istočne Bosne. Odred je i dalje imao dvije čete sa 72 borca naoružana sa 2 puškomitraljeza. Mnoge stanovnike vijest je veoma obradovala. napade. prepade i marševe. Odred će od tada svakodnevno biti prisutan. počinile mnoge zločine u srpskim. 551. Fikret Ibrić i Hazim Hasić. Mićo Rakić. 236 . divizije (Zbornik IX. Osjećao se i nedostatak naoružanja i municije.

Razmotrena je vojno-politička situacija. posebno na teritoriji sjevernoistočne Bosne. posvetio veliku pažnju vojnoj obuci ljudstva i političkom radu u četama.dilačkog pokreta i ulijevati snagu i nadu narodu u skorašnju pobjedu nad neprijateljem. rad organizacije SKOJ-a.Omladina . U skojevskim organizacijama tada su se prorađivale sljedeće teme: . godine. Svi ovi sastanci. takođe. .Savez SSSR. Štab odreda je. Partijske ćelije u četama razmotrile su organizaciona pitanja tj. održavani sastanci odredskog biroa KPJ. skoro svakih 15 dana. do 31.USAOJ i njegova uloga u borbi naših naroda za oslobođenje.garancija sretnije sutrašnjice. Organizacije SKOJ-a su. Poslije toga odredski partijski biro je precizirao zadatke komunistima u četama i utvrdio raspored rada. septembra. . . Od tada su redovno. a poslije njih sastanci ćelija KPJ u četama. Engleske i SAD i oslobodilačkih pokreta porobljenih naroda.AVNOJ i Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. rad sa kandidatima. Skojevci su prednjačili u borbenosti i izvršavanju vojnih i političkih zadataka. zatim kulturno-prosvjetni rad. stanje discipline i zadatke u pogledu obavještajne službe.SKOJ i njegova rukovodeća uloga u antifašističkom omladinskom pokretu. . održani od 21. Jedna tačka dnevnog reda bila je posvećena kritici i samokritici. pomogli su da se moralno-političko stanje u odredu poboljša. U dvije čete je bilo 17 članova. Partijska organizacija je razvila veoma živu aktivnost. održana je partijska konferencija na kojoj su analizirani postupci boraca i starješina za vrijeme marševa i borbi od polaska iz srednje Bosne do dolaska u Srebrenik i određeni zadaci za slijedeći period. pitanja prijema novih članova. Pored izvršavanja vojnih i političkih zadataka. uzele učešća u rješavanju ovih pitanja. po dolasku u Srebrenik. Istog dana po dolasku u Srebrenik. U odredu je početkom oktobra 1944. bilo 22 člana KPJ. a u Štabu odreda 237 .

gde ih je stanovništvo srdačno dočekalo i primilo. Poseban zadatak je bio da se putem izviđanja utvrde vatreni položaji neprijateljske artiljerije. po planu kulturno-prosvjetnog rada. Engleska i detaljno Jugoslavija. pa se sa sigurnošću može reći da je odred predstavljao jedno čvrsto borbeno i kadrovsko jezgro prekaljenih boraca. U četama su formirani horovi i uvježbavane borbene i druge pjesme. Već 2. kontinenti. Zdravstvenom vaspitanju se poklanjala dužna pažnja s obzirom na loše zdravstvene i higijenske uslove na terenu gdje su harale epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. majevičke brigade posjeli su položaje oko Muslimanske Špionice. Od ukupno 72 borca odreda. oko 40% su bili članovi Partije i SKOJ-a. Politika i Borba. Znatno manje je bilo članova SKOJ-a. Redovno su se izdavale vijesti koje su cirkularno upućivane u čete i na teren. a radi boljeg upoznavanja boračkog sastava sa gradivom iz geografije. U oktobru su nastavljene borbe sa esesovcima. svega osam. da formira odjeljenja koja će upućivati na komunikaciju Bijela-Bukvik sa zadatkom da ruše mostove i propuste i postavljaju zasjede. U odred i na oslobođenju teritoriju su. SSSR. U prvo vrijeme su to bili Front slobode i Naša borba (omladinski list). Istim naređenjem od svih jedinica je zatraženo da 238 .pet. vode. a od novembra 1944. prorađivane slijedeće teme: zemlja. oktobra ujutro bataljoni 17. U četama su. Evropa. koja je svakodnevno granatama zasipala položaje brigade i odreda u Srebreniku i da se po mogućnosti dobro pripremljenom minobacačkom vatrom onesposobe. Diletantska grupa je učestvovala na mnogim priredbama na oslobođenoj teritoriji. stizale novine. Kulturno-prosvjetni rad u odredu bio je vrlo živ i odvijao se u nekoliko pravaca. mada neredovno. ostrva. Majevička brigada je imala zadatak da zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom dejstvuje na pravcu Srnice-Bijela-Dubrave. Prišlo se i rešavanju problema nepismenosti koja je iskrsavala pri prijemu svake grupe novih boraca. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da ostane u Srebreniku i da odatle izvodi napade u pravcu Srnica.

položaji 18. brigade. a 17. i 3. 16. divizije. Napadnuti su položaji 21. 239 . divizije od 2. neprijatelj se održao. uz pomoć artiljerijske vatre. Svim štabovima je naloženo da održavaju konferencije na kojima narod treba obavijestiti o velikim uspjesima jedinica NOV i POJ. a 17. X 1944. U uličnim borbama neprijatelj se uporno branio iz bunkera i utvrđenih zgrada. 4. strana 58-61). brigadi u pravcu Srnica. odakle je istog dana (3. 30. (Zbornik IV. jedinice 13.64 Čim su jedinice NOV i POJ bile odbačene sa položaja sa kojih su ugrožavale saobraćaj i uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica. ostavljajući inicijativu jedinicama da po svojoj procjeni odluče kada će napasti neprijateljska uporišta. 77-79). brigade ušao je bez borbe u Donji Srebrenik. Izvještaj Štaba 38. koje su. 4. Štab 38. brigade na sektoru Moranjci-Falešić. Borba je trajala od 16 do 21 čas. Osamnaesta brigada je slomila spoljnu odbranu Gračanice i upala u grad. X. divizije naredio im je da nastupaju prema Sokolu i Gračanici. bataljon 17. dok. 30. bataljon oko 14 časova u Gornji Srebrenik. da ovlada Donjim Srebrenikom. brigade i Posavsko-trebavskog odreda kod Donjeg Srebrenika. SS divizije zajedno sa ustašama krenule su u opšti napad na jedinice 38. Sutradan. radi obezbjeđenja divizijske bolnice. Borba je trajala do 11 časova. Sutradan ujutro u 5 časova. a 1. str. oktobra.prikupljaju i pronalaze skriveno oružje pripadnika zelenog kadra i četnika. u to vrijeme. divizije od 4. SS divizije i ustaše vratile su se u svoja uporišta. brigade kod Rašljeva i položaji 17. X 1944.63 Međutim istoga dana kada su bataljoni 17. brigada je sa Posavsko-trebavskim odredom morala da odstupi na liniju Straža-Zahirovići-Kuge. svakodnevno oslobađale grad za gradom od Timoka do Une i uz dalmatinsku obalu. koje se nisu mogle zauzeti bez teškog oružja. Sela. knj. i 21. Obaviješten da se neprijatelj povlači sa sektora koji su držale jedinice 18. bataljoni 17. kada je neprijatelj uspio. 63 64 Zapovijest Štaba 38. (Zbornik IV. dok. knj. majevičke brigade došli u Špionicu u poslijepodnevnim časovima jedinice 13. majevičke brigade izvršili su protivnapad. gdje nisu zatekli neprijatelja.) Posavsko-trebavski odred upućen u Smoluću zaseok G. 11.

istim naređenjem Štab 3. divizija je. Čim je primijetio koncentraciju jedinica 38. reg. oktobra. br. divizije odred je jednu svoju desetinu uputio da obezbijedi prenošenje teških ranjenika iz divizijske bolnice u Smolućoj u bolnicu 3. Posavsko-trebavski odred je krenuo iz Smoluće u Srebrenik sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Srebrenik-Tuzla. 2. korpusa u Tuzli. 43). divizije da glavninu svojih snaga (17.68 U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba da se pristupi intenzivnom rušenju komunikacija da bi se spriječilo odstupanje neprijateljskih jedinica ka zapadu. 24. do 12. 1. korpusa je postavio na sektor Srebrenik-Seona-Ratiš. 65 noću 6/7. hrvatska brigada. 118-119). U isto vrijeme u Brki su streljali 6 lica od kojih je jedno imalo samo 16 godina (Referat državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Bosne i Hercegovine (Arhiv VII fond NOP-a k. Po naređenju Štaba 38. oktobra upali u Karavlašku Maoču. 137. knj. svakodnevno napadao na položaje 21. esesovci su 9. 29. str. ujutro u 6 časova. dok. 30. 1258 f. 28. reg. korpusa naredio je 6. 1. divizije u Srbiju. i 21. Štab 3. X 1944. 585. u periodu od 9. prešla Drinu kod Kozluka. dok. 68 Arhiv VII. 66 Polazeći u jednu od ovih akcija. da razoružavaju zeleni kadar i vrše mobilizaciju. knj. neprijatelj je. sa zadatkom da zatvore pravce koji iz Gračanice i Srnica vode prema Tuzli. br. br. 18. ali se predvečer povlačio. oktobra. koji je poslije odlaska 17.Pošto je nekoliko dana provela na čišćenju terena od četničkih bandi na Majevici. brigade bio pod njenom operativnom komandom. str. polovi« Zbornik IV. brigade na liniji Begovići-Straža-Vakuf-Jablanica-Božići. 67 Zbornik IV. Tuzlanski i Posavsko-trebavski NOP odred su. 67 Osmog oktobra. divizije na pravcu Tuzla-Brčko. Zbog odlaska 28. 312. i 17. fond NOP-a k.66 Osamnaestu brigadu i Posavsko-trebavski odred. pokupili 28 seljaka doveli pred jednu kuću i tu ih pobili i zapalili. brigadu) orijentiše na prostoriju južno od linije Čelić-Koraj-Bijeljina sa zadatkom da protjera četnike i zelenokadrovce sa terena. 240 . izvrše mobilizaciju i zatvore komunikacije koje iz Brčkog izbijaju u rejon Tuzle. po naređenju Vrhovnog štaba od 5. oktobra. Štabu 38.

Štab 18. 262-268). Šesnaestog oktobra 1. divizije od 1 do 15. divizije.Brčko. fond NOP-a. Bataljoni su takođe organizovali konferencije u selima u kojima su bivakovali. reg. str. korpusa je dozvolio da 18. bričanske brigade 27. hrvatske brigade i Posavsko-trebavski odred su oslobodili Gradačac. i o vojnopolitičkoj situaciji u istočnoj Bosni. brigade i Posavsko-trebavskog odreda ušle u to dugo branjeno uporište neprijatelja i raskrsnicu puteva u Posavini. Poznavajući raspoloženje naroda u Gradačcu i okolini. SS divizije.69 Polovinom oktobra (15. SS divizije je napustio Srnice i krenuo u rejon prikupljanja . porušili više mostova na komunikacijama Gračanica-Tuzla i Srnice-Tuzla. br. 1259. korpusa je naredio da 18. (Zbornik IV. pa su i održani brojni sastanci. f. Na prijedlog Štaba 18. Održane su i 3 kulturno69 711 Izvod iz operacijskog dnevnika Štaba 38. puka 13. te je zatražio da ne pruža uzaludan otpor. brigada. Očekivao se veliki priliv novih boraca. ovog puta. a uzimajući u obzir tadašnju veoma povoljnu vojno-političku situaciju (borbe na prilazima Beograda i odlazak 13. Štab 18. knj. SS divizije iz sjeverozapadne Bosne). Na zboru u Gradačcu je prisustvovalo oko 500 osoba. zbog promjene situacije na sektoru Srnice-Gradačac. posebno u Srbiji i Bosni i Hercegovini. k. Arhiv VII. uslijed odlaska jedinica 13. Organizovano je pet uspjelih zborova i dvije posjećene konferencije. 30. X) Štab 3. 52. bataljon 28. 17.70 Brigada je u Gradačcu i okolini razvila znatnu političku aktivnost. oktobra. a ulogu garnizona u Tuzli preuzela je 21. radi o konačnom oslobođenju grada i čitavog kraja. hrvatska brigada ostane na pomenutom sektoru. Sutradan. X 1944. u kojem se opširno govorilo o uspjesima saveznika i NOV. 241 .nom oktobra. Narod je bio uvjeren da se. hrvatske brigade. pa su jedinice brigade i odreda bez borbe ušle u Gradačac srdačno dočekane od naroda koji je razdragan izašao na ulice. brigade je izdao letak građanima Gradačca i okoline. Od zelenokadrovske posade je stigao pozitivan odgovor. i 11. 5. pa su jedinice 18. bataljoni 18. Štab 3. 10. brigade uputio je pismo zelenokadrovskoj posadi u Gradačcu obavještavajući je o namjeri partizana da uđu u Gradačac. dok. hrvatska brigada preuzme garnizon Tuzlu od 19.

U mjestu su se počeli održavati sastanci žena po mahalama. Pri komandi Posavsko-trebavskog područja djelovalo je 6 komunista. U Posavinu i na Trebavu do januara 1945. brigade nije htio vratiti. 242 . koji se nalazio na neoslobođenoj teritoriji. a u Modriči jedan aktiv sa 4 člana. U Gradačcu je djelovao i aktiv SKOJ-a od 5 članova. Mikrofilm. kojeg ni poslije niza intervencija Štab 18. Arhiv VII. jer su jedinice 18. IRP. Organizacija žena u Gradačcu i okolini nije obnovljena. (U 18. Okružni narodnooslobodilački odbor još nije bio u stanju da sazove okružnu izbornu skupštinu. rolna 10/440-442 i 387-388. Bilo je prijedloga da za sekretara dođe Trivo Dakanović. i izvještaj sekretara OK SKOJ-a od 21.umjetničke priredbe. Sekretar sreskog komiteta Slobodan Janković Čodan zadržan je na dužnosti političkog komesara komande mjesta Gornja Tuzla. Jedino su u Gradačcu izvršeni izbori za Gradski narodnooslobodilački odbor. jer je najveći dio teritorije okruga bio zaposjednut trupama neprijatelja. Sreski komitet Modriča imao je pet članova i rukovodio partijskom organizacijom sreza od 56 članova. Iz Gradačca i najbliže okoline u brigadu i odred stupilo je 68 omladinaca i omladinki. X 1944. iako je OK KPJ za Trebavu i Posavinu intervenisao da se vrati na svoju dužnost. Sreski komitet KPJ Gradačac djelovao je tada u okrnjenom sastavu i imao svega 4 člana. Oni su u Gradačcu i bližoj okolini za kratko vrijeme razvili znatnu djelatnost. a u Posavsko-trebavskom odredu 22 člana KPJ i 8 članova SKOJ-a. Zajedno sa brigadom u Gradačac je stigao i aktiv političkih radnika Posavine i Trebave. X.) Na području sreza djelovalo je 20 komunista. Sarajevo. a Sreski komitet za Modriču (sekretar Ahmet Ćatić) 3 člana. 71 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 23.71 Slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu nije se mogla proširiti. brigadi se nalazio član sreskog komiteta Ilija Matanović. brigade i Posavsko-trebavskog odreda bile višestruko slabije od neprijateljskih jedinica. Sreski komitet SKOJ-a za Gradačac (sekretar Dana Simić) imao je 4 člana. a i zbog razvoja situacije u dolini Drine. nisu mogle biti orijentisane jače snage NOV i POJ. 1944. I tu je bila slična situacija kao u srezu Gradačac.

oktobra 1944) vođena je borba sa ustašama koji su pošli iz Dubrava da ovladaju Srnicama. godine. i 4. a 19. pa je tražio od obavještajnih organa 38. u Semberiju. 6. oktobra izdao zapovijest o formiranju Sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa u koju su ušli Trebavski. među kojima su bili i članovi KPJ Salil Mehikić i Ruveid Salihović. posavske brigade Trebavskog četničkog korpusa. ali su je propustili na intervenciju komandanta 13. poslije bjekstva iz Srbije bio na Majevici i Semberiji i da je odatle sa pratnjom od oko 150 četnika prešao kroz Begovaču na putu za Posavinu. Osamnaestog oktobra napadnuti su četnici u selu Avramovini.Sutradan. korpusa.20. povukao pred kraj septembra 1944. Vranjaku i Kožuhama održao zborove na kojima je pozivao narod i četnike u borbu protiv partizana. 243 . Draža Mihailović je sa Ozrena preko Krivaje otišao na planinu Zvijezdu. ustašama i zelenokadrovcima koji su pokušali da prodru u oslobođeni Gradačac. divizije da provjere tu vijest. brigada bile trebavske. divizije vidljivo je da su te borbe bile svakodnevne i oštre. ustašama i zelenokadrovcima. oktobra sa zelenokadrovcima kod Mionice. Zbog toga je obavještajni oficir 38. U prvoj polovini oktobra Draža je u Obudovcu. Poslije toga. posavska. i 5. i 7. Oni su izjavili da je Draža Mihailović. bataljonom 6. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred su se spustili u Posavinu i vodili svakodnevne borbe sa četnicima. a 5. Istog dana vođena je borba kod Srnica sa 1. poslije oslobođenja Gradačca (17. Tada je donijeta odluka o formiranju Trebavskog četničkog korpusa. a više ih je ranjeno. divizije održao sastanak u Brnjiku sa saradnicima NOP-a. . Sutradan je sa članovima četničkog Centralnog nacionalnog komiteta pošao u obilazak četničkih jedinica u Posavini. U Žabarima je održan sastanak četničkih komandanata sa Trebave i Posavine i iz centralne Bosne. oktobra preko Potočara-Begovače i Broda u Žabare. pod pritiskom jedinica NOV. stigao je 1.22. koji se iz Srbije. Avramovini. Poginula su 3 četnika. 2. Tolisi. kada na Trebavi i Posavini nije bilo jedinica NOV i POJ. Polovinom oktobra Draža Mihailović je sa pratnjom krenuo na Ozren. oktobra kod Turića došlo je do jače borbe sa četnicima. Pojava Draže Mihailovića u Posavini iznenadila je Štab 3. gdje je 17.21. 72 Od aprila do oktobra 1944. Majevički i Ozrenski korpus i četnička komanda zapadne Bosne sa svojim jedinicama. 3. Zelenokadrovci iz Begovače su zadržali Dražinu kolonu. Iz izvoda operacijskog dnevnika Štaba 38. u narednih desetak dana. Draža Mihailović. Nakon borbe ovi četnički bataljoni su odstupili prema Posavini. SS divizije iz Brčkog. gdje će u selima Okruglici i Srednjem ostati i do sredine decembra 1944. 18. četnici su se uz pomoć okupatora osnažili i organizovali u sedam brigada od kojih su 1. oktobra partizani su ušli u Lukavac.72 Slijedećih dana nastavljene su borbe oko Gradačca: . . oktobra vođena je borba sa četnicima kod Žabara.

oktobra izvršen je napad na Skugrić. oktobra 1944. koja je određena da izvrši taj zadatak. 8. str. Arhiv VII. 1259. 9. k. dok 86. br.26. 74 Nakon odlaska jedinica 13. oktobra kod sela Maoče predalo se 18. Do 21. stigla je do Bogutovog Sela i tu doznala da su u Bijeljinu stigle jake njemačke snage. oktobra vođena je borba sa 7. 522-523. X napadnute su ustaše u Dubravama. 73 74 Zbornik IV. f. a u noći 24/25. Sedamnaesta brigada. SS divizije otpočelo je koncem ljeta 1944. jedinica NOV (51. javljale su se jedinicama NOV i POJ. hrvatskoj brigadi oko 700 esesovaca . kada je poginulo 5 ustaša i 10 zarobljeno. Šesnaestog oktobra otpočele su pripreme za napuštanje terena sjeveroistočne Bosne. To su bile jedinice 1. a ostale 21. Veće grupe dezertera koje su lutale po okolnim selima. XI 1944. 1258. divizije da jednu svoju brigadu uputi u pravcu Bijeljine. m . 82. 28. U drugoj polovini oktobra jedan dio jedinica ove divizije je prebačen u širi rejon Zagreba. korpusa od 12. SS Handžar divizije. gdje su se tada na Batinskom mostobranu vodile teške borbe. U vezi sa takvim stanjem u ovoj diviziji raspravljalo • se u najvišim njemačkim vojnim krugovima u NDH. oktobra vođena je borba kod Ledenica sa četnicima. puk je prebačen prema Zagrebu. osjetne gubitke. napomena 7. pošto im je prethodno oduzeto teško naoružanje. posavskom brigadom Trebavskog četničkog korpusa.23.29. reg. Gradačac je napušten 27. Doznavši za to. godine. Neke jedinice divizije ostale su izvjesno vrijeme u sjevernoistočnoj Bosni. bataljona 28. puk se prikupljao u širem rejonu Brčko-Bijeljina. jer su sumnjali da će dezertirati. Štab 3. a jedan broj se zadržavao po selima Majevice. SS divizije. ali do toga ipak nije došlo. prije oslobođenja Tuzle. (Informacija Štaba 3. puka Nijemci su odmah razoružali. Semberije i Posavine. str. kada su protjerane 3. 3. i 4. a 27. ustašama i zelenokadrovcima pri njihovom pokušaju da prodru u Gradačac. puka 13. Bilo je prijedloga da se ona rasformira. f. majevičkoj brigadi. uz. divizije koji je 182 vojnika sa 6 mitraljeza predao 17. pa su polovinom novembra upućene preko Brčkog za Batinu. (Zbornik IV. divizija) i sovjetske armije. 1. brigadi i drugim jedinicama. knj. U toku prevoženja pobijegla su 642 vojnika ovog puka. fond NOP k. 491-492). oktobra 28. knj. a ostale je uputila Štabu 38. korpusa naredio je 25. oktobra ušli četnici i privremeno uspostavili svoju vlast.pripadnika 28. oktobra zbog polaska brigade na novi zadatak a uz put. Protivtenkovski divizion 2. a drugi dio prema Dravi. 30. 26. četnička trebavska brigada. br. u Bjeljinu su 22.73 Sutradan . reg.. dok. i priključivao jedinicama bosanskih planinaca. Osamnaesta brigada je za popunu svojih jedinica zadržala je 180 vojnika sa 8 mitraljeza. . 30. Borba je trajala 4 sata i neprijatelj je odbijen. između Nijemaca. Osipanje ljudstva iz 13. Štabu 38.

Poslije duže borbe neprijatelj je protjeran iz Ratkovića. od Zvornika do ušća Drine u Savu. Prije nego što se postavila na određenu prostoriju. 18. Odred je dobio zadatak da snabdije bolnice u Tuzli i seljane Šekovića koji su oskudijevali u hrani. novembra. dok. a 4. 100. Komandant odreda Pero Bosić je tako vješto umio izabrati mjesto i vrijeme napada. (Zbornik IV. a u Čeliću i na Oglavku se održao. brigade Posavsko-trebavski odred je ostao više od dva mjeseca jedina jedinica NOV i POJ na širokom području zapadnog dijela Majevice i južnog dijela Posavine.73 Poslije odlaska 18. 729. divizije da 17. dok je 21. hrvatska brigada i zaposjela prostoriju Božići-Jablanica-Lopare. korpusa od 29.brdske divizije koje su zaposjele obalu Drine u dužini od 70 km. Zbog izmjene situacije. 30. (Zbornik IV. da je neprijatelja uvijek iznenadio i nanosio mu znatne gubitke iako je brojno stanje ljudstva i naoružanja bilo malo. majevičku brigadu uputi na zatvaranje pravca Zvornik-Tuzla. 76 U toku druge polovine novembra Posavsko-trebavski odred je izveo 5 značajnih akcija. brigade od 18. Odred je stalno imao inicijativu u svojim rukama. 144 puške. XI 1944. Po noći je 75 76 Izvještaj Štaba 18. 128. Trebalo je proći između mnogih neprijateljskih uporišta i vratiti se cestom sa plijenom. dok. korpusa naredio je Štabu 38. On je ne samo uspješno zatvarao pravac Srnice-Tuzla. U novembru je u odredu bilo samo 170 boraca koji su bili naoružani jednim minobacačem. Pregled brojnog stanja 3. kako bi obezbijedile pomenutu komunikaciju za povlačenje dijela snaga Grupe armija »E« na sjever. Najveća je izvedena 17. hrvatska brigada je likvidirala neprijateljska uporišta u Brki. 2 protivtenkovske puške i 100 bombi. Štab 3. sa 6 puškomitraljeza. 578-582). str. nego je vršio aktivna djejstva na području Posavine i zapadnih ogranaka Majevice. Rahiću i Pukišu. knj. brigada ostala u Tuzli i Požarnici. novembra je napala neprijateljska uporišta u Čeliću. Početkom novembra 18. 30. knj.) 245 . str. XI 1944. Ratkoviću i na Oglavku. 20 automata. a njene položaje na zatvaranje pravca Brčko-Tuzla. Štab odreda je izabrao za objekat napada magazin i štale na imanju Danke Lazića u Ceriku.

a veći broj je ranjen. 22. jedan komandir čete i nekoliko četnika. Sedam dana poslije ove akcije.77 Odred nije bio okrenut samo Posavini. Neprijateljski napadi su odbijeni. Dok je jedna četa tovarila i gonila plijen. put su joj prepriječili četnici zaposjevši okolne kose. Dva četnika su ubijena. pa su počeli da se vraćaju. br. izvršen je napad na Špionički čentnički bataljon koji je imao 80-90 četnika. Iako je neprijatelj raspolagao znatno jačim snagama. gdje su se tog dana koncentrisali posavski četnici i ustaše. radosni zbog izvršenja tako teškog zadatka. Ubijeno je desetak neprijateljskih vojnika. Najprije su protjerali četnike iz Srnica i Donjih Hrgova. Ubijeno je 7 četnika. a u svanuče su se našli u Ceriku. a zatim jurišem rastjerali četnike. oni su ostali u odredu kao borci. Dvadeset petog novembra napao je neprijateljsko uporište u Srnicama. 246 . a za njom i ostali borci. Kod Srpske Špionice su se zatim slivale četničke kolone koje su imale namjeru da odatle izvrše odlučujući napad na kolonu. 3. novembra. nego je vršio akcije i u zapadnom dijelu Majevice. f. Pošto se znalo da nisu činili zločine. mada su borci raspolagali ograničenom količinom municije. Iz minobacača su ispalili jedinu minu koju su posjedovali. Od narodnih ne77 Arhiv VII. Kolona sa hranom i ranjenicima je stigla u Srebrenik. Kada se kolona približavala prvim kosama pred Špionicom. druga četa se uputila prema Bijeloj i Dubravama da spriječi intervenciju neprijatelja iz tih uporišta. Borci odreda su uzeli zaklone i mirno čekali da neprijatelj napadne. počeli su jurišati prema koloni koja se kretala cestom od Bijele prema Špionici. Tako je odred nastavio svoja ofanzivna dejstva prodorima prema neprijateljskim uporištima. 19. pa je 27 novembra napao četnike u Jasenici. Kada su četnici prišli položajima na stotinjak metara najedanput im je ponestalo hrabrosti. reg. odred ih je razbio. fond NOP k. a predali su se komandant bataljona.krenula kolona na čelu sa komandantom Perom Bosićem i Ilijom Kaurinovićem. Pero Bosić je naredio juriš i četnici nisu imali hrabrosti da dočekaju partizane. 408. Kada su ustaše primjetile da su znatno brojniji.

korpusa.prijatelja je konfiskovano 35 goveda koja su preko Komande područja upućena u Tuzlu. .borbena obuka i obuka u rukovanju naoružanjem. 2. novembra 1944. korpusa. U njegovom sastavu borili su se. Do povećanja je došlo uslijed mobilizacije novog ljudstva iz sela oko Srebrenika. Muslimani i Hrvati i pripadnici drugih naroda i narodnosti. Salih Mehikić. usavršavao svoju organizacijsku i formacijsku strukturu. kao i u ostalim jedinicama 3. Srbi.političko vaspitanje boraca i političko djelovanje na terenu. vaspitavao i vojnički izgrađivao borce i starješine. a četiri zarobljena. kojim je komandovao Dževad Kobić. Jasenice i Srnica i dolaskom Brčanskog bataljona. U novembru je odred i dalje jačao. . po naređenju Štaba 3. godine. U decembru 1944. Krajem decembra 1. Treći bataljon odreda postao je Brčanski bataljon u koji je.ko će neprijatelju nanijeti najviše udaraca. upućen jedan broj rukovodioca iz odreda pošto su dotadašnji članovi štaba bataljona: Dževad Kobić. došlo je do osjetnog porasta broja boraca Posavsko-trebavskog odreda.Prvi i Drugi. Od tadašnje dvije čete formirana su dva bataljona . pojačavao udarnu snagu i unapređivao borbene taktičke postupke. sprovedeno petnaestodnevno takmičenje po sljedećim propozicijama: . bataljon je brojao 118. kao politički radnici. po naređenju Štaba 3.vršenje diverzija.kulturno-prosvjetni rad. bata247 . . Povodom proslave Dana oktobarske revolucije u odredu je. decembra. a 29 decembra taj broj je povećan na 340. što je bio značajan doprinos ostvarivanja politike bratstva i jedinstva. . povećavao brojno stanje i vatrenu moć. Prvog decembra odred je imao 194 boraca. rame uz rame. Tridesetog novembra napadnute su ustaše u Obodnici i Gornjoj Dragunji kada su ubijena dvojica ustaša. u sastav Odreda. Adem Muminović i Cazim Bećirović ostali na terenu oko Brčkog. korpusa od 21. Takmičenje je počelo 21. oktobra a završeno je 6.

Halil Majstorović. intendant i Bahrija Izbetbegović. 1. 248 . Milan Kajganić. obavještajni oficir. četa: Đorđe Brkić. Kadro Ramić. rukovodilac SKOJ-a. obavještajni oficir. Ekrem Taslidžić. Mehmedalija Mulaćehajić. četa: Milan Kresoje. Almaz Bristrić. zamjenik komandanta. Ilija Kaurinović.ljon 122. četa: Đoko Pajić. ekonom Štaba. politički komesar (od februara 1945. komandir (kasnije Pero Stević). komandir. 2. a treći 100 boraca. politički komesar. četa: Ilija Milovanović. zamjenik komandanta. politički komesar. politički komesar (poslije Ilijinog ranjavanja za političkog komesara je došao Mitar Mitrović). Fadil Zečić. Zahid Zečić. Sada je proširen sektor dejstva odreda i na teren jugozapadno od Brčkog. bataljona). komandir (kasnije je postao komandant 1. Selena Stojčević. Cvijetin Vasić. politički komesar (kasnije Bego Bajraktarević) i Jovan Jeremić. Mitar Mitrović. komandant. Pavle Zarić. Alija Repčić. Petar Kaurinović. zamjenik komandira. pa je on kontrolisao sektor Srebrenik-Špionica-Maoča. komandant. četa: Rizo Herčinović. bataljona su činili: Pavle Mihaljčić. Štab 1. komandant. politički komesar i Ibrahim Pobrić. zamjenik komandira. Muharem Ibralić. U to vrijeme Štab odreda sačinjavali su: Pero Bosić. Mehmed Sarajlić) i Cvijetin Petrović. Štab 2. politički komesar (kasnije Muhidin Mutić) i Hamid Alić. bataljona). Boško Davidović (kasnije Jovica Jovičević). intendant i Vojko Savić. zamjenik političkog komesara. Ilija Milovanović). Savo Živković. zamjenik komandira. 3. komandir. zamjenik komandira. 1. zamjenik komandanta. 2. politički komesar. bataljona je imao sljedeći sastav: Nedo Pisarević. zamjenik komandira. komandir (od februara 1945. Cviko Bosić. zamjenik političkog komesara. zamjenik komesara (premješten kasnije za političkog komesara 3. rukovodilac SKOJ-a (kasnije Razija Mujkić). Stjepan Tešić.

3. Povodom godišnjice Drugog zasjedanja AVNOJ-a. 4) Rezolucije zemaljske konferencije SKOJ-a. koja je kasnije formirana. Štab Trećeg bataljona sačinjavali su: Alija Muslić. politički komesar. rukovodilac SKOJ-a. zamjenik komandanta. 249 . 3) Direktiva CK SKOJ-a za rad u vojsci. Prilikom formiranja bataljona u četama nisu postavljeni pomoćnici komesara četa. 5) O Savezu mlade generacije. četa: Began Slomić. 7) Nacionalno pitanje u svjetlosti NOB-e i još osam tema. Jovo Bradašević. Jedan od komesara čete bio je kasnije i Hasan Begić. komandir. Cviko Bosić. 2) Nova uloga mlade generacije i zadaci SKOJ-a. Fehim Klebić. Svi rukovodioci u štabovima bataljona i komandama četa bili su članovi KPJ. zamjenik komandira. Perica Kosik politički komesar (kasnije Hasan Delić) i Adem Gibić. vršili su komesari četa. Ibrahim Imamović. komandir. obavještajni oficir i Ferid Hasanbegović. Partijsko-politički rad odvijao se intenzivno u četama i bataljonima odreda. intendant. komandir (kasnije Bećir Delić). bio je Alija Mamela. Komandir čete. četa: Suljo Šećerbegović. Tako je na primjer. Obilježavani su značajni datumi iz narodnooslobodilačke borbe i istorije radničkog pokreta. odnosno sekretara ćelija KPJ u četama. četa: Zaim Zaimović. Muharem Ibralić. Milan Šljokić. politički komesar. Svakih deset dana pravio se novi plan političkog rada. politički komesar (kasnije Kadro Ramić). 1. a politički komesar Bego Bajraktarević. 2. 6) Omladina i narodna vlast. Njihovu dužnost partijskih rukovodilaca. komandant. bataljona u njemu djelovalo 15 članova KPJ. Prvog zasijedanja ZAVNOBiH-a i 28-godišnjice oktobarske revolucije u jedinicama je govoreno o značaju tih događaja. prilikom formiranja 2. Članovi SKOJ-a prorađivali su sljedeće teme: 1) SKOJ u surovoj školi rata. Kasnije su u nekim četama postavljeni pomoćnici komesara.

a u divljanju po gradiću još 78 Izvještaj kotarskog predstojnika Marka Ralice. Čitav jedan zaseok Donje Dubice (Trnjak) od 60 kuća ostao je bez ijednog živog stanovnika. kao ranije Gradačac. Sedmog januara 1945.78 Prvog decembra 1944. Garevca i Pruda i u okolini Brčkog. Ustaše koje su pobjegle iz oslobođenih krajeva Bosne i Hercegovine skupljaju se na području Odžaka.Borci su svakodnevno pratili razvoj vojno-političke situacije u našoj zemlji i na savezničkim frontovima. preveli ih preko Save i pobili. žena i djece. Naročita pažnja u političkom radu posvjećena je onim borcima koji su ranije bili u neprijateljskim formacijama i tamo stekli izvjesne navike koje nisu odgovarale borcima NOV i POJ. ustaše su ubile 39 Srba. skočivši u zaleđenu Savu. vršeći teške zločine. ustaše su u iznenadnom napadu zauzeli Modriču i pobili 69 lica. godine ustaše su upale u Novi Grad i Donju Dubicu i pobili veliki broj muškaraca. (Arhiv. * . U decembru 1944. Jovan Paležnica i Marko Jocić . 60. Često su partijsko-politički radnici sa terena išli sa jedinicama odreda u mnoga sela i tamo održavali sastanke sa aktivistima NOP-a. Velikoj župi Posavje. satnije 6. Pred pravoslavnom crkvom gdje su vjernici došli da obave božičnu molitvu. Ograđuju se zidanim bunkerima i napadaju na okolna mjesta. 2. Sedmog i osmog decembra 1944. godine na teritoriji Posavine i Trebave se. Političkim radnicima u odredu pomagali su članovi Okružnog komiteta KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu čije je sjedište takođe bilo u Srebreniku. ustaše iz 3. vojnopozadinske ustanove i odred kao borbena formacija. f 2-A. fond NDH. U Novom Gradu ubili su 72 čovjeka. koncentrišu jače snage ustaša i četnika. pored njemačkih jedinica. u Donjoj Dubici 180 ljudi.) 250 . Tada je ubijeno 535 lica.uspjeli su da se spasu. Samo tri čovjeka .Stanko Ristić. postao centar iz koga su prema teritoriji Posavine i Trebave djelovali partijsko-politički organi. i januara 1945. br. reg. k. bojne su pokupile 78 stanovnika iz Bosanskog Samca i Tišine. Srebrenik je u ovo vrijeme. VII.

korpusa i 37. f. Arhiv VII. Zbirka NOR-a. i 14. Garevac. ova četnička grupacija jačine od preko deset hiljada 79 80 Izvještaj OK KPJ od 10. decembra krenule na sjever. 178.79 Samo u Garevcu su ubili oko 60 ljudi. U Crkvini su ubili Milorada Stojanovića i Jelu Marković. Ni četnici u Posavini nisu u svojim zločinima zaoslajali iza svojih saveznika ustaša. među njima i katoličkog župnika. 42. (Arhiv IRP. br.i 30 građana. fond NDH. odakle su 8. upale su u Miloševac. jer je stanovništvo izbjeglo u Gradačac. ustaše predvođene Avdanom Hasićem i Skicom. Zauzevši Vlasenicu. Crkvinu i Slatinu gdje su pobili i zaklali mnogo ljudi i popalili i opljačkali kuće. 8 reg. i 2. Simku Tanacković. u Obudovcu Dimitrija Filipovića. godinu četnici su upali u hrvatska sela Domaljevac. I 1945. Riječane i Otež. br. Skugrić i Vranjak. U Orašju su ustaše na pazarni dan odveli sa pijace 28 Srba i pobili ih. a sa mnogih drugih odnijeli prozore i vrata. Na novu 1945. Pošto je glavnina jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni tada bila zauzeta borbama sa Nijemcima na sektoru Zvornik-Kozluk-Janja. U Bukviku. Pod pritiskom jedinica 13. k. U selu Pećnik četnici su 13 januara 1945. u jugoistočnu Bosnu. četničke jedinice koje su se koncentrisale u južnom dijelu zapadne Srbije povukle su se krajem novembra i početkom decembra 1944. 80 Ništa nije bilo bolje ponašanje četnika ni u selima sa srpskim stanovništvom. U kući Joze Dubravca nađeno je 46 ubijenih seljaka. 4923). Popalili su jednu trećinu zgrada. Cviju Dragačević. pobili mnoge ljude. Bazik. kat. 251 . Trideset prvog decembra 1944. M i k u Mikića i Peru Lukića. Donjem i Gornjem Žabaru i Vujičićima četnici su uzeli kao taoce rođake boraca NOV i POJ i prijetili im da će ih pobiti. Modriča je ostala pusta. gdje su opljačkali i ubijali nasumice. Sarajevo. januara 1945. to su prema četnicima bile orijentisane slabije snage koje su ih zadržavale odbranom preko Romanije i Javor-planine. u Bukviku Radojku Đurić. Pisare. divizije NOV.

pod čijom se operativnom komandom nalazio 3. korpusa od 21. Štab 3. decembra nadirala pravcem Međaš-Požarnica. korpus. decembra napale četnike u Šekovićima i nanijele desnoj četničkoj koloni teške gubitke. pa je i dobio veći rejon. To je bio jedan od prelomnih momenata u borbi za uništenje četničke grupacije koja je nadirala prema Tuzli.četnika. divizije na sektor Đurđevik-Kladanj. str. decembra na širu prostoriju Šekovića. 31. 83.83 Iskoristivši privremenu nadmoćnost. XII 1944. korpusa naredio je. čime su ozbiljno ugrozila bok snaga NOVJ koje su se u to vrijeme borile protiv Nijemaca u dolini Drine. divizije da jedinice pod njegovom komandom krenu usiljenim maršem preko Cikota na Šekoviće i napadnu četničku grupaciju. Oba odreda su morala da održavaju međusobnu vezu i da se po potrebi pomažu. 384-385. štabovima Tuzlanskog i Posavsko-trebavskog odreda. 21. Sa 8· Zbornik IV. dok. Zbog toga je Štab Južne operativne grupe. dok. 85. 358. (Zbornik IV. naredio Štabu tog korpusa da glavninu svojih jedinica skine sa fronta na Drini i uputi u susret četničkoj grupaciji. Istovremeno je 18. 252 . Tuzlanski odred je raspoređen na sektor Živinice-Đurđevik. brigada 38. 8 ' Pošto je došao do zaključka da četnička lijeva kolona ima namjeru da se prebaci na Ozren i odatle sadejstvuje desnoj koloni u napadu na Tuzlu. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da zauzme položaj u Puračiću i Lukavcu i da aktivno dejstvuje prema četnicima na Ozrenu. 91. On je u to vrijeme bio dva puta brojniji od Posavsko-trebavskog odreda. 83 Zapovijest Štaba 27. decembra Štabu 27. str. Štab 3. Tuzlanskom i Posavsko-trebavskom NOP odredu da se postave na prostoriju Živinice-Puračić i da odbiju napade ozrenskih i srbijanskih četnika u pravcu Tuzle. divizije od 23. str. knj. stigla je 19. birčanska brigada 27. a 17. brigada 38. 82 Naređenje Štaba 3. knj. 31. četnici su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića uporno nastojali da poprište borbe prenesu prema Tuzli. divizije krenula preko Paprače ka Borogovu. XII 1944. X I I 1944. 365-366).82 Šesnaesta muslimanska i 19. divizije su 22. knj. dok. 31. korpusa naredio je 20. Desna četnička kolona je 26. (Zbornik IV.).

knj. decembra slao depeše i naređenja Komandi sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa da Ozrenski četnički korpus dejstvuje dolinom Spreče prema Tuzli. str. 21. izuzev jedne čete 1. primjedba 101. bataljona Ilija Kaurinović su mitraljeskom vatrom sprečavali približavanje četnika mostu. Sutradan su jedinice Posavsko-trebavskog.njom su upornu borbu vodile jedinice 38. Borba je bila veoma teška. Četa je brojala 34 boraca i imala je osim ostalog oružja i 2 puškomitraljeza i jednu protivtenkovsku pušku koju je nosio Mehmed Čizmić iz Srebrenika. korpusa za decembar 1944. pa se odred. 31. a zarobili 4 četnika i oslobodili zarobljene borce odsječene čete. 31. dok. (Zbornik IV. U napadu su zajedno sa četnicima učestvovali i zelenokadrovci iz Gračanice. (Zbornik IV. 83 Dvadeset drugog decembra četnici sa Ozrena su jačim snagama iznenadno napali dva bataljona Posavsko-trebavskog odreda na položajima više Puračića. XII 1944. i 22. 101. ba84 85 Zapovijest Štaba 27. 19. korpusa na sektoru Kamenica-Paprača. Lijeva neprijateljska kolona je pokušavala da prodre ka Tuzli pravcem Stupari-Živinice. Sa njima su vodile borbu jedinice 27. knj. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. pomoćnik komesara bataljona i rukovodilac SKOJ-a. Izvod iz knjiga depeša Štab 3. bataljona sa kojom su se nalazili zamjenik komandanta. 417. Sve jedinice su uspjele prijeći. divizije na liniji Čaklovići-Požarnica. One su po pristizanju iz Srbije uvedene u borbu protiv četničke grupacije. te ponovo oslobodili Puračić. divizije 14. Komandant odreda Pero Bosić i komesar 2. a Trebavski četnički korpus pravcem Srnice-Srebrenik-Tuzla. Istog dana 9 boraca se probilo u sastav glavnine. 146. Jedan dio ove kolone zadržale su jedinice 23. 253 . morao povući na desnu obalu Spreče. i Tuzlanskog odreda izvele protivnapad na četnike i zelenokadrovce. a s druge strane i četnici da im presijeku odstupnici. divizije na liniji Jojše-Majdan-Noćajevići-Matijevići. 727). Ka mostu na rijeci Spreči jurili su borci odreda. dok.84 Draža Mihailović je 18. Ubili su 5. 20. divizije od 26. među kojima i ranjenog komandira 2 čete i zamjenika komandanta 2. str. sa ciljem da im iz pozadine nanesu udar.

br. među kojima i jedan komandir čete. koji su krenuli prema Tuzli. 1/1-14. 31. veliki broj aktivista NOP-a je izašao sa borcima na položaj naoružan sjekirama. koji je branila 1. Žene su same nosile Arhiv VII. 1627. 9 je ranjeno i 9 zarobljeno. f. IRP. U teškim borbama vođenim između 24. krajiškom brigadom 17. i Bijele. jedinice 27. 4919). vidizije da bi obavještajni podaci. Čim je Štab Posavsko-trebavskog odreda saznao za upad četnika u Srebrenik. str. fond NOP-a k. i 23. a zatim zaposjeo prostoriju Brnjik-Vražići-Ratkovići-Novi Mačkovac i povezao se sa 2. korpusa od 29.87 Kada su četnici napali Gornji Srebrenik. 87 254 . U Podorašju su čuli da su četnici odstupili. četa 1. 88 Zapovijest Štaba 3. i 29. U borbama koje su od 1. a 520 ih je zarobljeno. 649 pušaka. 94 puškomitraljeza. 10. Srnica. Porebrica. korpusa je odlučio da se Tuzla koja je bila središte slobodne teritorije u istočnoj Bosni odsudno brani. 38. decembra vođene sa četnicima Draže Mihailovića u istočnoj Bosni. Sarajevo. Brčanski bataljon je izvršio napad na četnike u Jasenici i na ustaše u Zoviku. divizije su porazile četničku grupaciju. (Zbornik IV. dok je omladinski rukovodilac odreda Selena Stojčevič uspjela da pobjegne iz četničkih ruku. XII 1944. koji su stizali od aktivista •. U toj borbi 4 borca su poginula. Štab bataljona je po direktivi Oblasnog komiteta KPJ povezao partijsku organizaciju iz Brčkog sa štabovima brigada 17. odmah je uputio jedinice usiljenim maršem iz Puračića ka Srebreniku. kosama i toljagama. Pošto je učestvovao u odbrani Srebrenika. kat.). a kada su stigli u Srebrenik.· NOP-a iz Brčkog. br. što prije dospijevali do operativnih jedinica (Arhiv. Zbirka NOR-a. decembra na položajima oko Tuzle. bataljona sa komandirom Milanom Kresojem i Brčanski partizanski bataljon sa komandantom Dževadom Kobićem i komesarom Salihom Mehikićem. do 29.500 četnika. 3 radio-stanice i mnogo druge opreme. napali Srebrenik.taljona Halila Majstorovića i zamjenika političkog komesara bataljona Milana Kajganića. ubijeno je i ranjeno 4. nastalo je slavlje naroda i vojske. knj. Svi građani Tuzle bili su spremni na to. 125. 604. reg. 88 Štab 3. divizije.86 Nekoliko dana nakon toga stigla je do Štaba odreda vijest da su četnici Trebavskog korpusa iz Žabara. dok. vilama. spreman da se do posljednjeg bori i spriječi ulazak četnika u njihovo mjesto. Zaplijenjeno je 15 minobacača.

Sarajevo. Tada je mobilisano 43 ljudi za operativne. Tako je na primjer. u oktobru 1944. 4871. a odazvalo se svega 247 obveznika od kojih je 114 lica bilo sposobno za vojnu službu. dotadašnji načelnik štaba 18. u prvoj polovini decembra 1944. pa se mnogi obveznici nisu mogli odazvati. a ujedno je zadat težak udarac unutrašnjim i vanjskim reakcionarnim snagama.89 RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA I POLITIČKI RAD NA TERENU Poslije drugog oslobođenja Tuzle. U drugoj polovini decembra mobilisano je svega 75 vojnih obveznika. godine. Kapetan Ibro Dogladović je postao zamjenik komandanta. i ujedno vršio funkciju mobilizacijskog oficira. zbirka NOR-a. godine sedamdeset tri. komande 89 Arhiv IRP. a za političkog komesara Boško Milutinovic Đedo. obavještajni oficir Jovo Zarić. hrvatske brigade. a ostali u partizanske straže. Saobraćajni oficir bio je Ahmet Lončarević. U narodu je porastao ugled boraca NOVJ. dok je mjesto referenta saniteta ostalo upražnjeno. a u prvoj polovini januara 1945. nego neprijateljske jedinice. Veliki broj nesposobnih za vojnu službu govori da su se sposobni sa te teritorije već nalazili u jedinicama NOV i POJ ili u neprijateljskim jedinicama. 255 .hranu borcima na položaj. U početku je bilo grešaka i promašaja zbog neiskustva. br. a omladina je vodila svu brigu o ranjenicima. poslato 782 poziva. Pobjedom nad četnicima hiljade ljudi su pošteđeni od četničkog terora. partijsko-politički radnik na području Odžaka i Vučjaka. docnije major Nikola Simić. Za komandanta je postavljen kapetan. Mobilizaciji ljudstva za operativne i pozadinske jedinice prišlo se u drugoj polovini novembra 1944. kat. a intendanti Đorđe Čajić i Miloš Nikolić. ponovo je uspostavljena Komanda Posavsko-trebavskog područja. a 41 za pozadinske jedinice. Pozivi su bili upućeni i licima sa teritorije koju nisu kontrolisale jedinice NOV i POJ. Najveći broj mobilisanog ljudstva raspoređen je u Posavskotrebavski odred.

Posavsko-trebavski i Tuzlanski NOP odredi su svojim akcijama pomogli da se taj zadatak izvrši. 30. zatim ranjenika u bolesnika kojih je bilo mnogo u tuzlanskim bolnicama. korpusa u Tuzli.mjesta. januara 1945. 256 . osobito za ishranu jedinica i ustanova u Tuzli. Komandu područja i opunomoćstvo OZNE. a Džemal Ibrahimović mobilizacijski oficir. Za to vrijeme na dužnosti komandanta mjesta su bili: Vehid Begić. Komanda Posavsko-trebavskog područja i Komanda mjesta Srebrenik su imale dosta uspjeha u prikupljanju hrane i stoke koja je upućivana Komandi vojne oblasti 3. a služila za ishranu boraca i ranjenika koji su se nalazili u Tuzli i za narod Sekovića. upućeno 107 vojnih obveznika. godine ponovo formirana Komanda mjesta koja je neprekidno funkcionisala do 15. dok. U novembru 1944. 121. do 15. u komandi Posavsko-trebavskog područja radilo je 5 oficira i 2 borca. jer su najplodnija područja istočne Bosne . Malić Ibrišević i Safet Pašić. Tada. a partizanska straža imala je 14 boraca sa komandirom i političkim komesarom straže. nije bilo drugih izvora za nabavku hrane. str. u novembru i decembru 1944. pro* Zbornik IV. Zbog toga je pred komande tuzlanskog i posavsko-trebavskog područja kao primaran zadatak postavljeno pitanje prikupljanja hrane i stoke.90 U Srebreniku je u septembru 1944. decembra 1944. Ibrahimović Mustafa intendant. Midhat Muradbegović. koji je dočekivao zimu bez krova nad glavom i najneophodnijih namirnica. po uputstvu Oblasnog komiteta KPJ. 694. a iz Srbije još nisu počeli stizati transporti hrane. U Posavsko-trebavski odred je od 1. godine. knj. Mehmedalija Mujedinović je bio politički komesar Komande mjesta. Okružni komitet KPJ je zajedno sa komandom posavsko-trebavskog područja i Štabom Posavsko-trebavskog odreda organizovao. Okolina Tuzle je bila siromašna u hrani i stoci.bile pod kontrolom vrlo jakih neprijateljskih snaga. maja 1945. a potrebe su bile velike.Posavina i Semberija .

o razvoju organa narodne vlasti i javne uprave. Milika Ivanković. 91 Polovinom decembra 1944. Zorka Kosik. Ahmet Pačuković. a u selima su održane konferencije i priredbe da bi se obilježila proslava oktobarske revolucije. XI 1944. (Arhiv VII. Shodno odluci Predsjedništva ZAVNOBiH-a od 3. Trivo Gunjević. Jovo Stanković. Noću 7. Pavo Pajić. IRP.Muslimanki govorili: Nikola Cvijetić u ime Komunističke partije Jugoslavije. 10/689-690). novembra u Srebreniku. Osman Kurbašić. Savo Maksimović. Tošo Pavlović. Bajro Ibrahimović. Mitar Tadić i Ešref Gradaščević. Husein Kondžić. Cvijetin Stojanović. uz prisustvo oko 600 stanovnika. Inicijativni okružni N 0 0 za Trebavu i Posavinu dostavio je Oblasnom N 0 0 za istočnu Bosnu spisak kandidata za izvršni odbor i plenum Okružnog N 0 0 . Šćepo Radić. za referenta za privredu Mile Glavaš. za sekretara Edhem Čamo. Maksim Danilović. 257 . 9. 1944. Za plenum Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu. novembra na svim okolnim brdima zapaljene su vatre. na kojem su. Ivo Čurčić. Sarajevo. Istog dana je održana i priredba sa kulturno-umjetničkim programima na kojoj je kulturno-umjetnička grupa Komande Posavsko-trebavskog područja izvela skeč S novi na temu oktobarske revolucije. Mikrofilm. Pero Bosić. za zdravstvo dr Huso Kapetanović. Kulturno-umjetnička grupa Posavsko-trebavskog odreda takođe je učestvovala u izvođenju programa. upravne poslove Ferdo Halajkijevič i bez funkcije Đorđe Mikičić. Centralna proslava je održana 7. izvršni odbori okružnih narodnooslobodilačkih odbora trebalo je da razviju 9 odsjeka. odnosno za Okružnu skupštinu predviđeni su: Bećir Hadžiibrahimbegović. Edhem Čamo u ime organa narodne vlasti i Pero Bosić u ime NOV i POJ. za prosvjetu David Davidović. Marko Pejić.slavu dvadesetsedmogodišnjice oktobarske revolucije u svim selima srebreničke opštine. a kasnije i Ljubica 91 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 8. među kojima je bilo dosta žena . Stanovnici su u velikom broju prisustvovali proslavi i pokazali interes za ono što se o tom događaju govorilo. Za te dužnosti bili su predloženi: za predsjednika Mustafa Rustanbegović. gdje je i održan veliki narodni zbor. Ahmet Ćatić.

Savjetovanje je razmatralo političku situaciju uopste. Kasim Đanariović. Po drugoj tački dnevnog reda 19 delegata je učestvovalo u diskusiji a postavljeno je 22 pitanja. U Lukavcu je 29. Posavsko-trebavskog NOP odreda i K o m a n d e Posavsko-trebavskog vojnog područja. gdje je djelovao Opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Avdom Sofićem i sekretarom Ibrahimom Fejzićem. Nikola Stanić. Nekoliko kandidata nalazilo se na neoslobođenoj teritoriji. Predviđeno je da se izbori za Okružni N 0 0 izvrše čim jedinice NOV i POJ oslobode Posavinu i Trebavu.Miljuš. koji su se tada formirali.92 Predviđeni kandidati za odbornike Okružnog N 0 0 nalazili su se uglavnom uz aktiv Okružnog komiteta KPJ u Srebreniku. Najviše pitanja postavljeno je iz oblasti partijskog organizovanja. Safeta Halilović i Jovica Jovičević. . U diskusiji je uzelo učešće 15 delegata. Savjetovanju su prisustvovali takođe sekretar Cvijetin Mijatović i Lepa Perović. nastali poslije iskrcavanja engleskih trupa i potiskivanja narodnooslobodilačkog pokreta. Mikrofilm. sekretar Okružnog komiteta. Najveću pažnju su izazvali događaji u Grčkoj. Sarajevo. a učesnici su postavili 43 konkretna pitanja. Šesnaest predloženih kandidata bili su članovi KPJ. i posebno njen odraz na teritoriji Posavine i Trebave kao i rad partijskih organizacija. novembra 1944. i u vezi sa amnestijom pripadnika kvislinških formacija. koja je tada bila aktuelna. organizacioni sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. godine održano okružno partijsko savjetovanje na kojem je prisustvovalo 77 članova KPJ sa terena Posavine i Trebave. Najveći interes delegati su ispoljili za spoljnopolitička pitanja (22 pitanja). Navodimo nekoliko takvih pitanja da bi osvjetlili organizacione probleme sa kojima su se suočavale mlade partijske organizacije na terenu.Može li jedna partijska organizacija obuhvatiti komuniste iz više sela? 92 Arhiv VII. Mnoga pitanja bila su u vezi sa organizacijom narodnooslobodilačkih odbora i odbora Narodnog fronta. 258 . IRP. Referat o vojno-političkoj situaciji podnio je Nikola Cvijetić. rolna 11/601.

Kako međusobno povezivati antifašističke organizacije? .Mogu li sveštenici postati članovi KPJ? . održanom 5.93 93 Arhiv IRP.Kako pomoći jedinicama NOV i POJ u selima gdje ne postoji partijska organizacija i narodna vlast? . kat.Kako će članovi KPJ najbolje pomoći organima narodne vlasti? .. i osposobiti ga za izvršenje tih zadataka? .Kako politički obuhvatiti omladinu.Šta može poslužiti kao kriterij za primanje u članstvo KPJ? . u Ćeliću. 5446 str. Sarajevo.Kakav je raspored rada u partijskoj organizaciji? . br.Može li tek oformljena partijska organizacija primati nove članove? .Da li je rad u N 0 0 sektor rada partijske organizacije? . Komunisti Trebave i Posavine su razjasnili mnoga pitanja i izgradili političke stavove za njihovo rješavanje. raspravljali o sličnim pitanjima i preuzeli obaveze za njihovo rješavanje. februara 1945.Kako obilnije pomoći narodu Birača i Romanije? . Zbirka NOR. kako izvršiti izbor tog kadra. osobito omladinke iz sela? Na savjetovanju je izvršena temeljna analiza vojno-političke situacije i određeni zadaci u svjetlu skorog oslobođenja Posavine i Trebave. I Majevički komunisti su na svom savjetovanju. 259 . 7-9. Tada je prvi put govoreno o obnovi zemlje poslije oslobođenja.Kako proširiti i učvrstiti partijske organizacije na terenu i u odredu? .Kako će komunisti rješavati velike zadatke na obnovi zemlje.

IV Dio UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE .

KOMANDOM DIVIZIJE divizije POSAVINE I TREBAVE KOMANDOM 25. OSLOBOĐENJE KONAČNO . I NA TREBAVI POČETKOM 2. 4. VOJNO-POUTIČKA SITUACIJA U POSAVINI GODINE 23. 3.1. BORBE ZA POD POD 1945.

Čelić-Brčko i Brčko-Gračanica obezbijedio je nizom manjih uporišta. str. Zdrug je imao 1. Najveći koljači te bojne bili su ustaše iz 3. imala veliki operativno-strategijski značaj za neprijatelja zbog toga se on na toj teritoriji žilavo branio. pod komandom Rajkovčića. 516. Na desnoj obali Save i u donjem toku Bosne držao je jake snage u Bijeljini. na čelu sa komandantom. 4. knjiga 2. Bosanskom Šamcu. 1 U decembru 1944. Brčkom. Treća je postala Četrnaesta. ustaška bojna. bojne bio je poznati krvolok ih Kladnja . bojnu u rejonu Županja-Babina Greda. Derventi i Doboju. Ta mjesta je pretvorio u veoma jaka uporišta. Osma ustaška bojna će u martu 1945. a komunikacije Bijeljina-Brčko. 3. satnije. godine. čije se sjedište nalazilo u Gračanici. i 6. gorski zdrug.25. Komandant 6. ustaški zdrug sa sjedištem u Brčkom. Druga ustaška bojna je ranije nosila naziv 36. bojnu na sektoru Bosanski Šamac-Odžak-Modriča-Orašje. GODINE Istočna Bosna je od novembra 1944 do aprila 1945. na području Gračanice. Gračanici. bojnikom Petrom Dujićem. a Četvrta . bojna. Po1 2 Oslobodilački rat. a 8. Ustaške jedinice su reorganizovane u 12.VOJNO -POLITIČKA SITUACIJA U POSAVINI I NA TREBAVI POČETKOM 1945. bojnu u Brčkom. zbog povlačenja dijelova grupe armije »E« i obezbjeđenja desnog boka njemačke grupacije u Sremu. izvršiti stašan masakr u Orašju.Avdan Hasić. godine izvršena je reorganizacija i objedinjavanje ustaških.2 Zelenokadrovske i domobranske jedinice objedinjene su u 3. 263 . domobranskih i zelenokadrovskih jedinica pod jednu komandu.

povukle su se preko Spreče na jug. pionirskim bataljonom u sastav 12. a 4. 31. jedno vrijeme. koje su pred povlačenje iz Srbije na osnovu sporazuma između Milana Nedića i Draže Mihailovića došle u sastav četnika. Njih je gonila 17. U Brčkom je stacioniran Štab 2. 5. U svom povlačenju iz Grčke.3 Oba zdruga ušla su zajedno sa 2. bojna u rejonu Miričine. 264 . 32. bojne 3. knj. bio pukovnik Slavko Cesarić. novembra 1944.slije ubistva Nešeta Topčića. 4 Zbornik IV. a u okolnim selima ostale jedinice. bataljonom. knj. puka sa 1. primjedba 6-33. iz doline Krivaje. str. u Brčko je stigao 13. bojna oko Ćelića. puka. bojna je bila u rejonu Puračić-Lukavac. pa su se tamo našle: grupa korpusa Gorske garde. Nevidjevši drugog izlaza došli su na sektor Maglaj-Zavidovići. (Zbornik IV. 2. četničke snage iz Srbije su se razdijelile na dva dijela. U gradu se. 10. 4 Ovi zvučni nazivi ne odgovaraju jačini i brojnom stanju tih jedinica. Rasinsko-toplička grupa korpusa. za komandanta zdruga je došao potpukovnik Anđelko Švab. u rejon Brčkog su stigli dijelovi bijelogardejskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). Valjevski. hrvatske divizije u kojoj je. SS Princ Eugen divizije. str. gdje su ih Nijemci prihvatili i odvezli u Sloveniju. u stvari jedinice Nedićeve Srpske državne straže (SDS). Južnomoravska grupa korpusa. puk i pionirski bataljon 7. Mlavsko-smederevska grupa korpusa. i 3. Ostaci 1. dok. u periodu od 13. 826). do 19. na čelu štaba u Brčkom. i 9. Još ranije. nalazio i operativni dio Štaba divizije. koji je početkom 1943. Korpus je popunjavan zarobljenim pripadnicima Sovjetske armije koji su se javili dobrovoljno ili su bili prisiljeni da stupe u službu okupatora. u januaru 1945. majevička brigada i nanijela im teške gubitke. i 7. Četnički korpusi su zapravo bili taktičke jedi3 Ostaci 1. dok. gorskog zdruga nalazili su se na sektoru Zvornik-Bijeljina. 8. u Čeliću Štab 1. 110-118. Drugi dio četnika iz Srbije. bojna oko Gračanice. godine. 2. bojna u Gradačcu. Poslije poraza u borbama za Tuzlu. 6. 161. godine formiran u Srbiji od ruskih emigranata koji su izbjegli iz svoje zemlje poslije pobjede oktobarske revolucije. Timočki. 3. krenuo je preko Ozrena na Trebavu. Avalski korpus i još neke jedinice. divizije Srpskog udarnog korpusa. 20. br.

da su Muslimani dio srpskog naroda i da treba da stave kokarde. pored jedinica četničkog Trebavskog i Majevičkog korpusa. kojim su se povlačile njemačke jedinice iz doline Neretve i Bosne. pa je kasnije.nice. Odatle se ubrzo premjestio prvo u Tarevce. Govorio je da su Englezi otkazali pomoć partizanima i da sada pomažu jedino četnike. zajedno sa Đurišićevim četnicima. gdje je ostao do svog povlačenja iz istočne Bosne. Držali su zborove i konferencije po selima i varošicama nastojeći da stanovništvo pridobiju za svoju politiku. i time popunile praznine u njemačkom i ustaškodomobranskom borbenom rasporedu. a brigada 80-200. a za njenog izvršioca imenovao je pukovnika Dragutina Keserovića. preko Ozrena stigao na Trebavu. da su partizani razbijeni kod Tuzle. godine na području Brčkog. ali u tome nisu imali uspjeha. pokrenuo se i drugi dio četničke Vrhovne komande. Njima su se početkom januara pridružile. U Posavini i Trebavi Draža Mihailović i njegov Nacionalni komitet nastojali su da pridobiju srpsko. 20. januara 1945. četničke jedinice iz Srbije pod komandom Draže Mihailovića koje su održavale front od Gračanice preko Gradačca do Brčkog. pa onda u Vranjak i Koprivnu. govorio o potrebi stvaranja »bratske kraljevine«. muslimansko i hrvatsko stanovništvo. Posavine i Trebave našle jake njemačke i ustaško-domobranske snage koje su povezivale neprijateljski front na Drini i u Sremu sa njegovim frontom u donjem toku rijeke Bosne i na putu Doboj-Brod. jer im brojno stanje nije prelazilo 500-1000 ljudi. srpske 265 . Operativni dio četničke vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem i nekim članovima ravnogorskog četničkog Nacionalnog komiteta stigao je u Kožuhe 6. Dolaskom četničke grupe Pavla Đurišića iz Crne Gore. Tako su se početkom 1945. Draža je izdao posebnu naredbu o mobilizaciji stanovništva na Trebavi i u Posavini. Drugi dio četničke Vrhovne komande bio je na sektoru Olovo-Čevljanovići.partizana«. Da bi pojačao brojno stanje svojih oslabljenih jedinica. a za borce 23. o tome da Muslimani i Hrvati treba da stupe u »Nacionalni front protiv najljućeg neprijatelja . Sam Draža Mihailović je držao zborove u Gradačcu i Modriči. januara.

zamjenik komandanta četničkog bataljona. »nacionalni front borbe protiv partizana«. Shodno odlukama četničkog kongresa u selu Ba (od januara 1944) na Trebavi i Posavini su formirani lokalni nacionalni komiteti i odbori ravnogorske omladine. a drugi nastojali da se zadrže oko svojih kuća i sačekaju dan oslobođenja. Posavcima i Trebavcima nisu mogli promaći. Neki su prelazili na stranu jedinica NOV i POJ. Prilikom jednog napada jedinica Posavsko-trevavskog odreda na četnike u Krečanama. O stanju domaćih četnika rječito govori slijedeći primjer. pljačkaju ih četnici koji su došli 5 Po dolasku na Trebavu. dopirale su vijesti o pobjedama NOV i POJ. Napadaju ih ustaše. i pored četničkih straža. Oni su izjavili da se nalaze u teškoj situaciji. Sa Dražom su stigli na Trebavu Mustafa Mulatić. zatim komandanti zelenog kadra koji su sa četnicima vojnički sarađivali u borbama protiv jedinica NOV i POJ. kako je sam govorio. potpredsjednik četničkog Nacionalnog komiteta i predratni poslanik za gračanički srez. komandant četničkog Muslimanskog korpusa koji je imao svega5 dva vojnika. od januara do marta 1945. Dražini kontakti sa ustašama i Nijemcima. i u borbama oko komunikacije Brčko-Gračanica. Znali su to i mnogi četnici. Draža je tako stvorio. Tražio je od građana Gradačca i okoline da mu daju zajam od 100 miliona kuna. narod je ubrzo uvidio da je Draža okupatorov sluga. četnici su putem pisma.divizije da nisu Srbi. nego Bugari i Rumuni. Jedan od pregovarača je bio Jovan Novaković. Do svih sela u Posavini i na Trebavi. Međutim. Draža je izdao naredbu o formiranju slovenačkog. kojeg su poslali po jednom seljaku. zamolili da se prekine paljba i da partizani prime njihov prijedlog. hrvatskog i muslimanskog četničkog korpusa. Četnici su naročito bili zainteresovani da za svoju politiku pridobiju Muslimane. dotur municije iz njemačkih magazina iz Brčkog i Doboja. te beg Muhamed Preljubović iz Bijeljine. Zelenokadrovci su zajedno sa četnicima držali garnizone u Gradačcu i Modriči i učestvovali u napadu na Srebrenik koncem 1944. Bližio se čas konačnog oslobođenja zemlje. 266 .

novembra donijelo odluku o opštoj amnestiji lica koja su u četničkim jedinicama učestvovala ili pomagala. Takva lica trebalo je da se prijave do 15. jer su vojnici dolazili do saznanja da uskoro predstoji potpuni krah njemačkog 3. Sarajevo. 394-398. U njen sastav ušli su 14. Sarajevo. Predsjedništvo AVNOJ-a je 21. maršala Tita. kosi ih i tifus. 199-200. rolne 11/101 i 12/62. U Štabu 2. 11. kako bi stigao do četnika. Na prijedlog predsjednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije. I i 9.prelazak u partizane i borba protiv ustaša i četnika. DIVIZIJE NOVJ Naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ. Odgovoreno im je da je jedini način da se izvuku iz teškoća . Čekali su priliku da napuste kvislinške formacije i ona im se uskoro pružila. IRP. kako bi stigli do onih na koje se odnose. 1. Mnogi vojnici su bili mobilisani ili na drugi način prisiljeni da stupe u kvislinške formacije. Tekst odluke AVNOJ-a je odštampan u Tuzli i upućen na teren. I. 484 i 619-620). Nije se odnosila samo na lica koja su počinila ratne zločine. I. Leci sa ovim tekstovima upućeni su na teritoriju koju je kontrolisao neprijatelj.6 U svim ovim kolabracionističkim formacijama vladao je strah od neizvjesnosti. Arhiv VII. načelnik štaba. i stave na raspolaganje jedinicama NOV i POJ ili narodnooslobodilačkim odborima. Amnestija je data bez obzira na to da li je krivični postupak pokrenut ili je presuda izrečena ili potvrđena. ili učestvovala u jedinicama hrvatskog i slovenačkog domobranstva. II 1945. komandant. Oni su živjeli u strahu od zločinaca kojih je bilo u svakoj jedinici i od njemačkih starješina i vojnika sa kojima su zajedno išli u akcije i bili im podređeni. 25. formirana je 2. I 1945. Mikrofilm. politički komesar i Ljubo Vučkovič. I. Uz njega je dostavljen i proglas Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora.7 POD KOMANDOM 23. januara 1945. 267 . Molili su partizane da ih ne napadaju. Blažo Lompar. 29. 197. str. (Arhiv VII. korpus (23. Mikrofilm IRP. 6 7 8 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 10. rolna 12. 357-358. armija NOVJ8 od dotadašnje Južne operativne grupe NOVJ. 25. U štab Posavsko-trebavskog odreda stiglo je 600 takvih primjeraka. domobrana i zelenokadrovaca.iz Srbije. armije bili su Koča Popović. Rajha i njegovih saveznika.

i 9. Vojo Popović. 17. gorskog zdruga sa 4. str. divizije da dvije brigade postavi na liniju Smoluća-Puračić-Milino Selo. 27. armije bio je da proširi postojeću slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni. a sa jednom brigadom da napadne neprijatelja u Gračanici. armije je odredio zone djejstva potčinjenih divizija. januara 1945. str. srpska divizija da zatvori pravce ka Tuzli koji izvode iz rejona Gradačca. brigadu na sektor Srebrenik-Špionica. Zadatak 2. a politički komesar Đuro Lončarević) je 6. istočnobosanska divizija je ostala u opštoj rezervi u rejonu Tuzle. politički komesar. Štab 14. novoformirani Štab 2. 23. Doboja i Ozrena. 75-76) i zapovijest Štaba 14. korpusa od 3. da presiječe neprijateljske komunikacija u dolini Drine. 32. Korpusa od 6. slavonska divizija postavljena na prostoriju Janja-Zabrđe-Koraj i orijentisana prema Bijeljini. istočnobosanskoj diviziji postavljen je zadatak da likvidira neprijateljsko uporište u Čeliću i zatvori pravac Brčko-Tuzla. te dijelovima 3. ustaškom bojnom. 25. bojne bosanskih planinaca. a potom da težište operacija prenese u dolinu Bosne. divizije 11 je 9. knj. divizije) i 17. i 28. a 38. izdatom 5. istočnobosanska divizija je imala zadatak da dejstvuje na neprijatelja na komunikaciji Han-Pijesak-Vlasenica. Štab 23. korpusa (čiji je komandant bio Radivoje Jovanović Bradonja. januara napadala Gračanicu. 5. I 1945. dok 25. gdje se već nalazila jedna brigada 45. 138-141. 32. pomoćnik političkog komesara i Novak Knežević. 9 Zbornik IV. divizije su sačinjavali: Miladin Ivanović. knj. str. januara pomjerio svoju 9. 33. komandant. isto (dok. divizije. divizija. Vitomir Lazarevič Rutoš.)10 Videći da početni raspored jedinica ne pruža najbolje mogućnosti za aktivna dejstva. srpska divizija je dobila zadatak da krene iz Tuzle i napadne neprijateljake jedinice u Vlasenici. Njena 14. januara 1945.i 45. Izvještaj Štaba 14. naredio Štabu 23. brigada je od 6 do 8. dok 5. korpus i jedinice pod njegovom komandom na teritoriji istočne Bosne.9 Shodno toj zapovijesti. (U Gračanici se i tada nalazilo zapovjedništvo 3. ali je nije mogla zauzeti zbog jakog otpora neprijatelja. načelnik štaba. (Zbornik IV. Tako je 28. 168). 11 Štab 23. a pod njenu komandu stavljen je 3. Prvom zapoviješću. I 1945. 10 268 . godine.

Tako je.12 Drugi i Četvrti bataljon brigade i 2. Beograd. Drugi bataljon 9. 1. koji su u to vrijeme zajedno djejstvovali sa jedinicama 9. brigade je krenuo prema Donjem Srebreniku. a ranjeni su Nedo Pisarević i Zijah Bičić. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 118 boraca. i 18. Prvi bataljon 9. 269 . Ivan Džina Gligorijević: Deveta srpska brigada. izvršile napad i ovladale Bijelom i Cerikom. brigade uputio je 9. na primjer. Prvi i drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda. brigade oko 900 boraca. Uspio je da iz sela Skakave potisne 2. 253-255. brojao je svega 340 boraca. brigade brojao oko 900 boraca. bataljon 9. Brojno stanje 9. 80 ranjenih i 10 zarobljenih. a Četvrti prema Špionici. bataljona. brigade. 2. bataljonom. bataljonom Posavsko-trebavskog odreda napadne to neprijateljsko uporište. a Posavsko-trebavski odred sa 3. četu 2. sa zadatkom da sa 1. kako bi olakšali situaciju snaga 1. januara prema Srnicama. brigade i 1. Sve jedinice su ponovo. armije je svojim zapovjestima od 14.13 U vezi sa nepovoljnim razvojem situacije na sremskom frontu. Dvanaestog januara neprijatelj je izvršio novi protivnapad jačim snagama.148 ljudi. bili su neuporedivo slabiji od bataljona 9. Treći prema selu Straži. Štab 9. 12 13 Tom prilikom poginuo je vodnik Đulaga Delić iz Čehaja. Svoj Prvi bataljon Štab 9. a 14. bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. brigadu je postavio na prostoriju Donja Orahovica-Huskići-Miričina-Kruševica. bataljon Posavsko-trebavskog odreda ovladali su selima Bijela i Hrgovi. po dubokom snijegu. bataljona 9. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ovladali raskrsnicom puteva u selu Srnice i odbili protivnapade četnika iz pravca sela Lukavac. brigade. Štab 2. a 2. Vojnoizdavački zavod JNA. ali su protivnapadom ustaša i četnika potisnuti iz Bijele. 1971.dajući joj zadatak da uništi četnike na prostoriji Donji Hrgovi-Srnice-Bijela. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 122 borca. koji se nalazio na sektoru Maoče. bataljon 9. brigade iznosilo je 4. bataljona iz rezerve i ostalih četa 2. brigade je odmah intervenisao uvođenjem u borbu 3. a 1. pa su ustaše protjerane uz gubitke od oko 30 mrtvih. str. armije u Sremu. Štab 23. januara naredio da sve jedinice preduzmu ofanzivna djejstva. brigade.

bataljon Posavskotrebavskog odreda. i 2.) Posavsko-trebavskog odreda uputio prema Gradačcu. knj. ušla prva u grad i oko pola noći ga zauzela. Na čelu svih grupa određene su starješine iz komandi četa i štabova bataljona. napadala je Gradačac cestom preko Humaka. Rezerva se nalazila u Kerepu. a desna napadna kolona (2. časova. brigade). Kerep i okolna sela zaposjeli su četnici Avalskog i Trebavskog korpusa. str. 32. na čelu sa majorom Nikolom Kalabićem. i 3. dok. 10 ranjenih i 12 nestalih. U to vrijeme Štab 9.15 brigadna artiljerija i l . i 4. Napad je trebalo početi 16. korpusa od 16. Jedinice brigade i odreda su imale zadatak da se održe na dostignutoj liniji i da vrše izviđanje u pravcu Modriče. i 2. Neprijatelj je bio razbijen. Srnice. srpska brigada. Gubici 9. 14 15 Izvještaj Štaba 14. bataljon 9. srpske brigade su sačinjavali: Jovan Kecman Ceda komandant.divizije je odlučio da napadne neprijateljske jedinice koje su se utvrdile u Gradačcu. Lijeva napadna kolona koju su sačinjavali 1. u čijoj se prethodnici nalazio Posavsko-trebavski odred. Lijeva napadna kolona. I 1945. odgođen je za 2-3 sata. U vezi s tim on je 9. ali zbog zakašnjenja desne napadne kolone. razbila je Kalabićeve četnike (Kalabić je tada jedva umakao) i podržana jakom artiljerijskom vatrom. brigade. 81. Održani su partijski i skojevski sastanci i četne konferencije. bataljon 9. pa su se utvrdili čekajući pomoć od Nijemaca. januara u 18. Tošić Nedeljko politički komesar.14 Gradačac. brigadu i dva bataljona (1. (Zbornik IV. brigade i Posavsko-trebavskog odreda iznosili su 5 mrtvih. Luka Leković pomoćnik političkog komesara i Jovan Labus načelnik štaba. 270 .). napadala je iz pravca Donje Mionice. Razbježali su se na sve strane. Bosanskog Šamca i Gračanice. ali je u Kuli ostalo 50-60 četnika koji se nisu mogli izvući. zloglasnim četničkim komandantom. koja je prethodno morala voditi borbu u Porebricama sa jednom kolonom četnika i ustaša obučenih u njemačke uniforme. U svim jedinicama Posavsko-trebavskog odreda izvršene su pripreme za ovu akciju. oko 50 ranjenih i 6 zarobljenih. 384. Neprijatelj je imao 28 mrtvih. a na liniju Srnice-Špionica upućena je 7.

1. Svi članovi Partije i SKOJ-a prijavili su se za bombaše. dok su neke čete 9. Izloživši se neprijateljevoj vatri bio je pogođen rafalom u stomak. puškomitraljezaca i automatičara. istočnobosanske brigade u borbama u zeničkom kraju. formirana je jedna udarna grupa. Štab odreda je donio odluku da se kapija na Gradini razbije ručnim bacačima (đonbulima) i da bombaši izvrše juriš na kulu i unište četnike. godine i uputio se ka Ozrenu. gdje je plamtio ustanak. 2.Sutradan. Tog i slijedećeg dana nastavili su se naizmjenični napadi na kulu. Tako je na vratima svoje rodne Posavine. Rana je bila smrtonosna. Grupa se u rano jutro privukla kuli i upala u njene prostorije. a borci 6. januara. U martu 1943. bataljon 9. zahvaljujući pomrčini i magli. Posljednji koji su se spustili uhvaćeni su. a Četvrti se nalazio u Donjoj Mionici. Romaniji. od metka četničkog izdajice ispaljenog iz srednjovjekovne kule u koju su se uvijek sklanjali oni koji su činili zločine nad narodom. Po četama i bataljonima su održani partijski i skojevski sastanci. svi borci i starješine su bili veoma ožalošćeni i još više ogorčeni na četnike. 18. izašao je iz zaklona i gađao puškomitraljezom. Birču. 3. koji je uvijek uzimao čim bi započela borba. bataljon na putu prema selu Bare. Pušku je uzeo jednog septembarskog dana 1941. Prethodne noći 19/20. želeći da na taj način osvete smrt svog voljenog komandanta. Milan-planini i drugim mjestima. a neprijatelj je često otvarao vatru prema položajima odreda. Izdahnuo je sutradan u Srebreniku na putu za Tuzlansku bolnicu. četnici su se pomoću konopca i opasača spustili niz zidine i izvukli iz kule. Čuvši za smrt svog omiljenog komandanta. kod Vlasenice. Vidjevši to i ostali borci su se masovno javljali. našao se 271 . poginuo Pero Bosić. sa zadatkom da unište neprijateljsku grupu koja se zatvorila u kuli. brigade i Posavsko-trebavski odred ostali u Gradačcu. brigade se nalazio u Skugriću. januara. ali tamo nije nikoga zatekla. Od velikog broja dobrovoljaca bombaša. Kada je komandant Posavsko-trebavskog odreda Pero Bosić primijetio da se nekoliko četnika kreće u kuli. neustrašivi borac mnogih bitaka koje su partizani istočne Bosne vodili na svom teškom putu ka slobodi. na Visu u dolini Spreče. bataljon je orijentisan u rejon sela Donja Lukavica. na Maleševcima. Skromnog posavskog mladića ubrzo su upoznali borci Ozrenskog NOP odreda u borbama na Lipačkom kamenolomu i u akciji na Turiji.

majevičkoj brigadi i komandant Posavskog NOP odreda. a u jednom jurišu je teško ranjen. obavljena u Gradačcu. romanijskoj brigadi. član Okružnog komiteta N 0 0 . Do dolaska novog komandanta dužnost načelnika Štaba privremeno je obavljao kapetan Mile Glavaš. Sahrana je. iz 1941. Evo. No Pero ni u takvom stanju nije htio ostati u bolnici. čete 1. bataljona. godine. srednju Bosnu. a u proljeće 1944. Monj i Konjuh. Sa svojim Posavcima i Trebavcima prokrstario je Posavinu. majevičkoj brigadi i krenuo na Sutjesku kao komandir 1. ali je ona naišla na snažno protivljenje Srebreničana.u 1. 272 . smatrajući da on ima najviše vojničkog znanja i iskustva i da je vrlo popularan u narodu kao raniji komandir Posavske čete. Srebreničanin Mustafa Mujezinović je povikao: »Stanite i mi imamo nešto da kažemo. 16 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu je donio odluku da se Pero Bosić sahrani u Gradačcu. nego je našao načina da opet uđe u stroj brigade. komandant Posavsko-trebavskog područja. Kada su partizanske jedinice oslobodile Posavinu i Trebavu. a vi niste dali. komandant bataljona u 1. koji su tražili da se Pero sahrani u njihovom mjestu. a u povlačenju posljednji. dotadašnji zamjenik komandanta. Pero postaje komandant bataljona u Posavskom NOP odredu. Pošto je u to vrije16 Podaci uzeti iz priloga Mehmedalije Tufekčića. Tražili smo da Peru sahranimo u Srebreniku. u prisustvu čitavog stanovništva Gradačca i mnogobrojnih Srebreničana i stanovnika okolnih sela. tukao se sa neprijateljskim vojskama. Štab Posavsko-trebavskog odreda predložio je Đorđa Kaurinovića iz Bukvika. u kojem su se uglavnom nalazili prekaljeni borci iz Majevičkog NOP odreda. godine. Uskoro je za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen Cvijetin Vasić. u jurišu bio prvi. Mahnjaću. Trebavu. Pero i odred su bili čvrsta garancija stanovništvu da neprijatelj neće moći stupiti ponovo u Srebrenik. jer je u zadnja 4 mjeseca bio neprekidno sa njima. Okružni komitet KPJ je uputio prijedlog da se za novog komandanta odreda postavi major Nikola Simić. u ljeto 1943. U teškim borbama u petoj ofanzivi dva puta je ranjavan. donijeli smo grudu srebreničke zemlje da je stavimo u njegov grob«. koji je tada bio komandant bataljona u 20. U momentu kada je sanduk sa tijelom puštan u raku. godine i komandant Posavsko-trebavskog odreda.

25. fond NDH. SS divizije Princ Eugen. puka bjelogardijskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). Gornjeg Žabara i Bosanskog Samca. F. ustaško-domobranske divizije i ostaci 1. f. vrše nasilja nad ženama. dok. korpusa od 21. k. Dvadesetog januara 1945. (Arhiv VII. 12/352. četnici su pokušali prodrijeti u Gradačac iz pravca Modriče.me politički komesar Posavsko-trebavskog odreda Savo Živković premješten na dužnost političkog komesara Tuzlanskog NOP odreda. Izvještaj Štaba 14. Mikrofilm. 178. i 14. 6. divizija sa zadatkom da deblokira 963. IRP Sarajevo. 1. 1. (Zbornik IV. obaraju ograde. 1). 12/394-398. 407). 178. fond NDH k. 1945. rolne 12/199-200. 5. godine o postupcima pripadnika RZK: »U selu Brki uništavaju privatnu imovinu. knj. 12/357-358. 1945. Ustaški logor iz Brčkog izvještava svoje pretpostavljene 5. 1. kao prihvatni punkt neprijatelja na drinskom pravcu i oslobodi što više snaga za obračun sa neprijatelj17 18 19 20 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 11. 2. ruše kuće. str. brigade su iznosili 18 mrtvih i 12 ranjenih. 12/619-620). i 9. 32. a sa 17. U jednom izvještaju kotarske oblasti Brčko. 47). (Arhiv VII. 1. dužnost političkog komesara Posavskotrebavskog odreda preuzeo je Petar Kaurinović.19 dijelovi 12. Gubici 9. tvrđavsku brigadu i da zajedno sa njom preduzme izvlačenje. Štab 2. br. pravcem Drinjača-Zvornik-Bijeljina. XII 1944. koji je ujedno i dalje vršio dužnost partijskog rukovodioca u odredu. armije donio je odluku da snagama 3. Neprijatelj je razbijen i protjeran uz gubitke od 54 mrtva i više ranjenih. munaru upotrebljavaju kao osmatračnicu. nastoje ih nasilno polno upotrijebiti. 18 Polovinom januara upućena je u rejon Vlasenice njemačka 22.20 U vezi situacije nastale probojem neprijateljskih snaga iz Vlasenice prema Zvorniku. a listove svete knjige Kurana upotrebljavaju u klozetu«. i 2. reg. a u Brčkom dijelovi 7. govori se o zabrinutosti zbog pljačke i nasilja koje vrše pripadnici njemačkih jedinica koje prolaze kroz Brčko (Arhiv VII. 2. i 28 divizijom likvidira bijeljinski garnizon. U to vrijeme u Bijeljini se nalazila njemačka borbena grupa »Skenderbeg«. reg. br. is 273 . korpusa zadrži neprijateljske snage i vrati ih prema jugu. 104.17 Posavsko-trebavski odred je ostao nekoliko dana u Gradačcu kao posada.

januara i krenule na izvršenje novog zadatka. I. otvorivši prethodno jaku minobacačku vatru. brigade 23.23 Već sutradan. a Posavsko-trebavski odred u Doborovce. IV.22 Posavsko-trebavski • odred napustio je Gradačac 23. Lukavca i Zelinje krenuo u Doborovce. III. divizije je postavila svoje bataljone istočno od Gračanice da spriječe prodor neprijatelja pravcem Gračanica-Tuzla. sa zadatkom da spriječe prodor neprijatelja prema Tuzli. Bataljon je imao oko 800 boraca naoružanih puškomitraljezima i automatima i obučenih u nove uniforme. 1945.21 Jedinice 23. brigada u rejonu Čelića i Brezovog Polja. brigada sa Posavsko-trebavskim odredom i 1. U vezi sa ovim izdata je zapovijest potčinjenim jedinicama da zauzmu nove položaje. 263. 32. divizije napustile su Gradačac 23. 48CM92). a s jednom brigadom i brigadom 45. Upućen je iz Beograda polovinom januara 1945. Ivan-Džina Gligorijević: n. divizije. (Zbornik. 108. Četrnaesta brigada 23. Sedma brigada je upućena da preuzme položaje na liniji Bukvik-Žabar. januara i preko Vida. 1945. neprijatelj je jačim snagama iz pravca Sokola i Džakula napao položaje 1. str.180 pušaka i 10 puškomitraljeza. istočno od Gračanice i Gradačca ostala samo 14. divizije i da sa dvije brigade zatvori pravac Brčko-Tuzla. bataljonom 1. a 9. sa zadatkom da pvonađe i napadne štab Draže Mihailovića. brigade beogradske divizije KNOJ-a. dok. armije od 22. od kojih svega 5 ispravnih) i zbog brojne nadmoćnosti neprijatelja. beogradske brigade KNOJ-a. bataljon 1.d. i 2. zbog svog malog brojnog stanja i naoružanja . Sa Bataljonom su došli major Viktor Kućan komesar brigade i major Veljko Dragović iz OZNE za Jugoslaviju. str. divizija dobila zadatak da smijeni jedinice 17. Beogradski bataljon i odred su stavljeni pod operativnu komandu 14. Zadržao se u Posavini do 8. u 17. jedinice odreda su se povukle na nove položaje: Ka21 22 23 Naređenje Štaba 2.30 časova. Bataljon je imao posebnu radiostanicu i šifru. Pošto su položaji kod Dobrovaca bili suviše izduženi (bataljoni ih nisu mogli solidno zaposjesti. bataIjona odreda. divizije zatvori pravac koji dolinom Spreče iz Doboja vodi ka Tuzli. dok je na širokom frontu. knj. kada se vratio u Beograd. pa je 23. U Srnice je stigao 1. 274 .skom grupacijom koja je nastupala iz pravca Vlasenice.

Neprijatelj je imao oko 30 mrtvih i više ranjenih. bataljon se povukao i smjestio svoje jedinice u Gušte.oko 1. ali su se jedinice odreda pred noć morale vratiti na ranije položaje. k. Protivnapadom jedinica odreda neprijatelj je protjeran preko kote 309 i 373. 9. Štab 14. br. Tog dana 1. f. zamjenik komesara i Milivoje Drljević. neprijatelj je jačim snagama obnovio napade na jedinice odreda. Gornje Hrgove i Špionicu. Radovan Sobota. komandant. stigavši preko Vranjevca na kote 373 i 309. fond NOP-a. bataljon 1.500 četnika) i zeleni kadar (dijelovi 12. 26. 25. gdje je sa Beogradskim bataljonom pružio jak otpor neprijatelju. 1074. 200)-Begov han-Srnice. bataljon 1. odnosno Beogradski bataljon) bio je na položajima oko sela Vučkovaca sa isturenim dijelovima u Kerepu i Biberovom Polju. Štab 14. a Posavskotre24 25 Arhiv VII. 275 . Tridesetog januara počeo je napad. brigade su sačinjavali: Jovan Mitić Đorđe. načelnik štaba. Poslije tročasovne borbe. januara. januara. preko Vranjevca. Pošto je neprijatelj u borbu uveo nove snage i imao namjeru da prodre do Srebrenika. Treći bataljon brigade napadao je iz Avdića preko Kosice i Srnica u pravcu Biberovog Polja. Sutradan.petanova bina (k. srpske brigade23 odlučio je da sa svojim Drugim i Trećim bataljonom. izbjegavši opasnost da im neprijatelj dođe iza leđa. pa pošto je primijećena koncentracija jačih neprijateljskih snaga na Humkama kod Gradačca. ustaško-domobranske divizije) sa jačim snagama. beogradske brigade KNOJ-a (zvali su ga i 14. armije. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom napadne i protjera neprijatelja iz Srnica i Doborovaca. Pred noć je neprijatelj napao i položaje Beogradskog bataljona KNOJ-a u Biberovom Polju. 24 Zbog takvog razvoja situacije na sektoru Doborovci-Srnice-Biberovo Polje. četnici (Valjevski korpus i Lipovačka brigada . reg. odred i Beogradski bataljon su se povukli preko rijeke Tinje i organizovali položaje za odbranu na liniji Gornji Hrgovi-Ćehaje. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. odred je bio prinuđen da se pod borbom povlači prema Špionici. Slijedećeg dana. zbog nedostatka municije. napali su položaje Posavsko-trebavskog odreda na Kapetanovoj bini. 16.

763-764) i izvještaj Štaba 3. bataljon. 309)-Kapetanova bina (k. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon napale su jače četničke i ustaške snage koje su ih potisnule na liniju Hrgovi-Gušte-Špionica. brigade je tada odlučio da zbog brojne premoći neprijatelja nad jedinicama Posavsko-trebavskog odreda i. f. fond NOP-a. str. Četnici su imali 6 mrtvih i više ranjenih. 1627. I 1945. Vučkovcu i Prnjavoru. k. dok.bavski odred i Beogradski bataljon prema Kerepu. i 9. Beogradskog bataljona. primjedba 7. Od 5. do 9. pa su se jedinice zaustavile tek na liniji: Zubovo brdo-Mustafići-Čehaje-Avdići. dok. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon su. Ostavivši slabo obezbjeđenje u Srnicama (dvije čete Posavsko-trebavskog odreda) potjerali su četnike.260). i izlišnosti jedne takve akcije. 176. Tog dana 3. zadrži 3. (Knj. U momentu kada je napuštao položaje na liniji Biberovo Polje-Kupresi. brigade. bataljon 14. Protivnik je primjetio njihovo povlačenje i prešao u gonjenje. (Zbornik IV. februara na frontu nije bilo aktivnosti ni s jedne ni s 26 Arhiv VII. Neprijatelj je protjeran i 31. Zbog ove akcije Štab 14. Izvještaj Štaba 14. korpusa od 31. 276 . bataljon 14. brigade od 31. bez odobrenja Štaba brigade. 15. januara Posavsko-trebavski odred je zauzeo položaje na liniji Pilipovina (k. Drugog februara 3. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon izvršili protivnapad i povratili izgubljene položaje. Uslijed jačih napada neprijateljskih snaga na Srnice. reg. ove jedinice su morale napustiti grad. 32. Drugi bataljon 14. 166. februara ušli u Gradačac. str. korpusa je oštro kritikovao Štab 14. 11. brigade dejstvovao je u pravcu Sladna i Doborovaca. srpske brigade. bataljon 14. bataljon na liniji Kupres-Biberovo Polje—Doborovci. srpske brigade i ostale jedinice koje su učestvovale u akciji. Sutradan je izvršen opšti napad na četnike i jedinice NOV i POJ su ponovo došle na svoje ranije položaje. knj. I 1945. br. 696). brigade trebalo je da ode na novi zadatak. 26 Slijedećeg dana su 3. a s obzirom na situaciju na cijelom frontu od Brčkog do Gračanice. 32. i ujutro 3. samoinicijativno preduzeli opšti napad na četnike. Štab 14. a partizani 2 poginula i 11 ranjenih.

divizije i da krene prema Tuzli. Jovica Jovičević. puk 104. slavonske divizije da od 7. brigade 23. a sa 734. na položajima kod Srnice prema Kupresima. 388-397. knj. a Beogradski bataljon na liniji Prnjavor-Hrgovi-Donje Gušte. Posavsko-trebavski odred se nalazio na desnom krilu jedinica 14. Orahovica-Miričina. Gligo Mandić. U skladu s odlukom Štab 2.29 27 28 29 Zbornik IV. 33. februara odred je imao gubitke od 4 mrtva i 20 ranjenih. trpeći velike gubitke i ostavši sa malo municije Štab grupe njemačkih armija »E« preuzeo je 9. 95-96 i Zbornik IV.druge strane. probijajući se dolinom Drine ka Bijeljini. februara naredio Štabu 17. Istom zapoviješću je naređeno Štabu 28. Gračanice i Sokola i Valjevski četnički korpus. i 9. knj. februara sa 724. str.d. a potom da produži napad ka Tuzli sa ograničenim ciljem. divizije da svoj sektor napada kod Zvornika preda jedinicama 27. knj. Među ranjenima je bio i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Zbornik V. armije je 11. 28 Uvidjevši da je Tuzla u opasnosti. koji je napadao iz Gradačca prema Srnicama i Srebreniku. ojačanim artiljerijom i tenkovima. 312. imao je zadatak da izvrši napad na jedinice 23. pukom iste divizije.. Njemački 734. armije NOVJ donio je odluku da na frontu kod Zvornika pređe u aktivnu odbranu. napad iz Brčkog i Bijeljine ka Zvorniku. lovačke divizije. dok. dok. a da na pravcu Tuzla-Doboj preduzme ofanzivna djejstva. 83. bila sabijena na malom prostoru između Drinjače i Diviča. 38. 341-342. 277 . Da bi olakšao težak položaj 22. ojačan jednim divizionom 654. divizije preuzme položaje oko Brčkog. lovačke divizije napad od Doboja i Gračanice prema Tuzli. januara do 3. artiljerijskog puka. 33. n. U borbama od 24. Štab 2. Gračanice i Sokola. brigadu hitno uputi prema Srnicama i Ratišu kako bi zatvorile pravce Gradačac-Tuzla i Gračanica-Tuzla. Čekanići i G. divizije koja je. četom minobacača i ustaškim i domobranskim jedinicama iz Doboja. dok. srpske brigade. 2 ' U napadu su sadejstvovale ustaško-domobranske jedinice iz Doboja. divizije NOVJ na liniji D. 88. str. a Štabu 23. i 9. str. divizije da 7. pukom 104.

Devetog februara 1945. Mišo Martinović. februara stigla na prostoriju Špionica-Srnice. 14. godine. 596-Ratiš-Gnojnica. brigada krenula ka Lušnici i Muratima da zajedno sa 14.30 Došlo je do borbe kod Vučkovaca i četnici su potisnuti. Četrnaesta brigada je istovremeno ovladala linijom k. februara. 12. Zbog nestašice municije i gubitaka (10 poginulih i 35 ranjenih). Tada je ubijeno 10 Nijemaca i nekoliko ranjeno. politički komesar i Živorad Milovanović Žika. neprijatelj je napao položaje 14. načelnik štaba. brigadom spriječi prodor Nijemaca iz Gračanice ka Tuzli. 462. Vodeći borbu neprekidno 48 časova. Sutradan je 7. Sedma brigada napala je neprijatelja na liniji Moranjci-Seona-k. komandant. Kada je 7. brigada je uvedena u borbu na mjestu proboja njemačkih jedinica. brigade povukli su se na liniju Moranjci-Mehići-k. oko 5 časova. Trinaestog februara 7. brigada je vršila pritisak na neprijatelja koji se utvrdio u Huskićima i Moranjcima. a 9. Dušan Kovačevič. zamjenik komandanta. 278 . gdje je stigla 14. Milan Čabarkapa. brigada je izvršila pregrupisavanje i bila u pokretu ka prostoriji Vučkovac-Kerep-Biberovo Polje. Borba je trajala čitav dan. 415-Mehići-Rašljevo. srpske brigade tada su sačinjavali: Vojo Ivanović Grebić. sa zadatkom da ovlada protivničkim prednjim položajima u Lušnici i Muratima. Linija fronta se pomijerala naprijed-nazad. brigade. došla je u sukob sa četnicima koji su krenuli od Gradačca da sadejstvuju sa Nijemcima koji su prodirali od Gračanice ka Tuzli. ali ga nije ispjela protjerati. Posavsko-trebavskog odreda i Beogradskog bataljona na cijelom frontu. Tog dana. brigada je napadala neprijatelja na položajima kod Donjih Moranjaka. stigla je 9. 518-Turkovići-Kamenica. februara sa baterijom protivtenkovskih topova i dvije baterije minobacača 120 mm koji su postavljeni na vatrene položaje u 30 Štab 7. naročito na liniji Moranjci-k. Jedanaestog februara 7. usiljenim maršem 10. srpska brigada sa fronta istočno od Brčkog i razmjestila se na prostoriji Dubrave-Cerik-Bijela. srpska brigada na putu za Ratiš. 415-Rašljevo-k. politički komesar. dijelovi 14. Sutradan su nastavljena borbena djejstva na cijelom frontu.

Deveta brigada rasporedila je svoje bataljone na nove položaje i to: 1. Istovremeno je neprijatelj i/ Sokola krenuo u napad i ovladao grebenom: k.Monj i 4. armije na opkoljenu 22. Pošto je postigao cilj da smanji pritisak jedinica 2. marta 1944. razmatrana i organizaciona pitanja. a Beogradski bataljon na liniji Dubrave-Bijela-Cerik. održan sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. do 16. U borbama koje su vođene od 14. 540-k. Biberovog Polja i Međeđe. 279 . divizije dobile su zadatak da se utvrde na dostignutim linijama. pa je odstupio prema Porebricama i Gradačcu. Četnici i ustaše su tokom noći 18/19. ali je protivnapadom 2. bataljon . 2. 31 Zbornik IV. do 18. 12. Posavsko-trebavski odred je držao položaje i vodio borbu sa četnicima na liniji Gornji Hrgovi-Zubovo Brdo. i 4. divizije su tada izvršile protivnapade i protjerale neprijatelja. U Srnicama se nalazio Posavsko-trebavski odred. . a na liniji Hrgovi-Cerik-Beogradski bataljon KNOJ-a.Srnicama. Cerik i Vučkovac na jedinice Posavsko-trebavskog odreda. Tada su imenovana nova partijska sreska rukovodstva. 3. pored ostalog. februara 9. knj. brigade odbačen. na kojem su. 34.Hrgovi. januara 1945. februara izvršili napad iz pravca Žabara na D. Neprijateljske snage brojale su preko 1500 ljudi i uspjele su da odbace jedinice NOV i POJ zapadno od komunikacije Srnice-Kerep. diviziju kod Zvornika i na položaje svojih jedinica oko Brčkog i Bijeljine. Na ovim položajima jedinice su ostale do 5.Vranovac. bataljon . Neprijatelj je protivnapadom razbijen poslije teške borbe.31 Zbog ovako ispoljene aktivnosti neprijatelja. 15. 1. . srpske brigade i Beogradskog bataljona KNOJ-a. 1. 533. str. bataljona 9. brigada je potisla četničke jedinice iz Kerepa. godine.Vučkovac. dok. Hrgove. 455-k. neprijatelj je. pretrpjevši gubitke od 28 mrtvih i 34 ranjena. februara. otpočeo povlačenje prema Doboju i Gračanici. bataljona 9. jedinice 23. * U Tuzli je od 16. Jedinice 23. i 25.

Kadro Ramić. Salih Mehikić i Džemila Ajanović. Fadil Izić i Dana Simić. Radivoje Lukić. Soka Veselić. Fadil Zečić. Marković i Janković su uskoro primili druge funkcije. Stjepan Tešić. Uskoro je prešla na rad u Okružni komitet SKOJ-a. br. raspoređenih u 8 osnovnih partijskih organizacija (ćelija). a funkciju sekretara sredskog komiteta preuzeo je Radivoje Lukić. Alija Muslić. 32 Arhiv IRP. Jovan Radovanović. Još tri člana KPJ iz odreda su se nalazila u bolnici kao ranjenici. Savo Zivković. kat. Muharem Ibralić. U komitet je kasnije kooptiran Sulejman Čaušević. Zbirka NOR-a.32 Partijska organizacija Posavsko-trebavskog odreda u pogledu rukovođenja bila je vezana za Okružni komitet KPJ. Selena Stojčević. Ahmet Ćatić i Trivo Dakanović. 5122. Ivan Bumbulović. dok je Joco Vočkić postao organizacioni sekretar Komiteta. nije došla na tu dužnost. U Sreski komitet za Gradačac imenovani su: Mehmedalija Tufekčić (za sekretara). Pavle Mihaljčić. U Sreski komitet KPJ za modrički srez imenovani su Slobodan Janković (za sekretara) Panto Nikolić. Đoko Pajić. Hasan Begić. 280 . 5021 i 5022. Hamid Aljić. Džafer Muradbegović. Milan Kresoja. Jovan Jeremić. Adem Gibić. Bešlaga Korajkić. To su bili: Cvijetin Vasić. Sarajevo. Mitar Mitrović. godine u odredu je djelovalo 30 članova KPJ. koja je u komitetu trebala biti zadužena za omladinsku organizaciju. Teufik Imamović. Lepa Kudžić. Fehim Klebić i Cviko Bosić. Sekretari bataljonskih biroa ulazili su u sastav biroa odreda kojim je rukovodio sekretar partijske organizacije odreda. Ona je u komitetu bila zadužena za omladinsku organizaciju. Rabija Mujkić. Ilija Kaurinović. Džemila Ajanović. Petar Kaurinović.Za Sreski komitet KPJ za Brčko imenovani su: Panto Marković (sekretar). a funkciju sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a tada je preuzeo Ekrem Taslidžić. Milan Šljakić. Husein Zorić. Pero Janković. Ilija Milovanović. Đorđe Brkić. pa je umjesto nje imanovana Zagorka Lukić. Zaim Zaimović. Ljubica Miljuš. U bataljonima su postojali bataljonski partijski biroi koje su sačinjavali sekretari ćelija u četama i p r i štabovima bataljona. Muhidin Muftić. Polovinom februara 1945.

Sreska partijska rukovodstva za Modriču i Gradačac nisu mogla funkcionisati na svom terenu koji je bio zaposjednut jakim neprijateljskim jedinicama. 281 . dok se članovi partijskih rukovodstava ne okupe. jer se nisu mogli probiti do svog terena kroz gust raspored neprijateljskih jedinica.) u grad su stigli i članovi partijsko-političkog aktiva za Trebavu i Posavinu i odmah razvili partijsku i političku aktivnost. koje su brojno ojačale dolaskom grupacije srbijanskih četnika na Trebavu i Posavinu. ali su se morali vratiti. čiji potpisi bi značili garanciju da im se neće ništa desiti. Jedan od problema o kojem se raspravljalo na tim konferencijama bilo je pitanja povratka izbjeglih seljaka koji su pod pritiskom četnika napustili svoja sela i pošli na Trebavu. Kada su jače jedinice NOV privremeno zaposjedale dijelove posavsko-trebavskog područja. Radi lakšeg rukovođenja stvoren je jedan partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu. Trebalo je da ga potpišu ugledni građani iz Posavine i Trebave. Prema Modriči i Odžaku upućeni su članovi Sreskog komiteta za Modriču i drugi aktivisti. pa su se kretala zajedno sa Okružnim komitetom KPJ za Posavinu i Trebavu. Članovi Sreskog komiteta za Brčko mogli su odmah da pođu na svoj teren. Preduzete su mjere da se oni vrate svojim kućama. koji je djelovao u skladu sa razvojem vojno-političke situacije na tom području. koje su ujedno pomagale i obezbjeđivale rad društveno-političkih organizacija. Za vrijeme boravka u Gradačcu partijsko-politički aktivisti održali su 17 konferencija sa stanovnicima grada i okolnih sela. Tako su i prilikom privremenog oslobođenja Gradačca (oslobodili su ga bataljoni 9. Grupa partijskih aktivista koja je krenula u Bukvik stigla je bezbjedno u svoje odredište. Trebalo je da prođe izvjesno vrijeme. onda su i partijsko-politički rukovodioci dolazili sa njima i razvijali partijsko-političku aktivnost. jer su mnoga naselja u tom kraju bila oslobođena i u njima stacionirane jedinice NOV i POJ. pa je odlučeno da se napiše proglas. Komandom područja i Posavsko-trebavskim NOP odredom.Sreska rukovodstva nisu odmah konstituisana. srpske brigade i Posavsko-trebavski odred u drugoj polovini januara 1945.

Poslije napuštanja Gradačca. a veći broj se sklonio kod svojih rođaka i prijatelja u okolnim selima.Zbog promjenjene situacije na frontu prema Zvorniku. Zbirka NOR-a kat. Sa njim je krenuo i skojevski aktiv iz grada. Tako su uz njegovu pomoć formirani seoski odbori Fronta u selima Potpeć. Pošlo je oko 80 građana. partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta podijelio se u grupe. nalazio se Teufik Imamović kao član sreskog komiteta KPJ za Gradačac.33 Po jedan član Okružnog komiteta KPJ kretao se sa sreskim komitetima za Modriču i Gradačac. divizije su morale poslije 7 dana napustiti Gradačac. U to vrijeme u Srebreniku je djelovao Opštinski komitet KPJ i SKOJ-a koji su bili vezani za okružne komitete KPJ i SKOJ-a za tuzlanski okrug. 5112). za vrijeme njegovog boravka na Trebavi i Posavini. u stvaranju i razvijanju organizacija Narodnooslobodilačkog fronta u selima oko Srebrenika. Sa partijsko-političkim aktivom pošao je i Kemal Halilović koji je duže vrijeme proveo na ilegalnom radu u Gradačcu. Muslimanska Tinja. Donji i Gornji Srebrenik i zajednički odbor za sela Like i Kuge. jer su one tada sačinjavale većinu sta33 Na posavsko-trebavskom području u februaru 1945. jedinice 23. a sa njima Posavsko-trebavski odred. Srpska Tinja. od kojih su 42 člana bili u Komandi područja i Posavskotrebavskom odredu. Sarajevo. Dan prije sazvana je konferencija na kojoj su građani upoznati sa razlozima napuštanja Gradačca. U štabu Beogradskog bataljona. Pomagao je partijskoj organizaciji Srebrenika. Zahirovići. Brčkom i Doboju. Komanda područja i partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta KPJ. Posebna pažnja je bila posvećena organizaciji žena. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom KNOJ-a. Po dolasku u Srebrenik partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta razvio je znatnu političku aktivnost na teritoriji te opštine. Svi oni koji su se osjećali ugroženim od represalija okupatorskih i kvislinških vlasti pozvani su da sa Posavsko-trebavskim odredom pođu na oslobođenu teritoriju u Srebrenik. 282 . br. djelovalo je 149 članova KPJ. Lisovići. god. radi koordiniranja zajedničkih akcija i kao poznavalac prilika na tom terenu. a 107 članova u partijsko-političkom aktivu i na terenu (Arhiv IRP.

Arhiv VII. Mikrofilm. januara 1945. Na taj kurs su početkom februara upućeni Kemal Halilović. Sarajevo. narodnom heroju drugu Titu. Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. živio maršal Jugoslavije drug Tito. Reorganizovani su i prošireni postojeći odbori AFŽ u Gornjem i Donjem Srebreniku i Breziku. Narod sela Srebrenika«. januara. a kroz dva dana. Jozo Stanić i drugi partijski omladinski rukovodioci.Demokratske federativne Jugoslavije. i u Breziku.novnika u opštini. Živjela DFJ. 35 Pri . Sutradan je sličan zbor održan u Donjem Srebreniku. Sofija Veselić i Ahmet Čatić. počeo je sa radom niži partijski kurs koji je imao jednog stalnog predavača. u 34 35 36 Arhiv VII. Džemila Ajanović. Sarajevo. godine održan protestni zbor na kojem je prisustvovalo preko 400 građana koji su nosili transparente i klicali maršalu Titu. Narod slobodarskog Srebrenika izražava svoju punu odanost Antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Jugoslavije i Tebi naš dragi druže Tito. Mikrofilm IRP.Oblasnom komitetu u februaru 1945. kao i ostali ratni zločinci. s obzirom na to da se većina muškog stanovništva nalazila u vojsci. IRP. AVNOJ-u i Komunističkoj partiji. po dolasku Posavsko-trebavskog odreda na teritoriju Bijela-Hrgovi-Srnice. On može doći u našu zemlju samo zato da bi odgovarao pred narodnim sudom. a u martu 1945. Sa ovih protestnih zborova upućen je maršalu Titu slijedeći telegram: »Predsjedniku Nacionalnog komiteta.36 Partijski aktiv Okružnog komiteta. bratstvu i jedinstvu. Remza Kapetanović. okupljen na ovom protestnom zboru povodom izjave kra!ja-izdajnika. koji si znao da očuvaš slobodu i čast naših naroda u najtežim časovima i koji ćeš sa istom mudrošću rukovoditi izgradnjom naše mlade države . Kralj Petar Karađorđevič je još jednom pokazao svoje izdajničko lice. rolna 12/352. šalje Ti svoje pozdrave i izražava zahvalnost za mudro rukovođenje narodnom borbom. 283 .34 Povodom odluke kralja Petra II da proglasi ništavnim sporazum Tito-Šubašić na cijeloj slobodnoj teritoriji su održani protestni zborovi. koji u zoru našeg oslobođenja još jednom pokušava da zabode nož u leđa našem. 29. koji je osjetio u punoj mjeri izdajničku kamu kraljevih četnika. Muharem Ibralić. rolna 12/108-109. zatim usmene novine i analfabetski tečajevi. Narod sela Srebrenika. a ostala predavanja su držali sami članovi Oblasnog komiteta. Tako je u Gornjem Srebreniku 26. živio AVNOJ. u krvi skovanom. godine Perica Kosik. Svakodnevno su se održavale konferencije sa ženama.

Na slobodnu teritoriju dolazio je mali broj primjeraka novina. Mikrofilm. a izvjestan broj primjeraka patrole su nosile na neoslobođenu teritoriju. došle su u Bukvik. Vučkovce. Preko njih su partijski aktivisti nastojali politički pripremiti izbore za narodnooslobodilačke odbore. Kerep. februara održano je oko 50 frontovskih i omladinskih konferencija i izabrano 13 seoskih odbora NOF-a. (Arhiv VII. 38 Jedinice NOV i POJ pripremale su se za konačno oslobođenje zemlje. inž. 6. a u Sreskom komitetu Modriča . Da bi organi narodne vlasti u selima i mjestima Posavine i Trebave mogli funkcionisati. četnici i ustaše su ih za 11. Sa sobom su nosili štampu i letke. Vojvodini i Bugarskoj. Za dopisničku službu u OK KPJ bio je zadužen Edhem Čamo. Grupe partijskih aktivista. Okupator. u okviru organizacija NOFa i AFŽ. Biberovo Polje i Srnice. u sreskom komitetu Gradačac Teufik Imamović. S obzirom na to da se nije moglo odmah pristupiti izborima za nove N 0 0 . II. do 19. 284 . III. Od 10.Sarajevo. Pojedini partijski aktivisti odlazili su uz pratnju patrola odreda u sela na neoslobođenu teritoriju. sekretar. a rjeđe Politika i Borba. Milivoje Kunce. Skakavu. stvoreni su odbori NOF-a koji su u prvi mah poslužili kao most za kontakt naroda i vojske. početkom marta 1945. Dubrave.Panto Nikolić. rolna 12/780-781 i rolna 13/318-223 i 239-240). predsjednik. među kojima su bila i 4 člana Okružnog komiteta KPJ. Članci su čitani po grupama.februaru 1945. IRP . i sam polazi na taj teren. 1945. Ta djeca su upućena na oporavak u dječje domove u Srbiji. III i 8. Edhem Čamo. dr Ham37 38 U Bukviku je ponovo uspostavljen Opštinski komitet KPJ za čijeg sekretara je imenovan Boško Pantelić. Hrgove. Naročito je bio tražen Front slobode. Izvještaji OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 19. mjeseci gotovo potpuno uništili. konstituisan je Izvršni odbor Okružnog N 0 0 u sastavu: Mustafa Rustanbegović. 37 Bijelu. referent za privredu. i to uglavnom Front slobode. U selima na pomenutoj prostoriji nisu našli organe narodne vlasti. Preduzete su mjere za popis i skupljanje djece čiji su roditelji pali u borbi ili su bili žrtve okupatorovog terora.

a ljekar odreda je. inž. 1945. Hidajet Ljubović. rolna 13/244-246). referent za finansije. Neprijateljske vojske. Okupator je sa svojim slugama počinio veliku materijalnu štetu narodu.Sarajevo. Ferdo Halaljkijević. Izvjesnu količinu soli razmjenio je za namirnice koje su upućene bolnicama u Tuzli. IRP . Ostavljeno je da se sreski i opštinski narodnooslobodilački odbori konstituišu kada se oslobode sjedišta opština i srezova. a na čitavom području radio je samo jedan ljekar dr Vilim Šmugler.dija Bravo. Posavsko-trebavsko područje je prije rata imalo 52 osnovne i jednu građansku školu.39 39 Izvještaj Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 8. Hrane nije bilo dovoljno. pa se postavio problem sjetve. preduzete su odgovarajuće mjere u saradnji sa sanitetom odreda. Mika Stanković. Većina školskih zgrada je popaljena. koje su u zadnje vrijeme boravile na ovom području. cijepio i stanovnike okolnih sela protiv trbušnog tifusa. Okružni narodnooslobodilački odbor je podijelio 135 metričkih centi soli porodicama palih boraca i onima koji su bili u najtežoj materijalnoj situaciji. Mikrofilm. naročito po onim iz kojih je neki član bio u NOV i POJ. Teško se dolazilo do buradi za dezinfekciju i do dezinfekcionih sredstava. Zbog epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. 285 . oduzele su i one namirnice koje su ljudi ostavili za sjetvu i ishranu. referent za prosvjetu. referent za zdravstvo. je ionako težak položaj ishrane i sjetve postao još teži. pored boraca. Pljačkali su i po kućama. Ostalo je svega četiri učitelja koji su počeli da organizuju analfabetske tečajeve. Naročito je stradala stoka. Popravljeni su mostovi na slobodnoj teritoriji na komunikaciji Bukvik-Srnice i Srnice-Doborovci. a one koje su ostale bile su bez vrata. Okružni narodnooslobodilački odbor je preuzeo niz mjera za obnovu rada na slobodnoj teritoriji. privremeni referent za ishranu (do povratka Davida Davidovića sa neoslobođene teritorije). Mile Glavaš. naročito pljačkom stoke. prozora i krovova. 3. (Arhiv VII. referent za javnu upravu. pa je u Bijeloj napravljena suha komora gdje se dezinfikovala odjeća. Zbog toga.

17. 23. gdje je u sadejstvu sa jedinicama 2. dok. armije je odlučio da težište operacija prenese u rejone Bijeljine. korpus. februara 1945.POD KOMANDOM 25. bataljona 9. knj. dok je 3. Nijemci su proturili vijest da imaju namjeru zauzeti Tuzlu obuhvatnim manevrom od Zvornika i Brčkog. diviziju prema Brčkom za dejstva na komunikaciju Brčko-Bijeljina. krajem februara 1945. da bi što bolje obezbijedio lijevi bok 1. brigada 23. br. IV. brigade i Posavsko-trebavski odred na liniji Vučkovac-Kerep iz dva pravca od sela Avramovine ka Donjoj Lukavici i iz sela Međeđe ka liniji k. Štab 2. diviziju prema Doboju. a sutradan se predala i posada u Sokolu. divizije i Majevički NOP odred postavio 17. i 2. 33. ' 286 . Zbog toga je orijentisao: 45. diviziju u rejon Srnica za dejstva prema Gradačcu i Posavini. diviziju sa dvije brigade u rejon Janje. diviziju u rejon Tuzle . Brčkog i Doboja.387-k. 40 U drugoj polovini februara 1945. februara na liniju Potočari-Pukiš-Čelić-Lopare. majevičku brigadu 17. Štab 2. Zbog sigurnije zaštite pravaca koji sa sjeverozapadne i sjeverne strane vode ka Tuzli. DIVIZIJE Kada je opasnost za Tuzli prošla i pošto su borbe kod Zvornika završene. Drugog marta napali su položaje 1. a jednu njenu brigadu u rejon Lopara. str.kao armijsku rezervu.497. 98. U Gračanicu su ušli istog dana bez borbe.254-k. korpusa trebalo da učestvuje u oslobođenju ovog grada i okoline. sa zadatkom dejstva na komunikaciju Janja-Bijeljina. 28. i 5. a 23. godine stvoreni su povoljni uslovi za prenošenje dejstava u donji tok Drine i Bosne. Međutim. četnici nisu mirovali. 447-448. armije je 15. 341-k. po naređenju Vrhovnog štaba. i 14. izvršile napad na Gračanicu i Sokol. Tako su 7. nastavljena su borbena dejstva. radi zatvaranja pravca Brčko-Tuzla. divizije 24. armije (Srem) i spriječio povlačenje njemačkih snaga dolinama Bosne i donjeg toka Drine. Pretrpjev40 Zbornik. 25. Deveta brigada je pristupila protjerivanju neprijatelja iz rejona Džakule-Trnovci-Okići-Alići i kose Oglavak. diviziji je naredio da svoje jedinice iz rejona Dubrave-Srnice ne pomjera prema jugu. na sektoru Trebave i Posavine. orijentisan prema Sarajevu.

pošto se uvidjelo da ne vrijedi angažovati i trošiti na četnike jače snage i sredstva. kako bi se oslobodile jače snage za kasniji napad na Brčko i druge gradove u Posavini. divizija. gdje se već nalazila 45. bataljon je odbacio četnike. jer bi oni opet otišli pod okrilje Nijemaca. n. 277) Kaljuge (k.Borik (tt-436) iz pravca Zelinje.d.41 Početkom marta počelo je prebacivanje crnogorskih četnika sa Trebave na lijevu obalu Bosne. Već 8.četiri trebavske i 3. marta iznenada napali i potisli iz Bijele Beogradski bataljon. dok se četnička Vrhovna komanda sa članovima Ravnogorskog Centralnog komiteta smjestila u selo Dugo Polje. rukovodio Draža Mihailović. brigade. ali je njihovo brojno stanje bilo umanjeno. Međutim. str. marta prebacio i Draža Mihailović. Četničke bolnice su prebačene preko rijeke Bosne i smještene u selima Glogovac. marta tamo se našla četnička 1. četnici su 4. nagovještavali su da predstoji pomeranje četničkih jedinica sa te prostorije. sa osloncem na okupatorske garnizone. 287 . divizije koja je prebačena u dolinu rijeke Spreče prema Doboju. uslijed pritiska jedinica 2. četnici su odustali od daljnih napada. a 10. kada se. prebacila na lijevu obalu Bosne i organizovala odbranu na odsjeku: Lipljak (k. Petog marta počelo je postepeno pomijeranje jedinica 25. divizija 42 Osmog marta je trebalo. marta. 369). Glavnina četničkih snaga iz Srbije ostala je na Trebavi sve do 13. marta 5. u kojem je učestvovala i jedna četa 3. Trebavski četnički korpus i dalje je imao nominalno 7 brigada . brigade na liniji Grabovac (k. od toga je odustao. korpusa je zbog toga vršio pripreme da jačim snagama izvrši opšti napad na četnike na Trebavi i Posavini. ali su slijedećeg dana napali 4. armije. i 8. Na sektoru Trebave i Posavine. radi smjene 23. gdje se 4. po zamisli Štaba 41 42 Ivan-Džina Gligorijević.ši gubitke od 25 mrtvih i 43 ranjena. a moral i borbena sposobnost vrlo slabi.427) . Trnjani. bataljon 9. Protivnapadom. Majevac i Podnovlje. Isto. divizije na sjever. Ovi četnički napadi kojima je. divizija. Štab 14. pretpostavlja se. ostali su ostaci jedinica Trebavskog i Majevičkog četničkog korpusa. 274-279. posavske. Pošto ni tu nisu imali uspjeha. bataljona 9.

brigada i dva bataljona 1. Lukavac-VitezovacGrabov Gaj. marta su bile na sljedećim položajima: . 3/4). u dolini Bosne i oko Brčkog i Bijeljine. komandant. Bijeljinu i Brčko i odmah ćete se baciti svom snagom na brodsku prugu«. pisalo: »Sa neprijateljem na oba krila. Milojica Pantelić. opasno je uvlačiti vaše divizije i artiljeriju u posavski trokut. i 19. 654). brigada na liniji . Dimitrije Pisković Trnavac. . divizije je bio u sastavu: Uroš Kukolj. načelnik štaba. divizije i Posavsko-trebavskog odreda izvele su opšti napad na četnike na Trebavi. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a pod komandom komandanta divizije Đurina Predojevića i komesara Radoša Raičevića prešla je preko utvrđenih neprijateljskih položaja na komunikaciji Doboj-Bosanski Brod i u rejonu Ritešić-Majevac-Trnjani napala skoncentrisane četnike. likvidirajte Janju. armije za dejstva u sjeveroistočnoj Bosni (Arhiv VII. Nastavljeno je dalje gonjenje četnika preko Trebave ka rijeci Bosni. pored ostalog. . na liniji Cerik-Bijela nalazio se Posavskotrebavski odred sa svoja tri bataljona. divizije i pod njenom operativnom komandom. izvesti opšti napad na četnike. ali je odgođen poslije dobijanja direktive Vrhovnog komandanta upućene Štabu 2. Milorad Rakočevič.19. 14.43 Jedinice 25. 521)-Spasovište-Kostići-Čitluk-Klanac (k.Gušte-D.25. marta Operativna grupa 53. Trinaestog marta oslobođena je Modriča i Duge Njive. zamjenik komandanta.16. politički komesar. nanijevši im gubitke od oko 700 mrtvih i oko 288 . Tog dana bataljoni Posavsko-trebavskog odreda su upali u Gradačac iz pravca Porebrice-Seljani. a čim nastupi pogodan momenat. reg. 45 Istog dana je43 44 45 Direktiva Vrhovnog komandanta JA. br. marta. i 8. Desno od jedinica 25. na dužnosti zamjenio Rajko Tanasković. divizije (14. k. pomoćnik političkog komesara i Voja Sekulić. Kukolja je krajem marta 1945. ove jedinice su dostigle liniju: Markovo brdo-Koprivska Trebava-Kožuhe-Trebavac. Za sada vam je nužan odmor i sređivanje jedinica za predviđene ofanzivne operacije. Štab 25. Jedanaestog marta jedinice 25. Mogući ispadi Nijemaca iz Brčkog i Doboja doveli bi vas u neugodan položaj.Mramorje-Osoje-Bajinac-Dugi breg-Jasenica-Ploča-Petrovac-Ramići.18. armije u kojoj je. brigada na liniji Vis (k. Noću između 7. divizije 44 11. brigada na liniji . divizije. a slijedećeg dana. Štabu 2. 274. fond NOP.

zamjenik komandanta Tihomir Kaličanin. fond NOP k. divizije ušle su u Porebrice i Tramošnicu. Zbog uspješno izvedene akcije. U ovim borbama 1. a ni sa svojim komandantom. Štab 25.seljaka. Štabovi brigada 25. privremeno su oslobođena sva sela i zaseoci do linije Porebrice-Brđani-Tramošnica-Čardak-Modriča. III 1945. divizije. politički komesar i Aleksa Đukić. divizije i Posavsko-trebavskim odredom u Gradačac. harao je pjegavi tifus. korpusa je pohvalio jedinice koje su učestvovale u napadu i njihove komandante (Zbornik IV. Miloševac i Slatinu i izbiti na liniju: Miloševac-Slatina-Tramošnica-Turić-Porebrice. politički komesar Svetislav Savković. 4 minobacača i oko 400 pušaka. divizije su imali ovaj sastav: Štab 16. Zaplijenjeno je 3 puškomitraljeza. 102. dok. brigade: v. Trajko Jovanović. naišli su na pravu pustoš. divizije 47 naredio je svoj i m jedinicama da očiste Posavinu od neprijatelja u nekoliko etapa. trebavska i posavska sela došli su partijsko-politički radnici i vojnopozadinski organi. d. Na oslobođenoj teritoriji. Mnogo domaćih četnika . štab 5. 1 automat i 27 pušaka. Modriču. a načelnik štaba Batrić Vujisić. 46 47 289 . politički komesar Miloš Stanimirović. 17. 95. Tom zapoviješću pred Posavsko-trebavski odred je postavljen zadatak da sa svoja dva bataljona napadne i likvidira neprijateljska uporišta do linije Slatina-k. popom Savom Božićem. pa rijekom Bosne do Osječana. reg. Sa jedinicama 25. brigade: Mirko Bujaković. Štab 18. 1. 1744. 34. gdje su ranije bili četnici. Kornicu. 37/1. Željeli su da se predaju vojnopozadinskim vlastima i narodnooslobodilačkim odborima. pomoćnik političkog komesara.dinice 25. kasnije Božo Đorđevič. komandant. str. Zaplijenjeno je 59 automatskih oruđa. krio se oko svojih kuća ili u okolnim šumama. f. 23 i 65. Arhiv VII. br. kod Srebrenika). Štab 19. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ubili 12. Čak su i mnogi četnici 300 ranjenih. knj. komandant Mirko Jelić. i 2. a zarobili 25 četnika.46 Sedamnaestog marta. 149-152 388-389). jer nisu htjeli ići sa srbijanskim i crnogorskim četnicima. Na zborovima i konferencijama narod je iznosio brojne primjere četničkih nedjela i osuđivao četnike kao uzročnike svojih patnji i nesreća. Tom prilikom mnogi stanovnici ovih sela pridružili su se jedinicama 53. Taj proces se počeo sa uspjehom odvijati. Prvo je trebalo osloboditi Garevac. Nikola Ćelar zamjenik komandanta. brigade komandant Mirko Zec (poginuo 29. Pored Gradačca i Modriče. pomoćnik komesara Danilo Milošević. Kladare. pomoćnik komesara Vitomir Lazarević i načelnik štaba Boško Ivanović. Čardak.

Većina ovih odbornika su od septembra 1943. Tošo Pavlović iz G.48 Dva dana poslije oslobođenja Gradačca počeo je funkcionisati Okružni N 0 0 . U gradačačkom srezu formirana su 2 opštinska. br. Održani su zborovi i konferencije u Gradačcu. 1744. k. 13. u oslobođen Gradačac je došla i Komanda Posavsko-trebavskog područja. III 1945. Politički komesar Komande područja i član OK KPJ. Ilija Kikić. učiteljica iz Gradačca. a na njegovo mjesto je postavljen Midhat Muradbegović. bili članovi narodnooslobodilačkih odbora. Franjo Kraljević iz Cerika. Anka Kikić. Žabara. 1. Hidajet Ljubović iz Gradačca. Tunjo Begić i Kasim Džananović. Boško Milutinović otišao je u Beograd na novu dužnost. Dedo Kukuruzović. postavljeni su mobilizacijski oficiri pri komandama mjesta. 50. Jakica Vidović iz Hrgova. Srez je podijeljen na 7 opština. sekretar Teufik Imamovič iz Gradačca i članovi: Anđelko Radić iz Zelinje. do aprila 1944. Početkom marta 1945. Mobilizacijski oficir za Komandu mjesta Gradačac bio je Tošo Tovirac.Mirko Vuković. Sarajevo rolna 13/277-278 i 288). potpredsjednik Boro Jovičević iz Sugrića i Tunja Bagić iz Ledenica. Počeo je popis školskih zgrada i vršena priprema za početak rada osnovne škole u Gradačcu. jedan gradski (za Gradačac) i 9 seoskih odbora. Okružni N 0 0 je formirao upravu narodnih odbora u koju su kao članovi ušli: David Davidović. marta. inž. Izvještaji Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 10. Na svojoj sjednici. reg. f. odobrio je konstituisanje Sreskog N 0 0 za Gradačac u koji su ušli: predsjednik Ešref Gradaščević iz Gradačca. Skugriću i Tarevcima. (Arhiv VII. Milivoje Kunce. učenik iz Gradačca i inž. Asim Muftić. 290 . Muhamed Mehmedović.koji su prešli na lijevu obali Bosne izražavali želju da se vrate i predaju.49 Marta 1945. i 15. Mikrofilm. Mihajlo Novaković. Fehim Halilović. fond NOP. sudija iz Gradačca. Komandu mjesta Modriča . Mustajbeg Ganibegović iz Mionice. a u aprilu i obavještajni oficiri. za Komandu mjesta Odžak Vid Dević. Ko48 49 Arhiv VII. Sreski narodnooslobodilački odbor za Gradčac izvršio je i privremenu administrativnu podjelu na opštine.

na spoj 25. fond NOP-a k. armiju.mandu mjesta Bosanski Šamac . grenadirskim pukom. i da zajedno sa snagama koje su nadirale iz Brčkog. Sa 16. br. godine. napala jedinice 25. izvršila je napad pravcem Žabar-Srnice. reg. kako bi se njemačke jedinice bezbjednije mogle povlačiti iz Bosne ka Slavonskom Brodu i dolinom Save. 1744. čemu nije moglo biti udovoljeno zbog nedostatka prevoznih sredstava. po ružnom vremenu pješke. Bilo je predviđeno da njemačka 7. a zatraženo je da pođe više. 19.Džemal Huskanović. i 28. Iz posavsko-trebavskog područja pošlo je oko 30 žena. 22. lovačke divizije i izviđačkim dijelovima 12. marta Oblasna konferencija AFŽ i veliki miting žena. divizije Jugoslovenske armije. SS divizija istovremeno prodre od Vareša preko Olova i Kladnja. 36/1 i 50. marta 1945. lovačke divizije. ustaškog zdruga. puka Ruskog zaštitnog korpusa i četnicima. a od Doboja prema Gračanici i dalje 50 Arhiv VII. povlačenje Nijemaca dolinom te rijeke postalo je veoma ugroženo. prevaljujući samo u jednom pravcu četrdesetak kilometara. i 9. Bosanskog Šamca i Doboja osvoji Tuzlu. koji je bio ojačan dijelovima 1. f. 30 U Tuzli je održana 8. prisili je na povlačenje i na odbrambene borbe i spriječi učešće njenih jedinica u sarajevskoj operaciji. njemačka divizija je sa 47. U skladu s ovom odlukom. 291 . divizije u donji tok rijeke Bosne. pa je njemačka komanda Grupe armija E donijela odluku o preduzimanju operacije Maigewitter (Majska oluja). odbacile što dalje od rijeke Bosne i Save. da bi se snage 2. dijelom snaga 117. armijskog korpusa iz rejona Sarajeva. divizije pravcem: Brka-Bijela-Srnice. Ofanziva je imala cilj da rastroji 2. grenadirskim pukom. U isto vrijeme iz Bosanskog Šamca prema Gradačcu je upućena jedna pukovska grupa 117. armije koje su se nalazile na Trebavi i u Posavini.Mehmedalija Subašić i za Komandu mjesta Orašje . Izbijanjem jedinica 25. 1. i istovremeno obezbijedi bezbjedno povlačenje jedinica njemačkog 21.

Milojica Pantelić: 25. Među ranjenima je bila i rukovodilac SKOJ-a u odredu . koja je pretrpjela osjetne gubitke 51 52 53 54 Gligo Mandić. neprijatelj je prodro u pozadinu jedinica 25. marta. sa dijelovima 15. zbog razvoja situacije na pravcima Gradačac-Srnice i Gradačac-Gračanica. br.Rabija Mujkić. 1. bataljon) vodio je žestoku borbu sa Nijemcima u selu Donjim Guštama. diviziju i Drugu krajišku brigadu 17. 6 protivtenkovskih pušaka. 47 kola. 4 automata. koja je tada uvedena u borbu. Tog dana odred je imao 2 poginula i 5 ranjenih boraca. k. marta u 4. divizije. 145 pušaka. Zadržali su nastupanje neprijatelja sve do noći. 186-187. Izgubljena su 2 topa. Posavsko-trebavski odred je takođe učestvovao u toj borbi na položajima južno od grada. Jedinice 45. kada su položaje predali 14." Napad je otpočeo 19. marta. armije je zbog ovakvog razvoja situacije uveo iz rezerve u borbu 23. jakom vatrom po položajima jedinica 25. Ubio je 16 neprijateljskih vojnika. 98 konja." 1 Neprijatelj je u zoru 20. Tog dana Posavsko-trebavski odred (2. a 25. divizija povukla istočno od Gračanice u koju su Nijemci ušli 22. Vojnoizdavački zavod JNA. i 3. divizije. Borci divizijske artiljerije borili su se vrlo hrabro i gotovo svi izginuli. 33 Slijedećeg dana jedinice 25. Arhiv VII.52 Na Humkama (trig. nastupajući od Doboja ka Gračanici. Tada je poginulo 22. ustaško-domobranske divizije. divizija. str. divizija. marta počeo napad dolinom Spreče. Odbacivši 18. reg. brigadi 23. 4 puške i dio komore. d. divizije. 11 puškomitraljeza. 281) je neprijatelj napao bolnicu. 1744.prema Trebavi. divizije.30 časova. Beograd. divizije i ušao u Gradačac. divizije pružaju otpor neprijatelju sa linije: Kapetanova bina-Vranovac-Špionica-Hajdurovići-Ćosići-Zeljinski potok. divizijska apoteka sav bolnički materijal i veći dio arhive. a vlastiti gubici su iznosili 2 mrtva i 3 ranjena. fond NOP. 5 minobacača. 36/1. Štab 2. 1977. ali se noću 21/22. pukovska borbena grupa Gajger. f. str. divizije su na položajima kod Gračanice odbile sve njemačke napade. 321. n. komoru i druge dijelove 25. 292 . brigadu sa položaja kod Turića. ranjeno 41. U povlačenju su izgubljeni 1 puškomitraljez. a nestalo ili zarobljeno 75 boraca.

1. 1744. reg. brigada 23. na ćelu sa Skicom. do 27. armije kao što su to planirali. fond NOP-a. Jedinice 2. ubijajući nasumice stanovnike po ulicama. 437. Početni uspjesi su Nijemcima omogućili da organizuju izvlačenje svojih snaga iz rejona Sarajeva.56 Od 23. armije zadržale su se u odbrani na liniji: 45. i 29. marta 1945. 23. do 22. Arhiv VII. • 293 . komunikacijom Sarajevo-Doboj-Brod. njemačke divizije i grupe Gajger ka Tuzli. marta. da napadne lijevi bok neprijatelja pravcem Karavlaška Maoča-Hajdučko brdo. Borbe su nastavljene 28.57 U novostvorenoj situaciji. U borbu su uskoro ubačene i dvije brigade 25. Tada je ubijeno 88 građana Orašja. a 28. k. br. 55 56 57 Prije nego što je pošla u napad na oslobođenu teritoriju ustaška 8. 36/1 i 50. povučena je u rezervu i upućena na jug. i ustašama iz Donje Mahale. sa zadatkom da zatvori pravac Srebrenik-Tuzla. divizije. Završne operacije. i izvršila strašan zločin.Sandići-Potočari-Vukelje-Vujičić. Istovremeno su upućene jedna brigada 28. U borbama vođenim od 19." U dolini Spreče neprijatelj je potisnuo 45. Bile su vrlo žestoke i jedna i druga strana trpjele su velike gubitke. divizije. Maoča-Humci-Tuzla i pravac Srebrenik-Lisovići-Tuzla. divizija istočno od Gračanice. marta. krajiška brigada 17. str. ustaškog zdruga iz Babine Grede i Županje je zajedno sa ustašama iz Bazika. po naređenju Štaba armije. došla 16. bojna 12. divizija na liniji Špionica-Topalovići-Bandra (k. iz armijske rezerve je pravcem Lisovići-Srebrenik upućena 2. Brčko-Žabar-Gradačac-Modriča i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice-Gračanica. f. 484). neprijatelj je odbacio jedinice NOV i POJ iz Posavine ka padinama Trebave i Majevice i ovladao komunikacijama: Brčko-Bijela-Srnice. i 9. diviziju ka Ozrenu i Trebavi i ovlado Gračanicom. divizije sa zadatkom da zatvore pravac Musi.PPPpggMHmnMMMMHM (126 poginulih 283 ranjena i 150 nestalih). divizije. 404)-Debelo brdo (k. da napadne neprijatelja u Srebreniku sa zapadne i jugozapadne strane. na ćelu sa Grgićem. međutim oni nisu uspjeli da ovladaju Tuzlom i unište glavninu snaga 2. divizija na liniji . marta vođene su uporne borbe sa ciljem da se spriječi dalje prodiranje 22. godine u Orašje.

to jest na greben Majevice i otvorio pravac prema Tuzli. većinom omladinci. reg. . 5 puškomitraljeza. 294 . gdje se smjestio.38 Od 20 do 29. Bio je prisiljen na povlačenje u pravcu Srebrenika.Minobacačko odjeljenje: 16 boraca. bataljon: 74 borca. marta vodio je borbu sa četnicima i ustašama u Gornjim Hrgovima i Poklecu. Od 22 do 24.1. 2 minobacača. 1744. potisne jedinice NOV i zauzme liniju Stražba-k. U povlačenju iz Rašljana ka grebenu Majevice došlo je do prekida veze između jedinica. Istovremeno su u odred stupila 34 nova borca. Uz istovremeni napad preko Špionice. 815). pa se jedan bataljon odreda sa komandantom i komesarom prebacio preko grebe58 Arhiv VII. . . . 1. Brojno stanje ljudstva i naoružanja iznosilo je po bataljonima: . srpske brigade. 504.3.Dvadeset trećeg marta Posavsko-trebavski odred se nalazio na položajima Gornji Hrgovi-Bijela. Odred nije mogao izvršiti mobilizaciju u rejonu Gradačca. k. marta poslao 60 boraca i 50 pušaka u 2. jer se morao brzo povući. 5 pušaka. fond NOP-a.2. Dvadeset šestog marta odred se uputio prema Bijeloj. 9 automata i 53 puške. 10 automata i 64 puške. 36/1. marta Posavsko-trebavski odred se kretao na prostoriji Srnice-Srebrenik-Rašljani. 8 automata i 42 puške. 736)-Okresnica (trig. divizije i Posavsko-trebavskog odreda. bataljon: 87 boraca. f. Odred je 18. prodro pravcem Bijela-Srebrenik. divizije potisnuo je dijelove 23. brigadu Bosansko-hercegovačke divizije Narodne odbrane. Tog dana ojačani 16.radni vod: 10 boraca. bataljonom 9. bataljon: 68 boraca. 24 mine i 10 pušaka. puk njemačke 22. izbio na liniju Karahum (k. 7 puškomitraljeza. a zatim prema selu Rašljani. on je uspio da prijeđe preko mosta na Tinji. 28. marta bio je napadnut od jačih neprijateljskih snaga podržanih artiljerijom. zajedno sa 4. 3 puškomitraljeza. 662)-Lepik-(k. br.

Pao je na pragu slobode u blizini svog Bukvika. korpusa Posavsko-trebavski odred je došao u Tuzlu 30. brigade KNOJ-a. čije su jedinice u to vrijeme napadale neprijateljske garnizone u Bijeljini i Brčkom. korpusa. nedočekavši da doživi ostvarenje ciljeva za koje se borio još od predratnih dana. a za zamjenika komandanta odreda Alija Muslić. dotadašnji komandant 3. Treći bataljon Posavsko-trebavskog odreda ušao je u sastav 2. Bio je iskusni komunista. Tako je Milan Kresoja postavljen za komandanta 1. br. Za taj zadatak je formiran poseban štab u čijem se sastavu nalazilo sedam bataljona. Pajić za zamjenika. da protjera i uništi četničke i zelenokadrovske grupe koje su se zadržale na terenu Majevice i ometale rad pozadinskih ustanova 2. 59 Arhiv VII. bataljonom u sastav 2. 1744. godine i partijski rukovodilac odreda od njegovog formiranja. Istog dana Posavsko-trebavski odred je sa svoja dva bataljona. armije. bataljona. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a. politički komesar Odreda Petar Kaurinović. Sa 3. bataljona. Pri prelasku ceste Srebrenik-Brezik teško je ranjen i uskoro podlegao ranama. od 31. reg. koji su bili spremni da daju živote za ideale revolucije i socijalizma. Đoko V. član KPJ od 1941. pod uticajem svog učitelja i saoborca Naste Nakića. Druga dva bataljona kretala su se drugim pravcem. 295 . koji je od odanih omladinaca stvarao članove Partije i SKOJ-a. naredbom komandanta Vojne oblasti 3. k. 59 Tako je poginuo Petar Kaurinović hrabri i neumorni borac. nego su raspoređeni na dužnost u Odredu. pa su u Podorašje stigli tek 29. brigade KNOJ-a nisu pošli rukovodioci iz Štaba bataljona. fond NOP-a. Kadro Ramić za političkog komesara. marta naveče. a Milan Kajganić za pomoćnika komesara. a po naređenju Štaba 2.na Majevice na komunikaciju Srebrenik-Brezik. marta na dužnost komesara odreda postavljen je Ivan Bumbulović. 50. marta. krenuo na Majevicu sa zadatkom. Prema naređenju Komande vojne oblasti 3. Poslije pogibije Petra Kaurinovića.

oslobodivši u toku zime Poljsku. Hercegovinu. a Vrhovni štab u Generalštab JA. nasuprot jedinicama Jugoslovenske armije. BORBE ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE Uoči velike savezničke proljećne ofanzive koja je bila predviđena za početak aprila 1945. gotovo cijelu istočnu Prusku i Pomeraniju izbila na liniju r. u oslobođeno Brčko. Crnu Goru. aprila. Srbiju. jugozapadnu Bosnu i uspostavila neprekidan front od Drave do Jadranskog mora. . Četnici su pod borbom satjerani u rejon Teočaka. Priboja i Teočaka. Vrhovni komandant je pred JA postavio cilj da oslobodi sve naše narode na cjelokupnoj etničkoj teritoriji. a zatim se preko Brezovog Polja uputio. a zatim da preuzmu opštu ofanzivu ka Berlinu. Narodnooslobodilačka vojska preimenovana je u Jugoslovensku armiju.na istočnom frontu Crvena armija je. Brijesta.na zapadnom frontu saveznici su izbili na Rajnu i obrazovali više mostobrana sa namjerom da što prije zauzmu Rursku oblast. uglavnom se protezao linijom Drava-Dunav-Šarengrad-ušće Drine-Sarajevo-Banja Luka-Bihać-Gospić-Karlobag i nije bio taktički povezan. 9. Njemački front. Odred se zatim spustio u Semberiju. gdje je vodio borbe sa domaćim četnicima. u susret Crvenoj armiji. Kod Čađavice i Vršana se takođe borio sa četnicima.na jugoslovenskom ratištu Jugoslovenska armija je u toku jeseni i zime oslobodila Madedoniju. 296 .Odred je krenuo na Majevicu preko Gornje Tuzle. Dalmaciju sa ostrvima. . Odra-Slovačke planine-Blatno jezero-Drava. opšta situacija na frontovima je bila sljedeća: . Prvog marta 1945. Na frontu u Italiji saveznici su se pripremali za proljetnu ofanzivu na Gotsku liniju (jezero Komo-Bolonja-Toskanske planine). gdje su opkoljeni i uništeni.

pomoćnik komesara i Novo Matunović. . divizije). Štab divizije je imao slijedeći sastav: Radomir Babić. . pomoćnik komesara i Drago Mitrović. armija je držala liniju Karavlaška Maoča-hajdučko brdo-Hujdurovići (jedinice 25. politički komesar. Vlado Malbašić. Milan Bojanić. Dvadesetosma divizija se nalazila u armijskoj rezervi na prostoriji Puračić-BukinjePoljice.u Artiljerijskoj brigadi . 472 (jedinice 23.61 Pred početak završnih operacija 2. komandant.60 Zadatak Južne operativne grupe bio je da likvidira neprijatelja na potezu Bijeljina-Brčko-Orašje. armije. Mirko Turić. Peta krajiška N 0 0 divizija imala je tada u svom sastavu Prvu krajišku proletersku brigadu. pomoćnik komesar i Ante Bajak. Prvu jugoslovensku udarnu. obezbijedi unutrašnje bokove 1. koje bi sa fronta napala Sremska grupa divizija. politički komesar. a zatim da forsira Savu u rejonu Brčkog. s.d.Vasilije Bošković. Borike-Debelo brdo-Veliki brijeg-Kamenički vis (jedinice 45. divizije). a poslije toga da dejstvuje opštim pravcem Doboj-Derventa-Banja Luka-Sisak-Novo Mesto. štab 1. komandant.PPHMMH Sve četiri armije i samostalni korpusi dobili su zadatak da prijeđu u ofanzivu za konačno oslobođenje zemlje. 60 t. divizija. komandant.u Prvoj jugoslovenskoj . načelnik štaba. u pozadinu neprijateljskih snaga na sremskom frontu. politički komesar. načelnik štaba. i u sadejstvu sa Sremsko-bosutskom grupom divizija nastupa pravcem Gunja-Županja-Cerna. komandant. politički komesar.u Četvrtoj krajiškoj . Četvrtu krajišku udarnu i Artiljerijsku brigadu.Savan Kesić. Petar Simurdić. Druga armija koja je bila grupisana u istočnoj Bosni dobila je zadatak da u početnom periodu operacija. i 4. pomoćnik komesara i Nikola Tomić. i 5. 17. 325-326. U štabovima brigada nalazili su se: . armije je formirao tri udarne grupe divizija. politički komesar. Aleksandar Krajačević Saša. Gligo Mandić.Mirko Srdić. Drago Šobot. divizije).Miloš Tanjga. . U okviru priprema za proboj sremskog fronta. načelnik štaba. angažovanjem svojih divizija u dolini rijeke Bosne. zamjenik komesara i Jovo Nastić. komandant. U Južnu operativnu grupu ušle su 2. 61 297 . n. Ilija Materić. Mašan Milutinović. Đuro Vukobrat. Pravoslavna Špionica-Bandra-Stražba-k. načelnik štaba. str. načelnik štaba.u Prvoj krajiškoj . Makso Sekulić. .

orijentišući 25. U štabovima brigada su bili: u Šestoj . i 28. Božo Hinič. U borbama koje su se odvijale tog dana jedinice su. divizija). Primjetivši. politički komesar. divizijom i 2.Ocenjujući da je pritisak neprijatelja popustio i da je on uglavnom zadržan na cijelom frontu. a zatim gonila neprijateljske zaštitničke dijelove prema Brezovom Polju. komandant. Štab 2. komandant. armije odlučili su da nastave ofanzivna djejstva i što prije ovladaju Semberijom i Posavinom. Milan Makivić. divizija).Rade Čorak. zamjenik komandanta i Branko Bahrić. armije i Štab Južne operativne grupe divizija 1. marta i 1. divizija) i Bandra-Lukavac (23. Šestog aprila štab 2. komandant: Milenko Stojaković. Zvonko Žardin. brigada 25. savladale otpor neprijatelja i do mraka izbile na liniju Hrgovi-Hajdurović-Kapetanova bina-Vranjevac-Hadžići (25. Ostravica (na Ozrenu). aprila. armije je odlučio da u toku noći između 31. komandant. da se neprijatelj na čitavom frontu u Posavini i Semberiji ubrzano povlači. divizije tada su bili: Blažo Janković. 298 . Istog dana 45. u Petnaestoj majevičkoj . Štab 2. aprila. Jedinice 2.Milorad Miklavčić. aprila prijeđe sa 23. armije je premjestio težište operacije sa pravca Gradačca u pravcu Doboja. politički komesar i Uroš Kukolj. 19. i V. politički komesar. 1. svaka na svom pravcu. krajiška brigada je dostigla liniju Donja Zelinja-Petrovac-Gornji Lukavac. Poslije uporne borbe jedinice JA su ovladale Srebrenikom i nastavile gonjenje neprijatelja prema Špionici. pomoćnik komesara. zamjenik komandanta i Vlado Bajić. pomoćnik komesara. Dušan Sovilj. armije prenijela je težište operacija iz rejona Bijeljine u rejon Brezovog Polja i Brčkog. diviziju sjeverno od komunikacija Gračanica-Doboj. aprila oslobodila grad. zamjenik komandant. pomoćnik komesar. krajiškom brigadom u protivnapad. Milan Minić.62 U toku 4. Stevo Klašnja. načelnik štaba. Sa pomenutih linija sve jedinice su 5. Šestog aprila 2. politički komesar. Sedamnaesta divizija je istog dana napala neprijateljski garnizon u Bijeljini i 2. i 23. u Drugoj krajiškoj Milan Zgonjanin. divizije oslobodila je Gradačac i izbila na liniju Humke-Gradačac-Tu62 U štabu 17. armije napadale su pravcima Karavlaška-Maoča-Avramovina (25. aprila prešle u opšti napad na neprijatelja. Petko Kahmi. divizija je izbila na liniju Piskavica-Straževac-Karanovac-M. Južna operativna grupa divizija 1.

aprila. u Četvrtoj proleterskoj . u kojem je bilo oko 600 ustaša. U štabovima brigada bili su: u Drugoj proleterskoj . Devetnaesta brigada je blokirala neprijatelja u Garevcu. pmoćnik komesra i Jovo Samardžić. koji se utvrdio u tri zidana bunkera. i 3. brigadom iste divizije izbila na rijeku Bosnu. Uz pomoć pojačanja. Đoko Nedić. načelnik štaba. Milorad Milošević. a 2. politički komesar i Radomir Burič. Vaso Dragović. koje je dobio sa lijeve obale Bosne. srpske divizije su u noći 18/19. Jedinice 23. divizije je u 23 časa oslobodila Modricu i u sadejstvu sa 19.Ljubiša Veselinović. Vojin Đurašinović Kostja. Zarija Šaletić. Brčko je oslobođeno 7. zamjenik komandanta. divizija. 8. proletersku (crnogorsku) i 3. na liniju Modriča-Koprivna. politički komesar. Štab divizije su sačinjavali: Šredoje Urošević. nastupajući desnom obalom Save. brigade. pod komandom Peke Dapčevića.Mihailo Gavrilović. zamjenik komandanta. . a 18. divizija je imala 25 mrtvih. armije. oslobodile je sutradan u 7 časova i nastavile nastupanje prema Doboju. aprila ujutro. U borbi za Garevac. politički komesar. Veselin Perović Truša. 40 ranjenih i 56 nestalih boraca. komandant. osobito u Hasiću. Branislav Joksović. načelnik štaba. 4. Napad jedinica Južne operativne grupe divizije 1.Vido Šoškić. aprila Bosanski Šamac (sa 2. načelnik štaba. politički komesar. zamjenik komandanta. pomoćnik komesara i Lazar Tešić. komandant. Milija Stanišić. divizije je izbila na liniju Porebrice-Dubrava-Bijela. Borba je nastavljena 10. srpsku brigadu. pomoćnik političkog komesara i Vojislav Đurović. brigade prešli su u napad i neprijatelja odbacili prema rijeci Bosni. divizije su tog dana napale Gračanicu. ali se nisu mog63 Druga proleterska divizija imala je tada u svom sastavu 2. Oko 15 časova dijelovi 18. marta iz Garevca izvršio napad na jedinice 19. te u crkvi i školi. 299 . Živojin Jeremić. i 19. brigadom). aprila. brigada 25. poslije žestokih borbi na prilazima ovom mjestu. vodeći idućih dana ogorčene borbe na Becnju i Ciganištu. uspio da ih potisne i izvršio evakuaciju ranjenika na lijevu obalu Bosne. načelnik štaba.63 Devetog aprila 16. Poslije kraćeg odmora jedinice 25. komandant.rić. Ustaše su pošle prema zapadu. brigadom). i 11. 11. otpočeo je takođe 5. neprijatelj je 11. Nikola Stanišić.U Trećoj srpskoj . aprila prešle rijeku Bosnu i oslobodile Odžak i okolna sela. aprila je oslobodila Orašje (sa 4. brigada 25. komandant. Peta divizija i 17 divizija su se prebacile preko Save i nastavile nadiranje prema Županji. proletersku (srpsku).

divizije imale su 74 poginula i 259 ranjenih boraca. pošto su jedinice JA 20. banjalučki. Od oružja i opreme zaplijenjena su 4 topa. mostarski. jednu pt pušku i 10 konja.le probiti. koja je u napredovanju daleko odmakla na zapad. armije. tuzlanski.882 zarobljena. Bos. a za referenta za zdravstvo dr Huso Kapetanović (nalazio se tada u JA). Na taj način su ih odsjekle od ostalih neprijateljskih jedinica koje su se povlačile ka Zagrebu. srpska divizija morala poći u sastav svoje 2. Graćanicu. Neprijatelj je ipak uspio zadržati svoje položaje. Gradačac. bihaćki i travnički. Samac. Brčko. Tarevce i Jakeš. str. na osnovu odluke Predsjedništva ZAVNOBiH-a. Šćepo Radić iz Dubice i Cvijetko Stojanović iz Vranjaka. 205-Svilaj-Potočani-Vlaška Mala-Prud. 235-236. Modriča i Odžaka. Zajedno su se vratili i zaposjeli fortifikacijski uređene položaje za odbranu. za podpredsjednika Pavo Pajić iz Modriče i Ahmet Mešić iz Odžaka. Maglaj. 3 minobacača. Neprijatelj je imao 733 poginula. Nove borbe su vođene od 24. Izgubile su 4 topa. koji je obuhvatao teritoriju opština Bosanskog Šamca. 76 puškomitraljeza i 37 automata. Mitar Lujić iz Crkvine. njene položaje su preuzele jedinice 27. korpusa. aprila. istočnobosanske divizije 3. Jedinice 25. Pošto je 25. Za predsjednika je izabran David Davidović iz Miloševca. Vlasenicu. Stanovnici Odžaka su izbjegli u Modriču. Članovi odbora su bili: Vid Dević iz Novog Grada. 63 konstituisan je sreski narodnooslobodilački odbor za srez Bosanski Samac. do 27. Prema toj odluci teritorija Bosne i Hercegovine je podijeljena na šest okruga: sarajevski. Kladanj. Na povratku prema Odžaku njima su se priključile ustaše koji su se povlačili dolinom rijeke Bosne. n. Tuzlanski okrug je imao 12 srezova: Bijeljinu. Konstituisanju Sreskog N 0 0 u ime Okružnog N 0 0 prisustvovao je Edhem Čamo 64 65 Milojica Pantelić. Zvornik i Srebrenicu. referent za finansije Mehmedalija Subašić iz Bosanskog Šamca i referent za upravu Tošo Tovirac iz Tišine. 300 . aprila. Referent za prosvjetu je postao Dojčin Uzelac.64 Po oslobođenju Bosanskog Samca. za referenta za privredu Trivo Dakanović. 7 minobacača. 12 mitraljeza. za sekretara Panto Nikolić iz Modriče. a odnos snaga je bio 1:1. 365 ranjenih i 2. Doboj. aprila oslobodile Slavonski Brod. koji su se protezali linijom: k.d. u noći 28/29.

Uporedo su se vršile i pripreme za postavljanje opštinskih i sreskih sudova. u sastavu: Slobodan Janković (sekretar). za sekretara Saliha Mehikić. a za članove Cvijan Dakić. Desetog aprila u oslobođenom Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Milojica Pantelić. Predviđeno je da u komitet uđe i komesar Komande mjesta Gradačac .koji mu je prenio smjernice za dalji rad. Uskoro su konstituisani opštinski NOO u Bosanskom Šamcu. Joco Vočkić. u sastavu: Mehmedalija Tufekčić. a pola u Bosanskom Šamcu. poslije odlaska nekih članova na druge dužnosti. Istom odlukom partijska organizacija iz Bukvika pripala je Sreskom komitetu za brčanski srez. Na čitavom Posavsko-trebavskom području bila su svega 2 pravnika. Teufik Imamović član sreskog komiteta KPJ i Kasim Ibrišimović. Uporedo sa konstituisanjem organa narodne vlasti stvarani su organi unutrašnjih poslova i milicije. bila u sastavu Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. Dana Simić. U prvo vrijeme bilo je svega 90 milicionera na teritoriji okruga. djelovalo je 59 članova i 3 kandidata za članove KPJ. U isto vrijeme imenovan je i novi sreski komitet za bosanskošamački srez. Odžaku i Orašju. Mile Glavaš i Gojko Šarkanović. U Komandi područja i u komandama mjesta bilo je 24 člana.Esad Taslidžić. Modriči. U pripremama se nailazilo na znatne teškoće. a u srezovima čete. Odlukom Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. partijska organizacija opštine Srebrenik ponovo je pripala Okružnom komitetu za Trebavu i Posavinu pošto je od februara 1944. divizije. a na teritoriji sreza Gradačac-36 članova. od toga pola u Gradačcu. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. 301 . komesar 25. Nešto ranije formiran je sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez. Okružni komitet je. U svim opštinama formirani su vodovi milicije. Imenovan je novi sreski komitet za srez Gradačac. a u Posavsko-trebavskom odredu 36 članova KPJ i 5 kandidata. Teufik Imamović. Rifat Salihović. Na teritoriji sreza Bosanski Samac. Arif Zenunović i Lepa Kuđic. Fuad Suljić. radio u okrnjenom sastavu. jer se oskudijevalo u stručnom kadru i pomoćnom osoblju.

formiran je novi 3. Pored toga. ba66 Na teritoriji opštinskog komiteta Bukvik djelovalo je 10 članova KPJ. Ahmet Ćatić. tražio da se u okolinu Gradačca iz Posavine upute jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje bi političkim radnicima i organima narodne vlasti pomogle i obezbjeđivale njihov rad. Zaga Lukić i Sulejman Čaušević. upućeno je 200 boraca u Dopunski bataljon 3. Od toga broja. (Arhiv VII. Za komandanta 3. Dolazili su i oni koji su silom mobilisani u neprijateljske formacije. Lepa Kuđić. Poslije prelaska jedinica JA preko rijeka Bosne i Save. Zbog toga je Okružni komitet nekoliko puta. a na teritoriji opštinskog komiteta Vražići 19 članova (ćelije u Vražićima. obavještavani su preko prijatelja i rođaka da se predaju. Sekretari sreskih komiteta po svojoj funkciji su bili i članovi Okružnog komiteta. postojale su partijske organizacije u ustanovama sreza i pri komandama mjesta Brčko i Celić. IRP. Posavsko-trebavski odred brojao 796 boraca. Odred je dobio zadatak da uništi ostatke četničkih i ustaških jedinica. Oni koji su se krili. Tako je. brigadu KNOJ-a. da vrši mobilizaciju ljudstva i da politički djeluje među stanovništvom.Panto Nikolić. po naređenju komande Vojne oblasti 3. aprila. zbirka NOR-a kat. Vrlo brzo odred je narastao na oko 1000 boraca. bataljon. koje su se krile oko posavskih sela. Rahiću i Koraju). Sarajevo. Umjesto ranijeg 3. G. Brnjiku. 66 Ostaci četničkih i ustaških bandi još su krstarili teritorijom Posavine i Trebave. Mehmed Mujbegović i Trivo Dakanović. a nisu bili krivi. na tom terenu više nije bilo vojnih jedinica i ustanova. jer im se ništa neće dogoditi. u drugoj polovini aprila. Došlo je do znatnog priliva novih boraca u jedinice odreda. 30. bataljona koji je upućen u 2. Poslije oslobođenja Brčkog. osobito među onima koji su bili zaplašeni zbog neprijateljske propagande. za sekretara sreskog komiteta KPJ došla je Nada Manojlović. 5036 i 5022). korpusa u Gračanicu. Joco Vočkić. Posavsko-trebavski odred je 10. Sreski komitet za brčanski srez imao je tada slijedeći sastav: Radivoje Lukić (sekretar). Odred je pomagao i pri radu organa narodne vlasti i pružao im zaštitu. korpusa. izuzev Komande područja i komande mjesta koje su imale malo naoružanog ljudstva. Salih Mehikić. aprila iz oslobođenog Brčkog krenuo preko Bukvika i Žabara prema Orašju. 302 . br.

(Zbornik IV. jer su se one krile po malim grupama. za odbranu je pripremljena velika školska zgrada. U Posavini Posavsko-trebavski odred nije naišao na jači otpor zaostalih neprijateljskih jedinica. na str. opasanog sa tri reda bodljikave žice. U međuprostorima su bili iskopani streljački zakloni punog profila.500 četnika. 9 minobacača. 29 mitraljeza. Od naoružanja su imali 8 topova. na str. Vlaška Mala. Drago Karasijević i Mladen Vukosavljević u knjizi 53. korpusa od 7. korpusa iz doline rijeke Bosne preko Bosanskog Broda. str. 856) naveo da se na tom prostoru nalazi 3. 67 U navedenom djelu Milojice Pantelića. a za komesara Stjepan Tešič. kao glavna otporna tačka. jer je broj približan neprijateljskim gubicima u toj operaciji. navode d a j e na tom prostoru bilo oko 11.000 ustaša i oko 1. Pored velikog trospratnog bunkera. divizije je u svom izvještaju Štabu 3. Zbog odlaska Kadre Remića na partijski kurs. Svako naseljeno mjesto je pretvoreno u otpornu tačku. za komesara 1. NOV srednjobosanska divizija. sa pojedinim mitraljeskim zaklonima. gdje su u velikom broju bili zastupljeni bunkeri povezani podzemnim skloništima i streljačkim rovovima punog profila. knj. a naročito Gornja Dubica i Prud u kojima su postojali trospratni bunkeri. 228. poslije povlačenja Nijemaca.500 ustaša.000 pripadnika uglavnom 12. Od polovine do kraja aprila ubijeno je 15 neprijateljskih vojnika.taljona prvo je postavljen Nedo Pisarevič. ustaško-domobranske divizije. 190.500-4. sa još jednim bataljonom ustaške milicije. i 15.67 Oni su ranije imali zadatak da kao bočna zaštitnica štite izvlačenje njemačkog 21. Utvrdili su se u trouglu koji čine rijeke Bosna i Sava i planina Vučjak.000 ustaša. Na prostoriji Novi Grad-Vlaška Mala-Odžak-Mrka Ada-Balegovac-Dubica ostala je. 133 puškomitraljeza sa dosta municije. iznosi se broj od oko 2. bila je najjače utvrđena. Štab 27. a vlastiti gubici su bili 1 mrtav i 1 ranjen (komesar 2. i izradili sistem odbrane u vidu stalne i polustalne fortifikacije. bataljona Ilija Kaurinović). jača ustaška formacija od oko 4. bataljona postavljen je Muharem Ibralić. dok. Zadnji podatak je najrealniji. Ostala sela i zaseoci su takođe bili dobro utvrđeni. 303 . 34. maja 1945. 154.

U Dvadesetoj . Asim Hodžič. U štabovima brigada bili su: . Operacija Vlaška Mala. politički komesar. divizije. pomoćnik komesara i Selim Zelinčević.Jedinice 25. te su ostale odsječene od ostalih neprijateljskih snaga u trokutu koji čine rijeke Sava i Bosna i planina Vučjak. muslimanskoj brigadi i krenule na zapad. divizije68 i Posavsko-trebavskog odreda okružile neprijatelja.U Devetnaestoj .Radomir Šćepanović. pomoćnik komesara i Momir Koprivica. muslimanska brigada 27. 275. Pero Jovičić. Ahmet Đonlagić. u sastav 2. Vlašku Malu i M r k u Adu. Pošto je 20. Kada je prispjela u Modriču. str. otpočeo je napad na cijelom frontu u kojem su učestvovale 16. 9. politički komesar. One su uspjele da do 21. ustaše nisu mogle da krenu na zapad lijevom obalom Save kuda su se povlačile njemačke i ostale ustaške snage. 68 69 Dvadeset sedma istočnobosanska divizija imala je tada u svom sastavu 16. 2/67. . maja u 3 sata ujutro. divizije. Štab divizije su sačinjavali: Miloš Zekić. aprila svoje položaje 16. ali ih nisu mogle likvidirati zbog nedostatka teške artiljerije i avijacije.Odžak. Pošto su od 1. politički komesar. zamjenik komandanta. a da njegove otporne tačke opkole. 23. ali je neprijatelj uspijevao da odbije napade i da se na svojim dobro utvrđenim uporištima održi. u borbu je uvedena i 16. aprila izbiju nadomak Save. Nikola Andrić. maja jedinice 27. Vojnoistorijski glasnik br. pomoćnik političkog komesara i Jakob Vodušek. Zarije Škerović. Košta Banjac. načelnik štaba. načelnik štaba. 19. . Poslije priprema. aprila sa velikim gubicima na obe strane. do 7. Čamil Kazazović. vršile su stalne napade na neprijateljska uporišta . aprila. Drago Karasijević. brigada 53. a poslije njegovog ranjavanja Omer Dedić.69 Sedmog maja stigla je u Brusnicu kao pojačanje 14. romanijsku brigadu. aprila. dok je mjesto načelnika štaba bilo upražnjeno. U ovim napadima pojedine napadne kolone su uspijevale da se kroz međuprostore probiju iza braniočevih položaja. komandant. pomoćnik komesara i Živko Gajić. komandant. divizije sa jednim divizionom artiljerije. Teške borbe nastavljene su od 25 do 27. aprila oslobođen Slavonski Brod. Jedinice 25. komandant. Ratko Altarac. divizije predale su 28. armije.Ratko Jovičić. na odseku Vrbovac-Vinska i time onemoguće povlačenje ustaša desnom obalom Save na zapad. divizije započele su borbu sa ustašama 19.U Šesnaestoj . i 19 brigada 27.Spaso Mičić komandant. načelnik štaba. birčansku i 20. muslimansku. politički komesar. 304 .

Šesnaesta muslimanska brigada. divizije je zatražio od Štaba 3. knj. a jedan na desnoj obali rijeke Bosne od skele ispod Modriče do Mrke ade. brigade bili su u rezervi i sprečavali eventualno prebacivanje neprijatelja preko rijeke Bosne. jedinice JA bile su prinuđene da se povuku na polazne položaje. 330. divizije od 20. Uvidjevši da raspoloživim snagama i sredstvima. brigada 53. IV. dok. . bez velikih gubitaka. ustaška grupa se još borila. .neprijateljska uporišta.14. ojačana jednim bataljonom Posavsko-trebavskog odreda. divizije su iznosili 114 mrtvih. (Zbornik. 20 305 . 925-928). muslimanske brigade. maja neprijatelj je imao 243 poginula i 404 ranjena. U borbama koje su vođene od 1. do 15. ali pošto je neprijatelj u borbu ubacio svoje jake rezerve. str. do 15. 1945. Srnava. Ahmet Džonlagić . ne može likvidirati .Ćamil Kazarović. str.Dvadeseta romanijska brigada je rasporedila jedan bataljon južno od Mrke ade. divizije i jedan divizion artiljerije. sa zadatkom da spreči proboj neprijatelja preko rijeke Bosne. . Jedinice JA su se uspjele ukliniti do Dubice i blokirati Vlašku Malu i Odžak. a gubici jedinica 27. 5. Izvršen je novi raspored jedinica i u borbu su uvedene nove jedinice. . Štab 27. 286-287. Napad je trajao 9 sati. Borbeni put 16. Svaki njihov napad je uzvraćen neprijateljskim protivnapadom. 34. Posavsko-trebavski odred (bez jednog bataljona) zauzeo je položaj od Mrke ade do Bosanskog Šamca. Posavskotrebavski odred i dijelovi 20.Četrnaesta brigada 53. 222 ranjena i 27 nestalih. Od 9. 101-s.Devetnaesta brčanska brigada napadala je sa linije k. napadala je neprijatelja na liniji Srnave-Potočani-Duge Njive.71 70 71 Izvještaj Štaba 27. srednjobosanske divizije raspoređena je na liniju Lipik-Svilaj-Vrbovac.70 Iako je kapitulirala fašistička Njemačka i sa njom kvislinška NDH. maja jedinice JA su djejstvovale sa svojih položaja prema neprijateljskim uporištima. korpusa podršku avijacije i tenkova. .Jedan bataljon Hrvatske divizije KNOJ-a zaposjeo je desnu obalu Save od sela Svilaj do ušća rijeke Bosne u Savu.

maja. poslije održanog mitinga u Bosanskom Šamcu. Drago Karasijević. Nastupilo je rasulo kod ustaša. i 20. poslije dvočasovne borbe. U dogovoru sa partijskim rukovodstvima i organima narodne vlasti je72 73 Isto.. sadejstvujući u likvidiranju neprijatelja u Dubici. artiljerija i avijacija su od zore do mraka žestoko bombardovale neprijateljske položaje. U ovoj operaciji ustaše su potučene. n. Dvadeset četvrtog maja u 23 časa 19. 23. na kojem je govorio Ivan Bumbulović. bričanska brigada i jedan bataljon Posavsko-trebavskog odreda.d. Dvadeseta romanijska brigada i Posavsko-trebavski odred su u toku noći forsirali Bosnu i napali na neprijateljske položaje duž lijeve obale Bosne. divizije prodiru duž desne obale Save do Pruda. Sva neprijateljaka uporišta su razorena. maja vršeni su svakodnevni napadi. 26. nastavljeno je čišćenje terena od neprijateljskih grupa.Vlašku Malu sa t r i pravca. i 27. i 24.72 Nakon žestoke tročasovne borbe neprijatelj je razbijen i stalna neprijateljska uporišta su zaposjednuta. te je kod protivnika nastupila opšta dezorganizacija. Njoj su sadejstvovali. str. ustaše su naletjele na dijelove 14. Slijedeća dva dana. u 4 časa. do 22. 290. Poginulo je 3. 306 . 284. divizije koncentričnim napadom. str. Slijedeća dva dana. Ustaše koje su se povlačile iz Odžaka i Vlaške Male pokušale su da se probiju preko položaja 16. Posavsko-trebavski odred je 28. brigade. a zarobljeno je 745 ustaša. dijelom snaga. preko Krčevina prema Vučjaku. brigade odbačeni su nazad. Jedinice 53. i 19. muslimanske brigade. Bježeći ispred 16. koji iznenadnim udarom likvidiraju i produžavaju ka Dubici. Snažnim protivnapadom bataljona 16. maja. krenuo u tri kolone prema Tuzli. maja. zauzimaju Odžak. izvršen je opšti napad svim snagama. a 22. maja. 19. a sutradan 25. pa su jedinice 16. brigade prešle u gonjenje.401. brigade.Od 15. maja avijacija je sa sedam aviona bombardovala neprijateljska uporišta. brigada 27. Poslije učešća u operaciji protiv ustaške grupacije kod Odžaka. Šesnaesta brigada 27.73 Manji broj ustaša se po grupicama izvukao iz obruča. divizije napala je najjače uporište .

četničkih i zelenokadrovskih bandi koje su se krile po šumama i zemunicama sjevernog dijela istočne Bosne. br. U prvo vrijeme Posavski i Trebavski odredi su bili samostalne jedinice i vršile svoje odredske funkcije . i 16. na svom borbenom putu dugom oko 20 mjeseci. a među njima i posljednji komandant odreda-Cvijetin Vasić. brigade 3. a njegovo ljudstvo i starješine su popunili čete i bataljone 2. godine. 1745. prošao kroz tri faze u svom razvoju. bili su bitni činioci za donošenje odluke o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. 74 Arhiv VII. VOJNO-POLITICKI ZNAČAJ POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Veliki uspjeh jedinica NOV i POJ i vrlo povoljna politička situacija u sjevernoistočnoj Bosni. divizije KNOJ-a. reg. u bataljone 6.branili i širili slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i obezbjeđivali djelatnost partizanske pozadine. kojeg će kao ranjenika ubiti četnički banditi u brčanskoj bolnici 1946. protiv kojeg su se borili u toku rata. 42. Tako su stvorili preduslove da. u ljeto 1943. k. 307 . fond NOP-a. f. Stvaranje partizanskih odreda u Posavini i na Trebavi je jedan od glavnih rezultata dugotrajnog i teškoćama ispunjenog političkog djelovanja aktivista NOP-a .dan broj starješina iz Odreda je ostao na terenu i preuzeo dužnosti u oslobođenim gradovima Posavine i Trebave.koji su upornim političkim radom pridobili i privukli na stranu NOP-a omladinu i veći dio ostalog stanovništva ovog kraja. 6. Posavsko-trebavski odred je.članova KPJ i SKOJ-a . 15. godine. Jedan broj boraca daće u toj borbi i svoj život. koja je imala zadatak da iskorijeni ostatke ustaških. brigade stupe stotine novih boraca i formiraju se dva nova partizanska odreda. Došavši u Tuzlu. po dolasku većih jedinica NOV u Posavinu i na Trebavu. Posavsko-trebavski odred je rasformiran.74 Oni će u naredne 2 godine nastaviti borbu sa istim neprijateljem.

kalili se u mnogim akcijama i izrastali u dobre borce. poslije spajanja. vješte komandire.U drugoj fazi razvoja. odred je mijenjao. koji su poticali iz svih sela i gradova Trebave i Posavine. odred je vojnički i politički sazrio da preraste u veću jedinicu . U jedinicama odreda djelovali su mnogi komunisti i skojevci koji su svojim primjerom u borbi.Posavini i Trebavi. Muslimani i Hrvati. narastanju uticaja NOP-a i širenju ideje bratstva i jedinstva. Odred je bio prva jedinica za mnoge Posavce i Trebavce u kojoj su oni sticali prva borbena iskustva. oko 2000 je prošlo kroz Posavsko-trebavski odred. nije više bilo potrebno da odred ima nekoliko stotina boraca u svom sastavu. političkim radom među borcima i narodom. Odred je bio sastavljen od običnih ljudi iz naroda. Crpeći uvijek nove snage iz naroda. kada se vrati na svoju teritoriju. Zbog toga je donijeta odluka da kompletni bataljoni pređu u 18. Prelaskom u centralnu Bosnu i dužim zadržavanjem na drugoj teritoriji. Pred kraj rata imao je oko 1000 boraca.brigadu. ravnopravan i slobodan život u zajedničkoj postojbini Bosni i Hercegovini. komandante i vrijedne političke komesare. u neposrednu blizinu svoje teritorije. Svoje brojno stanje i organizacionu strukturu. Iz Srebrenika sada počinju akcije odreda prema matičnoj teritoriji . hrvatsku brigadu i da se odred svede na takvo brojno stanje koje će služiti kao jezgro za popunu. u pojedinim periodima. stvarajući uslove za bolji. Treća faza razvitka nastaje dolaskom odreda u Srebrenik. Učestvovao je u operacijama većih jedinica. U njegovim redovima su se zajedno borili Srbi. Iz svog sastava je uputio za popunu drugih jedinica preko 1000 boraca. odred je živio i rastao. zvog ofanzive jakih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. Od 4800 boraca NOV i POJ. koliko je dala Trebava i Posavina. visokim moralom i zalaganjem dali veliki doprinos snaženju odreda. zatvarao opera308 . Odluka nije mogla biti realizovana. Na svom borbenom putu odred je izvršio razne zadatke. zavisno od vojno-političke situacije u Posavini i na Trebavi.

pravio zasjede na pravcima kretanja neprijateljskih jedinica. Odred se nalazio i u teškim situacijama. Odred je obezbjeđivao rad društveno-političkih organizacija i sam pomagao da se na terenu stvaraju narodnooslobodilački odbori i organizacije KPJ. išao u izviđačke akcije.cijske pravce i spriječavao prodore neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju. ali je često vršio i samostalna borbena dejstva. 309 . U prvim mjesecima postojanja odreda. Društveno-političke organizacije sa terena znatno su doprinijele da odred uspješno vrši svoje funkcije. sadejstvovao drugim jedinicama u napadu i odbrani. Obezbjeđivao je rad vojnopozadinskih organa i učestvovao u prikupljanju sredstava za partizanske bolnice i stanovništvo ratom opustošenih krajeva. vršio diverzije na putevima. Okružni komiteti KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu. one su u njegove čete uputile mnoge članove Partije i SKOJ-a koji su pomogli da Odred postane čvrsta borbena jedinica. osobito u prvim mjesecima svog postojanja. hvatao i razoružavao pripadnike odmetničkih bandi. po svim meteorološkim uslovima. gonio. Djejstva je izvodio danju i noću. sreski i opštinski komiteti. ćelije i aktivi KPJ i SKOJ-a. Dao je znatan doprinos u sprovođenju linije KPJ na mobilizaciji svih snaga za pobjedu nad okupatorom i domaćim izdajnicima. SKOJ-a. vršio garnizonu službu. Bio je pod operativnom komandom 7 štabova divizije i 12 štabova brigada. ali je čvrsto odredsko jezgro našlo uvijek načina da to stanje brzo prebrodi i odred učini još jačim i borbenijim. mostovima i željezničkim prugama. AFŽ i NOF-a. Unosio je patriotizam u redove omladine i ostalog stanovništva. Bilo je i odlaženja iz njegovih redova. narodnooslobodilački odbori i organizacije AFŽ su u svakoj prilici nastojali da pruže pomoć. To jedinstvo fronta i pozadine bilo je zaloga uspjeha i pobjede nad znatno nadmoćnijim neprijateljem i dovelo je slobodu u sela i gradove Trebave i Posavine. Kao teritorijalna jedinica neprekidno je vršio politički uticaj u rejonu svog dejstva. Izvodio je mnoge napade na neprijateljska uporišta i kolone. USAOJ-a.

V D I O SPISAK BORACA POSAVSKO-TREBAVSKOG ODREDA .

odnosno da su podaci o pojedinim borcima neprecizni i nepotpuni. Na osnovu toga. Orašje./ Podatke za spisak boraca Posavsko-trebavskog odreda prikupili su opštinski odbori SUBNOR-a Bosanski Samac. Stoga molimo čitaoce da imaju u vidu da su propusti u najvećem broju nastali uslijed nepotpunosti evidencije. Uprkos svim nastojanjima. Gračanica. Doboj. bili priključeni uz dvije verzije rukopisa da bi čitaoci mogli dati svoje primjedbe. majevačkoj brigadi sa podacima iz edicija o tim jedinicama. Brčko. Spiskovi su također. a o njima su dali mišljenje i organizacije SUBNOR-a mjesnih zajednica. a za borce koji su bili u 16. Tako sređeni spiskovi su dva puta upućivani opštinskim odborima SUBNOR-a na dopunu i izmjenu. Gradačac. da u spisku ne budu obuhvaćeni svi borci. Modriča. sigurno će se ispostaviti. . muslimanskoj. Odžak i Srebrentk. 6. kada knjiga bude odštampana. Autor rukopisa je na kraju uporedio podatke iz rukopisa sa podacima iz spiska. proleterskoj i 15. sekretar redakcije Uroš Goranović je sačinio spiskove po opštinama.

Srbin. ARSENIĆ Joce DAKO. borac. ARANĐIĆ Marijana PERO. 1945. Gradačac. ANTIĆ Riste ANTONIJE. 1923. Brvnik. Gornja Slatina. poginuo 17. u odredu od 10. 1943. 1945. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1924. 1945. 9. u odredu od 15. ANTIĆ Marka STEVO. u NOB* od 1941. 1927. 1922. ANTIĆ Jovana PERO. u NOB od 27. u odredu od 5. 1924. 1927. 4. borac. u odredu od 10. 4. u odredu od 20. 4. Srbin. 1921. član KPJ. 1945. Gradačac. 9. 1927. Srbin. trgovac. 4. radnik. 1943. zemljoradnik. u odredu od 8. 1924. borac. 9. u odredu od 20. 5. Gornja Slatina. 4. 4. Brvnik. 1943. 1920. zemljoradnik. 1945. 1925. u odredu od 1. u NOB od oktobra 1941. član KPJ. Obudovac. Srbin. Gornja Slatina. 1945. borac. borac. zemljoradnik. zemljoradnik u odredu od 15. januara 1945. Srbin. ANTIĆ Save CVIJAN. narodni heroj. član KPJ. 1944. 4. 1943. Brvnik. u odredu od 12. ANTIĆ Pere RAJKO. Srbin. ALIMANOVIĆ Salke HALID. Gajevi. Brvnik. 1945. zemljoradnik. Brvnik. 1921. 1943. komesar bataljona i brigade. 1945. član SKJ. Srbin. Donja Slatina. zemljoradnik. 9. 1945. 9. radnik. Srbin. član SKOJ-a. u odredu od 20. 3. u odredu od 4. Srbin. u odredu od 20. 1945. ARSENIĆ Marka VLAJKO 1911. 5. Brvnik. Srbin. zemljoradnik. Gornja Slatina. Škarić. komandant odreda. 313 . zemljoradnik. poginuo 18. Srbin. Musliman. u odredu od 8. ARANĐIĆ Miče BOŽO. Srbin. 1919. borac. u odredu od 20. komandir čete. Srbin. ANTIĆ Save UUBOMIR. umro 1962. ANTIĆ Save DUJO. borac. 1945. zemljoradnik. 7. 1911. ARANĐIĆ Miče CVJETKO. Gajevi. borac. borac. 1945. u odredu od 15. ARANĐIĆ Vlade JOVO. Obudovac. Srbnik. borac. zemljoradnik. zemljoradni. komandir čete. 1922. ANTIĆ Jovana LUKA.Borci odreda sa područja opštine Bosanski Samac BOSIĆ Vlade PERO. 4. 4. Srbin.

AVRAMOVIĆ Avrama STEVAN. u odredu od 2. borac. 1945. Musliman. u m r o 1974. 1926. Brvnik. 1945. borac. u odredu od 12. Gornja Slatina. zemljoradnik u odredu od 12. 4. Musliman. borac. u odredu od aprila 1944. 1925. 4. 1945. avgusta 1944. borac. borac. Obudovac. u odredu od aprila 1945. umro 1968. 1945. 1913. poginula decembra 1944. Bosanski Šamac. stolar. 1912. komesar bataljona. borac. borac. u odredu od marta 1944. BABIĆ Alekse SAVO. 4. BABIĆ Alekse LJUBEŠA. 9. Braniča. BOGDANOVIĆ Save LJUBEŠA. u odredu od 2. Musliman. zemljoradnik. 1929. Musliman. u odredu od 15. Srbin. u odredu od 15. Srbin. 1916. 1945. Musliman. u odredu od 17. bolničarka. član KPJ. 4. borac. 1926. Musliman. 1. 1929. zemljoradnik. u NOB od 1943. Garevac. borac. Musliman. 11. Srbin. Bosanski Samac. BABIĆ Luke LUKA. 4. BOGDANOVIĆ Đorđa JOCO. 1944. 1944. Tišina. 2. Srbin. 1945. u odredu od 20. Tišina. BEGIĆ Alije SULJO. Srpkinja. BIĆAKĆIĆ Sulje OSMAN. 4. zemljoradnik. u odredu od 12. u odredu od marta 1944. Tišina. u odredu od 10. radnik. radnik. 1. borac. politički komesar čete. član KPJ. 1930. Tišina. politički komesar čete. u odredu od 10. 1923. 1944. 1921. AVRAMOVIĆ Ljube SIMO. 2. 1945. Srbin. radnik. Musliman. borac. BAJRAKTAREVIĆ Salke RIZAH. u m r o od rana u bolnici u Tuzli. zemljoradnik. 1927. 1923. Srbin. poginuo 14. Srbin. Braniča. Gornja Slatina. 1908. Bosanski Samac. 1945. Bosanski Šamac. u odredu od 12. u NOB od avgusta 1943. 1920. 314 . radnik. u odredu od 20. 1944. u odredu od 10. borac. zemljoradnik. borac. BABIĆ Sime JULKA. borac. trgovac. BIČIĆ Hasana ZIJAH. borac. borac. komandir čete. BLAGOJEVIĆ Todora STOJA. Srbin. borac. Srpkinja. zemljoradnik.ATIĆ Januza AGAN. BLAGOJEVIĆ Save MILAN. zemljoradnik. Srednja Slatina. BAJRAKTAREVIĆ Smaje MUJO. Srbin. 1924. Bosanski Šamac. BAĆIĆ Pere NIKOLA. umro 1966. član KPJ. BAĆIĆ Boška BOŠKO. 1922. 1922. zemljoradnik. 1945. BEGIĆ Rame HASAN. Srbin. borac. 5. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 15. 1943. Bosanski Šamac. BIJELIĆ Jelisije NIKOLA. Srbin. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 15. BABIĆ Mihajla NIKOLA. 1945. radnik. Bosanski Šamac. u m r o 1979. 1944. član KPJ. radnik. 1925. 1. BAJRAKTAREVIĆ Muharema JUSUF 1926. zemljoradnik. Donja Slatina. trgovački pomoćnik. 1898. Gornja Slatina. maja 1945. 1945. 4. u odredu od 10. Bosanski Samac. zemljoradnik. Srbin. 4. 1945. u odredu od 9. 2. 4. Donja Slatina. Škarić. 1924. Gornja Slatina. BIJELIĆ Petra SAVO. u odredu od marta 1944.

do 10. zemljoradnik. ČEČAVAC Sime MIHAILO. 1922. 4. Gornja Slatina. borac. 1945. borac. Srpkinja. BUMBULOVIĆ Joce LJUBO. 1919. 1945. radnik. BOSIĆ Cvijana DIMITRIJE. 1945. 1915. 4. Srbin. 1926. u NOB od 27. ĆELIKOVIĆ Pere MILAN. Bosanski Samac. zemljoradnik. 1944. student veterine.BOSIĆ Cvijana CVIKO. u NOB od 1941. Gornja Slatina. poginuo maja 1945. 4. 315 . 1943. VII 1943. 1943. zemljoradnik. BOŽIĆ Arse ILIJA. 2. borac. 11. BUMBULOVIĆ Milana IVAN. poginuo 18. CVIJANOVIĆ Cvijana SIMO. CERIBAŠIĆ Ibrahima MUSTAFA. borac. BRKIĆ Ljube DESA. zemljoradnik. Brčko. umro 1967. borac. 1945. 1919. Srbin. borac. Obudovac. u odredu od 17. Srbin. zemljoradnik. Musliman. borac. 1944. Gornja Slatina. borac. Gornja Slatina. 1944. u odredu od aprila 1945. BOŽANOVIĆ Jovana STANKO. CERIBAŠIĆ Saliha HASAN. Crkvina. Srbin. 1925. zemljoradnik u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik u odredu od 12. srednja Bosna. zemljoradnik. 1942. zemljoradnik. 1945. u odredu od 10. 1923. borac. u odredu od 8. 1922. zemljoradnik. omladinski rukovodilac. ĆANČAREVIĆ Todora MARIJA. Bosanski Samac. 1944. u NOB od avgusta 1943. 1924. član KPJ. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. borac. Brvnik. u odredu od 20. 1944. Srbin. Gornja Slatina. 1921. član KPJ. BOSIĆ Milana NEDELJKO. trgovac u odredu od 10. zemljoradnik. Brvnik. 1943. 1924. CVIJANOVIĆ Cvijana MARKO. BOSIĆ Vlade NIKOLA. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1927. u odredu od 20. u NOB od 1. 3. u odredu od 20. đak. 1. u odredu od oktobra 1943. borac. 4. 9. Bosanski Samac. BOSIĆ Pere RADE. 1945. 1945. 1923. 1943. 1923. 9. 1944. CVIJANOVIĆ Gojka PERO. Brvnik. 9. 1945. ČELIKOVIĆ Pere JOVO. Brvnik. umro 1978. 4. 1943. Srbin. 4. Miloševac. 1943. Srbin. 1924. 4. Srbin. komesar Odreda. referent veterine u diviziji. pomoćnik komesara čete. Srpkinja. CERIBAŠIĆ Saliha HUSEIN. poginuo u ljeto 1944. Skarić. BOSIĆ Milana NIKOLA. 1914. Srbin. Brvnik. borac. 1913. borac. u odredu 12. 4. ĆELIKOVIĆ Miloša MIĆO. borac. 9. u odredu od 12. đak. trgovac. u odredu od 27. u NOB od 20. Brvnik. u odredu od 20. 1916. zamjenik komandanta bataljona. 9. 9. 1919. u odredu od 10. 1918. 1943. Srbin. 4. 1929. borac. Srbin. Srbin. zemljoradnik. Sarajevo. poginuo marta 1944. Musliman. u odredu od 20. u odredu od 11. u odredu od 4. Srbin. Brvnik. 9 1943. 4. Musliman. 1. zemljoradnik. Gornja Slatina. vodnik voda. Bosanski Samac. član KPJ. trgovac. 1914. član KPJ. Gornja Slatina. Srbin. Srbin. radnik. u odredu od aprila 1944. u odredu od 8. 1921. borac. Srbin. član KPJ. borac. domaćica. Srbin. 2. 11. Batkuša. BOSIĆ Jovana MIHAJLO. umro 1979. u odredu od 20.

u odredu od 20. poginuo juna 1945. poginuo oktobra 1944. Srbin. poginula septembra 1944. 2. 4. 1945. 1945. 1945. 1926. u odredu od 10. Srbin.Č E L I K O V I Ć L j u b e N I K O . Crkvina. Ledenice. 1945. Srbin. 9. ĐEKIĆ Milana SAVO. 1945. bravar. u odredu od 25. ĐURIĆ Krste BOŽO. zemljoradnik. u odredu od 12. 1943. u m r o 1963. z e m l j o r a d n i k . bolničarka. zemljoradnik. 1944. Crkvina. borac. 2. Gornja Slatina. u odredu od 20. 1926. borac. DRUAĆIĆ Sejfe ABDULAH »Kula«. zemljoradnik. 1945. Srbin. 1927. 1945. Tuzla. 1927. 1926. zemljoradnik. DRAGIČEVIĆ Drage BOŠKO. borac. Brvnik. 1921. Srbin. 4. u odredu od 10. 9. 1925. 1943. 1923. 1945. S r b i n . Srednja Slatina. 1. 4. umro 1973. Srbin. 1943. zemljoradnik u odredu od 20. zemljoradnik. Gradačac. borac. u odredu od 6. u odredu od septembra 1943. umro 1977. 1943. 1943. zemljoradnik. 9. 1913. Musliman. 9. borac. član SKOJ-a. DUJKOVIĆ Sime STEVO. 1945. u odredu od 15. u odredu od 20. Srbin. 316 . 9. Gajevi. poginuo marta 1944. borac. borac. Bosanski Samac. radnik. u odredu od 10. 1927. u odredu od 20. Bosanski Samac. u m r o 1949. 1919. borac. poginuo 22. 4. borac. u odredu od 20. član KPJ. ĐEKIĆ Obrada BOŽO. 9. 1922. Srbin. u odredu od 2. 1944. Gornja Slatina. u odredu od 17. Srpkinja. Braniča. 1. radnik. Srbin. član SKOJ-a. u odredu od 10. DESPIĆ Luke MILAN. 1945. 1914. 1911. 4. član KPJ. borac. Obudovac. 1945. DUŠANIĆ-DAKIĆ Jove MILKA. borac. 5. desetar. 1945. 9. Kruškovo Polje. u NOB od decembra 1942. RVI. 1923. ČELIKOVIĆ Miloša STEVO. 1931. b o r a c . zemljoradnik. šegrt. 1944. u odredu od 12. 1. 1926. 1944. Srpkinja. zemljoradnik. ĆULUMOVIĆ Marka STEVAN. Crkvina. zemljoradnik. Bosanski Samac. do 4. ĐORĐIĆ Tome ĐORĐE. Gračanica. 1920. radnik. bolničarka. borac. zemljoradnik. umro 1949. zemljoradnik. Srbin. član SKOJ-a. 1925. Srbin. ĐURIĆ Gavrila CVIJAN. bolničar. Srbin. u o d r e d u o d 6. 4. u odredu od oktobra 1943. Kruškovo Polje. Brvnik. borac. borac. zemljoradnik. Srbin. ĐORĐIĆ Pante RADOVAN. 1927. 1921. borac. Crkvina. 1916. zemljoradnik. jula 1944. 4. u odredu od 20. Musliman. vodnik voda. DANIĆIĆ Spasoja VUČKO. ĐOKIĆ Milana CVIJAN. zemljoradnik. Braniča. Crkvina. DUSANOVIĆ Miče MARKO. DANIĆIĆ Cvijana JOVAN. Crkvina. trgovac. Srbin. borac. Srbin. Crkvina. 4. DRLJAČIĆ Ismeta ALIJA. Kruškovo Polje. Musliman. 1921. član SKOJ-a. DUJKOVIĆ Koste PETAR. u odredu od 14. DUKOVIĆ Alekse DRAGO. Srbin. B r v n i k . u odredu od 25. DELIČ Muharema HASAN. 4. 1943. zemljoradnik. DUŠANIĆ Jove KOSA. Srbin.

7. u odredu od 14. 4. Gajevi. 1926. zemljoradnik. 4. DŽOMBIĆ Mihaila CVIJAN. borac. 1944. politički delegat voda. u odredu od 14. 317 . Gajevi. Srbin. 3. 1945. Srbin. 4. 1924. Srbin. ĐURIĆ Nike RAJKO. FILIPOVIĆ Jove MIHAJLO. 1944. borac. Srbin. Gajevi. 1945. DŽOMBIĆ Riste BOŽO. 4. u odredu od 20. 1919. 1928. radnik. borac. 1945. u odredu od 15. zemljoradnik. ĐURIĆ Krste SPASOJE. u odredu od 15. borac. Batkuša. zemljoradnik. 1944. umro 1965. 1945. DŽOMBIĆ Pere CVIJETIN. 4. 4. 1945. u odredu od 7. Srbin. ĐURIĆ Milana JOVO. Srbin. u m r o 1978.ĐURIĆ Gavrila DUŠAN. Srbin. 1922. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1924. Srbin. 4. 1944. ĐURIĆ Laze STEVO. član KPJ. Srbin. borac. borac. ĐURIĆ Nike ĐORĐE. 1. zemljoradnik. borac. 1943. 1943. 1912. 4. u odredu od 4. u odredu od 10. Srbin. Musliman. u odredu od 15. Srbin. 1945. 1919. zemljoradnik. u odredu od 12. 1. Obudovac. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Marka JOVO. 3. zemljoradnik. Musliman. borac. u odredu od 12. u odredu od 15. borac. ĐURIĆ Milana STEVO. Gajevi. FITOZOVIĆ Mehmeda RIZAH. GAJIĆ Bože MILAN. borac. zemljoradnik. Batkuša. Bosanski Samac. 1945. zemljoradnik. Bosanski Samac. Srbin. Musliman. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. Brvnik. Gornja Slatina. 1945. zemljoradnik. 4. u odredu od 6. u odredu od 10. 1945. 1945. ĐAKIĆ Huseina RIZO. Srednja Slatina. u odredu od 10. borac. u odredu od 10. Crkvina. ĐURĐEVIĆ Steve ĐURO. 1945. Gajevi. 1945. GANILOVIĆ Teše TEODOR. Srednja Slatina. 1. 4. Srbin. 4. borac. zemljoradnik. Gajevi. 4. 1927. 1945. 1945. 1923. u odredu od 12. borac. 1928. u odredu od 10. 1944. u odredu od 8. šegrt. Srbin. 4. 4. 1925. u odredu od 16. 1924. omladinski rukovodilac. Bosanski Samac. u odredu od 14. 1923. zemljoradnik. Srbin. 4. borac. Gajevi. 1924. GAJIĆ Bože RADOVAN. DŽOMBIĆ Pere BOŽO. Srbin. 1945. 1922. 1925. 1920. Gajevi. zemljoradnik. Gajevi. 1920. trgovački pomoćnik. 1945. borac. u m r o 1980. 4. 1923. Srbin. 1945. do 4. Srednja Slatina. Srbin. 4. DŽOMBIĆ Mihaila MILAN. umro 1976. član KPJ. 1913. GANILOVIĆ Jove BOŠKO. borac. ĐURIĆ Ilije MAKSIM. Srednja Slatina. 5. borac. borac. zemljoradnik. 1921. u NOB od 10. u odredu od 12. zemljoradnik. zemljoradnik. Srednja Slatina. Srbin. 9. ĐAKIĆ Huseina ABID. 1945. 1915. borac. Srbin.

1. 1926. 1923. obućar. zemljoradnik. 1944. Gornja Slatina. Musliman. Musliman. Musliman. 3. član KPJ. u odredu od 2. Gornja Slatina. 3. Bosanski Šamac. 3. 1945. Crkvina. Bosanski Šamac. 4. 1943. borac. Braniča. Crkvina. 1945. borac. HASANČEVIĆ Muharema HUSNIJA. 3. 1944. borac. Musliman. 1922. 318 . u odredu od 19. borac. u odredu od 20. borac. zemljoradnik. IGNJATOVIĆ Rađe ĐORĐE. Musliman. 3. Bosanski Samac. u odredu od 19. u odredu od 25. bravar. GRBIĆ Stanka DUŠAN. 1944. u odredu od 20. 9. GLUVAĆEVIĆ Pere ΤΟΜΟ. u 2. Srbin. borac. borac. HARČINOVIĆ nik. GLUVAČEVIĆ Spasoja MARKO. 9. u odredu od 10. 1945. đak u odredu od 10. IBRALIĆ Dede MEHMED. borac. IZETBEGOVIĆ Mustafe BAHRIJA. HADŽIJUSUFOVIĆ Jusufa MERSAD. službeod 17. zemljoradnik. Srbin. 1928. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. GAZETIĆ Rade PERO. desetar. član SKOJ-a. ILIĆ Ljube MILJO. zemljoradnik. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustafe JUSUF. član SKOJ-a.GAZETIĆ Ilije ILJKO. u odredu od 15. 1918. 1944. 1943. HADŽIALIJAGIĆ Smaje HAZIM. u Odredu od 11. 2. borac. Bosanski Šamac. u odredu od 15. Kozluk. Gornja Slatina. Gradačac. ILIŠKOVIĆ Jovana MILORAD. Gornja Slatina. HARČINOVIĆ odredu od 10. zemljoradnik. Musliman. 9. 1924. HADŽIJUSUFOVIĆ Muharema ALIJA. borac. brico. 1922. Musliman. Ledenice. 2. Musliman. 1923. 1945. 1945. 1943. u odredu od 10. 3. zemljoradnik. desetar. borac. u odredu od 28. Srbin. Srbin. 1945. u odredu od 10. 1944. 10. borac. zubar. 1928. borac. IGNJATOVIĆ Rade NIKOLA. 1925. ILIŠKOVIĆ Stanka JOVAN. 1944. borac. 1944. 4. 10. Srbin. 1923. u NOB od jula 1943. u odredu od 7. Crkvina. Salke SULEJMAN. Bosanski Šamac. borac. komesar bataljona. 1926. politički komesar čete. 1945. GIBIĆ Emina HASIB. 9. član SKOJ-a. Musliman. Musliman. 1926. borac. 1930. 1944. poginuo februara 1945. 1923. 1927. Bosanski Samac. u odredu od 10. 1943. 3. u odredu od 7. u m r o 1950. 1920. 1944. Braniča. 1923. borac. borac. član SKOJ-a. HALILOVIĆ Ibre MUSTAFA. Srbin. u odredu Salke IBRAHIM. Bosanski Šamac. Srbin. član KPJ. Musliman. u odredu od 15. Gajevi. Musliman. 12. Srbin. 1926. 1944. borac. Bosanski Šamac. zemljoradnik. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustave IBRAHIM. 1917. u odredu od 12. zemljoradnik. Srbin. radnik. Bosanski Samac. 2. 1944. umro 1946. 1945. u odredu od 28. zemljoradnik. Musliman. 2. obućar. Bosanski Šamac. 1922. kočijaš. Bosanski Samac. trgovački pomoćnik. Srbin. 3. 1923. IBRALIĆ Dede MUHAREM. 1914. zemljoradnik. u odredu od 16.

KASAPOVIĆ Arse STEVO. Srbin. 1925. KERTIĆ Đorđa VASO. Fojnica. komesar bataljona. borac. u odredu od 15. 2. u odredu od 15. JOŠIĆ Kuzmana PERO. Musliman. JELISIĆ Petra NEDELJKO. 1945. 1927. 1945. poginuo 10. 1945. komandir voda. borac. u odredu od 2. 1. Srbin. Pisari. 9. 1920. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. 1. u odredu od aprila 1944. član KPJ. Gornja Slatina. KASAPOVIĆ Arse ΤΟΜΟ. borac. zemljoradnik. 4. 1924. 1914. 1944. u odredu od aprila 1944. Musliman. JEKIĆ Joce ILIJA. 1921. 1945. 1927. 1926. zemljoradnik. 1916. 1923. 319 . Srbin. umro 1977. u odredu od 12. umro 1973. Srbin. u odredu od 20. u odredu od 1. borac. poginuo aprila 1944. Brvnik. JOŠIĆ Steve MILAN. 1943. 1945. 1945. komandir čete. 9. u odredu od 10. borac. 3. 1919. član SKOJ-a. Braniča. u odredu od 15. JOVANOVIĆ Gojka JEVTO. 1920. Srbin. đak u odredu od 20. 1945. borac. 1926. KASUMOVIĆ Kasima RIZO. 1943. 9. član SKOJ-a. poginuo maja 1945. Turić. 1921. 4. u odredu od 10. desetar. JOVIC Cvijana ALEKSANDAR. JOVIĆ Živka JOVO. Bosanski Samac. 1945. Obudovac. JAĆIMOVIĆ Spasoja PAVLE. Musliman. u NOB od 1942. zemljoradnik. 1944. 1945. borac. 4. borac. Srbin. Bosanski Samac. 3. Bosanski Samac. Busovača. KEREZOVIĆ Boška JOVO. KADIĆ Hamida RAIF. 5. 1945. radnik. 1928. Srbin. Sibovac. u odredu od 10. zemljoradnik. Musliman. poginuo 10. Srbin. JOS1POVIĆ Steve MILIVOJE. JOŠIĆ Kuzmana SAVO.IZETBEGOVIĆ Izeta MIRZO. Donja Slatina. 5. Odžak. 1944. 1924. u NOB od jula 1943. Srbin. u odredu od aprila 1945. u odredu od 13. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. 4. 1944. vodnik voda. Batkuša. Obudovac. Gornja Slatina. 1943 do 4. u odredu od 12. zemljoradnik. 1943. 1923. zemljoradnik. borac. 1924. borac. 4. Obudovac. 1945. 1. KEREZOVIĆ Đoke LJUBOMIR. umro 1975. član KPJ. namještenik. 1929. član KPJ. Srbin. 1922. Donja Slatina. Bosanski Samac. 1945. Srbin. JASENICA Ibrahima HASAN. 4. 1924. u odredu od 5. 10. trgovački pomoćnik. Srbin. borac. Musliman. 1944. 4. zemljoradnik. KLADNJAK Alije MUHAMED. zemljoradnik. Pisari. u odredu od 31. radnik. JOVANOVIĆ Rade MILAN. Batkuša. Srbin. borac. u odredu od 28. borac. komesar čete. 5. Srbin. KERTIĆ Peje MAKSO. KARIĆ Salke MUSTAFA. zemljoradnik. zemljoradnik. Brvnik. Obudovac. član KPJ. Jugosloven. Gornja Slatina. Srbin. umro 1972. 2. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. Crkvina. 1945. Srbin. Bosanski Samac. 1930. u odredu od 7. u odredu. borac. 3. 10. borac. 1925. u odredu od 10. borac. u odredu od 20. Donja Dubica.

1943. 4. u m r o 1969. 1944. borac. Srbin. 1926. Srbin. 1945. Musliman. 1921. 9. KOJIĆ Đure PERO. Bosanski Šamac. radnik. VII 1943. borac. 1926. 10. 1945. dou odredu od 10. zemljoradnik. KURBAŠIĆ Bege BEGAN. đak u NOB od 27. Monj. 1945. u odredu od 10. KUJUNDŽIĆ Mehmeda HUSEIN. poginuo u Obudovcu. borac. 1943. 5. poginuo 10. Srbin. 320 . 1920. zemljoradnik. 9. LUJIĆ Marka DUŠAN. u odredu od 15. Trbovlje. 4. borac. Crkvina. Obudovac. 1924. 1908. Obudovac. do 4. 1897. radnik. Maribor. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. 1945. umro 1975. 4. Slovenac. 1944. 4. 3. Crkvina. Tumpej. borac. KOJIĆ Petra MARKO. LUJIĆ Nike MITAR. 1927. u odredu od 2. 1943. 1943. u odredu od 28. borac. 9. borac. zemljoradnik. 1925. borac. Miloševac. KUREŠEVIĆ Sime ILIJA. zemljoradnik. 1945. 1921. 4. u odredu od 20. 4. 14. zemljoradnik. borac. 1944. Alojza LJUBA. u odredu od 15. borac. 1911. 1944. član SKOJ-a. borac. 12. Viktora BREDA. 1911. Bosanski Šamac. Slovenac. Srbin. u od10. 9. Sežana. Pisari. 12. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od 2. 2. KOJIĆ Pavla PAVLE. u odredu od 20. Pisari. poginuo 10. umro 1971. Bosanski Šamac. 1945. 1924. avgusta 1944. KUREŠEVIĆ Toše OSTOJA. 1. borac. Srbin. Gornja Slatina. u odredu od 15. Obudovac. u NOB od 10. KOSTIĆ Luke MARKO. LAZAREVIĆ Pere VID. Batkuša. borac. 1945. zemljoradnik. 10. u odredu od 15. LUJIĆ Jevte ALEKSANDAR . u odredu od oktobra 1943. Srbin. KUREŠEVIĆ Steve PERO. Slovenka. u odredu od marta 1944. zemljoradnik. SR Slovenija. 1930. Srbin. borac. zemljoradnik. 1943. đak. LUJIĆ Gojka MARKO. 1943. Srbin. 1924. borac. 1943. u odredu od 15. zemljoradnik. umro 1980. bolničarka. Gornja Slatina. u odredu od 15. Slovenka. u odredu od 20. Musliman. zemljoradnik. 1943. borac. KODRE Ivana VIKTOR. 9. član SKOJ-a. 1924. 1945. Srbin. Srbin. 8. Miloševac. 1923. 4. KUJUNDŽIĆ Mehmeda ALIJA. 4. đak u od15. u odredu od 14. zemljoradnik. u odredu od marta 1944.KODRE redu od KODRE redu od KODRE maćica.ACO. borac. Miloševac. borac. Srbin. 1944. KOSANIĆ Veselina MIHAJLO. u odredu od 13. borac. Viktora JURIJE. komesar čete. KOJIĆ Save MIĆO. 1925. 1921. zemljoradnik. Srbin. Crkvina. SR Slovenija. LUJIĆ Marka KOJO. u odredu od 20. 1932. Monj. SR Slovenija. 1920. Srbin. Musliman. Srbin. borac. 1945. Pisari. 1943. 8. 2. Laže. Maribor. LUKIĆ Marka MIĆO. Srbin. radnik. Srbin. zemljoradnik. 1926. 1928. zemljoradnik. SR Slovenija. borac. Crkvina.

član KPJ. Crkvina. Srbin. 1925. Braniča. u odredu od 20. zemljoradnik. 1924. borac. Crkvina. Srbin. Srbin. Baktuša. Derventa. zemljoradnik. 1945. Crkvina. MASLIĆ Marka LAZAR. u odredu od 6. 1945. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1919. LUKIĆ Pere STEVO. MAKSIMOVIĆ Đorđa PERO. Musliman. MAKSIMOVIĆ Milivoja UUBOMIR. zemljoradnik. 1945. 1926. Pisari. Srbin. MARKOVIĆ Miče JELA. Crkvina. zemljoradnik. u odredu od maja 1944. u m r o 1970. Pisari. 1943. 1923. 9. u NOB od 27. MAKSIMOVIĆ Nikole SIMO. u odredu od marta 1944. u odredu od 12. Batkuša. MAKSIMOVIĆ Nike SAVO. 1907. Crkvina. 1923. MARJANOVIĆ Todora KOŠTA. u odredu od 10. Braniča. zemljoradnik. u m r o 1982. Srednja Slatina. 9. MAKSIMOVIĆ Veljka DUŠAN. Hrvat. 4. D. 3. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. 2. borac. MARKOVIĆ Koste NEDO. Obudovac. Srbin. Crkvina. borac. borac. Crkvina. borac. MAKSIMOVIĆ Maksima MIROSLAV. 1927. 4. zemljoradnik. intendant bataljona. 1916. Braniča. domaćica. 1922. Srbin. borac. Srbin. MARKOVIĆ Đorđa CVJETKO. radnik. 1909. 1919. borac. radnik. Srpkinja. borac. 4. 1945. u NOB od 27. 5. MARJANOVIĆ Rade CVIJAN. 1945. borac. 1925. 9. Crkvina Srbin. zemljoradnik. u odredu od 10. 1943. zemljoradnik. u odredu od 15. D. 12. Foča. Crkvina. MARJANOVIĆ Todora SPASOJE. borac. zemljoradnik. MARINKOVIĆ Rade MILUTIN. borac. poginuo maja 1945. u odredu od 3.LUKIĆ Mitra SIMO. 1919. 1943. 8. u odredu od aprila 1945. 1943. u odredu od jula 1944. D. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. juli 1943. borac. zemljoradnik. 1945. 1926. u odredu od 20. u odredu od 15. vodnik voda. borac. Srbin. u odredu od 28. 1922. 1943. 1943. borac. 4. Braniča. MARKOVIĆ Ignjata PETAR. 1920. Srbin. 9. Donja Slatina. borac. u odredu od 3. u odredu od 25. Srbin. MADŽAREVIĆ Osme HASAN. u odredu od 20. Braniča. 1943. u odredu od 20. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. u odredu od 10. 1919. 1945. u NOB 27. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. u odredu od 25. desetar. Srbin. 7. 321 . 1944. Pisari. 1921. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. član KPJ. 4. 10. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. Braniča. 9. 4. Srbin. 1943. trgovački pomoćnik. 1924. D. 10. 1945. Srbin. Bosanski Samac. MANDARIĆ Nikole AVGUSTIN. MARJANOVIĆ Obrada LAZAR. u odredu od 20. Romanija. poginula 1944. 4. 9. 1943. 1945. 1925. Srbin. Srbin. borac. borac. Pisari. MARINKOVIĆ Rade MIRKO. 1925. zemljoradnik. poginuo novembra 1943. Srbin. 1943. umro 1978. u odredu od 6. 1906. 1944.

borac. Bosanski Samac. poginuo 1945. 5. u NOB od 20. MILIĆEVIĆ Marka PETAR. 1. 11. Crkvina. umro 1975. borac. 1919. borac. u NOB od avgusta 1943. 1913. 2. Brvnik. zemljoradnik. u odredu od 5. 1912. u odredu od 2. u odredu od februara 1944. 1902. MILADINOVIĆ Stanka JOVAN. 1925. član SKOJ-a. 1945. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 3. borac. zemljoradnik. 1943. MILANO VIC Cvijana RADIVOJE. 1943. zemljoradnik. u NOB od marta 1942. gimnazijalac. u odredu od 20. poginuo jula 1944. Donja Slatina. Musliman. borac. MIHAJLOVIĆ Mike CVIJETIN. 1945. zemljoradnik. Brvnik. borac. 4. 4. u NOB od 1. 1924. 9. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 1929. Srbin. 1945. Srbin. MITROVIĆ Boška BOZO. od 25. zemljoradnik. MITROVIĆ Ljube UUBOMIR. 1924. zemljoradnik. MILOVANOVIĆ Mile LUKA. u odredu od 15. 1923. Kruškovo Polje. 4. Srbin. zemljoradnik. MIHALJĆIĆ Đure SPASOJE. 9. Kruškovo Polje. đak. 9. MIĆIĆ Jovana STEVO. 1944. član KPJ. 1922. 1943. pozadinski radnik. Srbin. Srbin. 1921. Gornja Slatina. 1945. 1926. Grebenice. 1933. Srbin. 1943. 1944. u odredu od 14. Crkvina. zemljoradnik. Srbin. borac. poginuo 1. umro 8. Srbin. Srbin. u odredu od 20. 1942. 1945. Brvnik. Brvnik. MIRKOVIĆ Đorđa JOVO. Gornja Slatina. Gornja Slatina. MLINAREVIĆ Petra JOVICA. Srbin. 1915. zemljoradnik. 1944. član KPJ. Srbin. u odredu od 27. 11. 9. komandir čete. borac. Gornja Slatina'. MIHALJĆIĆ Spasoja LAZAR. 1926. MITROV1Ć Luke SVETOZAR. 322 . komandant bataljona. MIHALJĆIĆ Đorđa PERO. u odredu od 24. borac MILJIĆ Mihaila PERO. 1930. borac. juna 1969. 9. MIĆIĆ Jelisije TOŠO. u odredu od 15. Srbin. MIHALJĆIĆ Spasoja NIKOLA. borac. Crkvina. zemljoradnik. 1945. Srbin. 1. u odredu od 10. u NOB od 27. desetar. član KPJ. MILOVANOVIĆ Jove ILIJA. zemljoradnik. 4. u odredu od septembra 1943. član SKOJ-a. zemljoradnik. Pisari. 1917. Kruškovo Polje. Grebenice. u odredu od 24. 3. borac. 1945. MIHALJČIĆ Marka ĐORĐE. 1918. 4. borac. 2. Srbin. borac. 7. 1921. 1922. zemljoradnik. zemljoradnik. Crkvina. borac. u odredu. Srbin. 4. Crkvina. u odredu od aprila 1944. 1923. 1945. u odredu od 12. Gornja Slatina. u odredu od 15. 1944. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 21. 1945. u odredu od 15. u odredu od 8. 1943. zemljoradnik.MEŠIĆ Osmana SAFET. borac. u NOB od avgusta 1943. Crkvina. u odredu od 20. 1943. 1890. 9. Srbin. 4. 1945. u odredu od 15. zemljoradnik. MIHALJČIĆ Đorđa PAVLE. MILOVANOVIĆ Luke MIRKO. Gornja Slatina. Srbin. borac. 1943.

1945. zemljoradnik. 3. 9. NIKOLIĆ Živana PETAR. 1. 4. Srbin. borac. radnik u NOB od 7. član KPJ. u odredu od 12.MIĆO. 1944. Srbin. NESTOROVIĆ Mitra PERO. zemljoradnik. NESTOROVIĆ Mitra MARKO. omladinski rukovodilac. u odredu od 15. MITROVIĆ Steve OSTOJA. 2. 1920. Crkvina. 2. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. NASTIĆ Naste SVETO. 1926. 1945. 3. Srbin. u odredu od 10. 1945. MOJIĆ Pere MILAN. u NOB od 19. Srbin. Gajevi. borac. borac. 1945. u odredu od 20. 1945. borac. radnica. Pere KOJO. 4. MITROVIĆ Đoke MIĆO. u odredu od 28. 1924. Gornja Slatina. NEDIĆ Jovana NIKOLA. politički komesar čete. 11. 4. borac. u odredu od 24. borac. borac. Obudovac. 1942. 1918. 4. borac. 1945. borac. Srbin. radnik. 1944. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. 1924. Srbin. 1930. borac. zemljoradnik. Musliman. Srbin. 1924. 1922. 1945. 1929. Braniča. u odredu od 10. desetar. Modrica. u odredu od 17. zemljoradnik. 4. Srbin. u odredu od 25. zemljoradnik. borac. Srbin.U·™« MITROVIĆ Jelisija MARKO. Brvnik. 1916. 1945. 2. borac. Srbin. MURATOVIĆ Ibrahima SULEJMAN. zemljoradnik. NIŠLIĆ Huseina SAFA. NIKOLIĆ Marka NEDO. 1945. u odredu od 5. u odredu od 5. u odredu od 10. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. 1926. 1943. 1926. Brvnik. 4. 1926. MITROVIĆ Dake VESELIN. MITROVIĆ Jovana SPASOJE. 1924. 1945. u odredu od 16. 2. u odredu od 20. 1915. u odredu od 6. MITROVIĆ Saila MIKA . 1943. Srbin. NOVAKOVIĆ Jelisija PETAR. Gornja Slatina. 4. Srbin. Musliman. Obudovac. član KPJ. zemljoradnik. Muslimanka. Srbin. u odredu od 15. 323 . 1944. MITROVIĆ Milivoja VLADO. NEZIROVIĆ Derviša DŽEMAL. radnik. od 13. 1943. Crkvina. Braniča. NIKOLIĆ Jelisija MILAN. Obudovac. 1942. 1945. zamjenik obavještajnog oficira brigade. Gornja Slatina. umro 1954. Obudovac. 1945. u odredu od 10. 1944. borac. Bosanski Samac. u NOB. 1925. Bosanski Samac. u odredu od 10. Brvnik. borac. 4. 4. borac. 1943. đak. Srbin. borac. 3. Bosanski Šamac. 9. zemljoradnik. u odredu od 8. 8. u odredu od 14. Crkvina. zemljoradnik. član SKOJ-a. 1944. MUSTAFIĆ Hasana FETIŠ. član KPJ. 1904. umro 1978. Braniča. u odredu od 28. 9. Bosanski Samac. Srbija. umro 1945. 1928. 1924. 7. u odredu od 25. zemljoradnik. 1945. Srbin. borac. 4. 1925. Srbin. MOKRIĆ Laze TATOMIR. 1924. 4. 1929. Crkvina. šegrt. NIKOLA. NEDIĆ Boška JOVAN. Srbin. 1945. 1922. Srbin. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik.

1922. u odredu od novembra 1943. 5. zemljoradnik. Donja Slatina. 1923. poginuo aprila 1944. Gornja Slatina. Srbin. 1945. u odredu od septembra 1943. 324 . 1926. Gornja Slatina. Braniča. Crkvina. borac. 5. PAVLOVIĆ Mile NIKOLA. u odredu od 20. u odredu od 17. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. član KPJ. borac. poginuo 1944. PETKOVIĆ Toše DAKO. Crkvina. umro 1968. član KPJ. Tišina. u odredu od 20. borac. Srbin. borac. 9. Srbin. 1943. u odredu od 25. zemljoradnik. 9. u odredu od 20. Crkvina. zemljoradnik. 1928. Srbin. u odredu od 10. poginuo. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. u odredu od 20. Pisari. Pisari. OSTOJIĆ Pere OSTOJA. umro 1954. PETROVIĆ Zaharija TRIVO. 1945. Donja Slatina. Srbin. Srbin. borac. PISAREVIĆ Pere BRANKO. 1945. Monj. borac. 4. 1912. 1923. Srbin. 9. 4. 1924. u odredu od 15. PISAREVIĆ Nike JOVO. 1926. Srbin. u m r o jula 1944. nepoznato vrijeme i mjesto. borac. zemljoradnik. Srbin. u m r o 1972. zemljoradnik. 9. borac. 1928. PETROVIĆ Slavke MARJAN. 1943. Brvnik. borac. PISAREVIĆ Luke JOVAN. zemljoradnik. poginuo 10. Kozluk. 1917. u odredu od 15. 1924. zemljoradnik. 1926. borac. 1943. Srbin. umro 1973. Srbin. 1918. 1927. u odredu od novembra 1944. borac. 9. borac. 1945. umro 1976. 1917. 9. Srbin. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. 1943. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. Pisari. PETROVIĆ Ostoje BOŠKO. 1943. 4. 1945. Srbin. PETKOVIĆ Nikole CVIJAN. umro 1952. borac. 1943. zemljoradnik. Srbin. 4. Srbin. Pisari. zemljoradnik. 1943. učitelj. 1926. Srbin. poginuo februara 1945. u odredu od februara 1944. 1918. zemljoradnik. PERIĆ Pere ĐORĐE. PISAREVIĆ Vida JOVAN. u odredu od 20. borac. u odredu od 20. borac. u NOB od 1942. borac. borac. 1917. u odredu od 14. PEJIĆ Miloša ĐORĐE 1927. komandant bataljona. PETROVIĆ Živana STOJAN. avgusta 1944. PAVLOVIĆ Živka ŽIVAN. OSTOJIĆ Cvijana PERO. PISAREVIĆ Nike NEDO. u NOB od 22. komandir čete. borac. 4. Srbin. 1915. u odredu od 20. Pisari. u odredu od 28. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. Srbin. član SKOJ-a. poginuo jula 1944. Donja Slatina. borac. Srbin. PISAREVIĆ Mile LJUBOMIR. 1924. PERUNOVIĆ Zarija VASILIJE. 1943. Pisari. zemljoradnik. Pisari.OBRENOVIĆ Jove MIKA. Pisari. borac. u odredu od 20. 4. PISAREVIĆ Pante MITAR. 1945. Srbin. 9. 1945. u NOB od 1941. Brvnik. PAVLOVIĆ Luke PAVLE. Obudovac. 9. PISAREVIĆ Nike TOMISLAV. umro 1972. 1943. Trnava. borac. 1922. 1923. Crkvina. Zvornik. 1945. Srbin. jula 1943. zemljoradnik u odredu od 8. Obudovac. Ozren. član KPJ. zemljoradnik.

zemljoradnik. 1913. 1945. 4. borac. 1921. u odredu od 18. 2. SALKIĆ Ibrahima MEHMED. Gajevi. 1927. RISTIĆ Pere ĐORĐE. 1945. Srbin. 1924. Srbin. politički komesar odreda. borac. u odredu od 13. 1945. 4. u odredu od 14. 4. zemljoradnik. radnik. i komande Posavsko-trebavskog područja. RISTIĆ Riste ĐORĐE. borac. 1923. Gajevi. Srbin. 1944. borac. SAVIĆ Blagoja MIĆO. u odredu od 20. 1925. Gornja Slatina. 2. Tišina. Crkvina. 1944. Donja Slatina. borac. POPOVIĆ Mojsija BORIVOJE . 1924. 1921. Gajevi. borac. komandir čete. član KPJ. 1945. zemljoradnik. šegrt. 1. umro. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 28. borac. poginuo decembra 1943. borac. PIVAŠEVIĆ Milovana LAZAR. vodni delegat. Srbin. zemljoradnik. 1913. 4. SAVIĆ Nikole KONSTANTIN. Musliman. 4. 1910. član KPJ. Musliman. Gajevi. u odredu od 15. Obudovac. u odredu od 20. Bosanski Šamac. Vražići. zemljoradnik. 9. borac. član KPJ. intendant odreda. RADIVOJEVIĆ Đorđa JOVO. 3. Bosanski Šamac. SAVIĆ Pere JANKO. u NOB od septembra 1943. Bosanski Šamac. 9. umro 1982. 1924. Srbin. poginuo novembra 1945. 1945. u odredu od 10. 1944. zemljoradnik.BORO. Srbin. u NOB od juna 1943. u odredu od 25. Srbin.PISAREVIĆ Nike VOJISLAV. 4. u odredu od 12. u odredu od 10. diplomirani pravnik. 1944. komandir čete. Musliman. desei:ar. 1943. 1928. Srbin. Pisari. član KPJ. 9. 1910. Obudovac. 4. u odredu od 17. Srbin. 1923. Brčko. u odredu od 20. Srbin. u odredu od 10. 1945. trgovački pomoćnik. RADULOVIĆ Đorđa GRUJO. Gajevi. Srbin. radnik. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 12. Srbin. u odredu od 12. 1944. SAVIĆ Stanka MIRKO. 1917. Srbin. POROBIĆ Osmana SMAJO. Srbin. 1921. Obudovac. RISTIĆ Tanasije PERICA. Bukvik. 1945. zemljoradnik. 1945. u NOB od jula 1943. REPĆIĆ Huseina ALIJA. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. borac. Gornji Žabari. 9. borac. 1943. 1943. borac. 1969. Brvnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1920. 4. 3. umro 1975. u odredu od 10. Srbin. Srbin. član KPJ. borac. Crkvina. PRCIĆ Ševke FERID. SAVIĆ Rade SAVO. zemljoradnik. 1943. PISAREVIĆ Pante ŽIVAN. u odredu od 7. 1945. 1943. Srbin. 325 . SAVIĆ Rade PERO. 1926. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od 10. poginuo 15. u NOB od avgusta 1941. u odredu od 12. u odredu od 15. 9. borac. 1943. umro 1953. Bosanski Šamac. 9. POPOVIĆ Cvjetka PERO. Bogutovo Selo. 1945. 1927. 1921. radnik u odredu od 10. Crkvina. zemljoradnik. 1927. Musliman. POPOVIĆ Joce JOCO. 4. 4. Srbin. 1916. POPOVIĆ Đorđa CVIJAN. Pisari.

Srbin. u odredu od 6. Srbin. 1917. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. vodnik voda. Obudovac. 4. 1943. u odredu od 15. Srbin. 4. 1945.SEKULIĆ Miloša BOŽO. 12. 4. borac. 1921. član SKOJ-a. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 16. 1945. 11. Crkvina. zemljoradnik. borac. Srbin. 1926. 4. zemljoradnik. u odredu od 12. 1923. 1923. Gornja Slatina. Gajevi. borac. SIMEUNOVIĆ Jove JOVO. 326 . SOFRENOVIĆ Laze MILAN. SIMIČEVIĆ Jove UUBO. borac. 1919. borac. 4. 4. 5. 1928. Pisari. u odredu od 1. Obudovac. Srbin. Bosanski Samac. borac. u odredu od 10. 1923. Gajevi. 1945. 1945. borac. 1915. SJENČIĆ Pere MILORAD. 4. 2. 1945. u m r o 1965. 4. borac. 1945. član KPJ. 1945. komesar ćete. Srbin. borac. 1945. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 20. Gajevi. 1915. SIMEUNOVIĆ Lazara Cvijetin. borac. 4. Obudovac. 1916. SIMIĆ Miloša BOŽO. 9. u odredu od 10. SIMEUNOVIĆ Sime VLADIMIR. SIMIČEVIĆ Miloša ŽIVAN. 1945. radnik. 1922. Gajevi. zemljoradnik. 4. u odredu od 14. borac. 1945. Gornja Slatina. borac. u odredu od 15. Srbin. Srbin. Srbin. SIMEUNOVIĆ Jačima BOŽO. 1945. 1926. 1910. 1924. Gajevi. Gajevi. Srbin. zemljoradnik. Obudovac. 1945. borac. 4. 4. u odredu od 12. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. 1927. Srbin. 4. borac. 1923. 1914. Obudovac. u odredu od 10. najamni radnik. zemljoradnik. SEKULIĆ Radovana ĐORĐE. Gajevi. u odredu od 20. 1945. Crkvina. SIMEUNOVIĆ £>oke PETAR. Srbin. stolar. u odredu od 1. 1943 do 15. SIMIĆ Pavla CVIJETIN. zemljoradnik. SIMIČEVIĆ Dake BORISLAV. u odredu od 10. Gajevi. SIMEUNOVIĆ Obrada MILAN. 1921. 9. Obudovac. zemljoradnik. 4. Srbin. borac. borac. u odredu od 12. 4. SOFRENOVIĆ Teodora NEDELJKO. zemljoradni. umro 1981. zemljoradnik. borac. u odredu od 25.1943. Srbin. Gajevi. zemljoradnik. 1945. umro 1974. SMAJIĆ Kasima MUSTAFA. 1918. borac. 1945. u odredu od 12. 10. Srbin. 1925. Gajevi. Obudovac. Srbin. 1920. 1943. zemljoradnik. u odredu od 15. SOFRENOVIĆ Mitra BOŽO. Srbin. u odredu od 10. 1945. u odredu od 3. zemljoradnik. borac. Srbin. 4. 1945. SIMEUNOVIĆ Tanasije KOŠTA. SIMEUNOVIĆ Steve STEVO. SIMEUNOVIĆ Marka ČEDO MIR. u odredu od 8. Srbin. 1945. 1923. Srbin. zemljoradnik. borac. 1945. 1943. SIMEUNOVIĆ Lazara LAZO. SIMENDIĆ Stanka JOVO. u Odredu od I.

4. 1890. Srbin. u NOB od 15. Obudovac. zemljoradnik. zemljoradnik. radnik. zemljoradnik. do 4. 1943. Gornja Slatina. 2. 4. član KPJ. 9. u NOB od jula 1943. 11. STANIŠIĆ Miče JOVAN. 1923. poginuo marta 1944. STANIŠIĆ Jovana RADE. poginuo polovinom avgusta 1944. Srbin. 4. 1913. borac. 5. borac. 1945. STO JANO VIĆ Bože BOŠKO. STOJANČEVIĆ Jove ĐORĐE. STEVANOVIĆ Krste NEDELJKO. 1945. zemljoradnik. 1943. u odredu od 20. 4. šegrt. borac. 1944. radnik. 1945. STANKOVIĆ Teodora STOJAN. u odredu od 15. STOJANOVIĆ Krste JOVO. zemljoradnik. u odredu od 15. Srbin. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. Grebenice. Srbin. Srbin. 1945. 9. 1895. 1945. u m r o 1953. Modriča. 1920. borac. 4. STANIŠIĆ Lazara VLADIMIR. Srbin. 1923. zemljoradnik. borac. u odredu od 17. borac. 1943. Srbin. 4. 9. u odredu od 20. 1944. STANKOVIĆ Teodora SPASOJE. Srbin. STOJANOVIĆ Nikole MARKO. zemljoradnik. STOJANOVIĆ Andrije DRAGO. u odredu od 20. zemljoradnik. zemljoradnik. u m r o 1971. Srbin. borac. 1945. Kruškovo Polje. borac. borac. Srbin. u odredu od 15. Srbin. Donja Slatina. 1922. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1943. Brvnik. Obudovac. 1983. u odredu od 20. borac. Gornja Slatina. u odredu od 15. u odredu od 15. Srbin. STEVANOVIĆ Krste VASKRSIJE. STANIŠIĆ Ljuboja STANKO. Gornja Slatina. u odredu od 12. Srbin. u odredu od 20. borac. 1923. Gornja Slatina. u odredu od 1. Bukvik. 1943. zemljoradnik. Srbin. Srbin. u NOB od 1. Srbin. 1915. 9. 2. Gajevi.STAJIĆ Ilije JOVO. borac. 1925. Obudovac. u odredu od 15. 4. STANKOVIĆ Vase MILORAD. 1945. 3. Gornja Slatina. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik. Donja Slatina. 4. 1923. Tišina. Crkvina. Srbin. 1924. 1945. 1945. STOJANĆIĆ Đure PETAR. Konjuh. Srbin. borac. u NOB od 8. 9. zemljordnik. 1918. Srbin. 327 . STANKOVIĆ Ilije CVIJETIN. 9. 1. STANKOVIĆ Ilije KRSTA. umro 1972. 1942. član KPJ. 1926. u odredu od 15. u odredu od 8. 1945. 1945. 1943. borac. zemljoradnik. Crkvina. borac. 1923. borac. Donja Slatina. Obudovac. u NOB od jula 1943. Srbin. Srbin. 1943. 1890. borac. STAJIĆ Pere MARKO. umro 1972. 1945. Gornja Slatina. 1923. zemljoradnik. 1944. u odredu od 20. zamjenik komandira čete. 1926. zemljoradnik u odredu od 16. STOJANOVIĆ Pere VASKRSIJE. u odredu od 12. 1926. 4. u m r o 1970. STEVIĆ Mihajla OBRAD. borac. 1911. 1920. 3. u odredu od 10. 1944. 7. Gornja Slatina. 1944. borac. STEVIĆ Obrada PETAR. politički radnik. u odredu od 12.

1945. TEŠIĆ Maksima CVIJETIN. Bosanski Samac. zemljoradnik. Srbin. član KPJ. radnik. radnik u odredu. Brvnik. Srbin. Bosanski Samac. Musliman. radnik. zemljoradnik. u NOB od 15. Srbin. borac. 4. ŠKUUEVIĆ Jove BOGOUUB. 328 . 1920. poginuo 10. Srbin. Srbin. Brvnik. u odredu od 4. 1. zemljoradnik. u odredu od 14. Brvnik. 1927. trgovački pomoćnik. 1927. zemljoradnik. Monj. 1925. Gornja Slatina. intendant bataljona. zamjenik komandira čete. TIHIĆ Hasana BEGAN. 1945. TANASIĆ Đure CVIJETIN. 2. TIHIĆ Salke RAMIZ. Musliman. TIHIĆ Muje PEŠAGA. komandir čete. 1. 1945. Zvornik. Braniča. 4. u odredu od 5. 1945. u odredu od 20. borac. Modrica. SEHIĆ Mustafe OSMAN. 4. 1925. borac. borac. zemljoradnik. Musliman. umro 1976. borci. Braniča. avgusta 1944. 1. Bosanski Samac. TANASIĆ Tanasije JOVO. u odredu od 10. 8. 1943. Srbin. 4. Donja Slatina. ŠKORIĆ Đorđa RADE. član KPJ. 1944. u odredu od 20. 1925. Srbin. Srbin. 1944. borac. u odredu od 6. 4. od 12. ŠKULJEVIĆ Petra JOVAN. u odredu od 10. trgovac. Srbin. 4. 4. Obudovac. 4. u odredu od 12. 1927. komandir čete. 1944. 1918. 1945. Bosanski Samac. 1944. ŠUOKIĆ Cvijana MILAN. 1043. ŠKUUEVIĆ Miče CVJETKO. Brvnik. borac. 1944. poginuo februara 1945. 4. borac. 1945. član KPJ. 1. u odredu od 15. 3. Musliman. u m r o 1982. član KPJ. u odredu od 15. radnik u odredu od 4. Srbin. Musliman. Tišina. ŠERIĆ Ibre HASAN. ŠIKANIĆ Jelisija ILIJA. 4. 1945. radnik. 1944. 1945. Musliman. 1945. u odredu od 10. radnik. 1945. 1914. Bosanski Samac. umro 1980. zemljoradnik. radnik. 1925. 1944. 1917. 1923. Musliman. 1923. član KPJ. u odredu od 20. 1945. 1. član KPJ. 9. 1928. 1924. TEŠIĆ Cvijana STJEPAN. Bosanski Samac. Brvnik. SIKANIĆ Ilije ILIJA. 10. 1912. TIHIĆ Mehmeda GALIB. 1941. 1925. u odredu od 20. u NOB od 19. zemljoradnik. 1944. u odredu od 15. 1922. muzikant. u odredu od 10. u odredu od 15. komesar bataljona. u odredu od 10. Bosanski Samac. Obudovac. 1928. poginuo septembra 1946. ŠAHINPAŠIĆ Fehima MIDRALEM. borac. 1944. radnik u odredu od 15. u odredu od 10. 3. ŠIKANIĆ Ilije CVIKO. 12. TIRIĆ Saila SALIH. 1913. umro 1950. Srbin. zemljoradnik. Musliman. borac. SULJIĆ Emina IBRAHIM. 1944. borac. komandir voda. zemljoradnik. u odredu od 6. 1918. zemljoradnik. Gornja Slatina. 1911.STOKIĆ Petra BOŽO. 4. zemljoradnik. ŠIKANIĆ Sime PERO. Srbin. borac. 3. borac. Musliman. član KPJ. Srbin. 1943. zemljoradnik. borac. borac. borac. 4. Srbin. 1923. umro 1975. Brvnik. član SKOJ-a. Bosanski Samac.

zemljoradnik. u odredu od 1. TUBAKOVIĆ Jove GAVRO. član KPJ. TOVIRAC Spasoja ĐORĐE. borac. 3. 1945. u odredu od oktobra 1943. u NOB. VASILJEVIĆ Radovan BOSKO. od 15. zemljoradnik. TOVIRAC Perice JULKA. 1945. VANCAGIĆ Jelisija JELISIJE. 1943. Tišina. 1927. zemljoradnik u odredu od 13. Tišina. u odredu od marta 1944. 1944. umro 1972. u odredu od oktobra 1944. 4. Srbin. Perice KOŠTA. 1927. borac. 9. 1944. 1911. zemljoradnik. Gornja Slatina. u odredu od 16. borac. Musliman. borac. borac. u odredu od marta 1944. 1943. 9. Zvornik. Gornja Slatina. zemljoradnik. 1945. 1945. zemljoradnik. od 1. Tišina. borac. borac. Crkvina. Srpkinja. 1926. 1914. politički radnik. 1927. Gornja Slatina. Srbin.TODOROVIĆ Mitra ILIJA. Gornja Slatina. zemljoradnik. Derventa. Borac. zemljoradnik. Braniča. 1925. borac. Gornja Slatina. Obudovac. 1924. Srbin. 4. 1922. 1924. Crkvina. zarobljen oktobra 1944. 8. u odredu od marta 1944. Srbin. u odredu od 10. u odredu. Tišina. u odredu od 20. Srbin. 1945. 1903. 3. u odredu od 25. Srbin. Tišina. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 4. zemljoradnik. Srbin. 1921. Srbin. Gornja Slatina. 1945. borac. 1944. u NOB od 20. u odredu od 20. Srbin. borac. zemljoradnik. 9. TUZLAKOVIĆ Živka LAZAR. poginuo januara 1945. Srbin. krznar. VAJZOVIĆ Sulejmana SEAD. 1922. TRIFUNOVIĆ Rade JOCO. 1945. brico. Srbin. zemljoradnik. TOMAŠEVIĆ Jove JOVO. VASILJEVIĆ Save STANKO. 1943. 1944. Srbin. Srpkinja. VAJZOVIĆ Mustafe ATIF. u odredu od 17. 4. 5. Srbin. 2. Crkvina. 1928. zemljoradnik. 3. 1926. 4. borac. 1925. Gornja Slatina. zemljoradnik. u odredu od 19. TOVIRAC. Musliman. zemljoradnik. 1921. umro 1971. VAKIĆ Đure NIKOLA. borac. Gornja Slatina. borac. u odredu od 4. 1944. član KPJ. član SKOJ-a. borac. u odredu od 15. TRIFUNOVIĆ Ignjata PERO. 4. član SKOJ-a. Srbin. Srbin. u odredu od marta 1944. 4. zemljoradnik. Bosanski Samac. Srbin. trgovac. 1923. Gornja Slatina. 8. poginuo 12. 329 . 1903. zemljoradnik. u odredu od 12. VAJIĆ Stjepana ILIJA. 1925. desetar. borac. zemljoradnik. 1943. VASILJEVIĆ Vojke PETAR. Srbin. TOVIRAC Perice JOKA. 1927. TUBAKOVIĆ Gavre MILAN. Crkvina. 1924. u odredu od 13. Bosanski Samac. u odredu od marta 1944. 1945. VASILJEVIĆ Veljka SIMO. borac. borac. i ubijen. 1945. 1921. u odredu od 1. borac. 4. borac. TUZLAKOVIĆ Joce MIHAJLO. Srbin. 4. 1945. delegat voda. VASILJEVIĆ Veljka GAVRILO. zemljoradnik. 4. Srbin. TUBAKOVIĆ Gavre PETAR. Kruškovo Polje.

Gornja Slatina. 1920. Obudovac. 1919. 4. 1922. 1945. 11. Srbin. Gornja Slatina. u NOB od 15. u NOB. Srbin. VUKOSAVLJEVIĆ Stanka MARIJA.VASILJEVIĆ Sime VELJKO. 1945. ZORANOVIĆ Jove MARKO. zemljoradnik. borac. Srbin. u odredu od 10. ZORANOVIĆ Blagoja JOVAN. 9. Srpkinja. VUKSANOVIĆ Pere KOŠTA. 1922. Gornji Rahić Musliman. 1925. zemljoradnik. Srbin. ŽIVKOVIĆ Živka BORO. član KPJ. 1943. ZORANOVIĆ Luke Živan. 4. radnik. u odredu od marta 1944. VUČIĆEVIĆ Teodora NEDELJKO. borac. borac. 1943. borac. 1945. član KPJ. 1924. zemljoradnik u odredu od 28. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. u odredu od 3. Bukvik. u NOB od 1. u odredu od 20. Srbin. Tišina. Srbin. 1923. i. borac. borac. ALIKADIĆ SEMSO. zemljoradnik. Srbin. Bosanski Samac. borac. član KPJ. 1943. 1924. 1922. u odredu od 15. Obudovac. Obudovac. ZORANOVIĆ Cvijana PETAR. Srbin. Braniča. umro 1972. domaćica. zemljoradnik. Bosanski Samac. kafedžija. ZAIMOVIĆ Husnija ZAIM. Braniča. u odredu od 18. 1922. u odredu od 15. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. Tišina. u odredu od 10. zemljoradnik. Gajevi. u odredu od 20. 330 . 7. zemljoradnik. zemljoradnik. komandant mjesta. borac. u odredu od 1. u NOB od 27. Donja Slatina. 1928. VUKSANOVIČ Zivana CVIJETIN. Crkvina. borac. 1928. Bosanski Samac. u NOB od 1943. 5. u odredu od 13. u odredu od 5. komandir pdeljenja. VUKOVIĆ Petra MILAN. u odredu od 13. Musliman. 1944. 8. borac. 1903. Srbin. Srbin. Musliman. ARSENIĆ Doke GAVRO. borac. komandir čete. pekar. komandir čete. 1945. Gornja Slatina. 5. ZAIMOVIĆ Husnije HUSAN. 1945. Musliman. Srbin. 9. intendant bataljona. zemljoradnik. borac. Srbin. u odredu od 21. ZUKIĆ Sulejmana ATIF. Musliman. 1893. poginuo 1945. od januara 1942. 1897. 4. VIDOVIĆ Tanasija IGNJAT. 1943. 9. 4. 10. član KPJ. Srbin. Gornja Slatina. u odredu od 10. Srbin. Gornja Slatina. zemljoradnik. 1927. u odredu od marta 1944. zemljoradnik. 3. u odredu od 15. ŽIVKOVIĆ Zivana MARIJAN. Srbin. 1943. 1927. VUKSANOVIĆ Jovana RAJKO. 1944. 1924. 1945. borac. borac. u odredu od 10. zemljoradnik. 12. poginuo aprila 1945. borac. 4. 5. VUKSANOVIĆ Alekse NOVO. 1945. u odredu od marta 1944. 1943. Borci odreda sa područja opštine Brčko AHMETOVIĆ Fejze SUUO. 3. 1945. zemljoradnik. 1921. Bosanski Samac. 1943. borac. 1918. u odredu od marta 1944. 1921. 4. 1945.

zamjenik komandira čete. 2. BAĆIĆ Marka ILIJA. zemljoradnik. BAĆIĆ Miljana VASO. 1945. Musliman. u NOB od 24. Srbin. BLAZEVIĆ Lazara STEVO. Srbin. 1912. Bukvik. 4. poginuo 1946. u odredu od 1944. član KPJ. 10. u NOB od 15. u NOB. Srbin. 1924. Bukvik. 10. Bukvik. 1924. Čoseta. 4. 1914. u odredu od 20. Srbin. BAĆIĆ Marka MITAR. u odredu od 15. u odredu od 15. u NOB od 1. 1943. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 15. Srbin. borac. 4. 4. BAŠIĆ Teše MAKSIM. poginuo 1945. zemljoradnik. 1943. 1923. Bosanska Bijela. Krepšić. 4. 1. 9. trgovački pomoćnik. Srbin. u odredu od 21. Srbin. 1943. u odredu od 10. u NOB od 1942. Maoča. borac. u odredu od 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1920. 1945. BEKRIĆ Muhameda RAMO. 1905. Bukvik. 1945. vodnik voda. Srbin. BOJIĆ Nede ALEKSA. 1945. borac. BAĆIĆ Koste NIKOLA. Srbin. u odredu od 20. član KPJ. Bukvik. u m r o 1961. 1910. 1922. 11. 1944. zemljoradnik. CVIJETINOVIĆ Rajka MILORAD. borac. komandant bataljona. vodnik voda. 1919. član KPJ. borac. borac. Musliman. zemljoradnik. borac. član KPJ. 1923. borac. zemljoradnik. u odredu od 15. intendant bataljona. 1943. 1944. vodnik voda. borac. Srbin. 11. u odredu od 20. BAŠIĆ Koste PAVO. u odredu od 15. 1943. zemljoradnik. Bukvik. 10. 9. komandir čete. 1943. 1920. 1943. Brčko. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 15. BEŠIĆ Ibrahima FERID. zemljoradnik. poginuo aprila 1944 na Majevici. Bukvik. u NOB od 15. borac. CVIJETINOVIĆ Stoke PETAR. borac. u odredu od 20. zemljoradnik. 1943. Srbin. RVI. 331 . Bukvik. u odredu od 25. borac. zemljoradnik. 1943. CVIJETINOVIĆ Cvijetina CVIJETIN. Srbin. član KPJ. 2. 1943. CVIJETINOVIĆ Jovana NIKOLA. 1943. 1945. Gračanica. borac. u odredu od 15. 1943. član KPJ. BEŠIĆ Latifa IBRAHIM »Šipoš«. 1. Bukvik. zemljoradnik. 11. 1943. poginuo 15. Bukvik. poginuo 1944. 1920. Bukvik. 4. 1925. Srbin. BAČIĆ Marka CVIJETIN. Bukvik. 1943. CVIJETINOVIĆ Krste LAZO. 1944. zemljoradnik. 4. u odredu od 20. u odredu od septembra 1943. Bosanska Bijela. Bukvik. Srbin. član KPJ. u odredu od 10. 1923. Bukvik. u odredu od 1944. 11. 1923. Srbin. BRKIĆ Jovana SPASOJE. borac. u NOB od 15. Srbin. 1924. 1916. 10 1943. 1924. u odredu od 1943. ARSENIĆ Drage LUKA. 2. od 1942. 10. 1943. 1914. Srbin. umro 1948. borac. u odredu od 20. Bukvik. BAŠIĆ Vojke GAVRO. u NOB od 14. u NOB od 1941. 1927. BAŠIĆ Koste CVIJETIN. zemljoradnik. 1943. član KPJ.ARSENIĆ Đoke ILIJA. 4. 1944. 1910. Musliman. u odredu od 10. poginuo aprila 1946. 9. 4. u NOB od 15. u NOB od 15. Bukvik. 1943. Srbin. poginuo septembra 1944. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik.

1945. 1943. u odredu od 15. HALILOVIĆ Alije SULJO. u NOB od 1941. HALILOVIĆ Alije AHMET. 1944. Musliman. borac. u odredu od januara 1945. Gradačac. zamjenik. 1926. 10. 7. borac. Srbin. 11. borac. službenik. u odredu od 7. Srbin. Srbin. borac. 11. kandidat KPJ. u odredu od 15. u NOB od 1943. u odredu* od 11. 11. Bukvik. Ćoseta. 9. borac. 1914. 1924. Gradačac. 1921. u odredu od 1. borac. u odredu od 15. 1924. Srbin. u odredu od 15. 1923. 1912. Ćoseta. 1943. 11. 1943. borac. 1945. borac. Brčko. 1926. Gornji Rahić. u odredu od 5. borac. Modriča. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 15. 1944. borac. 9. Srbin. ĐURIĆ Đokana PERO. 1943. u odredu od 10. 1918. ĆIRIC Jove IGNJO. 1921. 1907. ĐURIĆ Save SPASOJE. ĐUKIĆ Save NIKO. HERCEGOVAC Rame ISMET. zemljoradnik. Musliman. 11. 1943. komesar čete. Bukvik. zemljoradnik. u odredu od 10. zemljoradnik. 10. zemljoradnik. 11. zemljoradnik. Gornji Rahić. 1923. 11. HALILOVIĆ Hase HASAN. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Bukvik. Bosanska Bijela. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. vodnik voda. borac. 1943. Bukvik. Bukvik. Musliman. u odredu od formiranja. Musliman. 1944. u NOB od 14. zemljoradnik. ĆANDIĆ Muje BEĆIR »Ćando«. DŽANIĆ Bege SULJO. borac. 1944. Bukvik. 1944. Srbin. 4. 1944. 1945. 1925. 1943. 1921. komandir čete. Musliman. 1943. 1943. 1944. zemljoradnik. Musliman zemljordnik. 1907. borac. 1924. Srbin. 1945. zemljoradnik. 1. u odredu od 1. ĐURIĆ Save LAZO. ERIĆ Steve PETAR. Ćoseta. 1919. Bukvik. 2. Srbin. Bukvik. od 15. ĐURIĆ Đure ALEKSA. član KPJ. u odredu od 28. Srbin. u odredu od 15. 4. ĐURIĆ Đokana ĐORĐE. u NOB. Musliman. 4. 11. u odredu od 10. zemljoradnik. 1944. u NOB od 20. 2. umro 1969. Ogradenovac. sekretar SKOJ-a u bataljonu. 4. Musliman. u odredu od 21. 332 . HASANBEGOVIĆ Mustafe FERID. član KPJ. zemljoradnik. Markovič Polje. zemljoradnik. Musliman. 10. IL1Ć Jove PERO. u NOB od 14. Musliman. 1920. član KPJ. 1922. Brčko. HALIDOVIĆ Muje BAJRO. Musliman. umro 10. Bukvik. u odredu od 15. umro 1956. 1943. 1943. 10. zemljoradnik u NOB od 10. 11. 1943. Srbin. 10. komandira čete. u NOB od 22. 1925. zemljoradnik. 1. u odredu od 15. ĐURIĆ Jovana GOJKO. DELIĆ Muje MUSTAFA.ĆELOSMANOVIĆ Omera ŠEFKET. 10. u odredu od 15. u NOB od 25. 1920. ĐURIĆ Gojana NIKOLA. 1952. borac. 11. 1904. borac. Srbin. zemljoradnik. 1943. član SKOJ-a. borac. borac. zemljoradnik. 8. Ćoseta. GUBALJEVIĆ Sene HASAN.

1925. 8. u NOB od 2. 1943. borac. Marković Polje. radnik. 4. Bukvik. 4. KAURINOVIĆ Cvijetina MIHAJLO. KEREZOVIĆ Damjana JOVAN. član KPJ. u odredu od 1945. 1943. član KPJ. 8. od 1941. član KPJ. Srbin. od 27. u NOB od 1943. u NOB od 1941. 9. 1922. u odredu od 1944. u NOB. 9. Srbin. 1943. 1943. 333 . 1943. borac. zemljoradnik. 9. Srbin. u NOB od 1941. KAURINOVIĆ Boška ILIJA »Farkaš«. 1943. Srbin. kandidat KPJ. u odredu od 20. JOVANOVIĆ Sime BOŽIDAR. u NOB. 1943. Srbin. 4. 1943. od 1941. 1917. zemljoradnik. borac. u odredu od 20. 6. zemljoradnik. 1926. KLEBIĆ Ibrahima FEH1M. u NOB. Bukvik. 1943. komesar bataljona. Bukvik. Bukvik. u odredu od 1944. Bukvik. borac. đak trgovačke akademija. Bukvik. član KPJ. od 14. Bukvik. 1947. 1943. zemljoradnik. KAURINOVIĆ Pere MOJSIJA. 4. zemljoradnik. u NOB od 1941. KEREZOVIĆ Marka RAJKO. zemljoradnik. Srbin. član KPJ. 7. Srebrenik. 12. član SKOJ-a. 9. 9. Srbin. član KPJ. Musliman. Bukvik. poginuo 15. Bukvik. poginuo 27. u odredu od 20. zemljoradnik. poginuo 29. borac. u NOB. 1944. 1943. u odredu od 20. 1906. 1923. KEREZOVIĆ Nike CVJETIN. Bukvik. 1925. u odredu od 1944. Bukvik. 1943. 1943. u odredu od 20. 1945. 1944. član SKOJ-a. Srbin. Srbin. komesar odreda. Srbin. borac. Bukvik. KAURINOVIĆ Pere TRIVO. »Šindo«.IPiili·· ILIĆ Jelisije PERO. umro. zemljoradnik. 1943. 1911. komesar čete. 8. zemljoradnik. Bukvik. 1945. zemljoradnik. 1917. 9. u NOB od 10. KAURINOVIĆ Boška PETAR. u odredu od 15. u odredu od 10. 11. komandir voda. u odredu od 20. u NOB od 1941. 1945. Srbin. 3. u odredu od 1944. 1926. Srbin. Brčko. KAURINOVIĆ Đokana PETAR. Bukvik. poginuo 1944. u odredu od 15. 1909. u odredu od 20. borac. u Odredu od novembra 1943. KAURINOVIĆ Petra ILIJA. 1918. JANKOVIĆ Steve MIHAJLO. 1945. 1906. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. JOVICIĆ Ilija MITAR. 9. 8. 1944. član KPJ. zemljoradnik. 1924. 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. JOKANOVIĆ Ilije TRIVUN. KAURINOVIĆ Boška SAVO. borac. umro 10. Srbin. član SKOJA-a. 1920. borac. 1943. zemljoradnik. Brčko. Srbin. obavještajni oficir bataljona. u odredu od 1944. Srbin. zamjenik komandanta bataljona. u odredu od 20. Musliman. poginuo 20. JOKANOVIĆ Cvijetina ILIJA. u NOB. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u odredu od 21. Bukvik. u NOB od 10. 1918. 1918. IMAMOVIĆ Ahmeta IBRAHIM. Bukvik. Krepšić. JOKANOVIĆ Cvijetina RISTO. član KPJ. Srbin. Srbin. 4. 1921. 1941. zemljoradnik. Bukvik. zemljoradnik. komesar čete. 11. pomoćnik komesara bataljona. JEFEMIĆ Petra JOVAN. 1950. u NOB od 10. 8. borac. umro 18. član KPJ. 1943. u NOB od 15. 4. u NOB od 1941. od 1941. 1919. komesar čete. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 20. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. 9. Srbin. 1923. 1922. u odredu od 20. borac.

1945. borac. komandir minobacačkog odjeljenja. u NOB od 15. 4. zemljoradnik. 4. 11. u odredu od 20. zemljoradnik. u odredu od 15. Srbin. 1943. Srbin. MILICEVIĆ Paje PAJO. 4. u odredu od 3. 1. Musliman. 4. 1943. 1926. borac. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Vladimira MITAR. 1943. 11. Lončari. 1945. bolničarka. Tolisa . 1920. Bosanska Bijela. 1943. Bukvik. KRAINOVIĆ Jove CVIJETIN. poginuo februara 1944. 1945. 9. MIHAILOVIĆ Vojke CVIJETIN. Bukvik. u odredu od 10. 1927. zemljoradnik. član SKOJ-a. Srbin. 1915. 1944. 1943. 2. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Jovana MAKSO. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. 1. u odredu od 15. zemljoradnik. od 1. umro 1951. 10. LEVIĆ Halila IBRO. vodnik voda. 1926. borac. 1925. član SKOJ-a. 1. 6. u NOB od 10. Maoča. 1922. Srbin. 11. umro 1947. Maoča. 1944. zemljoradnik. 11. zemljoradnik. MIKIĆ Cvijetina MARKO. MILICEVIĆ Paje MILAN. Srbin. 1924. borac. 1926. Srbin. Bukvik. borac. 1945. 2. 1920. borac. u NOB. 1944. MEŠIĆ Mustafe IBRAHIM. Skugrić. Srbin. 1944. zemljoradnik. u NOB od 15. Bukvik. 1927. 1945. u odredu od 10. LEVIĆ Rame ISMET. 1919. zemljoradnik. 1926. MAKSIMOVIĆ Maksima MAKSO. Musliman. 4. Srbin. 1943. Bukvik. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 20. u NOB od 24. Musliman. Musliman. 10. zemljoradnik. Srebrenik. 1926. 11. Srbin. 1926. 1944. zemljoradnik. u odredu od 15. Srbin. 10. 1925. 1943. Srbin. LUKIĆ Save NIKO. od 20. 1943. LUKIĆ Nede STEVO. 9. borac. 1925. zemljoradnik. MIHAILOVIĆ Milana PAJO. KOMBIĆ Saliha MINA. 1927. u NOB. 9. 2. Gornji Rahić. 4. borac. borac. 11. 1945. 12. član SKOJ-a. Muslimanka. 4. Musliman. u NOB od 24. Srbin. MAJDANĆEVIĆ Nede CVIJETIN. u odredu od 20. 1945. 1944. u odredu od 25. 1944. Bukvik. LUKIĆ Nede DANKO. zamjenik komandira čete. 1945. Maoča. 2. borac.Modriča. 334 . RVI. zemljoradnik. borac. u odredu od 20. u odredu od 20. Bukvik. RVI. u odredu od 11. 1. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. Bukvik. u odredu od 15. u odredu od 15. 1922. član KPJ. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. u odredu od 15. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 20. Srbin.KOJIĆ Vase MARKO. Maoča. zemljoradnik. 1900. 1944. zemljoradnik. umro 1945. Srbin. 1943. borac. 1943. borac. Bosanska Bijela. borac. 11. KURTAGIĆ Bege HUSEIN. Krepšić. Maoča. 1931. LEJIĆ Alekse STOJAN. u odredu od 28. 1927. borac. borac. u Odredu od 15. MILIĆ Tome MILOVAN. u odredu od 20. 1944. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. domaćica. 1943. borac. 10. u odredu od 15. 1945. Srbin. u odredu od 3. LEVIĆ Age SALIH. Bosanska Bijela. u NOB od 15.

Bukvik. komesar čete. 1943. 2. 2. u odredu od 11. 4. 11. zemljoradnik. 4. u odredu od 15. Srbin. 10. PANTELIĆ Boška ILIJA. član KPJ. zamjenik komandanta odreda. 4. 2. zemljoradnik. MRKONJIĆ Jovana SPASOJE. 2. u odredu od 20. borac. 1945. PEJIĆ Koje BLAGOJE. 1943. MUSLIĆ Himze ALIJA. 8. 1907. Bukvik. Bukvik. u odredu od decembra 1943. 1925. Bosanska Bijela. Srbin. 9. 1943. u odredu od 5. 9. u odredu od 20. u odredu od 15. Srbin. 1. borac. 1919. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 10. u NOB od 10. 1945. 1923. MIŠIĆ Petra MITAR. zemljoradnik. zemljoradnik. 11. PANTELIĆ» Marka SAVO. 1944. 1945. 1943. u NOB od 25. MUJDANOVIĆ Salke SALIH. 5. 1943. u NOB od 1941. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE. OSTOJIĆ Stojana MITAR. Bukvik. Srbin. Čović Polje. zemljoradnik. 1919. 11. 1943. u odredu od 15. zamjenik komandira čete. 1924. PAJIĆ Ilije ĐOKO. 4. 1944. Bukvik. član SKOJ-a. zemljoradnik. u NOB. RVI. Lopare. u NOB od 15. u odredu od 15. MITROVIĆ ĐOKO. Musliman. 4. Bosanska Bijela. 1943. zemljoradnik. borac. Bukvik. Brnjik. zemljoradnik. 1943. Srbin. Srbin. 1916. Srbin. 1923. zemljoradnik. 1943. u odredu od 20. Gornji Rahić. Bukvik. MITROVIĆ Krste ILIJA.M1LIČEVIĆ Milica SIMO. član KPJ. zemljoradnik. borac. PAJIĆ Mitra ILIJA. komandir čete. Bukvik. 1943. 1925. borac. 1914. u odredu od 15. NIKOLIĆ Tode NIKICA. Orašje. zemljoradnik. borac. 1944. Srbin. 10. u odredu od 15. u odredu do 20. Musliman. Bukvik. Srbin. umro 1972. Srbin. PAJIĆ Paje MILOŠ. u NOB od 1941. 12. u odredu od 20. RVI. član SKOJ-a. 1943. Srbin. borac. 1920. u odredu od 15. 11. Bukvik. 9. od 10. u NOB od 1942. borac. Srbin. član KPJ. 1944. MULAHALILOVIĆ Halusije AHMET. 1916. zemljoradnik. 1945. u odredu od aprila 1945. Srbin. član KPJ. zemljoradnik. 1943. Bukvik. u odredu od 1944. zemljoradnik. 1943. Bioča. 1928. u odredu od 1944. poginuo decembra 1944. borac. 1907. poginuo septembra 1944. student prava. MUJKANOVIĆ Mehage OSMAN. 1919.-borac. borac. Bosanska Bijela. u NOB od 10. borac. Srbin. zamjenik komandanta bataljona. Bukvik. 8. u odredu od 10. Srbin. 1924. u odredu od 21. 1924. Brčko. poginuo septembra 1944. 9. NOVAKOVIĆ Koste DUŠAN. Musliman. PAJKANOVIĆ Đure DRAGO. kandidat KPJ. 1944. Srbin. 1944. 1943. 335 . Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. poginuo 1960. 1924. 1907. PAJIĆ Paje SIMO. 9. 1916. zemljoradnik. 9. član KPJ. 1911. 1945. u odredu od 2. Bukvik. 1943. u m r o 1944. zemljoradnik. član KPJ. MITROVIĆ Krste ĐOKO. Srbin. intendant bataljona. 11. Bukvik. Musliman. u odredu od 15. poginuo 25. u NOB od 15. 1943. borac. 1943. u odredu od 15. 1918. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. PAJKOVIĆ Đure MITAR. 1924. u NOB od 20. 11. 4. 1945. Srbin. u NOB od 20. Bosanska Bijela.

u odredu od 20. u odredu od 2. u odredu od 20. Srbin. u odredu od 20. Bukvik. Musliman. u odredu od 20. 8. trgovački pomoćnik. borac. 9. 1924. zemljoradnik. Bukvik. borac. u NOB od 8. član KPJ. u NOB od 1942. u odredu od 15. 1943. u NOB od juna 1943. Gajevi . 1907. u NOB od 14. poginuo 10. PEKIĆ Muharema OSMAN. u NOB od 2. 1943. Bukvik. Bukvik. borac. 1927. 10. u NOB od 10. RISTIĆ Sime DUŠAN. 1943. borac. 1944. zemljoradnik. 1943. 1944. Musliman. RIBIĆ Alije HALIL. 1925. 9.Lopare. zemljoradnik. 1943. Srbin. u odredu od 15. borac. referent saniteta bataljona i sekretar SKOJ-a u odredu. 4. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. zemljoradnik.PEJIĆ Marka JOVO. đak.ve SPASOJE. u odredu od 15. 1922. Bukvik. Bukvik. Ćoseta. RISTIĆ Pante CVIJETIN. RAMIĆ Uzeira KADRO. 1943. 1927. Srbin. PEJIĆ Jovana PANTELIJA. 8. POZDEROVIĆ Dege BAJRO. 1916. Musliman. Srbin. u NOB od 25. Bukvik. 1927. 1944. Ćoseta. 10. 9. ROSIĆ Sime VASO. borac. Bukvik. 1926. zemljoradnik. 1912. Srbin. 1944. 1945. borac. PURIĆ Save JANKO. 9. zemljoradnik.Brčko. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 1925. 1926. u m r o 1962. 4. borac. 9. u odredu od 20. 11. Ćoseta. zemljoradnik. 8. RISTIĆ Jo. 1943.Bukvik. borac. borac. 1944. zemljoradnik. 1922. 1943. Srbin. 8. POBRIĆ Dege FEJZO. zemljoradnik. u NOB od 10. kandidat KPJ. Srbin. Srbin. član KPJ. u NOB od 20. Musliman. u odredu od 10. ekonom čete. u odredu od 10. 1943. 1944. PERIĆ Petka VASO. od 2. u odredu od 15. 1943. 1943. u odredu od 20. desetar. 1907. Srbin. 4. u NOB. u odredu od 20. 1943. 1926. Srpkinja. 10. 11. poginuo aprila 1944. 1943. u NOB od 20. 1943. zemljoradnik. 11. Humci . 12. 1943. RAMIĆ Nikole SELENA. u NOB od 2. 1918. 9. Musliman. 4. Krpešić. borac. 1922. PEKIĆ Jusufa ALIJA. 1943. Gradačac. 9. borac. borac. zemljoradnik. PEKIĆ Rame SALIH. 7. 1943. zemljoradnik. PEJKANOVIĆ SAVO. 11. 10. 1943. član SKOJ-a poginuo aprila 1944. POPOVIĆ Đorđa RISTO. 1944. u odredu od 20. Zemun. 1943. Gornji Rahić. 1912. u odredu od 15. SAVIĆ Nike NIKOLA. 1943. Bukvik. u odredu od 20. u NOB od 1. 4. komesar bataljona. Bukvik. borac. 8. zemljoradnik. 1943. 10. 1943. u odredu od 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. poginuo septembra 1944. 12. Dobanovci. Marković Polje.6. 1918. 336 . Srbin. kandidat KPJ. u odredu od 15. Vražići . zemljoradnik. 12. 1944. u odredu od 20. PETROVIĆ Petra CVIJETIN. 1920. komandir čete. 11. Rašljani . SAVIĆ Nike GAVRO. 11. u odredu od 25. SAVIĆ Petra PERO.Lopare. 1928. 1943. Srbin. član KPJ. zamjenik komandira čete. borac. RVI. 1925. Srbin. 1943.

1912. zemljoradnik. 11. 1943. zemljoradnik. Markovič Polje. u odredu od 1944. Srbin. borac. Srbin. 1943. 1945. ŠEĆERBEGOVIĆ Murata SULJO. 10. u odredu od 20. u NOB od 1943. 4. u odredu od 25. 8. u odredu od 10. 1927.Gradačac. 1943. Srbin. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 15. zarobljen oktobra 1944. 1943. SEKULIĆ Jove STOKO. SUŠIĆ Huseina AHMET. 1944. zemljoradnik. TRUMIĆ Mehmeda REDŽO. u odredu od 21. zemljoradnik. u NOB od 28. Maoča. u odredu od 15. Srbin. 337 . Bukvik. TIRIĆ Muniba REDŽO. u odredu od 21. poginuo februara 1945. u NOB od 15. Pelagićevo. u NOB od 15. u odredu od 15. zemljoradnik. u NOB od 1943. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. zemljoradnik. Srbin. 4. Srbin. ekonom ćete. borac. TANACKOVIĆ Nikole GOJAN. RVI. 1943. komandir čete. kandidat KPJ. član KPJ. borac. 1. 9. borac. Bukvik. Srbin. 1943. STOJANOVIĆ Steve DUŠAN. u odredu od 1944. 12. borac. 1945. Srbin. Gornji Rahić. u NOB od 12. u odredu od 25. član SKOJ-a. zemljoradnik. poginuo 1945. 10. SIMIĆ Bože BRANKO. 1945. obavještajni oficir. u odredu od 15. u NOB od 24. Bukvik. borac. u odredu od 15. 1943. 11. 1944. u odredu od 15. 1943. Srbin. 1917. ŠIŠIĆ Rašida IBRO. borac. od 27. 1. 4. 1910. 6. zemljoradnik. Srbin. borac RVI. 1943. Porebrice. 1910. Gračanica. u NOB od 10. u odredu od 20. 1945. 8. zemljoradnik. 1943. u odredu od 15. u NOB od 10. član KPJ. 9. Bukvik. 11. u odredu od 21. STANISIĆ Laze SAVO. RVI. borac.SAVIĆ Pere VOJKO. 1920. 1945. Bukvik. TANACKOVIĆ Đoke TODOR. u NOB od 15. Krepšić. 4. 1943. zemljoradnik. 1944. Musliman. poginuo 20. 1913. STANISIĆ Pere PETAR. STANKOVIĆ Maksima STANKO. 1944. 1. borac. 10. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. borac. konobar. 7. 1922. 1923. TURSUNOVIĆ Saliha LATIF. 1943. u NOB od 14. 1943. Brčko. u odredu od 10. u odredu od 1944. TERZIĆ Alije JUSUF. SOFRENOVIĆ Luke SIMO. 1918. Pelagićevo. Maoča. 1923. STOJANOVIĆ Steve MIKA. u odredu od 1944. STOJANOVIĆ Steve RISTO. Musliman. 11. Musliman. 4. Bukvik. zemljoradnik. borac. Gornji Rahić. zemljoradnik. 2. Bukvik. član KPJ. 8. Vučkovci . Srbin. zemljoradnik. Srbin. 1925. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1922. Bukvik. 1926. 1943. 1943. komandir čete. 1915. Bukvik. borac. Bukvik. u NOB od 15. 1924. 1944. zemljoradnik. 1943. u NOB od 20. borac. Maoča. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 15. Musliman. 1943. 3. 1943. 10. 8. Musliman. zamjenik komandira čete. borac. 1920. 11. 1918. Musliman. 1912. 10. 1926. u NOB. 1945. borac. 1944. 9. zemljoradnik.

1912. 1943. 1924. VASILJEVIĆ Sime RISTO. u odredu od 20. Srbin. 1912. 11. zemljoradnik. u NOB od 23. borac. godine. 4. 2. 1922. 1943. ZARIĆ Janka PAVLE. 8. 1919. 4. u odredu od 20. Bukvik. član KPJ. umro 15. 1913. Bušletić. Srbin. borac. 1927. zemljoradnik. BLAGOJEVIĆ Zaharije JOVO.VASIĆ Stoke CVIJETIN. 1943. 10. 1915. 1913. 1944. RVI. 1943. 1943. Bukvik. 1943. 4. u NOB od 2. 1907. 1943. u odredu od 20. u odredu od 1944. Bukvik. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. ANTIĆ Steve SVETOZAR. Bosanska Bijela. zemljoradnik. 3. VUJIĆ Todora SAVO. poginuo 20. 9. član KPJ. 8. u NOB od 20. 1946. VUJIČIĆ Vujice JOVAN. Osječani. 7. umro 1980. 9. borac. Srbin. 1907. obaveštajni oficir odreda i referent partijske tehnika odreda. Bukvik. 11. borac. zemljoradnik. član SKOJ-a. 11. u odredu od 18. Srbin. avgusta 1943. godine. zemljoradnik. zemljoradnik u odredu od 15. Bukvik. zemljoradnik. u NOB od 10. Srbin. umro 1977. u NOB od 12. poginuo novembra 1943. Srbin. 1943. Bukvik. 9. Bukvik. 1943. ZARIĆ Gojka TRIVUN. borac. Bukvik. u odredu od 21. borac. 1909. u NOB od 1. komandant odreda. 1943. Srbin. u odredu od septembra 1943. borac. Srbin. Bukvik. 1923. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 4. Bukvik. u NOB od 2. 1945. 1912. zemljoradnik. borac. u odredu od 15. Bušletić. Srbin. Bukvik. intendant bataljona. 8. 1913. 1945. 1943. u odredu od 15. borac. u NOB od 12. avgusta 1941. 1922. zemljoradnik. 1944. 1945. u odredu od oktobra 1943. 8. komesar čete. zemljoradnik. 8. VUJIĆ Sime RAJKO. u odredu od 21. zemljoradnik. Bukvik. VIDOVIĆ Miloša ĐOKO. umro 1950. u NOB od 15. zemljoradnik. 1943. Srbin. Srbin. 1917. u odredu od 20. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 16. Srbin. pomoćnik komandira čete. Srbin zemljoradnik. VESELINOVIĆ Ilije NESKO. 1943. VESELINOVIĆ Neška VESELIN. zemljoradnik. poginuo oktobra 1943. BLAGOJEVIĆ Mihajla BOZO. borac. Srbin. 1943. 1921. 1943. borac. zemljoradnik. ARSENIĆ Vasilija CVJETKO. avgusta 1943. 1943. Srbin. vodnik voda. član KPJ. Osječani. Bukvik. umro u Osječanima. 9. Srbin. u odredu od septembra 1943. Borci odreda sa područja opštine Doboj ANTIĆ Aleksije JOVO. zemljoradnik. Srbin. avgusta 1943. desetar. u NOB od 2. 1922. zemljoradnik. 338 . zemljoradnik. Osječani. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. / A k k IVua PERO. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. u odredu od 2. umro 1944. VUJIĆ Todora VASO. u NOB od 1941. u NOB od 1941. VASILJEVIĆ Paisije SPASO. u odredu od 20. Srbin. borac. Srbin. Osječani. član SKOJ-a. 1908. 2. 9. BLAGOJEVIĆ Save NEDO. poginuo maja 1944. zamjenik komandanta bataljona. u odredu od 20. VUJIĆ Petra JOCO.

1926. komandir čete. u NOB od 1. Podnovlje. BOŽIĆ Zivka BOŽO. član SKOJ-a. đak. u NOB od 7. zemljoradnik. 1943. avgusta 1943. jula 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. god. avgusta 1943. 1922. 1927. Osječani. 4. borac. 1923. u NOB od septembra 1943. Osječani. DŽIGUMOVIĆ Cvijana PETAR. septembra 1943. god. u odredu od septembra 1943. Glogovica. LUKIĆ Jovice BOŽO. od 15. Bušletić. borac. komesar čete. avgusta do kraja decembra 1943. u NOB od 23. zemljoradnik. Srbin. JAĆIMOVIĆ Vladimira NEDO. Srbin. Srbin. umro u aprilu 1944. Srbin.Tešanj. borac. DANILOVIĆ Stojana MIRKO. poginuo jula 1944. umro 1961. BLESIĆ Riste MILORAD. zemljoradnik u NOB od 15. delegat voda. Srbin. komandir čete. 1921. bolničarka. Bušletić. zemljoradnik. u NOB od 10.BLAGOJEVIĆ Save RADOJICA. u NOB od 15. Glogovica. u Lohinji . u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1917. BLAGOJEVIĆ Save RAJKO. Srbin. Srbin. Glogovica. i od 8. RVI. zemljoradnik. borac. 1917. Osječani. Srbin. zemljoradnik. oktobra 1943. borac. zemljoradnik. avgusta 1943. avgusta 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. Osječani. zemljoradnik. Srbin. DEJANOVIĆ Sime B0GOLJUB . god. Bušletić. u odredu od septembra 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. avgusta 1943. stolarski radnik. Osječani. Osječani. 1908. u Majevcu. 1928. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. Srbin. Srbin. u odredu od septembra 1943. komesar čete. borac. u NOB od 15. u odredu od novembra 1943. borac. Majevac. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srpkinja. JOVIĆ Simeuna OBRAD. zemljoradnik. borac.Gračanica. 15. 339 . u NOB od 16. 1945. umro 1978. zemljoradnik. borac. Osječani. u odredu od septembra 1943. Bušletić. borac. u NOB od 16. marta 1945. DELIĆ Nenada BOGDAN. u NOB od 15. borac. Srbin. 1929. borac. u odredu od septembra 1943. Srbin. zemljoradnik u NOB od avgusta 1943. poginuo 3. 1923. zemljoradnik. borac. avgusta 1943. DANILOVIĆ Jevte BORO. u NOB od septembra 1943. 1945. ranjen u martu 1944. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. 1924. RVI. BLAGOJEVIĆ Bože RUŽICA. u odredu od septemba 1943. Srbin. 12. 1920. u odredu ĐORĐIĆ Alekse SRETO.BOBAN. Podnovlje. avgusta 1943. Srbin. u NOB od 15. 1925. CVIJANOVIĆ Ostoje VOJIN. u odredu od Božinci Donji. 1924. Srbin. 1926. poginuo 26. član SKOJ-a. 4. jula 1943. borac. avgusta 1943. poginuo 8. DEJANOVIĆ Dimše ZDRAVKO. avgusta 1941. ĆAKAREVIĆ Cvijana NIKOLA. zamjenik komandanta odreda. ĆAKAREVIĆ Nede MILAN. u odredu od januara 1944. i od 29. u bolnici u Derventi. na Crnom Vrhu . kandidat za člana KPJ. u odredu od septembra 1943. 1927. februara 1942. Srbin. domacica. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u NOB od 16. ĆAKAREVIĆ Jove ĐOKAN. 1924. 1927. ĐORĐIĆ Mike BRANKO. Srbin. u Kožuhama. 1926. Bušletić.

i od 10. člana KPJ. borac.Doboj. borac. NARIĆ Filipa DUŠAN. 1928. Osječani. zemljoradnik. umro 1979. Srbin. Srbin. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1926. novembra 1943. 1925. borac. 1915. radnik. Srbin. borac. NENADIĆ Živka NEDO. Osječani. Glogovica. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. kandidat za . NARIĆ Stanka DUŠAN. 340 . u 1943. umrla 1952. Osječani. Osječani. Srbin. u odredu od septembra 1943. bolničarka. u m r o 1974. 1923. do 15. zemljoradnik u odredu od septembra do kraja decembra 1943. MALIČIĆ Živke NOVAK. 3. MILIĆEVIĆ Dimitrija STIJEPO. zemljoradnik. umro 1979. do 15. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. 1945. Srbin. avgusta 1943. novembra 1943. MALIČIĆ Sime SIMEUN. 1921. 1914.Doboj. Božinci Donji. Glogovica . 1925. OKOLIĆ Vida MARA. MALEŠEVIĆ Bogdana LJEPOSAVA. Osječani . Osječani. MITROVIĆ Dokana MARKO . zemljoradnik. domaćica. Srbin. 1912. u odredu od 2. u odredu od septembra 1943. borac. u odredu od februara 1944. Podnovlje. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od septembra do konca decembra 1943. domaćica. u NOB od 15. avgusta 1941. i od 10. avgusta 1943. PEJIČIĆ Save MILOŠ. 3. zemljoradnik. Osječani. Srbin. 1928. do 15. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. MILIĆEVIĆ Jovana DUŠAN. Srbin. Srpkinja. poginuo u julu 1944.LUKIĆ Blagoja NEDO. Osječani. Srbin. 1943. NIKOLIĆ Konstantina NIKOLA.Doboj. u NOB od 16. Srbin. u odredu od 2. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. PETROVIĆ Milanka DAMLJAN. 5. zemljoradnik. umro 1968. zemljoradnik. zemljoradnik. 5. 4. Srpkinja. 1945. 1927. vodnik voda. 1945. zemljoradnik. borac. u NOB od 16. u odredu od 2. 1923. 1922. u odredu od septembra 1943. Osječani. Osječani odredu od septembra do kraja decembra Srbin. godine. u NOB od 15. MILIĆEVIĆ Milanka BOZO. u odredu od septembra 1943. god. borac. NARIĆ Nikole ALEKSA. borac. u m r o 1946. umro 1974. MILIĆEVIĆ Dimitrija NEDO. Glogovica. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. 1927. 1925. Osječani . Srbin. zemljoradnik. Srbin. avgusta 1943. RVI. Srbin. PEJIĆ Ilije NEDEUKO. avgusta do kraja decembra 1943. u NOB od 15. NIKOLIĆ Konstantina ZDRAVKO. u odredu od februara 1944. u NOB od 23. u NOB od komesar bataljona. zemljoradnik. 1923. umro 1947. zemljoradnik. član SKOJa. novembra 1943. borac. borac. Civčije Osječanske. vodnik voda. Osječani. 1913. u odredu od septembra 1943. 1918. Srbin. 5. umro 1973.Plevlja. Božinici Donji . avgusta 1941. u Stupinama .FOČO. Osječani. i od 3. borac. god. zemljoradnik. u NOB od 23. 1904. borac.Doboj. borac. avgusta do kraja decembra 1943. intendant bataljona.Doboj. u NOB od 16. avgusta 1943. borac. NIKOLIĆ Ignjata MILAN. Srbin. u odredu od 16. avgusta do kraja decembra. borac.

jula do kraja decembra 1943. do 15. 3. Srbin. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. SIVĆEVIĆ Teodora PERO. zemljoradnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.Lujo. 5. u NOB od 15. Crni. 5. Srbin.Doboj. zemljoradnik. Osječani. u NOB od avgusta do kraja decembra 1943. VASIĆ Teodora JOVICA. borac. Osječani. avgusta 1941. kod Plužina . avgusta 1943. 3. PETROVIĆ Jovana RADOVAN. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. TODIĆ Jove VELIMIR . i od 12.Doboj.Kepalica. Srbin. 1923. Bušletić. 1923. STOJANOVIĆ Stanka STOJAN . 5. 1924. 1920. VUKMIROV1Ć Jakova MILENKO. zemljoradnik. Osječani. zemljoradnik. avgusta 1943. 1912. Srbin. 1920. POPOVIĆ Petra ZDRAVKO. 1945. u NOB od 23. TOMANIĆ Lazara SVETOZAR. Osječani. zemljoradnik. Osječani. najamni radnik. komandant bataljona. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. intendant odreda. 1927. 341 . Osječani. zemljoradnik. 1945. borac. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od 2. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 16. SIMIĆ Petra SAVO . 1921. zemljoradnik. Srbin. avgusta 1943. komandir čete. do 15. 1925. Osječani . u NOB od 15. poginuo 1944. zemljoradnik. umro 1972. Srbin. Srbin. 2. u odredu od novembra 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. Srbin. Kožuhe. RVI. i od 10. 1918. u NOB od 15. Srbin. 1920. Srbin. god. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. borac.PETROVIĆ Jovana ĐORĐO. avgusta do kraja decembra 1943. Osječani. jula 1943. član SKOJ-a. VASILJEVIĆ Trive RANKO. borac. zemljoradnik. 1915. Osječani. godine u Kožuhama . u odredu od septembra 1943. u NOB od 12. borac. u NOB od 15. i od 5. borac. borac. 1945. u m r o 1980. borac. Srbin. i od 10. 1908. avgusta do kraja decembra 1943. Ritešić. avgusta do kraja decembra 1943. poginuo u maju 1945. do 15. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.Crna Gora. radnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. SIMIĆ Živka BOŽO. borac. borac. 1924. zemljoradnik. desetar. Srbin. Srbin. POPOVIĆ Vase BRANKO. zemljoradnik. ŽIVANOVIĆ Vase DUŠAN. u odredu od septembra 1943. 1925. Srbin. PETROVIĆ Simeuna NEDO. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. novembra 1943. u NOB od 16. TEOFILOVIĆ Dušana SAVO. 1923. Srbin. kandidat za člana KPJ. god. Osječani. Srbin. Srbin. Trnjani. desetar. u NOB od 15. borac. jula 1943. RADIĆ Teodora NEDELJKO. u odredu od septembra 1943. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 5. u NOB od 15. borac. komandir čete. RVI. 1945. PETROVIĆ Marjana SPASOJE.ADŽIJA. 5. borac. zemljoradnik u NOB od 15. umro 1978. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. do 15. 1920. Glogovica. Osječani. 1921.

BAJRIĆ Hasana MEHMED. Musliman. Modriča. Musliman. borac. 1943. radnik. 342 . vodnik voda. Tuzla. BEĆIRBASIĆ Hamid EHLIMANA. AVDIĆ Ibrahima HASIB. borac. godine. 9. uhvaćen i streljan u Doboju novembra 1943. ALAGIĆ Mustafe MEHMED. borac. 1922. član KPJ. 9. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. borac. Modriča. u odredu od novembra 1943. intendant bataljona. Modriča. borac. 1924. borac. 1916. napustio odred. 1922. u odredu od 16. Musliman. ALIĆ Mehe EDHEM. u odredu od decembra 1943. zarobljen kod Živinica i streljan u logoru 1945. 1919. Miloševac. borac. Modriča. ALIĆ Mehe MEHO. ALIĆ Alije HAMID. Tarevci. 1922. Muslimanka. u NOB od 8. 1943. 1925. 12. ALIĆ Age AHMET. Modriča. 1922. u odredu od septembra 1943. 9. AVDIĆ Ibrahima NAZIF. Musliman. 1913. 9. đak. u NOB od septembra 1943. Musliman. poginuo 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. poginula decembra 1943. Garevac. u odredu od 14. ALJIĆ Paše MEHO. do 25. Musliman. Modriča. Modrica. ALIĆ Ibrahima RAGIB. BABIĆ Koste ĐURO. u odredu od maja 1944. BEĆIRBASIĆ Age EMIN. 1943. Modrica. Musliman. borac. 9. 11. Musliman. do decembra 1944. ANDRIĆ Marka JAKOV. 1924. poginuo juna 1944. ANDRIĆ Marka MATO. 9. 1926. BAJUNOVIĆ Jove SPASOJE. Srbin. Srbin. 1943. Srbin. 9. Tarevci. 1911. u odredu od 14. zemljoradnik. 1925. Miloševac. 9. u odredu od decembra 1943. Modriča. 1928. borac. vodnik voda. 1917. u odredu od 11. Musliman. zemljoradnik. Kladanj. Musliman. zemljoradnik. 1943. u odredu od 16. član KPJ. zemljoradnik. 1943. ALAKOVIĆ Obrada PETAR. borac. Musliman. Musliman. umro 1962. 1924. do 17. član KPJ. radnik. Čajniče. Modriča. borac. Musliman. zemljoradnik. 1907. ALATOVIĆ Halida KASIM. Skugrić. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. Tarevci. Hrvat. radnik. 1926. 1922. 12. zemljoradnik. Srbin. 1943. 1930. 1922. borac. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. umro 1972. đak u odredu od septembra 1943. Musliman. komandir čete. ALAKOVIĆ Pere MILE. u odredu od septembra 1943. član SKOJa. radnik. u odredu od septembra 1943. član KPJ. zemljoradnik. poginuo decembra 1944. delegat voda. poginuo decembra 1944. ALIĆ Alije MUSTAFA. umro 1953. 1943. Modriča. Miloševac. 1918. 1943. u odredu od februara 1944. umro 1945. u odredu od 14. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. ALIĆ Mehe SALIH. u odredu od 20. borac. 1943. zemljoradnik. u Miloševcu. Garevac. Tarevci. Modriča. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik.Borci odreda sa područja opštine Modrica ALAGIĆ Mustafe AGAN. zemljoradnik. borac. član SKOJ-a. radnik. zemljoradnik. zarobljen koncem 1943. 10. Modriča. u odredu od 16. poginuo 1944. bolničarka. Hrvat.

Modrički Lug. u m r o 1972. u odredu od 14. 1922. borac. 1943. 1925. BOGDANOVIĆ Jove JOVAN. u odredu od oktobra 1943. Vranjak. obavještajni oficir bataljona. komandir čete. Musliman. u odredu od 14. komesar čete. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. Tarevci. Miloševac. 1945. Tarevci. Kozarevina. 9. umro 1982. 1943. zemljoradnik. Garevac. 1926. zamjenik komandanta odreda. 1913. Musliman. Tarevci. Srbin. borac. 9. član SKOJ-a. BERBIĆ Meha MUSTAFA. u odredu od 14. u odredu od septembra 1943. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 16. 1918. BEGANOVIĆ Ahmeta SEVKO. Tarevci. zemljoradnik. BELIĆ Ive MATO. zemljoradnik. Hrvat. poginuo 1946. Tarevci. Vranjak. zemljoradnik. član KPJ. 1926. 1945. Tarevci. 1916. 1943. 1943. 9. borac. Zvijezda. član KPJ. Tarevci. intendant bataljona. u odredu od 15. 1925. poginuo aprila 1944. borac. poginuo 26.BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda ŠALIM. član SKOJ-a. 1925. Kozarevina. 3. 1943. zemljoradnik. BRADAŠEVIĆ Jove JOVO. radnik. Musliman. 1943. u odredu od aprila 1944. BERBIĆ Ahmeta FAJKO. 1922. 1918. BERBIĆ Ahmeta MEHMED. 1943. Modrica. 9. Musliman. BLAGOJEVIĆ Ovijana MILAN. 9. 1943. BIJELIĆ Ahmeta DŽEMAL. borac. BEGANOVIĆ Mehmeda MEDO. 9. član KPJ. borac. Musliman. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1927. 1943. Musliman. zemljoradnik. 1903. 1943. član KPJ. borac. 1919. Tarevci. Musliman. Musliman. 1913. u odredu od 14. zemljoradnik. u odredu od 14. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 14. borac. u NOB od 1941. 9. Miloševac. borac. 12. vodnik voda. zemljoradnik. borac. 9. Tarevci. Tarevci. Musliman. borac. u Odžaku. u odredu od 10. radnik. u odredu od 1944. 1906. Muslimanka. zemljoradnik. 9. BRAJIĆ Hase ALIJA. 343 . BERBIĆ Hasana SAFET. 1922. 1925. zemljoradnik. 1943. BLAGOJEVIĆ Spasoje JOVAN. u odredu od 14. Musliman. Tarevci. Srbin. u odredu od 16. BOGDANOVIĆ Jove BOGDAN. u odredu od septembra 1943. član SKOJ-a. BERBIĆ Ahmeta EDHEM. Goražde. zemljoradnik. Skugrić. bolničarka. 9. Tarevci. BLAGOJEVIĆ Pere ĐORĐE. Srbin. borac. poginuo decembra 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Srbin. BRADAŠEVIĆ Vida PETAR. zemljoradnik. Srbin. do decembra 1943. 1917. Srbin. borac. Foča. đak. borac. komandir čete. poginuo aprila 1944. 9. BERBIĆ Mehe REŠID. poginuo koncem 1944. Musliman. Skugrić. Foča. u odredu od 19. zemljoradnik. Miloševac. BEGANOVIĆ Sulje DERVA. 9. Zenica. BEŠIĆ Himze HASAN. 3. Musliman. 1929. u odredu od oktobra 1943. 1919. Srbin. vodnik voda. u odredu od februara 1944. radnik. 1920. BEGANOVIĆ Sulje SULEJMAN. Rešetnica. Srnice. do 17. poginuo maja 1945.

BUNGUR Ćamila PAŠAGA. poginuo januara 1944. 1910. član KPJ. u odredu od 16. 1922. Modriča. 1912. 1922. 9. borac. u odredu od 14. borac. Tarevci. BRADAŠEVIĆ Petra RADE. zemljoradnik. borac. u odredu od 16. Srbin. u odredu od 19. Srbin. Foča. Miloševac. 1914. ČEREMAGIĆ Salka ĆERIMA. Tarevci. Miloševac. 9. Hrvat. poginuo 21. 1943. 1943. 1929. 1925. Miloševac. 1943. 12. DAJIĆ Muje ZUMRA. Musliman. Tarevci. DAVIDOVIĆ Ilije RISTO. Tarevci. 1943. domaćica. 1922. u odredu od marta 1945. 1914.BRADAŠEVIĆ Ilije NOVAK. Musliman. borac. borac. poginuo aprila 1944. Srbin. radnik. 1925. 9. do decembra 1943. BUNGUR Mehmeda HUSO. Tarevci. 344 . Modriča. 1919. 9. Musliman. 1914. poginuo maja 1944. 1943. 1925. zemljoradnik. 1943. Muslimanka. poginuo oktobra 1944. 1943. ČARIĆ Sulje HAMDO. 1943. poginula aprila 1944. domaćica. zemljoradnik. 1924. Rom. Srbin. član SKOJ-a. u odredu od 14. Srbin. do 17. 1930. 9. vodnik delegat. ČARIĆ Sulje SMAIL. 1943. Srbin. član KPJ. radnik. borac. 1943. Foča. Miloševac. 12. u odredu od 14. u odredu od 16. DAJIĆ Saliha MUJO. komandir čete. kao sekretar Sreskog komiteta KPJ u Laparama. DAKANOVIĆ Simeuna MILENKO. 1943. poginula decembra 1943. BRADAŠEVIĆ Koste VLADIMIR. 9. bolničarka. Srbin. član KPJ. borac. komandant bataljona. 1924. Miloševac. borac. u odredu od februara 1944. Musliman. Gradačac. DEDIĆ Alije HAZIM. Musliman. u odredu od 14. 1944. DAVIDOVIĆ Davida BOŠKO. Miloševac. 1922. 9. Tarevci. 9. u odredu od 16. u odredu od 14. u odredu od 16. 9. Miloševac. do 17. zemljoradnik. Tuzla. zemljoradnik. ČIČIĆ Dimitrija PETAR. DELIĆ Redže MEJASA. Rom. DAVIDOVIĆ Jove ILIJA. u odredu od 16. u odredu od 14. zemljoradnik. 9. 9. Ilinčica. u odredu od 16. 1919. zemljoradnik. Srbin. bolničarka. Miloševac. Muslimanka. zemljoradnik. zemljoradnik. đak. 9. 1943. Modriča. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. Modriča. borac. Paprača. 9. 1942. BUNGUR Bege ŠALIM. 1943. u odredu od 14. vodnik voda. Musliman. zemljoradnik. Modriča. 5. 9. ĆAKAR Demira MEHMED. Konjuh. Hum. Modriča. borac. borac. Musliman. 1943. Tuzla. 9. 1925. borac. komandir čete. u odredu od 16. 1943. u odredu od februara 1944. u odredu od 16. 9. BUNGUR Muje ATIF. 9. 1927. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1922. borac. vodnik voda. harmonikaš. radnik. ĆAKAR Demira SMAIL. borac. Muslimanka. umro 1949. u odredu od 16. BUNOZA Ilije IVAN. 9. Modriča. Modriča. u odredu od oktobra 1943. 1926. član KPJ.

DRINIĆ Jove MITAR.DEVIĆ VID. zemljoradnik. G. 1943. 1908. do 17. 9. poginuo avgusta 1944. borac. u odredu od 15. omladinski rukovodilac odreda. 1945. DRINIĆ Jove MILAN. u odredu od septembra 1943. 9. umro 1979. radnik. Gračanica. borac. 1925. 1922. mlinar. Teočak. 1919. poginuo 9. 9. 1943. 1911. zamjenik komandira čete. ĐOKIĆ Todora ĐOKAN. do decembra 1943. komandant bataljona. Botajica. 1943. 9. 1943. u odredu od septembra 1943. Modriča. u odredu od 15. u odredu od 16. Srbin. Botajica. zemljoradnik. 2. 1915. zemljoradnik. 9. DRINIĆ Mike SAVO. Modriča. 1924. u NOB od septembra 1943. u odredu od 16. Srbin. 1923. Osječani. Srbin. umro 1970. zemljoradnik. zemljoradnik. 1909. Hrvat. borac. DUJIĆ Filipa JOVO. 7. zemljoradnik. borac. poginuo novembra 1943. 1943. u odredu od 16. borac. 1927. Miloševac. vodnik voda. Srbin. zemljoradnik. dak. 9. član KPJ. ĐOKANOVIĆ Mile PETAR. 1943. Lisina. 1943. Miloševac. 1914. DOMAZET Abrama IVO. 1943. u odredu od 16. komandir čete. domaćica. DUGIĆ Toše NIKO. poginuo decembra 1943. zemljoradnik. radnik. u odredu od 16. DOMAZET Marka PEJO. Kao ranjen ostao kod kuće. Musliman. nestao 1943. u odredu od 14. septembra 1943. 1943. DRINIĆ Steva SAVO. decembra 1943. 1925. Musliman. Srbin. 1922. u odredu od 14. poginuo na Drinjači januara 1945. borac. zemljoradnik. poginuo septembra 1944. 1905. u odredu od aprila 1944. DJEDOVIĆ Huse MEHMED. Modriča. Musliman. 1943. DRINIĆ Pere JOVO. 1943. u odredu od aprila 1944. u odredu od 14. 9. zemljoradnik. Modriča. član KPJ. 9. borac. 1944. zemljoradnik. 1922. komandir čete. Srbin. Hrvat. Srbin. član KPJ. DRINIĆ Jove CVIJETA. u odredu od marta 1944. Srbin. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1924. u NOB od proljeća 1943. DUŠINOVIĆ Mehmeda FADIL. zemljorandik. Miloševac. 9. u odredu od 16. u odredu od 16. Slatina. Tarevci. komesar čete. Garevac. član KPJ. borac. član KPJ. DUBRAVAC Nike MARKO. do aprila 1944. borac. Miloševac. umro 1956. član KPJ. u NOB od 15. borac. Srnice. 1910. 345 . Dobrinja. Srbin. borac. DŽAFEROVIĆ Mustafe DŽAFER. Srbin. član KPJ. bolničarka. DUGIĆ Imze SULJO. 1920. Srpkinja. Skugrić. Srbin. Musliman. u odredu od 16. 9. DRINIĆ Vase TRIVO. 9. borac. zemljoradnik. Srbin. 1920. do 17. 9. Miloševac. Miloševac. 9. u NOB od 1941. 1943. Riječani. u odredu od 16. zemljoradnik. Miloševac. u NOB od 14. DOMAZET Zarija STIPO. član KPJ. Hrvat. Tarevci. Miloševac. poginula u jesen 1944. zemljoradnik. Zvornik. Hrvat. komesar bataljona. Miloševac. borac. u odredu od novembra 1943. 1943. 10 1943. Skugrić. DUJIĆ Đorđa MIKA. 9. u odredu od 19. 9. Novi Grad. zemljoradnik. poginuo 10. D. zemljoradnik. 1924. 9. DUJIĆ Aleksa MILAN.

1924. Musliman. 1917. poginuo februara 1945. 1922. u odredu od marta 1944. Kozarevina. domaćica. 11. u NOB od 1943. HERDIĆ Sabita. NOVALIJA Ibrahima SEMSA. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 9. 1922. Modriča. borac. 346 . 9. poginuo decembra 1943. HADŽIHASANOVIĆ Ibrahima HAJRO. poginuo decembra 1945. Modriča. Musliman. u odredu od aprila 1945. HADŽIHASKIĆ Bajre ĆAZIM. 1943. Gradačac. Miloševac. 1926. Musliman. 1943. u odredu od oktobra 1943. 9. 1923. GUBALJEVIĆ Huseina ASIM. zemljoradnik. đak. u odredu od avgusta 1944. Kozarevina. Modriča. borac. Musliman. u odredu od 15. 1926. radnik. 1925. Đurđevik. do decembra 1943. HADZIDEDIĆ Osme NAZIF. 9. u odredu od 14. 1930. Musliman. u odredu od 16. 1927. desetar u NOB od 1943. Garevac. 1943. Jabuka. opančar. u odredu od februara 1944. domaćica. 1910. Musliman. Tarevci. domaćica. Musliman. GUNJEVIĆ Milana MARA. 1921. 1943. član KPJ. borac. član KPJ. Foča.EFENDIĆ Avdrahima ASIM. Hrvat. 1920. borac. 12. HADŽIĆ Mehmedalije MEHO. Musliman. Musliman. Ražljevi. u odredu od 14. Musliman. Tešanj. Modrica. HUSIĆ Atifa ŠALIM. 9. 1943. Tarevci. zemljoradnik. 1944. u odredu od 10. Modriča. HURTIĆ Salke FATIMA. zemljoradnik. Modriča. HURTIĆ Huzeira NURIJA. 9. u odredu od februara 1944. Modriča. Čelebić. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 14. borac. u odredu od oktobra 1943. 1926. 11. HASIČEVIĆ Hakije OMER. HODALJ rođ. poginuo oktobra 1944. 9. poginuo aprila 1944. komandir voda. 1923. borac. 9. borac. 1943. borac. u odredu od 14. član SKOJ-a. HADZIDEDIĆ Ahmeta AVDO. u NOB od 10. Modriča. zemljoradnik. 2. HASANBAŠIĆ Omera NADŽIB. Tarevci. LJUBAS EVA. Modriča. 1918. poginuo jula 1944. radnik. 9. u NOB od 8. HUSIĆ Mije MUSTAFA. u odredu od 14. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 14. 1943. Tarevci. Modriča. vodnik voda. Modriča. HADŽIHASKIĆ Huse MEHMED. FAHRO. Musliman. član SKOJ-a. 1943. borac. HADŽIHASKIĆ Bajre HAZIM. 1943. Foča. Foča. 1924. domaćica. 2. HASANIĆ Ibrahima JUSUF. 1943. 1922. 1925. bolničarka. borac. borac. Musliman. RVI. 1943. borac. Musliman. poginuo juna 1944. u odredu od 14. FERHATOVIĆ Osmana SMAIL. zemljoradnik. Modriča. u odredu od 20. umrla 1975. 1921. u odredu od februara 1944. umrla. Musliman. Hrvatica. Musliman. u odredu od 15. Živinice. Modrica. borac. đak. borac. Tarevci. Tarevci. Muslimanka. 9. 1944. Srpkinja. borac. u odredu od 14. zemljoradnik. HAMZIĆ rođ. radnik. poginuo aprila 1944. đak. HODALJ Mate ĐURO. u odredu od jeseni 1943. 1924. 1927. HASANIĆ Hasana ESAD. Musliman. Muslimanka. bolničarka. referent saniteta. Goražde. poginuo aprila 1944. 1943. zemljoradnik. Tarevci. đak. borac. Modriča.

radnik. JOVANOVIĆ Gojka PERO. Miševac. 1943. Musliman. 9. Odžak. Rogatica. u NOB od aprila 1941. borac. 9. zemljoradnik. ISIĆ Akifa ADEM. Miloševac. 1922. domaćica. 1923. Muslimanka. zemljoradnik. u odredu od 16. vodni delegat. bataljonska bolničarka. u odredu od 16. 12. Srbin. 1928. ISIĆ Mehe GANO. 1924. 1923. 1920. bolničarka. domaćica. Monj. borac. 8. do 17.HUSIĆ Atifa SMAIL. komesar odreda. Srbin. zemljoradnik. Srpkinja. član KPJ. JERINIĆ Marka PETAR. Tarevci. 1943. 1943. 1921. poginuo novembra 1944. radnik. 1943. 1944. u odredu od marta 1945. ILOVAC Petra OSTOJA. domaćica. Musliman. Tarevci. poginula februara 1945. 347 . umro 1961. Šepak. JOVANOVIĆ Dujka SAVO. JERINIĆ Todora PERO. Musliman. 9. 8. Miloševac. 1943. 1943. u odredu od 16. član SKOJ-a. borac. 9. u odredu od 16. 9. 9. umro 1967. delegat voda. borac. 1903. JERINIĆ Đorđa BRANKO. zemljoradnik. Modriča. 1943. borac. poginuo koncem 1944. 9. Srpkinja. u odredu od 16. borac. 1920. član KPJ. u odredu od 9. Miloševac. komandir čete. Srbin. 1943. 8. Miloševac. u odredu od 14. poginuo 10. 1918. poginuo 10. zemljoradnik. 1. Muslimanka. član SKOJ-a. 10. u odredu od 16. 1943. 1926. Vranjak. Modrica. zemljoradnik. Miloševac. JANKOVIĆ Ljube SLOBODAN. HUSKIĆ Bećira MUJO. 1926. zemljoradnik. 1943. ILINČIĆ Gojka JELENA. umro 1979. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. Miloševac. u odredu od 14. u odredu od 14. 9. poginuo 31. 1944. u odredu od septembra 1943. 9. Srbin. 1943. 1923. borac. JERINIĆ Đorđa RAJKO. Skugrić. JOVANOVIĆ Milana STANA. 1914. Modriča. komesar čete. poginula maja 1945. JANKOVIĆ Jovana NEDELJKA. 1943. zemljoradnik. borac. umro 1978. Srbin. 1925. 9. u odredu od 14. električar. 1925. Srbin. u odredu od oktobra 1943. 1943. zemljoradnik. 9. ISIĆ Agana SAKIB. u odredu od 16. 9. 1944. 1921. do decembra 1943. u odredu od septembra 1943. 9. Srbin. Srbin. 9. Musliman. 1926. Srpkinja. 1943. HUSKIĆ Bečira DERVA. HUSKIĆ Bećira SAFIJA. Miloševac. 1916. borac i član SKOJ-a. Tarevci. u odredu od 14. 1943. Modriča. 1943. Paprača. borac. ILINĆIĆ Pere LUKA. 9. Srbin. Miloševac. Zvornik. Miloševac. Monj. do decembra 1943. do 10. JANKOVIĆ Ostoja CVIJAN. komandir čete. ISIĆ Huse MESUD. Srbin. zemljoradnik. Tarevci. 9. u odredu od 16. u odredu od 16. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. ćlan KPJ. 1925. u odredu od 16. zemljoradnik. Domaćica. JERINIĆ Pere MLADEN. borac. 1926. borac. Kozluk. u odredu od 16. Musliman. poginuo novembra 1944. Skugrić. poginuo na Srnicama. zemljoradnik. u NOB od 1943. Tarevci. 9. 1914. u odredu od 14. Srbin. borac. na Sjemeću. 1944.

zemljoradnik. borac. KOVAČEVIĆ ud. KOJIĆ Bogdana MITAR. Foča. poginuo decembra 1943. 1914. Musliman. KARABEGOVIĆ Ibrahima ENVER. Srbin. Modriča. Miloševac. LUBINA Marka JOZO. đak. 9. 1943. u odredu od marta. borac. napustio odred. 1909. član KPJ. 1943. 1924. 1930. KUBURIĆ Husenija MEHO. Modriča. Hrvat. 1944. zemljoradnik. umro 1975. član KPJ. vodnik voda. u odredu od septembra 1943. 12. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Dragaljevac. 1912. 1943. Tarevci. Kožuhe. do 17. JOVIČEVIĆ Gavra LUKA. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. Srbin. 1922. u odredu od marta 1945. 1943. Koprivna. Musliman. KOSIK ud. radnik. borac. 1944. Srpkinja. đak u NOB od septembra 1943. 1916. 9. đak. u odredu od 14. Musliman. 1924. borac. u odredu od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1927. u odredu od jula 1944. LENDIĆ Saliha MEHMEDALIJA. JUSIĆ Kusima RASIM. KUZONIĆ Petra DRAGO. Musliman. godine. zemljoradnik. član KPJ. radnik. KNEŽEVIĆ U ž a r a ŽIVKO. KRAJINOVIĆ Ahmete ALMAZ. Musliman. Srbin. borac. u odredu od 16. 9. LAZAREVIĆ Mika JOVČIN. u odredu od 16. 1925.JOVANOVIĆ Jelisije JOVO. Miloševac. Srbin. član KPJ. 1908. Modriča. u odredu od 16. LAZIĆ Branka VELJKO. Srbin. omladinski rukovodilac. u odredu od oktobra 1943. umro 1978. Modriča. 1922. Hrvatica. zemljoradnik. 1922. borac. u NOB od 1942. KOSIK Milana PERICA. zemljoradnik. Modriča. umro 1972. 9. u odredu od jula 1944. Kejžar NEVENKA. Miloševac. trgovac. 1923. borac. u odredu od 16. KUBURIĆ Ahme VEJSIL. u odredu od 15. 8. 1922. član KPJ. poginuo 10. 1922. KRESOJA Đuro MILAN. komandant bataljona. Miloševac. član KPJ. Musliman. 1925. u odredu od decembra 1943. poginuo aprila 1944. Srbin. član SKOJ-a. 9. zemljoradnik. 1907. Musliman. Hrvat. omladinski rukovodilac. đak u NOB od marta 1944. radnik. Srbin. poginuo aprila 1945. komesar čete. Vranjak. 1944. Monj. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. 348 . Modriča. borac. borac. Zeljina. umro. komandir čete. zemljoradnik. član KPJ. umro. LAZAREVIĆ Petra RADE. zemljoradnik. 1943. do decembra 1943. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1921. u NOB od ljeta 1943. borac. umro od tifusa aprila 1944. Srbin. Tarevci. zemljoradnik. Skugrić Gornji. Srbin. JURILJ Pere PETKO. Goražde. Pećnik. Modriča. intendant bataljona. Brčko. Kozarevina. 9. Srbin. u odredu od februara 1944. u odredu od 1. 1923. član kulturne ekipe i član SKOJ-a. 11. omladinski rukovodilac. Srbin. u odredu od 16. borac. Srbin. 2. Nikolić KSENIJA. intendant bataljona. 1943. borac. Modriča. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. 1917. Garevac. Vranjak. LAZAREVIĆ Pere VID. Miloševac. JOVIČEVIĆ Jovana JOVICA. KUBURIĆ Muje ISMET. Tarevci. 1921. 3. u odredu od 5. u odredu od novembra 1943.

Tarevci. 1922. Tarevci. u odredu od 14. MEŠANOVIĆ Alije SAKIB. borac. 1914. poginuo aprila 1944. Srbin. 1943. 1943. radnik. zemljoradnik. MEHMEDOVIĆ Age ISMET. u odredu od 14. 10. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. Hrvat. borac. 1943. Tarevci. u odredu od 18. Pećnik. borac. MEŠANOVIĆ Mehe SELIM. LUKIĆ Milana PERO. 9. borac. zemljoradnik. Musliman. poginuo kod Srnica. Musliman. u odredu od 14. 1925. 9. 1943. Tarevci. Srbin. Tarevci. 1916. 10. 9. 1925. Tarevci. Miloševac. u odredu od 14. 349 . 1943. borac. MEHIĆ Idriza SAMID. 1911. MEŠANOVIĆ Muje HASAN. Musliman. radnik. u odredu od 16. 1921. do marta 1944. 9. poginuo 20. Foča. u m r o 1973. član SKOJ-a. zemljoradnik. Kozarevina. 9. 1926. Musliman. LUKIĆ Spasoja MILAN. 9. borac. MEHMEDOVIĆ Age KADIR. zemljoradnik. borac. u odredu od 14. 9. 1926. Tarevci. Musliman. 9. Tarevci. 1943. umro 1972. Tarevci. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Tarevci. Foča. 1943. 1925. MALESAK. Srbin. vodnik voda. poginuo aprila 1944. 1943. Srbin. MEHIĆ Ibrahima SELIM. 9. u odredu od 15. u odredu od oktobra 1943. Musliman. 9. 1943. u odredu od septembra 1943. radnik. Rešetnica. borac. 1925. borac. umro 1978. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. do februara 1944. Musliman. u odredu od 16. Tarevci. 1943. 1925. poginuo 24. 1943. MEŠANOVIĆ Huse RIZAH. MEŠANOVIĆ Mehe HAZIM. komesar čete. 1943. komesar čete. Miloševac. u odredu od 16. 1943. borac. borac. MEHIĆ Ismeta HILMO. 1926. 9. 1945. zemljoradnik. u odredu od 14. Srbin. 1924. zemljoradnik/u odredu od 16. Musliman. Skugrić. Kozarevina. Musliman. zemljoradnik. 12. vodnik voda. Modriča. Miloševac. u odredu od 15. 5. Skugrić. Foča. 1943. Kožuhe. MARJANOVIĆ Marka ĐORĐE. 9. 1943. Srbin. u odredu od 16. vodnik voda. zemljoradnik. 1924. Srbin. u odredu od oktobra. 1943. 9. 1922. MARKANOVIĆ Vaskrsije STEVO. Miloševac. do decembra 1943. Avde EJUB. MATIJEVIĆ Matije PERO. MEŠIĆ Hase DERVIŠ 1916. Musliman. Musliman. član SKOJ-a. Musliman. Tarevci. radnik. Ćlan KPJ. MEHIĆ Mujage SAFET. u odredu od januara 1944. član KPJ. borac. 1926. Tarevci. 1943. RVI.LUKIĆ Pere ĐOKO. MARKANOVIĆ Pere ĐORĐE. 9. borac. 1924. MEHMEDBEGOVIĆ Mustafe SAFET. borac. Tarevci. u odredu od 14. u odredu od 10. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. MARKOVIĆ Vojke MIODRAG. 1925. 1925. MEHMEDBEGOVIĆ Mehe SALKO. borac. Odžak. 1927. u odredu od 14. Musliman. u odredu od 16. Musliman. Musliman. 9. Modrica. ranjen i umro marta 1944. borac. do decembra 1943. 1943. poginuo aprila 1944. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 1919.

MUJANOVIĆ Adema VEJSIL. 1944. Modriča. MUJANOVIĆ Huse AGO. ćlan KPJ. 1925. radnik. borac. borac. umro 1968. zemljoradnik u odredu od 15. Tarevci. Musliman. Musliman. 1918. zemljoradnik. Srbin. borac. 1943. 1943. 1943. komandant bataljona. Musliman. 9. 1917. zemljoradnik. Miloševac. u NOB od 1941. MILOŠEVIĆ Jove MARKO. Modrica. MOMIĆ Živana OBRAD. borac. Srbin. 9. Tarevci. 1943. Miloševac. đak. 1929. Kozarevina. Modriča. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1943. Batkuša. poginuo u aprilu 1944. 1943. komandant bataljona. MUJBEGOVIĆ Abaza IBRAHIM. Tarevci. Musliman. Tarevci. 1928. Srbin. zemljoradnik. Gacko. u odredu od oktobra 1943. MIKIČIĆ Stevana ĐORĐO. poginuo jula 1944. član SKOJ-a. umro 1951. borac. u odredu od oktobra 1943. 9. Modriča. Tarevci. Musliman. 1910. u odredu od 14. 9. MILOŠEVIĆ Todora MILOŠ. zemljoradnik. MUJKIĆ Jasuna BEGO. Skugrić. član KPJ. zemljoradnik. borac. 12. obavještajni oficir brigade. MILANKOVIĆ Sime SIMO. u odredu od februara 1944. 9. radnik. u odredu od 14. Skugrić. u odredu od 14. Musliman. zemljoradnik. šef odseka za naoružanje. MILOŠEVIĆ Jove NIKOLA. 1914. Musliman. u odredu od 14. MUJKIĆ Ibre JUSUF. borac. 2. 1943. u odredu od 16. Musliman. u odredu od 14. 1914. 9. u NOB od 1941. Musliman. umro. član KPJ. do aprila 1944. 9. 11. 1923. 1923. 1914. komesar čete. zemljoradnik. 1924. u odredu od 16. zemljoradnik. 1943. član KPJ. u odredu od 14. 9. 350 . MUJBEGOVIĆ Abaza MUHAREM 1907. Tarevci. Musliman. 9. u odredu od oktobra 1943. 1943. u odredu od 14. 1943. zemljoradnik. 1943. član KPJ. Srbin. Tarevci. 1926. u Odredu od 14. borac. 9. Skugrić Srpkinja. 9. MUJKIĆ Mustafe NEDŽIB. Srbin. umrla 1972. 9. MUJAGIĆ Osmana IBRAHIM. 1943. 1943. Srbin. 9. Musliman. MUJKIĆ Emina MEHMEDALIJA. u NOB od 23. đak. 1978. Srbin. Tarevci. poginuo marta 1945. Miloševac. 1943. u odredu od 14. MEŠIĆ Himze MUSTAFA. M1KIČIĆ Đorđa BOŽANA. zemljoradnik. zemljoradnik. 1921. bolničarka. MEŠIĆ Ibrahima SULJO. u NOB od 8. Musliman. član KPJ. 9. borac. Tarevci. kod Platica. 9.MEŠIĆ Mehe HAJRO. 1890. do 25. član KPJ. u NOB od 1941. u odredu od 16. politički radnik na terenu. u odredu od januara 1944. borac. Musliman. 1943. radnik. 1925. Modriča. 1910. poginuo aprila 1944. poginuo maja 1944. MIKIČIĆ Đorđa LJUBOMIR. u odredu od oktobra 1943. 1916. borac. MUJBEGOVIĆ Abaza MEHMED. 9. komesar bataljona. Skugrić. Višegrad. vodnik voda. član KPJ. Musliman. Foča. u odredu od 16. Tešanj. radnik u odredu od 14. MEŠIĆ Alije KASIM. borac. zemljoradnik. 1912. 1915. 1943. radnik u odredu od 14. zemljoradnik. 1942. 1925. Miloševac. radnik.

đak u odredu od 12. student. poginuo marta 1944. radnik. u odredu od 14. u odredu od 14. zemljoradnik. 1943. NEDIĆ OLGA. 9. MUTIĆ Huse MUHIDIN. zemljoradnik. 1928. 1943. vodnik voda. domaćica. Srbin. umrla 1976. poginuo aprila 1944. NIKOLIĆ Steve MIKAILO. MULIĆ Ćamila ASIF. u odredu od aprila 1945. Musliman. član KPJ. 1922. 1943. Foča. đak u NOB od septembra 1943. Musliman. 1943. 9. Musliman. Modriča. u odredu od 14. član SKOJ-a. Musliman. 1943. Musliman. 1925. Tarevci. Tarevci. Srpkinja. borac. član KPJ. borac. 9. 1926. zemljoradnik. zemljoradnik. NAKIĆ Ibrahima SALKO. Tarevci. Srbin. 9. 9. Modriča. Srnice. 1943. 1912. Tarevci. MUJKIĆ Sulje REŠID. u odredu od 14. 1943. u odredu od 14. 351 . 1943. borac. poginuo 1945. 9. NEDIĆ Saila GINA. borac. komesar odreda. 1918. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 14. Muslimanka. Musliman. Musliman. borac. NOVAKOVIĆ Novaka BLAGOJE. komandir ćete. 1943. NIKOLIĆ rođ. član KPJ. 1943. Srbin. MULIĆ Age HASAN. Musliman. član KPJ. zemljoradnik. borac. Tarevci. član SKOJ-a. 1922. u odredu od februara 1944. zamjenik komandanta bataljona. Musliman. Jarak. OKIĆ Huse MUHAREM. MURATBEGOVIĆ Ahmeta HALIL. Modriča. Tarevci. NIKOLIĆ Nikole PANTO. NIKOLIĆ Zdravka MILADIN. 12. borac. mesar. 9. 1926. Tuzla. 9. u odredu od 14. NEDIĆ Saila MILANKA. komesar čete. MULIĆ Ahma MURADIF. Musliman. u odredu od 14. borac. Kozarevina. 1906. Musliman. MUJKIĆ Huse RABIJA. 1916. 1920. u odredu od 14. 1922. OKIĆ Alije MEHMED. u NOB od 1942. zemljoradnik. borac. Srbin. 1943. u odredu od oktobra 1943. Bosanski Samac. zemljoradnik. član SKOJ-a. 1928. u odredu od 15. do 30. Tarevci. poginuo oktobra 1944. 1912. OKIĆ Hasana ABDULAH. 1920. zemljoradnik. 1943. u odredu od februara 1944. 1943. Orašje. 1943. 1901. borac. domaćica. 1943. 9. MUTIĆ Huse SEDO. Musliman. do 25. 9. zemljoradnik. Modriča. Tarevci. 9. član KPJ. borac. 9. Skugrić. borac. Srpkinja. 9. Tarevci. borac. 1921. 1922. u odredu od 15. Tarevci. Srpkinja. radnik. Musliman. Mitrovica. MUJKIĆ Rede NURIJA. u odredu od 14. 9. Skugrić. OKIĆ Huse IBRAHIM. 9. u odredu od 14. 1943. 1924. Tarevci. 1926. NIKOLIĆ Steve MARKICA. Srbin.MUJKIĆ Huse MUJO. Tarevci. u odredu od 14. borac. borac. u odredu od 19. Musliman. Skugrić. u odredu od septembra do decembra 1943. umro 1958. 1926. u odredu od septembra 1943. bolničarka. zemljoradnik. đak. omladinski rukovodilac odreda. 1924. zemljoradnik. 10. Tarevci. đak. zemljoradnik. Tarevci. 9.

12. 1923. od 16. Modriča. 9. 9. Romanija. 1922. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. PEJIĆIĆ Đorđa MILAN. 12. borac. 1943. u odredu od 16. član KPJ. 1943. 1944. borac. POPOVIĆ Radovana DUŠAN. Miloševac. 3. 1943. 1943. Miloševac. 1943. Porebrice. PETROVIĆ Andrije JOVO. 4. Srbin. 1912. član KPJ. 1943. PELEŠ Omera IZET. Musliman. od 16. ABDURAHIM. 1914. 9. poginuo 10. delegat voda. borac. 1943. 9. 1919. PERANOVIĆ Milana MIĆO. Tarevci. 1943. Miloševac. zemljoradnik. Srbin. 1925. Radovana ANĐELKO. 1943. borac. Srbin. borac. 12. trgovac. POPOVIĆ. zemljoradnik. 1925. 1922. Miloševac. 9. 9. komandir čete. POPOVIĆ Teše DANKO. Musliman. Dugo Polje. PATKOVIĆ Jovana MILE. Miloševac. 9. zemljoradnik. borac. 1922. zemljoradnik. Srbin. 1944. član SKOJ-a. 1943. 9. Osječani-Doboj. Miloševac. POPOVIĆ Petra MITAR. Miloševac. u odredu u odredu u odredu u odredu PETROVIĆ Koste NIKO. PAVIĆIĆ Steva LJUBOMIR. u odredu od 16. komesar čete. Srpkinja. 1943. PELEŠ Barke AHMET. poginuo marta 1944. borac. 9. član KPJ. u odredu od 16. do 17. Srnice. Miloševac. 9. 1943. Srbin. 9. zemljoradnik. 1913. 1943. umro 1966. Srbin. u odredu od 14. poginuo aprila 1944. PANDUREVIĆ Đorđa RACKO. Musliman. zemljoradnik. borac. u odredu od 16. Modriča. Srbin. Rešetnica. 1943. komandir voda. 1943. 1943. kurir odreda. 1922. ' PELESIĆ Ibrahima GALIB. radnik. u odredu od 2. do aprila 1944. borac. 352 . od 16. umro 1975. Srbin. 1926. zemljoradnik. PAVLOVIĆ Petra DRAGO. 9. 9. u odredu od 16. 9. Srbin. 1943. borac. ranjen i ostao na terenu. 1925. domaćica. Srbin. u odredu od 16. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Miloševac. poginuo 15. 9. Srbin. 1919. zemljoradnik. Modriča. 1924. 9. zemljoradnik. 9. u odredu od 16. Miloševac. 9. Miloševac. Skugrić. u odredu od februara 1944. radnik. u odredu od januara 1944. u odredu od 15. 9. poginuo decembra 1944. piljar. Srbin. 1927. 8. Monj. član KPJ. 1925. 1943. u odredu od 16. OTANOVIĆ Redže. intendant bataljona. Miloševac. PEJIĆIĆ Obrada PETAR. Miloševac. zemljoradnik. PERANOVIĆ Pere MARKO. 1924. Srbin. Teočak. PANDUREVIĆ Mike STEVO. 1943.OKIĆ Alije MUJO. borac. poginuo 12. zemljoradnik. do decembra 1943. Srbin. 1910. borac. 1905. 1912. borac. u m r o 1947. zemljoradnik. POPOVIĆ Toše MARIJA. u odredu od 14. 1926. 1919. u odredu od 16. Srbin. u odredu od 15. Miloševac. Srbin. vodnik voda. Modriča. 1945. PERANOVIĆ Nike TODOR. POPOVIĆ Toše MILAN. od 16. član KPJ. u odredu od 16. Miloševac. Srbin. do kraja decembra 1943. borac. u odredu od 14. u odredu od 14. borac. borac. Musliman.

Foča. SARVAN. član KPJ. u odredu od 14. zemljoradnik. Srpkinja. POŽUN Hasiba ŠEMSO. SAJIĆ Stanka NIKOLA. u odredu od 16. 1927. umro. SA VIĆ Spasoje STOJAN. Muste HASAN. 1943. SARVAN. 1918. u odredu od 14. zemljoradnik. 1943. Miloševac. 1943. SAILOVIĆ Marka OSTOJA. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. Vranjak. 1. 9. bolničarka. zemljoradnik. 9. Srbin. poginuo aprila 1944. 1943. Srbin. do decembra 1943. 1943. Srebrenica. Srpkinja. u odredu od 16. RAĐANOVIĆ Cvijana ZORKA. zemljoradnik. 353 . zemljoradnik. Miloševac. 9. SARVAN Osme AHMET. Tarevci. SARVAN Dede SABIT. Miloševac. u odredu od 16. 1945. Srpkinja. Srbin.POPOVIĆ Vasilija SAVKA. Srbin. poginuo jula 1944. Modriča. poginuo aprila 1944. 9. Srbin. Skugrić. SARVAN Huse FEHIM. 6. 1943. Tarevci. Srbin. komesar ćete. Tarevci. zemljoradnik. u odredu od 16. Tarevci. borac. 1922. 1909. SAILOVIĆ Stjepana PETAR. 9. u odredu od 16. SAJIĆ Rajka GAVRO. 1943. borac. Ostružnja. u NOB od 16. 1919. 1912. Miloševac. zemljoradnik. SAILOVIĆ Luke SIMO. Tarevci. 1926. borac. domaćica. Srbin. Srbin. Musliman. Raduša. SALKIĆ Belija AHMET. RADOJEVIĆ Đorđa KOŠTA. Miloševac. poginuo marta 1944. borac. Musliman. domaćica. komandir čete. u odredu od 14. u odredu od 14. Skugrić. zemljoradnik. u odredu od mart 1944. bolničarka. do decembra 1943. 9. u odredu od septembra 1943. 1924. Srbin. Musliman. 1924. 9. Skugrić. Srbin. 9. Musliman. POŽUN Hasiba IBRO. umro 1971. u odredu od oktobra 1943. Tarevci. 9. u odredu od 16. Musliman. poginuo septembra 1943. zemljoradnik. 1926. SAILOVIĆ Luka JOVO. SAJIĆ Vaskrsija ĐOKO. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. borac. Musliman. 1914. 9. borac. borac. Kozarevina. 1922. borac. 9. član SKOJ-a. SARVAN Alija VEJSIL. desetar. u odredu od 14. komandant bataljona i član KPJ. 1943. 1943. SAILOVIĆ Ignjata BOJA. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. vodnik voda. 1943. 1943. u odredu od 14. zemljoradnik. Tarevci. član KPJ. bolničarka. 1923. zemljoradnik. Tarevci. 1943. 9. 1908. Miloševac. Miloševac. Modrića. Musliman. Adema RASIM. Musliman. u odredu od septembra 1943. 9. u odredu od novembr 1943. zemljoradnik. 1943. SARVAN Alije MUSTAFA. POPOVIĆ Petra VID. 1918. 1943. 9. 1921. 9. poginuo 28. član KPJ. borac. borac. 1943. u odredu od 16. do aprila 1944. Osmača. domaćica. komandir ćete. Skugrić. 1944. u odredu od septembra 1943. u odredu od 14. borac. Foča. 1925. 1926. 1919. borac. 1925. 1925. u odredu od 15. borac. Capardi. zemljoradnik. poginuo 15. borac. poginuo oktobra 1944. zemljoradnik. 7. 9. u odredu od 14. Tarevci. zemljoradnik. Modriča. Musliman. Tarevci. 1927.

Vranjak. borac. 354 . umro 1969. zemljoradnik. Miloševac. Tarevci. 1943. borac. Srbin. poginuo aprila 1944. član KPJ. radnik. 9. u odredu od 14. Zvornik. 1909. STANKOVIĆ Riste PETAR. 9. 1917. Garevac. zemljoradnik. 1914. vodnik voda. član KPJ. Kapetanović REMZA. komandir čete. Hrvat. Gradačac. Muslimanka. zemljoradnik. STANIĆ Nike MARKO. Skugric. komandir čete. član KPJ. pomoćnik komesara bataljona. 1943. 1925. SULJIĆ Osmana BERKO. zemljoradnik. Srbin. Foča. 2. Tarevci. zemljoradnik. Srbin. ŠKUNDRIĆ rod. borac. Srbin. Srbin. do decembra 1943. zemljoradnik. Kulaši. u odredu od novembra 1943. u odredu od novembra 1943. 1922. krojačica. godine. radnik. 1926. zemljoradnik. 9. radnik. borac. vodnik voda. 1943. 1915. zamjenik komandanta područja. u odredu od 19. Lisina. 1918. 1915. Srbin. 1943. komesar čete. 1927. u odredu od 14. 1943. član KPJ. u odredu od 14. politički radnik na terenu. Modriča. u odredu od 2. u odredu od novembra 1943. Musliman. član KPJ. učitelj. u NOB od 8. 1926. radnik. 9. Musliman. Srbin. STANIŠIĆ Laze SLAVKO. u NOB od jula 1943. u odredu od 16. Hrvat. 9. u NOB od septembra 1943. STEVIĆ Pera JOVAN. Joko. Srbin. SKENDEROVIĆ Nurije NUSRET. 9. borac. SENDIJAREVIĆ Bege RASIM. STOJANOVIĆ Stojana CVJETKO. u odredu od 16. 1911. Garevac. 1943. 1911. 3. u odredu od septembra 1943.SEJDIĆ Ibre HUSEIN. Miloševac. Musliman. član KPJ. SIMKIĆ Koste IGNJAT. 1943. u odredu od 14. 1924. do decembra 1943. STANKOVIĆ Stanka MIKA. član KPJ. u NOB od septembra 1943. borac. 9. član KPJ. poginuo maja 1944. Srbin. 9. STEVANOVIĆ Stojana NIKOLA. Kozarevina. borac. zemljoradnik. 9. u odredu od novembra 1943. 1910. zemljoradnik. oficir OZN-e. STOJIĆ Đura MARKO. Musliman. poginuo 10. u odredu od 16. STANIĆ Nike IVO. u NOB od septembra 1943. Garevac. Skugrić. trgovački pomoćnik. Miloševac. u odredu od 14. u odredu od 18. 9. 1943. Srbin. STJEPANIĆ Mike PETAR. radnik u odredu od oktobra 1943. Modriča. do aprila 1944. Musliman. 1924. u odreduod februara 1944. Modriča. Miloševac. Tarevci. Musliman. vodnik voda. Skugrić. borac. STANIĆ Nike JOZO. 1920. u odredu od 16. 1945. 1912. 1943. 1923. 1943. 9. 1944. Modrica. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. član KPJ. STOJIĆ Teodora MILENKO. u NOB od 1942. STRANATIĆ Rade DUŠAN. Vranjak. zemljoradnik. SUBAŠIĆ Gana SMAJO. Hrvat. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. Skugrić. 9. u odredu od 14. 1918. 1927. vodnik voda. Srbin. 9. SENDIJAREVIĆ Ahme MEHMEDALIJA.

Miloševac. 1943. 1943. SULJIĆ Mehmedalije FUAD. VASILJEVIĆ Pere ILIJA. u Miloševcu. Skugrić. 1943. radnik u odredu od 14. 1944. član KPJ. 1924. 9. Modriča. 9. Musliman. vodnik. 1914. zemljoradnik. 4. Modrića. radnik u odredu od 14. 2. vodnik voda. 6. borac. u odredu od 14. borac. Musliman. 1925. 9. član SKOJ-a. radnik. 1943. borac. 1926. 1943. poginuo novembra 1944. 1943. 1924. poginuo januara 1945. gimnazijalac. komandir voda. Modrica. borac. 1914. poginuo decembra 1944. Skugrić. 1945. zemljoradnik. TRAKIĆ Ibrahim HASAN. TRAKIĆ Ibrahima AGO. u NOB od 20. desetar. Musliman. zemljoradnik. u NOB od 23. Srbin. u odredu od 14. 1921. 1943. član KPJ. Miloševac. zemljoradnik. Modriča. 1924. 9. zemljoradnik. 1920. borac. Srbin. 1914. 10. vodnik voda. Kladanj. Srbin. u odredu od 8. Modrica. Miloševac. borac. TOMIĆ Todora ĐORĐE. poginuo decembra 1943. Srbin. u odredu od septembra 1943. u odredu od 16. u odredu od 16. 1943. zemljoradnik. 1922. Miloševac. član KPJ. VASILJEVIĆ Simeuna STOJAN. 9. Miloševac. TESANOVIĆ Jova KONSTANTIN. 9. do 17. TURSIĆ Munida REUF. 12. 1927. TODOROVIĆ Miloša RADO. u odredu od septembra 1943. 1925. 1943. Miloševac. komesar čete. borac. Miloševac. radnik u odredu od 14. Skugrić. Musliman. Graćanica. član KPJ. Srbin. 1943. 1910. 1906. 1943. TERZIĆ Saliha SALIH. Snagovo. Vranjak. u odredu od 16. borac. zemljoradnik. borac. Musliman. 9. VASILJEVIĆ Nikole MITAR. Modrića. 1943. u NOB od 12. u odredu od 16. Tarevci. 1927. TESANOVIĆ Todora SAVO. 1924. Srbin. Modriča. 9. VAJKIĆ Simeuna BRANKO. Musliman. VASILJEVIĆ Nikole ĐURO. Musliman. TERZIĆ Saliha HUSO. TADIC Milana ĐOKO. komandant bataljona. u odredu od 14. borac. 9. 1943. Gradačac. 1943. u odredu od 12. borac. Srbin. VASILJEVIĆ Ilije TODOR. TURSIĆ Age FAHIR. Modrića. 1927. 1943. Srbin. borac. zemljoradnik. Srbin. do oktobra 1943. 1943. 1944. Modriča. VASILJEVIĆ Ignje TODOR. Musliman. 1927. 1922. 9. 355 . TERZIĆ Saliha KEMAL. 4. Musliman. zamjenik komesara bataljona. zemljoradnik. borac. u odredu od 1944. Srbin. član SKOJ-a. borac. radnik u odredu od 16. u odreduod decembra 1943. 9. zemljoradnik. 1909. u odredu od 16. 1922. u odredu od početka do kraja oktobra 1943. 9. Modriča. 3. obućar. poginuo decembra 1943. zemljoradnik. 12. radnik. Srbin. do 17. u odredu od 16. u odredu od 16. Srbin. 1921. borac. član KPJ. TURSUN Huse MEHO. Musliman. zemljoradnik. 10. TERZIĆ Mladena NIKO.SULJIĆ Saliha DZEVAD. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. umro 1976. u odredu od 14. 1943. Modriča. 9.

poginuo decembra 1943. umro 1970. 2. borac. zemljoradnik. Foča. u odredu od 14. 1918. Musliman. trgovački pomoćnik. borac. 1924. Musliman. Miloševac. Modriča. 9. sekretar Opštinskog komiteta. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. Srbin. 1903. ZEČIĆ Muharema SAKIB. 1943. Srbin. ZORIĆ Alije AHMO. zemljoradnik. Tarevci. borac. 1926. borac. Modrica. poginuo maja 1944. komesar čete. Tarevci. 9. u odredu od 14. 1943. Tarevci. u odredu od aprila 1945. bolničarka. 1907. Dodatni spisak za opštinu Modriča DELIĆ Mustafe BEĆIR. 1943. 1919. ekonom čete. u odredu od 14. Kladari. u odredu od 15. Musliman. desetar. ZORANOVIĆ Luke PETAR. radnik. u odredu od septembra 1943. ŽILIĆ Age HAKIB. Musliman. 9. 9. Tarevci. 1922. umro 1963. trgovac. ZARIĆ Koste LUKA. HUSIĆ Atifa FEHIM. 1923. 1943. komesar čete. ŽILIĆ Jasima EMIN. Musliman. 1943. 1920. zemljoradnik. član SKOJ-a. komesar čete. 9. u odredu od marta 1944. komesar čete. borac. komandir čete. 9. Srbin. 1927. 1923. Srbin. poginuo 12. borac. 1917. 1912. Modriča. borac. zemljoradnik. 1926. borac. 1943. zemljoradnik. Skugrić. 9. 1944. 1912. zemljoradnik. u odredu od 18. u odredu od 14. poginuo februara 1945. radnik. ZORIĆ Sulje HASAN. u odredu od 14. radnik u odredu od 14. borac. ZEČIĆ Muharema HUSE1N. radnik u odredu od 14. do aprila 1944. radnik u odredu od oktobra 1943. 9. Srpkinja. Srpkinja. 1926. u NOB od 8. Odžak. HUSAKOVIĆ Junuza ŠEMSO. umrla 1945. umro 1968. član KPJ. Musliman. 1943. umro 1969. 9. Musliman. u odredu od 14. u odredu od 14. Musliman. FILIPOVIĆ Risto ZORKA. borac. 9. Musliman. Hrvat. domaćica. 1943. Botajica. u odredu od septembra 1943. Modriča. ZORIĆ Osmana HUSEIN. u odredu od marta 1944. ZEČIĆ lime FADIL. Musliman. 1943. ŽILIĆ Osmana FADIL.VUKMIROVIĆ Staniše SMIUKA. Skugrić. član KPJ. Modriča. 9. zemljoradnik. kovač. Musliman. borac. Modriča. 1945. HADŽIHUSKIĆ Bajre HAZIM. član KPJ. 1925. u NOB od ljeta 1941. 1943. Vlasenica. zemljoradnik u odredu od februara 1944. Tarevci. 1943. 1943. ZEČIĆ Zije ZAHID. 9. borac. Musliman. 1926. 1907. ZARIĆ Koste JOVO. obućarski radnik. trgovac. Tarevci. u odredu od 15. Musliman. Tarevci. 1920. KOVAČEVIĆ Ive PERO. u odredu od 15. član KPJ. 1943. 9. Skugrić. komesar čete. Modriča. 356 . Skugrić. radnik. 9. Odžak. JOVIČEVIĆ Damljana SAVO. Musliman.

STRANATIĆ Rade BOZO.3. Srbin. Srbin. 12. borac. Srbin. borac. 1943. 1943. 1943. u odredu od 16. 1943. Srbin. 9. umro 1975. Miloševac. 357 . 1926. 1910. Koprivna. Miloševac. 9. Muslimanka. Srbin. 1943. 1927. borac. 1926. Miloševac. g. 1943. 1943. JOVANOVIĆ Ilije MARINKO. do decembra 1943. borac. u odredu od 9. 9. Musliman. u odredu od formiranja 1942. u odredu od 15. Modriča. PATKOVIĆ Jove OSTOJA. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 1. 1943. stupio u odred 15. godine. 1924. Srbin. u odredu od 16. zemljoradnik. 9. Srbin. Miloševac. 4. zemljoradnik. BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda OSMA Ni. 1944. Koprivna. Musliman. Modriča. 1945. u odredu od 8. do decembra 1943. 1918. borac. Miloševac. VIDOVIĆ Bogdana VASO. JOVANOVIĆ Andrije MIRKO. zemljoradnik. 9. umro 1944. 1926. borac. TRIFKOVIĆ Jove GAVRO. Miloševac. u odredu od 14. Srbin. đak. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. u m r o 1967. đak. 1944. Koprivna. borac. Srbin. borac. borac. 1920. 1922. u odredu od 16. 1943. Srbin. NIKOLIĆ Nikole MILOŠ. 1943. TADIĆ Ilije SAVO. do 12. zemljoradnik. 1915. 1943. u odredu od 15. DAM JANO VIĆ Đorđa OSTOJA. godine. zemljoradnik. do decembra 1943. 1925. 9. VIDOVIĆ Bogdana BLAGOJE. 4. u odredu od 16. zemljoradnik. 1920. 9. zemljoradnik. šofer. do decembra 1943. u odredu od 8. DESPOTOVIĆ Jovana MILUTIN. borac. u odredu od 15. 1944. u odredu od 16. Miloševac. 9. 1919. ĆARIĆ Mile PETAR. borac. borac. Srbin. 1. godine. do aprila 1944. 5. zemljoradnik. zemljoradnik. Miloševac. do decembra 1943. u odredu od 10. poginuo decembra 1944. Srbin. radnik. Modriča. borac. poginuo 1944. đak. domaćica. LAZAREVIĆ Jovana DRAGO. do decembra 1943. Modriča. zemljoradnik. Duga Njiva. LUKIĆ Stanka NEDO. Modrica. poginuo u Žabaru 1945. 1909. Miloševac. poginuo 1945. Brčko. zemljoradnik. Srbin. Srbin. Miloševac. 1943. 1923. 1921. Srbin. 1945. zemljoradnik. Srbin. 1925. Koprivna. 9.KOLJIĆ Nikole BORO. Srbin. borac. 1945. godine. Srbin. DURONJIĆ Petra BOŠKO. Musliman. 11. Srbin. 1921. 1922. 1922. 1943. 9. 9. HALILOVIĆ Salihe REFIK. HASANBAŠIĆ Omera MEHMEDALIJA. Modriča. godine. borac. 9. 1943. Miloševac. PANDUREVIĆ Mike SAVO. Koprivna. poginuo i Krivaji 1943. 1943. 9. u odredu od 4. zemljoradnik. u odredu od 16. u odredu od 4. 5. 1927. u odredu od 9. Koprivna. 1928. Miloševac. 1943. zemljoradnik. 11. PERANOVIĆ Milana STOJAN. u odredu od 14. BRADAŠEVIĆ Vida JELISIJE. DAJIĆ Muje MUJESIRA. godine. SAVIĆ Jovana MARKO. u odredu od 15.

Srbin. u odredu od 17. godine. u odredu od 19. godine. DUJIĆ Milana PETAR. Srbin. godine. 8. Srbin. Srbin. 1945. u odredu od 25. godine. 1945. PURANOVIĆ Janka STEVO. poginula 1944. 1925. 1920. godine. Koprivna. 4. Koprivna. poginuo 1945. 1918. godine. 5. zemljoradnik. SAVANOVIĆ Boška VELJKO. 5. godine. u odredu od 4. 1918. Koprivna. 1920. zemljoradnik. Srpkinja. 5. godine. Srbin. VASILJEVIĆ Jovana JEREMIJA. zemljoradnik. u odredu poginuo 1943. Srbin. zemljoradnik. 1922. u odredu od 3. zemljoradnik. Koprivna. Srbin. zemljoradnica. 1945. godine. Koprivna. 1924. 1945. godine. 1945. 24. 3. u odredu od 1. zemljoradnica. 1920. 1945.DURONJIĆ Petra ČEDO. zemljoradnik. 1945. godine. Srbin. 1927. Srbin. poginula 1943. kod Tuzle. godine. u odredu od 2. RADOVANOVIĆ Peje MILOŠ. KUZMANOVIĆ Obrada LJUBOMIR. 1945. godine. Koprivna. 358 . zemljoradnik. 5. zemljoradnik. zemljoradnik. Srpkinja. 1945. godine u Kožuhama. MAKSIMOVIĆ Kostadina STOJAN. u odredu od 1945. zemljoradnik. u odredu od 1945. zemljoradnik. 5. ČAKAREVIĆ Blagoja VIDA. u odredu od 1943. Koprivna. u odredu od 1943. godine. 1914. Koprivna. 1945. u odredu od 15. GRUJIĆ Jovana JELENA. 4. 1925. u odredu od 9. Koprivna. Koprivna. Koprivna. NIKIĆ Đorđa ĐOKO. godine. 4. u odredu od 4. godine. 1922. zemljoradnik. Srbin. godine. godine. 1944. 1945. 1921. NEDIĆ Živka NEDO. zemljoradnik. u odredu od 5. Koprivna. MAKSIMOVIĆ Kostadina MILOVAN. zemljoradnik. JAĆIMOVIĆ Petra ČEDO. Srbin. zemljoradnik. godine. Srbin. Koprivna. 5. 5. u odredu od 1941. zemljoradnica. Koprivna. poginula 1944. 1943. Koprivna. zemljoradnik. godine. 1923. Srbin. godine. zemljoradnik. 4. 5. Srpkinja. zemljoradnica. MAKSIMOVIC Petra MIHAJILO. STRUGALOVIĆ Cvjetka NEDO. Koprivna. Srbin. 1945. SAVANOVIĆ Boška MILUTIN. u odredu od 1. Koprivna. RADOVANOVIĆ Danila KRISTINA. Srbin. MATIĆ Stanka STANIŠA. u odredu od 5. 5. Koprivna. 5. Srbin. Koprivna. zemljoradnik. ANTIĆ Stevana SPASOJE. JOVIĆ Mare PETAR. u odredu od 6. 1945. 8. 1920. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Jove MILORAD. Koprivna. 1923. godine. GRUJIĆ Gruje JELENA. Srbin. Koprivna. 1925. 1943. Srbin. Srpkinja. Koprivna. u odredu od 1. godine. 1921. Srbin. u odredu od 1. 1945. 10. Koprivna. u odredu od 15. godine.

u odredu od 1943. 359 . 1945. 1929. g. 1923. u odredu od 25. u odredu od 1. 1945. zemljoradnik. 1943. u odredu od 1943. Srbin. 1945. 1925. Koprivna. god. VIDOVIĆ Boška UROS. umro 1979. Vranjak. u odredu od 15. Koprivna. godine. TOMIĆ Ignjata CEDOMIR. Srbin. 1920. Srbin. Srbin. borac. godine. 1921. 8. POLEKSIĆ Drage OLGA. zemljoradnik. u odredu od 1943. PAVLOVIĆ DRAGO. Koprivna. Srbin. zemljoradnik. Koprivna. Vranjak. zemljoradnik. 1908. godine. Srbin. 5. zemljoradnik. g. u odredu od 9. 4. godine. zemljoradnik. u odredu od 1. Koprivna. 1945. 1945. umro u jedinici 1945. Srbin. VIDOVIĆ Luke SAVO. zemljoradnik. zemljoradnik. 5. Koprivna. PAVLOVIĆ Cvijana NEDEUKO. 1945.NIKIĆ Mirka NIKO. zemljoradnik. u odredu od 10. 5. Srbin. u odredu od 30. DESPOTOVIC Dimitrija DESPOT. BANOVIC Milana ĐORĐE. 1915. god. zemljoradnik. g. g. JEVTIĆ Bože STEVO. 4. 1926. 4. 1922. Koprivna. VIDOVIĆ Marka CIVKO. Vranjak. godine. Koprivna. 1945. u odredu od 25. Koprivna. 4. Srbin. borac. 4. borac. borac. Srbin. 4. zemljoradnik. 4. u odredu od 25. poginuo 1945. 1920. domacica. Koprivna. Koprivna. Srbin. 1924. Srbin. g. Srbin. u odredu od 1. zemljoradnik. Srbin. 1945. godine. 4. 1921. 1926. 4. Koprivna. VUJIĆ Bogdana NOVAK. u odredu od 3. Srbin. Koprivna. 1945. godine. TUBAKOVIĆ Jove MILAN. Koprivna. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 26. zemljoradnik. g. u odredu od 1. borac. SIMEUNOVIĆ Blagoja SRETO. Vranjak. u odredu od 25. 1945. Koprivna. 1925. 1921. NEDIĆ Jevte MILAN. VUKASINOVIĆ Gojka RADOVAN. Srbin. 4. 1922. 1920. godine. g. borac. borac. Srbin. 4. u odredu od 1. Srbin. zemljoradnik. g. 1920. zemljoradnik. 1945. u odredu od 1943. zemljoradnik. 5. borac. 1945. KOSTADINOVIĆ Vase UROS. godine. zemljoradnik. Koprivna. VIDOVIĆ Marka BOSKO. 1945. BANOVIC Milana RADOVAN. JANKOVIC Sime NEDELJKO. zemljoradnik. 1945. u odredu od 4. 1920. g. Srbin. 4. u odredu od 15. 1945. godine poginuo 1944. borac. 1945. 1945. borac. 1944. g . zemljoradnik. g. u odredu od 25. 1926. borac. borac. 5. Srbin. Srpkinja. VUKASINOVIĆ Tome BOGDAN. 5. Koprivna. g. VUKASINOVIĆ Gojka MILOVAN. poginuo 1944. 1914. zemljoradnik. Koprivna. Vranjak. zemljoradnik. godine. Srbin. 1925. NEDIĆ Živka MILAN. Srbin. 1923.

RISTIĆ Dimitrije SLAVKO. Koprivna. Koprivna. PAVLOVIĆ Cvijana ILIJA. Srbin. Srbin. 1914. u odredu od 25. Srbin. Srbin. 4. borac. borac. 1944. Koprivna. borac. Srbin. 1945.VASILJEVIĆ Save SRETO. 3. 1945. 1920. Koprivna. Koprivna. u odredu od 25. 4. u odredu od 3. god. zemljoradnik. 1945. Koprivna. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 4. borac. 5. godine. Koprivna. Koprivna. borac. zemljoradnik. STRUGALOVIĆ Toše TODOR. god. 4. 1925. 1945. 4. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. LAZIĆ Sime NOVAK. borac. Srbin. borac. u odredu od 1. 1923. 4. 4. borac. zemljoradnik. 4. 1926. Koprivna. 4. Srbin. god. u odredu od 25. zemljoradnik. 1922. NEDIĆ Nikole ZDRAVKO.g. g. Italijan. VASILJEVIĆ Teodora JOVO. 1922. 1945. zemljoradnik. godine. LAZIĆ Nike ĐORĐO. u odredu od 25. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 1. umro. 1945. LAZIĆ Sime RANKO. u odredu od 1945. CVIJANOVIĆ Jefrema MARKO. borac. 1921. god. 1925. zemljoradnik. LAZIĆ Nike LJUBO. zemljoradnik. 5. 8. Koprivna. VASILJEVIĆ Stojana STEVO. Srbin. 1920. u odredu od 1. Srbin. godine. u odredu od 15. zemljoradnik. borac. Koprivna. Srbin. 1920. 1945. 1923. JEVTIĆ Koste NOVAK. Srbin. Srbin. borac. u odredu od 10. umro u jedinici. g. 4. godine. borac. Srbin. 1945. Srbin. borac. 1945. god. MARKO VIĆ Stanka SVETOZAR. u odredu od 1. borac. 1945. Koprivna. 1945.g. 1923. Srbin. borac. zemljoradnik. 1924. borac. Koprivna. 360 . g. borac. 1945. 1910. u odredu od 10. radnik. u odredu od 3. u odredu od 3. 1945. Srbin. 1917. Srbin. PAVLOVIĆ Đorđa BOGDAN. borac. 1945. 1925. g. borac. MAKSIMOVIĆ Kostadina STANlSA. Koprivna. Koprivna. zemljoradnik. 1922.g. g. godine. 4. 1920. zemljoradnik. borac. BERTONI Antonija MARKO. borac. 1925. 1945. Koprivna. 4. zemljoradnik. Koprivna. Srbin. Koprivna. Koprivna. TRIVIĆ Marka VASILIJE. zemljoradnik. 5. godine. 1945. god. MARJANOVIĆ Milana JANKO. u odredu od 3. 1923. 3. u odredu od 15. borac. 1920. 4. u odredu od 15. 1945. u odredu od 25. Koprivna. 4. Koprivna. god. Srbin. zemljoradnik. Srbin. 1919. borac. zemljoradnik. VASIĆ Vida VASO. godine. Koprivna. 1945. Srbin. 1945. borac. 1945. Koprivna. TR1FUNOVIĆ Mikaila BOZO. VASIĆ Petra RISTO. zemljoradnik. u odredu od 5. 4. u odredu od 15. u odredu od 20. MARI JANO VIĆ Svetozara ŽARKO. VASILJEVIĆ Vida STOJAN.g. 4. u odredu od 25. 1909. 4. Koprivna. 1945. u odredu od 25.

11. radnik. zemljoradnik. Pelagićevo. 9. 1924. Musliman. Boljanić. B. borac. borac. 1924. Sanski Most. zemljoradnik. u odredu od 10. 1924. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. 1926. u odredu od septembra 1943. član KPJ. borac. 1923. borac. 1926. borac. zemljoradnik. Gornji Skipovac. Musliman. poginuo novembra 1944. u odredu od 10. Gradačac. 9. Doboj. u odredu od marta 1945. 1906. Borci odreda sa područja opštine Gradačac AHMETAŠEVIĆ Ahmeta DŽEM AL. 1943. borac. Musliman. borac. VASILJEVIĆ Gruje PERO. MUSLIMOVIĆ Mehe MUHAREM. đak u NOB od 6. u odredu od oktobra 1943. 1944. poginuo 1946. Gradačac. 1919. Musliman. Petrovo Selo. u odredu od 10. 3. poginuo 1943. u odredu od 10. Gradačac. 1943. učitelj. radnik. zemljoradnik. 1929. borac. 10. u odredu od septembra 1944. AKŠAMOVIĆ Nike VELJKO. u odredu od 20. 1921. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. AHMETAŠEVIĆ Nazifa OSMAN. borac. 1944. Rašljeva. u odredu od oktobra 1944. borac. 10. ALIMANOVIĆ Alije DŽEMAL. ALIĆ Selima IBRAHIM. Rašljeva. u NOB od 1944. zemljoradnik. Gradačac. 10.Borci odreda sa područja opštine Gračanica BOŽIĆ-GAJIĆ Jovana PERO. 1945. zemljoradnik u odredu od 10. 1944. 1944. Srbin. Srbin. Musliman. zemljoradnik. 1909. komesar čete. u NOB od septembra 1943. u NOB od avgusta 1943. Srbin. AVDIĆ Salke AHMET. Tuzla. 1943. Zelinja. Musliman. u odredu od septembra 1943. Srbin. komandir čete. 1921. u odredu od oktobra 1943. 8. borac. Gradačac. Srbin. u odredu od septembra 1943. MIŠIĆ Stojana NEDO. Srbin. 1928. B. 1944. AHMETAŠEVIĆ Huse HUSEIN. radnik. Rašljeva. Srbin. 361 . zemljoradnik. 1908. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. Srbin. zemljoradnik. Musliman. ISLAMOVIĆ Saliha OSMAN. MUSLIMOVIĆ Kadre BAJRO. 10. poginuo jula 1944. GOJKOVIĆ Boška BRANKO. 8. Musliman. Petrovo Selo. zemljoradnik. 1920. borac. 1924. komandir voda. 1921. ARNAUTALIĆ Hasana IBRAHIM. ARSENIĆ Petra KONSTANTIN. borac. zemljoradnik. u NOB od 1. RVI. u odredu od 12. TOPALOVIĆ Miloja BRANKO. borac. Musliman. u NOB od maja 1943. 10. borac. zemljoradnik. ALAJBEGOVIĆ Ahmeta MUHAREM. 1944. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. Donji Skipovac. u odredu od 6. u odredu od decembra 1943. Musliman. 1943. PUŠELJIĆ Nike NOVAK. u odredu od novembra 1943. u odredu od 11. u NOB od 1. radnik. Petrovo Selo. Musliman. 1927. zemljoradnik. zemljoradnik. 1922. borac. 1924. Donji Skugrić. 1944. borac. Rašljeva. Rašljeva. B. u odredu od aprila 1945. 1924. Obudovac. 8. umro 1974.

Tolisa. Srebrenik. član KPJ. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. đak. Gradaćac. Gacko. u odredu od oktobra 1943. u odredu od januara 1945. RVI. BILAJAC Abdulaha RAIF. zemljoradnik. 1928. BESIREVIĆ Zije HAZIM. 1925. komandant bataljona. poginuo 1944. Hrvat.AVCIC Hase AHMO. Musliman. 1924. Musliman. Srbin. borac. zemljoradnik. 1917. 1924. poginuo novembra 1944. Gradaćac. radnik. u odredu od oktobra 1943. BAHIC Mustafe HAMID. Musliman. Kozluk. u odredu od oktobra 1943. 1929. AVDIĆ Hase NURIJA. u odredu od oktobra 1943. 1925. BAKO VIC Tadije JOZO. u NOB od septembra 1943. Tramošnjica. 1921. zemljoradnik. zemljoradnik. Celić. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. BOSKOVIC Pere MARKO. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. BOŽIĆ Ignjata MAKSIM. u odredu od oktobra 1943. Gradaćac. u NOB od avgusta 1943. radnik. Gradaćac. Mionica. Srbin. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. Gradaćac. Gradaćac. u odredu od marta 1945. borac. borac. Tešanj. 1925. BESIREVIC Mustafe ASIM. BESIREVIC Ibrahima OSMAN. Pelagicevo. AVDIC Ibrahima FAHRUDIN. poginuo maja 1944. 1925. borac. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Donji Skugrić. BILAJAC Osmana ISMET. đak. borac. radnik. Musliman. BOJIC Steve SAVO. Musliman. 1928. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. borac. zamjenik komandira ćete. 1920. borac. radnik. zemljoradnik. Gradaćac. Ledenice. borac. zemljoradnik. 1920. Konjuh. BOŽIĆ Mihajla NEDEUKO. Musliman. Gradaćac. Mionica. BILAJAC Nesiba AHMET. u odredu od aprila 1945. Gradaćac. Srbin. RVI. u odredu od aprila 1945. borac. Gradaćac. Musliman. borac. BABIC Sime JOVO. borac. Srbin. borac. AVDIĆ Hasana IZET. 1923. BAJRIC Alije HUSEIN. Musliman. Musliman. borac. 1918. Pelagicevo. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. 1920. BAHIC Ahmeta ŠALIM. zemljoradnik. 1917. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. 362 . BISKUPOVIC Đoke GOJKO. Gradaćac. poginuo jula 1944. 1927. radnik. 1926. Musliman. poginuo decembra 1944. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Rajska. Musliman. 1924. poginuo decembra 1944. 1920. u odredu od aprila 1945. 1924. član KPJ. Musliman. BOBIC Sulje IBRAHIM. u odredu od septembra 1944. borac. u NOB od maja 1943. Srbin. u odredu od februara 1945. Zelinja. Hrvat. radnik. AVDIĆ Mehmeda OSMAN. zemljoradnik. zemljoradnik. Gradaćac. zemljoradnik.

BRIĆIC Rešida JASIM. ekonom čete. 1926. BULIĆ Mehe FEHIM. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. 1922. godine. borac. BRIĆIC Alije RAMO. 1920. Gradačac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Pelagicevo. BRKIĆ Ibrahim HASAN. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1923. u NOB od avgusta 1943. domaćica. Musliman. ĆOSIĆ Omera MEHMED. borac. 1920. ĆAĆIĆ Šime JOZO. Musliman. u NOB od septembra 1943. ĆOSIĆ Ibre ŠABAN. 1926. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1925. 1925. Vučkovci. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. radnik. komandir čete. BUKVAREVIC Nurije OSMAN. borac. poginuo januara 1945. BRISTRIĆ Šemse MEHMED »Salih«. BRISTRIĆ Alije ZEĆIR. Gradačac. u odredu od februara 1945. 1923. BRISTRIĆ Šabana OMER. Musliman. Gradačac. u odredu od januara 1944. 1924. Musliman. 1922. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. 1924. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. BRKIĆ Ibrahimaa ALJO. radnik. u odredu od aprila 1945. zamjenik komandira čete. borac. radnik. BRICIĆ Mustafe ŠEVAUJA. borac. Hrvat. đak. zemljoradnik. Musliman. 1924. Gradačac. borac. u odredu od oktobra 1943. borac. poginuo novembra 1944. BRKIĆ Vase MARKO. Tramošnjica. Hrvatica. BULIĆ Mehe EDHEM. 1910. Gradačac. u NOB od septembra 1943. Vučkovci. borac. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. Bosanska Bijela. u odredu od februara 1944. 1925. CRLJIĆ Mate PETRA . 1909. zemljoradnik. Gradačac. 1916. borac. borac. BRISTRIĆ Bajre ALIJA. zemljoradnik. Majevica. zemljoradnik. Mionica. zemljoradnik. Donji Hrgovi. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od aprila 1945. 1918. u NOB od septembra 1943. BRICIĆ Mustafe MEHO. član KPJ. Gradačac. četna bolničarka. član KPJ. zemljoradnik. BRISTRIĆ Muje AGO. 1924. Vlasenica.BRIČIĆ Ibrahima HASAN. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. BRISTRIĆ Šabana EMIN. Musliman. radnik. zemljoradnik. član KPJ. 1915. Vučkovci.PERA. 363 . u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Musliman. u NOB od septembra 1943. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. 1918. Vučkovci. Musliman. borac. BRISTRIĆ ALMAZ. borac. borac. Musliman. radnik. 1918. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Vučkovci. poginuo aprila 1944. Srbin. Gradačac. Musliman. Musliman. Gradačac. poginuo decembra 1944. zemljoradnik. Mionica.

u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. borac. 1925. poginuo 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Musliman. Hrvat. godine. DELIĆ Hase ALEMA. Gradačac. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od avgusta 1943. Tramošnjica. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. DAKIĆ Obrada MARKO. u odredu od oktobra 1943. Hrval. zemljoradnik. 1925. Gradačac. ČOVRK Šerifa ARIF. zemljoradnik. zemljoradnik. Donji Skugrić. Gradačac. u NOB od septembra 1943. Musliman. Gradačac. Musliman. 1914. 1915. borac. 1926. 1927. član KPJ. 1924. u NOB od jula 1943. đak u odredu od avgusta 1944. 1926. 1925. Hrvat. borac. Musliman. Donja Zelinja. DELIĆ Vehaba OSMAN.ĆANDIĆ Hasana BAJRO. borac. u NOB od jula 1943. 1922. član SKOJ-a. Srednja Slatina. poginuo 1944. zemljoradnik. borac. Srbin. ČOVIĆ Andrije IVAN. borac. zemljoradnik. Musliman. 1927. komandir čete. u odredu od marta 1945. borac. 1920. u odredu od maja 1945. ČOVIĆ Andrije PAVO. Musliman. DAJIĆ Mehmeda ŠEVKIJA. Musliman. član KPJ. poginuo 1944. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1925. Teočak. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. DELIĆ Muje OSMAN. Muslimanka. DADIĆ Ilije MARKO. u odredu od oktobra 1943. radnik. zemljoradnik. ĆAVAROVIĆ Nike MATO. u NOB od avgusta 1943. Musliman. 1924. 1929. 1920. u odredu od decembra 1943. 1925. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. borac. borac. 1920. u odredu od oktobra 1944. DELIĆ Muje MUHAREM. DELIĆ Muharema 1BRAHIM. 1925. DELIĆ Mustafe RAGIB. u odredu od aprila 1945. Vučkovci. Strmica. Musliman. Gradačac. Tremošnjica. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. u odredu od marta 1944. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. zemljoradnik. Musliman. DELIĆ Ibre FEHIM. zemljoradnik. 1930. Mionica. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 364 . u odredu od marta 1945. godine. Musliman. Gradačac. borac. DOBORAC (Huseina IBRAHIM. Gradačac. DAJIĆ Mehmeda DZEVDET. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. Višegrad. u odredu od oktobra 1943. DELIĆ Hase SALIH. DELIĆ Mahmuta MUSTAFA. radnica. Musliman. 1922. 1917. Tramošnjica. Gradačac. DELIĆ Mahmuta NURIJA. borac. borac. borac. Musliman. zemljoradnik. komesar čete. DELIĆ Saliha IDRIZ. zemljoradnik. Hrvat. član SKOJ-a. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Gradačac. Gradačac. 1928. borac. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. ČOLIĆ Mehmeda HAŠIM. u NOB od avgusta 1943. Vučkovci. Musliman. DELIĆ Muharema HALIL. vodnik. Gradačac.

DUBRAVAC Mate JAKOV. zemljoradnik. Skugrić. DŽIDIĆ Osmana AHMED. Musliman. Pelagićevo. borac. poginuo krajem 1944. DZEKIĆ Omera RAHMAN. 1918. u odredu od oktobra 1943. 1925. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. 1922. u NOB od septembra 1943. borac. Turić. Srednja Zelinja. DURANOVIĆ Osmana RIZALIJA. 1926. DŽINOVIĆ Kasima ĆAMIL. Srbin. DURAKOVIĆ Saliha OSMAH. u odredu od aprila 1945. 365 . Musliman. Gradačac. zemljoradnik. DRAGIĆ Blagoja CVJETKO. 1927. borac. u NOB od avgusta 1943. borac. ĐORĐIĆ Ignjata MIRKO. borac. radnik. učitelj. u odredu od aprila 1945. 1926. Gradačac. Tramošnjica. Musliman. 1924. DŽEKIĆ Sulje IBRAHIM. Donja Zelinja. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1944. Srbin. borac. Musliman. 1920. Mionica. borac. poginuo juna 1946. Musliman. u NOB od avgusta 1943. borac. borac. radnik. ĐURIĆ Luke MILOŠ. DŽANHODŽIĆ Muhameda EDHEM. u odredu od oktobra 1943. Musliman. FAČIĆ Mehmeda MUSTAFA (MUJO). zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. 1925. zemljoradnik. Musliman. DRAGIĆ Đorđa PETAR. 1923. Donji Skugrić. zemljoradnik. Vučkovci. FAČIĆ Rašida AHMED. zemljoradnik. Gradačac. ĐOGIĆ Hasana IBRAHIM. zemljoradnik. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. poginuo septembra 1944. u NOB od aprila 1943. ĐURIĆ Luke RANKO. 1924. Musliman. Hrvat. 1923. Tuzla. član KPJ. zamjenik komandira čete. ĐONLIĆ Mehmeda HALIL. borac. 1926. Srbin. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. Musliman. 1910. Musliman. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. Vučkovci. borac. član KPJ. u NOB od avgusta 1943. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. 1929. Palegićevo. poginuo maja 1945. zemljoradnik. borac. Skugrić. u odredu od marta 1945. borac. Vida. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Lukavac. 1918. u odredu od marta 1945. 1923. Žepče. u odredu od oktobra 1943. 1926. borac. u odredu od oktobra 1943. 1914. u NOB od septembra 1943. EMIĆ Mehe AHMED. u odredu od oktobra 1943. poginuo 1945. ĐUKIĆ Mihajla MARKO. borac. Zvornik. 1923.DOGLADOVIĆ IBRAHIM. u NOB od maja 1943. zamjenik komandanta odreda i obavještajni oficir brigade. Musliman. Musliman. Srbin. Srbin. borac. 1920. FAČIĆ Abida RAMO. Srbin. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. Donja Zelinja. Vida. Musliman.

FAZLIČ Nesiba DŽEMAL, 1918, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. FAZLIĆ Omera ZAHID, 1925, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. FERHATOVIĆ Salke SALKAN, 1920, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Kulaši. FERHATOVIĆ Salke TAHIR, 1916, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Donja Međeđa. FERHATBEGOVIC Nezira BISERA, 1921, Rogatica, Muslimanka, domaćica, u NOB od januara 1944, u odredu od aprila 1944, borac. FILIPOVIĆ Steve SAVO, 1923, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. FILIPOVIĆ-TESANOVIĆ ZORKA, 1916, Skugrić, Srpkinja, domaćica u NOB od januara 1943, u odredu od oktobra 1943, bolničarka. GAGULIĆ Marijana ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GAGULIC Ive JOZO, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac, poginuo 1945, Bosanski Samac. GARIĆ OMER, 1902, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Gojka GAVRO, 1905, Samarevac, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Boze IGNJAT, 1922, Pelagicevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Srnice. GEGIĆ Gavre ĐORĐE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka MILAN, 1923, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka SPASOJE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GIBIĆ Ahme ALIJA, 1912, Ledenice, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GLAVAŠ MILE, 1910, Hrvat, geometar, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1944, načelnik štaba odreda, član KPJ. GLUHIĆ Mujačina AHMED, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Ledenice. GLUHIĆ Ćamil OSMAN, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Zvornik. GRADASĆEVIĆ Derviša ADNAN, 1930, Gradaćac, Musliman, đak u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Bosanska Bijela. GRADASĆEVIĆ Hajre NASIR, 1924, Gradaćac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Orašje. GRO MIC Muharema EDHEM, 1914, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.

366

GROMIĆ Muharema FADIL, 1918, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. GUBAUEVIC Sejne HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandira čete. GUBAUEVIC Sejne MUHAREM »Cihan«, 1928, Gradačac, Musliman, u odredu od oktobra 1943, borac. HAFIZOVIC Hakije MUSTAFA, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, vodnik. HAFIZOVIC Regiba SEAD, 1927, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HALILOVIĆ Rame AGO, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac, poginuo 1944, Majevica. HALILOVIĆ Sadika FEHIM, 1922, Gradačac, Musliman, đak u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, član SKOJ-a. HALILOVIĆ Bege IBRAHIM, 1921, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, vodnik voda. HALILOVIĆ Ahmeta KEMAL 1922, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, rukovodilac SKOJ-a, član KPJ. HALILOVIĆ Halila MEHMED, 1922, Donja Međcđa, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HALILOVIĆ Ibre OSMO, 1926, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HANIĆ Hasana AHMET, 1912, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, umro 1974. HANIC Osmana BEGO, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. NAHIC Osmana HUSO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944. Graćanica. HANIĆ Ahmeta MUJO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HANIĆ Salkana MUJO, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HAPADŽIĆ Bajre MUJO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANBAŠIĆ Ibrahim EJUB, Lukavac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac. HASANOVIC Saliha IBRAHIM, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HASANOVIC Muje MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANOVIC Ibre MEHO, 1921, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac.

367

HASANOVIĆ Muje SULEJMAN, 1922, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HASELJIĆ Muharema ADEM, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1945, borac. HASELJIĆ Osmana FEHIM, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Brčko. HASELJIĆ Alije HASIB, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASELJIĆ Omera MUNIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1950. HASELJIĆ Sadika SAMID, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASIĆ Huseina SULJO, 1920, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 5. 5. 1945. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Alije HUSO, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Samida IBRAHIM, 1918, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Orašje. HADŽIMEHMEDOVIĆ Mehmeda ZIJO, 1902, Gradačac, Musliman, trgovac, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza EMIN, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HEĆIMOVIĆ Huse AHMO, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta FEHIM, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta EMIN, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HERCINOVIĆ Alije RIZAH, 1918, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HODŽIĆ Huseina HUSEIN, 1923, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HODŽIĆ Rame IBRAHIM, 1915, Jasenica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HOJNIĆ Ibrahima RAHMAN, 1924, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda DŽEMAL, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembral943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda OSMAN, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HUREMOVIĆ Ibrahima MUSTAFA, 1915, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HUREMOVIĆ Salke SALIH, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, RVI.

368

HUSEINBAŠIĆ Himze HALIL, 1928, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HUSEINBAŠIĆ Smaje JASIM, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od februara 1944. borac. HUSEINBAŠIĆ Omera MEŠA, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, borac, RVI. HUSEINBAŠIĆ Emina MUHIDIN, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HUSELJIĆ Smaje AHMET, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HUSELJIĆ Bajre AKIF, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, komandir čete, član KPJ. HUSELJIĆ Alije NURIF, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, umro od posledica smrzavanja, maja 1944, Lebršnik. HUSKIĆ Sulje MERSED, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od februara 1944, borac, poginuo marta 1945, Ozren. IBRAHIMBEGOVIĆ Mustafe OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, u m r o 1957. IBRAHIMOVIĆ Hasana HASAN, 1929, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1944, borac. IBRELJIĆ Redžepa JUSUF, 1909, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. ILJAZOVIĆ Muje SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1948. IMAMOVIĆ Nešeta SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od septembra 1943, u odredu od aprila 1944, kurir. INKIĆ Mehe IDRIZ, 1926, Gradačac, Musliman, radnik u odredu od oktobra 1944, borac, umro 1965. INKIĆ Pašage MUHAREM, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ISLAMOVIĆ Ibrahima SALIH, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. IVANOVIĆ Mike MIKAILO, 1926, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odreduod aprila 1945, borac. IVANČIČEVIĆ Cvijana KRSTO, 1927, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo u jesen 1944, Brčko. IVANĆIĆEVIĆ Cvijana MILORAD, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Pelagićevo. IVIĆ Nike JURE, 1921, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. IVIĆ Nike MARJAN, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAHIĆ Alage MEHO, 1922, Jelovče Selo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.
24

369

JAŠAREVIĆ Ahmeta ABDULAH, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944. JAŠAREVIĆ Ahmeta AGO, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Ahmeta HASIB »Hasko«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Mehe HAZIM, 1924, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. JAŠAREVIĆ Mehmeda IBRAHIM, »Brajče«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Ibre JUSUF, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Mehmeda ALJO, 1922, Gradčac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Alage SAKIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od aprila 1944, borac. JELEČEVIĆ Nike PERO, 1915, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Pere MILOŠ, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila RAJKO, 1919, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Mihajla RISTO, 1921, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila ŽIVKO, 1913, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od februara 1945, borac. JEŠIĆ Sime ILIJA, 1932, Srnice, Srbin, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, u m r o 1975. JOSIPOVIĆ Marijana IVO, 1923, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JOVANOVIĆ Janka BOGOLJUB, 1907. Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1944, borac, poginuo maja 1944, Pelagičevo. JOVANOVIĆ Pere MILENA, »Buca«, 1928, Gradačac, Srpkinja, domaćica, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JOVANOVIĆ Janka PERO, 1924, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. JOVANOVIĆ Janka VASO, 1920, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. u NOB od 1944, Pelau NOB od 1944, Pela-

JOVIČEVIĆ Damjana SAVO, 1907, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, član KPjf, borac. JUKAN Hasana HASAN, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. JURIĆ Marka JURO, 1922, Orlovo Polje, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac.

370

KADIĆ Nedžiba HUSEIN, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od januara 1945, borac. KADIĆ Mehmeda IBRAHIM, 1920, Sibovac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KADIĆ Ahmeta MUHAREM, 1924, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od decembra 1944, borac. KADIĆ Osmana OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča. KALINOVIĆ Cvijetka NEDELJKO, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Kasima HADŽIB, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Rame ŠAHMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. KARIĆ Hasana OSMAN, 1921, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIĆ Ahmeta ZAIM, 1927, Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIŠIK Šabana AMIR, 1929, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KARIŠIK Šabana HAMID, 1927, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEŠAN Šeće MUJO, 1922, Cajniče, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEVRIĆ Hašima ALIJA, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Špionica. KLOPIĆ Paše RAGIB, 1916, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KLOPIĆ Ahme SAMID, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KNEŽEVIĆ Tode PERO, 1921, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KNEŽEVIĆ Đorđa TODOR, 1915, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac, poginuo marta 1945. KNEŽEVIĆ Lazara ŽIVKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KOLAREVIĆ Ahmeta AVDO, 1926, Vida, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. KOPIĆ Ive JURO, 1928, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KOVAČ žife SULJO, 1915, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KOSANIĆ Milana NEDO, 1925, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča.

371

KRDŽIĆ Bećira MEHO, 1921, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Prud. KRDŽIĆ Agana SULJO, 1925, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KRDŽIĆ Saliha RAMO, 1926, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Odžak. KUJRAKOVIĆ Fejze OSMAN, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUJRAKOVIĆ Muje REDŽO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUKULJEVIĆ Huseina ALMAZ, 1897, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Muje IDRIZ, »Husein«, 1927, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Alije RAIF, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Latifa DŽEMAL, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1943, Odžak. KURBAŠIĆ Muje ALIJA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Ahmeta BEĆIR, 1926, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Halila HASAN, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odreduod oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Hasana MUSTAFA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAKIĆ Milivoja BLAGOJE, 1924, Srbin, zemljoradnik, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo januara 1945, Zvornik. LAKIĆ Milivoja JOVO, 1926, Srnice, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAZIĆ Obrada IGNJO, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo marta 1945, Jelik. LAZIĆ Vase ILIJA, 1922, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, mitraljezac. LAZIĆ Marka JOVO, 1922, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Đure NIKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Obrada VOJO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od januara 1944, zamjenik komandanta odreda, član KPJ. LIPOVAĆ Osmana HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac. LOJIĆ Rame EDHEM, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac.

372

LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Hadžiba MUSTAFA, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LUČIĆ Bone STJEPAN, 1922, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo avgusta 1944, Krepšić. LUKIĆ Pane PETAR, 1912, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo decembra 1943, Kožuhe. LUKIĆ Nike VASO, 1920, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LUŠNIČKIĆ Džefra ZAHID, 1924, Vućkovci, Musliman, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. LJUBIĆ Jure MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo jula 1944, Teslić. UUBOJEVIĆ Cvjetka DANILO, 1923, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, pomoćnik komesara čete, član KPJ. MAHMUTOVIĆ Muniba RAMO, 1922, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAHMUTOVIĆ Muharema MUSTAFA, 1927, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima BEGAN, 1918, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima HALIL, 1916, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandanta bataljona, član KPJ, poginuo maja 1945, godine. MARJANOVIĆ Marka ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MARJANOVIĆ Koste CVJETKO, 1910, Krečane, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJRANOVIĆ Jove SIMO, 1911, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAŠIĆ Mehmeda ADEM, 1927, Vida, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Kulaši. MAŠIĆ Osmana SAFET, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac. MAŠIĆ Osmana SAKIB, 1927, Vida, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Sekovići. MATANOVIĆ Nike ILIJA, 1922, Turić, Hrvat, student, u odredu od oktobra 1943, komesar bataljona, član KPJ. MATANOVIĆ Nike MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945. MATANOVIĆ Ive ΤΟΜΟ, 1924, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha FEHIM, 1910, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo, 1944, Bosanski Samac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha MEHMEDALIJA, 1912, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona.

373

MEHMEDIČEVIĆ Smaila IBRAHIM. borac. u odredu od aprila 1945. borac. borac. Gradačac. 1923. Gradačac. Hrvat. 1916. Donji Skugrić. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. u odredu od aprila 1945. Tramošnjica. u odredu od aprila 1945. Vučkovci. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. 1924. desetar. Donji Skugrić. MEJREMIĆ Emina SADIK. Mionica. Gradačac. Musliman. borac. u NOB od septembra 1943. 1924. MIJIĆ Stjepana ANTO. Musliman. MIKIĆ Boška JOVO. Rahić. MILAKOVIĆ Cvijetina MILO. 1922. u odredu od proljeća 1944. zemljoradnik. poginuo 1944. Musliman. zemljoradnik. MIĆIĆ Mije MIJO. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik.MEHMEDČEHAJIĆ Muje ŠALIM. 1927. MEJREMIĆ Muharema FADIL. Hrvatica. radnik. borac. MIĆIĆ Mirka ĐORĐE. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Tramošnjica. MIJIĆ Pere MARKO. 1926. Srbin. u odredu od aprila 1945. MEHINOVIĆ Hasana HUSEIN. Gradačac. zemljoradnik. 1920. MIĆIĆ Mije MATO. Tramošnjica. MEHIĆ Džemala ADEM. Donji Skugrić. Vida. borac. u NOB od septembra 1943. Tramošnjica. Musliman. 1917. Vida. u odredu od februara 1945. MIĆIĆ Todora TODOR. u odredu od decembra 1943. borac. zemljoradnik. radnik. zemljoradnik. borac. Srbin. borac. 1926. 1919. MESANOVIĆ Ahme RAGIB. Mušići kod Gradačca. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. u odredu od februara 1945. radnik. borac. 1927. borac. poginuo novembra 1944. Mionica. MEŠIĆ Ibre UZEIR. Srbin. desetar. Hrvat. u NOB od septembra 1943. MEHIĆ Hasana SALIH. 1923. Musliman. Musliman. 1921. 1908. 1928. Srbin. borac. 1913. zemljoradnik. borac. u odredu od februara 1945. 374 . borac. MEHIĆ Huseina ADEM. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. 1904. u odredu od aprila 1945. u odredu od novembra 1943. Musliman. Vida. »Tunjo«. 1925. zemljoradnik. MIKULIĆ Ive MANDA. domaćica. MESANOVIĆ Ahmeta SAFET. Gradačac. MESANOVIĆ Muje JUSUF. Gradačac. Srbin. Musliman. zemljoradnik. Musliman. MEJREMIĆ Nurije NUSRET. 1923. borac. 1923. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. Musliman. MEHIĆ Hasana HUSEIN. Gradačac. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. 1926. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Musliman. Srnice. 1925. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. Musliman. Hrvat.

zemljoradnik. borac. Srbin. borac. zemljoradnik. Donji Skugrić. Srnice. Musliman. u odredu od novembra 1943. Srbin. u NOB od septembra 1943. 1923. 1925. Mionica. Donji Skugrić. zemljoradnik. Srnice. MIŠIĆ Miće JOVAN. u odredu od aprila 1945. desetar. umrla 1968. zemljoradnik. borac. Donji Skugrić. član SKOJ-a. Pelagićevo. 1925. radnik. borac. Srbin. borac. Srnice. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1916. MIŠIĆ Jove MILOŠ. Musliman. Srnice. MORANJAK Muje HASAN. 1922. u odredu od oktobra 1943. borac. MILIČEVIĆ Mihajla MIHAJLO. 1915. Srbin. MITROVIĆ Jove SIMO. Pelagićevo. desetar. u NOB od avgusta 1943. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Srbin. Srnice. zemljoradnik. MUJEŠIĆ Sadika HAŠIM. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. komesar bataljona. borac. 1924. 1913. Srbin. 1919. MORANJAK Muje HUSEIN. Musliman. Srpkinja. MITROVIĆ Steve MITAR. Srbin. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Donji Skugrić. 1923. borac. Gradačac. borac. u odredu od oktobra 1943. radnik. Pelagićevo. u odredu od marta 1945. domaćica. MILIČEVIĆ Rade RADOVAN. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Srpkinja. u odredu od oktobra 1943. u NOB od juna 1943. Gradačac. u odredu od novembra 1943. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. MITROVIĆ Miće BOSA. 1924. Zelinja. borac. 1923. zemljoradnik. član KPJ. MUJČINOVIĆ Hase MUJO.MILANKOVIĆ Gruje BOŽO. borac. zemljoradnik. 1925. u odredu od oktobra 1943. MUJIĆ Redžepa EŠREF. u odredu od decembra 1944. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1943. u odredu od septembra 1944. 1921. umro 1953. u odredu od aprila 1945. Donji Skugrić. u NOB od avgusta 1943. MILUTINOVIĆ Stanka NIKO. zemljoradnik. MLINAREVIĆ Jove MILAN. u NOB od avgusta 1943. MUJIĆ Mustafe IBRAHIM. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. 1925. Srbin. poginuo januara 1944. domaćica. MITROVIĆ Đokana JOVAN. 1922. borac. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. MILIČEVIĆ Dragića RAJKO. 375 . Srbin. Gradačac. 1928. 1923. 1909. 1922. u odredu od aprila 1945. Musliman. borac. borac. Samarevac. Šiprage. MILIČEVIĆ Steve SAVKA. Donji Skugrić. Gradačac. Srbin. 1920. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. zemljoradnik. borac. borac. u NOB od septembra 1943. MITROVIĆ Miće NEDO. MUJANOVIĆ Redže BAJRO. u odredu od oktobra 1943. borac. 1913. Musliman. zemljoradnik. MILIČEVIĆ Lazara ČVIJETIN. poginuo juna 1944. Rajska.

Gradačac. MUJKANOVIĆ Ahmeta DŽEMAL. borac. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1921. 1922. borac. borac. borac. MULAHALILOVIĆ Huse REŠAD »RESKO«. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. NOVAKOVIĆ Novaka JOVO. zemljoradnik. radnik. borac. radnik. 1926. Srbin. borac. član KPJ. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Musliman. borac. u odredu od februara 1945. NAKIČEVIĆ Mehe BAJRO. Mionica. 1919. borac. Musliman. MUJKANOVIĆ Hasana OSMAN. Musliman. poginuo decembra 1943. komandir čete. u odredu od oktobra 1943. Hrvat. NADAREVIĆ Marka IVO. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Mionica. MULAVDIĆ Avde Fadil. borac. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. NOVAKOVIĆ Mihajla PERO. u NOB od septembra 1943. Musliman. 1914. Tolisa. Musliman. zemljoradnik. 1925. Musliman. 1916. MUJKNANOVIĆ Osmana SMAIL. Srnice. borac. Donji Skugrić. MUJDANOVIĆ Muje SABIT. u odredu od aprila 1945. NOVAKOVIĆ Simeuna BOŠKO. u odredu od februara 1945. Vučkovci. zemljoradnik. NIKIĆ Boška JELISIJE. Srbin. borac. Pelagićevo. Mionica. NIKIĆ Boška JOVO. 1916. Musliman. 1928. Donji Skugrić. 1911. Mionica. zemljoradnik. Gradačac. Musliman. zemljoradnik. u odredu od januara 1944.MUJIĆ Alije MUJO. 1924. 1922. radnik. Musliman. 1928. u NOB od novembra 1943. Gradačac. 376 . 1924. Zelinja. poginuo marta 1946. MUMINOVIĆ Hasana ĆAMIL. Tolisa. 1924. Mionica. Srbin. Tramošnjica. zemljoradnik. Srbin. Musliman. borac. NEZIĆ Nazija BEGO. MULAVDIĆ Osmana GALIB. zemljoradnik. Musliman. 1924. borac. 1927. u odredu od aprila 1945. 1926. borac član KPJ. zemljoradnik. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. MURATOVIĆ Smaje OSMAN. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. Srbin. Gradačac. u odredu od januara 1944. 1921. MULALIĆ Huseina MERSED. borac. borac. u NOB od septembra 1943. 1914. u odredu od oktobra 1943. u odredu od novembra 1944. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. MURATOVIĆ Halila MEHMED. u NOB od avgusta 1943. Vučkovci. zemljoradnik. borac. Musliman. Musliman. u NOB od avgusta 1943. borac. 1919. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. Musliman. MUJKANOVIĆ Muharema MUSTAFA. Goražde. Jelovče Selo. radnik. u odredu od aprila 1945. borac. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. 1926. borac. MULAHALILOVIĆ Sulje IDRIZ. u odredu od oktobra 1943. 1925. MUJKANOVIĆ Hasana RAIF. u odredu od oktobra 1943.

NOVALIĆ Muharema HUSEIN. 377 . 1926. u odredu od decembra 1943. 1920. Srbin. zemljoradnik. Lukavac. Dubrave. OMEROVIĆ Emina EMIN. Srbin. Donje Krečane. Srbin. 1911. zemljoradnik. poginuo avgusta 1944. u odredu od aprila 1945. 1925. 1927. Srnice. poginuo aptila 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. PEJKIĆ Pavla PERO. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. PEBIĆ Tome JOVAN. đak. Gradačac. Mionice. OMEROVIĆ Kasima RAMIZ. Mionica. Lukavac. zemljoradnik. 1926. borac. Musliman. zemljoradnik. Musliman. član SKOJ-a. u NOB od septembra 1943. Rajska. 1926. OMIĆ Emine FAJKO. u odredu od oktobra 1943. borac. Pelagićevo. Ledenice. 1926. u odredu od januara 1944. borac. 1924. član SKOJ-a. Musliman. zemljoradnik. 1926. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1926. PEŠALIĆ Osme OSMAN. u odredu od decembra 1943. poginuo oktobra 1944. Pelagićevo. Gradačac. u odredu od februara 1945. zemljoradnik. Brčko. Musliman. Musliman. Musliman. Gradačac. 1921. 1925. PEJKIĆ Jove JOCO. borac. OMIĆ Redže ZAIM. Gradačac.NOVALIĆ Hasana ALMAZ. član SKOJ-a. u odredu od aprila 1945. borac. član KPJ. borac. OSMANLIĆ Hasana SMAJO. Musliman. zemljoradnik. borac. Mionica. borac. borac. borac. OMERĆIĆ Hase MEHO. borac. Musliman. OMERĆIĆ Mehe MURAT. Gračanica. Musliman. zemljoradnik. Musliman. u odredu od marta 1945. u NOB od septembra 1943. borac. u NOB od septembra 1943. Donja Zelinja. borac. Srbin. borac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. član SKOJ-a. u NOB od avgusta 1943. borac. 1920. 1926. u odredu od oktobra 1943. 1927. Pelagićevo. PEŠALIĆ Nesiba IBRAHIM. u odredu od decembra 1944. Monica. borac. u NOB od septembra 1943. Musliman. Ledenice. Brčko. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. sekretar SKOJ-a u četi. 1925. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. desetar. u odredu od oktobra 1943. PEJKIĆ Jove RANKO. zemljoradnik. 1923. OMERĆIĆ Ibre MEHMED. u odredu od aprila 1945. NOVALIĆ Sulejmana ISMET. u odredu od oktobra 1943. 1925. poginuo februara 1944. OMERAGIĆ Ahmeta HAS1B. zemljoradnik. Musliman. 1919. zemljoradnik. Musliman. Mionica. Gradačac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. PAVLOVIĆ Paje ĐURO. 1933. 1918. đak. Srbin. poginuo maja 1944. borac. u NOB od septembra 1943. u NOB od juna 1943. u odredu od oktobra 1943. Srbin. borac. u NOB od juna 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. borac. OKANOVIĆ Mehmeda LATIF. 1910. zemljoradnik. borac. PAVLOVIĆ Toše VOJKO. OMEROVIĆ Arifa RESKO. komandant bataljona. NOVALIĆ Hamida ŠEFIK. Pelagićevo. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Gradačac.

član SKOJ-a. PERIĆ Milana PAVLE. Pelagićevo. RADIĆ Koste ANĐELKO. Donji Skugrić. Srbin. 1916. 1910. Srbin. u odredu od oktobra 1943. RELIĆ Vasilija MILKA. komesar bataljona. SAHAĆIĆ Zaima GALIB. Srpkinja. u NOB od avgusta 1943. PELAGIĆ Đoke SAVO. poginuo jula 1944. RVI. borac. borac. . Srbin. borac. zemljoradnik. PERIĆ Mitra NIKO. Gradačac. Mionica. RISTIĆ Blagoja MILAN. član KPJ. zemljoradnik. 1929. Gradačac. 1921. borac RVI. 1927. Srbin. u odredu od otobra 1943. 1927. Mionica. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Mionica. Gornje Selište. u odredu od decembra 1943. u odredu od oktobra 1943. Srbin. zemljoradnik. Srnice. PERIĆ Dušana MLADEN. Musliman. Srpkinja. Tolisa. PERIĆ Borislava MILO RAD. Pelagićevo. Pelagićevo. 1920. zemljoradnik. borac. 1926. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. 1927. borac.PEKARIĆ Muharema MUJO. 1927. borac. 1928. RAMIĆ Avde MEHMED. Srbin. 1925. zemljoradnik. Srbin. u od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. SARAJLIĆ Ismeta NAZIF. zemljoradnik. Srbin. 1922. u odredu od aprila 1945. Tešanj. 1920. zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1944. borac. đak. borac. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. borac. domaćica. Musliman. 1927. Srbin. 1922. 1921. Gradačac. PETKOVIĆ Dragutina BORO. borac. Gornja Zelinja. borac. Musliman. 1920. Musliman. kurir. borac. Pelagićevo. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Tešanj. u NOB od septembra 1943. u NOB od jula 1944. PELEŠEVIĆ Mahmuta ALIJA. u odredu od aprila 1945. đak. 1927. POBRIĆ Mehe ADEM. borac. u odredu od aprila 1944. poginula jula 1944. Musliman. Gornje Selište. odredu odredu februaodredu PETKOVIĆ Andrije UUBOMIR. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Srnice. u odredu od ra 1945. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. u od aprila 1943. borac. referent saniteta. RABIĆ Huseina MUSTAFA. borac. Musliman. 1926. Srbin. 1924. u odredu od novembra 1944. đak. 1927. Srbin. Tolisa. Donji Skugrić. u NOB od avgusta 1943. Muslimanka. zemljoradnik. Srbin. Musliman. u odredu od oktobra 1944. u odredu od aprila 1945. u od decembra 1944. RADULOVIĆ Steve PETAR. REJZOVIĆ Džemala SANIJA. u odredu od aprila 1945. Srbin. RISTIĆ Mihajla ANĐELKO. Tolisa. zemljoradnik. borac. SAILOVIĆ Save STOJAN. zemljoradnik. đak. zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1945. radnik. RELIĆ Vasilija DARA. Tolisa. PETROVIĆ-MIĆIĆ Jovana VASILIJE. borac.

u odredu od januara 1945. zemljoradnik. Teslić. 1925. Gradačac. poginula 1946. Muslimanka. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. Mionica. zemljoradnik. domaćica. SEJDIĆ Redžepa MUJO. 1924. SELIMOVIĆ Avde AHMO. SEJDIĆ Muje SELIM. Mionica. Musliman. borac. 1925. poginuo jula 1944. u odredu od oktobra 1943. borac. član KPJ. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u NOB od 1943. Mionica. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. 379 . Musliman. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. 1920. Srpkinja. SELIMOVIĆ Muje FATA. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. Mionica. 1927. SENDIĆ Mehmeda RASIM. borac. Jelovče Selo. Srbin. zemljoradnik. borac. 1924. borac. 1920. SEJDIĆ Osmana OMER. Musliman. zemljoradnik. poginuo decembra 1943. Porebrice. Srbin. Jelovče Selo. Srbin. u odredu od januara 1945. 1919. zemljoradnik. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Đorđa ŽARKO. poginuo oktobra 1944. Srbin. u odredu od oktobra 1943. kurir. u NOB od avgusta 1943. 1917. Gradačac. u odredu od decembra 1943. SELIMOVIĆ Bećira MUSTAFA. borac. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik. RVI. zemljoradnik. borac. SAVIĆ Mihajla STOJAN. SENDIĆ Smaila EDHEM. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 1906. Mionica. 1927. borac. Tolisa. 1927. borac. Srbin. SEJDIĆ Osmana MEHMED. SAVIĆ Maksima DANKO. u odredu od 1944. Tolisa. u NOB od oktobra 1943. borac. Srbin. SELIMOVIĆ Huse ŠEĆO. Srbin. Musliman. SENDIĆ Smaila DŽEVDET. radnik. Vučkovci. 1928. u odredu od septembra 1944. Srnice. zemljoradnik. umro 1966. zemljoradnik. Porebrice. 1918. borac. 1923. Gradačac. borac. borac. Musliman. u odredu od marta 1945. SAVIĆ Save ĐORĐE. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1923. član KPJ. Musliman. »Meho«. 1923. intendant bataljona. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. borac. Tolisa. borac. Musliman. Musliman. 1922. SELIMOVIĆ Muje MEHO. u odredu od marta 1943. 1921. Mionica. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Jelovče Selo.SAVIĆ Mihajla ANDRIJA. u NOB od jula 1943. u odredu od aprila 1945. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. 1919. borac. Musliman. SENDIĆ Kasima MEHMED. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. borac. u odredu od aprila 1945. 1927. SIMEUNOVIĆ Maksima CVIJETIN. Porebrice. Mionica. Samarevac. SEJDIĆ Ibrahima HUSEIN. 1927. SAVIĆ Maksima DRAGO. SELIMOVIĆ Ahmeta MUSTAFA. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. 1922. borac. borac. u odredu od oktobra 1943.

borac. u odredu od aprila 1945. 1919. 1917. Gradačac. radnik. borac. Srbin. borac. đak. u odredu od aprila 1945. Musliman. Srbin. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. . borac. u NOB od septembra 1944. 1923. Gradačac. 1913. u odredu od oktobra 1943. Tolisa. vodnik voda. u NOB od oktobra 1943. zemljoradnik. umro 1970. Musliman. komandir čete. radnik u NOB od septembra 1943. 1922. Hrvat. 1925. 1911.umro 1962. desetar. Kulaši. zemljoradnik. Gradačac. borac. kurir. ekonom čete. Musliman. SIVIĆ Avde ZAHID. SKENDEROVIĆ Muje IBRO. Musliman. radnik. vodnik voda. 1929. Gradačac. borac. zemljoradnik. SMAJLOVIĆ Ibre RAMIZ. u NOB od avgusta 1943. SIVIĆ Dede OSMAN. SMAJIĆ Mustafe ĆAMIL. 1924. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. radnik. Čemerno kod Gacka. Musliman. Skugrić. poginuo septembra 1944. SMAJLOVIĆ Selima ŠAHMAN. SLOBOĐANAC ALEKSANDAR. Gradačac. borac. Musliman. radnik. 1922. u NOB od avgusta 1943. Zelinja. Musliman. Musliman. SIMIĆ Vasilije JOVO. 1893. borac. Musliman. zemljoradnik. Pelagićevo. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. SOFIĆ Koste SMAILO. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. SMAJIĆ Smaje AHMED. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. poginuo maja 1944. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin. u NOB od avgusta 1943. borac. SIMIĆ Todora MILAN. 1926. radnik. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Zelinja.SIMIĆ Koste KOŠTA. u NOB od avgusta 1943. 1925. Gradačac. umro 1960. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. SPAHIĆ Halila OMER. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u odredu od oktobra 1944. u odredu od oktobra 1943. borac. Županja. zemljoradnik. 1922. član SKOJ-a. SOKOLJAK Mehmeda MEHO. Pelagićevo. u odredu od marta 1945. Musliman. 1907. 1925. radnik. Musliman. borac. borac. radnik. SINANOVIĆ Mehe SULEJMAN. zemljoradnik. 1925. Musliman. borac. član SKOJ-a. borac. Gradačac. SKENDEROVIĆ Nurije HUSNIJA. zemljoradnik. Srbin. Srnice. SKENDEROVIĆ Nurije HUSREF. Musliman. SKENDEROVIĆ Muje HUSEIN. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. SIMIĆ Vasilije NENAD. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. SMAJIĆ Adila OSMAN. SINANOVIĆ Nurije FAJKO. 1927. umro 1954. u odredu od oktobra 1943. 1926. u odredu od novembra 1943. član KPJ. član SKOJ-a. SKENDEROVIĆ Ibrahima SMAJO. Muslimau. u NOB od avgusta 1943. borac. borac. zamjenik komandira čete. Musliman. 1912. Mionica. 380 . godine. Musliman. radnik. u NOB od avgusta 1943. Mionica. 1923. u odredu od oktobra 1943. 1921. SIVIĆ Jasima HASAN. Gradačac. Gradačac. 1926. poginuo juna 1944.

1925. Snagovo. 1919. zemljoradnik. borac. Srbin. službenik. Zelinja. u NOB od septembra 1943. Ledenice. komandir čete. 1925. Zelinja. Virovitica. borac. zemljoradnik. 1926. Zvornik. zemljoradnik. 1927. Samarevac. 1922. član KPJ. borac. 1916. u odredu od oktobra 1943. u NOB od aprila 1941. Musliman. SUŠIĆ Hadžiba HASIB. Srpkinja. u m r o 1973. zemljoradnik. član KPJ. Musliman. Gradačac. borac. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. ŠAKIĆ Ibrahima DŽEMIL. Musliman. Musliman. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. poginuo 1945. Srnice. u odredu od oktobra 1943. đak. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. poginuo 1945.SRNA Adema MINA. Srbin. borac. zemljoradnik. 1931. u odredu od decembra 1944. STEVIĆ Save SAVO. borac. u NOB od juna 1943. u odredu od aprila 1945. Musliman. Srnice. 1906. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Gradačac. borac. radnik. borac. domaćica. SUBAŠIĆ Ibrahima NUMAN. Musliman. zemljoradnik. Srbin. domaćica. STJEPANOVIĆ Ilije RADOVAN. Vučkovci. Gradačac. Vučkovci. Musliman. Pelagićevo. u odredu od decembra 1944. zemljoradnik. 1919. Pelagićevo. u NOB od avgusta 1943. 1926. borac. 1910. Ledenice. borac. zemljoradnik. borac. u odredu od februara 1945. ŠAKIĆ Ibrahima MUHIDIN. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Srbin. zemljoradnik. komandir čete. u odredu od februara 1944. 1925. STEVIĆ Ilije SAVO. u odredu od oktobra 1943. Tolisa. 1910. STAKIĆ Štake MILAN. u NOB od juna 1943. Pelagićevo. Srbin. STEVIĆ Duke ANICA. u odredu od aprila 1945. Tolisa. Pelagićevo. poginuo februara 1945. Stopići. Crkvina. poginuo februara 1945. član KPJ. Muslimanka. borac. 1923. borac. Tolisa. zemljoradnik. zemljoradnik. Graćanica. SULJIĆ Muje BEGO. 1922. u odredu od oktobra 1944. Srbin. u odredu od aprila 1945. borac. Musliman. 1922. zemljoradnik. u odredu od 1944. STJEPANOVIĆ Đorđa GOSTO. ŠARKANOVIĆ Sime MILOŠ. SUBIĆ Tome ΤΟΜΟ. STOJČEVIĆ Ljube DUŠAN. borac. u odredu od oktobra 1943. RVI. u odredu od oktobra 1943. 1916. Vida. Srbin. Srbin. u NOB od septembra 1943. 1924. u NOB od 1943. STEVANIĆ RADO. poginula septembra 1944. STANIĆ Ostoje TRIVO. u odredu od januara 1945. Ćajniče. Pelagićevo. borac. zemljoradnik. 1926. borac. SUBAŠIĆ Nurije SAMID. umro 1951. Srbin. Tolisa. član KPJ. 1924. u odredu od aprila 1945. 1925. u odredu od aprila 1945. borac. u Odredu od oktobra 1943. 1920. SUŠIĆ Huseina OSMAN. komesar ćete. STANKO VIC Pere ĐORĐE. Osijek. STOJANOVIC Mladena BOGDAN. ŠAHDANOVIĆ Mehmeda HADŽIB. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. 381 . radnik. umrla 1945. Srbin.

Zelinja. 1912. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. TALETOVIĆ Hasana MUHAREM. poginuo maja 1945. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. Musliman. Musliman. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Musliman. Srbin. 1925. u odredu od septembra 1944. Skugrić. borac. Srbin. poginuo februara 1944. borac. Musliman. poginuo februara 1945. VEHABOVIĆ Muhibije MEHMED. zemljoradnik. TEŠIĆ Gavre BOŽO. borac. 382 . borac. brico. TALETOVIĆ Rame IBRAHIM. u odredu od oktobra 1943. umro 1945. TASLIDŽIĆ. Tolisa. TOKIĆ Muje ABID. zemljoradnik. u odredu od oktorbra 1943. borac. borac. u odredu od aprila 1945. Musliman. zemljoradnik. Srbin.ŠARKANOVIĆ Sime PERO. u odredu od aprila 1944. Kerep. TERZIĆ Mustafa DŽEMAL. u odredu od novembra 1943. 1927. zemljoradnik. Musliman. komesar odreda. Gradačac. TALETOVIĆ Huseina OMER. borac. Džemala EKREM. đak. Srbin. 1923. 1915. Zelinja. 1920. u odredu od oktobra 1943. Gračanica. poginuo avgusta 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. 1925. 1925. Gradačac. zemljoradnik. na Majevici. Srnice. u odredu od aprila 1945. 1926. u odredu od septembra 1943. Musliman. u NOB od avgusta 1943. TASLIDŽIĆ Džemala EŠREF. TUFEKČIĆ Sejfe MEHMEDALIJA. komandir čete. 1926. u NOB od jula 1941. radnik. Musliman. komesar čete. zemljoradnik. zemljoradnik. član KPJ. TEŠANOVIĆ Alekse BLAŽAN. Gradačac. 1925. Gradačac. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. VUKOVIĆ Rašida MUSTAFA. Musliman. Musliman. Zelinja. RVI. borac. Vida. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Skugrić. zemljoradnik. zemljoradnik. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. 1920. u NOB od avgusta 1943. 1916. član KPJ. Musliman. Srbin. 1925. borac. borac. Jelovče Selo. Mionica. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. . u NOB od avgusta 1943. radnik. komesar bataljona. ŠEHIĆ Osmana BAJRO. u odredu od februara 1943. 1921. u NOB od avgusta 1943. TALETOVIĆ Huse OSMAN. borac. borac. 1926. 1925. Zelinja. Srbin. u NOB od juna 1943. 1926. Zvornik. ŠIBONJIĆ Alije ŠEFIK. zemljoradnik. ŠEĆIĆ Mehmeda MEHMEDALIJA. u odredu od marta 1945. radnik. VIDAKOVIĆ Nike PETKO. u NOB od avgusta 1943. u odredu od novembra 1943. 1915. TOMIĆ Pere PETAR. Odžak. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. Zelinja. TERZIĆ Hasana SUUO. 1925. borac. ŠARKANOVIĆ Cvijetina VASO. borac. član KPJ. Musliman. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. umro 1976. 1922.

ZARIĆ Cvijetina ĐORĐE, 1926, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac, u m r o 1956. ZARIĆ Zarije PERO, 1910, Palegićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. ZUKIĆ Hašima HAMID, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. ZUKIĆ Muje HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo oktobra 1944, na Romaniji. ZUKIĆ Nedžiba MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ZUKIĆ Hašima RAMO, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Rahic. ZULEJHIĆ Emina HASAN, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo marta 1945, Rukvik. ŽIVKOVIĆ Živka ĐOKO, 1919, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, poginuo aprila 1945. ŽIVKOVIĆ Živka KOŠTA, 1910, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Živka SAVO, 1917, Pelagićevo, Srbin, trgovac, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar odreda, član KPJ, umro 1977. ŽIVKOVIĆ Živka STEVO, 1914, Pelagićevo, Srbin, radnik, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar čete, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Steve NEDELJKO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo u jesen 1943. godine.
Borci odreda sa područja opštine Odžak

AHMETOVIĆ Muje RAMIZ, 1920, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. BOROJEVIĆ Koste ALEKSA, 1917, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. ČAJIĆ Mehe HASAN, 1910, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. ČAUŠEVIĆ Mehe NEDŽIB, 1922, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 20. 9. 1943, borac. JURIŠIĆ Marka TADIJA, 1915, Novi Grad, Hrvat, radnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac, poginuo jula 1944, Derventa. KUREŠEVIĆ Milana BOSILJKA, 1922, Novi Grad, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, Kožuhe. LEŠIĆ Bože PETRA, 1926, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od novembra 1943, borac, poginula 1944. MAGLAJČEVIĆ Asima SAJDA, 1926, Odžak, Muslimanka, domaćica, u odredu od septembra 1943, borac.

383

MALIĆ Ahmeta MUJO, 1924, Odžak, Musliman, radnik, u odredu od septembra 1944, borac. MARTINOVIĆ Ilije IVAN, 1923, Srnava, Hrvat, radnik, u odredu od 2. 10. 1943, komandir čete, član SKOJ-a, poginuo aprila 1944, kod Rešetnice, Goražde. MINIĆ Marka SRETO, 1920, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac. MILETIĆ Avrama ĐURAĐ, 1918, Donji Svilaj, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od 1. 10. 1943, komandir čete, poginuo juna 1944, Derventa. NARIĆ Steve MILORAD, 1926, Podnovlje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1. 10. 1943, desetar, RVI. PAVIĆ Marka STEVO, 1925, Novi Grad, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 2. 10. 1943, borac. PURIĆ Marka DRAGO, 1924, Vrbovački Lipik, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1944. PURIĆ Marka DRAGICA, 1923, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, u Kožuhama. SALKANOVIĆ Ferida MEHMEDALIJA, 1927, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. TIRIĆ Mehe RAMIZ, 1928, Modriča, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac.
Borci odreda sa područja opštine Orašje

ADAMOVIĆ Jova BOŠKO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BABIĆ-ORKIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23, 4. 1945, borac. BABIĆ Lazara PERO, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 14. 5. 1945, borac. BAOTIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. BENKOVIĆ Peje MARKO, 1919, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. BLAGOJEVIĆ Milana SIMO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 7. 6. 1943, u odredu od 20, 9. 1943. BLAGOJEVIĆ Pere VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana MIJO, 1907, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana TUNJO, 1909, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. CVETKOVIĆ Maksima BOŠKO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DABIĆ Paje ĐURO, 1926, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac, umro 1953.

384

DABIĆ Grge MARIJAN, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Jose MARIJAN, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Ilije MARKO, 1927, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. DABIĆ Grge MATO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Marka MATO, 1923, Matići, Hrvati, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, umro 1965. DAMJANOVIĆ Marka ĐURO, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DAMJANOVIĆ Marija MARIJAN, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive ĐURO, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 25. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Marija ILIJA, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ilije JOSIP, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Martina TUNJO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DRAGANOVIĆ Mika MATO, 1915, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DŽIJAN Mate IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac, telegrafista. DŽIJAN Đure PEJO, 1926, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DŽIJAN Đure MATO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Filipa ILIJA, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Luke IVO, 1914, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Tunja IVO, 1925, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Maksima BOŠKO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. GAJIĆ Janka BOŽO, 1910, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, umro 1969. GAJIĆ Mitra MARKO, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Mitra SAVO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac.

385

GRGIĆ Ive PAVO, 1925, Vok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 1. 4. 1945, borac. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, trgovački pomoćnik, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 1. 1. 1944, politički delegat voda, član SKOJ-a. IGNJIĆ Steve ĐORĐE, 1919, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. IGNJIĆ Đorđa IGNJO, 1922, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. ILIŠEVIĆ Šime MARIJAN, 1920, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Marka BLAŽ 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Jakova MARIJAN, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. JANKOVIĆ Živana BOŠKO, 1925, D. Zabari, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 6. 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1943. JOVIČIĆ Drage PETAR, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 8. 1943, u odredu od 1945, borac, poginuo 1945. JOVIĆ Jove LAZO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, desetar. JOVIĆIĆ Ilije VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. JOVANOVIĆ Jove ĐOKO, 1925, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. JOZIĆ Mate MIJO, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. JURIĆ Jose ĐURO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. JURIĆ Marijana IVO, 1922, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945. JURIŠIĆ Petra SVJETKO, 1916, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. KABAKLIĆ Sulejmana MUSTAFA, 1924, Orašje, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. KATIĆ Spasoja MILO RAD, 1922, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 20. 7. 1943, u odredu od februara 1944, intendant bataljona, član KPJ. KATIĆ Save VLAJKO, 1923, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, do 3. 1. 1944, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KAMBEROVIĆ Rame SELMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac. KOBAŠ Marijana JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOPIĆ Grge ANA, 1920, Oštra Luka, Hrvatica, domaćica, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KOPIĆ Mate MARIJAN, 1924, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 3. 1945, borac.

386

KOPIĆ Jakova MATO, 1919, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Marka FILIP, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Ante ILIJA, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Đure IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Duke MATO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Mate MARIJAN, 1914, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Martina MATO, 1913, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Mate ĐURO, 1920, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Ilije MARKO, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 5. 1945, borac. KRIŠTIĆ Marijana TUNJO, 1917, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. LAZIĆ Bože CVIJETIN, 1920, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. LUKIĆ Mika PETAR, 1926, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 3. 4. 1945, borac. LUKIĆ Jove SPASOJE, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. MAMIĆ Luke IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MAMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije IVO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blaža JOSIP, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945. borac. MARKOVIĆ Tome JOVAN, 1922, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blagoje JOVO, 1916, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac., MARKOVIĆ Jove MIĆO, 1913, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Luke PAVO, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije PEJO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Alekse SAVO, 1910, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

387

MARKOVIĆ Jove TODOR, 1918, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana BOGDAN, 1917, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana SIMO, 1923, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Luke MARTIN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Marijana MARTIN, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MASKALJEVIĆ Mate PAVO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. MATKIĆ Jose IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. MIKIĆ Tunje MARIJAN, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIKIĆ Peje MIKA, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIHAJLOVIĆ Bože CVIJETIN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIVOJEVIĆ Jove SAVO, 1922, D. Zabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIĆ Ilije BORO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, član SKOJ-a. MILIĆ Tome MILOVAN, 1924, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. MIJATOVIĆ Marka ILIJA, 1921, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 26. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIRKOVIĆ Blagoja SAVO, 1925, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od ljeta 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, poginuo novembra 1943. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE, 1925, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 10. 1944, u odredu od aprila 1945, borac, RVI. MIROSAVLJEVIĆ Cvjetka CVIJETIN, 1914, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIROSAVLJEVIĆ Jove RANKO, 1926, Č. Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana IVO, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKO VIĆ Tunje IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive LUKO, 1913, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Jose MARKO, 1924, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac.

388

MIŠKOVIĆ Marijana MARKO, 1926, Matici, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Franje PAVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive PAVO, 1914, Koštrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana PEJO, 1922, Janjić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MITROVIĆ Ovijana CVIJETIN, 1914, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠIĆ Jove CVIJETIN, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. NEDIĆ Đure MARKO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NEDIĆ Marijana PETAR, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NOVAKOVIĆ Maksima STJEPAN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Nika CVIJETIN, 1909, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Bogdana ILIJA, 1926, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Mika TEODOR, 1913, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORKIĆ Peja IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive IVO, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka IVO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate IVO, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. OROŠLIĆ, Tunje, Joso, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Jose LUKA, 1913, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka MARIJAN, 1914, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive MARKO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac.

389

ORŠOLIĆ Mate MARKO, 1919, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ilije MATO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate TUNJO, 1915, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. PANIĆ Marka MILOŠ, 1912, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu 14. 4. 1945, borac.

15. 20. 20. od

PEJIČIĆ Ive TUNJO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 8. 8. 1944, borac. PEJIĆ Marijana PEJO, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PEJIĆ Blaža MATO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PERIĆ Pere ĐURO, 1911, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 3. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze LUKA, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze PERO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. PETROVIĆ Sava DRAGO, 1925, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 2. 1945, borac. RISTIĆ Mitra NIKOLA, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. SEJDIĆ Bege SADIKA, 1924, Modriča, Muslimanka, radnica, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, četna bolničarka. SIMIĆ Marka BOŽO. 1927, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. SIMIĆ Marka NIKOLA, 1914, Lončari, Srbin, učitelj, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od 20. 9. 1943, komandant odreda, član KPJ od 1940, umro 1979. SOFRENOVIĆ Marka SAVO, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. STEVANOVIĆ Jove STOJAN, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 30. 7. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac. STEVANOVIĆ Krsta IGNJATIJE, 1921, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milana ANDRIJA, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milovana CVIJETIN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 8. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, RVI. STEVIĆ Nike ILIJA, 1913, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. STEVIĆ Steve IVAN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. STEVIĆ Marka JOVO, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

390

borac. D. TODOROVIĆ Milorada MARKO. Žabar. 1925. u odredu od 7. zemljoradnik. Cović Polje. 1945. 1945. Žabar. 1926. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. 4. 1921. Srbin. zemljoradnik. 4. Žabar. 1945. zemljoradnik. STOJIŠIĆ Marka NIKO. 1922. u odredu od 8. TOMIĆ Miće MIHAJLO. zemljoradnik. u odredu od 18. 1945. 4. Žabar. zemljoradnik. Žabar. 9. 1924. borac. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. TOMIĆ Stjepana PETAR. u odredu od 7. borac. STEVIĆ Milovana ZARISLAV. VIDAKOVIĆ Save DUŠAN. u odredu od 15. borac. borac. Hrvat. 1905. borac. D. D. 1910. borac. Oštra Luka. 1913. borac. Žabar. Srbin. u odredu od 20. zemljoradnik. 1945. Srbin. u NOB od 7. 1945. 1917. 4. 1926. 1928. Žabar. zemljoradnik. borac. u odredu od 5. Oštra Luka. Srbin. STOJIŠIĆ Nikole DUŠAN. Srbin. 4. borac. TOMIĆ Nike ŽIVAN. 4. VARZIĆ Peje IVO. 4. u odredu od 23. u odredu od 16. 1945. 4. u odredu od 14. 1945. D. Tolisa. u odredu od 15. TOMANIĆ Toše KOŠTA. 1945. borac. 1945. SOŠIĆ Marka MARIJAN. u odredu od 22. 1943. u odredu od 2. 1921. Srbin. D. u odredu od 18. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. 1945. 1926. 4. D. 4. 4.STEVIĆ Milovana PETAR. 4. TODOROVIĆ Petra ĐOKO. Oštra Luka. borac. borac. 4. 1945. zemljoradnik. Srbin. Žabar. TOMIĆ Pantelije PAVLE. UDOVČIĆ Mate PEJO. u odredu od 10. 5. borac. Srbin. 1943. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1908. VICETIĆ Stjepana MIKA. borac. 4. borac. STEVIĆ Cvjetka MILAN. Žabar. D. 1917. Ćović Polje. 1912. 391 . Čović Polje. STOJIŠIĆ Mitra MILAN. STJEPANOVIĆ Stjepana VOJKO. u odredu od 10. D. D. Mahala. 1945. Ugljera. 1924. STOJIŠIĆ Pere ŽIVAN. zemljoradnik. SOŠIĆ Marijana MATO. zemljoradnik. D. Hrvat. 1945. Hrvat. 4. Hrvat. 1908. borac. VINCETIĆ Jose NIKOLA. 1920. D. u odredu od 10. D. 4. Srbin. 4. 4. Žabar. u odredu od 4. Čović Polje. u odredu od 5. 1924. D. Srbin. 1945. 8. Srbin. u odredu od 14. 1945. 4. Čović Polje. zemljoradnik. borac. 1945. 1945. 1924. 1945. borac. 1945. Srbin. Srbin. Srbin. zemljoradnik. Srbin. borac. borac. 1917. Žabar. borac. u odredu od 3. u odredu od 7. u odredu od 10. Hrvat. TOMANIĆ Trivka SIMO. Žabar. Srbin. Hrvat. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945.

1944. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. borac. u odredu 21. u odredu od septembra 1944. Srbin. u odredu od 11. u odredu od 20. borac. 1945. BAJRAKTAREVIĆ Mursela BEGO. 4. Čović Polje. 1924. 1922. Hrvat. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. 1944. 1911. Čović Polje. zemljoradnik. 1920. Donja Slatina. komesar čete. Musliman. 1945. Srbin. borac. BAŠIĆ Alije IBRAHIM. 8. Musliman. u odredu od septembra 1944. Čović Polje. 1945. 4. 1922. Kostrč. 4. Kostrč. 1915. borac. ĆARKIĆ Milana VASO. 1913. 1914. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. VUKOVIĆ Pave MARKO. zemljoradnik. Musliman. Musliman. u odredu od 8. borac. Špionica. u odredu od oktobra 1944. Babunovići. 4. Kostrč. 1945. Hrvat. D. VINKO VIĆ Peje MARKO. borac. 12. 1921. Žabar. ŽIVKOVIĆ Mate MARIJAN. u odredu od 20. Oštra Luka. zemljoradnik. Žabar. borac. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. 1920. Mahala. 1944. Hrvat. 4. u odredu od 22. borac. D. zemljoradnik. Hrvat. 1945. 1945. borac. zemljoradnik. VUKOVIČ Laze DUŠAN. zemljoradnik. borac. 1926. zemljoradnik. Srbin. VUKOVIĆ Ilije MILAN. borac. u odredu od 10. Musliman. Lisovići. u NOR od 15. zemljoradnik. 3. Srbin. 1943. borac. u odredu od 8. 1945. 1945. u odredu od 1. 1943. u odredu od 10. 1945. Borci odreda sa područja opštine Srebrenik AHMETOVIĆ Emina BEĆO. 4. ŽIVKOVIĆ Jose PEJO. 4. u odredu od 13. Srebrenik. zemljoradnik. Musliman. 1922. AVDIĆ Bege BEŠIR. u odredu od 30. 4. BABIĆ Pere MILJO. Musliman. 1925. borac. Donji Srebrenik. borac. Srbin. Kostrč. 3. Hrvat. 1945. borac. ZARIĆ Jove LAZAR. zemljoradnik. u odredu od 20. 1945. član KPJ. zemljoradnik. ŽIVKOVIĆ Živka PERO. 10. u odredu od 10. 1926. 1926. Jasenica. borac. zemljoradnik. 1944. Srbin. zemljoradnik. borac. u NOR od 15. 9. ZARIĆ Jove SAVO. poginuo 26. ŽIVKOVIĆ Marijana IVO. 1923. 4. zemljoradnik. 1945. 3. D. 3. borac. 10. u odredu od 12. zemljoradnik. AHMETOVIĆ Mehe PAŠAN. 1945. D. Jugosloven. Srbin. zemljoradnik. 1920. 1911. u odredu od 5. 392 . ARIFOVIĆ Ahmeta ĆAMIL. u odredu od 21. Hrvat. ŽIVKOVIĆ Marka IVO. AVDIĆ Omera DŽEMAL. Hrvat. 1923.VINCETIĆ Marka PAVO. Lisovići. borac. Tolisa. 1945. Žabar. AVDULAHOVIĆ Mehmeda REŠID. 4. 4. Špionica. 1911.

BEŠIĆ Velije AVDO. zemljoradnik. Musliman. 1926. borac. Musliman. zemljoradnik. BULJUBAŠIĆ Smaje ALAGA. 1927. zemljoradnik. u NOB od 1943. borac. u odredu od 1. CVIJANOVIĆ Petra CVIJAN. Musliman. 1943. 9. BLAGIĆ Jevrema STEVO. 10. 12. BULJUBAŠIĆ Ibrahima ŠAĆIR. Musliman. Srebrenik. Srebrenik. zemljoradnik. Musliman. 1944. Musliman. Musliman. borac. Musliman. u odredu od jeseni 1944. u odredu od jeseni 1944. borac. u NOB od 1. Rapatnica. ČIZMIĆ Jašara MEHMED. borac. Musliman. 1923. borac. 1945. umro. u odredu od 9. Musliman. borac. Musliman. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. 1944. borac. BLAGIĆ Jevrema NEDELJKO. u odredu od 15. BJELIĆ Hašima HUSEIN. borac. Musliman. 1923. 9. Rapatnica. Srbin. u odredu od 15. 9. u odredu od 9. 1915. 393 . u odredu od 1. zemljoradnik. Brezik. Musliman. Srebrenik. 1944. u odredu od oktobra 1944. 1944. BAŠIĆ Sinana OSMAN. u odredu od decembra 1944. BLAGOJEVIĆ Staniše SAVO. Musliman. 1923. BEĆIĆ Velije Hazim. Musliman. borac. 1922. 1919. zemljoradnik. 1928. zemljoradnik. u NOB od 15. u odredu od jeseni 1944. Brezik. u odredu od jeseni 1944. u odredu od septembra 1944. BULJUBAŠIĆ Hruste NAIL. borac. 10. đak. borac. zemljoradnik. Srebrenik. zemljoradnik. 8. 1944. Donja Špionica. 8. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Donji Potpeć. Srbin. BJELIĆ Omera BEGO. zemljoradnik. 1909. BJELIĆ Mustafe HASAN. borac. 4. 1913. 1909. 4. Musliman. zemljoradnik. 1. 1944. BRĆKALIĆ Avdije IBRAHIM. 1944. 1914. RVI. BULJUBAŠIĆ Rame RAHMAN. Rapatnica. Donji Srebrenik. zemljoradnik. 1944. BEĆIĆ Ahmeta NOVALIJA. Zahirović. borac. zemljoradnik. 1943.BAŠIĆ Alije HALIL. Musliman. u NOB od 30. Jasenica. u odredu od 12. borac. Brezik. 4. borac. borac. 11. 1944. Musliman. u odredu od 15. 1926. zemljoradnik. 1945. u odredu od 9. 1944. borac. Brezik. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 15. zemljoradnik. u odredu od 15. Musliman. 1930. 1943. BEŠIĆ Muje ALIJA. BEĆIĆ Velije ABDULAH. Trnja. Potpeć. 1924. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Brda. zemljoradnik. Srbin. Brezik. u odredu od 17. 9. borac. 1924. BEĆIĆ Kasima FERHAT. Špionica. 1922. 1927. zemljoradnik. borac. 1918. Špionica. borac. 1918. 1926. BEGOVIĆ Salka OMER. Brezik. BEĆIĆ Saliha MEHMED. 1927. zemljoradnik. borac. borac. Srbin. 12.

u odredu od 17. Seona. 1944. u odredu od jeseni 1944. 1926. Srebrenik. 1945. HODŽIĆ Mehmeda Hajro. 1914. borac. borac. 2. Musliman. u odredu od novembra 1944. HASIĆ Hajre HASAN. Musliman. 1925. borac. poginuo 27. Spionica. zemljoradnik. 1927. Musliman. GAVRIĆ Jove MARKO. 1920. DORIĆ Himze HASIB. borac. u odredu od novembra 1944. 1915. borac. Špionica. 1944. borac. Musliman. u odredu od 10. zemljoradnik. Babunovići. Špionica. zemljoradnik. 10. Musliman. HODŽIĆ Avde ABDURAHMAN. Crveno Brdo. zemljoradnik. 1944. 1944. zemljoradnik. Musliman. 1923. 9. u odredu od 10. zemljoradnik. borac. Musliman. 1923. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Juse HUSO »HUSKO«. u odredu od februara 1945. 1914. Musliman. 9. DELIĆ Šabana RAHMAN »Čeko«. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. DŽANIĆ Muje OSMAN. Gornji Moranjci. 1928. Špionica. Srebrenik. 1943. Brezik. Musliman. Prijedor kod Srnice. borac. 8. 1924. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. u NOB od 15. Srbin. Musliman. Srbin.DEDIĆ Omera AGAN. 5. 1921. 1916. Musliman. 9. borac. 394 . zemljoradnik. Dedići. borac. HODŽIĆ Mehmeda SAKIB. DELIĆ Salke HUSEIN. 1911. 1925. 1923. Donji Moranjci. borac. borac. DEDIĆ Velije HAZIM. Donji Srebrenik. u odredu od 11. 1906. zemljoradnik. 1928. borac. 12. Donji Srebrenik. 11. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 9. DŽOMBIĆ Ibre ŠAHBAZ. 1911. GLOTIĆ Alije ŠAHBAZ. Musliman. umro 1979. 10. 1911. borac. poginuo januara 1945. zemljoradnik. u odredu od 3. DELIĆ Ahmeta NAZIL. FERIZOVIĆ Osmana TAIB. zemljoradnik. 1944. HODŽIĆ Huseina IDRIZ. Špionica. zemljoradnik. u odredu od 11. u odredu od jeseni 1944. 1926. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. DEDIĆ Ahmeta PAŠAN. u odredu od 17. 1926. Musliman. zemljoradnik. 1944. Brezik. u odredu od jeseni 1944. vodnik voda. borac. Musliman. Musliman. 1944. Potpeć. borac. zemljoradnik. Musliman. Musliman. Musliman. Musliman. 1945. u odredu od novembra 1944. borac. 1944. 1923. GAJIĆ Milaka STOJAN. 1944. DELIĆ Ahmeta ĆAZIM. borac. Brezik. poginuo. DEDIĆ Ahmeta MUJO. Srebrenik. u odredu od 1. Srebrenik. zemljoradnik. Brezik. 1. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. 1944. Musliman. HODŽIĆ Bege BEŠLAGA. 9. borac. u odredu od 17. zemljoradnik. borac. u odredu od 15. u odredu od 25. DELIĆ Salke ĐULAGA. Musliman. Jesenice. borac. 10. umro 1973. Crveno Brdo. u odredu od jeseni 1944.

zemljoradnik. Srbin. Ćehaje. Srbin. desetar. zemljoradnik. Srbin. 1928. 9. 1944. Musliman. u odredu od 11. Srebrenik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. umro 1949. 1927. 1944. 1925. Musliman. borac. 10. 11. 11. u m r o 1977. Srbin. JOVANOVIĆ Koje MIĆO. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1928. borac. HUSKIĆ Emina HALIL. Srbin. ILIĆ Pere VASKRSIJE. Sladna. 1944. borac. u odredu. borac. Srbin. borac. zemljoradnik. 1943. u odredu od oktobra 1944. 12. Donji Potpeć. Potpeć. zemljoradnik. 10. Musliman. od septembra 1944. u odredu od 3. 1926. Behrami. Zahirovići. borac. zemljoradnik. 1944. Musliman. 1943. u odredu od jeseni 1944. u NOB od 15. desetar. borac. 8.HOGIĆ Ahmeta KASIM. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. u NOB od 30. Musliman. 12. u odredu od oktobra 1944. borac. u odredu od 14. ISIĆ Huse OSMAN. u NOB od 11. u odredu od septembra 1944. Potpeć. Jasenice. Musliman. borac. borac. HUSARIČ Agana BAJRO. borac. Srbin. 1912. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. Srebrenik. u odredu od 15. zemljoradnik. zemljoradnik. kurir. 1919. Potpeć. u odredu od jeseni 1944. JOVANOVIĆ Koste ILIJA. umro 1948. u NOB od 15. JOVANOVIĆ Nike DIMITRIJE »Dišo«. u odredu od 10. Donji Potpeć. JARČEVIĆ Osmana MEHMED. 1926. Musliman. JOLDIĆ Bajre ĆAMIL. 1923. 1944. 1917. u odredu od oktobra 1944. 1925. 1944. Behrami. JAŠAREVIĆ Muje ISMET. borac. član SKOJ-a. zemljoradnik. zemljoradnik. 395 . zemljoradnik. IBRAHIMOVIĆ Adema OSMAN. 1924. ILIĆ Steve PERO. JOVANOVIĆ Stojana STOJAN. 1923. Huremi. član SKOJ-a. Srbin. Potpeć. borac. 10. Jasenica. u odredu od jeseni 1944. Donji Moranjci. 1921. 10. Jasenice. borac. u odredu od 1. Srbin. borac. JOVANOVIĆ Stojana CVIKO. borac. Musliman. 10. 8. 1926. Musliman. JOVANOVIĆ Jovana CVIKO. 12. Donji Potpeć. 1944. Srbin. 1915. u odredu od 1. 1922. Srbin. 1944. u odredu od 1. 1913. zemljoradnik. Čehaje. u odredu od 15. 1919. JOVANOVIĆ Koste MARKO. borac. 1944. JOVANOVIĆ Save DUŠAN. ILIĆ Cvike PERO. 1923. u odredu od 9. 1944. umro. Srebrenik. kurir odreda. 11. Musliman. borac. u odredu od 11. 1944. JOVANOVIĆ Koste RISTO. 1916. 8. 12. Musliman. borac. IBRIĆ Himze MUSTAFA. u odredu od 1. HUSIĆ Rahmana NOVALIJA. zemljoradnik. Srbin. Potpeć. 1944. Donji Potpeć. 9. zemljoradnik. 1943. u odredu od 10. 1924. 1921. borac. 1944. IBRAŠIMOVIĆ Avde HASIB. zemljoradnik.

1924. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Srbin. 1944. Donji Moranjci. 1924. 1944. borac. 1925. u odredu od 28. borac. zemljoradnik. borac. 396 . Musliman. Musliman. 1944. borac. borac. borac. MAKSIMOVIĆ Mile RADE. 1925. 11. 9. MALKIĆ Rame BEĆIR »Bećo«.KADIĆ Mehe ALAGA. Musliman. 8. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. Rapatnica . Musliman. Brda. Omera MUJO. borac. Donji Moranjci. Musliman. u odredu od 17. član SKOJ-a. Srebrenik. Musliman. 1943. borac. MAKSIMOVIĆ Dimitrije STEVO. 1920. borac. 9. 1916. KEŠETOVIĆ Himze SAFER. Srpkinja. u odredu od septembra 1944. umro 1982. KOŠIĆ Avde MEHO. borac. borac. 1917. 10. Musliman. Srbin. 10. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. Musliman. Tinja. 1927. zemljoradnik. 1927. u odredu od oktobra 1944. Srbin. zemljoradnik. Srebrenik. Gornji Potpeć. Musliman. zemljoradnik. Rapatnica. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. 9. 1922. LELIĆ Huse HUSEIN. 1922. Donji Morenjci. 1919. Musliman. KEŠETOVIĆ Rahmana SALKO. borac. Donji Srebrenik. Rapatnica. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. 1910. zemljoradnik. 1944. u odredu od jeseni 1944. Musliman. u odredu od 1. u odredu od 10. zemljoradnik. KLJUČIĆ Muje ĐULAGA. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 1945. 1944. Musliman. Jasenica. LAZAREVIĆ Gojka MARA. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. 1926. 1944. 1922. RVI. zemljoradnik. u odredu od 1. u odredu od jeseni 1944. borac. poginuo 1945. KOŠIĆ Avde OSMAN. KEŠETOVIĆ Saliha MEHO »Boro«. bolničarka. 1916. u NOB od 15.Brda. 1944. mitraljezac. u odredu od 1944. KOVAČEVIĆ Muhe SALKO. KEŠETOVIĆ Ibrahima BEGAN. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 15. Zahirovići. 1921. 1923. 1924. u odredu od oktobra 1944. 11. MAŠIĆ. Musliman. 1944. u odredu od 1. Lisovići. MAŠIĆ Huseina ALIJA. u odredu od novembra 1944. u odredu od 17. 12. Musliman. 1922. Seona. u odredu od jeseni 1944. 1944. u odredu od 1. LAKIĆ Spasoja NIKIFOR. 10. 9. umro 1974. zemljoradnik. Brnjičani. Ljenobud. 1943. Uroža. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 1927. 1926. Špionica. Musliman. 12. domaćica. borac. zemljoradnik. LELIĆ Alije MUSTAFA. MAŠIĆ Atifa DŽAFER. 1944. Musliman. 1944. zemljoradnik. borac. Gornji Potpeć. Rapatnica. zemljoradnik. LIKIĆ Mustafe KADRO »Kadraga«. KEŠETOVIĆ Mustafe MEHO. KEŠETOVIĆ Kasima MEHMEDALIJA. u odredu od 8. borac. borac. zemljoradnik. Rapatnica. u NOB od 8. borac. borac. 12. u NOB od 1943.

1925. 1926. 397 . 1923. Brda. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. MUJČINOVIĆ Jusufa NURAGA. MUJIĆ Bege OMER. borac. u odredu od 10. Musliman. 11. 1922. 12. borac. Gornji Srebrenik. 11. Musliman. MURSELOVIĆ Šaćira BEGAN. Musliman. 8. Musliman. 1925. u NOB od 15. Lisovići. zemljoradnik. 11. 11. Srebrenik. u NOB od 15. borac. zemljoradnik. Ježinac. umro 1982. 10. Musliman. MEŠIĆ Fehima DŽEMO. 1926. u odredu od otobra 1944. zemljoradnik. borac. Srebrenik. zemljoradnik. MULAAHMETOVIĆ Kasima ABDULAH. umro 1948. borac. zemljoradnik. 1923. u NOB od 21. zemljoradnik. 11. borac. u odredu od 1. Musliman. 1924. 1944. poginuo 1945. Musliman. u odredu od decembra 1944. Cage. 1920. borac. borac. u odredu od 15. Lisovići. Srebrenik. MUJKANOVIĆ Omera MUHAREM. Ježinac. poginuo 1945. Musliman. borac. Lisovići. u odredu od 11. 1910. 1944. Musliman. umro 1965. MUJEDINOVIĆ Muje BEGAN. 1944. Musliman. Donji Srebrenik. Musliman. Srbin. u odredu od oktobra 1944. 1944. borac. 1920. Musliman. Ježinac . MEŠIĆ Muše MEHMED. 1944. u odredu od 10. 8. borac. 1943. Lisovići. u odredu od 20. 1910. desetar. MURATOVIĆ Mursela NURAGA. MITROVIĆ Stojana NIKO. u odredu od 11. 10. 1920. u NOB od 27. borac. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 7. Gornji Srebrenik. Novi Šeher. MILAKOVIĆ Save MIĆO. 1945. MIRIĆ Marka SIMO. MUSIĆ Ševke ŠAFER. Srbin. Donji Srebrenik. Musliman. borac. u odredu od 12. MIHAJLOVIĆ Jove RADE. 1921. borac. MEŠIĆ Omera MEHMED. 8. borac. 1923. u odredu od jeseni 1944. Potpeć. MUJKIĆ Halila ALAGA. borac. u odredu od jeseni 1944. Crveno Brdo. Musliman. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. MEŠIĆ Ćerima SAFER. 1944. 1944. 1919. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. Ljenobud. MUSIĆ Omera HAŠIM. MEŠETOVIĆ Alije SAFER. zemljoradnik.Špionica. Jasenica. u odredu od 1. zemljoradnik. Musliman. 1943. zemljoradnik. 1927. Jasenica. MEHMEDOVIĆ Mustafe MUJO. 1944. u odredu od 8. zemljoradnik. u NOB od ljeta 1943. Lisovići. 1944. zemljoradnik. 12. 1925. 9.MAŠIĆ Ahmeta ZAIM. 1926. 1925. zemljoradnik. Musliman. 1. u odredu od 8. Musliman. 1921. Donji Srebrenik. u odredu od 10. borac. Srbin. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Jasenica. 1943. član KPJ. borac. u odredu od jeseni 1944. MUEZINOVIĆ Rahmana ALIJA. Musliman. borac. 12. 1944. 1922. 1925. 1943. 1944. MOČIĆ Huse MUSTAFA »Mujčin«. 10. u odredu od jeseni 1944. 11. zemljoradnik.

1943. borac. Srebrenik. borac. Srbin. zemljoradnik. Brda. u NOB od 30. u odredu od 12. Srebrenik. u odredu od 15. SADIĆ Bajre SEJDALIJA. 1926. u odredu od 1944. borac. Špionica. PEDLJIĆ Omera DŽAFER. 1944. Musliman. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. PETROVIĆ Jove PETAR. Ćehaje. 8. RIKANOVIĆ Maksima ILIJA. 1924. 10. Potpeć. kurir štaba odreda. Srbin. zemljoradnik. Donji Srebrenik. član KPJ. u odredu od 14. borac. u odredu od 1944. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 10. borac. Musliman. borac. Srbin. Musliman. borac. zemljoradnik. zemljoradnik.NEDIĆ Ilije ILINKA. 9. Potpeć. domaćica. poginuo 1945. Špionica. u NOB od 15. G. Musliman. 10. u odredu od oktobra 1944. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 15. Musliman. u NOB od 1943. OMEROVIĆ Salke SELIM. Srbin. komandir čete. umro. 1925. OSMANOV1Ć Bege BAJRO. 8. NIŠIĆ Muje HUSO. borac. NOVAKOVIĆ Jove PETAR. Musliman. OMERAGIĆ Rešida ALAGA. član KPJ. u NOB od 1. 1945. 1924. Špionica. trgovac. 1943. 1944. 1923. u odredu od 1. 1921. borac. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 1944. Srebrenik. G. u odredu od 1944. 1944. borac. Musliman. Musliman. 1918. u odredu od 10. borac. G. utopio se 1948. OMERAGIĆ Rešida HASAN. u NOB od 15. Musliman. u odredu od 1. 1913. u odredu od januara 1945. u odredu od 1. 1943. borac. umro 1975. 398 . zemljoradnik. 1944. borac. Srebrenik. Jasenica. D. u odredu od 1. 1922. »Kuge«. Srebrenik. 1944. Srbin. Potpeć. 10. 1943. PERIĆ Milje STANOJA. u odredu od 1944. Srbin. 1922. Špionica. 1920. 12. Srebrenik. Srpkinja. 1. Srebrenik. 1927. vodnik voda. 10. RISTIĆ Milana PERO »Ozrenac«. Srbin. 12. RAMIĆ Šerifa SAFET. 1926. Potpeć. 8. 1945. 1943. u odredu od 1. u odredu od 1944. 1944. zemljoradnik. Srbin. 1919. u odredu od 20. borac. 1902. Maoča. REŠIDOVIĆ Šehbanza HASAN. u odredu od 1944. Ljenobud. Srebrenik. zemljoradnik. 8. 1919. zemljoradnik. 1. zemljoradnik. D. zemljoradnik. 1911. zemljoranik. PJEVIĆ Mehmeda AHMET. 1944. D. PJEVIĆ Mehmeda MUSTAFA. 1920. Musliman. umro 1975. RADOSAVUEVIĆ Đorđa DAVID. 1944. zemljoradnik. G. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u NOB od 1943. 1924. 1922. PERIĆ Đorđa JOVO. zemljoradnik. 1944. 1927. 1944. u NOB od 15. OSTOJIĆ Jove JOVAN. OMEROVIĆ Hašima HUSO. 1909. 10. Musliman. Musliman. Brničani. borac. rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Musliman. 4. OMERAGIĆ Rešada RAHMAN. u odredu od 1945. 12. borac. PEDLJIĆ Halila AGAN. zemljoradnik. borac. 10. G.

borac. u odredu od septembra 1944. Srebrenik. 1944. Brezik. 1923. u odredu od septembra 1944. Potpeć. 8. zemljoradnik. SMAILOVIĆ Muje HAZIM. zemljoradnik. Musliman. 1925. Like. 1927. u NOB od 1943. borac. desetar. Obodnica. u m r o 1966. 1920. u odredu od jeseni 1944. 1944. 1915. 1923. zemljoradnik. bolničar. borac. u odredu od 10. u odredu od 17. 1927. SIMEUNOVIĆ Pere SIMO. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 1943. Musliman. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Pere STEVO. Potpeć. poginuo decembra 1944. SAVIĆ Koje STOJAN. 1926. u odredu od jeseni 1944. Musliman. 1944. SMAILOVIĆ Alije HASAN. u odredu od 10. Ćehaje. D. Tinja. Like. vodnik voda! 399 . Musliman. 12. Donji Srebrenik. STANKOVIĆ Miloša MIRKO. Srbin. član KPJ. 1922. 1917. SMAILOVIĆ Rašida ALIJA. Musliman. Ćehaje. zemljoradnik. u odredu od 17. 1914. borac. Musliman. 1944. 10. 1925. desetar. Musliman. borac. 1920. SINANOVIĆ Osmana OSMAN. 1943. 1944. SMAILOVIĆ Hasana VELIJA. vodni delegat. 9. zemljoradnik. Musliman. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. SELIMOVIĆ Ibrahima HASAN. SELAMOVIĆ Šabana ALAGA. u odredu od jeseni 1944. 1923. SINANOVIĆ Muje PAŠAN. 3. Ćehaje. u NOB od 25. SULJAGIĆ Osmana IBRAHIM. Srbin. Gornji Srebrenik. zemljoradnik. poginuo 1945. 10. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. komesar čete. borac. Vukovići. borac. Dragunja. poginuo 27. Musliman. STANIŠIĆ Steve MAKSIM. u odredu od septembra 1944. Gornji Potpeć. borac. Musliman. zemljoradnik. Ćehaje. 1943. borac. Seona. SMAILOVIĆ Ahme HAŠIM. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. borac. u odredu od 1. 8. 1917. u odredu od 1. u odredu od 1944. SMAILOVIĆ Hasana HAZIM. 9. Musliman. borac. 1913. 10. u odredu od 1945. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. 1925. 1926. Gornji Srebrenik. 1944. zemljoradnik. 1927. 1944. 1923. borac. 11. 10. u odredu od 29. Potpeć. Srbin. Musliman. u odredu od 17. Musliman. SULJAGIĆ Hasana PAŠAN. Ćehaje. umro 1973. borac.SADIKOVIĆ Omera BAJRO. SMAILOVIĆ Muje OSMAN. Ćehaje. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 10. Musliman. 1944. Musliman. zemljoradnik. borac. 1917. 8. u odredu od oktobra 1944. 8. Ćehaje. član SKOJ-a. zemljoradnik. 1924. STEVANOVIĆ Stojana STEVO. borac. SOFIĆ Ibrahima ABDULKADIR »Avdaga«. borac. desetar. u NOB od 15. 1945. u odredu od oktobra 1944. 1944. zemljoradnik. Brezik. 1944. Srbin. SARAJLIĆ Muje MEHMHD. u NOB od 15. u odredu od 12. 9. SUBAŠIĆ Halila ABDURAHMAN. 1923. u odredu od oktobra 1944. 1943.

đak. Srbin. u NOB od 1941. u odredu os septembra 1944. u odredu od decembra 1944. u odredu od 17. borac. u odredu od 24. 10. zemljoradnik. referent saniteta odreda. TANIĆ Jove BOŠKO. zemljoradnik. 1910. 1944. ŠABIĆ Osmana KASIM. u odredu od oktobra 1944. Borci odreda sa drugih područja ALTARAC Haima BEBA. 1944. u Tuzli. borac. borac. 1944. borac. 10. GAVRIĆ Marka DUŠAN. 1944. 1944. 1924. Musliman. ZUKIĆ Hašima IBRAHIM. Puračić. u odredu od 17. Srbin. đak. borac. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. KONJIĆ Muje HUŠKA. zemljoradnik. zemljoradnik. 1911. Potpeć. 9. referent saniteta odreda. borac. KAJGANIĆ MILAN. 1918. radnik. 1921. 1918. u NOB od 1943. ŠERIFOVIĆ Rašida MEHMED. Jugosloven. zemljoradnik. Donji Srebrenik. Musliman. Srbin. Srbin. 1920. TEŠIĆ Jove SIMO. borac. Vlasenica. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. 9. TANIĆ Stojana JOVO. u m r o 1971. TURSIĆ Hruste NURAGA. 12. Jasenica. 1. zamjenik komesara bataljona. Srebrenik. u odredu od 17. 1943. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1943. borac. Musliman. desetar. Potpeć. zemljoradnik. Srbin. 1928. Musliman. Musliman. TUNJIĆ Antuna MARIJAN. 1923. 1924. Srbin. poginula koncem 1943. u odredu od oktobra 1944. umro 1980. u odredu od oktobra 1944. borac. na Majevici. 1921. 9. 1922. u odredu od 20. zemljorandik. u odredu od 28. zemljoradnik. Lisovići. Cerik. zemljoradnik. Hrvat. ŠABIĆ Ibrahima HASIB. u odredu od 10. u odredu od 2. u Sremu. borac. SULJIĆ Imšira MUJČIN. 1927. Musliman. BAŠIĆ Ibre SALIH. TODIĆ Jove STEVO. ŠERIFOVIĆ Hasana MUJO. borac. Humci. 1944. 1944. u odredu od januara 1944. Musliman. 1945. 1927. Musliman. u odredu od 8. Vrgim Most. Gornji Potpeć. 1918. 1918. 1944. u odredu od jeseni 1944. Ljenobud. 1910. borac. 10. borac. u odredu od 25. Kuge. borac. VUKOVIĆ Drage SAVO. zemljoradnik. 10. Lopare. 1909. borac. ZUKIĆ Muje JUSUF. puškomitraljezac. Musliman. 1924. Musliman. u odredu od 20. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. 1926. 400 . Gornji Bmjičani. Srebrenik. Kuge. Lisovići. radnik. GAČIĆ VLADO. 1944. Musliman. Jevrejka. Jasenica. u odredu od 5. 11. 12. borac.SULJIĆ Redže AHMIĆ 1924. Ćemernica. u odredu od 1944.

komandant bataljona. 9. 5. 1920. Srbin. Janjari . poginuo maja 1945. 9. Visoko. poginuo 1945. VINKOVIĆ Josipa PETAR. 1943.KORAJKIĆ Dede BEŠLAGA. radnik. Hrvat. u odredu od septembra 1943. poginuo. Vrpolje. 401 . zemljoradnik.Bijeljina. godine. 1920. VOJINOVIĆ VELJKO. umro 30. u NOB od avgusta 1943. u odredu od septembra 1943. Surčin. 9. POPOVIĆ Riste VESA. službenik. 1922. kao sekretar Kotarskog komiteta KPJ. 1943. Hrvat. Srbin. domaćica. Sremska Mitrovica. Srbin. 1920. 1906. pomoćnik komesara bataljona. Zaječar. u odredu od oktobra 1943 do februara 1944. 1926. PUHALOVIĆ Nikole LAZAR. u odredu od 20. u NOB od marta 1943. u odredu od 20. Čapljina. Srbin. 1962. u odredu od 20. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Trnovo. u NOB od jula 1943. u NOB od avgusta 1942. Srpkinja. u odredu od proljeća 1944. u odredu od oktobra 1943 do aprila 1944. član KPJ. zemljoradnik. TIPURA Osmana MUJO. u odredu od marta 1945. 1943. umrla 1947. VINCETIĆ IVAN. radnik. u NOB od 1941. borac. rukovodilac SKOJ-a i član Štaba odreda. student medicine. član KPJ. Podgorani . LAZAREVIĆ Laze JOVICA. referent saniteta. zamjenik komesara bataljona. 1923. Bijeljina. Prud. radnik. TOLPA Radovana MILOŠ. Musliman.Mostar. Musliman.

. 1972. i tom XIV. Vojnoizdavački zavod. It>. Arhiv Muzeja revolucije Sarajevo (fond Oblasnog NOO za istočnu Bosnu i Okružnog NOO za Posavinu i Trebavu). SKOJ U BRČKOM 1941-1942. četnička arhiva (fond Trebavskog odreda. Svjetlost. 1. 1. Svjetlost. RATNI DNEVNIK 1941-1945. knjige 1. 7. 17. OBJAVLJENA GRAĐA: Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda i narodnosti Jugoslavije. Komande vojne oblasti 3. Banjaluka 1979. Bosanski Samac. 1976.. Beograd. i 2. 1971. 1971.. SEMBERIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI I SOCIJALISTIČKOJ REVOLUCIJI. 10. Modriča. Tuzla. i drugo dopunjeno izdanje. Beograd. 1 ISTOČNA BOSNA U NOB-u. 3. 1979. Brčko. i 38. TUZLA U RADNIČKOM POKRETU I REVOLUCIJI. knjige 2. 1972. HRONIKA MODRIĆF. Piskavica Rifat. knjiga 1. Prosveta. 5. korpusa NOVJ-a. Saraicvo 1975. divizije djelimično 16. tom XI. Univerzal. Svjetlost. . Sarajevo. RATNI DANI. Iutekčić Mehmedalija. 1978. knjiga 2. GODINE. Olbina Dane. i 3. i 36.. . knjiga 1. 8. . . 1974. Univerzal. 1956. MAJEVIČKA BRIGADA. . komande Posavsko-trebavskog vojnog područja i komandi mjesta: Gradačac. i 4. Modriča. 1981. Modriča. i 2. odnosno korpusa i fond Vrhovne komande za vrijeme dok je ona boravila na teritoriji Trebave i Posavine. tom XII. te sreskog komiteta KPJ za Gradačac. Majevicu i Tuzlu. 2. knjige od 1-35. tom IV. SA TITOM. Sarajevo. 1969. SREDNJA BOSNA U NOB-u. 2. . GRADAČAC 1941.. Odžak. PARTIZANI U POSAVINI. Čolaković Rodoljub.. 15. 12. knj. 1979. 3. Hronometar. 2. 1977. 2. Minderovič Čedomir.. Sarajevo. 1959. 402 . Okružnog komiteta KPJ za Posavinu i Trebavu. . Vojnoizdavački zavod. Narodna knjiga. Spužić Muhidin. ŽENE BOSNE I HERCEGOVINE U NOB. ANDH (fondovi kotarskih oblasti Brčko i Gradačac. Glas. 3. MAJEVIČKA BRIGADA. Arhiv Vojnoistorijskog instituta: ANOR-a (fondovi 17. tom IX knjige 1-7. 6. Svjetlost. knjiga. Orović Savo. Oslobođenje Sarajevo. 11. Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta Sarajevo: fondovi Oblasnih komiteta KPJ i SKOJ-a za istočnu Bosnu. 4. Popović Boro. knj. . 14. Orašje i Srebrenik. 1980. ZAPISI IZ OSLOBODILAČKOG RATA. 13..IZVORI I LITERATURA i I Z V O R I NEOBJAVLJENA GRAĐA: 1. HRONIKA TAREVACA. divizije). Muradbegović Hakija. Tuzla.. Vojnoizdavački zavod Beograd. te velike župe Posavje). 15. . 9.

18. Grujić Periša. 13. Istorijski arhiv Sarajevo. Beograd. 1970. MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED. Miladinović Svetislav. Ljubivoje Pajović. 8. Vojnoizdavački zavod. 1979. Vojnoistorijski institut. Vojnoistorijski institut. SREMSKI FRONT 1944-1945. 403 . 20. Vojnoizdavački zavod.L I T E R A T U R A 1. 1970. 1982. TREĆA VOJVOĐANSKA BRIGADA. Samardžija D. i Bašić R. ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENJE JUGOSLAVIJE 1945. BORBENI PUT 16. Vojnoizdavački zavod. 14. NJEMAČKA OFANZIVA NA ISTOČNU BOSNU. Vojnoizdavački zavod. DRUGA VOJVOĐANSKA BRIGADA. Džonlagić Ahmet . Vojnoizdavački zavod. VOJNO DELO. Sarajevo. 1. JUGOSLAVIJA 1941-1945. Mišo Leković. SRPSKA BRIGADA. 19. Svjetlost. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA. 1977. Vojnoizdavački zavod. Vojnoizdavački zavod. Vojnoizdavački zavod. Mićanović Slavko. OKUPATORSKA PODJELA JUGOSLAVIJE. DIVIZIJA. 1972. 1965. PETA KOZARSKA BRIGADA. Josip Broz Tito. 1973. Dragoslav Parmaković. Dušan Uzelac. i 2. 1973. 1976. 12. 1. 14. OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE knj. 11. Petovar Rudi. i 2. Beograd. Atanackovič Žarko. 1981. Fond NOB-a Podrinja. 25. društveno-privredna karta komune. 1980.Kazazović Ćamil. 1978. 16. 1963-1965. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. 22. Beograd. MUSLIMANSKE BRIGADE. 5. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. Džonlagić Ahmet. knjiga 1. 10. Vojnoizdavački zavod. 1957. Vojnoizdavački zavod. Sarajevo. VOJNA DJELA. Vojnoizdavački zavod. Vojnoizdavački zavod. Beograd. 21. JANUAR-FEBRUAR 1942. Strugar Vlado. 6. Trikić Savo. Ćulinović dr Ferdo. Beograd. Beogradski izdavačko-grafički zavod. 7. Šabac. Vojnoistorijski institut. Dželebdžić Milan. 4. MAJEVIČKI PARTIZANI. S MAJEVICE I SEMBERIJE. 1982. 23. 1951. 17. 1951. 15. Borojević Lj. 17. BORBENI PUT 16. 1957. 9. Petrovar Rudi. i 1961. HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAĆKE BORBE NARODA JUGOSLAVIJE 1941-1945. Slavko. Mandić Gligo. Pantić Milojica. Beograd 1962. Panić Radovan. DOBOJ. Pres-kliping. knj. 3. 2. 1978. Antonić dr Zdravko. Popović Stevo. VOJVOĐANSKE DIVIZIJE. Vojnoistorijski institut 1964.

1977. Vujasinović Todor. 12. Karasijević Drago. 1972. O REVOLUCIONARNOM RADNIČKOM POKRETU U TUZLI OD 1929-1934. KRIZA USTANKA U ISTOČNOJ BOSNI. Gradačac. Istočna Bosna u NOB-u. Vojnoizdavački zavod. Narodna armija. Sarajevo. Beog rad. 3. Uzelac Dušan. knj. Borovčanin Drago. 2. Panić Radovan. ČLANCI I RASPRAVE . knj. 1. Vojnoizdavački zavod 1964. 2. 1969. SJEĆANJE NA HASANA KIKlCA. DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA. Mijatović Cvijetin. 14. Istočna Bosna u NOB. GRADAĆAC I NJEGOVA OKOLINA U NOB. 12. Prilozi br. 4. PRILOG ISTRAŽIVANJU RADNIČKIH BIBLIOTEKA I ČITAONICA U BiH IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA (1918-1941). Tuzla 1941. 1977. 6. Antonić Zdravko. 1. Svjetlost. Muradbegović Midhat. 26. Kljajić Radmilo. 1979. Vojnoistorijski glasnik. OPERACIJA VLASKA MALA. Univerzal. Danilović Uglješa. Književni susreti. BORBE VOJVOĐANSKIH PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI KRAJEM 1942. OZRENSKI PARTIZANSKI ODRED. U SREZU BRĆANSKOM. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 7. Sarajevo. edicija II. Jovo Vukotić. 1. 2/1967. PODGMEČKE BIJELE NOĆI. 404 * w > . O IZGRADNJI BOSANSKO-HERCEGOVAČKE DRŽAVNOSTI POSLIJE II ZASIJEDANJA AVNOJA-a. I POČETKOM 1943. 1979. knj. Vojnoistorijski glasnik. Antonić Zdravko. marta 1980. i treće prerađeno i dopunjeno izdanje. 25. knj. knj. Mujkić Asim. 1962. Lukić Radivoje. 8. Tuzla 1981. 9. DELOVANJE KPJ NA PRIPREMAMA I POKRETANJU USTANKA U BiH 1941. ·. 1. Tuzla. br. Oblasni vojni štab. 1. Karabegović Ibrahim. Univerzal. 2/1979. knj. 4. Vojnoizdavački zavod. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Politika od 6-16. Prilozi. 10. 5. Ćamo Edhem.24. OSVRT NA RADNIČKI POKRET U BRČKOM IZMEĐU DVA RATA. 13. 1979. NARODNI I RADNIČKI TRIBUN MITAR TRIFUNOVIĆ UCO. Ustanak naroda Jugoslavije 1941. Bašović Ljubinka. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 16. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. REVOLUCIONARNA DJELATNOST MITRA TRIFUNOVIĆA U RADNIĆKOM POKRETU. OKUPACIJA I POČETAK OKUPATORSKOG TERORA U TUZLANSKOJ OBLASTI. Beograd. GODINE. 11.

Tufekčić Mehmedalija. 405 . Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. ZAPISI O DOKTORU MUJBEGOVlCU. 16. knj. knj. Simič Nikola. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji.15. UTICAJ RADNIČKOG POKRETA TUZLE NA POLITIČKA KRETANJA U GRADAČCU. knj. knj. Sarajlić Abdulah. POSAVINA I TREBAVA U NOP. 1. PRVA POSAVSKA PARTIZANSKA ĆETA. 1. 18. Istočna Bosna u NOB-u. 2. Istočna Bosna u NOB-u. 17. Popović Boro. 1.

Teškoće u razvoju NOP-a 1942.S A D R Ž A J Strana PREDGOVOR RIJEČ AUTORA UVOD I DIO 5 25 31 RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA 1. početak i razvoj ustanka 3. Značaj prodora glavne udarne grupe divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i orijentacija jedinica 17. do proljeća 1944. Formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda 3. Borbena dejstva Trebavskog i Posavskog NOP odreda do početka 1944. organa narodne vlasti i vojnoteritorijalnih organa u Posavini i na Trebavi od ljeta 1943. Pripreme. Spajanje Posavskog i Trebavskog NOP odreda u Posavsko-trebavski NOP odred i borbe u Posavini i na Trebavi od konca januara do sredine aprila 1944. divizije za dejstvo na Trebavi i Posavini 2.mjere i akcije okupatora i kvislinga 4. Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka 2. godine 103 105 119 122 150 169 407 . godine 4. godine . godine 5. Djelatnost društveno-političkih organizacija. Oživljavanje aktivnosti NOP-a II DIO 54 55 65 79 87 FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA 1.

Povratak u istočnu Bosnu 3. godine 2. godine 4. Aktivnost odreda od septembra do decembra 1944. divizije 4. GODINE . POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. Pod komandom 23. Borbe za konačno oslobođenje Posavine i Trebave Vojno-politički značaj Posavsko-trebavskog NOP odreda V DIO 261 263 267 286 296 307 SPISAK BORAČKOG SASTAVA POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Izvori i literatura Neobjavljena građa Objavljena građa Literatura Članci i rasprave 311 402 402 402 403 404 408 . Pod komandom 25. divizije 3. Rad Komande Posavsko-trebavskog područja i politički rad na terenu IV DIO 203 205 212 229 225 UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE 1. 1. Dejstva odreda u centralnoj Bosni 2.III DIO Strana DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. Vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi početkom 1945.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful