ODBOR ZA IZDAVANJE KNJIGE BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTlC, NIKOLA BOSIĆ, IVAN BUMBULOVIĆ.

AHMET ĆATIĆ, dr ETHEM ČAMO, V!D DEVIĆ, IVO DOMAZET, ILIJA DRINIĆ, STEVO ĐURIĆ, SAVO ĐUR1Ć, SVETOLIK GOSPIĆ, UROS GORANOVIĆ, KEMAL HALILOVIČ, TEUFIK IMAMOVIĆ, ILIJA KAURINOVIĆ, DR MUHAMED KEŠETOVIĆ JOVAN KEREZOVIĆ, JOVICA LAZAREVIĆ, JOVO MALESEVIČ, MUSTAFA MUJCINOVIČ, PANTO NIKOLIĆ, KADRO RAMIĆ, SAFET RAMIĆ, NIKOLA SIMIĆ, BORIKA STANČIĆ, LAZAR STEVANOVZĆ, FUAD SVUIC, MUHIDIN SPUŽIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKČIĆ, ESAD TIHIĆ, GAVRO TUBAKOVIĆ, SAVO ŽIVKOVIĆ i STEVO ŽIVKOV1Ć

REDAKCIJSKI ODBOR: BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTIC, IVAN BUMBULOVIĆ, ILIJA DRINIĆ, dr MUHAMED KEŠETOVIĆ, NIKOLA SIMIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKĆIC.

RECENZENTI: Dr IBRAHIM KARABEGOVIĆ i mr. RAFAEL BRČIĆ.

FINANSIRANJE EDICIJE OBEZBIJEDILE SU SKUPŠTINE OPŠTINA: BOSANSKI SAMAC, BRČKO, GRACANICA, GRADACAC, MODRICA, ODŽAK, ORASJE, SREBRENIK I REPUBLIČKI ODBOR SUBNOR BiH SARAJEVO,

ESAD TIHIĆ

POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED

Beograd 1983.

I z d a v a č VOJNOIZDAVAČKI

ZAVOD

Načelnik ĐORĐE STANIČ, pukovnik

RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE
KNJIGA DVESTA ČETRDESET OSMA

M O N O G R A F I J E JEDINICA NOV I PO JUGOSLAVIJE

KNJIGA SEDAMDESET TREĆA

UREĐIVAČKI ODBOR RAHMIJA KADENIC, generai-pukovnik, predsjednik, članovi: ALI SUKRIJA, RISTO DŽUNOV DAKO PUAC, generai-pukovnik, MILAN DALJEVlC, generai-pukovnik, ŽIKA STOJSlC, general-po (pukovnik, FABIJAN TRGO, general-potpukovnik, VELJKO MILADINOVIĆ, general-potpukovnik, JOCO TARABIC, general-potpukovnik, METODIJE KOTEVSKI, general-potpukovnik, AUGUST VRTAR, general-potpukovnik, SVETOZAR ORO, general-major, MISO LEKOVIĆ, pukovnik, AHMET ĐONLAGIC, pukovnik, VIKTOR KUCAN, pukovnik, RADOMIR PETKOVIC, pukovnik glavni i odgovorni u r e d n i k .

UREDNIK MOMČILO KALEM, potpukovnik

*

RECENZENTI

dr ZDRAVKO A N I O N I C i general-potpukovnik V E L J K O MILADINOVIĆ

P R E D G O V O R Narod Posavine i trebavskog pobrđa od davnina je njegovao slobodarske tradicije. Na seoskim skupovima i sijelima ljudi su rado slušali ili pjevali popularnu, starinsku, pjesmu o hajduku Savi od Posavlja. Pričale su se i prepričavale priče o nekadašnjim pobunama posavskih kmetova protiv samovolje njihovih bezobzirnih i nezasitnih čitluk-sahibija o takozvanoj pop-Jovičinoj i pop-Stevanovoj buni - znalo se štošta i o revolucionarnim idejama i porukama znamenitih Posavaca Vase Pelagića i Mitra Trifunovića Uče, pa se slobodno može reći da su i ta predanja i tradicije, a pogotovu dotadanji rad i uticaj poznatih komunista Ahmeta Kobića, Riste Mikičića i drugih, mnogo doprinijeli i pomogli da i brčanska Posavina i susjedna Trebava, već u prvim ustaničkim danima 1941. godine, postanu snažnim uporištima narodnooslobodilačkog pokreta. U stvari, prve ustaničke akcije su i ovdje, u Posavini, počele istovremeno kad i u ostalim dijelovima sjeveroistočne Bosne - na Majevici i u Semberiji. Desilo se to ne slučajno, stihijno, nego po ranije utvrđenom planu i dogovoru. Naime, ubrzo nakon objavljivanja poznatih, istorijskih, proglasa CK KPJ i poziva svim narodima Jugoslavije da se dižu u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u Bogutovom Selu ispod Majevice je, 28. jula iste godine, održan sastanak nekolicine odgovornih aktivista KPJ sa područja sjeveroistočne Bosne na kome je, u duhu tih proglasa i prethodnih odluka viših partijskih rukovodstava, formirano i ustaničko rukovodstvo za ove krajeve: »Majevički podštab«, kako je 5

tada nazvan. Na istom tom sastanku, pored formiranja navedenog rukovodstva, donesena je i odluka da već 10. avgusta, istovremeno, počnu prve ustaničke akcije i na Majevici, i u Semberiji, i u brčanskoj Posavini. Tako je u skladu sa pomenutom odlukom - ugovorenog dana, 10. avgusta uveče - i nekoliko grupa patriota i simpatizera Partije, predvođeni ovdašnjim komunistima Perom Ćuskićem, Nastom Nakićem, Petrom Kaurinovićem i drugim, izašlo na glavne saobraćajnice i isjeklo telefonske veze na pravcima Brčko - Orašje, Brčko - Brezovo Polje i Brčko - Celić. Valjda zbog toga što su se, istovremeno, desile na više mjesta i na dosta širokom prostoru - na Majevici, u Semberiji i u brčanskoj Posavini - ove prve ustaničke akcije su, iako skromnog učinka, izazvale veliki strah i pometnju kod predstavnika okupatorsko-ustaških vlasti u susjednim gradovima. Kako su to oni u prvi mah shvatili, najbolje se vidi iz jednog sačuvanog dokumenta - iz depeše kotarskog predstojnika iz Brčkog, kojom on, već sljedećeg jutra, obavještava Ministarstvo unutrašnjih poslova NDH u Zagrebu da je u ovim krajevima »izbila pobuna«, da su »pobunjenici u jakoj nadmoći«, da »prijeti opasnost da će se pobuna proširiti i preko rijeke Save« i, na kraju, da moli »najhitinju pomoć, i to u vojsci koja će biti naoružana strojnim puškama...« Međutim, već sljedećih dana, čim su se malo pribrali i prikupili nešto više podataka o učesnicima u ovoj pobuni, ustaše su, još revnosnije, nastavili da jure po okolnim srpskim selima: da hvataju goloruke mještane, da ih muče i ubijaju ili šalju u koncentracione logore. Našavši se u takvoj situaciji, ljudi su, htjeli, ne htjeli, morali da bježe ispred ustaškog noža i ugarka. Najodvažniji su se, slijedeći komuniste, svrstavali u borbene grupe i jedinice, pa je tako, već krajem avgusta, prvo formirana Ražljevačka partizanska četa, a nešto kasnije, polovinom decembra, i Posavska partizanska četa. Moglo bi se slobodno reći da je već tada - formiranjem navedene partizanske jedinice - formirana i osnovica, srž, budućeg Posavskog partizanskog odreda o kome će ovdje biti riječ.
6

Ražljevačka partizanska četa (kasnije Brčanska) razvijala se i dejstvovala na prostoru istočno od ceste Brčko - Tuzla. Iako još uvijek relativno malobrojna, četa je s uspjehom štitila okolna srpska sela od ustaških nasilja. Tako je Ražljevačka partizanska četa, 10. septembra, izvela jednu, u takvim prilikama, veoma uspjelu akciju. Naime, toga dana četa je u zasjedi sačekala neprijateljevu kolonu od 60 do 70 ustaša i domobrana koja se, od Brezova Polja, kretala prema Ražljevu. U tom kratkom, ali oštrom sukobu neprijatelj je bio iznenađen, razbijen i potisnut. Šest domobrana je ranjeno, a šest zarobljeno. Pa i plijen, koji je tom prilikom pao partizanima u šake, takođe nije bio za potcjenjivanje: jedan teški mitraljez »švarc-loze«, 13 pušaka, nešto municije, bombi i druge vojničke opreme. Posavska partizanska četa je, nakon formiranja, i nadalje krstarila na prostoru zapadno od ceste Brčko - Tuzla: po Bukviku, Obudovcu, Žabarima i još nekim srpskim selima u Posavini. Međutim, u okolnim selima, hrvatskim i muslimanskim, vlasti NDH već su bile uspjele da formiraju svoje ustaške tabore ili oružničke postaje. Naravno, njihov osnovni zadatak je bio uvođenje okupatorskog »novog reda i poretka«, pa su se i ustaše i oružnici iz svih tabora i postaja tako reći svakodnevno zalijetale u pomenuta srpska sela i zaseoke. Ipak, mada teškom mukom, četa je uspijevala da se suprotstavi ustašama i održi na tom prostoru. U to vrijeme partijska organizacija ovog dijela Posavine je neposredno bila povezana sa Okružnim komitetom KPJ za Majevicu i Semberiju. I četa je, isto tako, ulazila u sastav Majevičkog partizanskog odreda i sa Ražljevačkom (Brčanskom) i Semberijskom (Bijeljinskom) partizanskom četom sačinjavala Bijeljinsko-brčanski bataljon pomenutog odreda. Stoga su i posavski partizani, s vremena na vrijeme, prelazili cestu Brčko - Tuzla i sadejstvovali sa ostalim jedinicama bataljona čiji se štab, tih dana, nalazio u Koreniti. Tako je Posavska partizanska četa, 12. februara 1942. godine, zajedno sa Ražljevačkom četom, napala i likvidirala neprijateljevo uporište na Miladijama kod Brčkog. Tom prilikom je izgubila i jednog od svojih boraca - Savu Lukića Jeremića. 7

Dvadesetog februara 1942. godine došlo je do mučkog četničkog napada na štab Prvog majevičkog partizanskog odreda u Vukosavcima, kojom prilikom je izginula većina članova tog štaba i Okružnog komiteta, među kojima i Pero Ćuskić, jedan od organizatora ustanka u Posavini, i doktor Mustafa Mujbegović - rodom iz posavskog sela Tarevca koji je uživao ugled i poštovanje ne samo u svome kraju nego i u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni. Poginuo je i sekretar Partijskog povjereništva za Posavinu Slobodan Jovanović koji se, toga jutra, slučajno zatekao u štabu. Već slijedećeg jutra, čim su saznali za ovaj nemili događaj, borci Bijeljinsko-brčanskog bataljona su smjelo krenuli u protivnapad i za kratko vrijeme razbili i razoružali četničke »bataljone« Spasoja Ćembučića Čembe u Čađavici i Andrije Popovića u Krbetima. U tim akcijama, bolje reći u razoružavanju četničkih grupa u Krbetima, Sandićima i Srpskom Brezovom Polju, učestvovala je i Posavska partizanska četa, koja se toga jutra, takođe, zatekla u tom rejonu. Majevički partizanski odred nije pokleknuo pred ovim prvim, iako teškim, udarcima četničkih izdajnika. Naprotiv, njegove snage su se ponovo našle na okupu, i to, ovog puta, u Koreniti. Formiran je novi štab odreda i 26. februara - s namjerom da se obračuna sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima - kolona od oko 450 boraca je ponovo krenula ka Vukosavcima. U toj koloni, uporedo sa Sembercima i Majevčanima, krenuli su i Posavci... Čitav dan 28. februara, na kosama iznad Vukosavaca, vođena je teška i odlučujuća borba sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima. I komandant Drinskog četničkog odreda Đure Bižić takođe je mučki, iza leđa, napao partizane, mada je prije toga, pred novoformiranim štabom Prvog majevičkog partizanskog odreda, dao svečano obećanje da se neće miješati u sukob. Poslije brojnih juriša i protivjuriša, u kojima je bilo mnogo mrtvih sa obje strane, glavnina Odreda, sa nešto oko 250 boraca, morala je da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju i da se prebaci na Birač, dok je drugi njegov manji dio ostao odsječen... Na Karića-vinogradu iznad Vukosavaca (tako se zvao jedan od partizanskih 8

položaja što su ga zaobišli četnici) ostala je i grupa boraca iz Posavske partizanske čete. Probivši se nekako kroz redove Bižičevih četnika što su im iza leđa dolazili - izgubivši u tom dvoboju jednog od omiljenih boraca u četi Stevana Đuričića Abisinca - i ovih desetak boraca iz Posavine je krenulo nazad, ka Koreniti. No, te noći, u Koreniti nikoga više od partizana nije bilo. Stoga su i oni nastavili pokret i, sljedećeg jutra, osvanuli u Popovom Polju nedaleko od Brčkog. Šta se sve u međuvremenu desilo i šta ih sada u selu očekuje, to niko od njih, u prvi mah, nije mogao da zna. Ali, desilo se da su upravo tu, kod Maksimovića kuća u Popovom Polju, osvanuli i Nasto Nakić i Boro Popović koji su, prema ranijem dogovoru, morali da se vrate na partijski rad u Posavinu, a s njima i nekoliko brčanskih komunista što su početkom januara, zajedno sa Hasanom Burićem i Ivicom Đermanovićem, uspjeli da pobjegnu iz ustaškog zatvora u Brčkom i pridruže se posavskim partizanima. Bili su to Safet Salihodžić, Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević Hakan. Tako su se ove dvije grupe Posavaca, sticajem okolnosti, ponovo našle na okupu. U Popovo Polje, sa nekolicinom boraca, stigao je i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i Semberiju Jusuf Jakupović Mrki, koji je, takođe, ostao odsječen... I odmah je otpočelo savjetovanje... Trebalo je, i to što prije, odlučiti šta da se radi i kuda da se krene. Bilo je svakojakih prijedloga, ali je preovladalo mišljenje da će najbolje biti ako se krene u Posavinu, a odatle, preko Trebave, na Ozren. Svaki trenutak je bio dragocjen. Čim je mrak počeo da se spušta, kolona od dvadesetak partizana, sa sekretarom Okružnog komiteta KPJ Jusufom Jakupovićem na čelu, krenula je iz Popova Polja ka Posavini. Bez teškoća su prešli preko ceste Brčko - Tuzla i, pred ponoć, stigli do Omerbegovačke rijeke. Ali, dalje nijesu mogli... Na mostu preko nabujale riječice dočekala ih je zasjeda. Morali su da se vrate... Četiri dana su sjedili, skriveni, u nekom opustjelom zaseoku u Potočarima, a onda su se, ponovo, odlučili za pokret. Jusuf Jakupović je izostao... Smatrao je da on, kao partij9

a sada. mještana . No. Pod pritiskom nadmoćnijeg neprijatelja. porušili mostove. dobar dio ustaničkih snaga je izostao na desnoj strani Spreče. naišli na strah i pometnju. ne bi smio da napušta svoje područje. na Ozrenu događalo. naime. vratio sa Ozrena na Trebavu.Tuzla.Brod i Doboj . na Majevici ili u Semberiji .. evo . Na Trbavi je.. umjesto dobrodošlice. kao što je već bilo dogovoreno. ustanici su se povlačili.. pa je kod tog dijela snaga . Stoga je trebalo da i ova grupa partizana. krajem januara. jedan broj trebavskih ustanika se..uz pomoć partijskih aktivista. uspjela da se održi četa partizana.. Tako se grupa preostalih boraca Posavske partizanske čete.i od četnika. da su isjekli telefonske veze. da su onesposobili željezničke pruge Sarajevo .došlo do naglog osipanja. Glavnina je uspjela da se organizovano povuče ka Ozrenu. Ali.pod uticajem nekolicine oportunista i kapitulanata sa Stevanom Botićem na čelu . Međutim. poprimio široke razmjere: da su ustanici.. tada su počele da kolaju priče kako je u jedinicama na Trebavi došlo do razmirica i previranja. ranije. i ovdje su. sa nekolicinom preživjelih partijskih aktivista. Pogotovu među saradnicima i pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. Ljudi su se bojali. za kratko vrijeme. Modriče i još nekih mjesta sa trebavskog područja. Maglaj i Gračanicu. da je ustanak u tim krajevima. jedva nekako. Stalno su zazirali od ustaša. oružnika. O tome su pristalice narodnooslobodilačkog pokre10 . početkom marta ponovo našla u svome kraju.predvođena Milošem Kupresom i Ismetom Kapetanovićem .ali je i ta četa... Stoga je odlučio da na tom prostoru. nešto kasnije. okupator je brzo reagovao i povratio izgubljene gradove.sačeka povratak naših snaga. posavski partizani su dobro znali. odmah produži dalje . Istina. na Trebavi.. Formirane su i neke nove ustaničke jedinice u koje su i nadalje pristizali novi borci iz Gradačca. tako reći u zaletu. domobrana.ski funkcioner. srećno prešli preko Omerbegovačke rijeke. zauzeli gradove Doboj. Trebavaca . već u samom početku. No. Šta se. takođe morala da se prebaci na Ozren. pogotovo na susjednoj Trebavi.ka Ozrenu. Ostali su krenuli i ovoga puta.. Znali su.

donesena odluka da se. koji su se tu skrivali i potajno djelovali. u takvim prilikama. Safeta Salihodžića i Ratka Vojinovića. dok se patrola ne vrati. Obudovac. da ostanu u Posavini.. ni oni nisu mogli da im pruže podrobnija obavještenja. desetak dana kasnije. prvo otkrili i pohvatali iznemogle Simu Petrovića i Mustafu Šehovića.. Sva četvorica su bili nepokretni i morali su. Žabare ili u neko od drugih srpskih sela u Posavini. još iste noći. dvojicu partijskih aktivista. premlaćivale mještane ili ih otpremale u logore. Stoga su i ovi naši borci. takođe. kao dobrovoljci. Meho Ahmetović. a ostali. Naime .to niko nije umio da kaže. pa su tako. No. odmah nakon toga. bez odlaganja. A onda je uslijedilo ono najgore: pojavio se tifus. vršile premetačine po kućama.. Ali. htjeli. Ustaše i oružnici su im stalno išli po tragu. no. povlačio sa Majevice). i još iste večeri održali s njima sastanak.valjda što su već bili nešto osjetili ili saznali o prisustvu partizana na tome prostoru . Mehu Ahmetovića. nakon duže rasprave.ta u Posavini čule. da se sklone u neku poljsku kolibu (stanaru) u Gornjem Žabaru. zajedno sa grupom Posavaca. bivale sve teže i nesnosnije. Mustafa Šehović i Boro Popović. uputi patrola koja će ispitati kakvo je stanje na Trebavi. porazbolijevali i Nasto Nakić. mještana. ne htjeli. Za izvršenje toga zadatka. krenuli ka trebavskim brdima. Malo je bilo ljudi koji su smjeli da pod svoj krov. pa je zbog toga. čim su stigli u Bukvik. a zatim. U vodoplavnim i još neolistalim posavskim lugovima. nije bilo skloništa. zaraza se i dalje širila pa su se. Prvo su se porazbolijevali Simo Petrović. i Nastu Nakića. prilike u Posavini su. zakratko.. Safet Salihodžić i Ratko Vojinović (jedan od majevičkih partizana koji se. Međutim. javili su se Sreto Petrović Srbijanac.ustaše i oružnici iz okolnih uporišta su tako reći svakodnevno upadale u Bukvik. iz dana u dan. Mustafa Sinanagić i Hasan Trebinčević Hakan i. ali šta se sada na Trebavi događa . polovinom marta. Njih trojicu su drugovi jedva nekako uspjeli da sklone u Siminom i Borinom rodnom selu Obudovcu. 11 . a od trojice izviđača ni traga ni glasa. prvo pronašli Petra Kaurinovića i Stevu Živkovića. prime partizane.

Stevo i Savo Živković. kao i jedna grupa antifašista iz sela Tarevaca. Ukratko rečeno. prvenstveno komunista i antifašista koji su. nisu daleko odmakli. više nije moglo biti ni govora.odista bile u rasulu. morali da se sklanjaju ispred ustaške policije. Doduše u toku marta . U jednom gornježabarskom zaseoku sustigle su ih ustaše: došlo je do kratke i neravnopravne borbe. tako da su i ona prva trojica kurira. među kojima i Mehmed Mujbegović. u kojoj su ova dvojica komunista junački izginuli. takođe obolio od tifusa. čekajući povratak izvidnice. jedini oslonci i utočište pristalica narodnooslobodilačkog pokreta sa trebavskog područja. manje. doduše. Boro Popović.Međutim. a druga od 50 boraca pod komandom Novaka Mrkonjića. još bile prisutne i uspijevale da se održe neke. preganjala sa ustašama i rvala sa tifusom . u životu je ostalo samo sedam ljudi: Petar Kaurinović. Jer. poslije Vukosavaca našao u Posavini. a odatle na Ozren. nekako u to vrijeme. Vuko Simić. od bivše Posavske partizanske čete i Partijskog povjereništva za Posavinu.braća i rođaci doktora Mustafe Mujbegovića . došli i Mehmedalija Tufekčić i Hamid Mazalović iz Gradačca. Tako su u ove jedinice.zatim Ferid Širbegović i još neki. zbog svoje aktivnosti. prije nego što su ova četvorica pala u šake ustašama. Nakon toga je i Živko Ćuskić. Sreto i ostali. odnosi sa četnicima su se iz dana u dan zaoštravali tako da je. partizanske jedinice: jedna od nekih 150 ljudi pod komandom Nikole Ćelića. inače rodom iz Bistarca kod Tuzle). došlo i do oružanog 12 . ustaničke snage na tom prostoru su .dok se ova grupa posavskih partizana. Na žalost. Bili su to. Međutim. čuvši šta se sa ostalima dogodilo. tih dana. bila je donesena odluka da se ponovo uputi patrola na Trebavu. 0 njihovim prijašnjim namjerama: o odlasku na Trebavu. izvršio samoubistvo. Milivoje Stojčević Brzina i komandir čete Nikola Simić koji se. takođe. Ovoga puta su krenuli Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić (koji se. polovinom aprila. nekim drugim pravcem probijao sa Majevice ka Posavini i Trebavi i tek kasnije se pridružio ostalima.na TreBavi su. nešto ranije. Avdo Mujbegović i Edhem Mujbegović . ipak. pali kao žrtve tih razmirica i rasula.kao što se to i ranije govorilo .

pa su i oni krenuli na Krečane. pokazali nadmoćnijim: Ozrenski partizanski odred je . pogotovo Srba. U takvoj situaciji i nekoliko preživjelih partijskih aktivista našlo se u dilemi: da li da i dalje ostanu izolovani i prepušteni sami sebi .morao da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju. Čak su i mnoge pristalice narodnooslobodilačkog pokreta.da formiraju svoje. Stoga je većina tih ljudi. Petokolonaši i raskolnici su se. u sastavu Trebavskog četničkog odreda.ili da se i sami prilagode prilikama i nađu u toj sredini gdje bi. u stvari. četničke odrede. na žalost. pop Dimitrije Stefanović iz Gornjeg Žabara. formirao i takozvani Posavski četnički bataljon. izražavli svoju lojalnost i privrženost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Jer. Poslije svega što se dogodilo . maja 1942. čime su.bolje reći onaj dio njegovih boraca koji je i dalje ostao vjeran idejama narodnooslobodilačkog pokreta . ustaše su i dalje harale i činile svakojake zločine. četnički komandanti su. a zaštite niodakle nije bilo. odmah nakon toga. Nekako u isto to vrijeme dok se ovo događalo sa Petrom Kaurinovićem i ostalim pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta iz Posavine. već prema mogućnostima. tražeći kakav-takav oslonac i utočište. Šta to zapra13 . Takav jedan dokumenat je. zavladao je još veći strah i nesigurnost. odlazile u taj bataljon.potpisao i komandant Trebavskog četničkog odreda pop Savo Božić. nastavili da djeluju na liniji narodnooslobodilačkog pokreta? Najzad je preovladalo ovo drugo mišljenje. među prvima . godine u selu Lipcu kod Doboja . pravili sporazume sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti. a zatim i na Ozrenu i Trebavi . svako u svoje ime i na svom području.na sastanku koji je sa tim predstavnicima održan 28.prvo na Majevici.da se povinjuju istoj sudbini kakva je već snašla Nastu Nakića i ostale . čiji je komandant bio takođe Posavac.sukoba. počeli da uvode svoju vlast . nemajući drugog izbora. pa su Cvijetin Todić na Ozrenu. a pop Savo Božić na Trebavi.kod golorukih i nezaštićenih posavskih seljaka. odlazila na Krečane nedaleko od Gradačca gdje se. Četnici su potpuno zagospodarili tim područjem.

Tako se nekih 70 ili 80 Bukvičana.. kako su protjerani ne samo sa Majevice i Ozrena nego iz cijele is14 . u bataljonu je i nadalje glavnu riječ vodio Petar Kaurinović.. kao stranac. nego im je pop Savo za komandanta nametnuo nekoga Vladimira Mičića.da je to akt potpune izdaje i kapitulantstva .sada je svakom razumnom i dobronamjernom čovjeku bilo jasno. pa su stoga i postavili zahtjev da se izdvoje i da. u duhu toga sporazuma. izvodile grupice razularenih četnika i legionara. Naravno da je takvo »ratovanje« odgovaralo i onim četnicima koji su tu. krajem avgusta 1942. Iza tog zahtjeva opet su stajali Petar Kaurinović i ostali. takođe Bukvičanin . to su i četnici ljenčarili i muvali se oko svojih kuća. nisu morali da zaziru od ustaša. neko zbog neobaviještenosti. u Posavini i na Trebavi je vladalo relativno zatišje.. vratilo u svoje selo i formiralo . već bili prisili kokarde i našli se u bataljonu popa Dimitrija. izvuku ispod štetnog uticaja popa Dimitrija.čovjek koji je i odranije uživao veliki ugled i poštovanje. kako Mičić. i njima je to išlo u račun: htjeli su da te ljude. Pop se u početku opirao. došli iz udaljenijih posavskih sela. Nikoli Simiću i ostalima nije bilo teško da se prilagode toj sredini: da se povežu sa tim ljudima ... formiraju svoj bataljon. nakon toga.vo znači .da nađu s njima zajednički jezik. tu i tamo. kako se te pristalice nisu često pojavljivale. tako da i četnici. Tokom ljeta 1942.Bukvički bataljon. a neko zbog ustaške samovolje i terora. No. pa je bilo jasno i velikom broju posavskih seljaka koji su. No. godine. ali to Bukvičanima nije odgovaralo. pošto-poto. ali je na kraju popustio. narednika bivše jugoslovenske vojske. Stoga i Petru Kaurinoviću. Sem manjih čarki koje bi. godine. u Bukviku. rodom iz Birča. Jer.. prisno sarađivali u traganju za pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. Naprotiv. Sporazum sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti što ga je pop Savo prihvatio i potpisao ubrzo je stupio na snagu. na Krečane. nikakvih ozbiljnijih borbi nije bilo.! Sada su i jedni i drugi. Četnički agitatori su i nadalje pronosili priče kako partizana nigdje više u blizini nema. Nisu uspjeli samo to da na čelo bataljona isture svoga čovjeka. nije imao nikakvog autoriteta.

prostrujala vijest da je. Tako je to bilo sve do kraja septembra kada je. godine. nastavila pokret dalje . Mehmedalija Tufekčić. Brigada se nije dugo zadržavala na Trebavi: ostala je tu svega dva-tri dana i opet se vratila na Majevicu. Istina. Šesta istočnobosanska brigada je. preko Save. Petog oktobra 1942. pa neće. znatno pojačana i snabdjevena oružjem i municijom što ga je tamo zaplijenila (u borbi sa Nijemcima 14. kod sela Broca. koja se 5. izbila na Savu gdje je. Pero Bosić i drugi. a zatim (16. pod zaštitom noći i uz pomoć mještana. čak ni šljivu sa grane da uberu. brigada se ponovo vratila u Bosnu. sa tom brigadom. pored njemačkih i ustaško-domobranskih snaga iz susjednih garnizona: Tuzle. Bijeljine i Brčkog. preko sremske ravnice. najzad. Zvornika. prebrodila rijeku i odmah. bez pitanja i odobrenja. iza nje je. ostala drukčija politička atmosfera: ostale su priče i prepričavanja kako je to nekakva neobična vojska čiji vojnici neće ni plot da satru. 15 . oktobra kod Dvorca nedaleko od Sremske Rače). novembra formirala na desnoj obali rijeke.Tuzla. Sa njom se ovoga puta. stigla Šesta istočnobosanska brigada te da su.. Nijemci su veoma brzo reagovali i odmah počeli da pripremaju opsežniji napad na Šestu brigadu i sremske partizane u kome je.ka fruškogorskim brdima. u sadejstvo Sremskog partizanskog odreda. Ubrzo nakon povratka iz Srema Brigada je.. prebacio i Sremski partizanski odred. tako da je u koloni. na Trebavu.točne Bosne. trebalo da učestvuju i majevički i trebavski četnici. prvo (11. odahnule. stigli i neki od poznatih posavskih i trebavskih partizana za koje se još od aprila ništa nije znalo: da su tu doktor Ethem Čamo. jednu od glavnih saobraćajnica koja povezuje posavsku i semberijsku žitnicu sa tuzlanskim industrijskim bazenom. poput svježeg povjetarca. Pristalice narodnooslobodilačkog pokreta su. Poslije mjesec dana provedenih u Sremu. novembra) zauzela Lopare i tako presjekla cestu Brčko . Ali. bilo nešto oko 1300 boraca. na Trebavi. Hamid Mazalović. Mehmed Mujbegović. novembra) razjurila četnike kapetana Dragoslava Račića u Donjoj Pilići.

donijela odluku da preduhitre protivnika: da mu ne dozvole da se sasvim prikupi i poveže nego da ga. vratili tamo odakle su i došli. prijašnjem. novembra 1942. Ostali su. No. vraćaju kućama. trebalo da se pridruži i Bukvički četnički bataljon. sastavu. da Nijemci pripremaju ofanzivu u kojoj. novembra. a dvadesetak njih je već bilo iščezlo iz kolone.nastavili pokret i. Ali. naime. sljedećeg dana. naime. stigli u selo Vražiće ispod Majevice: tu su i zanoćili. dok je još u pokretu.. Držeći se starog ratničkog pravila da je napad najbolja odbrana. doduše . prema pristiglim obavještenjima. već uveliko okupljali Bižićevi i Kerovićevi četnici. Prvi su. Put ih je vodio preko Bukvika gdje je toj popovoj koloni. uporedo sa ustaško-domobranskim jedinicama. sljedeće večeri. Tako je došlo i do poznatog boja na Maleševcima. 28. i »komandant« Mičić nije imao kuda nego da se i on. jedne večeri. bez oklijevanja. mada ne u punom. godine.Tako je u skladu sa tim njemačkim planovima.. desila još jedna neprijatnost. to da je 70 njegovih četnika. zakonačilo u selu Lukavici ispod Majevice gdje su ih na spavanju. Bukvičani su se povinovali naređenju i krenuli. negdje oko 20. treba da učestvuje i ovih 1200 četnika koliko ih se. Desilo se. pa su tako saznali i za ovo okupljanje majevičkih i trebavskih četnika: saznali su. koji su se tih dana nalazili u selu Trnovi nedaleko od Bijeljine. bez i jednog svog vojnika. vrati u Bukvik. budno su motrili šta se oko njih zbiva. ova dva partizanska štaba su.. tek što su se malo od sela odmakli. pojedinačno tuku. Ostavši sam. a onda su se i oni počeli da rasipaju i da se. na redu. 16 . iznenadili borci Drugog bataljona Šeste brigade. takođe uspud. prema naređenju komandanta Trebavskog četničkog odreda popa Save Božića. pop Dimitrije je svoju »vojsku« ipak doveo na Maleševce: na ugovoreno zborno mjesto gdje su se. već bilo sakupilo na Maleševcima. bili četnici. » Štabovi Šeste brigade i Sremskog odreda.. začas ih razoružali i takođe.njih oko 80 . pojedinačno ili u grupicama. popu Dimitriju se. Sem ovog slučaja sa Bukvičanima. s istim ciljem. krenulo sa Krečana ka Majevici i 500 četnika pod komandom popa Dimitrija Stefanovića.

Među zarobljenima je bilo i dosta Trebavaca. ostalo oko 140 mrtvih četnika. Treba reći i to da su se većina ovih ljudi. Interesantno je da su pripadnici Prvog majevičkog partizanskog odreda .Četnici su. sve do kraja narodnooslobodilačkog rata. četnici su ipak pobacali oružje. čitav ovaj bataljon je (sem nekolicine zagriženih četnika koji nikada nisu ni bili partizani). istupilo je 40 ljudi i reklo kako bi želilo da ostane u partizanima: da su s tom namjerom i krenuli ovamo. Zbilja. sa »šmajserom« u rukama. Na bojištu je. februara bili odvojeni od glavnine: i oni što su krenuli ka Posavini i oni koji su ostali na Majevici . ali su i nadalje djelovali na liniji narodnooslobodilačkog pokreta.na istovjetan način postupili i snašli se u novonastaloj situaciji. počela da se budi i jača vjera u sopstvene snage. nakon obračuna na Vukosavcima. morali da prišiju kokarde. nakon kraće provjere i ispitivanja. zajednički. Naime i nekih stotinjak partizana sa Majevice je. saopšteno da su slobodni i da mogu ići kućama. Gotovo svi su se našli u takozvanom Jablaničkom četničkom bataljonu gdje su. Pričalo se kako je taj ratoborni pop. Predalo ih se oko 700.poginuo je i pop Dimitrije Stefanovič. da pobačaju kokarde i ponovo prišiju petokrake. No. junački borili. iia Maleševcima. uspjeli da se održe i sačekaju trenutak kada će moći. ni okupator nije mirno posmatrao šta se zbiva na ovom za njega veoma zna17 . ponovo prešao u partizane. naročito u toku pete neprijateljske ofanzive. prividno prešlo u četnike. Posavaca i Vučjačana. poslije boja. Izginuli su i njihovi komandanti: Đuro Bižić i kapetan Jovo Prnjatovič . zajedno sa svojim dotadašnjim komandantom. odmah nakon što se Šesta brigada vratila iz Srema. Poslije četničkog poraza na Maleševcima. mada nikakvog međusobnog dodira i veze nisu imali. jedan od one nekolicine preživjelih boraca Posavske partizanske čete koji su. ponovo.svi koji su 28. Kada im je. Predvodio ih je Vuko Simić. štiteći i pomažući jedni druge. poslije poraza u Vukosavcima. pa tako mnogi i izginuli. takođe. do nogu bili potučeni. u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni je došlo do snažnog uspona narodnooslobodilačkog pokreta: u narodu je. Istina. tjerao svoje četnike da se bore.

po naređenju Vrhovnog štaba. Pod uticajem tih vijesti . i neke manje. Tako su Šesta brigada i Sremski partizanski odred. Ostale su. postojali su svi uslovi da snage narodnooslobodilačkog pokreta i u ovim krajevima dođu do punog i još jačeg izražaja. marta preimenovan u Grupu majevičkih udarnih bataljona) i nadalje su ostali u Birču odakle su kasnije.da hvata veze sa najboljim simpatizerima sa toga područja i da formira partijsku organizaciju.kako ga je narod prozvao po njegovom čuvenom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku . i ovoga puta. kao i novoformirani Majevički partizanski odred. za relativno kratko vrijeme. Pantom Nikolićem i još nekim partijskim aktivistima koje je tu zatekao . U semberijskoj ravnici i na sjevernim padinama Majevice je. već polovinom decembra. godine. istina.Kurjakov odred. Ukratko rečeno. polovinom januara sljedeće godine. formiran i Treći majevički partizanski odred ili . krenuli dalje. njemu nije bilo teško da obezbijedi sebi boravište: ti njegovi stari znanci i prijatelji su ga. zavladalo izvjesno zatišje koje je trajalo sve dok se u te krajeve. prema tome. ostao samo Sremski partizanski odred.zajedno sa Milošem Tolpom. morali da napuste Majevicu i prebace se na Birač. Na Majevici i u Semberiji je.kao i vijesti sa ostalih ratišta širom naše zemlje . svesrdno prihvatili. nakon toga. ostao i doktor Ethem Čamo. Vijesti o zbivanjima na Majevici i u Semberiji veoma brzo su stizale i još brže se širile po Trebavi i Posavini.u sastav glavnine NOVJ. Šesta brigada i novoformirani Majevički partizanski odred (25. Zahvaljujući ranijim poznanstvima i prijateljstvima što ih je godinama sticao kao sreski veterinar u Gradačcu. partizanske grupe koje su se veoma brzo razvijale i jačale tako da je od tih grupa. ka jugu . nije vratio Sremski partizanski odred. pa je.. prijašnjeg. terenske. bile 18 . ponovo krenuo u ofanzivu. straha i pometnje: u narodu je raslo samopouzdanje i vjera u pobjedu. I čim se malo snašao i prilagodio prilikama. Upravo s takvim ciljem i zadacima na Trebavi je.ljudi su se postepeno oslobađali onog.. Tako su. poslije odlaska Šeste brigade.čajnom području. odmah je počeo . u proljeće 1943.

Rezultati nisu izostali. niko drugi nego ti isti četnici. Izgledi za širu mobilizaciju stanovništva toga kraja i njegovo uvođenje u borbu protiv okupatora bivali su sve bolji i realniji.. Ali. sva ta reagovanja i poduhvati četničkih komandanata su bivali uzaludni. veoma brzo. Dok se ovo događalo na Trebavi..ti ljudi nisu imali nikakvog oslonca i zaleđa. ostali u životu i našli se tu na okupu. ne samo mještani. u Posavini je. da odlaze na tu stranu. Skugriću. jednom prilikom bile uhvatile Boru Popovića. ali su ga. Ali. A kako i s kim da je imaju kad ni jednog od tih rukovodstava . godine sve dok se nije saznalo da je na Majevici formiran i Treći majevički partizanski odred . iščupali iz zatvora. Modriču. seljaci.više nije bilo. pa nisu izostala ni reagovanja četničkih komandanata koji su. bolje reći u Bukviku.ni Partijskog povjereništva za Posavinu.. Jer. Pohvatane su veze i sa nekolicinom aktivista Partije iz Bosanskog Šamca. Kurjak je na 19 . Odžaka i još nekih mjesta. na primjer. nego i po čitavoj Posavini. mnogi od tih ljudi su malo odahnuli i počeli. nego i znatan broj »domaćih« četnika je štitio i skrivao ovu grupu partijskih aktivista.po nagovoru Petra Kaurinovića.rade ono što su sami mogli i umjeli. Tako je i jedna grupa od nekih tridesetak dotadašnjih četnika i još toliko seoskih omladinaca . Dešavalo se da se neko od tih ljudi nađe u neprilici: da mora da se sklanja ispred Pavla Gajića i njegovog bijesa.formirane partijske ćelije u Gradačcu. prešla na Majevicu i stupila u Kurjakov odred.pridržavajući se osnovne linije narodnooslobodilačkog pokreta . ni Okružnog komiteta za Majevicu i Semberiju . braće Živkovića i drugih . Tek tada.negdje početkom ljeta krenula iz Posavine. nakon tog saznanja. pojedinačno i u manjim grupama. koji su poslije četničkog puča u Vukosavcima. simpatizeri našeg pokreta. Pristalice četničkog komandanta Pavla Gajića su. sve do proljeća 1943.. i dalje bila aktivna partijska ćelija sastavljena od komunista. Vezu ni sa jednim od svojih partijskih rukovodstava više nisu imali. Posavaca. shvatili o čemu se radi: da komunisti »vršljaju« ne samo po Bukviku. Stoga njima ništa drugo nije preostalo nego da se pritaje i zakonspirišu: da formiraju svoju partijsku ćeliju i da .

djelovala samostalno . dok je Petnaesta majevička brigada. Srebrenicu i Zvornik. godine. godine. na Trebavi i u Posavini. za kratko vrijeme. u ljeto iste godine. koje je trebalo da mobiliše nove snage i nastavi daljnju izgradnju i učvršćenje toga pokreta.bez čvršćeg oslonca i veze . stigla na Majevicu. neprijatelj se i dalje uporno branio. ali nova.njihov zahtjev. početkom jula 1943. formirao i Okružno partijsko povjereništvo za Trebavu i Posavinu. Tek tada je i narodnooslobodilački pokret u ovim krajevima. još uvijek. radeći na realizaciji jednog od tih svojih osnovnih zadataka. Kladanj. Upravo u takvim prilikama je. od te grupe. U drugoj polovini juna iste godine došlo je do poznatog. htjela-ne htjela. nije formiran i Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu. u prethodnom periodu prorijeđenih. zajedno sa Štabom divizije.. preko željezničke pruge Sarajevo-Višegrad. I čim se malo 20 . Tek tada je i u tom pogledu . dobio svoje okružno rukovodstvo (u početku Okružno partijsko povjereništvo. prodora glavnine NOVJ na teritoriji istočne Bosne. formirana i Sedamnaesta istočnobosanska udarna divizija. a to je na obnovi i izgradnji partijske organizacije u istočnoj Bosni. bukvička partijska organizacija je. Šesta brigada se još neko vrijeme zadržala na Romaniji i Birču. Istina. zauzelo Olovo.. plima narodnooslobodilačkog pokreta u istočnoj Bosni ničim se više nije dala zaustaviti. Međutim. Naime. godine. Oblasni komitet je. a nešto kasnije. a za komesara Savo Živković opet jedan od nekolicine posavskih komunista. prvo obnovio Okružni komitet KPJ za Majevicu i Semberiju. Vlasenicu. početkom 1943.došlo do krupnih i značajnih promjena: do obnove prijašnjih veza i popune pojedinih. a poslije Okružni komitet). Petnaesta majevička brigada i Majevički (Kurjakov) partizanski odred. za čijeg komandira je postavljen bivši komandant jednog četničkog bataljona Rajko Anđelić. snažna. partijskih rukovodstava. Naime. nekoliko divizija NOVJ je odmah prešlo u protivnapad i.sve dok. zatim.u pogledu partijskog života i rada . snažnog. takođe u proljeće 1943. raskinuvši neprijateljev obruč na Sutjesci i probivši se. u čiji sastav su ušle: Šesta istočnobosanska brigada. formirao posebnu četu.

nadomak Gradačcu. U redovima ovih dveju jedinica bilo je i dosta Posavaca. nikakve borbe u Bukviku nije bilo. nešto oko 80 domobrana i četrdesetak legionara. kukolj iz pšenice. 24. Petnaesta majevička je. koja je dostavila detaljna obavještenja o jačini i rasporedu ustaško-domobranskih snaga i pripremila svoje aktiviste da pomognu brigadi prilikom napada na grad. iz kule i dalje pružale otpor sve dok se. bez kokardi na kapama. Zahvaljujući još ranije uspostavljenim vezama sa gradskom partijskom organizacijom. jula osvanula u Bukviku. napokon. četnički komandanti su se na vrijeme sklanjali sa vidika. postrojili pred bukvičkom školom.oporavila i popunila novim ljudstvom. I. nisu pojavili njemački tenkovi. ustaše su.. Obudovcu. Petnaesta majevička brigada je napala neprijateljevo uporište u Gradačcu. sa jednim bataljonom Kurjakovog odreda. dabome. krenula ka Posavini i Trebavi. tobožnji četnici iz takozvanog Bukvičkog četničkog bataljona su još dan ranije. još ranije. Slatini i drugim posavskim selima.. već krajem jula. 21 . Četvrtog dana nakon dolaska u Posavinu. brigada je brzo i lako savladala neprijateljevu posadu u Gradačcu. Predalo se nekoliko oficira. Steve Trivunovića i drugima jer se sa njima samo preko puščanih cijevi moglo razgovarati pošto su bili ogrezli u zločine. Pedeset i dvojica su odmah izašla iz stroja i stupila u Brigadu. razoružali svoga komandanta narednika Mičića i strpali ga u zatvor. kao jezgru oko koga će se okupljati novi dobrovoljci. jula. s namjerom da prečisti račune sa četnicima Pavla Gajića... 28. u stvari. partizanskoj četi. Sljedećeg dana Brigada je nastavila pokret kroz Posavinu prema Žabarima. odmah pobacali oružje i predali se partizanima. A kada je Brigada stigla. sem jedne grupe ustaša i oružnika koji su se povukli u kulu Husein-kapetana i odatle pružali otpor. Ostali branioci grada su. Međutim. Tako je Petnaesta majevička brigada. Bježali su i njihovi četnici. No. koji su. dok ih je tridesetak ostalo u novoformiranoj. bili otišli u partizane.. terenskoj. saznavši za dolazak Brigade. Izdvojen je.. oni su se. Jer.

... 17. godine. prije svega formiranju organa nove narodne vlasti. bili su sada oslobođeni. jedne su ostale na Trebavi. na primjer. pristizale ohrabrujuće vijesti: Italija je već bila kapitulirala.. Četnici su ostali i. Mnogi su istrčavali pred Nijemce i pridruživali se njihovim kolonama. širom Trebave i Posavine. jedinice Sedamnaeste divizije . pa se i sve veći broj dobrovoljaca .. za kratko vrijeme. I čim su se. javilo se tih dana oko 70 dobrovoljaca. Naime. formiran je Posavski partizanski odred. a druge su se spustile u posavsku ravnicu i prvo oslobodile Modriču. Već u prvoj polovini septembra.. avgusta. Međutim. razumije se.Šesta istočnobosanska i Petnaesta majevička brigada .Brigada je morala da odustane od svojih daljih namjera i da se pod borbom povuče prema Majevici. jedinice Sedamnaeste divizije su nastavile svoja ofanzivna dejstva. takođe. Doduše. takvo stanje nije dugo potrajalo.ponovo su izbile na Trebavu i.javljao u jedinice narodnooslobodilačke vojske. upravo u toku te i takve aktivnosti. razbile trebavske četnike. pojavili okupatorski tenkovi. a zatim i Gradačac. Sa velikih svjetskih ratišta su. Perspektive narodnooslobodilačkog pokreta su bivale sve šire i svetlije: pobjeda nad okupatorom je bila na vidiku.. naročito u odrede. iz pravca Modriča i Bosanskog Samca. U njegovom sastavu 22 . Bosanski Šamac. septembra 1943. a zatim pristupile sređivanju prilika na tom području.. stiglo je naređenje Vrhovnog štaba da Divizija odmah krene ka Ozrenu. Međutim.u želji da i oni učestvuju u toj pobjedi . nakon što su obavile određene zadatke na Ozrenu i u dolini Spreče jedinice Sedamnaeste divizije su se vratile na Trebavu. Takav razvoj događaja četnici su jedva dočekali. iznova počeli da uvode svoju strahovladu: da progone pristalice narodnooslobododilačkog pokreta. Upravo u takvoj situaciji.. Samo iz posavskog sela Miloševca. Orašje. i oni su počeli da izlaze iz svojih skrovišta.. i Švabama se žurilo: njihovi tenkovi su protutnjali preko Trebave i Posavine i opet se negdje izgubili. I tek petnaestak dana kasnije. Sva sela i gradovi. već 15.

srž. Upravo o ovim dvema istočnobosanskim partizanskim jedinicama i njihovom borbenom putu . septembra iste godine. koji su se nešto kasnije (u februaru 1944. 20. koji su. prilikom formiranja. što je trebalo da predstavlja tek samo osnovu. oko koje će se okupljati novi dobrovoljci. U sastavu toga odreda je. dvojica uglednih Posavaca. Naime. bilo nešto oko 160 ljudi. Za komandanta odreda je postavljen bivši komandant jedne četničke brigade. na Trebavi je.je. a nešto kasnije Panto Nikolić. dok je za političkog komesara. takođe u početku. formiran i Trebavski partizanski odred. i u početku ustanka 1941. A onda je. u početku. a za političkog komesara Boro Popović. jedan od istaknutih partijskih aktivista sa Trebave.o Posavskom i Trebavskom odredu. bio dosta poznat u tim krajevima.) spojili u jedinstveni Posavsko-trebavski partizanski odred kazuju nam naredne stranice ove zanimljive i korisne knjige. Za komandanta je postavljen Nikola Simić. bilo oko 150 boraca. postavljen Slobodan Janković. godine. Stevo POPOVIĆ 23 . koji je. u selu Skugriću. uslijedio još jedan takav događaj. svega tri dana kasnije. kao seoski učitelj. Relja Pećo. vodili Posavsku partizansku četu.

Okružnog narodnooslobodilačkog odbora z. Obuhvatalo je teritoriju opština: Bosanski Samac. Gradačac. a u pogledu vojnoteritorijalne organizacije. Zbog toga smo ta naselja. nisu u pogledu partijsko-političke i vojnoteritorijalne organizacije spadala u nadležnost Okružnog komiteta KPJ.a Trebavu i Posavinu i Komande posavsko-trebavskog vojnog područja. sa manjim izmjenama u pogledu teritorijalne nadležnosti. tretirali onoliko koliko je bilo potrebno da se objasne pojedine političke aktivnosti i vojne akcije koje su polazile sa posavskotrebavskog područja ili su preko tih naselja išle ka posavsko 25 . vojnih dejstava. Ona su pripadala teritoriji koju su pokrivali Okružni komitet KPJ i Okružni narodnooslobodilački odbor za Tuzlu. Naselja na južnim i jugoistočnim ograncima Trebave. u ovoj knjizi. nekoliko naselja koja pripadaju opštini Doboj. Modriča. U pogledu partijsko-polidčkog rada i organizovanja narodne vlasti ovo područje je bilo u nadležnosti Okružnog komiteta KPJ i Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Trebavu i Posavinu. u dolini rijeke Bosne. odnosno Posavsko-trebavskog odreda.RIJEČ AUTORA Posavina i Trebava kao posebno vojnoteritorijalno. posavski dio opštine Brčko i. ostalo do kraja rata. odnosno Ozrenski i Tuzlanski NOP odred. Odžak i Srebrenik. mobilizacije i obezbjeđenja u nadležnosti Komande posavsko-trebavskog vojnog područja i Posavsko-trebavskog NOP odreda. i Komanda tuzlanskog vojnog područja. u prvo vrijeme. koja pripadaju opštinama Gračanica i Doboj. godine i kao takvo. patrijsko-političko i administrativno područje konstituisalo se u ljeto 1943.

razvoju i borbenoj aktivnosti . o pripremama./ trebavskom području. kao i politička publicistika. Prvo smo morali da vršimo primarno istraživanje. Vučjaka i Majevice. o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. godine.sredina 1943.Posavskog. o NOP-u na terenu Posavine i Trebave i 0 dejstvu jedinica NOV na toj teritoriji. kao i od onih u kojima je odred bio samo jedan od djelotvornih činilaca. te ekonomske i društvenopolitičke prilike u periodu između dva rata. godine. do avgusta 1943. zbog nedostatka primarnih istorijskih izvora. te dejstvima tog odreda do aprila 1944. to jest da prikupimo osnovne dokumente o odredu. U ovom radu prvenstveno se govori o nastanku. branili i širili slobodnu 26 . koje su imale uticaja na razvitak NOP-a u tom kraju. početku i razvoju ustanka. Ovo poglavlje obuhvata događaje od aprila 1941. Drugo poglavlje govori o situaciji koja je nastala poslije prodora jedinica glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i u vrijeme boravka jedinica 17.Posavsko-trebavski. Odrede nismo mogli posmatrati izolovano od cjeline zbivanja koja su mu prethodila. godine i o spajanju u jedan odred . Prvo poglavlje rukopisa govori o stanju poslije okupacije 1941. U kraćem uvodnom dijelu date su geografske karakteristike područja Trebave i Posavine. odredi su vršili odredske funkcije. ali nisu mogle da daju odgovore na mnoga pitanja iz oblasti formulisanja našeg istoriografskog zadatka. Postojeća istoriografska 1 memoarska literatura. mjerama okupatora i kvislinga da zaustave razvoj narodnooslobodilačke borbe i o oživljavanju aktivnosti NOP-a. divizije u Posavini i na Trebavi u ljeto 1943. U prvoj fazi svog razvitka. Slično smo postupili i sa područjem Na obradi ove teme suočili smo se sa nekim pitanjima koja su ranije trebala biti razjašnjena. Trebavskog i Posavsko-trebavskog NOP odreda. Najteže je bilo objasniti događaje iz perioda 1941. koja je trajala 7 mjeseci. o njihovim posebnim borbenim dejstvima do početka 1944. Zato je i materija o Posavsko-trebavskom NOP odredu podijeljena na uvod i šest poglavlja. korisno su nam poslužile. .

teritoriju i obezbjeđivali djelatnost društveno-političkih organizacija Posavsko-trebavski odred je toliko brojno narastao i sazrio kroz borbena dejstva da je trebalo da preraste u višu taktičku jedinicu . a šesto sadrži spisak boraca odreda. i dva izvještaja o boravku u srednjoj Bosni. Treće poglavlje opisuje četveromjesečni boravak odreda u centralnoj Bosni. već donijeta odluka morala je biti odložena. U ovoj situaciji odred malog brojnog sastava egzistira kao jezgro koje je sposobno da primi nove borce kada stigne na svoju odredsku prostoriju. povratak u istočnu Bosnu i samostalna dejstva prema svojoj odredskoj prostoriji. postoji samo jedan izvještaj štaba Posavsko-trebavskog odreda za period od februara do aprila 1944. postoje nekoliko dokumenata štaba Trebavskog NOP odreda. i 25. a nijedan dokument o petomjesečnom borbenom putu Posavskog NOP odreda. zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na odredsku prostoriju. Svega sedam izvještaja iz tog perioda govore o borbenim dejstvima. dolaskom operativnih jedinica NOV na tlo Posavine i Trebave. Četvrto poglavlje opisuje djelatnost odreda pod operativnom komandom jedinica 23. borbe za oslobođenje Posavine i Trebave i borbe za uništenje jake neprijateljske formacije u trouglu Bosne i Save u maju 1945. na primjer. divizije. nešto je brojniji dokumentima. a jedan o političkom radu.brigadu. Takođe. a manje kada je bio van svoje odredske prostorije. no i to su većinom obavještajni izvještaji i izvještaji o brojnom stanju. Peto poglavlje govori o vojno-političkom značaju Posavsko-trebavskog odreda. do maja 1945. Tako.je mali broj dokumenata koji je nastao u samom odredu. Međutim. Odred nije nastao odjedanput. Najviše teksta posvećeno je periodu kada je odred bio na svojoj odredskoj prostoriji ili kada je djejstvovao prema njoj. Period od septembra 1944. koja je posjednuta jakim neprijateljskim snagama. Nije sačuvan nijedan izvještaj štabova bataljona. već je u sastavu borbenog poretka viših jedinica. Druga i daleko važnija odrednica u ovakvom pristupu za pisanje monografije . Odred u ovom periodu ne vrši samostalne borbene radnje. godine. već je partijska i skojev- 27 .

bilo dovoljno da se objasni djejstvo odreda kao vojnoteritorijalne jedinice. godine. većinom na tlu Posavine i Trebave ili prema njima. O radu sreskih komiteta KPJ imamo izvještaje samo od aprila 1945. u izvještajima Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu i Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu od avgusta 1943. u vrijeme kuda je odred tu boravio. Odred je učestvovao u sastavu sedam divizija i dvanaest brigada narodnooslobodilačke vojske. do maja 1945. jer su izvodile zamašnije akcije. a za kasniji period do kraja rata praćen je njihov rad kada su one zajedno sa odredom djelovale na privremeno oslobođenim dijelovima Posavine i Trebave. a odredu je često postavljan zadatak koji su izvršavali bataljoni. morali smo prikazati dejstva brigada i divizija kada su one. po našem mišljenju. Njihov rad smo doticali u onoj mjeri koliko je. Za period od septembra 1943. u okviru svojih zadataka. Podaci o radu društveno-političkih organizacija i narodnooslobodilačkih odbora nalaze se. Da bi se mogla rekonstruisati vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi. Ponekad se čini da je djejstvima krupnijih jedinica poklanjano više prostora. dati organizacionu strukturu i donekle djelatnost tih organizacija. a na kraju rata i čete viših jedinica. Odred je tada dolazio pod njihovu operativnu komandu i izvršavao zadatke kao dio njihovog borbenog poretka. Za rad organizacije SKOJ-a postoji nekoliko izvještaja Oblasnog komiteta SKOJ-a. makar ukratko. ukratko. uglavnom. odnosno JA u borbenim djejstvima. Odred je obezbjeđivao slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i time štitio i pomagao razvoj i rad narodnooslobodilačkih odbora i društveno-političkih organizacija.ska organizacija strpljivim radom pripremala omladinu da popuni brigade i bude osnovna snaga za formiranje dva odreda kada jedinice NOV stignu u taj kraj. a svega jedan izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a. opisati događaje koji su prethodili stvaranju slobodne partizanske teritorije u Posavini i na Trebavi i formiranju Posavskog i Trebavskog odreda. godine. u posebnom odjeljku. rad tih organizacija. Zbog toga smo morali. dat je. kada je postojala slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu. godine. do aprila 1944. Zbog toga smo morali. O radu Okružnog narodnoos28 . dolazile na to područje. što je razumljivo.

na čemu im najtoplije zahvaljujemo. Odžak. Ivan Bumbulović. Zato im dugujemo posebnu zahvalnost. Gradačac. Odžak. Također ne postoje izvještaji o radu Okružnog i sreskih odbora AFŽ. i pored naše želje.lobodilačkog odbora ima nekoliko izvještaja iz perioda septembar 1944 . Gradačac.maj 1945. »Naša borba« i »Žena kroz borbu«. u prvom redu. To se ponajviše odnosi na ona pitanja o kojima nema dovoljno podataka u istorijskim izvorima i koja su izvan sfere vojnih dejstava. godine u sastavu: Boro Popović (predsjednik). Modriča. Brčko. Podatke za pregled boračkog sastava odreda prikupljali su i provjeravali opštinski odbori SVBNOR-a opština Bosanski Samac. ukazivali na propuste i nedostatke i mnogo pridonijeli da tekst dobije konačan oblik. general-potpukovniku Veljku Miladinoviću. godine. Svoju zahvalnost dugujemo i recenzentima dr Zdravku Antoniću. O radu tih organizacija podatke smo crpili iz izvještaja Okružnog i Oblasnog komiteta KPJ i iz listova »Front slobode«. Orašje i Srebrenik u periodu od 1974. Mehmedalija Tufekčić. Dragocjenu pomoć u stvaranju monografije pružili su. Doboj. Nikola Bosić i Ilija Drinić. Nema nijednog izvještaja o radu sreskih narodnooslobodilačkih odbora. dr Muhamed Kešetović. Članovi Redakcije su inicirali rad na stvaranju rukopisa. Orašje i Srebrenik kao i brojnim pojedincima-borcima koji su nam davali korisne primjedbe i sugestije tokom rada na rukopisu. pratili sve vrijeme njegovo nastajanje. nismo mogli dovoljno osvjetliti. godine. dr Ibrahimu Karabegoviću i mr Rafaelu Brčiću koji su svojim primjedbama pružili znatnu pomoć na konačnom oblikovanju ovoga djela. Nikola Simić. Brčko. Ljubo Antić. do 1983. Također se zahvaljujemo komisijama za istoriju Komiteta SK BiH za opštine Bosanski Samac. članovi Redakcije koja je formirana 1974. Svjesni smo da izvjesne događaje. Gračanica. Modriča. temeljno analizirali svaki dio rukopisa. kao i sekretar Redakcije Uroš Goranović. Gračanica. Doboj. 29 . Nadamo se da će ova knjiga opravdati svoju namjenu i biti od koristi drugim autorima za slične poduhvate.

30 .Takođe zahvaljujemo skupštinama opština Bosanski Samac. Gračanica. koja je omogućila da se rukopis pretoči u knjigu i time učini pristupačnim široj javnosti. Orašje i Srebrenik i· Republičkom odboru SUBNOR-a BiH koji su finansijski pomogli rad na stvaranju rukopisa i štampanje knjige. Gradačac. Modriča. Odžak. Na kraju zahvaljujemo Biblioteci »Ratna prošlost naših naroda i narodnosti« Vojnoizdavačkog zavoda. Brčko.

3 Korito rijeke Bosne na pojedinim mjestima račva se u više rukavaca koji su od matice odvojeni šljunkovitim nasipima. 173-181. str. 1 Trebava i Vučjak u vojničkom pogledu ne predstavljaju znatnu prepreku zbog svoje male dubine. a sa južne i jugoistočne strane obroncima Trebave i Majevice. nezaštićenu nasipima. Osnovi vojne geografije FNRJ. 2 Posavina i Trebava se odlikuju gustoćom rijeka i dječica. Beograd. Vojno delo.Brezovo Polje) i dijele Posavinu od Semberije. Njena širina kod Bosanskog Šamca iznosi oko 200 m. n. Jugoslavija . Rijeka Sava kod Bosanskog Šamca ulazi u svoj donji tok. Školska knjiga. naročito između Bosanskog Šamca i Orašja pravi mnoge meandre. a kod Brčkog oko 500 m. U svom toku. Zbog toga. Obale rijeke su joj lomljivije. Anton Melik. ravnicu bosanske Posavine. obrasle žbunjem i vrbacima. 1952. Idući ka zapadu.d. str 197-198.UVOD Bosanska Posavina je prostrana ravnica. pri visokom vodostaju. plavljenja su češća na prostoru oko 4 1 2 3 Anton Melik.8 m na 1 km.Zemljopisni pregled. Prostrani masiv Majevice čiji obronci dopiru do rijeke Save (na prostoru Brčko . 1954. str. Od Modriče ka ušću. koji zajedno sa malim padom onemogućavaju brz protok vode. 31 . gdje se dugo zadržava. jugu i jugoistoku iz ravnice postepeno izrastaju niski brežuljci. Zagreb. koja je omeđena sa zapadne strane obroncima Vučjaka. Ivan Božić i Milan Knežević. 160-166. znatno je pogodniji za izvođenje većih vojnih dejstava. Širina je promjenljiva sa padom od 0. Sava preplavi obale i izlije se u.

546. Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka. str. put se račvao na dva kraka i dolinom Bosne sa obje strane rijeke produžavao ka Doboju. Sava. U Gradačcu se sticalo više puteva. porušile jedinice NOV-a. Na rijeci Tinji je bio most kod Skakave koji je 1943. godine. Uslijed neznatnog pada i niskog zemljišta. Bosanskom Šamcu i Orašju. Na Bosni je pri malom vodostaju bilo više gazova. jer njihovim dolinama prolaze važne komunikacije. a Brčko uz to još i sa Tuzlom i Bijeljinom. pa je kretanje većih vojnih jedinica van puteva teško izvodljivo.d. Zagreb. među kojima su najvažniji u Modriči.d. Od Bosanskog Šamca je preko Orašja išao put za Brčko. Bosanski Šamac je bio putevima povezan sa svim mjestima u Posavini. 241. Bosna i Tinja su veoma značajne u vojnom i privrednom pogledu. Posavina je sa dva kraka bila povezana sa željezničkom prugom Beograd-Zagreb. a ka jugu putevi ka Modriči i Gradačcu. drugi od Slavonskog Šamca do Vrpolja. 32 . koja izvire na jugozapadnoj strani Majevice. str. Pored onih za Šamac i Modriču. Bibliografski zavod d. a drugi su. u septembru 1943. knj. na svom toku dugom 93 km. 5 U vrijeme visokog vodostaja rijeka i riječica u Posavini stvaraju se prostrane bare. Stanoje Stanojević. pravi često i preko ljeta. a putem koji je išao ivicom Panonskog bazena sa Gradačcem. Preko Brčkog i Bosanskog Šamca su se uglavnom izvozili poljoprivredni i stočarski proizvodi. veoma krivuda. n. 4 Rijeka Tinja. Jedan krak je išao od Brčkog do Vinkovaca. Rijeku Savu premošćuje željeznički i kolski most u Brčkom dug 755 m.km sa obje strane rijeke. Na rijeci Bosni su postojali drveni kolski mostovi u Bosanskom Šamcu i Modriči. Od Modriče. velike poplave. IV. Prvi je zapaljen u aprilu 1941. godine porušen iz istih razloga. Na Savi i Bosni je bilo više skelskih prelaza. Milan Knežević. Lijevi krak se u selu Podnovlje vezivao sa poprečnim putem koji je dolazio iz Dervente. 1929. Modriča je putem preko rijeke Bosne bila povezana sa Odžakom i selima na lijevoj strani Bosne. iz njega su polazili putevi preko Srebrenika ka Tuzli preko Srnica ka Gračanici i preko Gornjeg Žabara 4 5 Ivan Božić. koji su korišćeni za prelaz jedinice NOV iz istočne u srednju Bosnu i obratno. u svom donjem toku.

za Brčko. 7. Trebavsko i majevičko pobrđe obiluje velikim procentom zemljišta pod voćnjacima. godine u gradačačkom srezu živjelo 80.Gračanica . prema pomentom popisu. 33 . 7 U Posavini i na Trebavi preko 75% površina su predstavljale oranice. Posavina je. lan. Beograd. u toku narodnooslobodilačkog rata. 16. Prije drugog svjetskog rata. na teritoriji sreza Gradačac koji je ulazio u sastav Vrbaske banovine. a u brčanskom 97. kojim se hranio najveći broj stanovnika. godine proizlazi da je 1939. šećerna repa i duvan (u okolini Orašja). i 1939. Vojnoizdavački zavod.2% radilo u industriji i zanatstvu. 1939.498 stanovnika. 24% Muslimana i 1% pripadnika ostalih naroda i narodnosti. konstituisana kao vojna. živjelo oko 180. III 1931. Pravcem sjeveroistok-jugozapad Posavinu i Trebavu je presijecao put Brčko .2% i drugih izmjena nastalih u periodu između 1931. 3. 1941. po popisu izvršenom 31. Na osnovu prirodnog priraštaja od 1. po broju stanovnika na 1 km 2 . najnaseljenije područje u Bosni i Hercegovini. politička i administrativna cjelina. godine. 83% se bavilo poljoprivredom. živjelo je 70. Beograd. a na teritoriji sreza Brčko. 22-23. može se izvesti zaključak da je na teritoriji koja je. 35% Srba.115.000 stanovnika. godine ovaj put igrao je važnu ulogu u vojnim djejstvima.009 stanovnika. koji je ulazio u sastav Drinske banovine živjelo je 77. srez i grad. najviše pod šljivama. Na čitavom području povrtlarstvo je bilo znatno razvijeno. str. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. Od ukupnog aktivnog dijela stanovništva Bosne i Hercegovine. Glavni ratarski proizvod bio je kukuruz. U oba sreza bilo je oko 40% Hrvata.Doboj. Dr Zdravko Antonić.Srnice .1% u trgovini i bankarstvu. Niski prinosi poljoprivrednih kultura uveliko su bili uslov6 7 Brčko. U ratnim godinama 1941-1945. Od industrijskih biljaka gajene su uljana repica. 1973. 6 S obzirom da su dijelovi Posavine i Trebave ulazili u sastav i susjednih srezova. a izvozio se u znatnim količinama. str.894 stanovnika.2% ostalim poslovima. koji je kao hipotenuza zatvarao trokut Posavine čije su dvije katete rijeke Sava i Bosna.1% slobodnim zanimanjima i 2. U oba sreza ukupno je bilo 178. konoplja. 4.962 stanovnika. Pšenica je sijana na dvostruko manjim površinama nego kukuruz.

Željeznička pruga Brčko-Vinkovci podignuta je 1894. na njihovom području. uspostavljena je parobrodska linija Brčko-Beograd-Oršava-Galac. Uvoze se industrijski proizvodi i kolonijalna roba čija je potrošnja bila znatna. Peradarstvom se bavio znatan dio ženskog stanovništva. Izvozno-uvoz8 9 10 Isto. Gradačcu i Bosanskom Šamcu. Najviše je bilo svinja. Modriči. 191).Bosanski Šamac i Orašje. 17. Posavina i Trebava nemaju rudnog blaga i prostranih šumskih kompleksa. a najmanje ovaca i koza. Gračanica i Modriča.d. Godine 1862. pa se zbog toga. godine. zatim goveda i konja. te razvijen riječni transport pogodovali su razvitku trgovine. zatim pilana i fabrika čarapa. 10 U velikim količinama se izvozi kukuruz i suha šljiva. 34 . razvoj korparstva. Gradačac. odsustvom agrotehničkih mjera. Na osnovu prerade žitarica i voća razvila su se manja preduzeća. Parni mlinovi su postojali u Brčkom. a etivaže šljiva u Brčkom i Bosanskom Šamcu. Relativno dobre saobraćajne veze i njihova povezanost sa magistralnim putevima i željeznicom. nova naselja . Žene Posavine i Trebave su izrađivale mnoge predmete narodne radinosti. osobito dijelove odjeće i prostirke. ' knj. 8 Stočarstvo je bilo srazmjerno manje razvijeno i uglavnom štalskog tipa. 221-223. vijeka pridružuju im se. Odžaku i Gradačcu. pa su nikle ciglane u Brčkom. koje su služile podmirenju potreba gradskog i seoskog stanovništva. U dolinama rijeka i riječica bilo je puno vrba i šiblja što je uslovilo. Posavina je bogata glinom.ljeni čestim poplavama. usitnjenosti posjeda. str. str. u Brčkom redovno pristaju brodovi Dunavskog parobrodskog društva. n. Orašju. a u znatnim svinje. a uskoro i pruga Vrpolje-Šamac (Enciklopedija Jugoslavije. str. u varošicama je bilo dosta zanatskih radnji. Antun Melik. Već krajem 18. a od 1879. U Brčkom je postojala i manja fabrika ulja i špirita. 9 Nasuprot slaboj zastupljenosti industrijskih preduzeća. 2. opštim siromaštvom i niskim obrazovnim nivoom stanovništva. vijeka kao trgovački centri razvijaju se Brčko. nisu mogla razviti veća industrijska preduzeća. nedostatkom reprodukcionog materijala i poljoprivrednih mašina i alata. a u drugoj polovini 19. goveda i sirovo voće.

nim poslovima bavili su se trgovci na veliko koji su posjedovali znatan kapital. Građa za monografiju . Privilegovane agrarne banke iz Beograda. godine i iz Beograda. 1.polugrađani-poluseljaci. ili im ga daje na zajam uz veliku kamatu. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji . O revolucionarnom radničkom pokretu u Tuzli od 1929. do 1937. Tada se naglo razvija trgovačka buržoazija. i begluci. U najtežem položaju su bili najamni radnici i bezemljaši. vezan dugovima i mjenicama. 35 . osobito iz redova onih koji su se bavili izvoznim poslovima i otkupljivali. Zemaljske banke iz Sarajeva i Prve hrvatske štedionice iz Zagreba. godine begovima su oduzeta kmetska selišta. osobito kod Državne hipotekarske banke. Od veletrgovaca je bila zavisna masa malih trgovaca. često ista lica.Bosanski Šamac i okolina. 460-461. kupuje žito u ljeto i jesen jeftino. Da bi se održali i izbjegli eksploataciju.banku. opterećen velikim porezima. Seljak je u to vrijeme bio ekonomski uveliko zavisan. 52. šljivu i stoku. produžena ruka trgovaca na veliko u eksploataciji seoskog stanovništva. knj. 12 11 12 Cvijetin Mijatović. Brčko je drugo mjesto u Bosni i Hercegovini koje je dobilo novčani zavod . Trgovačka buržoazija nije birala sredstva da se što više obogati. Ona se bavi lihvarenjem. Agrarnom reformom 1920. Time su bili ukinuti feudalni odnosi. str. a 1921. na veliko. sušama i drugim nedaćama. Kasnije su otvorene filijale i ekspoziture banaka iz Zagreba i Sarajeva. a u zimu i proljeće ga prodaje seljacima od kojih ga je kupila po znatno višim cijenama.Univerzal. a poslije 1918. živeći na usitnjenom posjedu koji je često bio izložen poplavama. 1979. Mnogi su odlazili na kopanje kanala i kao sezonski poljoprivredni radnici u Slavoniju i Vojvodinu. str. Ranije kreditno solventni seljaci uvučeni su u dugove kod gradskih i seoskih lihvara i kod banaka. Seoski nadničari radili su po cio dan za bijednu nadnicu od 4 do 5 dinara. seljaci u posavskim i trebavskim selima su stvarali zemljoradničke zadruge. koji su robu uzimali na kredit uz veliku kamatu. kukuruz." Pojavili su se u znatnom broju i seoske gazde . Tuzla.

U zadnjim decenijama turske vladavine počele su se otvarati osnovne škole pretežno uz crkve i manastire. Prva osnovna škola otvorena je 1821. Time je naročito bila pogođena omladina. zaostalosti u zdravstvenom vaspitanju. nadajući se da će tu moći. utovar i istovar obično rasutog tereta. Sve je više bilo siromaštva. Zbog opšte situacije u zemlji rađao se kod omladine otpor prema postojećem stanju i društvu i prijemčivost za ideje koje su propagirale promjenu takvih prilika i odnosa u društvu. tetanusa. ne samo od tada opake bolesti . mnoge zanatlije su zatvarale svoje radionice. U selima oko Gradačca i Srebrenika bilo je mnogo oboljelih od endemskog sifilisa. U gradove su dolazili osiromašeni seljaci. otvorene su osnovne škole u Brčkom. U Brčkom je postojala bolnica malog kapaciteta. 36 . Zdravstvena zaštita stanovništva bila je na niskom nivou. U teškom položaju su bili šegrti i kalfe. koji su kod svojih poslodavaca radili uz ponižavajuće uslove i po 12 časova dnevno. a odnos između živorođenih i umrlih je bio također izrazito nepovoljan. šarlaha. dorada i prerada šljiva. a u selima uz Bosnu i Savu oboljelih od trahoma. nehigijenskog načina življenja i stanovanja. u Tolisi kod Orašja. kako po gradovima tako i po selima. osobito obućari. Modriči. Njih je opsluživao mali broj zdravstvenih radnika. kako bi tog dana mogli da nahrane svoje mnogočlane porodice. difterije i dizenterije. zaraditi koru hljeba. a u drugim mjestima ambulante smještene u malim. Uslijed nedostatka zdravstvene zaštite. Poslije nje . bez perspektive. nego i tifusa. splavarenje i ribarenje. Gračanici. To su bili nekvalifikovani radnici koji su egzistirali čekajući svakodnevno da dobiju posao. smrtnost odojčadi bila je vrlo velika. Umiralo se u velikom broju.U gradovima je većina radnika radila na sezonskim poslovima kao što su pakovanje. Životarilo se u opštoj privrednoj stagnaciji. Zbog opšte privredne stagnacije i pojave konfekcije. krojači i opančari.tuberkuloze pluća. za tu svrhu neprikladnim prostorijama. U oblasti kulturno-prosvjetne djelatnosti područje Posavine i Trebave bilo je na nivou ostalih krajeva sjeverne Bosne.

Bijeloj. naprednih ljudi u bosanske kasabe. opredjeljivala za Radikalnu stranku. godine u Bosni i Hercegovini nije postojala jedna buržoazija. str. Odžaku. Najčešće postavljena na konzervativnoj i tradicionalističkoj bazi umjetničko-prosvjetna djelatnost je bila pocijepana na tri nacionalne cjeline u kojima su se okupljali isključivo pripadnici jednog naroda ne miješajući se međusobno. Ona se. Nakon stvaranja zajedničke države 1918. 37 . Obudovcu. U godinama pred rat u nekim od tih društava primjetan je uticaj demokratskih. Tako su sticana početna saznanja o osnovama dijalektičko-materijalističkog pogleda na svijet. Pored ovih postojala su razna lokalna društva koja su svoju djelatnost razvijala na humanitarnoj osnovi i na polju širenja pismenosti i prosvjete. Čitaju se djela sa socijalnom tematikom i djela teoretičara marksizma. antifašistički orijentisanih intelektualaca koji su. hrvatska i muslimanska. 2. Nikla su i mnoga zanatlijska društva koja su često bila mjesto za okupljanje i organizovanje mladih radnika. širili napredne ideje. str. Enciklopedija Jugoslavije. knj. Domaljevcu. U tom periodu je u brčanskom srezu podignuto 18 osnovnih škola i jedna građanska škola. u društvima koja su organizovana na nacionalnoj i vjerskoj osnovi. Bukviku i drugim naseljima. Modriči i Bosanskom Šamcu.srpska. 13 Dolaskom austrougarske vlasti počela se stvarati mreža državnih osnovnih škola. 21. nego tri u mnogo čemu suprotstavljene . Srpska buržoazija se u cjelini orijentisala prema građanskim strankama u Srbiji. a kasnije za Jugoslovensku nacionalnu stranku (JNS) i na kraju za Jugoslovensku radikalnu zajed13 14 Brčko .srez i grad. 64-70. 14 Kulturno-prosvjetni rad se odvijao u malom krugu ljudi. kroz rad u tim društvima. Između dva svjetska rata podignuto je nekoliko osnovnih škola: Građanska škola trgovačkog smjera u Gradačcu. Trgovačka akademija i Niža gimnazija u Brčkom i ženske stručne škole u Brčkom. zalagala se za sprovođenje njihovih ideja i programa. počinju se otvarati čitaonice i stvarati društva prijatelja književnosti. Dolaskom novih. u prvo vrijeme.

Građanske partije u Bosni i Hercegovini. raspoloženje je usahnjivalo. Muslimani su sve više uviđali da vodstvo JMO gleda samo svoje klasne interese i da raspoloženja muslimanskog stanovništva koristi u svojim pogađanjima sa predstavnicima srpske i hrvatske buržoazije oko podjele položaja i privilegija. stvorene na nacionalno-vjerskoj osnovi. narodni poslanik sa lijevog krila stranke. To se najbolje moglo vidjeti u junu 1940. sve dok Antun Tuna Babić. sve više. koristeći se nezadovoljstvom muslimanskog stanovništva zbog njegovog položaja u novoj državi. sveštenik Svetozar Lazarević koji je pripadao njenom lijevom krilu i isticao se svojim naprednim stavovima imao je znatan broj pristalica u selima oko Bosanskog Samca. u ogromnoj većini. Srpska i hrvatska buržoazija su smatrale Muslimane isključivo kao vjersku grupaciju koju treba pridobiti za sebe. propovijedale su nacionalizam i 38 . gdje je bilo prisutno više hiljada ljudi. Kandidat Zemljoradničke stranke. nije počeo govoriti o teškom položaju seljaštva i o problemima koji ga tište. iako su disciplinovano glasale za kandidate koje je istaklo vodstvo stranke. ali što je vrijeme više prolazilo i što su.nicu (JRZ). Manji broj se opredjeljivao za Demokratsku stranku i Zemljoradničku stranku. da bi se kasnije pretvorilo u opoziciju prema vladajućem sloju. dugo vremena prihvata politiku i akcije Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO). na zboru u Domaljevcu. Hrvatsko stanovništvo u Posavini nije bilo oduševljeno niti je nešto očekivalo od sporazuma Cvetković-Maček. Orašja i Brčkog. hrvatske mase su sve manje bile zagrijane za političke poteze vodstva. Prisutni su nijemo slušali govornike iz vodstva stranke. Kako je u toj stranci. je uspjela da ono. preovladao uticaj krupne buržoazije i klerikalnih elemenata i prešutkivan socijalni dio programa. Muslimanska buržoazija. seljak iz istočne Slavonije. Za srpski narod ujedinjenje je predstavljalo ovaplođenje njegove ideje o zajedničkoj državi. Hrvatska buržoazija je ispoljavala svoju političku aktivnost u Hrvatskoj seljačkoj stranci (HSS). na površinu izbijali klasni interesi srpske buržoazije. poslije ubistva Stjepana Radića.

Iz redova Srba. a muslimanski su zaboravili parolu o autonomiji Bosne i Hercegovine i priklonili se postojećem stanju. Njegove knjige »Umovanje zdravog razuma«. Posebnu aktivnost na tom polju ispoljila je bosansko-hercegovačka studentska omladina sa fakulteta u Beogradu i Zagrebu koja se preko svoja tri otvorena pisma.šovinizam i bile obojene političkim konzervativizmom i vjerskom netolerancijom. »Istorija bosansko-hercegovačke bune« i druge. Jedino je dosljedna ostala Komunistička partija Jugoslavije koja se zalagala za narodnu autonomiju Bosne i Hercegovine u okviru borbe za demokratiju i nacionalnu ravnopravnost naroda i narodnosti Jugoslavije. 24-26. za ravnopravnost i slobodu sva tri njena naroda. Muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini rađa se radnička klasa i nova inteligencija koja traži nove puteve u rješavanju nacionalnih i socijalnih pitanja i nalazi ih u učešću u radničkom pokretu. javno izjasnila za federalistički pristup u odnosu na autonomiju Bosne i Hercegovine. u jesen 1939. srpski bučno protestvovali i pozivali u pomoć vodstvo Srpskog kluba iz Beograda. Hrvatski nacionalisti u Bosni i Hercegovini su likovali. nalazile su plodno tlo u posavskim i trebavskim selima. protiv raskidanja cjeline teritorije Bosne i Hercegovine. rodom iz Gornjeg Žabara (Pelagićevo). Kada je sporazumom Cvetković-Maček. vijeka propovijedao istaknuti borac za demokratske slobode i narodna prava Vaso Pelagić. 15 Socijalističke i slobodarske ideje koje je krajem 19. sa potpisima. 39 . u politici i akcijama Komunističke partije Jugoslavije. str. Ta pisma su odigrala vidnu ulogu u spoznaji i političkoj orijentaciji širokih slojeva omladine u Bosni i Hercegovini u događajima koji su slijedili. n. našle su svoje 15 Dr Zdravko Antonić. podijeljena teritorija Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske buržoazije. došlo je do novog zaoštravanja međunacionalnih odnosa.d.

idejni i stvairni vođa štrajka rudara. knj. 1909. On se neumorno bori za veća prava radnika i seljaka. smatrao ga saveznikom radničke klase i zalagao se za rješenje seljačkih pitanja (kao što je kmetstvo).Učo rodom iz Brvnika u Posavini. sastajao se sa svojim pristalicama i držao političke zborove. Revolucionarna djelatnost Mitra Trifunovića u radničkom pokretu. Dr Ibrahim Karabegović. nego i neumorni revolucionar koji je ideje socijalizma smjelo. On je kao pravi narodni t r i b u n nastupao na mnogim politi16 17 Enciklopedija Jugoslavije. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 1. godine. Univerzal. 1979. 274. On je. godine dolazi na rad u Tuzlu i tuzlansku oblast da organizuje mladu bosansku radničku klasu koju su strani kapitalisti eksploatisali. knj. Jedan od njenih osnivača i neumorni organizator i propagator bio je Miitar Trifunović . koji su svoj u djelatnost usmjerili isključivo prema radničkoj klasi. V. jer je shvatio njegov položaj. godine. uz Đuru Đakovića. 40 . Poslije završetka I svjetskog rata Učo se vraća u Tuzlu. a protiv vlasnika fabrika i nenarodne vlasti koja svojim aparatom prinude fizički i politički štiti eksploataciju. kada je došlo do sukoba između r u d a r a i žandarma. stvara prve organizacije Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) a poslije Vukovarskog kongresa na kome je prisustvovao. otvoreno i vrlo jasno i konkretno propovijedao i nastojao da ilh prihvate široke narodne mase. 16 Početkom 20. Kao član Glavnog odbora stranke on 1911. Mitair Trifunović Učo nije bio samo predvodnik i organizator kllasnog radničkog pokreta u sjeveroistočnoj Bosni. a njihov sadržaj i ideje su prihvatale mnoge generacije. poznatog po imenu Husinska buna. vijeka na političku pozornicu Bosne i Hercegovine stupa radnička Iklasa koja se organizuje u Glavni radnički savez Bosne i Hercegovine 1905. 17 Dolazio je u mnoga mjesta i sela u Posavini. Za razliku od mnogih rukovodećih ljudi svoje stranke. Tuzla. Uče» nije zapostavio politički rad među seljaštvom. U godinama revolucionarnog vrije nj a Učo predvodi radničku klasu Tuzle i okoline u mnogim štrajkačko-tarifnim akcijama. 101. a potom u Socijal-demokratsku stranku Bosne i Hercegovine. organizacije KPJ. str. str.mjesto u kućama mnogih Poisavaca i Trebavaca.

pa zbog toga dolazi do hapšenja i progona komunističkih aktivista u Brčkom. zatvaranja Radničkog doma. str. U nju su ušli Meho Ahmetović. 275-276. kao i drugdje u zemlji. Zabranjena je djelatnost KPJ i svih radničkih organizacija. stolara. jenjava revolucionarno vrijenje.) i Zakona o zaštiti države (2. Bijeljini. u ovom kraju. Pred tim represalijama neki aktivisti povlače se iz političkog života i sindikalne borbe. rasturanja obućarske zadruge i raspuštanja sindikalnih organizacija. dolazi do izvjesnog oživljavanja partijskog rada poslije pisma Izvršnog komiteta Kominterne. Doboju. na kojem je KPJ dobila taj naziv. broj članova se udvostručio. Sekretar brčanske partijske organizacije Meho Ahmetović je učestvovao na Kongresu ujedinjenja. godine. abadžija. U periodu od 1927. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu izabran je na listi Komunističke partije Jugoslavije za narodnog poslanika. Brčkom. formirane su sindikalne organizacije obućara. 1920. iz Brčkog su učestvovali Meho Ahmetović. a na Vukovarskom kongresu. Mihajlo Hajduk. VIII 1921. Božo Bašić. maja 1919. Poslije kongresa delegati iz Bosne i Hercegovine proveli su u Brčkom dva dana kao gosti svojih brčanskih drugova. uz pomoć Mitra Trifunovića Uče. građevinskih i komunalnih radnika koje su u početku imale 160 članova. 18 U Brčkom je 1.) koje je buržoazija donijela da bi slomila narastajući otpor radnika i uticaj KPJ na narodne mase. Nakon proglašenja Obznane (30. Todor Zorić i Filip Filipović. XII 1920. Slijedeće. 41 . konferencije zagrebačkih komunista. Formirana je i obućarska zadruga. U Brčkom je tada formirana organizacija KPJ u koju su uključeni Todor Zorić.čkim zborovima u Tuzli. Mihajlo Hajduk i Filip Filipović kao delegati brčanske partijske organizacije koja je tada imala 50 članova. Mevla Ahmetović. Gradačcu i na skupovima u mnogim selima. god. Ubrzo poslije toga. godine formirana prva mjesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). upućenog na osnovu poznatih stavova 8. Alija 18 Isto. do 1928. Znatno smanjena aktivnost odvija se preko Nezavisnih radničkih sindikata.

Period diktature je. Ivica Đermanović. nagomilao toliko ozbiljnih problema koje režim nikako nije mogao niti znao da riješi. str. u Sarajevu održavaju partijsku konferenciju (treću po redu). Policija hapsi u Bosanskom Šamcu Mitra Trifunovića Uču i Sud za zaštitu države osuđuje ga 7. Asim Mujkić. Razvijalo se široko opoziciono mnjenje. naročito omladine.19 Proglašenjem šestojanuarske diktature 1929. Otrgnuto od zaborava. u sklopu opšte koncepcije ostvarivanja i jačanja uticaja KPJ.Travanjkić. Osvrt na radnički pokret u Brčkom između dva rata. koje je počelo novo partijsko rukovodstvo na čelu sa Josipom Brozom Titom i u Bosni i Hercegovini dolazi do oživljavanja djelatnosti KPJ na novim 19 20 Safet Pašalić. 20 U godinama neposredno pred rat političko neraspoloženje protiv režima prožimalo je dobar dio naroda. II 1930. Time su se pred KPJ objektivno stvorile perspektive jačanja njenog političkog ulicaja i bržeg sluiranja organizacijo KPJ i SKOJ-a u gradovima i selima. Tada su u Brčkom uhapšeni i od Suda za zaštitu države osuđeni Ahmet Kobić i Ivica Đermanović na tri godine robije. Huso Burić-Babura. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Martin Volovski. Komunisti koji nisu uhapšeni. Počevši od 1938. Safet Salihodžić i Mihajlo Hajduk na dvije. svojim dugim postojanjem. Hasan Burić na godinu i po. Narod više nije vjerovao golim i lažnim obećanjima buržoaskih političara. Politička svijest naroda se kroz vlastita iskustva mijenjala mnogo brže nego ranije. te aprila 1932. 1. Ahmet Kobić. Ibro Omerbašić. Husein Burić. 806-812. Međutim. Safet Salihodžić i Safet Pašalić. na 2 godine robije. na kojoj je kao delegat brčanske partijske organizacije učestvovao Ahmet Kobić Kobo. knj. godine. Josip Oks na godinu dana robije i Ilija Šestić na 10 mjeseci zatvora. 42 . pokušavaju da ožive rad partijskih organizacija. godine komunisti su se našli na još većem udaru policije. dolazi do velikih hapšenja koja su zahvatila sve radničke centre u Bosni i Hercegovini. u decembru iste godine. U Brčkom je uhapšen Safet Pašalić i sproveden u zatvor u Sarajevo. uskoro. Ono je izviralo iz mnoštva neriješenih nacionalnih i socijalnih pitanja. članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji.

stvaraju partijske i skojevske organizacije. n.osnovama. Štrajkačima su punu pomoć pružili radnici drugih struka i mnogi građani. uspostavljaju njihova rukovodstva i usmjeravaju ih u svakodnevnu aktivnu političku i sindikalnu borbu. Asim Mujkić. prvenstveno studenata Beogradskog univerziteta. organizujući tarifno-štrajkačke akcije. Brčanska partijska organizacija jača svoj ugled u gradu i selima i vodi niz političkih akcija kao što su: pomoć španskom narodu. ubrzo se stvaraju mjesne i kasnije oblasne organizacije Partije i SKOJ-a.21 Novi duh je time počeo da prodire u partijske i skojevske organizacije u Bosni i Hercegovini. strpala mnoge komuniste. za podršku narodima Čehoslovačke pred njeno pokoravanje itd. Uglješa Danilović. 38-39. 43 . za ukidanje koncentracionih logora u koje je policija. i imali znatno iskustvo u političkom radu i borbi. str. komunicira sa narodom i obavještava ga o političkim događajima.č. 818-814. jula 1938. koja je imala preko 2. koji sprovodeći direktive CK KPJ. Poslodavci su morali prihvatiti zahtjeve štrajkača i radnici su se vratili na posao. organizovanja i obrazovanja radnika ponovo je otvoren Radnički dom i u njegovom sastavu Radnička biblioteka. n. Borisa Kovačević i Rato Dugonjić. str. a SKOJ sve više okuplja i organizuje omladinu i usmjerava je u antifašističku i revolucionarnu borbu. Uz pomoć komunista. Partija prodire u nova područja. Radi okupljanja.22 Komunisti uporedo razvijaju snažnu djelatnost kroz URS-ovu sindikalnu organizaciju. Preko biblioteke popularisane su knjige naprednih pisaca i časopisi socijalis21 22 Dr Zdravko Antonić. koji su odgajani u duhu novog shvatanja mjesta i uloge Partije u narodu. godine obustavilo rad tražeći veće nadnice i snošljivije uslove rada. U istočnu Bosnu dolaze Cvijetin Mijatović.000 knjiga i brošura i bila jedina ustanova te vrste u gradu. Tako je više stotina transportnih radnika 25.d. borba za dozvolu povratka u domovinu španskim borcima poslije poraza revolucionarnih snaga u Španiji. po ugledu na njemačke naciste.

n. Čeliću. Pero Čuskić. Sarajevo 1979.tičke orijentacije. 225-226. uz prigodan program. Gradačcu i Tuzli. U periodu između 1935-1941. a članovi: Ahmet Kobić. okupljanju i organizovanju omladine za ideje socijalizma i demok23 24 Ljubinka Bašović. Asim Mujkić. Nasto je oformio skromnu čitaonicu u kojoj su se mogla naći djela mnogih naprednih pisaca. Prilozi Instituta za istoriju. posebno na Petra. a zatim i Sreski komitet KPJ. Vražićima i drugim naseljima. propagirane ideje i ciljevi. Svoje glavne oslonce Nakić je našao u omladincima Petru Kaurinoviću. Brčanski sreski komitet je također održavao kontakte sa komunistima u Bijeljini. Djelovanjem komunista stvoreno je 1938. U Brčkom je prvo 1940. Pod uticajem Naste Nakića u Bukviku je stvoreno široko opoziciono raspoloženje prema organima vlasti. Orašju. 44 . a ujedno je služila kao pogodno legalno mjesto gdje se mogla proučavati marskistička literatura i okupljati članovi KPJ i SKOJ-a. 814-815. godine Radničko kulturno-umjetničko društvo Vaso Pelagić. str. formirana 1939. Bukviku. ponajviše omladinu. Društvo je imalo više sekcija i dalo je veliki broj priredbi u gradu i selima na kojima su. Prilog istraživanju radničkih biblioteka i čitaonica u Bosni i Hercegovini između dva svjetska rata (1918-1941). pa je često dolazilo do sukoba između mještana i organa vlasti. Skojevska organizacija u Brčkom. koje je u svoje redove okupilo mnoge građane. Ražljevu. Janku Vasiću i Jakovu Mitroviću.23 Partijska organizacija se učvrstila i postala brojnija prijemom novih članova koji su bili prethodno provjereni kroz izvršavanje mnogobrojnih često teških zadataka. U Sreskom komitetu Nasto Nakić je bio sekretar. pa su žandarmi morali pobeći. str.24 koji je razvijao djelatnost i održavao veze sa mnogim naprednim ljudima na teritoriji brčanskog sreza u Bosanskom Šamcu. Došlo je i do fizičkog obračuna. godine. primljeno je u članstvo KPJ 20 članova. razvila je veoma živu aktivnost na pridobijanju. Milan Marinković i Haris Suljić. Žandarmi su se naročito okomili na familiju Kaurinovića. godine stvoren Mjesni komitet. Boriša Kovačević.č. za koje se KPJ u svojoj politici zalagala.

Organizacija je pred rat narasla na oko 40 članova. Vremenom je upoznao sredinu. a protiv fašističke i nacističke ideologije i njihovih pristaša ljotićevaca i frankovaca. »Za slobodu.000 stanovnika. Omladinci su zajedno sa članovima Partije i ostalim pristalicama socijalističkih ideja organizovali izlet na kojem je bilo izvedeno nekoliko uspješnih prigodnih programskih tačaka. koji je održan početkom avgusta 1940. Olga Nakić. jer su mu ljudi prilazili kao obraz45 . septembra 1931. »Za autonomiju Bosne i Hercegovine!« potpisali su. godine. prvo u svoje rodno selo Brvnik. priredbama. Treće otvoreno pismo bosansko-hercegovačke omladine pod naslovom »Protiv rata!«. Nasto Nakić i Tihomir Vraštanović. Radivoje Pavlović. a policija je postala manje podozriva jer nije mogla primijetiti ništa sumnjivo u njegovom ponašanju. formirano je više aktiva. gostovanjima. Poslije povratka sa robije. propagirane su socijalističke ideje. i studenti iz Brčkog: Simo Petrović. Skojevska organizacija Brčkog održavala je veoma tijesne kontakte sa bijeljinskom skojevskom organizacijom. Kada se zaposlio u Srpskoj zemljoradničkoj kreditnoj žitarskoj zadruzi. Moriš Papo i Vojislav Magazinović. među 70 polaznika bili su i predstavnici brčanske skojevske organizacije. demokratiju i ravnopravnost naroda!«. Učo je prvo vrijeme morao biti veoma obazriv i indirektno djelovati. godine. Branko Repić. pored ostalih. ukazala se šira mogućnost kontaktiranja.ratije. pred sudbonosne događaje koji su slijedili 1941. zatim Mjesni i Sreski komitet SKOJ-a. Došlo je do međusobnih kontakata i bližeg upoznavanja. maja 1940. Na mnogim izletima. kroz razgovore. pa onda u Bosanski Šamac. u šumi PašIjani iznad sela Vesela kod Bugojna. programe priredbi i manifestacije. U gradu je organizovana velika proslava 1. koja se navikla na njega. Skojevci su djelovali i imali snažan uticaj u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima omladine. godine. Na kursu za skojevske rukovodioce Bosne i Hercegovine. godine. Taj kurs je mnogo značio za sticanje saznanja i praktičnog iskustva u radu sa omladinom. Mitar Trifunović Učo je konfiniran. malo mjesto koje tada nije imalo ni 3.

Jedan broj žena bio je pretplaćen na napredni časopis »Žena danas«. Odžak i okolna sela prije rata su često dolazili aktivisti radničkog pokreta i ljudi naprednih političkih pogleda. To su u prvom redu bili Risto Mikičić. a koja se. Tada je izabran za sekretara pokrajinskog rukovodstva. do 16. Učo je vremenom upoznao mnoge ljude i ocijenio kome može prići. obalski radnici su ponovo štrajkovali tražeći povećanje nadnica i poboljšanje uslova rada. Šamca i okoline. tražeći sklapanje kolektivnog ugovora. Oni su vršili znatan politički i kulturni uticaj na svoje mještane. Uhapšen je u 25 dr Ibrahim Karabegović. učesnikom oktobarske revolucije. Pod Učinim uticajem je novembra 1938.čl. U aprilu 1932. Često je kontaktirao sa Hasanom Zaimovićem. godine u Bosanskom Šamcu formirana URS-ova sindikalna podružnica obalskih radnika i uskoro je njih 100 stupilo u štrajk. n.ovanom i dobronamjernom čovjeku i tražili pomoć i savjet. Narodni i radnički tribun Mitar Trifunović Učo. U selu Pisarima zalaganjem naprednih seljaka otvorena je čitaonica koja je raspolagala mnogim knjigama i časopisima koji su bili na indeksu zabranjenih publikacija. U Modriču. učestvovao je na pokrajinskoj konferenciji bosanskohercegovačkih komunista koju je sam pripremao. str. marta 1980. Risto Mikičić je u prvim godinama šestojanuarske diktature rukovodio partijskom organizacijom u Sarajevu. Povezivali su se sa ljudima koji su bili demokratski i antifašistički orijentisani i politički djelovali u svom rodnom kraju. pored ostalog. bavila pitanjem stvaranja posebnog partijskog rukovodstva za Bosnu i Hercegovinu. godine. rodom iz ovog kraja. Građa za monografiju Bos. 65. Radmilo Kljajić. 301-304. Brankom Miljkovićem i Spasojem Uinčićem na koje je prenosio svoja politička ubeđenja. 46 . Acom Đorđevićem. Politika od 6. 25 Po Učinom savjetu jedan broj ljudi u Bosanskom Šamcu bio je pretplaćen na list »Narodne novine« koji je u Zagrebu izdavao Božidar Adžija. Održavao je veze sa tuzlanskom partijskom organizacijom i partijskim radnicima iz drugih mjesta koji su dolazili u Bosanski Šamac.str. dr Mustafa Mujbegović i Uglješa Danilović. Krajem 1940.

Sarajevo. Pregled br. Kasnije u Tuzli. 28 Mihailo Klajn. osuđen na smrt od ustaškog prijekog suda i strijeljan. 29 Vojo Stupar i Josip Rolih. širenja marksističke literature u Modriči žandarmi su 1935. Abdulah Sarajlić. štrajk je uspio. Odžak i Modriču. sa zahtjevima da im se povise nadnice i ograniči radni dan na 12 časova. godine. godine izvršili pretres u kući Mustafe Gra26 27 28 29 Vlajko Begović. u borbi sa ustašama između Vukovara i Osijeka. Osudio ga je Sud za zaštitu države na 8 godina zatvora. Studirajući u Beču rano se uključio u veoma razvijenu aktivnost studenata . putovao u Jugoslaviju. koje se u to vrijeme nalazilo u Beču.zacije BiH u periodu 1930-1932. kao ljekar i pogodna partijska ličnost radi na mnogim sektorima partijsko-političkog rada.poznatoj provali decembra 1932. str. Poginuo 22. prijateljskim i rođačkim vezama. godine aktivisti KPJ su organizovali štrajk radnika na Pustari. kao član najvišeg partijskog rukovodstva za BiH. Zbog. Ljudi su znali da je po ubeđenju komunista. Uhapšen septembra 1941.marksista i kao kurir jugoslovenskog partijskog rukovodstva. širio je socijalističke ideje i imao vidan uticaj ne samo u Tuzli nego i u svojim rodnim Tarevcima. Član okružnog partijskog rukovodstva za Osijek. bili su povezani sa osiječkom partijskom organizacijom i odatle donosili marksističku literaturu koju su davali na čitanje ljudima sa kojima su bili povezani. godine. članovi KPJ. I pored represalija od strane žandarma i organa vlasti. 27 U ljeto 1939. 308-318. Zapis o doktoru Mujbegoviću. u ondašnjoj sredini uživali veliko poštovanje i mogli ostvariti znatan politički uticaj. Modriči. Bakulić i Klajn. 1969. 47 . Javnim istupima. predavanjima i drugim načinima. U pustari »Petar Mrkonjić« u Modriči radili su Vjekoslav Bakulić. Gradačcu i okolnim selima. Istaknuti partijski rukovodilac u Slavoniji. često. 10. koristeći se svojim ljekarskim. i vjerovali da je istina i pravo ono što govori. Tuzla u radničkom pokretu i »revoluciji. Uglješa Danilović je u svojim čestim putovanjima po Bosni i Hercegovini. knj. Orijentacija na oružani ustanak partijske organ. po zadacima. str. dolazio u svoju rodnu Gnionicu. 26 Dr Mustafa Mujbegović pripada plejadi narodnih ljekara koji su svojim ljudskim i intelektualnim kvalitetima. 1. slušali ga. 11. sastajao se s naprednim ljudima i usmjeravao njihovo političko djelovanje. 1941. 431^137.

stolarski radnik. član KPJ koji je radio u Beogradu. U proljeće 1940. Mustafa Grabić. prisustvovali na oblasnom savjetovanju SKOJ-a u Solini kod Tuzle. 1970. Tada su bili uhapšeni Pero Kovačević. Rado Stanišić i Ivo Šubarić iz Dobrinje. koji su bili u vezi sa Uglješom Danilovićem. u jesen 1940. Slobodan Janković. orijentišući ih da slijede put na koji je ukazivala Komunistička partija Jugoslavije. stanje može izmijeniti. 48 . letke i proglase i dijelio ih svojim mještanima. On je donosio marksističku literaturu. Ljubo Dević i Mustafa Grbić. Istraga je vođena nekoliko mjeseci. sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za tuzlansku oblast. U Modriči i okolnim selima osjećao se snažan uticaj omladinske organizacije. pod vodstvom Komunističke partije. Aziz Terzić i Mehmed Mujbegović. Oni su u razgovorima sa svojim prijateljima i poznanicima objašnjavali političku situaciju i socijalne prilike. Aco Stojić. a u januaru 1937. u kući Pere Kovačevića. Ponovo su u junu 1937. Omladinci su posebno bili aktivni u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima i organizovali su mnoge omladinske skupove pod raznim izlikama. Avdić i Mujbegović su. poslije. On je u Modriči formirao aktiv SKOJ-a u kojem su bili Seiko Avdić. Opštinski komitet SKJ Modrica. To su u prvom redu bili Josip Šiber koji je kao stari partijski rukovodilac živio i djelovao u Beogradu i Za30 Hakija Muradbegović.bića. Pošto organizovan rad nije dokazan. ukazujući da se samo akcijom radničke klase i drugih naprednih snaga. 30 U Odžaku je u godinama pred rat djelovao Boško Milutinović Đedo. U svoje rodno mjesto Gradačac su često dolazili i u njemu boravili izvjesno vrijeme članovi KPJ i SKOJ-a i drugi napredni ljudi koji su se idejno identifikovali sa komunistima. 29. Hronika Tarevaca. godine uhapšeni Pero Kovačević i Ljubo Dević i sa njima Ferid Širbegović i Stevo Lazić. Pripremio je mnoge napredne omladince za događaje koji će slijediti. godine u Tarevce i Modriču je dolazio Enver Šiljak. U Tarevce i Modriču je često dolazio Smail Mujbegović. Okružni sud u Tuzli donio je oslobađajuću presudu. Na propagiranju komunističkih ideja radili su još Čedo Stojić. str.

Mehmedalija Tufekčić. Oni su kontaktirali po partijskoj. Bukve. To im je ubrzo donijelo znatan ugled i uticaj u svim sredinama. Teufik Imamović.kao istaknuti partijsko-politički radnik koga je Oblasni komitet KPJ za tuzlansku oblast zadužio za partijsko-politički rad u Gradačcu. sudija. nerazvijenoj sredini koja je još odisala feudalnim nasleđem. omladinski rukovodilac. Slavica Slobođanac komunista iz Zagreba. bolje. te napredni učitelji Hamid Mazalović i Hakija Raljević. student prava. koje se smatralo za zabačenu i nerazvijenu sredinu. Skupljeni u maloj. veterinar. kojoj je sudio Sud za zaštitu države i borac internacioanalnih brigada u Španiji. marksista i književnik.grebu. Oni su u Gradačcu dobro primljeni i ubrzo su se povezali sa naprednim mladim ljudima koji su ranije dolazili u kontakte sa Hasanom Kikićem. brijački radnik. Hasan Kikić. sa Ismetom Terzimehićem. član SKOJ-a. Ismet Terzimehić. Lea Kraus. ovi ljudi brzo su se počeli isticati svojim inicijativama i djelovanjem na polju mijenjanja postojećeg u novo. Provincija u pozadini). To su bili Aco Novožilov. U Gradačac su. također. poznat u ranijem mjestu službovanja . Osijeku i Zagrebu gdje se školovao. pisac poznatih djela sa socijalnom tematikom iz bosanske sredine (Ho-ruk. osobito kod omladine i u postojećim kulturno-prosvjetnim društvima u kojima su ranije odlučivali feudalci i klerikalci. službenik. Organizovaniji rad na širenju naprednih ideja i na razvijanju političkih akcija u Gradačcu počinje 1939. Ivica Vižlar koji je kao komunista djelovao među radnicima Željezare i rudnika u Zenici. dolazili Cvijetin Mijatović i Rato Dugonjić. rodom iz Maglaja. marksistički orijentisan intelektualac.Mostaru . odnosno skojevskoj liniji. raniji pripadnik naprednog studentskog pokreta u Zagrebu. Acom Novožilovim i ostalim naprednim ljudima u duhu linije KPJ na okup49 . krojački radnik i Mehmedalija Meho Abdulahamidović. Josipom Šiberom i drugim. U to vrijeme premješteni su u ovo mjesto. godine. pripadnik revolucionarnog omladinskog pokreta koji je djelovao u Banjoj Luci. rodom iz Gradačca sa svojim mužem Radom Zigićem i Midhat Muradbegović. koji je živio u Zagrebu. Edhem Čamo.

Desimir Jovanović. Učitelji Mustafa Mirica u D. Aco Novožilov prisustvovao je oblasnoj konferenciji SKOJ-a u ljeto 1940. 1. Šuput je najviše radio sa omladinom. 816-821. godine formirana je partijska organizacija u Gračanici čiji je sekretar bio Velo Šuput. pred prodorom industrijske proizvodnje. Sa sekretarom partijske ćelije u Gračanici bio je povezan Midhat Muradbegović koji je tada radio kao učitelj u Doborovcima i u tom kraju politički djelovao. naglo polarizovanje. Safet Pašić u Seoni i Muslija Avdić u Gnojnici su zajedno sa Ibrahimovićem ostvarivali znatan kulturnoprosvjetni i politički uticaj. Stevo Milovanović. kod Bugojna. neposredno pred sudbonosne događaje 1941. knj.ljanju svih naprednih snaga u borbi protiv nadolazećeg fašizma i nenarodnih režima u zemlji. početkom avgusta 1940. str. za socijalističke ideje i za politiku narodnog fronta. Tuzle i Brčkog. karakterisalo je. str. Gradaćac 1979. simpatizer KPJ. a članovi Kemal Prohić i Mustafa Ustavdić. Političke prilike karakterisala je 31 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. u Solini kod Tuzle. Ekonomske prilike na području Posavine i Trebave. naročito među omladinom u srebreničkom kraju i doprinijeli širenju ideja bratstva i jedinstva. godine. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. ostvarivao znatan politički uticaj među svojim seljanima. Kandidati za članove KPJ su postali Ahmet Durić i Džemal Suša. Mehmedalija Tufekčič. Bio je povezan sa mnogim naprednim ljudima iz Gradačca. 10-29. godine. U rano proljeće 1941. Ljenobudu. pa je uskoro formirao aktiv SKOJ-a u gradu u koji su primljeni: Ekrem Durić. Salih Osmanbegović i Rizo Mehinagić. a na drugoj mali broj bogatih trgovaca i veleposjednika. Hajro Mehinagić.31 U Srebreniku je napredni učitelj Mehmed Ibrahimović. Terzimehić i Novožilov su odlazili u Tuzlu na sastanke sa članovima Oblasnog komiteta za tuzlansku oblast radi usklađivanja partijsko-političkog rada. Na jednoj strani bilo je siromašno seljaštvo i sitne zanatlije u propadanju. Uticaj radničkog pokreta Tuzle na politička kretanja u Gradačcu. 50 . Kemal Prohić je učestvovao na kursu partijskih i skojevskih rukovodilaca.

ovog područja. dali svoj prilog ostvarivanju ideja i programa koji su im predočavali komunisti i napredni ljudi u predvečerje drugog svjetskog rata. Hrvati i Muslimani . nezadovoljstvo i iščekivanje.Srbi. Pozivi komunista i naprednih ljudi. To je bilo pogodno tlo za djelovanje naprednih pojedinaca i grupa iz redova članova KPJ i SKOJ-a i njihovih simpatizera. što se potvrdilo pri dizanju ustanka. radnici i napredni intelektualci . su masovnim učešćem u NOB. Seljaci.apatija. imali su jak odjek. 51 . Građanske političke partije su uglavnom bile kompromitovane i nesposobne da pružaju odgovore i otvaraju perspektive u tako složenim zaoštrenim društvenim protivurječnostima.

I DIO RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA .

Teškoće u razvoju NOP-a 1942.Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka Pripreme. početak i razvoj mjere ustanka i akcije okupatora NOP-a i kvislinga godine - Oživljavanje aktivnosti .

da bi tu organizovali slijedeći pojas odbrane. skupljali su se na zbornim mjestima odakle su odvedeni u zarobljeništvo. gdje su trebale da sačekaju dalja naređenja. polože oružje i prikupe se na zbornim mjestima. mnoge jedinice su se raspale. Vojnici su ostavili oružje i samoinicijativno. aprila na više mjesta. Osječka i Vrbaska .raspoređene frontom prema Savi. 1941. u njegovoj drugoj fazi od 10. željezničke čvorove i gradove. Međutim.Bosanska.sa zadatkom da na rijeci Savi i u pojasu bosanskih pretplanina . mnogi koji su bili daleko od svojih kuća i slušali naređenja svojih starješina. koja je tukla kolone jugoslovenske vojske u povlačenju.Vučjaku. u grupama i pojedinačno. Na putevima od Modriče i Gradačca prema jugu.Tuzla. Nijemci su forsirali Savu 12. na tlu Posavine i Trebave našle su se tri divizije bivše jugoslovenske vojske . a mostovi i TT linije predaju u ispravnom 55 . Četrnaestog aprila u 17 časova komandant njemačkog 46. nastojali da što prije stignu do svojih kuća. godine. nastavili nadiranje ka jugu. kako bi izbjegli odlazak u zarobljeništvo. Trebavi i Majevici zadrže nadiranje snaga njemačkog 46. i uz pojačano dejstvo svoje avijacije. Istim ultimatumom je zatraženo da se putevi oslobode za nesmetano kretanje njemačkih vozila. oklopno-motorizovanog korpusa. do 14. korpusa uputio je ultimatum tražeći da sve jugoslovenske jedinice. od Brezovog Polja do Brusnice . na pravcu kretanja njemačkih kolona u Bosni. aprila.PRILIKE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KAPITULACIJE BIVŠE JUGOSLOVENSKE VOJSKE DO USTANKA U aprilskom ratu. Jedinice jugoslovenske vojske su se povlačile ka liniji Doboj .

Oni su svojim zločinačkim djelima prevazišli sve što je do tada u narodu ovog kraja bilo poznato o zločinu. po garnizonima u Bosni. nasilje i pljačku po ličnim 1 2 Dr Zdravko Antonić. Ilija Mandžuka. oklopna divizija. jugoslovenska vojska je zvanično kapitulirala. Na teritoriji Jugoslavije stigle su nove njemačke posadne jedinice. Kasnije je za logornika došao Franjo Homa. Okupacija i početak okupatorskog i ustaškog terora u tuzlanskoj oblasti. knj. 17. Ljubo Lastrić. svakodnevno mogli vidjeti transporti njemačkih vojnika. 1. Ante Šimić i Salko Salković. U toku 15. 1 Njemačke jedinice koje su izvršile okupaciju Jugoslavije kratko vrijeme su se zadržale u mjestima bivstvovanja. i uskoro su se. armije kod Doboja. U Gradačcu su se uz Vjećeslava Montanija prvog kotarskog predstojnika našli na zločinačkom poslu Srećko Katić. aprila 114. aprila. divizija koja se razmjestila. bez ugleda. a od avgusta 1941. željni vlasti i pljačke i stvaraju ustaške tabore i logore. poslije kraćeg sukoba sa jedinicama 2. uz koje su se odmah našli folksdojčeri. Kasnije je jedna njemačka jedinica došla u Brčko. Mustafa Huseljić. U Modriči ustaški logor su formirali Miloš Pavić. stigla je u Sarajevo. zavisno od lokalnih prilika.stanju. bataljon 750. Dane Babić. Martin Petrović. njima se. uglavnom. Dva dana kasnije. Narod ih je nazvao divljim jer su vršili zločine. koji je stacioniran u Slavonskom Brodu. Kazimir Nandor. 56 . U Bosanskom Samcu ustašku vlast su organizovali Ivo Vrljić. Pošto nije imala unaprijed pripremljeni kadar da pokrije čitavu teritoriju. uspostavlja se nova ustaška vlast. ustaška vlada je u pojedina mjesta poslala ljude iz drugih mjesta da preuzmu vlast. Najbliži području Posavine i Trebave bio je 1. Mirko Bakša. pridružio Vječeslav Montani koji se prije rata specijalizirao i borbi protiv komunista u beogradskoj policiji. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. uz željezničke pruge. Rašid Užičanin. pešadijskog puka. Ivo Stefanac Opančar i Alija Tursić. među kojima i 118. U Posavini i Trebavi ustaše su pred rat imale malo pristalica. 735-737. 2 Zbog toga okupljaju u svakom mjestu po nekoliko ljudi. bivši policajac i Tomas Mane kulturbundovac. Pod zaštitom njemačkih trupa i uz pomoć raznih njemačkih vojnih i upravnih komandi i ustanova. koji su prevoženi prema istoku. U Odžaku glavni ideolog i organizator ustaša bio je dr Zdenko Odić. različitim tempom. kao novi kotarski predstojnik. Redžo Bristrić i sveštenik Jakov Barišić. U Brčkom su ustašku vlast uspostavili Marko Tubić. str. kada je premješten iz Gradačca.

a žandarmerijske čete . nego društveni ološ. Vodovi su zadržali svoje ime. Pošto u svoje redove nisu mogli okupiti uglednije ljude iz hrvatske i muslimanske sredine. koji dobijaju novo ime .oružnici.folksdojčeri.č. a primljeni novi .Hrvati i Muslimani koji nisu prošli redovnu obuku. već su protiv sebe izazvali revolt naroda ili pak pasivnu rezistenciju. Isto. postaje u Gradačcu. u Slavonskom Brodu. U novom režimu nastojali su ne samo da steknu visoke položaje i uticaj. str. U Pavelićevoj državi oni su dobili novo ime . 3 Kasnije su se regrutovali u posebne ustaške jedinice koje su bile u sastavu Ustaške vojnice.sklonostima i željama. Orašju. bili su izdvojeni od ostalog stanovništva i ponašali se u skladu sa nacističkom teorijom o višoj rasi. a zatim ustaša u prikupljanju oružja. 742. dok su vodu sa sjedištem u Doboju pripadale i postaje u Osječanima i Gračanici. 740. n. U početku stvaranja sistema vlasti NDH pojavljuju se žanđarmi. 57 .kulturbundovci. Modriči. a od februara 1942. Bivše žandarmerijske pukove zamijenile su oružničke pukovnije. Oružnički vod u Brčkom imao je postaje u Brezovom Polju. Iz njihovih redova su isključeni Srbi i Crnogorci. str. Brčkom. 4 Oružnici su u novoformiranoj NDH u početku njtenog bitisanja imali vrlo važnu ulogu. Posavina i Trebava su teritorijalno spadale u nadležnost oružničkog krilnog zapovjedništva sa sjedištem u Tuzli. oni nisu mogli u narodu steći nikakvo poštovanje. Pri dolasku njemačkih trupa prvi koji su im se našli na usluzi bili su pripadnici njemačke narodnosti . Doboju i Tuzli. Čeliću. Još od aprilskog rata oni su pomagači prvo Nijemaca. Dubravama. Bosanskom Samcu. Srnicama i Odžaku. a žandarmerijske stanice su postale oružničke postaje (bataljoni nisu postojali). Oružničko krilno zapovjedništvo imalo je vodove u Brčkom. nego i da se obogate preuzimanjem imovine Jevreja i Srba. Županji. Brodu.oružnička krila. Gornjem Žabaru i Sibošnici. koje je ostalo rasuto ili skriveno poslije kapitulacije bivše jugoslovenske vojske. U pogledu prava i privilegija. a oružnički vod u Derventi. jer su tada 3 4 Dr Zdravko Antonic.

Samo na području Posavine i Trebave bilo je 1941. odnosno upravitelji ispostava. Modriči. 105. Dubravama. uhapšeni su mnogi komunisti i ostali antifašisti.bili jedina ranije organizovana oružana snaga sa bogatim iskustvom u sprovođenju policijskih mjera. poslije napada Njemačke na SSSR. godine 11 oružničkih postaja koje su u uslovima uspostavljanja ustaške vlasti obezbjeđivale njenu egzistenciju i razvoj i služile kao izlazišta i sabirališta prilikom hapšenja i terorisanja srpskog stanovništva. Liber-Školska knjiga. Odžaku. velike župe. koja je u svojoj teritorijalnoj nadležnosti imala bivše hrvatske i bosanskohercegovačke kotare. a na čelo kotarskih oblasti i kotarskih ispostava kotarski predstojnici. a na slavonskoj samo Slavonski Brod i Đakovo. Bukviku. 3 Na čelo velikih župa postavljeni su veliki župani. a kasnije i u Obudovcu. Bivše opštinske uprave su zamijenili opštinska poglavarstva na čelu sa načelnicima. a Gradačačka u Odžaku. Derventu. 1974. Brčanska kotarska oblast imala je kotarsku ispostavu u Bosanskom Samcu. Srnicama i Vranjaku. Ustaška vlast je uspostavljana sa vrha na dole. U administrativnom pogledu teritorija NDH je podjeljena na 22 tzv. Orašju. U ustanku su oružničke postaje. Gradačac. Gornjem Rahiću i Tramošnici. Ustaše i NDH 1941-1945. Zagreb. Brčko i Bijeljinu. bile prve mete napada ustanika. U zapadnom dijelu brčanskog sreza postojala su opštinska poglavarstva u Bosanskom Šamcu. 58 . bez obzira na etničku pripadnost. a na dužnost 5 Fikreta Jelić-Butić. ustaška vlada htjela je pokazati da je Bosna i Hercegovina hrvatska oblast i učvrstiti ideju o jedinstvenom istorijskom i nacionalnom prostoru Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Pri formiranju velike župe Posavje. Na osnovu njihovih spiskova i podataka. Velika župa Posavje sa sjedištem u Slavonskom Brodu obuhvatala je na bosanskoj strani kotare: Bosanski Brod. str. U gradačačkom kotaru opštinska poglavarstva bila su u Gradačcu. Kotarske predstojnike je postavljalo Ministarstvo unutrašnjih poslova na prijedlog ustaških područnih organizacija. a ove na kotarske oblasti. Jevreja i naprednih ljudi. Donjoj Mahali.

a drugi obavještajnom i kontraobavještajnom djelatnošću. nastojeći na taj način suzbiti otpor naroda protiv ustaške vlasti. Slavko Kvaternik ministar vojske u Pavelićevoj vladi izdaje naredbu o osnivanju vojske i mornarice NDH. str. ali je ostao i veliki broj onih koji su zadržali svoje funkcije ili dobili veće. 1970. okružni i kotarski sudovi) uvedeni su i vanredni ustaški sudovi. U opštinama i kotarima izvršene su mnoge personalne promjene. sutradan po proglašenju NDH. Okupatorska podjela Jugoslavije. koncem aprila. Na najviša komandna mjesta dolaze bivši austrougarski oficiri. Prvi se bavio policijskim poslovima. odnosno velikih župa. formirano je Bosansko divizijsko područje kao najviši vojnoteritorijalni organ. 59 . Ravnateljstva za javni red i sigurnost bila su u nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova. Na bosanskom divizijskom području. Ustaše su na položaje u administraciji dovodili svoje istomišljenike i prijatelje. u 6 Dr Ferdo Ćulinović. Organi UNS su se posebno orijentisali na borbu protiv komunista i ostalih antifašista. Ustaška nadzorna služba je bila posebna organizacija sa svojim organima u sjedištima velikih župa i kotara. Beograd. 225-226. Neki funkcioneri su otpušteni ili premješteni. Sudovi su takođe bili centralistički organizovani. Policijski aparat NDH je organizovan u okviru Ravnateljstva za javni red i sigurnost i Ustaške nadzorne službe. Vojnoizdavaćki zavod. Uz redovne sudove (stol sedmorice. Tu su spadali u prvom redu ustaški prijeki pokretni sudovi koji su išli iz mjesta u mjesto. izricali surove. Domobranstvo je trebalo da predstavlja redovnu vojsku regrutovanu po sili zakona. U mobilizacijskom smislu Posavina i Trebava su pripadale Popunidbenom zapovjedništvu u Tuzli.velikih župana su dolazile istaknute ustaše. 6 Po ulasku njemačkih trupa u Zagreb. Na teritoriji Bosne i Hercegovine. obično smrtne kazne. u čiju nadležnost su spadali i koncentracioni logori. sa popunidbenim zapovjedništvima (vojnim okruzima) u koje se uskoro sleglo mnoštvo vojnih obveznika koji su upućivani u novoformirane domobranske jedinice. jer ustaški totalitarni sistem nije dozvoljavao nikakvu samostalnost.

Sva nepokretna imovina srpskih i jevrejskih kulturno-prosvjetnih društava predata je ustaškom Savezu napredkovih zadruga. htjele stvoriti jednonacionalnu državu. kakav se nije pamtio u cjelokupnoj četiristogodišnjoj istoriji njihovig življenja na bosanskohercegovačkom tlu. nisu smjeli izlaziti na javna mjesta. U industrijska preduzeća. pa i dalekog pretka Jevreja. Srbi su se također našli u položaju građana drugog reda. Obreli su se na Srbe i Jevreje koje su stavili van zakona. Ustaše su. U domobranske jedinice. uz potpunu saglasnost Nijemaca. Jevreji su se našli u teškom položaju. i sami se često izlažući životnoj opasnosti. osječkog i vinkovačkog regrutnog područja. pljačkani. U tom smislu razvili su veoma jaku propagandu preko štampe. zabranjeno im je kretanje po60 . trgovine i zanatske radnje Jevreja i Srba koji su iseljeni ili pobijeni. Građani drugih narodnosti ulagali su napore. Zakonskom odredbom o državljanstvu morao je svaki građanin da dokazuje svoje porijeklo. Morali su nositi žute trake oko rukava. bili su na svakom koraku maltretirani.prvo vrijeme su formirane tri domobranske pukovnije. osobito ustaškog ideologa Mile Budaka koji je često u svojim govorima naglašavao ustašku krilaticu: »Srbe na vrbe«. Otpuštani su sa posla. raditi na kuluku. uglavnom su dolazili regruti iz zagrebačkog. postavljeni su ustaški povjerenici koji su se više bavili pljačkom. Počeli su progoni Srba i Jevreja. a noću odvođeni i ubijani. da im pruže pomoć u hrani. Tajno su ih obilazili i uvjeravali da nisu sami i da će pravda na kraju pobijediti. ostalih glasila i javnim istupima funkcionera. dok su Muslimane uvrstili u Hrvate. nego trgovačkom i zanatskom djelatnošću. Osnovane su »komisije za ponovu« koje su preuzimale imovinu protjeranih Srba. raznošenje i uništavanje njihove zajedničke i lične imovine na osnovu Pavelićevih zakonskih odredbi »O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Očuvanju hrvatske narodne imovine«. stacionirane na teritoriji istočne i srednje Bosne. Na osnovu te odredbe progonjeni su i oni koji su imali nekog. od kojih je jedna (Osma) bila stacionirana u Tuzli. ogrjevu i novcu.

onda sprovedeni preko Save u Gunju gdje je predstojnik Montani obećao da će biti pušteni ako podnesu molbe za pokrštavanje. prvenstveno zbog otpora stanovništva. a pogotovo u selima. na osnovu poslanice nadbiskupa Alojzija Stepinca. nije imao uspjeha. obično uz iznuđenu dobru nagradu da bi ostali u životu. prvo onih za koje su pretpostavljali da bi mogli biti eventualni nosioci otpora. Katoličku vjeru su primali pojedini činovnici i trgovci da bi sačuvali svoj imetak i položaj. Svučeni. Sarajevo. Svjetlost. Pošto iseljavanje i prekrštavanje nije dalo zadovoljavajuće rezultate. Partizani u Posavini. ali nije siguran da im je spasio i tijela. za koju su se davale velike pare. Brčko. Nije htio vršiti prekrštavanje bez potvrde ustaških vlasti »o dostojnosti molioca da primi rimokatoličku vjeru«. obavljanje vjerske s|užbe i upotreba zvona na crkvama. U drugim mjestima Posavine i Trebave nije došlo do ovakve primjene nasilja da bi ljudi promijenili svoju vjeru. 61 . godine izvrše prekrštavanje svog srpskog stanovništva u kotaru. 8 Nisu svi rimokatolički sveštenici prišli sa takvom usrdnošću i cinizmom sprovođenju okružnica nadbiskupske kancelarije. 18. str. Krajem novembra i početkom decembra u Brčkom je uhapšeno oko 150 Srba i zatvoreno u zgradu gimnazije. počelo je prekrštavanje srpskog stanovništva u rimokatoličku vjeru. SKOJ u Brčkom 1941-1942. 1974. Opštinski odbor SUBNOR-a. U 7 8 Boro Popović. Odmah je počelo hapšenje i protjerivanje sveštenika. intelektualaca i drugih uglednih ljudi. Nisu imali izbora. str. 1978.slije policijskog časa. godine. a zatim ostalih. 51. Fra Ilija Violoni je na prekrštavanju govorio da im je spasio duše. ustaše prilaze masovnoj fizičkoj likvidaciji srpskog stanovništva. Rifat Piskavica. Za vrijeme policijskog časa odvođeni su od svojih kuća trpani u transporte i upućivani u Srbiju. zabranjena je i upotreba ćirilice. 7 U Brčkom su rimokatolički sveštenici Ante Kljajić i Ilija Violoni sa kotarskim predstojnikom Vjećeslavom Montanijem postavili sebi cilj da do kraja 1941. Tokom maja 1941. bosi i pretučeni stajali su na temperaturi od -15°. ili su zadržavani u zatvorima kao taoci. okupljanje na javnim mjestima. Taj proces u većini mjesta.

jula u Modriči i okolini ustaše su uhapsili oko 300-400 Srba i sproveli ih u logor u Odžak.ll.174. U noći 14/15. juna 1941. Znajući da se oni nalaze u nevolji. str. 9 Ljudi su izražavali solidarnost sa progonjenima i žrtvama terora. satnije koji su u Brčko stigli iz Mitrovice. 10 Samovoljnim ponašanjem ustaša nisu bili zadovoljni ni organi koji su po svojoj funkciji bili zaduženi da vode računa o javnom redu i bezbjednosti. obuću i odjeću. a zatim bacali leševe u Savu. Na Petrovdan 12. i učešćem na sahrani. u tome nisu uspjeli. Zatim su išli u udaljenija sela. (Arhiv VII. ubijali. 83-84. Cjelokupno stanovništvo ovog mjesta je javno izrazilo svoj protest zatvaranjem trgovačkih. Modriča. 32). Odžaka i okolnih sela preduzeli su akciju da ih spasu. tražili su načina da im pomognu. međutim. On piše: »Ustaše sami izdaju propusnice. reg. U slijedeća tri dana pokupili su nasumice po gradu i okolnim srpskim selima mnoge Srbe. Ustaše su željele da izazovu neprijateljstvo Hrvata i Muslimana. na poljima i ubijali ih. VI 1941. ustaše iz zloglasne 5. i 18. 1969. koju su. 62 . nisu odobravali postupke ustaških vlasti prema Srbima i Jevrejima. kao što je bilo u Bosanskom Samcu. gdje su također pravili strašne pokolje. koji je došao iz Zagreba. mučili ih u zatvoru. pa su održavali i javne demonstracije. Gotovo u svim mjestima Posavine i Trebave došlo je do međusobnog optuživanja kotarskih oblasti i ispostava. Odžačani su se nadmetali ko će zatvorenicima donijeti u logor bolju hranu. šumarcima. hvatali ljude u kućama. zanatskih radnji i kafana. kotarski predstojnik iz Brčkog se žali Velikoj župi na ponašanje pripadnika ustaškog logora u Brčkom. F. ubio je u kalani na očigled građana u Bosanskom Šamcu Hajrudina Izetbegovića. Već 29. Muslimani i Hrvati iz Modriče. zbog bojazni od izliva narodnog gnjeva prema ustašama. obezbjeđivali njemački vojnici. godine ustaški oficir Cesar Lovro. br. zbog toga što mu nije htio pokazati legitimaciju. Poslije tri dana ustaše su morale pustiti zatvorenike.toku tri noći u prvoj polovini decembra. fond NDH. i ustaških logora. r. u velikom broju. naredbe o 9 10 Muhidin Spužić. pobili su u Brčkom sve Jevreje na Savskom mostu i na starom pravoslavnom groblju. Ispostava kotarske oblasti u Bosanskom Samcu je tek poslije mjese i po dana poslala izvještaj Velikoj župi o ovom događaju. Opštinski komitet SKJ. prema Srbima. Muslimani i Hrvati. cigarete. godine Puškarić. Hronika Modriče.

br. 12 Da bi pokazao da Srbi i Hrvati nisu imali ništa zajedničko u jeziku.seljaka u opštinama Brčko. VII i 8. Arhiv VII. On je i dalje u svojim izvještajima ukazivao na zločine i samovoljno ponašanje ustaša i na bezrazložno hapšenje mnogih Srba . F. VII. k. 4/3. Arhiv VII. Velikoj župi. odakle su mnogi otpremljeni u koncentracione logore. 4/5. Posavlje od 22. 9. 28.ograničenju kretanja.174. 28/1. Pavelić uvodi tzv. VIII 1941. korienski pravopis i osniva ured za jezička pitanja. Brezovo Polje i Čelić na Ilindan 2. 12 63 . 11 Međutim. zbog čega su se oni uskoro našli pred sudom. fond NDH. izriču i naplaćuju kazne. Martina Petrovića. 10/2 i 30/1. Na osnovu pritužbi kotarske oblasti. V. I 1942. Tog dana su ustaše počele hapsiti seljake u srpskim selima i transportovati ih u Bijeljinu. Odmah je optužio svog prethodnika Puškarića i zapovjednika domobranske posade u Brčkom satnika Božidara Mileusnića. avgusta 1941. student . Puškarić pismeno traži od ustaškog logora da mu preda sve uhapšene građane na osnovu Pavelićeve naredbe koja je štampana u 61. ispražnjuju pojedine obitelji iz stanova. pre11 Izvještaji kotarske oblasti Brčko. reg. da su štitili Srbe i komuniste.3. po zlu poznati Vjećeslav Montani. fond NDH.174. k. od uhapšenika naplaćuju kauciju. broju »Narodnih novina«.ustaša iz Zagreba. U drugoj polovini avgusta na mjesto kotarskog predstojnika u Brčko došao je iz Gradačca. Izvještaj velikog župana dr Vladimira Sabolića Ministarstvu unutrašnjih poslova od 23. Glavni ustaški stan je donio naredbu o smjenjivanju ustaškog logornika u Brčkom. br. Uvode se nove riječi i kovanice. Neki pravoslavni sveštenici su takođe uhapšeni i protjerani u Srbiju. Na njegovo mjesto došao je Mato Rajić. hapse ljude i dugo ih drže u zatvoru i ne predaju ih redovnim vlastima na postupak. postavljaju povjerenike u pojedinim hrvatskim kulturnim društvima. 4/2. ali se ustaše na to oglušuju. smjenjuju i imenuju povjerenike u židovskim radnjama. stvaraju neraspoloženje kod mještana i u svemu mimoilaze upravnu vlast«. godine. ustaše nisu ostale dužne Puškariću. kažnjavaju ljude i ubiru globe zbog redarstvenih prekršaja.

14 Nijemci su prijetili da će za jednog svog poginulog vojnika strijeljati stotinu Srba. Desetak dana nakon uspostavljanja NDH izdata je uredba o činovništvu u kojoj između ostalog stoji »svi činovnici se stavljaju na raspoloženje nadležnom ministru koji ih može bez obrazloženja otpustiti. Uporedo sa progonom Srba i Jevreja ustaše su tragale za članovima KPJ i SKOJ-a i za svima onima koji su sa komunistima na razne načine sarađivali.d. najprije u Fojnicu. u mjesta. da ga odmah predaju ustaškim vlastima. koja je odlazila na istočni front. Istaknuta su razna upozorenja da se građani moraju uredno odazvati svakom pozivu vlasti. Na osnovu te uredbe ustaške vlasti su iz Gradačca odmah premjestili kotarskog veterinara Edhema Čamu. a Ismeta Terzimehića. Ustaše. dići od službe. 64 . n. n. iz državne službe u samoupravnu i u službu javnog reda i obratno. Fikreta Jelić-Butić. str.1'' Tom uredbom ustaše su se uveliko koristile da nepoćudne činovnike premjeste iz mjesta gdje su bili poznati i imali ugled. str. pod prijetnjom smrti. Radi toga u gradove Posavine i Trebave dolaze Ademaga Mešić. Blaž Gutić i Hakija Hadžić. a zatim u Foču. gdje im je političko djelovanje lakše bilo onemogućiti. bez obzira na dosadašnje pravne odredbe i dosadašnji položaj«.uzete iz njemačkog jezika. 13 Ustaška propaganda nastojala je da se što više ljudi prijavi u ustašku legiju. 13 14 15 Dr Ferdo Ćulinović. Prikupljali su podatke o komunistima. drže govore i ubeđuju. str. umiroviti. većinom zabačena. pozivaju sve one koji posjeduju bilo kakvo oružje. što izaziva podsmjeh i mnoge viceve na račun tog jezičkog galimatijasa. sudiju kotarskog suda prvo u Mostar. Jevreja i komunista. Muhidin Špužić. premiještati bez njihove privole iz područja jednog ministarstva u drugo. 228. Polovinom juna izdato je naređenje oružničkim postajama da pohapse sve građane koji nisu lojalni NDH. 19-20. n. ali je odziv bio veoma slab. 101.d. a zatim u Visoko. njihovom kretanju i djelovanju i stvarali svoju evidenciju.d. i na dobrovoljni rad u Njemačku.

Preduzete su mjere da se partijske i skojevske organizacije očuvaju. tadašnji sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. sanitetski materijal i drugu vojnu opremu. Direktive usvojene na Majskom savjetovanju CK KPJ u Zagrebu prenio je komunistima tuzlanske oblasti. Kada se završio aprilski rat. Pojačane su mjere budnosti i uka65 . vratili su se u svoja mjesta. Ovo je osobito bilo potrebno zbog Hrvata i Muslimana. Komunisti su dobili zadatak da prikupljaju i sakrivaju oružje i municiju. u Tuzli. Vjekoslav Bakulić. Članovi oblasnog partijskog rukovodstva prenijeli su uskoro iz Tuzle direktive komunistima u gradovima i selima istočne Bosne. U Modriču i Bosanski Šamac dolazio je iz Osijeka krajem maja ili početkom juna 1941. POČETAK I RAZVOJ USTANKA U vrijeme napada Njemačke na Jugoslaviju komunisti su. koji je simpatizerima KPJ prenio direktive o novom načinu rada i međusobnom povezivanju.PRIPREME. ukazivanjem na konkretne primjere njihovog držanja i ponašanja. komunisti koji su izbjegli zarobljeništvo. Jedan od prvih zadataka je bio razotkrivanje namjera okupatora i ustaških vlasti. jer su neki od njih gajili iluzije da će novi režim ukloniti nepravde koje su režimi bivše Jugoslavije učinili za vrijeme svoje 23-godišnje vladavine. ojačaju i organizuju. izvlačenju članstva koje je dopalo u zarobljeništvo i pojačali mjere opreza prema novoj vlasti. Savjetovanje je bilo posvećeno problemima rada organizacija KPJ u uslovima okupacionog režima i pripremama komunista za dizanje naroda na oružani ustanak. genocidu i izazivanju bratoubilačke borbe koju je nametnuo okupator. prišli uspostavljanju partijskih veza. shodno ranijoj direktivi svoga rukovodstva. koncem maja 1941. kako bi mogle raditi u novim uslovima. ali su u većini mjesta bili odbijeni. Iso Jovanović. tražili svoje jedinice i javljali se dobrovoljno u vojsku. U novim uslovima iskazala se politika bratstva i jedinstva kao jedina alternativa nejednakom tretiranju nacija. prošire.

U Bosanskom Samcu je uhapšeno 16 ljudi: Dimitrije Tovirac. ili na osnovu lokalne situacije sastavljenim spiskovima. Đorđo Škorić. zatvoreni su Risto Mikičić i njegova supruga Darinka. jula 1941. Vaso Bošković. Ratko Stavrić.zivano je na neophodnost stroge tajnosti i na potrebu mijenjanja mjesta boravka i stanovanja. Jedno vrijeme se skrivao u ilegalnim stanovima u Tuzli. Mitar Trifunović Učo pošao je iz Bosanskog Samca prilikom povlačenja jugoslovenske vojske. Sarajevu pa opet u Tuzli. Na osnovu naredbe Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 15. Tošo Bošnjaković. Vjećeslav Montani. za koje se smatralo da su komunisti ili saradnici komunista. Hasan Burić. 66 . uhapšen i otjeran u logor u Jasenovac. Aco Malinović. Žarko Ružić. Napadom Njemačke na SSSR. u Modriči. gdje su životni uslovi bili veoma teški. Vaso Gligorević. zapovjednici oružničkih postaja i kulturbundovci. Đorđe Radić. a uskoro i Milan Marinković. Na osnovu direktive šefa Gestapoa trebalo je pohapsiti po ranije pripremljenim. su upućeni u koncentracioni logor kod Gospića i tamo pobijeni. U organizaciju KPJ i SKOJ-a primljeni su novi članovi koji su ranije bili poznati po identičnim pogledima sa komunistima. juna. Pod sumnjom da su komunisti. 22. Armen Rozenzvajg. Safet i Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević. Pero Kovačević. Đoko Vujanić i Aco Cvjetičanin. a uz to su srpske i jevrejske narodnosti. Mihajlo Ikić. Na osnovu te naredbe u Brčkom su odmah uhapšeni istaknuti komunisti Ivica Đermanović. U komisijama su bili ustaški i policijski funkcioneri. jula i naredbe Glavnog ustaškog stana od 19. još više se otežava djelovanje članova KPJ i SKOJ-a. sve komuniste i njihove saradnike. Stojan Šikanić. Aco i Jovo Nikolić. i uputiti ih u koncentracione logore. kotarski predstojnik u Gradačcu je nastojao da njegov spisak zatvorenih komunista i njihovih saradnika bude što veći. pa je u trećoj dekadi juna 1941. gdje je otkriven. gdje je kasnije ubijen. Kojo Mikičić. Poslao ih je u zatvor u kulu u Gradačcu. Tarevcima i Gradačcu uhapsio oko 27 lica. uhapšeni. Oformljene su komisije x koje će izvršiti izbor lica koje treba uhapsiti i poslati u logor. Đoko Maslić.

Ibrahim Mujbegović. Međutim. Odlaskom Montanija iz Gradačca i dolaskom Vatroslava Borkovića na rad u kotarsku oblast ove intervencije su donekle urodile plodom. Vlajko Stanišić i Isidor Abinum. Deputacije viđenijih građana odlazile su u razne ustanove NDH. Tarevaca. Oni su angažovali mnoge ugledne građane da se zauzmu kod ustaških vlasti kako bi se uhapšenima ublažio zatvorski režim i da se puste iz zatvora. organizacije KPJ nastoje da pregrupišu snage upućivanjem svojih članova iz gradova u sela.17 Poslije sjednice PK KPJ za BiH 13. zbog neopreznosti i neblagovremenog preduzimanja mjera za sklanjanje svojih članova. u gradovima ostaje dovoljno aktivista radi održavanja veza. Veljko Jovanović. Mehmed Mujbegović. Šefko Avdić. Niko Kovačević.Fuad Suljić. Muradif Havkić. Andro Šubarić. Modriče i okoline. 107-108. Na osnovu pomenutih naredbi u Gospić su otpremljeni i tamo ubijeni Risto Mikičić. i izvlačenja uhapšenih iz zatvora. do novembra 1941. redovno su im upućivali hranu. Ovoj grupi zatvorenika je priključen Aco Novožilov iz Gradačca. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. Kladara i Riječana. Ferid Širbegović i Himzo Salkić iz Modriče. Iako su pretrpjele znatne gubitke. Fehim Mešanović Duša. Sakib Suljić. jula od17 Dr Zdravko Antonić. jula. Na oslobođenju uhapšenih intenzivno su radili simpatizeri KPJ koji su ostali na slobodi. Garevca. Husein Zečić. najčešće u Slavonski Brod i Zagreb. Okupator i ustaše vode borbu protiv komunista svim sredstvima i metodama. Gradačca i ostalih naselja. na kojoj je zaključeno da se u skladu sa odlukama CK KPJ od 4. Građani ovih mjesta su i na druge načine pomagali uhapšenima da lakše podnose zatvorski režim. puštena kućama. Veljko Jovanović. 67 . Niko Stanić. jer ih smatraju svojim glavnim neprijateljima. str. Ova hapšenja izazvala su proteste građana Modriče. Hajro Halilović. Abdurahim Otanović. Vlajko Stanišić. prikupljanje oružja i opreme. zalažući se za puštanje na slobodu uhapšenih. Isidor Abinum. Tarevaca. Esad Širbegović. Aleksandar Novožilov. cigarete i preobuku. Montani je uz to uhapsio oko 60 Srba iz Gradačca. Jozo Ljubas. godine. pa je većina uhapšenih. Edhem Mujbegović. Reuf Grabonjić.

n. Oblasni vojni štab je odlučio da centri ustanka u oblasti budu na Ozrenu.mah ide na pokretanje oružane borbe. Zoviku. 28). Djelovanje KPJ na pripremama i pokretanju ustanka u Bosni i Hercegovini 1941. Vezu između Sreskog komiteta koji 18 19 Dr Zdravko Antonić. Univerzal. Pred izlazak sreskog komiteta na teren u Brčkom u kući Tihomira Vraštanovića sastalo se petnaestak brčanskih komunista da se dogovore u vezi direktiva sa Majskog savjetovanja CK KPJ. Dragoljub Vraštanović. Područje Posavine je pripadalo brčanskom srezu i aktivisti iz Brčkog su još prije rata ostvarili niz kontakata i veza sa naprednim ljudima u selima i varošicama u Posavini. godine i sam je sa Pećnika kod Tuzle otišao u Sekoviće. Nasto Nakić i Milan Marinković. kako se treba pripremati za ustanak i kakve mjere treba greduzeti u vezi sa prilikama na brčanskom srezu (Boro Popović. dolaskom okupatora. Iz tih ustaničkih centara strujaće uticaji. povezali se sa mnogim naprednim ljudima i prišli stvaranju organizacija u Ražljevu. rukovodio Haris Suljić. Oni su krajem maja 1941. Haris Suljić. vratili u svoj rodni kraj. Popovom Polju. 18 Područje Posavine bilo je vezano za Majevicu. Oblasni vojni štab Tuzla 1941. U vrijeme priprema za ustanak komunisti brčanskog sreza orijentisali su se na ljude sa kojima su prije rata kontaktirali i na one koji su se kao napredni ljudi. U ovim selima počelo je formiranje borbenih grupa. dolaziti poruke i aktivisti koji će uticati na razvijanje ustanka u Posavini i na Trebavi. Vražićima. a početkom avgusta 1941. Birču i Majevici. Bukviku.d. Zabaru i Obudovcu. Brnjiku. On je u partijskoj i skojevskoj organizaciji grada imao veoma odane. hrabre i neustrašive pomagače. Početnim pripremama za ustanak u Posavini i drugim dijelovima brčanskog sreza rukovodio je Sreski komitet KPJ za brčanski srez u sastavu: Pero Ćuskić. Pored članova sreskog komiteta na sastanku su bili: Hamid Berbić. godine. poslije hapšenja poznatih starijih komunista. i još neki. 1981. 68 . članovi Oblasnog komiteta KPJ i novoformiranog Oblasnog vojnog štaba za tuzlansku oblast odlaze da organizuju prve vojne akcije. str. Na sastanku su govorili Ahmed Kobić i Pero Ćuskić. 39. izašli iz Brčkog 19 . Ahmet Kobić. štr. pa je tamo uputio većinu svojih kadrova da rade na neposrednoj organizaciji ustanka. a područje Trebave za Ozren. Članovi sreskog partijskog rukovodstva su održavali međusobnu vezu i vezu sa partijskom i skojevskom organizacijom u Brčkom kojom je. Tuzla.

Ostavši bez veze sa oblasnim komitetom KPJ za tuzlansku oblast. Posavski komunisti su komunicirali sa sreskim komitetom povremenim odlaskom u sjedište komiteta u Ražljevu. Ahmet Kobić je iz svog Brnjika djelovao u muslimanskim selima zapadno od ceste Brčko . Početkom avgusta je bio u Bukviku i Donjem Žabaru da ubrza pripreme za ustanak i da prenese uputstva za izvođenje prve akcije . ostvarili veći politički uticaj na sredinu u kojoj su djelovali. ali on Bakulića nije uspio pronaći. 69 . Pero Ćuskić je uspostavio direktan kontakt sa Ilijom Katićem iz Donjeg Žabara i Simom Petrovićem i Borom Popovićem iz Obudovca.Čelić. Aktivisti Modriče i Gradačca su proširili krug svojih pristalica. Aktivisti iz Bosanskog Šamca i Gradačca su održavali povremene međusobne kontakte radi upoznavanja sa situacijom.d. On je također sa Petrom Kaurinovićem i Jankom Vasićem odlazio u Ražljevo radi koordinacije pripreme ustanka. u okviru dobojske grupe. održavao je preko porodice Đokić u Grbavici. Josip Jovanović i Ismet Kapetanović. 20 Boro Popović. str 47.se najčešće okupljao u Ražljevu i organizacije KPJ u Brčkom. pomoći u prikupljanju oružja.20 Nasto Nakić je u početku najviše boravio u svom rodnom Bukviku gdje je oformio brojnu i jaku borbenu grupu. aktivisti Modriče pokušavali su da stupe u kontakt i dobiju direktive za rad od Vjekoslava Bakulića. sanitetskog materijala i druge vojne opreme. Pero Ćuskić se kretao cijelim terenom Posavine i po ostalim dijelovima brčanskog sreza zahvaljujući svojim vezama i javkama. Hasan Aganović Tač.prekidanje telefonskih veza. Milana Marinkovića su ustaše uhapsile kada je išao u Bijeljinu po partijskom zadatku. spriječili ustaše u njihovim namjerama da privuku pod svoj uticaj muslimansko i hrvatsko stanovništvo. te Nikolom Simićem iz Lončara i njih uključio u pripreme ustanka. Uputili su jednog aktivistu u Osijek. n. U jugozapadnom dijelu Trebave radili su na pripremi ustanka. Cedo Jaćimović. mladi komunisti od kojih je najstariji imao samo 26 godina.

1. str. knj. Bašić. postali komunisti. 1. dok. Pošto su borbene grupe bile dosta međusobno udaljene odlučeno je da svaka u svom kraju presiječe telefonsko-telegrafske veze. str. Na Majevici. Zarić i Nikola Pantelić. na putu Brčko . (Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. 372-379). Ilija S. Romaniji i Ozrenu u kojima je učestvovalo po nekoliko stotina ustanika. Jovo Pajić. Cvijetin Vasić. Kaurinović. 372-379 . knj. a kada to nije uspjelo upotrijebili su sjekiru. Janko Vasić. U blizini Gorica sklonili su se u kukuruze da sačekaju noć. dok. Trivo P. avgusta u Bukviku i u popodnevnim časovima krenula na komunikaciju Brčko Orašje.u daljem tekstu: Zbornik IV. Kaurinovića sakupila se 9. nego je pripreman politički. iako su partijske i skojevske organizacije bile brojne i jake. Jakov Mitrović. 70 . neopaženo 21 22 23 Dr Zdravko Antonić. Janko S. str. 168. Borbene grupe u Semberiji. tom IV. avgusta u Bogutovom Selu. Semberiji i Posavini pripreme su tekle sporije. U bukvičkoj borbenoj grupi su bili: Petar B. Razlog treba tražiti u činjenici da teror prema srpskom stanovništvu u tom kraju u početku nije bio tako izrazit kao u graničnim srezovima prema Srbiji i Crnoj Gori. Lazo S. Vasić. politički rukovodioci na terenu i vojni i politički rukovodioci u jedinicama NOV i POJ. Petar Đ. Oni su za čitavo vrijeme rata radili za NOP. Jovan Kerezović.Ustanak u istočnoj Bosni otpočeo je u sklopu opšteg ustanka naroda Jugoslavije. n. poruši mostove i propuste na putevima.Oražje telefonske veze. 168. Posavska borbena grupa iz Bukvika je 10. Đorđo Kaurinović. Njima su pomagali omladinci: Ilija Kaurinović. Trivun G. a Ražljevačka na putu Brčko . Posavini i na Majevici objedinjene su stvaranjem Sreskog podštaba za Majevicu koji je svoj prvi sastanak održao 7. Pošto su zadatak izvršili. 21. avgusta presjekla kod Gorice.21 Ustanak ovdje nije otpočeo kao masovna pobuna naroda protiv ustaškog terora.22 Posavska (bukvička) borbena grupa 23 pod vodstvom Petra B. Prve oružane akcije su izvedene na Birču. Izvještaj Štaba Majevičkog odreda štabu tuzlanske oblasti. Stojan Pajić te Savo i Stevo Živković iz Gornjeg Žabara. Ilija Pajić. Kaurinović. Prvo su pokušali da telefonske žice pokidaju pomoću srpa nataknutog na motke.Čelić. Kaurinović. Boško Pantelić.Bijeljina i Brčko . organizaciono i u vojnom pogledu kroz diverzije sa manjim grupama ustanika koje podržava većina stanovništva svih narodnosti. Đurić.d.

uz pomoć drugih omladinaca. godine jedna četa domobrana je razbijena. 11. na 11. 71 .25 Samo 7 dana kasnije. avgusta 1941. godine majevički partizani izveli su niz akcija koje su bile veoma uspješne. 174. Ona je izvedena u teškim uslovima i imala je znatan efekat kod brojnog dijela stanovništva. Ovoj akciji brčanskih skojevaca je do skoro pridavan neznatan značaj. str. knjiga 2. nego su prostorije bile osvijetljene petrolejskim lampama. Kod Brezovog Polja 10. a za njima se svestrano traga. avgusta. 11. 174. Na cesti 11 km od Brčkog prema Čeliću pokušali su srušiti most. Odbijeni su napadi ustaša i oružnika kod Vakufa. Nigdje. Krivci nisu pohvatani. (Zbornik. IV. 204-205. šalje Ministarstvu unutrašnjih poslova izvještaj sljedeće sadržine: »U noći 10. fond NDH. u noći između 17. pa su na sve strane tražile pomoć u uvjerenju da će ta mjesta ustanici uskoro napasti. O tom događaju Kotarska oblast iz Brčkog 11. i 18. reg. a drugi omladinci vojni senjak. tobože. a u pravcu Orašja su samo žice pokidali. Arhiv VII. 58/3. Lopara i Ražljeva i zadobijen znatan plijen. tako da su prerezali stubove na par mjesta. dok. Pero Marjan i Zaim Mušanović su. Aganović je upalio šljepove sa lanom na pristaništu. ali su ga samo u manjoj mjeri oštetili. Koliki je strah od napada ustanika među njima zavladao svjedoči naredba o zabrani paljenja svijeća i kandila noću u kućama. VIII 1941. br. (Arhiv VII. 1. k. međutim. Radi opreznosti ova oblast je uhitila i zadržala u zatvoru Židove emigrante te viđenije Srbe iz grada i sela. k. a sumnja se da bi to mogli biti komunisti«.su se vratili u Bukvik. reg. Bukvik u borbi: Istočna Bosna u NOB-u. oružničke pukovnije za period od 6-16. knj. izveli dvije veće diverzantske akcije u samom gradu. 34/1). pa su odmah u svim pravcima otposlate oružničke patrole i vojska da intervenišu u slučaju potrebe. fond NDH. 26 U septembru 1941. jer je to. br. znak ustaničkih pristalica da njihove kuće ustanici poštede. O tom je obaviještena ova Oblast. nije došlo do izgreda. 581). 261. IX 1941. F. 24 25 26 27 Ilija Kaurinović. Izvještaj 4. 27 Koliko je to bilo besmisleno vidi se iz činjenice da u to vrijeme ni u jednom selu i pogotovo svim sirotinjskim kućama u gradu nije bilo uvedeno električno osvjetljenje. svijećama i kandilima. str. br. Ustaške vlasti je u Brezovom Polju i Čeliću uhvatila panika. brčanski skojevci Hasan Aganović Tač. VIII nepoznata lica su prekinula telefonsko-telegrafske veze na putu Brezovo Polje-Brčko-Čelić-Brčko i Orašje-Brčko. 24 Ove akcije su izazvale veliki nemir kod predstavnika ustaške vlasti.

i Posavska četa. Borom Popovićem. formiran je Brčansko-bijeljinski bataljon. Zagom Umičević.Majevički NOP odred je kao jedinica takvog naziva formiran između 5.d. U novembru je u ovoj četi boravilo i desetak Bukvičana. Stevo Popović. po svom formiranju. Srbo Gligorević. godine. Druga majevička u Peljevama odnosno na Površnicama. On je sa Simom Petrovićem. član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Rato Dugonjić. rodom iz Bijeljine. str. Slobodan Jovanović. Bijeljinska i Brčansko-ražljevačka četa. koje je okupljalo studente marksističke orijentacije iz BiH. Sekretar komiteta je postao Jusuf Jakupović Mrki. i 10. formiran je Okružni komitet KPJ za Majevicu. Jankom Vasićem i Petrom Kaurinovićem iz Bukvika i ostalim aktivistima razvio živu političku aktivnost u 28 29 dr Zdravko Antonić. knj. na Majevici su. 72 . sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a. 1. a članovi Albin Herljević.za Bijeljinu. Krajem oktobra imao je četiri čete: Prvu i Drugu majevičku. Okružni komitet je rukovodio sa tri sreska komiteta . Vlajkom Arsenićem i Dušanom Pavlovićem. oktobra 1941. radi pružanja pomoći. n. U duhu odluka savjetovanja u Stolicama.i partijskom organizacijom u Majevičkom NOP odredu. Džemilom Šarcem i ostalim poznatim naprednim bosansko-hercegovačkim studentima. Rankom Šipkom. str. Sa studija u Zagrebu na nove zadatke u Sarajevu. Svetolik Gospić i Pero Čuskić. sa preko 200 boraca. u kasnu jesen Okružni komitet KPJ. boravili Vaso Miskin. uputio Slobodana Jovanovića 29 . Poslije dolaska Bijeljinske čete iz Srbije. U oktobru 1941. te sa Nastom Nastićem. 320. Ilijom Katićem. također na osnovu odluka savjetovanja u Stolicama. Jelisijem Mitrovićem. U novembru 1941. Sarajevo u revoluciji. radi pružanja pomoći partijskom i skojevskom rukovodstvu. Bijeljinsku i Brčansko-ražljevačku četu. U štabu Brčansko-bijeljinskog bataljona nalazili su se komandant Mirko Filipović i politički komesar Stevo Perić. Uporedo je formiran i Okružni komitet SKOJ-a. (Džemil Šarac. sa sekretarom Tomislavom Ramljakom. 180). Perom Simičevićem. Nikolom Simićem. u odredu postoji Prva majevička četa u Vakufu. bio je kao student u Zagrebu veoma aktivan u studentskom kulturno-umjetničkom društvu »Brazda«. Tijesno je sarađivao sa Ivicom Mažarom.28 U ovaj bataljon je ušla. U Posavinu je. Brčko i Majevicu .

Prva posavska partizanska četa. Slobodan i Simo su najviše objašnjavali situaciju u drugim krajevima naše zemlje. Osamnaestog decembra 1941. str. u sastav čete su ušli i Boško Zoranović. te Ilija Kaurinović Farkaš. Kaurinović. Savo Lukić. Cvjetko i Sailo Jeftić. Svaku noć su se održavali sastanci u zaseocima na kojima su učestvovale mnoge pristalice narodnooslobodilačke borbe. Joco Čurčić i Andrija Stanković iz Obudovca. Sreto Petrović Srbijanac. U četi je na formiranju bilo ukupno 34 boraca i starješina podijeljenih u tri desetine. Ilija Vasić. Četvrta desetina u kojoj su se na30 Boro Popović. za zamjenika političkog komesara Simo Petrović. i naglašavali potrebu da i Posavci krenu u narodnooslobodilačku borbu.posavskim selima. Đorđo Kaurinović. u Posavinu je stigao sekretar Sreskog komiteta Pero Ćuskić u pratnji pet partizana iz Majevičkog NOP odreda (Živko Ćuskić. Simo Žigić. Petar S. 1. Savo i Stevo Živković i Stevo Đuričić iz Gornjeg Žabara. Nikola Simić. 73 . koji se u putu priključio grupi) da formira Posavsku partizansku četu.d. Na formiranju čete u njenom stroju su takođe bili Pavle Gajić. Savo Đ. Milan Lukić i Martin Milkić Nenad. Kaurinović. Pero Marković. Jovika Simić. Vidović i Cvijetin S. Simo Jovanović i Jovo Arsenić koji su se izjasnili da su četnici i koji će uskoro otpasti i otići u izdaju. koji je ujedno bio odgovoran i za agitaciju. Petar Đ. 70. Cvijanović. Te vijesti su dopirale do mnogih stanovnika posavskih sela. 166. za zamjenika komandira Živko Ćuskić. za rukovodioca kulturno-prosvjetnog rada. Kaurinović. Boro Popović. Slobodan Jovanović je u ime štaba Majevičkog NOP odreda pred strojem boraca saopštio da se formira Posavska partizanska četa. str. Trivo B. n. Istočna Bosna u NOB-u. Kaurinović iz Bukvika. za vodnika Vukosav Simić. U decembru 1941. Predloženi su i izabrani za komandira Nikola Simić Učo. knj. koji su sa Perom Ćuskićem došli sa Majevice. Vijesti iz nekoliko brojeva užičke »Borbe« i izvode iz drugih propagandnih materijala prekucao je Boro Popović. Miro Herljević. Kaurinović. u Donjem Žabaru u staji Dušana Pavlovića. Mihailo C. za političkog komesara Slobodan Jovanović. Gavro Stavrić iz Porebrice. Milorad R. 30 Pored njih i pet boraca. Mitar Lukić.

Kaurinović. Zoran Kerezović. str. Ilija P. Komanda Posavske čete je po jednu desetinu rasporedila u Gornjem Žabaru. i preko Mehmedalije Tufekčića uspjeli uspostaviti vezu sa partijskom organizacijom u Slavonskom Brodu. stvarajući narodnooslobodilačke odbore. a od polovine januara 1942. 74 . Kaurinović i Nikola Pantelić . 32 Veza sa šamačkom grupom aktivista kasnije je išla preko Ivana Bumbulovića iz Brvnika.lazili Trivo P. Ilija Majdančević. Pavle Zarić. Cvijetin Vasić. Obudovcu. U novembru i decembru. sada su formirani N 0 0 u Donjem i Gornjem Žabaru. municiju i poruke. godini. Veza sa Majevičkim NOP odredom išla je preko Milivoja Stojčevića Brzine iz Gornjeg Žabara. n. posredstvom dr Mustafe Mujbegovića i Age Hrustića i sa dobojskom organizacijom preko Đure Jukića. uspostavio vezu i sa delegatom PK KPJ u Tuzli. Kasnije je Mehmedalija Tufekčić. str. Rukovodioci čete i Nasto Nakić. Aktivisti iz Gradačca ostali su jedno vrijeme bez veze sa partijskim rukovodstvom. Mehmedalija Tufekčić. autoru. Crkvini. Pokušali su. gdje je takođe održao sastanak sa grupom aktivista koji su prikupili 5 vojničkih pušaka i izvjesnu količinu municije. gdje su se uključivali u borbe koje su tamo vođene. 1975. Ilija Pejić. 31 32 33 Boro Popović. 86-94.ostala je u Bukviku pod vodstvom Naste Nakića i Petra Kaurinovića. Svjetlost. Brvniku. Obudovcu i Donjem Žabaru.d. Muhamedom Sadikovićem. 83. Pisarima i drugim selima. bukvički ustanici su tri puta išli u Ražljevo prenoseći oružje. Pero Pejić. Trivun Zarić. a uskoro je sa Simom Petrovićem i u pratnji Tome Kasapovića došao ilegalno u Bosanski Šamac. Slatini. 31 Slobodan Jovanović je odlazio u Gradačac gdje je uspostavio vezu sa grupom aktivista. i Pero Ćuskić su intenzivno radili po posavskim selima. a sa Ozrenskim NOP odredom preko Anđelka Radića iz Zelinje. Pored ranije formiranog narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku. Ilija Pantelić. Izjava Spasoja Ilinčića data decembra 1979. u jesen 1941. Te naoružane grupe ustanika iz Bukvika ostajale su po nekoliko dana u Ražljevu i Koreniti. Gradačac u 1941. Sarajevo. 33 Partijskoj organizaciji u Brčkom znatnu pomoć pružio je Fadil Hadžiefendić koji je. opreme i sanitetskog materijala. po tom zadatku. Janko Vasić.

39 preživjelih je dopremljeno u Zagreb pred Prijeki ustaški sud. Sud je ukinut. 79). izvedena je akcija spasavanja iz zatvora Hasana Burića. str.d. u brčanskom zatvoru. U strašnim mukama u zatvoru su umrli Hasan Aganović i Pero Marjan. što je Ministarstvo pravosuđa i bogoštovnja NDH usvojilo. Ivice Đermanovića. po naređenju Ustaške nadzorne službe u februaru 1942. otpremljen u Jasenovac i Staru Gradišku gdje su takože doživjeli strašna mučenja. Žabar. U tim logorima je ubijeno 12 omladinaca i omladinki iz ove grupe. Zijaha Salihodžića. a drugi nisu mogli dugo doći do svijesti.d. Na Novu godinu 1941/1942. a izveli su je odvažni skojevci Zaim Mušanović. izvršio je samoubistvo. Uhapšeni su. Pedesetjedan uhapšeni aktivista je. Hasana Trebinčevića Hakana i Safeta Salihodžića. a njegov predsjednik Karlo Katić i tužilac Emil Validžija stavljeni su na raspolaganje domobranstvu kao rezervni oficiri. Poslije niza intervencija rođaka i građana Brčkog i drugih mjesta. (Rifat Piskavica. nego su pošli u Ražljevo u sjedište Sreskog komiteta KPJ. 75 . policija je u Brčkom sprovela veliku akciju hapšenja komunista i skojevaca. podvrgnuti strašnoj torturi koja po svojoj stravičnosti i surovosti premašuje ljudska shvatanja. predložili su da se ukine Pokretni prijeki sud u Brčkom. Da optuženi ne budu izvedeni pred Prijeki pokretni sud u Brčkom u čiju ustašku revnost i strogost nije vjerovala Kotarska oblast na čelu sa Montanijem i Župska redarstvena oblast u Slavonskom Brodu. n. ali se tu nisu dugo zadržavali. našavši se opkoljen ustašama. Ponovnim 34 Akcijom je rukovodio sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. 34 Petog januara 1942.došao iz Tuzle. pao je u ruke policije. Sud je trojicu članova grupe osudio na smrt. Gotovo sav partijski i skojevski aktiv od oko 80 ljudi. Spašeni komunisti su preko Grbavice i Bukvika stigli u Gor. a ostali su oslobođeni. Sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. Fehim Klebić i braća Đokić iz Grbavice. 47 i Boro Popović n. str. oktobra 1942. Na intervenciju građana iz zatvora su pušteni mlađi od 16 godina. među kojima i dr Abdulaha Bukvice. U isto vrijeme je uhapšen i Alija Suljagić koji je angažovao domobranskog satnika Vodošek Jakova za saradnju sa NOP-om.

Pantu. Brezovog Polja i Koraja. februara borci Posavske čete učestvovali su u uspješnom napadu jedinica Majevičkog NOP odreda na neprijateljsku posadu u Miladijama koju je sačinjavalo 40 domobrana na čelu sa jednim oficirom . n. 34/1. 17.zalaganjem kod najviših funkcionera ustaške države i ovoj trojici su smrtne kazne preinačene na vremenske. Simu. 16/1-10. f. fond NDH. 36 Posavska četa se u Bukviku zadržala nekoliko dana. ' · 76 .2. januara 1942. reg. II 1942. 2.. br. br. 32.č. reg. borac Posavske čete. f. godine u Jablanici. veliki župan Župe Posavje koji je pozvao ustanike da se vrate svojim kućama obećavajući im ličnu i imovinsku sigurnost. godine Posavska četa je stigla u Ražljevo u sastav Bijeljinsko-brčanskog bataljona Majevičkog NOP odreda. k. 37 Nikola Simić. Već 10. reg. Na strani partizana je poginuo Savo Lukić-Jeremić.2. godine na oružničku postaju u Dubravama. 174. Posavska četa je učestvovala u nekoliko borbi sa ustašama koji su vršili ispade iz Brčkog. Ova desetina je kasnije dopratila Nastu Nakića na Majevicu na Okružno partijsko savjetovanje koje je održano 15. U to vrijeme na terenu bukvičke opštine našao se i dr Vladimir Sabolić. str. 167. Pošto do ustaškog napada nije došlo. reg. br. U borbi je poginulo 23 domobrana i ustaša.175. Prethodno su ustaše uhapsile i odvele Janka i Panu Bašića. Čelića. 37 Zajedno sa Brčanskom četom. a u Bukviku je i dalje ostala desetina naoružanih ustanika da spriječi eventualni napad ustaša na selo i da služi kao veza između ustanika istočnog i zapadnog dijela brčanskog sreza. 33 Polovinom januara Posavska partizanska četa krenula je preko Srnica u Bukvik. Zaplijenjeno je 38 pušaka 35 Arhiv VII. kao odgovor na napad Bukvičke desetine izvršen 7. fond NDH. k. Milku Kaurinović i Cvjetina Vasića. koji je pod prijetnjom ubistva naterao domobrane da se bore do kraja. Peru i Savku Pantelić. 36 Arhiv VII. U Bukviku se zadržala nekoliko dana u očekivanju napada ustaša na Bukvik. Pajku. Koncem januara 1942. 3. f.ustašom. br. a 17 ih je zarobljeno. produžila je u Ražljevo sa nekoliko boraca iz Bukvika. a dva borca su lakše ranjena. f.

621-622. str. f. ustaša i Nijemaca iz Bosanskog Broda. nejedinstvenog i nedovoljno čvrstog ruko38 39 40 41 Izvještaj štaba Majevičkog odreda Glavnom štabu NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu od 18. pobiju. Glogovca. 279. 667-669 i dok. 77 . 4. Pored ostalih porušen je i most gvozdene konstrukcije u rasponu od 12 m. Zbornik IV. a stanovnici Vranjaka i Koprivne su pored rušenja mostova i propusta postavili prepreke na putu Modriča . II 1942. 174. br. Ustaničke snage sa Ozrena povukle su se organizovano na planinu Ozren i rukovodstvo ustanka je prišlo sređivanju prilika i čvršćem organizovanju ustanika. str. Dugog Polja. Dervente. Odžaka. dok. 40 Istovremeno su stanovnici Ritešića. 280. Arhiv VII. kao i u mnogim selima na lijevoj strani Bosne doživio je neuspjeh zbog nedovoljne pripremljenosti. izazvali su odmah intervenciju jakih snaga domobrana. fond NDH. 622-623. avgusta kada su mase ustanika krenule u napad i zauzele Doboj. oslobođenje Doboja. Zbornik IV. Modriče. Ustanak na Trebavi i Vučjaku. Gračanicu i Maglaj. 11. knj. Podnovlja. 39 Ustanak na Ozrenu. Gračanice i Maglaja i presijecanje glavne bosanske komunikacije Sarajevo . 306. između Komarice i Kotorskog. domobranska satnija iz Brčkog i legionari iz Čelića. dok. 1. 1. knj. Majevca i drugih vučjačkih sela krenuli na rušenje mostova i TT linija na cesti Modriča . ali su na licu mjesta našli samo zapaljenu zgradu. str. Trnjaka. 4.Derventa. Ustanici sa jugozapadnog dijela Trebave su zauzeli žandarmerijsku stanicu u Osječanima i krenuli ka Doboju. odbace ustanike sa komunikacija.i 1 puškomitraljez.Doboj. str. trebavskim i vučjačkim selima započeo je 23. (Zbornik IV. uz željezničku prugu Brod . 53).Doboj. knj. ustaška i 12. Bosanskog Šamca.Brod. 41 Ustanak na Ozrenu i trebavskim i vučjačkim selima. dok. Božinaca. 14. 38 U pomoć napadnutoj posadi krenuli su 21. k. Teslića i Zavidovića koje su poslije 4 dana borbi uspjele da povrate izgubljena mjesta. zarobe i odvedu u logore mnoge ustanike i stanovništvo. reg.

Sedmoro je upućeno na suđenje pred Prijeki pokretni sud. Todor Vujasinović. predratni predsjednik opštine u Osječanima). Todor Vujasinović. str. Ozrenski NOP odred. 53-58. duž 42 43 44 45 Arhiv VII. 1962. sprovedeni su u logore u Doboj. u selu Lipcu se slijedećih mjeseci okupilo oko 80 ljudi iz trebavskih sela. 43 bio je pritisnut sa tri strane jakim neprijateljskim snagama koje su od svojih polazišta. Fond NDH. Na Pustari kod Modriče bilo je zatvoreno 255 seljaka iz Koprivne. Beograd. Ranije se zvao Drugi bataljon NOP odreda tuzlanske oblasti. Nešto kasnije se formirala i druga četa sa komandirom Nikolom Čelićem. Do 10. su vršena trijažna saslušanja. kada je uspostavila vezu i prebacila se na Ozren. str. Među njima je bilo djece ispod 14 godina. koji je to ime dobio poslije Savjetovanja u Stolicama.d. 51/6. pa je nakon toga u zatvoru zadržano 19 ljudi za koje je dokazano da su na neki način učestvovali u ustanku. koji je tada ustanovljen u Brčkom. 50/2. 100. Oko stotinu stanovnika iz sela sa lijeve obale Bosne odvedeno je u Derventu i Brod.vodstva. Iz sela sa lijeve obale rijeke Bosne privedeno je 251 lice na saslušanje. br. 78 .174. reg. Ozrenski partizanski odred. 11. Posljedice su bile strahovite. 42 Jedna grupa od oko 30 ustanika. Vranjaka i Dugog Polja. Modriču i Derventu. pošto su rođeni na području kotara Gradačac. Arhiv VII. IX 1941. Ustaški prijeki sud u Doboju osudio je na smrt 111 ustanika koji su strijeljani na Barama. 19/2. koji su uskoro ponudili primirje okupatoru. i što su na njegovo čelo isplovili razni kapitulanti (kao što je Stevan Botić. 44 U ovim četama je bilo omladinaca i iz posavskih sela. k. n. f. reg. k. Oni koji su se predali ili bili uhvaćeni. a ostali su pušteni kućama. f. na čelu sa Ismetom Kapetanovićem i Milošem Kupresom povukla se u Trebavu i tu ostala do septembra 1941. Vojnoizdavački zavod. U Gradačac je privedeno 276 osoba od kojih je 49 zadržano u zatvoru. 43 U podnožju Ozrena. U Podnovlju je na zvjerski način pobijeno 40 lica. br. 60/2. fond NDH. 12.174. a među njima Pero Bosić i Savo Radulović iz Gornje Slatine i Pero Šikanić i Boško Mitrović iz Brvnika. od kojih se formirala četa sa komandirom Milošem Kupresom.

Organizatori četništva htjeli su da borbu protiv okupatora zamjene borbom protiv muslimanskog i hrvatskog stanovništva. ali ona nije poduzela mjere da se Begić onemogući. 79 . Naime. Doboj . pljačku i paljevinu imovine seljaka Muslimana. Zbog ovih postupaka komandir oružničke postaje Sulejman Sijerčić žalio se kotarskoj oblasti u Brčkom. nastojali da što dublje prodru na slobodnu teritoriju Ozrena. Uslijed otpora četničkih oficira i podoficira koji su po naređenju Draže Mihailovića došli iz Srbije do saradnje je teško dolazilo. u oktobru i novembru 1941.željezničkih pruga Doboj . (Arhiv VII. 47 Tu je na licu mjesta izbio sukob između partizana i četnika i njihovih oficira. četnici su svoje oružje usmjerili protiv nedužnog stanovništva i otpočeli pokolj žena i djece. Istoga dana je opljačkao stanovnike Bobetinog Brda i dotjerao opljačkana goveda. godine pretres sela oko Koraja i dovela u Koraj 25 seljaka koje je našla kod svojih kuća. Po pitanju odnosa ustanika prema muslimanskom i hrvatskom stanovništvu i odnosa prema oku46 47 Treća domobranska satnija izvršila je 22. f. k. napadao na uporišta neprijatelja na tim komunikacijama i rušio željezničke pruge. fodn NDH. GODINE . sutradan je ustaški komesar i poznati koljač Burho Begić sa svojim ustašama izveo te ljude izvan naselja i na zvjerski način pobio. pa i na Majevici.MJERE I AKCIJE OKUPATORA I KVISLINGA U jesen 1941. mostove i pute ve.Olovo. kao taoce. TEŠKOĆE U RAZVOJU NOP-a 1942. žena i djece iz Koraja. 15/5). 46 Napad koji su 27. a ranjeno 12 vojnika iz jedinice koja je intervenisala poslije napada. pored partizanskih. Na Majevici je ipak došlo do sporazuma o zajedničkom napadu na neprijateljsko uporište u Koraju gdje su prethodno ustaše počinile zvjerstva prema srpskom stanovništvu. Ne pitajući nikoga. Tada je stradalo oko 300 ljudi. XI 1941. br. reg. koji su podsticali i organizovali zločine.Zavidovići. XI 1941.Tuzla i Zavidovići . 2. 174. a od domobrana je poginulo 5 vojnika i 1 oficir. i neke četničke jedinice. Partizani su pored krupnih razilaženja pokušavali da uspostave vojničku saradnju sa tim četničkim jedinicama radi zajedničkih akcija protiv okupatora i ustaša. postojale. izvršili partizani i četnici završio se katastrofalno u političkom smislu. Odred je i pored toga svakodnevno. u nekim su dijelovima istočne Bosne.

početkom marta 1942. Tom prilikom izginuli su gotovo svi članovi štaba Majevičkog NOP odreda. Kriza ustanka istočne Bosne. str. a druga grupa. knj. ali uvidjevši da će to ići veoma teško. 4. str. U Ražljevu se našla jedna grupa partijsko-političkih aktivista i boraca iz brčanskog sreza. koji se nije očekivao. i 402. pa su dijelili sudbinu tih jedinica. Slobodan Jovanović koji je neposredno prije tog događaja predao dužnost komesara Posavske čete Simi Petroviću i došao na dužnost u Štab odreda i dr Mustafa Mujebegović. preduzele su odmah odlučan napad na četnike. Istočna Bosna u NOB. Borba sa koncentrisanim neprijateljskim snagama i podmukao napad četnika Đure Bižića. knj! 1. ljekar u Odredu. podijelili su se u dvije grupe. prilike u Posavini su bile izuzetno teške za partizane. dok. 80 . i Stevom Popovićem. 14. završio se nepovoljno po Majevički NOP odred. na čelu sa Ivanom Markovićem Ircem i Fadilom Jahićem Špancem. domobranske i oružničke posade nalazile su se skoro u svakom selu i raskršću. Jedna sa Jusufom Jakupovićem Mrkim. član Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i sekretar Sreskog komiteta za brčanski srez. članom tog komiteta vratila se na prostoriju istočnog dijela brčanskog sreza (Ražljevo-Bukovica-Korenita). izvršili podmukli napad na štab Majevičkog odreda u Vukosavcima. pa su 20. Odsječeni od ostalih jedinica odreda krenuli su prvo svi u Posavinu.patoru sa kojim su četnici počeli uspostavljati kontakte došlo je do daljeg zaoštravanja odnosa između partizana i četnika. četnici su počeli kontaktirati sa okupato49 « " z ^ i i i k IV. a ostatak se našao u Ražljevu i okolnim selima. 384. u kojoj su se nalazili Posavci i Brčaci. Semberiju i Posavinu. februara 1942. Kada su partizanske čete saznale šta se dogodilo. sekretarom Okružnog komiteta KPJ za Majevicu. 53. Poginuli su i Pero Ćuskić. Cglješa Daniiović. pa se njegova glavnina od oko 250 boraca prebacila na prostor Birča. Brojne ustaške. 49 Borci Posavske čete su u toku borbe bili upućivani po zadacima u pojedine čete. oko 50 boraca u Semberiju. u Posavinu. 48 Četnici nisu mogli naći pristalice i pomagače u četama Majevičkog NOP odreda u kojima se nalazilo oko 400 boraca vjernih narodnooslobodilačkoj borbi. U to vrijeme.

Nasto Nakić. oduzeo sebi život. što je za NOP u Posavini predstavljalo nenadoknadiv gubitak. Pokušavajući da stupe u vezu sa ozrenskim partizanima oni u martu 1942. u Brčkom. Iz Zagreba su takođe dolazili isljednici da ih saslušavaju o njihovim vezama sa grupom skojevaca koji su uhapšeni u januaru 1942. pa su u neravnopravnoj borbi poginuli. Istočna Bosna u NOB-u. Dušan Pavlović. u drugom dijelu Gornjeg Žabara.d. u Gornjem Žabaru opkolili oružnici. odvedeno je u logore oko 50 aktivista. U Obudovcu su 18. posavski i brčanski aktivisti nalazili su se u beznadežnoj situaciji. 47 i 76. Hasana Trebinjčevića i Svetu Petrovića Srbijanca. IV 1942. reg. a narod je bio zaplašen. među kojima i Ilija Katić. 52 Borci Posavske čete koji su izbjegli četnički udar na Majevici i ustaško-oružničku hajku u Posavini. U istom pravcu su krenuli kasnije i Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić. 2. 179. 51 Pored toga. a policija nije došla do podataka o novim dokazima protiv uhapšene grupe skojevaca i to je bio jedan od razloga što su oni kasnije oslobođeni na suđenju pred Prijekim pokretnim sudom (Arhiv VII. fond NDH. sproveli u zatvor Kotarske oblasti u Brčkom gdje su ih saslušavali više od mjesec dana. 174. Sutradan je. Nasto Nakić i drugovi su se dobro držali pred policijom. go50 51 52 Nastu Nakića i drugove oružnici su 1. 81 . Posavina i Trebava u NOB-u. U vezi njihovih iskaza niko nije uhapšen u Brčkom i okolini. Safet Salihodžić i Ratko Vujinović zarobljeni su 30. k. Jelisija Mitrović i Pero Simićević. u ljeto 1942. Istovremeno ih je napala strašna i teška bolest . koje trebavski četnici na prevaru hvataju i ubijaju. Boro Popović. marta. U Brčko su došli da ih saslušavaju zamjenik ravnatelja Župske redarstvene oblasti dr Ivo Gromes i sam veliki župan dr Vladimir Sabolić. knj. f. vidjevši da je opkoljen oružnicima. str. bolesni od tifusa i iznemogli uhvaćeni Simo Petrović i Mustafa Šehović. Pod pritiskom četnika Cvijetina Todića. br. 5. n. sklonili su se na teren Posavskog četničkog bataljona i tu politički djelovali. str.50 Meho Ahmetović. godine upućuju na Trebavu Mustafu Sinanagića. bila za mjesec dana uglavnom razbijena. 135-137. Živko Ćuskić. članovi KPJ. Tako je grupa koja je poslije četničkog puča u Vukosavcima došla u Posavinu. Njih su krajem marta 1942.pjegavi tifus. marta u Gornjem Žabaru. a tada su se nalazili u logorima Jasenovac i Gradiška. zamjenik komandira Posavske čete.rom. Boro Popović. Iako su imali podršku mnogih ljudi privrženih NOP-u. Izmučeni teškom bolešću bili su nemoćni da se odupru neprijatelju.

sa Ozrena su se na Trebavu prebacile dvije grupe ustanika. Njihov uticaj među pripadnicima Posavskog četničkog bataljona je bio očigledan. 82 . koja je uskoro dobila četničko obilježje. 146-151. knj. i počeli dogovore o zajedničkom dejstvu protiv partizana. jedna pod komandom Milana Sojića. 53 54 Edhem Čamo. što se kasnije vidjelo na Maleševcima. Borbe su vođene pod izuzetno teškim vremenskim uslovima. Četnici su nastojali da svoj uticaj učvrste propagandom o dolasku Nedićevih trupa u istočnu Bosnu i o priključenju te oblasti okupiranoj Srbiji. neki se predali. 54 Međutim. kada se većina boraca tog bataljona vratila sa marša. Ozrenski odred je raspolagao samo sa 5 bataljona sa oko 1200 boraca. sa zadatkom da rade na razbijanju partizanskih jedinica i da oforme čis£o četničke jedinice. januar-februar 1942. Aktivisti iz Bukvika uspjeli su da krajem avgusta 1942. Poslije četničkog napada na štab Majevičkog NOP odreda (20. a neki prešli u partizane. Vojno djelo 1962. Mišo Lekovič. februara neprijatelj je preduzeo veliku ofanzivu protiv Ozrenskog NOP odreda. Ahmed Đonlagič. 76. Poslije ofanzive četnički elementi su se jače povezali sa svojim istomišljenicima na Trebavi i u srednjoj Bosni. izuzev komandanta i nekih ljudi oko njega. Gradačac i njegova okolina u NOB-u. str. 2. Neprijatelj je imao oko 400 vojnika izbačenih iz stroja. januara do 4. Istočna Bosna u NOB-u. II 1942. Njemačka ofanziva na istočnu Bosnu.) na Trebavu i preko Trebave u srednju Bosnu došlo je više četničkih oficira koje je uputio Draža Mihailović. Bukvičane odvoje od trebavskih četnika i formiraju četnički bataljon u Bukviku koji je. ofanziva je ostavila mnoge posljedice koje će biti sudbonosne za odred. bio skoro u potpunosti pod uticajem partijske organizacije Posavine. 53 U vremenu od 29. u kojoj je učestvovalo 9 njemačkih i 12 ustaško-domobranskih pješadijskih bataljona i 4 artiljerijska diviziona sa oko 17 hiljada vojnika. Poslije druge neprijateljske ofanzive.dine morali su napustiti Krečane i prijeći u Bukvik. str. Sedam dana poslije ofanzive odred je ponovo zaposjeo svoju teritoriju.

On objašnjava narodu trenutnu političku situaciju. Prikupljeno je oko 10 vagona namirnica koje su se sukcesivno prebacivale preko Spreče. učitelj Petar Borota i pop Dimitrije Stefanović. Hasan Mešanović. Mitar Filipović. Ratko Terzić i Slavko Stanišić. pa je na Trebavi organizovana akcija za prikupljanje hrane. a spasili su se: Čedo Nikolić.d. Poslije nekoliko dana boravka na Trebavi. Tarevaca i Gradačca. Mihajlo Mikić. str. Avdo Mujbegović. koja je zadržala partizansku orijentaciju. na kome su prisustvovali pop Savo Božić.a druga pod rukovodstvom Nikole Čelića i Novaka Mrkonjića. U to vrijeme nametao se problem ishrane boraca i izbjeglog naroda na Ozrenu. skočilo u hladnu Bosnu i spasio život. Miloš Nikolić. svađali su se između sebe o pravu prvenstva. gdje su ih ubili i bacili u rijeku. a prisutni. Mihajlo Nikolić. Na Ozren je tada stigao i Ahmet Durić iz Gračanice. 55 U martu na Trebavu dolazi jedna jedinica Ozrenskog NOP odreda od oko 150 boraca.56 Iz Tarevaca je takođe uhap36 Tošo Vujasinović. Jusuf Bungur. koji će uskoro postati glavni četnički komandanti na Trebavi. Dušan Starćević. zbog prijetnji četničkih elemenata da neće u svojoj sredini trpjeti Muslimane. i zalaže se za nastavljanje borbe protiv okupatora. Uroš Nastić. Mehmed Mujbegović. Miloš Petrović. ostale su po noći poveli na most na rijeci Bosni. 274-276. Sveto Nastić. III 1942. Na Trebavu dolazi i komandant Ozrenskog NOP odreda. Edhem Mujbegović. Miloš Radovanović. U grupi su bili Šefko Avdić. 83 . Tošo Vujasinović.) ustaše u Modriči hapse grupu od 16 ljudi za koje su smatrali da su povezani sa ustanicima. Ubijeni su: Luka Mihajlović. pod komandom Vojina Panića. Muharem Spahić. Šest uhapšenih se otelo. te Hamid Mazalović i Mehmedalija Tufekčić. U Paležnici je održan sastanak u štabu Milana Sojića. Sa grupom Čelića i Mrkonjića pošli su na politički rad na Trebavu Ismet Kapetanović. odjeće i obuće. Nikola Grulović i Đorđe Simić. n. U to vrijeme (24. Teufik Sofić. Ferid Širbegović. Poslije strahovitog mučenja. kome su dva zatvorenika podlegla. Majo Elazar. Milan Ilić Sićo. Zdravko Lukić Brčak. Vujasinović im je govorio o potrebi jedinstva ustanika i o izdaji četnika. Početkom marta izašla je na Trebavu grupa aktivista NOP-a iz Modriče. ovi aktivisti pošli su na Ozren.

četnički rukovodioci su učestali sa kontaktima i razgovorima sa predstavnicima vojske i vlasti NDH. slobodu kretanja. Odmah poslije pučeva i napada na partizanske štabove i ubijanja komunista. snabdijevanja municijom iz magacima NDH. godine. izražavaju lojalnost Paveliću. a četnici Rade Radića na Četvrti bataljon 4. aprila. Oslobođenje Sarajevo. U ime četnika sa Ozrena ugovor su potpisali Cvijetin Todić. dok su svi ostali nosili kokarde. liječenja ranjenih četnika u borbi protiv partizana u domobranskim bolnicama. Petokraka zvijezda se jedino mogla vidjeti u partizanskom bataljonu u Kostajnici. Prvi ugovor između političkih i vojnih predstavnika NDH i četnika potpisan je 28. Branko Stakić i Cvijetin Đurić. uglavnom onih koji su ranije bili zatvoreni u Gradačcu. str. Tako su četnici Cvijetina Todića napali na Štab Ozrenskog NOP odreda i na Prvi istočnobosanski udarni bataljon 18. aprila 1942. pri čemu će lokalni četnički komandanti komandovati svojim jedinicama. 57 Veze i saradnja Cvijetina Todića na Ozrenu i Save Božića na Trebavi sa četnicima Rade Radića u srednjoj Bosni bile su neposredne. prekidaju neprijateljstva sa NDH. 84 . materijalnu nadoknadu porodicama poginulih četnika. Gradačac četrdesetprve. maja 1942. 1981. dodjeljivanja nagrada i odlikovanja onima koji se istaknu u borbi protiv partizana. godine. kojom su propisana uputstva za pregovore sa četničkim komandantima. Za uzvrat četnici dobijaju pravo organizacije svoje vlasti na teritoriji koju drže. a u ime četnika sa Trebave Savo Božić. zapošljavanja 57 Mehmedalija Tufekčić. Uskoro je izdata Pavelićeva direktiva od 13. maja 1942. NOP odreda u Čečavi 17. obavezuju se na dobrovoljnu saradnju sa oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana. Đoko Milošević i Petar Arnautović. godine u Lipcu kod Doboja.šeno nekoliko ljudi. Drugo dopunjeno izdanje. 114—116. Ta obaveza podrazumijeva stavljanje četničkih jedinica pod komandu oružanih snaga NDH. U martu 1942. što se vidi i po akcijama koje su sinhronizovano izveli. U potpisanom ugovoru četnici priznaju NDH kao svoju državu. godine četnici su na Trebavi bili gospodari situacije.

reg. Ciljevi četničkog pokreta najbolje se razaznaju iz direktive Draže Mihailovića potčinjenim komandantima. Kroz šest dana. Krečane. Istočna Bosna u NOB-u. sa svojim sistemom nacionalnog ugnjetavanja i socijalnog izrabljivanja.borbu protiv NOP-a i njegovo uništenje. Podaci o ustaško-četničkoj sprezi. k.174. I. Gornja Zelinja. f. br. i D. G. Simići. knj. Osnova te politike je bila . kaže da sa komunistima i partizanima ne smije biti nikakve saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije. 1. Arhiv VII. dok. ustaše i četnici su imali svoje posebne ciljeve. knj. fond NDH. str. 1.89. fond NDH. 411-412. reg. 117. Zbornik XIV. 541-542. da stvore 58 59 60 Arhiv VII. Donji Skipovac.8. 60/2 i Zbornik XIV. 3. f. predviđeno je da četnici prekinu neprijateljstva protiv njemačkih i italijanskih snaga. u kojoj se. između ostalog. str. sa sjevera isključno Tarevci. Okupator. 276-280. Njemački okupator se oslanjao od tada na ustašku vlast i na četnike.i snabdijevanja u gradovima koje drže vlasti NDH. 60 Zatim je 30. 8. sa istoka isključno Rajska.59 Aneksom ugovora od 9. godine. godine došlo do sklapanja ugovora o primirju između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata na Majevici. maja 1942. Skugrić. str. 20. ali u borbi protiv jedinica NOV i POJ bili su uvijek zajedno. 60/5-6. juna 1942. Lukavica. Poslije ovih sporazuma bilo je i dalje sukoba i ubistava pojedinaca i manjih grupa između četnika i ustaša. jula 1942.174. dok. knj. na Ilidži kod Gradačca je održan sastanak predstavnika vlasti NDH iz Gradačca i četničkih predstavnika na kojem su se sporazumjeli o načinu sprovođenja u djelo sporazuma sklopljenog u Lipcu.postati saveznik onoga koji u datom trenutku najviše obećava i čini da poslije rata ponovo dođe na vlast velikosrpska buržoazija na čelu sa monarhijom. k. od ušća Spreče do sela Tarevci. 85 . br. Četništvo je bilo vojska velikosrpske buržoazije koje je djelovalo u duhu ideologije i politike te buržoazije. a sa juga isključno Kostajnica i Stanić Rijeka. decembra 1941. a četnici se jedino bore za kralja i otadžbinu. dajući podršku i jednim i drugim. ali i jedan najvažniji zajednički cilj .58 Teritorija Trebavskog četničkog odreda ugovorom je ograničena granicama koje čine: sa zapada rijeka Bosna. Ahmet Đonlagić.

počeli sakupljati ljudstvo od koje je formirana po zlu poznata 13. Međutim. u proljeće 1943. koja je od predviđenih 3. 86 . rezervni major Muhamed Hadžiefendić. svi su oni u početku krili od naroda da su potpisali sporazume sa okupatorom i ustaškom državom. godine u Tuzli poznati pristalica Nijemaca bolesno ambiciozni trgovac.000 obveznika. Liku. na teritorijalnom principu. među četnicima su postojale razlike u pogledu saradnje sa okupatorom i ustašama. Organizovanje DOMDO pukovnije započeo je 1941. još Bosnu i Hercegovinu. Kada su četnici sklopili sporazum sa ustaškim vlastima. Stvaranje legije se pravdalo tobožnom potrebom za zaštitu muslimanskih naselja od četnika. Crne Gore i Vojvodine.ponovo Kraljevinu Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju koja će biti etnički jednonacionalna i obuhvatiti pored Srbije. dolazi do formiranja jedinica Domobranske dobrovoljačke pukovnije (DOMDO). pa su neki vodeći predstavnici muslimanske buržoazije u sporazumu sa Nijemcima. 456. formirali. Ta vojska se ubrzo počela raslojavati i osipati. U podtrebavskim i podmajevičkim selima sa muslimanskim stanovništvom i u gradovima.500 vojnika narasla na oko 20. Muslimanska buržoazija je željela da ima svoju vojsku kada se bude odlučivalo o sudbini Bosne i Hercegovine. godine oružničke postaje postepeno se povlače i iz srpskih posavskih sela pod pritiskom brojnih četničkih jedinica. SS divizija Handžar. u proljeće 1942. a postojalo je i određeno rivalstvo među njihovim komandantima. 4. str. U jesen 1942. Od ostatka razbijene DOMDO pukovnije Nijemci su u zimu 1943/44. u narodu zvane legija. Kordun i Baniju. mnoge jedinice DOMDO pukovnije su zajedno sa njima učestvovale u borbi protiv partizana. jedinice tzv. i proljeće 1943. knj. godine. Zbornik III. iz kojih će biti istrijebljeni Muslimani i Hrvati. 61 Iako im je ideološka platforma bila jedinstvena. Dalmaciju. U prvo vrijeme je počela sa stvaranjem jedinica DOMDO pukovnije. U posavska sela se spuštaju četnici sa Trebave i organizuju svoje čete i bataljone.

a naročito disciplina i primjerno ponašanje boraca prema narodu i njegovoj imovini ostavili su povoljan utisak na trebavske seljake. koncem septembra 1942. istočnobosanske brigade na Trebavu. godine. njihova organizacija. Komandant odreda pop Savo Božić uvjeravao je partizanske predstavnike da Brigada treba što prije da napusti Trebavu. Univerzal. Na prostoru Trebave i Posavine najviše ih je bilo u rejonu Gračanice pod komandom Ibrahima Pjanića. 3. Semberija u NOB i socijalističkoj revoluciji. OŽIVLJAVANJE AKTIVNOSTI NOP-a Oživljavanju aktivnosti NOP-a. da se tamo nalaze znatne četničke snage i jaki garnizoni okupatorskih ustaških i domobranskih snaga i da bi put preko te teritorije do Bosanske krajine bio vrlo rizičan. Vijest o njihovom držanju i ponašanju. Brigada je pošla preko Trebave u srednju Bosnu sa namjerom da uhvati kontakt sa krajiškim jedinicama za koje je smatrala da se tamo nalaze. 87 . na terenu Posavine i Trebave je doprinio dolazak 6. knj. septembra stigla u Zelinju. Načelnik štaba četničkog Trebavskog odreda Petar Arnautović koji je i ranije činio usluge aktivistima NOP-a bio je iskreniji.bosanskih planinaca koje su u narodu nazvane zeleni kadar. 1980. u Štab Trebavskog četničkog odreda u Tolisi pošli su Uglješa Danilovič i Tošo Vujasinovič koji su od ranije poznavali većinu članova štaba četničkog Trebavskog odreda. koje je bilo suprotno od 62 Uglješa Danilović. Kada je brigada 29. 62 Dolazak 6. str. 169-170. Na osnovu ovih podataka Operativni štab za istočnu Bosnu je donio odluku da se Brigada vrati na Majevicu. Pojava partizana. brigade na Trebavu je iznenadio četnike i organe vlasti NDH i presjekao u korijenu tvrdnje njihove propagande da su partizani u istočnoj Bosni razbijeni i da se partizanske jedinice nalaze u rasulu. Bitka na Maleševcima. On je Uglješi Daniloviću rekao da u centralnoj Bosni nema partizanskih snaga. jer će zbog njenog prisustva doći do intervencije njemačkih i ustaških snaga i četnika Cvijetina Todića sa Ozrena. brojnost i naoružanje. Tuzla.

brigade (2. oktobra 1. kada je do koljena potučen jedan bataljon njemačke 718. za kratko vrijeme je doprla u mnoga sela Trebave i Posavine. istočnobosanske brigade i Sremskog NOP odreda na Majevici prinudili su njemačku komandu u Tuzli da odmah reaguje. bataljon 6. Istočna Bosna u NOB. Drugi cilj napada bila je domobranska posada u Loparama koja je zarobljena. i da se oni postupno razbiju i unište. a i susjednih oblasti. Prva akcija usmjerena je na Račićeve četnike u Tavni. oktobra 1942. bataljon je ostao u Trnovi) prešli su u Srem. i 6. a odatle u Srem gdje treba da se poveže sa sremskim partizanima. gdje je odlučeno da se odmah krene u napad na četnike. od Šekovića preko Majevice do Srema i natrag. Po povratku sa Trebave. Uskoro. Štaba 6. Poslije jednomjesečnog boravka u Sremu brigada se sa sremskim partizanskim bataljonima prebacila. javno ukazivali na razliku u ponašanju četnika i partizana.63 Preko Dragaljevca i Čađavice istočnobosanski i sremski partizani stigli su 8. novembra. a emisar Draže Mihailovića na Majevici. 679-698. oktobra. knj.četničkog. u zaseoku Perići (Špionica). gdje su sa sremskim partizanima izveli nekoliko uspješnih akcija. i 5. održan je sastanak Operativnog štaba za istočnu Bosnu. pa po63 Vojo Iiić. Ljudi su se počeli uvjeravati da su partizani drugačija vojska od ostalih koje su poznavali. 1. preko Save. ona je stekla poštovanje kod stanovništva i istovremeno ulila nadu pristalicama NOP-a da dolaze za njih bolji dani. od kojih je najznačajina ona koja se odvijala na Filipovom putu 14. noću između 4. disciplinom i primjernim odnosom prema narodu. brigade i štabova bataljona na kojem je dogovoreno da brigada pređe u Semberiju. U trećoj akciji razbijeni su četnici u Jasenici i Kiseljaku. str. i 3. u noći između 5.Tuzla presječen. Svojom borbenošću. kapetan Dragoslav Račić je pobjegao sa pratnjom preko Drine. Uspjesi 6. divizije. Šesta brigada je bila prva partizanska jedinica koju su ova sela vidjela. godine u Trnovu. ustaše i domobrane. gdje su razbijeni. ojačana vrati u istočnu Bosnu i povede odlučnu borbu sa ustašama i četnicima. Čak su i seljaci koji su bili uz četnike. 88 . a put Brčko .

Majevice. odlučila je da izvrši koncentraciju četnika sa Trebave. koji je zadužio skojevca Esada Taslidžića da je odnese u Brčko. morao vratiti u Bukvik. od aktivista NOP-a iz Brčkog. Štab 6. Vučjaka i iz Posavine i Semberije na Majevicu i sa njima. reg.8. po naređenju popa Dimitrija Stefanovića krenuo sa njima Bukvički četnički bataljon u kojem su aktivisti NOP-a imali snažan uticaj. Iz Bukvika je. Zajedno sa Pavlom Zarićem oni su te podatke pretočili u iscrpan izvještaj koji je Pavle Sekulić pješke preko Zovika. Već u Vujičićima iz bataljona je izostalo dvadesetak Bukvičana. a istovremeno sa romanijskim i radavskim četnicima razbije i uništi Birčanski NOP odred. brigade koji ga je napao i zarobio 70 četnika. koji se sam našao na Birču. bataljona. Nekoliko stotina četnika krenulo je sa Krečana i 21. kao prethodnica za pohod na Majevicu određen je Posavski bataljon pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. Već na prvom konačištu. 63 i od štaba svog 2. gdje su zanoćili slijedećeg dana. Tuzle. kod autora). Poruku Edhema Čeme o namjerama četnika donio je iz Skugrića Đorđo Mikičić do sekretara partijske ćelije u Gradačcu Teufika Imamovića. Ozrena.što nije imala na raspolaganju dovoljno vlastitih snaga.Srnice prema Majevici64. k. novembra posavski četnički bataljon je iznenađen od 2. bataljona 6. u selu Humcima. ostavši bez svoje vojske. Vražića i Lukavice odnio u Majevicu. (Izjava Pavla Zarića. razbije partizane na Majevici. fond NDH. istočnobosanske brigade primio je informacije o pokretu četnika ka koncentracijskoj prostoriji Maleševci Bogutovo Selo. br. Iz Trebavskog četničkog odreda. 175. 15. 89 . Detaljne podatke o pristiglim četnicima u Bukvik na putu za Majevicu dao je Petru Kaurinoviću Vukosav Simić. uz sadejstvo domobranskih i ustaških jedinica. Taslidžić je poruku stavio u bure od rakije i bezbijedno je prenio u Brčko. a iz Vražića. f. iz kolone je izašlo još oko 80 Bukvičana. pa je donio odluku da jednovremenim udarom sa tri pravca. nalazio u rejonu Ražljeva. Gradačca. (Izjava Teufika Imamovića. u susret Brčanskom četničkom bataljonu koji se pod komandom Jove Prnjatovića. svim snagama. kod autora). novembra prošlo zapadnom stranom Gradačca i uputilo se cestom Gradačac . pa se i sam komandant tog bataljona Vladimir Mičić. u noći 22/23. Bukvika. iznenadno napadne četnike na njihovoj koncentracijskoj 64 65 Arhiv VII.

67 Da bi pred narodom popravili utisak o svojoj vojničkoj snazi. stvaranje novog. Oko 40 zarobljenih četnika. novembra 1942. Vlasti NDH u Brčkom su izvještavale svoje pretpostavljene da predviđaju eventualno napad partizana na Brčko. domobranskim i DOMDO jedinicama i organima vlasti NDH inicirala je i ubrzala proces diferencijacije. Poginulo je i ranjeno oko 250 četnika. a sigurno na Čelić i Koraj. 67 Arhiv VII. 34. fond NDH. k. fond NDH. U četničkim. naočigled stanovništva. «> Arhiv VII. 68 Arhiv VII. Kod stanovništva sjeveroistočne Bosne stvarala je uvjerenje da su partizani ona snaga koja će preovladati i da kolebanju na koju će se stranu opredijeliti sve manje ima mjesta. Dimitrije Stefanovič i drugi. 66 Kakvu je pometnju izazvao poraz četnika na Maleševcima svjedoči i to da je oko 50 četnika u ritama moralo proći kroz Brčko. reg. širenje i učvršćivanje partijskih organizacija na terenu i formiranje narodnooslobodilačkih odbora tamo gdje do tada nisu postojali. četnici su razbijeni. k. Jovo Prnjatovič. f. br. a među njima i komandanti Đuro Bižić. ostali su u partizanima. f. Istovremenim napadom 7 partizanskih bataljona.9. u zoru 28. 175. reg. 68 Partizanska pobjeda nad četnicima na Maleševcima zadala je takav udarac četničkom pokretu u istočnoj Bosni da se on više nikada nije oporavio. obnavljanje. br. reg. Zarobljeni četnici su morali položiti zakletvu da više neće učestvovati u borbi protiv partizana. 90 . 175. br.prostoriji. fond NDH. Ona je omogućila veći priliv novih boraca u partizanske jedinice. na utvrđene položaje na Mramorku. f. godine napali oružničku posadu u Srnicama i ubili 15 oružnika i 16 seljaka. godine. 35 i 38. 2. 175. prije nego što se oni razviju za napad i usklade svoja dejstva sa okolnim domobranskim i ustaškim garnizonima.9. drugog po redu Majevičkog NOP odreda. k. XII 1942. 39. da je oko 30 ranjenih četnika liječeno u brčanskoj bolnici i da je četnički komandant Pavle Gajić molio zapovjednika oružničke postaje da sa svojim četnicima prođe kroz Koraj. četnici su poslije poraza na Majevici. većinom rodom sa Vučjaka i Posavine. 54. Četnički poraz je odjeknuo u svim mjestima i selima sjeveroistočne Bosne.9.

Hakija Raljević i Mehmedalija Abdulhamidović. Pored njih radilo je na konkretnim zadacima NOP-a više drugova i drugarica. str. U istočnom dijelu Posavine. a u Miloševcu Trivo Dakanović. Šihabudin Moranjak i Šefik Dulić. Nikola Simić. pridružio Slobodan Janković. u jesen 1942. Ilija Vasić. a nešto kasnije i Kemal Halilović. n. Petar Kaurinović. Njima se u decembru 1942. pa su na osnovu toga odlučili. krajem septembra 1942. Sakib Mehmedović. Tolpe i Širbegovića ušli Panto Nikolić. 77-78. godine. Mustafa Jašarević. po svom dolasku iz Srbije. Savo i Stevo Živković. gradačačkoj. Đorđo Mikičić i Midhat Muradbegović. On je uskoro u Skugriću formirao partijsku organizaciju u koju su pored njega. godine. Orhan Topčić. članovima KPJ. Milivoje Stojčević Brzina i Ivan Bumbulo69 Edhem Čamo. godine oformljena je ćelija KPJ u Gradačcu u koju su ušli Teufik Imamović (sekretar).Po povratku sa Trebave članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva ocijenili su da postoje povoljni uslovi za partijsko-politički rad na Trebavi i u Posavini. 69 Mjesec dana nakon toga oformljen je u Gradačcu i aktiv SKOJ-a u kojem su bili Esad Taslidžić. U Modriči su u to vrijeme aktivno radili za NOP Pero Kovačević. Čamo se odmah povezao sa Milošem Tolpom i Feridom Širbegovićem. bosansko-šamačkoj i odžačkoj opštini i preko aktivista NOP-a u selima istočne Posavine sa partijskim radnicima na Majevici i Brčkom. Boro Popović. u Podnovlju Mile Dejanović Buna. Oni su činili jezgro i rukovodeći aktiv pri stvaranju partijske i skojevske organizacije na Trebavi.č. Polovinom oktobra 1942. Enver H u m o i Jovan Radovanović. Sakib Hamidović i Ahmet Beširević. Po dolasku na Trebavu Edhem Čamo se smjestio u selo Gornji Skugrić u kući Mihaila Novakovića odakle je mogao kontaktirati sa pristalicama NOP-a u modričkoj. 91 . Mika Stanković. da na sektor Trebave pođe Edhem Čamo. koji je ranije postao član KPJ. u Dugom Polju Nedo Krekić.

d. članovi partijske organizacije Posavine: Boro Popović. 2. rodom iz okoline Odžaka. nastojeći da terorom zaplaše stanovnike da ne pomažu partizane. 70 Za vrijeme njihovog odsustva. Istovremeno je stigla vijest da su na slobodnu teritoriju Birča prodrli četnici sa Romanije i Radave. Petar Kaurinović i Milivoje Stojčević pošli su u Ražljevo da se jave partijskom rukovodstvu za Majevicu. a zatim se prebacio u Slavoniju. Radisav Milanović. Polovinom januara 1943. Gornjem Žabaru. Na Majevici su ostale malobrojne partizanske snage. U decembru 1942. što su četnici iskoristili da pojačaju teror nad pristalicama NOP-a i nad svima onima koji se sa četnicima nisu slagali. a poslije borbe na Maleševcima stigao na Majevicu.vić razvijaju veliku političku aktivnost koja je usmjerena na raskrinkavanje politike i prakse četnika i ukazivanje na ciljeve NOP-a i borbu NOV i POJ za oslobođenje zemlje od okupatora i njegovih pomagača. da pljačkaju i vrše nasilje nad narodom. godine politički komesar čete u Ozrenskom NOP odredu. 219-221. istočnobosanske brigade. Pored ostalih. povezivanju i usmjeravanju saradnika NOP-a u Bukviku. U januaru 1942. četnici Pavla Gajića su se raširili po posavskim selima.Tuzla u Birač. majevičkog NOP odreda i sremskih partizanskih bataljona. vraćaju se na svoj teren. Brvniku i Bosanskom Samcu. n. Tamo su ostali mjesec dana u sastavu partizanske čete Đorđe Đojića. u januaru 1943. Ilija Vasić. Nikola Simić. bio je 1941. U takvoj situaciji Operativni štab je donio odluku da sa glavninom snaga prijeđe preko ceste Zvornik . da dalje razvijaju politički rad. članoni Sreskog komiteta za Brčko koji im je dao zadatke za dalji rad u Posavini. 92 . Savo i Stevo Živković. str. Krajem 1942. 71 Pošto su mnogi lju70 71 Boro Popović. vratio se u svoj rodni kraj. sa ciljem da opkoli i uništi jedinice 6. neprijatelj je koncentrisao jače njemačke i ustaško-domobranske snage na Majevici. četnici Pavla Gajića uhapsili su na prevaru. i došli u kontakt sa Dragom Tojićem Gangom. Tada su kandidovani za članstvo KPJ Stojan Bumbulović. godine se prebacio na Trebavu i učestvovao u borbama na Vučjaku u avgustu 1942. Ljubo Antić i Stevo Lazić. Polovinom decembra 1942. Boru Popovića i Radisava Milanovića koji su po zadatku pošli sa propagandnim materijalom u sela oko Bosanskog Samca. i na okupljanju.

Svjesni opasnosti koja ih čeka. Ševlija Hodžić.di iz Brvnika. Nuraga Sačić.. a kasnije i Abdulkadir Fazlić iz Kerepa. uz pomoć Save Maksimovića i Tome Kasapovića prebacili preko rijeke Bosne u Donju Dubicu. Unaprijed obavješten o četničkoj namjeri. brigade i Mehmeda Ibrahimovića. a Radisav Milanović je ostao u odžačkom kraju. Kada ga je kasnije. ušli: Mehmed Ibrahimović. U Srebreniku i okolnim selima situacija je bila veoma povoljna za NOP. Obudovca. str. uz pomoć Emina Ibrahimbegovića koji ga je proveo sakrivenog među vrećama u seljačkim kolima. u martu 1943. Edhem Čamo. Čamo je 30. armijom u Staljingradu) i iz naše zemlje (I zasjedanje AVNOJ-a. 93 . godine. Boro Popović i Radisav Milanović su. str. naprednog učitelja koga je poznavao prije rata.d. Odmah poslije toga četnici su u Brvniku uhapsili Ivana Bumbulovića. Najugledniji i najuticajniji mještani i rijetki školovani ljudi prišli su NOP-u i bili spremni da istraju u svom opredjeljenju i zalaganju. i početkom 1943. 78. Poslije izvjesnog vremena Boro Popović se prebacio u Bukvik 72 . učitelja i borca 6. uspješne borbe jedinica NOV i POJ u IV neprijateljskoj ofanzivi) i o narastanju snaga 72 73 Boro Popović. Salih Žilić. stigao u Srebrenik. opkolila domobranska 4. armije nad Romelovim korpusom kod El-Alamejna i pobjeda Sovjetske armije nad Hitlerovom 6. poslije deset dana pobjegli iz zatvora i preko Miloševca i Pisara se. Batkuše. Tu je našao Hamida Mazalovića. Mehmedalija Mujedinović.č. Peru Šikanića i Miku Obrenovića.. ranijeg člana KPJ. stizale sa savezničkih frontova (pobjeda engleske 8. 226-248. Slatine. Četnici su na Trebavi angažovali Ivicu Špionjaka da ubije Edhema Čamu." Povoljne vijesti koje su krajem 1942. januara 1943. n. Gornjeg Žabara i drugih sela ustali u odbranu uhapšenih. Ljubu Antića. Ahmet Danić. uvidjevši da nema drugog izlaza zajedno sa Dankom Tešićem izvršio je samoubistvo. nego je smišljao plan kako to da učini na drugi način. bojna. n. uz pomoć stražara Milutina Popovića i Racka Radića. Ubrzo je u Srebreniku formirana partijska ćelija u koju su pored Hamida Mazalovića. Pavle Gajić ih nije smio tu likvidirati.

Modrička grupa aktivista proširena je uključivanjem u rad Mike Dujića. Ostoja Stojčinović. Gvozda Krekić. Tome je najviše doprinijelo rad partijskih i skojevskih organizacija koje se sada proširuju primanjem novih članova i čiji uticaj na okolinu postaje sve izrazitiji. a naročito u gradovima sve više se okretalo protiv kvislinga svih boja. Jedno vrijeme u Koprivni i Vranjaku su bili Muhamed Devedžić i Ago Fejzić iz Tarevaca. Na taj teren su krajem februara 1943. iako su silom vlasti tjerani na to. Safe Halilovića. Sakib Mehmedović. Žarka Mihajlovića i Pere Krekića. Ljudi su na svaki način izbjegavali da idu u neprijateljske formacije. Gradačac 1979. srednja Bosna i Slavonija) postepeno su kod naroda u Posavini i na Trebavi stvarali uvjerenje da će Hitler i njegovi saveznici i sluge izgubiti rat. Džemal Huskanović i Milivoje Kune. izašle i Borka Mihajlović i Mara Bundalo. Nike Kovačevića. koje su ranije usvajali samo najsvjesniji. koji su se zbog pritiska četnika morali skloniti u Grabsku. a u aprilu 1943. trebavskim i vučjačkim selima stvoreno je niz organizacija NOP-a koje djeluju povezano. omladinci koji su se od ranije isticali u radu NOP-a. 58. Perica Kosik. Komisija za istoriju Opštinskog komiteta SKJ. su kandidovani za članove KPJ: Kemal Halilović. Raspoloženje naroda u srpskim. Zdravko Kovačević. da će se uskoro zbiti događaji koji će značiti prekretnicu u ratu. Sakib Hamidović. muslimanskim i hrvatskim selima. Ahmet Beširević.NOP-a u susjednim područjima (Majevica. Aktiv u Garev74 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Ideje narodnooslobodilačkog pokreta. Jefto Kovačević.74 U Modriči. Vid Dević. Abdurahima Otanovića. Ive i Stipe Domazeta. str. Jelke i Joze Ljubasa. Milena Šuput. Miloš Milojević. Orhan Topčić. Zarije Domazeta. Mato Belić. Velimir Popović. Fehima Dedića. primljeni u KPJ Esad Taslidžić. 94 . Na Pustari je oformljen aktiv u kojem su radili Tomo Sperac. sada polako postaju svojina širih narodnih slojeva. omladinac Tomo Tadić i omladinka Ksenija Kosik. Maksim Danilović. Vojo Stojčević. Grupi vučjačkih aktivista su pripadali: Stanko Bogdanović. U Gradačcu su u martu 1943. Mustafa Jašarević i Šefik Dulić. Fuada Suljića.

pored Ivana Bumbulovića.d. Božo Pataković. Branko Grebenarević i Adem Ademović. Obrad Stević iz Gornje Slatine. pretežno 4..cu sačinjavali su: Petar Jurilja. Istočna Bosna u NOB-u. Slavko Stanojević.2. Jovan Stanišić iz Donje Slatine i Mihajlo Peić iz Obudovca. Veći broj ovih aktivista je u julu 1943. U oslobođenoj Modrici. koji se kao ranjenik skrivao u Grapskoj kod Huseina Hadžirašidagića. 77 U Odžaku je Midhat Muradbegović oformio organizaciju NOP-a u kojoj su se nalazili Nazir Omerbašić. mnogi omladinci iz ovog kraja su stupili u 6. str. n. istočnobosansku i 1.d. a Vuku Simića i ubio. kada su one stigle na Ozren a jedan broj u sastav novoformiranog Ozrenskog NOP odreda. proleterske (crnogorske) brigade. divizije. djelovali i Ljubo Antić. a članovi Dedo Trampić. Pavle Gajić uhapsio i maltretirao u zatvoru. n. str. čiji je politički komesar postao Simo Lukić. Milan Kajganić. dr Huso Kapetanović. U Kožuhama i Osječanima aktivno djeluju Ivo Šubarić. Stevo Lazić. Todor Peranović i Mitar Popović iz Miloševca. 198-199). godine ušao u sastav jedinica 2. Mato Belić. U Gornjem Žabaru su djelovali Pero Stanković. Kosara Petrović i Dragan Ristić. U Brvniku su. Angela Todorović. 95 . knj. Muhidin Spužić. U avgustu i septembru 1943. Jovo Mitrović i kandidati Nikola Čelić i Ahmet Durić. Mato Andrić Stari i Niko Stanić (Ivin). 75 Članovi KPJ Miloš Tolpa i Panto Nikolić održavali su kontakte sa Dobojsko-kostajničkom partijskom organizacijom 76 čiji je sekretar bio Simo Lukić. poslije bjekstva Bore Popovića i Radisava Milanovića iz zatvora. 117. Marko Andrić. majevičku brigadu. Ignjat Radojčić. Soka Veselić. Ostvareni su punktovi u selima oko Orašja i to: u Oštroj Luci je djelovao Matko Arlović-Mi75 76 77 Muhidin Spužić. Sa grupom iz Brvnika su sarađivali: Savo Maksimović iz Pisara. Gojko Šarkanović. U Vranjaku su djelovali Svetozar Lukić i Cvjetko Stojanović i jedno vrijeme Petar Arnautović. Stojan Bumbulović. 109. Dobojsko-kostajnička partijska organizacija okupila je znatan broj aktivista NOP-a u selima jugozapadnog dijela Trebave i na Ozrenu. U Bosanskom Samcu je djelovala grupa aktivista NOP-a u kojoj su pored Hasana Zaimovića bili Spasoje Ilinčić. str. Mehmedalija Subašić.. Vuko Simić i Mika Obrenović. Njih je. Ivica Hlubina i Tošo Mihajlović. Pero Petrušić. Đokan Babić iz Tišine. Đoko i Košta Živković.

ali je od toga odustao. na sastanak sa sekretarom Sreskog komiteta KPJ Svetolikom Gospićem. Majevičkom NOP odredu koji je. Savo Božić je mislio da u Bukvik uputi kaznenu ekspediciju. Kaurinović. direktno ili preko partijske organizacije u Ražljevu. trećem po redu. U posavsku partijsku organizaciju. Petar Đokana Kaurinović. 78 Slijedećih mjeseci posavski komunisti intenziviraju kontakte sa pristalicama NOP-a. ĆA. Posavski komunisti su održavali vezu sa Sreskim komitetom za brčanski srez. Pavle Zarić. Ilija Kaurinović Farkaš. jer je u srednju Bosnu poslao jedan dio snaga koji je sa četnicima sa Ozrena »čistio teren. oni ponovo odlaze u Ražljevo. Nikola Pantelić. Jakov Mitrović. u Kostreču . preko Cvije Mitrović iz Srnica uspostavili vezu sa Teufikom 7S Arhiv VII. k. batinao krivce. II 1943. To je bilo poznato i komandantu Trebavskog četničkog odreda Savi Božiću. a ponekog i čuknuo«. godine i formiran. 14. uskoro. br. Oni su ostvarili dominantan uticaj u četničkom Bukvičkom bataljonu i u okolnim selima. kojih ima sve više. uključeni su i kandidovani aktivisti koji su se najviše isticali u radu. U proljeće 1943. 3 reg. 2.jatović. Cvijetin Vasić i Jovan Kerezović. koja je bila u sastavu Sreskog komiteta KPJ za brčanski srez. Joka Pantelić. Lazo Đurić. Trifun Zarić. Roža Cerić.Nijaz Arnautalić. Jovo Pajić. 96 . Mitar Tripić.Ivo Baotić i u Orašju . 219. Trivo P. upozorio komandanta tog bataljona da »pazi na raspoloženje u bataljonu jer on (Božić) raspolaže podacima da situacija u bataljonu nije čista. jer slučaj Kaurinovića nije usamljen i on vjerovatno ima pristaša u okolini i u samom bataljonu«. U Ražljevu su ostali Nikola Simić i Milivoje Stojčević koji su predviđeni za rukovodioce u novom. a bili su povezani i sa partijskom organizacijom u Brčkom. koji je 18. u Boku Marko Marković-Kosić. U martu 1943. pronalazio oružje. godine posavski komunisti su. U Bukviku su se isticali u radu NOP-a slijedeći aktivisti: Boško Pantelić. Pavo Bašić. f. Gojan Pajić. Đorđo Kaurinović. u Donjoj Mahali Božić Mato. aprila 1943.

Posebno je bio otežan rad jablaničke (majevičke) i posavske (bukvičke) partijske organizacije koje su djelovale na neoslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji.82 Trebavski komunisti su takođe djelovali u vrlo nepovoljnim usiovima. 79 Kako se radilo u posavskoj partijskoj organizaciji u to vrijeme. 1392). iznosi ovakvu ocjenu o radu posavskih komunista: »Brčanska partijska organizacija radila je pod težim usiovima od bijeIjinske i imala je manje iskusnijih partijskih kadrova. Ima dosta ljudi pripremljenih za članstvo. godine Haso Burić je po zadatku boravio u muslimanskim selima zapadno od puta Brčko . Ili je to zbog naše pretjerane opreznosti ili je zbog našeg neznanja i nerada.d. Zbog četničkog terora većina komunista je morala napustiti trebavska sela i tražiti sredinu u kojoj će moći bezbjednije da djeluje. zbirka NOR. Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. obično umnožavamo na mašini partijske materijale ili nešto čitamo. Do sada smo sporo primali ljude u Partiju. ni sami ne znamo zašto. 97 . br. Radimo intenzivnije i sa ljudima u bataljonu. Sekretar oblasnog komiteta Hasan Brkić u izvještaju od 24. Sarajevo. (Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta. Po danu. avgusta 1943. Sa njim su kasnije održavali redovne kontakte. a pripremamo i u nekim drugim selima. U aprilu 1943. 261-266. polako. kat. Posavci da se otkidaju i da odlaze u partizane. Primamo ljude u partiju i formiramo partijske ćelije po zaseocima Bukvika. Zahvaljujući zalaganju partijskih kadrova ona je uspjela da savlada osnovne teškoće u radu. rolna 4/335-336. Boro Popović u navedenom djelu piše:80 »Intenzivnije radimo u samom Bukviku. Sarajevo. Počinju.Imamovićem.Tuzla (Brnjik . Mikrofilm. Sabrali smo u Ražljevu nešto tih materijala«. Arhiv VII. IRP. Modriči i Gradačcu. sekretarom partijske organizacije u Gradačcu. 79 80 81 82 Boro Popović n. gdje su krstarile četničke jedinice koje su se svirepo svetile onima koji su se izjašnjavali za NOB«. Odlazimo u Ražljevo na razgovore sa sekretarom Sreskog komiteta i brzo se vraćamo.Vražići. str. a uz to su bili daleko od partijskog rukovodstva na Majevici. i tu formirao 2-3 partijske organizacije i nekoliko aktiva saradnika NOP-a. IV 1943. Rahić i dr. Prebacimo ponekog Posavca u partizane na Majevicu. Zbog toga je težište rada članova KPJ pomereno prema Srebreniku.). I tu odabiramo pojedince i pripremamo ih za članstvo u Partiji. Sada to činimo ubrzano i mnoge primamo i bez kandidatskog staža. Strana 256 i 257.

hrvatska i muslimanska. 85 On je u Kerepu ostao do polovine maja 1943. Ahmet Šiljić i Salih Žilić. Mehmed Selimović.Muslimani i Hrvati prišli NOP-u. Jedan primjerak brošure upućen je poštom dr Abdulahu Bukvici u Brčko. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu objavio je brošuru Rodoljuba Čolakovića »Muslimani u NOB« u kojoj je objašnjen stav KPJ prema Muslimanima. Proglas su potpisali: Daut Filipović. 4) Jedini pravi put. i ranije sarađivali sa NOP-om pošli su sada u jedinice NOV i POJ. u sporazumu sa jerusalimskom muftijom i Hitlerovim pomagačem El Huseinom. k. polovionom marta. SS diviziju Handžar. Edhem Čamo. Te veze su bile rjeđe. U maju mjesecu 1943. Članovi KPJ i drugi saradnici i pristalice NOP-a razbili su skoro u potpunosti akciju muslimanskih reakcionara koji su. SS diviziju koji je naišao na širok odjek. 83 84 85 Izdat je proglas protiv vrbovanja ljudstva za 13. Hasan Grabčanović. Adem Osmanbegović. ponajviše na Džafera Kulenovića koji je prije rata bio ministar u Cvetkovićevoj vladi. U brošuri se na nekoliko mjesta ukazuje na reakcionarnu ulogu muslimanskog begovata. reg. (Arhiv VII. a on ju je predao Kotarskoj oblasti. Omer Gluhić. 3) Može li se u ovoj borbi biti neutralan. osobito među pripadnicima DOMDO pukovnije. Hasan Maglajlija. Neki od njih. nego srpska. Kotarska oblast je prepis ove brošure uputila upravo njemu. jer su organi Gestapoa iz Tuzle otkrili da se grupa aktivista NOP nalazi u Srebreniku. Brošura ima 4 dijela sa sljedećim naslovima: 1) Nekoliko riječi o današnjem ratu. napustiti Srebrenik i prijeći u Kerep. f.gdje su postignuti znatni rezultati u političkom radu. br. 84 Trebavska partijska organizacija je sa partijskim rukovodstvom na Majevici održavala vezu preko posavske i jablaničke partijske organizacije. Tada su u Čekaničima uhapšeni Hamid Mazalović i Vehid Begić. njihova zajednička domovina. koju su tada počeli da formiraju. Hilmija Zaimović. Enver Mešković. 98 . 176. 83 Ostvaren je znatan politički uticaj na gradsku sredinu pa su mnogi intelektualci . 10. kada se preko Jasenice i Jablanice prebacio na Majevicu zajedno sa grupom oficira DOMDO pukovnije koje je poveo na slobodnu teritoriju. a kada je osnovana vlada NDH postao je njen potpredsjednik. fond NDH. je morao. Mustafa Mirica. 2) Šta su Muslimani doživjeli u Hitlerovom »Novom poretku«. pošli da vrbuju ljudstvo u 13. koji su se kao rezervni oficiri nalazili u jedinicama DOMDO pukovnije i domobranstva. 3). Uz brošuru je priloženo pismo u kojem se kaže da Bosna i Hercegovina nije ni srpska ni hrvatska ni muslimanska.

Sarajevo. Oni će se kasnije. a osobito u vrijeme čišćenja Trebave od četničkih bandi«. Između ostalog. odakle su uspješno djelovali u mjestu i okolnim selima. kao partijsko-politički radnici. Iskustvo tamošnjih naših drugova. 86 U kasno proljeće 1943. on je napisao: »Na terenu Trebave razvilo se nekoliko partijskih organizacija koje su. godine. iznenaditi kada im bude saopšteno da su tek tada primljeni u KPJ. Nisu mogli zadovoljiti neke organizacione principe partijskog života. Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije ponovo su oslobodili znatne teritorije u Hrvatskoj. Komunisti koji su radili na Trebavi i Posavini bili su mladi ljudi. Mnogi od njih su bili ubjeđeni da su samim tim što rade kao aktivisti NOP-a i što su po ubjeđenju komunisti. bilo je minimalno.saradnika NOP-a. radeći ilegalno na neoslobođenoj teritoriji. Nisu imali potrebnih predznanja o toj vrsti aktivnosti. a Miloš Tolpa. uz veću ili manju pomoć partijskog rukovodstva. Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. 99 . Osnovni nedostatak u njihovom radu je bio u tome što se u njihovoj blizini nije nalazilo neko partijsko rukovodstvo koje bi rukovodilo njihovim radom. u ljeto 1943. Oni su se. Oni nisu imali pravu sliku kako naša partija izgleda u organizacionom pogledu. postali i članovi KPJ. Najvjerodostojniju ocjenu rada komunista na Trebavi izneo je u svom izvještaju sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu.Panto Nikolić i Slobodan Janković su posredstvom grupe domobranskih oficira . Mikrofilm. nego su se. Hasan Brkić. Mika Stanković i Đorđo Mikičić su ostali u svojim ranijim prebivalištima. Iako su uslovi pod kojima su radile te organizacije bili teški. Zato se i postavilo pitanje rukovodstva. godine. nego su uglavnom međusobno pojedinačno kontaktirali. u teškim uslovima. rolna 4/335. koncem avgusta 1943. ipak su one pokazale prilične rezultate. poznatu kao 86 Arhiv VII. vršile svoje zadatke. godine narodnooslobodilačka borba u sjeveroistočnoj Bosni dobija novi zamah i snažno se razvija. snalazili prema situaciji. naročito u organizacionom pogledu. kao što su grupni sastanci. a Udarna grupa divizija Vrhovnog štaba ušla je u odsudnu bitku. Midhat Muradbegović je nastavio djelovati u Odžaku. legalizovali svoje prisustvo u Modriči. IRP. oformili za vrijeme NOB-a.

Odlučeno je da krenu 22. 87 Treći majevički partizanski odred. Radovan Panić. domoboransku pukovniju i zarobili 1. juna. 2. 1979. 16 mitraljeza. Kolone vojvođanskih partizana u talasima prelaze na teritoriju istočne Bosne i tu se od njih ubrzo formiraju grupe udarnih bataljona. prešle su na Birač. Zapisi iz oslobodilačkog rata. pod direktnom komandom Vrhovnog štaba NOV i POJ. odnosno dvije grupe bataljona. 330. 28-29. vojna snaga koja je uspješno izvela mnoge akcije na Majevici i u Semberiji. i početkom 1943. str. godine. svrstanih u 10 bataljona. Poslije odlaska 6. str. Rodoljub Čolaković. knj. vojvođanski partizani. na koju je napadao neprijatelj sa oko šest hiljada vojnika. od aprila do jula 1943. Samostalno ili zajedno sa Vojvođanima izveo je. po njegovom popularnom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku. ali je uoči pokreta stigla vijest da proleterske jedinice nadiru prema Vlasenici. str. gdje su zajedno sa Birčanskim odredom vodile teške borbe za odbranu slobodne teritorije Birča. knj. Vojnoistorijski glasnik br. Tokom maja i juna likvidirali su nekoliko domobranskih uporišta u selima Semberije. kad Vrhovni štab stigne u istočnu Bosnu.Peta neprijateljska ofanziva. 2. Sredinom maja 1. razbili četnike na Majevici i u Semberiji. Borbe vojvođanskih partizana u istočnoj Bosni.256 neprijateljskih vojnika.000 87 88 Nikola Božić . istočnobosanske i 1. II. a l i . juna na drumu Brčko-Bijeljina razoružali 3. vojvođanska brigada. Istočna Bosna u NOB-u. 1956. godine. 210-212. majevičke brigade u sastav Glavne udarne grupe divizija. 40 puškomitraljeza i preko 1. 100 . odnosno brigade. Prosveta. Već početkom maja u svom sastavu imao je tri bataljona sa 550 boraca. Majevički i Birčanski odred su preuzeli sav teret narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni. Zaplijenjeno je 5 topova. koji će svoj naziv dobiti kasnije. nekoliko značajnih akcija. 88 Na Majevici su ostali Majevički partizanski odred i Prvi bataljon Druge vojvođanske brigade. protiv brojno nadmoćnih neprijateljskih jedinica. krajem 1942. Beograd. i 2. nazvan Kurjakov.Vojvođani u istočnoj Bosni. polovinom aprila 1943. Poslije toga obe brigade su trebalo da krenu na Trebavu i u Posavinu. pa je pokret odgođen. postao je ubrzo po svom formiranju.

Beograd. 89 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. U njoj je pored omladinaca bilo i 25 dotadašnjih četnika. 460-461. godine Posavci i Trebavci.pušaka. 1963. Od ovih Žabaraca formirana je posebna četa u Majevičkom NOP odredu. bez neprijateljskih posada. otišla je iz Gornjeg Žabara juna 1943. Vojnoistorijski institut JNA. 101 . Najveća grupa. Ostaci četnika su se skrivali po zabitnim mjestima Majevice i nisu predstavljali znatnu opasnost. na čelu sa Anđelićem koji se pokazao kao vrlo hrabar i odan borac. od 63 borca. godine. na čelu sa svojim komandirom Rajkom Anđelićem. knj. Do polovine jula 1943. str. pojedinačno i u grupama. 89 Majevica i Semberija bile su uglavnom slobodne. 1. iz Posavine je u jedinice NOV i POJ otišlo oko 110 boraca. počinju da odlaze u partizane na Majevicu. Od proljeća 1943.

U D I O FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA .

GODINE DJELATNOST DRUSTVENO-POLITIČKIH ORGANIZACIJA ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNO-TERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. DO PROUEČA 1944. GODINE SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. GODINE . DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI FORMIRANJE BORBENA DEJSTVA POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP NOP ODREDA ODREDA DO TREBAVSKOG I POSAVSKOG POČETKA 1944.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRVPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17.

Srebrenici i Bratuncu. proleterska i 7. 17. do 20. Zbog toga Nijemci prebacuju 369. Glavna udarna grupa divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ izbila je na prostoriju istočne Bosne. brzim i snažnim naletima razbila i uništila ustaško-domobranske garnizone u Han-Pijesku. ofanzivu na oslobođenu teritoriju. 1. banijska divizija. južno od rijeke Spreče. usmjeravajući sa juga i sjevera glavni udar na Birač. One zajedno sa domobranskim i četničkim snagama preduzimaju. od 13. diviziju (Vražju) na tuzlanski sektor. uz sadejstvo 1. Spreče i srednje Drine. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI Poslije uspješnog proboja u dolini Sutjeske. na kojoj je. Kladnju i Zvorniku i stvorila veliku slobodnu teritoriju u međurečju Krivaje. SS diviziju na liniju Sokolac-Srednje. Beograd. jula. str. gdje se u to vrijeme nalazila Centralna bolnica. 1 Gligo Mandić. istočnobosanska divizija. 1976. Vojnoizdavački zavod. sa Vrhovnim štabom. Olovu. Uočivši namjere neprijatelja. i 2. Vrhovni štab je izvršio dekoncentraciju svojih jedinica na širokom prostoru oslobođene teritorije. krajem jula 1943. 1 Ovim prodorom jedinica NOV i POJ neprijatelju je ugrožen tuzlanski rudarsko-industrijski bazen i bogata žetva u žitorodnim rejonima istočne Bosne.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRUPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. Vlasenici. vojvođanske brigade. čime je izbjegnut glavni udar neprijateljske ofanzive. 105 . a 7. Poslije neuspjeha neprijateljske ofanzive. 5.

a 16. Prva majevička brigada se iz pete ofanzive vratila na Majevicu. 106 . Stefan Mitrović za političkog komesara i Ljubiša Urošević za načelnika štaba. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ 17. divizije: Gligo Mandić za komandanta. 2 Pošto se sa svojom 1. uputivši jednu brigadu na Majevicu. U četničkom bataljonu u Bukviku ranije je stvoreno snažno jezgro aktivista NOP-a. razoružali i uhapsili komandanta četničkog bataljona 2 U štab 16. divizije je nastavio da vrši pripreme za nastupanje prema Posavini i Trebavi u skladu sa direktivom Vrhovnog štaba. na osnovu procjene podataka koji su dobijeni od partijskih radnika iz Posavine. vojvođanska divizija je ostala na Birču. jula brigada razbija četnike u rejonu Lopara. a na Majevici 1 Birču novoformirane 16. istočnobosanska brigada. krajiška divizija se vraća na sektor Visoko-Kiseljak-Busovača. koga je poslije njegove pogibije zamjenio Vukašin Subotić. proleterska divizija. Na teritoriji istočne Bosne ostaje privremeno 2. sa svega 200 zdravih i oko 100 ranjenih boraca.napuštaju istočnu Bosnu i odlaze prema zapadnoj Bosni. Oni su. ojačana jednim bataljonom Majevičkog NOP odreda. divizije su naimenovani: Danilo Lekić za komandanta. u koju su svrstane 6. Pero Kosorić za zamjenika komandanta i Siniša Nikolajević za načelnika štaba. majevička brigada i Majevički NOP odred. a 5. pošto je na sektoru Olovo-Vareš-Breza. vojvođanska i 17. provela oko mjesec dana. majevičkom brigadom prebacio sa Birča na Majevicu zbog popune. Čim se popunila i organizaciono sredila. 1. kreće u Posavinu i već 24. Odmah po dolasku. znajući da će jedinice NOV uskoro stići u Posavinu. u njen sastav su uvrštena dva bataljona Majevičkog NOP odreda: Drugi (komandant Nikola Simić) i Peti (komandant Hajrudin Brana Saračević). a u Štab 17. Oko stotinu novih boraca i zarobljenih četnika ostalo je u brigadi. Već 19. istočnobosanska divizija je orijentisana prema Trebavi i Posavini. štab 17. majevička brigada. jula stiže u Bukvik. Ona se popunjava i novim dobrovoljcima iz redova omladine. osobito iz Semberije. istočnobosanska divizija. na Ozrenu i u dolini Krivaje. 1. koji su na svoju stranu privukli većinu mobilisanog ljudstva tog četničkog bataljona. Branko Petričević za političkog komesara.

na tri dana prije napada na Gradačac. godine. a načelnik štaba Vukašin Subotić. na traženje Okružnog komiteta KPJ. 107 . porušivši mostove na rijeci Tinji. Po ulasku partizana u grad on je stupio kao borac u 1. od pjegavog tifusa. 5 Navečer je borcima oba bataljona govorio Vladimir Rolović. došao je u Gradačac za rukovodioca tehnike. jula. politički komesar Muhidin Begič. zamjenik komandanta Franjo Herljevič. koje su poslije saslušanja pustili. knj. 3 U nedjelju. Teufik Imamović.4. majevičku brigadu.Vladimira Mičića i nekoliko njegovih pristalica. 6 saradnika NOP-a. gdje je u kući Kadira Fazlića našao Edhema Čamu. Imamović je preko Humki stigao u Kerep. Drugi i treći bataljon su ušli u Donji i Gornji Žabar i Turić gdje su brzo razbili iznenađene četnike. satnik Stanislav Horki koji je od njega tražio da posreduje kod partizana da ne napadaju na Gradačac. drugog dana održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Pavle Goranin. prema Slatini i Miloševcu. (Zbornik IV. 3 4 5 6 Izvještaj štaba 17. Dvadest petog jula 1943. jula. str. pet majevičkih bataljona nastavilo je nastupanje prema selima istočne Posavine. Kada je brigada stigla. Umro je u januaru 1944. rukovodilac političkog odjela Brigade. Imamović je pozvao domobranskog poručnika Luju Bauera. Lujo Bauer je onesposobio 3 mitraljeza za dejstvo. u zoru 25. zamjenik komesara brigade i Boro Popović. fond NDH. i zatražio da pribavi tražene podatke. sekretar partijske ćelije u Gradačcu. f. dobio je obavijest od Edhema Čame da dođe na sastanak u Kerep. zamjenik političkog komesara Pavle Goranin. ušla je u Bukvik bez borbe. 38/4). br. dok. Čim se vratio u Gradačac. U redove brigade stupilo je oko 40 dobrovoljaca iz Gornjeg Žabara od kojih su 6 bile omladinke. Slijedećeg jutra brigada je nastavila prodor dublje u Posavinu. 146). Poslije 3 mjeseca. tačan raspored posade i vatrene položaje oruđa. Iz ovih sela u brigadu je stupilo nekoliko desetina omladinaca. Čamo je od Imamovića zatražio da odmah pribavi garnizonske znake raspoznavanja za 7 dana. reg. koji je stigao u pratnji jedne patrole Majevčana. k. 17. Prilikom napada partizana na Gradačac 28. (Arhiv VII. partijski radnik iz Obudovca. Komandant brigade je bio Ratko Perić. divizije od 10. Snabdjeven urednom propusnicom koju mu je izdao komandir domobranske jedinice.177. U njene redove stupilo je 52 Bukvičana. 4 U Gornjem Žabaru je. IX 1943. 66. između sela Gorice i Krepšića. U toj akciji na cesti u blizini Lončara partizani su zarobili zamjenika kotarskog predstojnika iz Brčkog dr Vladimira Samera i policijskog službenika Miju Pešuta.

pa su svugdje tražili pomoć. avgusta 1943. Zahvaljujući djelatnosti partijske organizacije i patriotskom držanju domobranskog poručnika Luje Bauera i satnika Ibre Dogladovića. omladinski rukovodilac. žestoki otpor Nijemcima (uz koje se našlo i oko 200 četnika) oštetivši im kod Kerepa tri tenka. godine u Bosanski Samac je došlo kamionom nekoliko njemačkih vojnika i ustaša iz Tramošnice. 7 Dvadesetosmog jula napadnuta je neprijateljska posada u Gradačcu koja se sastojala od jedne čete domobrana. pukovnije i kratkog boravka 4. Poslije uništenja 3. oklopni bataljon) i stigli pred Gradačac u 22 časa. Partizani su u toku noći napustili grad i povukli se do Tramošnice i Kerepa. U toku odstupanja pružili su. Odmah poslije toga Orhan Topčić. jer su dobili podatke da on sarađuje sa partizanima. pa se ubrzo predalo 5 oficira. Prodor 1. Prethodno su preko partijske organizacije u gradu utanačeni postupci aktivista NOP-a . ali su pri tom imali i gubitke od 13 poginulih i 14 ranjenih boraca. vojnici nisu pružili ozbiljniji otpor. je prenio poruku u Kerep do Edhema Čame. naročito 1. 8 Među poginulima je bio i komandant 1. 80 domobrana i 40 pripadnika DOMDO pukovnije. Nijemci su intervenisali istog dana. čete DOMDO pukovnije i voda ustaša. zapovjednika satnije DOMDO pukovnije. Krenuli su iz Broda preko Modriče s tenkovima i motorizacijom (202. i saradnja članova KPJ i SKOJ-a iz grada sa jedinicom koja napada. Nakon ove borbe. 3. Preostalo je jedino da Nijemci brzo intervenišu sa svojim motorizovanim jedinicama iz Slavonije. Ustaše i oružnici zatvorili su se u kulu iz koje su davali otpor. (»Vražje«) divizije u Brčkom u to vrijeme nije bilo potrebnih snaga za odbranu grada i za izvođenje akcija van mjesta. 108 . majevičke brigade u Posavinu uznemirio je vlasti NDH. pukovnije i jedne artiljerijske jedinice 369. bataljona Vojko Milovanović (proglašen kasnije za narodnog heroja).domobrana i pripadnika DOMDO pukovnije u vrijeme napada. ali do jutra nisu mogli da krenu zbog porušenog mosta. kod autora. Uhapsili su Hasana Zaimovića i odveli ga u zatvor u Gradačac.Lujo je skicirao položaje posade i mitraljeza i predao ih Imamoviću. bataljon. 7 8 Izjava Teufika Imamovića.

9 Sedamnaestoj istočnobosanskoj diviziji. iako tada. U toku samo 4 dana u brigadu je stupilo preko 120 boraca. avgusta 1943. brigade je imao ovakav sastav: Miloš Zekić komandant. Pošto Ivan nije bio kod kuće.d. Milan im ponudi da ih odvedu njegov drugi sin Stojan i njegov drug Stevo Lazić. Čim je brigada otišla iz Posavine. bataIjon 1. koja je početkom avgusta prikupila sve svoje jedinice na Majevici. istočnobosanska brigada 10 sa juga. U borbi koja je trajala sutradan do poslije podne i bila vrlo žestoka. četnici su otvorili vatru i obojicu ih ubili u dvorištu. str 286-287). 7. U izviđanje je poslat 2. promarširao je sa svojim bataljonom od oko 250 četnika kroz Bosanski Šamac. Žarko Kovačević. Pavle Gajić je čak dobio javnu pohvalu od popa Save Božića za hrabro držanje za vrijeme prodora partizana u Posavinu. partizana nije bilo u Posavini.Posavci su 1. avgusta naredio da prenese svoja dejstva ka donjem toku rijeke Bosne i likvidira četnike na Trebavi. majevičke brigade u kojem je bilo dosta Posavaca. Po naređenju štaba 17.40 mrtvih. 109 . a Ivan se vratio kući i našao ubijenog brata i njegovog druga (Boro Popović n. a 6. godine. Ćim su Stojan i Stevo prišli. Cvijetin Mijatović zamjenik političkog komesara i partijski rukovodilac divizije i Rudi Petovar. divizije Prva majevička brigada je preduzela u noći 15/16. Đoko Vujošević politički komesar. četnički komandant bataljona iz Slatine. Aktivisti NOP-a koji su ostali na radu u Gornjem Žabaru i Brvniku morali su se povući iz svojih sela i doći u Bukvik. 10 U to vrijeme Štab 6. trebavski četnici su razbijeni. četnici su ponovo oživjeli. Vrhovni štab je 13. Posavski četnici su se razbiježali. majevičku brigadu dočekali široka srca. Njihovi gubici su bili . načelnik štaba. avgusta obuhvatni napad na četnike na Trebavi sa sjevera. Savo Trikić zamjenik komandanta. proleterske divizije koje su trebale krenuti ka Crnoj Gori. jer su se vratile neke njihove jedinice koje su bile na Ozrenu. Dobili su hrabrost kada su vidjeli njemačke tenkove. izjavljujući da tuda mora proći u borbu protiv partizana. i da na Ozrenu smijeni jedinice 2. Da bi im povratio samopouzdanje. izražavajući veliku radost što su dočekali dan da se partizani pojave u njihovim selima. veliki broj ranjenih i 175 zarobljenih. Poslije zločina četnici su napustili selo. Među za9 Istog dana uveče u Brvnik su banuU četnici njih oko 20 i tražili od Milana Bumbulovića da pronađe svog sina Ivana da ih on tobože odvede u partizane.

koji se našao van obruča. Vida Jaćimović. donekle. Damjan. Ostala je na Ozrenu još pet dana. jedinice 17. a komandant 2." Istovremeno su protjerani i razoružani četnici u selima Potpeć. godine. Ubrzo zatim. Džemal Šuman. četnici su se ponovo vratili u Trebavu. avgusta. majevičke brigade. istočnobosansku brigadu. prihvatila ranjenike 2. predao se sa svojih 70 četnika. avgusta. avgusta oslobođena je Gračanica iz koje je nekoliko omladinaca stupilo u 1. koji su se dobrovoljno javili u NOV. Krajem avgusta 1943. brigade Relja Peča. komandant 1. uzet je. divizije ostao samo Muslimanski bataljon 6. majevičku brigadu. Zbog stalnih napada četnika i velikog broja ranjenika. divizija se. došlo je novo naređenje Vrhovnog štaba da 17.Muslimane. Salih Čaiić. majevičku brigadu stupili: Ibrahim Džogo. vodeći svakodnevne borbe sa ozrenskim četnicima. brigade da u svoj sastav primi mnoge omladince . za dan oslobođenja Srebrenika. morao otpratiti ranjenike iz Srebrenika u bolnice na Majevici. Iz tih sela mnogi omladinci su stupili u 6. Duško Jovanović. Ankica Jovanović i Vuka Pejić. gdje su pružali ogorčen otpor jedinicama 1. diviziju. Nada i Biljana Blagojević. Međutim. divizije pošle na Ozren. Muslimanski bataljon je ostao kratko vrijeme u Srebreniku jer je. kasnije. prekinut proces stvaranja partijskih organizacija i formiranje četa budućeg Trebavskog odreda. divizije su se premjestile na sjever. 110 . 17. Uskoro je počelo formiranje četa budućeg Trebavskog NOP odreda. 17. divizija je prešla rijeku Spreču. naročito među omladinom. U noći 30/31. divizija odmah pođe na Ozren i tamo smijeni 2. Asim Sulejmanović. divizije i u njen sastav predala svojih 120 boraca. avgusta prebacila ponovo na desnu obalu Spreče. Kada su jedinice 17. Dan kada su omladinci srebreničke opštine krenuli u partizane. U Srebreniku je od jedinica 17. dovela je do masovnog i organizovanog priliva omladine u jedinice NOV i POJ.rabljenima je bio i Mamuzić. zajedno sa novoformiranim Ozrenskim NOP odredom. Živa politička aktivnost u srebreničkoj opštini. Ostali četnici su se povukli na Becanj. noću 27/28. Smoluća i Jasenica. 21. po zadatku. Noću 22/23. pa je time. četničke Trebavske brigade. Muharem Kahrimanović. na liniju Bijela-Hrgovi-Špionica-Srni11 Iz Gračanice su tada u 1.

a prvi cilj bio je Modriča. U grad su pored članova štaba 17. septembra oslobodila Modriču. Na zboru su govorili politički komesar 17. koji su preko Srema došli u istočnu Bosnu. Drago Stefanović. poslije odlaska Vrhovnog štaba iz istočne Bosne. majevičke brigade do Majevca. domobrane i jedinice DOMDO na Trebavi i Posavini.ce. zahvaljujući radu aktivista NOP-a među domobranskom posadom. ustaše. majevička brigada sa Ozrenskim NOP odredom preduzela je nastupanje preko Trebave. Nije naišla na jači otpor domobrana. Zarobljeno je 5 oficira i 200 domobrana. brigade pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. U gradu je održan veliki narodni zbor uz prisustvo oko 5. divizije stigli partijsko-politički rukovodioci: Hasan Brkić.000 ljudi iz grada i okolnih sela. organizacija žena i omladine i narodnooslobodilačkih odbora. septembra. i članovi umjetničke grupe Vrhovnog štaba. divizijom na Ozrenu. štab 17. Edhem Čamo. divizije Branko Petričević i Panto Nikolić. U Modriči se tada našao i Moša Pijade koji je. Boško Milutinović. koji ih je otpratio dalje prema Jajcu. bataljon 3. bataljon 5. u noći između 12. Oni su se. domobranske (karlovačke) pukovnije. divizije je odlučio da razbije četnike. Sedmog septembra u nedelju 1. U oslobođenom gradu je kao posadna jedinica ostao Muslimanski bataljon 6. Pašaga Mandžić. Veliki zbor je održan i u Osječanima. na kojem je govorio Todor Vujasinović. brigada je u noći 7/8. pravcem Međeđa-Zelinja-Duga Njiva-Koprivna. gdje ih je prihvatio 3. ostao sa 2. Tarevaca i okolnih mjesta. Oni su razvili veliku aktivnost u stvaranju i povezivanju partijskih i skojevskih organizacija. gdje se u to vrijeme nalazilo sjedište Vrhovnog štaba. cjeli 2. Borika Stančić i drugi. prebacili preko rijeke Bosne u pratnji jedne čete 1. Kada su se jedinice odmorile i popunile. kozarske brigade. Svetolik Gospić. 111 . i 13. brigade u koji su stupili mnogi omladinci i omladinke iz Modriče. koja je docnije nazvana Kazalištem narodnog oslobođenja. Nijaz Dizdarević. Rato Dugonjić. Tu su bili i članovi beogradske grupe partijskih radnika. a bataljoni 6. Nastavljajući napad 6.

Prilikom izlaska naših jedinica na obalu Save manja grupa njemačkih vojnika zapucala je s druge strane. k. satnije DOMDO pukovnije nisu ni pružili otpor. 8. Tada su opljačkali mnoge trgovine i imućnije građane. oko podne. str. fond NDH. u kojem između ostalog piše: »Prekjuče. Građanstvo i muslimanska legija Samca dočekali su našu vojsku u kordonima po ulicama. Sedamnaest oružnika je pobjeglo preko Save.8. Gradačca.7. f.« 12 112 . a naročito porodice onih koji su se poslije godinu i po vratili sa jedinicama NOV u svoj kraj. br. bataljona ušle su u Bosanski Samac. Naši borci odgovorili su mitraljeskom vatrom. i-1 Arhiv VII. ubijenog Nijemca privukli na našu obalu zajedno sa oružjem. Uhvaćena je veza sa Slavonijom. septembra u Tarevcima su u članstvo ICPJ primljeni aktivisti: Esad Širbegović. brigade od 15. Narod je bio razdragan.najvećeg muslimanskog sela na Trebavi. rastjerali Nijemce i ubili jednog njihovog narednika. Marko Šubarić i Anto Juroš Kurjaković. Ibrahim Sarać. političkim komesarom Spasom Mičićem i zamjenikom političkog komesara Danom Olbinom. citira izvještaj štaba 6. čete našeg 1. a tužne su bile porodice poginulih: Muharema Spahića. Bosanskog Samca. U Riječanima je takođe formirana partijska organizacija u koju su primijeni: Zarija Domazet. reg. bataljona ostavilo je u gradu najbolji utisak. bataljon 6.. četnici Slatinskog bataljona 9. Gradačac. br. Orašje. Jošavi. uzvikujući partizanske parole. Znajući da stanovnici tih mjesta očekuju partizane. Stjepan Šubarić..Partizane su vrlo srdačno dočekali stanovnici Tarevaca 12 . 14 Čedo Minderović u svojoj knjizi »Za Titom« na 263. Odlučno i disciplinovano držanje boraca 1. iz kojeg je u jedinicama NOV i POJ već bilo mnogo boraca. 6/2 i f. Avdo Tursum. reg. Neki radnici su docnije. cestom iz pravca Modriče. Oružnici iz Samca unaprijed obavješteni od četnika o našem pokretu pobjegli su pola časa prije našeg ulaska. 14 Ostale jedinice brigade osloVeć 11. Sahza Muratbegović i Husein Sofić. septembra 1943.30 časova.. Tomo Šubarić. Nazif Dugić.177. u 11. IX 1943. Jedan dio četnika je prešao na lijevu obalu Bosne gdje su opljačkali seljake u Balegovcu. a 34 pripadnika 25. ušao bez borbe 1. iznuđujući silom skrivene zlatnike. zamjenikom komandanta Čedom Đukićem. Orašja i Brčkog. Poslije oslobođenja Modriče radilo se na tome da se napadnu neprijateljske posade i oslobode Bosanski Šamac. 13 U Bosanski Šamac je 14. Novom Gradu i Donjoj Dubici. septembra napadaju Bosanski Šamac. Vrbovcu. istočnobosanske brigade na čelu sa komandantom Vladom Karanom. Gnionici. Odžak i sela između Modriče. Jusufa Bungura i Hasana Mešanovića.

15 U Bosanski Šamac su odmah stigli komandant 6. siromašnim građanima je podijeljeno 18 metarskih centi pšenice. 177.8. a ostali su jedva uspjeli da se prebace preko Save. Sarajevo. 2 vagona zobi i 8 metarskih centi graha. 134-138. U borbi koja je nastala jedan oružnik je poginuo. zaklonjeni iza željezničkih vagona. XI. kao sekretar. Nešto kasnije u članstvo KPJ su primljeni Mehmedalija Subašić i Joco Bogdanović. Od zaplijenjenih namirnica. obavještajni oficir Dušan Blagojević i Boro Popović. koja je sa manjim prekidima trajala cijele noći. Svjetlost. br. počeo je u zgradi hotela zbor žena radi formiranja organizacije AFŽ i angažovanja žena u pomaganju narodnooslobodilačke borbe. str. reg. IX u 4. rukovodilac polit-odjela Zarije Škerović. Partizani su 18. n. 139-140. podoficira. Petnaestog septembra Boro Popović je u prisustvu Zarija Skerovića. 4 su ranjena. 16 15 16 Dane Olbina. Arhiv VII. septembra u 18 časova. Sutradan. Za vrijeme zbora otvorena je sa slavonske strane snažna artiljerijska i minobacačka vatra po gradu. Batkušu i Obudovac. ali za kratko. formirao partijsku ćeliju u Bosanskom Šamcu u koju su ušli Hasan Zaimović. 52/2. advokat. fond NDH. Slatinu. Mitraljezac Safet Gluhić je odgovorio vatrom iz svog mitraljeza i ubio jednog njemačkog. 113 . koji je održan na pijaci. Spasoje Ilinčić. nenaišavši na otpor četnika Slatinskog i Crkvinskog bataljona koji su se razbježali i posakrivali. k. Slavko Stanojević i Angela Todorović. 1972. Dane Olbina. brigade. Ratni dani. dr Husein Kapetanović. 16. koji su i ranije radili za NOP. Partizani su se izvukli iz grada i otišli u obližnja sela Tišinu i Pisare. str. rukovodioca političkog odjela 6. brigade Miloš Zekić.00 sata ujutro opkolili zgradu kraj Save u koju su se oružnici smjestili. f.bodile su sela: Tišinu. Nijemci su otvorili vatru s lijeve obale Save. a oružnici su se vratili u mjesto. Oni su također govorili na narodnom zboru 15. Zbor je u ime građana otvorio i pozdravio oslobodioce dr Džafer Mehmedagić.d. Oni su održali sastanak sa viđenijim građanima i govorili im o potrebi formiranja N 0 0 .

177. a prodavnica obuće »Bata« je otvorena. oslobodila je Odžak. cijela Posavina i veliki dio Trebave bili su slobodni. upale u Sikirevce (7 km sjeverno od Bosanskog Šamca) i. septembra. Arhiv VII. tako je i 1. 30. pod komandom Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. narednik Nikola Čulum i oružnik Idriz Gušterović su zarobljeni. dok. br. a zapovjednik oružničke postaje. a oružnici su pobjegli prema Savi u kukuruze. 18 Oslobođenjem ovih mjesta i sela između njih. koji je bio pod komandom Štaba Istočne grupe NOP odreda Slavonije.17 Kao što su jedinice 6. Oružnička postaja je demolirana. k. reg.Produžujući nastupanje. na pošti su uništeni TT uređaji. napale mnoge posade i organe vlasti NDH u mnogim selima istočne Slavonije i zapadnog dijela Srema.7. str. zarobile 6 oficira. 6 podoficira i 80 domobrana iz DORA pukovnije. k. reg. fond NDH. sremskog odreda. 28. jedinice 6. bez ispaljenog metka. fond NDH. Šesnaestog septembra jedna četa ove brigade. IX 1943. br. a roba podijeljena siromašnim građanima. i jedinice 2. Granate su oštetile munaru džamije i potopile skelu na Savi. Domobranske radne pukovnije (DORAP) bile su popunjene ljudstvom iz rezerve većinom Srbima iz Srema i Slavonije i izvodile su uglavnom javne radove. u 17. 19 koji su se u većini 17 18 19 Arhiv VII. majevička brigada nastavila svoja dejstva u dolini Bosne i na Trebavi. 177. godine. avgusta 1943. Partizani su ponovo ušli u Gradačac 14. sa kojom je bio komesar Muhidin Begić. 69-70. 114 . f. Istovremeno su na lijevoj obali Save jedinice Diljskog odreda. Pripadnici mjesne DOMDO jedinice nisu pružili otpor i ostali su kod svojih kuća. brigade proširile svoja dejstva ka istočnoj Posavini. Neki su se prebacili u Županju. 17. 55 i 57. istočnobosanske brigade su 18. Zbornik IV.8. f. Prethodno je u Modriči boravio Midhat Muradbegović koji je uputio saradnike NOP-a u mjestu kako da iznutra pomognu oslobođenje Odžaka. Tako su jedinice Diljskog odreda i Vinkovačke partizanske grupe u domobranskim uniformama i snabdjevene lozinkama 18. Sa lijeve obale Save Nijemci su obasuli mjesto artiljerijskom i minobacačkom vatrom. knj.30 časova oslobodile Orašje.

k. Beograd. divizije u srednjoj Bosni znatno su pomogle dejstvo jedinica 17. čiji je štab tih dana stigao u Brčko. Oružnici su uhapsili 33 lica. 23 O korektnom ponašanju partizana prema stanovništvu govore izvještaji opštinskih poglavarstva i oružničkih postaja poslije odlaska jedinica 17. oko 1500 vagona suhe šljive i oko 100 vagona pekmeza. Vojnoizdavački zavod. 9 i Stjepan Domankušić. reg. k. Godina 1943. Arhiv VII. f. septembra Vinkovačka partizanska grupa upala je u Slavonski Šamac. 39. divizije sa ovog terena. Arhiv VII.izjasnili da stupe u partizane. 115 .4.22 Trgovci i vlasti NDH u Brčkom bili su vrlo zabrinuti zbog toga što je akcijama partizana uveliko onemogućen otkup šljiva i izvoz. kao i dejstva jedinica 16. fond NDH. U nemogućnosti da nešto učini na vojnom polju. 36. oštetila TT uređaje i odnijela oružje i vojničku opremu ustaša i folksdojčera. koji su smatrali da taj potez može da dovede do još masovnijeg pristupanja građana NOP-u. ali plodove te jeseni nisu mogli da ubiraju ustaška vlast i četnici. f. demolirala zgradu opštine. br. 1601. br. divizije u Posavini i na Trebavi. k. a u jesen 1942. Semberiji i Birču i 11. 177. lovačkog zdruga. Nikola Krajšić i Stevo Pravdić. Diljski NOP odred. pocijepala Pavelićeve slike. divizije na Majevici. 20 U noći između 10. što je izazvalo negodovanje građana i predstavnika vlasti NDH. reg. bila je znatno rodnija od prethodne. kada je sporazumima sa četnicima vlast NDH u ovom kraju unekoliko bila učvršćena izvezeno je oko 1200 vagona sirove. uništila arhivu. Arhiv VII. k. f. 52.8. 177. i 11. Ilija Vincetić piše u svom izvještaju Kotarskoj oblasti sljedeće: 20 21 22 23 Arhiv VII fond NOP-a.7. 177. fond NDH. 1981. fond NDH.2. naredio je oružnicima da uhapse porodice partizanskih boraca. pukovnik Mifek zapovjednik 3. br. reg. Te jeseni je izvezeno svega oko 250 vagona sirove šljive i oko 100 vagona drugog voća. reg. f. br. 21 Devetog septembra napadnut je u Spačvi oklopni voz i zarobljena njegova posada. Načelnik opštinskog poglavarstva u Donjoj Mahali. 1/2. Dejstvo jedinica NOV i POJ u Slavoniji i Sremu. zbog napada na neprijateljski garnizon u Tuzli. str.

piše: »Za vrijeme boravka u gradu partizani su skinuli poglavnikove slike. uzeli iz nadleštva pisaće mašine i oštetili TT linije«. Nisu funkcionisale kotarska oblast u Gradačcu. f. Odžaku. Domaćini su se utrkivali ko će ih što bolje ugostiti. Donjoj Mahali. Hrvata i Muslimana«. Orašju. godine pište štabu 4. IX 1943. a svaki dan oružnicima stižu indirektne prijetnje«. niti su koga odveli sa sobom. oružničke pukovnije: »Partizani pored promićbe (propagande) i novačenja novih pristalica priređuju razna sijela i zabave. Narod je prema državnim vlastima jako demoralisan. reg. Jedino su u zgradi općinskog poglavarstva pisali njihove krilatice . Svaku noć su održavane partizanske 24 Arhiv VII. Poziv Hasana Brkića »Ni zrna okupatoru«. k. Narod je izašao na ulice i puteve. Gradačcu i Srnicama. 44. pošto ne mogu vršiti službu jer nemamo izgleda da se pri ponovnom napadu partizana održimo. a njihove zgrade demolirane. Predlažem da se ova postaja evakuiše. Život nijednog žitelja nije bio ugrožen. br. Zivilo bratstvo i jedinstvo Srba. Iz mjesta su rastjerane oružničke postaje. Zapovjednik oružničke postaje u opkoljenom Gradačcu 1. Bosanskom Šamcu. kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu i Odžaku i opštinska poglavarstva u Dubravama. a veoma je ograničen izvoz voća. godine. prihvatili su posavski i trebavski seljaci.Živio Staljin. te pozorišne predstave.8. IX 1943. Održavani su zborovi na kojima su govorili predstavnici Partije. Niko se od pučanstva nije priključio njihovim redovima. a narod je zato da se protiv partizana borba uopće ne prima. izgubio je vjeru i svaku nadu u državnu zaštitu. U selima i varošicama Posavine i Trebave partizani su srdačno dočekani. između ostalog. Potpuno je poremećen planirani prisilni otkup žitarica. gdje se saznaje da odigravaju komade i dobro poznati narodu zagrebački glumci. fond NDH. te istima prilazi i materijalno ih potpomaže. 24 Upravitelj kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu. vojske i naroda. Ustanove NDH su bile potpuno razbijene. 116 . Franjo Šajkaš u svom izvještaju velikoj Župi Posavje od 28. objavljen u prvom broju Oslobođenja. izražavajući svoje zadovoljstvo što su oslobodioci došli u njihova naselja. Nisu vršili nikakvo zlostavljanje. Državnu i općinsku imovinu nisu oštetili ni u čemu. živio Tito. Modriči.»Od seljaka su partizani jedino tražili hranu i nešto prevoza. a prema partizanima se pokazuje raspoložen i oduševljen.177. Obudovcu.

koji su imali više iskustva u partijskom radu. 26 a odmah poslije borbi za oslobođenje Tuzle.Arhiv VII. Uz štab brigade se. a od ukupno 394 kandidanta 147 je bilo u pomenutim brigadama. divizija je ostala do 24. uz učešće omladine. 117. šećera i masnoća. 25 U Bukviku je 21. u kojima je dala značajan doprinos. Šesta brigada je rasporedila svoje bataljone na prostoriju Miloševac-Bosanski Šamac-Donja Slatina-Obudovac-Gornji Žabar-Porebrice. prvi komandant Muslimanskog bataljna Romanijskog NOP odreda iz 1941/42. a 1. mikrofilm IRP. brigade 17. Vojska je bila sita i vesela. koja je dopratila Štab 1. Uskoro je Pejanoviča zamijenio Mirko Batričević. Sarajevo. Učestvovali su na sastancima na kojima su se formirale partijske ćelije i skojevski aktivi.'sep-· tembra formirana 3. od polovine avgusta do kraja septembra. postavila je svoje bataljone na liniju Paležnica-Živkovići-Skipovac.priredbe. Zaplijenjene su velike količine namirnica. . . divizije su iskoristile za popunu i sređivanje svojih jedinica. nalazio Mujo Hodžić Crni. (Izvještaj sekretara PK KPJ za BiH od 18. Milutin Pejanović je postavljen za zamjenika komandanta. istočnobosanskoj i 1. Poslije oslobođenja cijele teritorije Posavine i Trebave. VIII 1943. majevičkoj brigadi. IX 1943 (Zbornik IV. Za komandanta brigade je postavljen Salem Čerić. koliko ih je tada bilo u istočnoj Bosni. Od 808 članova KPJ. knj. dok. Vrijeme provedeno u Posavini i na Trebavi. kao politički radnik. Trgovci i zanatlije su otvorili radnje. a Dane Olbina za zamjenika političkog komesara. na kojima su nastupale kulturno-umjetničke ekipe iz jedinica. a neki su prodavali i robu koju su sakrivali od okupatora. rolna 4/295-296). najviše brašna. (muslimanska) brigada divizije/U početku je imala dva bataljona. narasla je na četiri bataljona. 361). za političkog komesara Muhidin Begić. korpusa iz srednje Bosne. pomagali su partijskim radnicima na terenu da razviju različite forme i metode političkog djelovanja. str. godine. zbog priprema za napad na Tuzlu. korpusa od 23. 281 se nalazio u 6. 17. Druga krajiška. a komunisti iz brigada. septembra kada se pomjerila na jug. a pored toga razvile su intenzivan politički rad.27 25 26 27 Naređenje štaba 1. U takvom rasporedu 17. majevička sa Ozrenskim NOP odredom bila je na prostoriji Zelinja-Kožuh-Vranjak-Modriča-Skugrić-Gradačac. 117 . Partijski rukovodioci bataljona i brigade pomagali su partijskim organizacijama na terenu da se organizaciono srede i učvrste.

Politički komesari četa, bataljona i brigada razvili su široku političku aktivnost u narodu. Organizovali su mnoge političke skupove, zborove i priredbe na kojima su nastupali. Kulturno-umjetnička ekipa divizije i kulturno-umjetničke sekcije po brigadama i bataljonima dale su mnoge priredbe na kojima je prisustvovalo po nekoliko stotina ljudi. Jedno vrijeme uz štab 17. divizije, do svog odlaska u srednju Bosnu, nalazili su se i članovi Umjetničke ekipe Vrhovnog štaba koji su svojim nastupom na pozornici ushićivali mnogobrojne Posavce i Trebavce. Na priredbi održanoj 4. septembra u Ceriku istočnobosanski borci su prvi put čuli poemu Skendera Kulenovića Majka Knešpoljka, koju je recitovala glumica Zagrebačkog kazališta Ivka Rutić. Jedinice su izdavale vijesti, a stigao je i prvi broj lista »Oslobođenje« koji je štampan u Trnovi 30. avgusta. Svuda je čitan Proglas Pokrajinskog komiteta KPJ za BiH upućen Srbima, Muslimanima i Hrvatima, a posebno omladini, štampan u Trnovi istog dana. 28 Noću 12/13. septembra na istočnobosansku stranu prešao je preko rijeke Bosne štab 1. bosanskog korpusa NOV i POJ na čelu sa komandantom generalom Kostom Nadom i komesarom Vladom Popovićem. Zamjenik komandanta 1. korpusa, pukovnik Tošo Vujasinović i načelnik Štaba korpusa, pukovnik Jovo Vukotić, stigli su sa Majevice nešto ranije. Štab korpusa se u prvo vrijeme nalazio u blizini Gradačca (zaseok Vida), zatim u Gradačcu, a kasnije se, u vrijeme borbe za Tuzlu, premjestio u rejon Srebrenika. U septembru 1943. godine, na terenu Posavine i Trebave našao se istovremeno veliki broj vojnih, političkih i partijskih rukovodilaca koji su svojim radom mnogo doprinijeli na razgaranju narodnooslobodilačke borbe u Posavini i Trebavi, na mobilizaciji novih boraca, stvaranju Posavskog i Trebavskog partizanskog odreda, razvoju mreže partijskih i skojevskih organizacija, stvaranju narodnooslobodilačkih odbora, odbora AFŽ i USAOJ-a. Takav polet narodnooslobodilačkog pokreta u Posavini i u Trebavi, pored objektivnih okolnosti, omogućen je poli28 Arhiv VII, Mikrofilm, IRP, Sarajevo, r. 4/372 i 373.

118

tikom i naporima Komunističke partije Jugoslavije, posebno komunista iz Posavine i sa Trebave, koji su u najtežim uslovima opstanka, rada i borbe bili nosioci samoprijegora i revolucionarne svijesti u borbi za oslobođenje zemlje za bolju budućnost naroda. Iako malobrojna, i u tom periodu organizaciono nedovoljno razvijena da zahvati sva sela posavsko-trebavskog područja, Partija je ipak uspijevala da oko sebe okupi najsvjesniji dio stanovništva i uključi ga u redove narodnooslobodilačke borbe.

FORMIRANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA Stvaranje slobodne teritorije u Posavini i na Trebavi i prisustvo jakih snaga NOVJ na tom području omogućilo je i formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Posavski NOP odred formiran je u Obudovcu, 29 naredbom Štaba 1. korpusa od 17. septembra 1943. Kao jezgro za formiranje odreda poslužila je partizanska četa, koja je osnovana polovinom avgusta 1943. u Bukviku, 30 u koju su tokom avgusta i septembra dolazili omladinci iz Gornjeg Žabara, Brvnika, Obudovca i drugih sela Posavine. Na formiranje odreda stigle su u Obudovac grupe dobrovoljaca iz Miloševca (skoro polovina pristiglih) Kruškovog Polja, Brvnika, Batkuše i Gornje Slatine, a bilo je boraca i grupa i iz drugih sela Posavine, tako da je u odredu na dan formiranja bilo oko 150 boraca koji su svrstani u četiri čete.31 Veliku pomoć štabu novoformiranog odreda pružio je Štab 6. istočnobosanske brigade, posebno njen komandant major Miloš Zekić, koji se tada nalazio u Obudovcu. Iz 6. istočnobosanske i 1. majevičke brigade u odred je došlo nekoliko rukovodilaca: Pero Bosić, Markica Milošević, Savo Živković i Nikola Simić, a kasnije i Mehmedalija
29

30 31

Tada je formirana partijska ćelija u Obudovcu u koju su primljeni: Cvijetin Simičević (sekretar), Makso Teodorović, Đurđo Popović, Pera Jovanović i Mihailo Pejić (Boro Popović n.d. str. 300). Komandir čete je bio Pavo Bašić, a politički komesar Stevo Živković. Nikola Simić, Osnivanje i borbe Posavskog partizanskog odreda 1943. godine, Istočna Bosna u NOB-u, knj. 2, str. 486-470.

119

Tufekčić, pošto je predao dužnost komandanta mjesta u Gradačcu, koju je vršio kratko vrijeme. Oni su imali vojničko i političko iskustvo stečeno u ovim proslavljenim jedinicama. Sam čin formiranja odreda izvršen je svečano, poslije održanog zbora, kod stare škole i crkve. Na zboru na kojem su bili prisutni stanovnici mnogih srpskih i hrvatskih sela govorio je Cvijetin Mijatović Majo, a poslije njega Boro Popović i Vukašin Subotić. Štab 6. istočnobosanske brigade dao je odredu izvjesnu količinu oružja kojim su naoružane čete, a pomagao je i na organizacionom sređivanju u političkoj i vojnoj obuci. Dvadesetosmog septembra u subotu u Gornjem Žabaru se prišlo formiranju bataljona. Od ranije četiri čete i Bukvičke čete, koja je naknadno pristigla, formirani su Prvi i Drugi bataljon. Za komandanta odreda postavljen je Nikola Simić Učo, dotadašnji komandant 2. bataljona 1. majevičke brigade, za političkog komesara Boro Popović, partijski radnik na području Posavine, a za zamjenika političkog komesara Petar Kaurinović, partijski radnik iz Bukvika. Zamjenik komandanta odreda postao je nešto kasnije Ibro Dogledović, a na dužnost referenta saniteta došla je Beba Altarac. Komandant 1. bataljona postao je Marko Milošević, zamjenik komandanta Pavo Bašić, a politički komesar Savo Živković. U 1. bataljonu na dužnosti komandira četa su bili: Prve - Ilija Kaurinović, Druge - Todor Peranović, Treće Pero Jovanović. Na dužnosti političkih komesara četa bili su: u Prvoj - Stevo Živković, u Drugoj - Savo Kaurinović, a u Trećoj - Ilija Pajić. U štab 2. bataljona postavljeni su: Pero Bosić, komandant, Trivo Petra Kaurinović, zamjenik komandanta, Ivan Bumbulović, politički komesar i Košta Živković, intendant. Komandiri četa su bili: Đoko Tadić - Prve, Mika Obrenović - Druge, i Vlajko Arsenić - Treće. Politički komesar Prve čete bio je u prvo vrijeme Ljubo Antić, Druge - Jovan (Damjana) Kerezović i Treće - Petar Đokanov-Kaurinović. Štab 17. divizije je 23. septembra naredio Štabu odreda da svoje jedinice postavi na liniju Gornji Žabar-Bukvik-Porebrice, radi zatvaranja pravaca koji od Brčkog vode u Po120

savinu, Šesta istočnobosanska brigada je tada svoje bataljone rasporedila na prostoriju Srnice-Špionica-Gornji Hrgovi, u očekivanju pokreta prema Tuzli. Štab Posavskog odreda bio je u stalnoj vezi sa štabom 6. istočnobosanske brigade. Istim naređenjem je bilo predviđeno da, ukoliko dođe do jačeg neprijateljskog napada, jedinice odreda budu podijeljene u manje grupe koje bi manevrisale na terenu Posavine, izbjegavale frontalnu borbu i napadale neprijatelja gdje je najslabiji. Odredu je takođe postavljen zadatak da razbijenim četničkim jedinicama onemogući ponovo organizovanje. Štab 17. divizije se tada sa divizijskom bolnicom nalazio u Ceriku. 32 Formiranje Trebavskog NOP odreda obavljeno je u subotu 20. septembra 1943. godine u Skugriću, gdje su pred strojem boraca pročitane naredbe o formiranju odreda i njegova dva bataljona. Kao jezgro za formiranje odreda poslužile su čete i grupe boraca koje su se počele izdvojeno organizovati poslije prvog prodora jedinica 17. divizije na Trebavu polovinom avgusta, a intenzivnije pripreme su nastavljene poslije oslobođenja Modriče. Prvi bataljon odreda bio je sastavljen od ljudstva iz Osječana, Buštelića i Kožuha, a Drugi od ljudstva iz Skugrića, Vranjaka i Koprivne. 33 U odredu je u početku bilo oko 160 boraca. U štab Trebavskog NOP odreda postavljeni su: za komandanta Relja Peća, za političkog komesara Slobodan Janković, a za zamjenika komandanta Petar Džigum. Kasnije, koncem oktobra, dužnost političkog komesara je preuzeo Panto Nikolić, a Slobodan Janković je postao zamjenik komesara odreda, i ujedno rukovodilac partijske organizacije u odredu. Omladinski rukovodilac u odredu bio je Mika Dujić, vršilac dužnosti načelnika štaba odreda Živko Knežević, a intendant Đorđo Petrović. Na dužnost komandanta 1. bataljona postavljen je Savo Simić Adžija. Božo Miličević je došao za političkog komesa32 33

Izvještaj Štaba 17. divizije Štabu 1. bosanskog korpusa 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. br. 118, str. 263/264). Tako je, na primjer Skugrićka četa 2. bataljona formirana odmah poslije oslobođenja Modriče u selu Skugrić, na mjestu zvanom Meraja. Poslije zbora na kome je govorio Mika Stankovič prijavilo se u četu 78 boraca. Neki su poslije prešli u 6. i 15. brigadu tako da je u četi ostalo 43 borca (Izjava Pere Stankovića - kod autora).

121

ra tog bataljona, a Damjan Petrović za intendanta. Komandir Prve čete bio je Nedo Blagojević, a komandir Druge Radovan Petrović. Politički komesar 1. čete bio je Đokan Čakarević, a Druge - Cvjetko Arsenić. Nedo Blagojević je ujedno bio i zamjenik komandanta. U Drugom bataljonu komandant je bio Cvjetko Stojanović-Jerković, a politički komesar Anđelko Radić. Zamjenik komesara bataljona bio je Mitar Mitrović, zamjenik komandanta Košta Radojević, intendant Živan Dimitrijević, a omladinski rukovodilac Jovica Jovičević. U 1. četi komandir je bio Košta Radojević, a politički komesar Mitar Kojić. Komandir 2. čete bio je Ignjat Simkić, a politički komesar Jovo Žarić. Košta Radojević je bio ujedno i zamjenik komandanta bataljona. Naredbom štaba 1. bosanskog korpusa od 23. septembra, Trebavski NOP odred je stavljen pod komandu 1. majevičke brigade i dobio zadatak da se postavi na liniju Cerov Gaj-Poturice i zatvori pravce koji iz doline rijeke Bosne vode prema Sjenini. Prva majevička brigada je postavljena na prostoriju Sjenina-Lukavica-Zoje, sa zadatkom da spriječi ispade četnika sa pravca Becanj-Stanić Rijeka. Brigadi je takođe, u okviru predstojećeg napada na Tuzlu, stavljeno u zadatak da ruši željezničku prugu Doboj-Tuzla na dijelu Boljanić-Karanovac. Jedan bataljon 1. majevičke brigade nalazio se na Dugim Njivama i davao obezbjeđenje za komande mjesta u Modriči i Gradačcu. Bilo je predviđeno da se u slučaju jačeg neprijateljskog napada komande mjesta Modriča i Gradačac povuku u pravcu Dugih Njiva.34

BORBENA DEJSTVA TREBAVSKOG I POSAVSKOG NOP ODREDA DO POČETKA 1944. GODINE Do kraja septembra 1943. godine sav sjeverni dio istočne Bosne bio je oslobođen, čitava Posavina, Trebava, Semberija i Majevica sa gradovima Bijeljinom, Zvornikom, Gra34

Naređenje Štaba 1. bosanskog korpusa Štabu 17. divizije 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 117, str. 261/262).

122

dačcom, Bosanskim Samcem, Modričom, Orašjem i Janjom. Neprijatelj je držao jače garnizone samo u Brčkom, Tuzli i Doboju i nešto slabije duž komunikacije Doboj-Tuzla. Da bi što uspješnije riješio osnovne zadatke koje je Vrhovni štab NOV i POJ postavio pred partizanske snage u istočnoj Bosni, štab 1. bosanskog korpusa donio je 27. septembra odluku da napadne Tuzlu i okolna neprijateljska uporišta. Uslovi za oslobođenje Tuzle koja je služila neprijatelju kao oslonac za preduzimanje dejstava ka Majevici, dolini Spreče, Birču, Trebavi, Ozrenu i Konjuhu, bili su povoljni, a njeno oslobođenje diktirali su jaki vojni i politički ciljevi. Glavne njemačke snage bile su angažovane ka jadranskoj obali i u zapadnom dijelu zemlje, pa nije postojala opasnost od jače intervencije. Krajem septembra su u Tuzli i okolnim garnizonima bile neprijateljske snage jačine jedne divizije, koje su se sastojale uglavnom od domobranskih jedinica, oružnika, jedinica DOMDO pukovnije i manjeg broja ustaša i gestapovaca. Jedan njemački bataljon je na dva dana prije napada povučen u Doboj, a u Tuzli se nalazila samo jedna njemačka oklopna četa. 35 Oslobađanjem Tuzle otvarale su se široke mogućnosti za mobilizaciju ljudstva, naročito radnika, i uspješno dejstvo NOP-a i jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni. U drugoj polovini septembra je situacija za neprijatelja u istočnoj Bosni postala teža. 0 tome je vladu NDH, veliki župan Župe Usora i Soli sa sjedištem u Tuzli izvijestio ovim riječima:
»Hrvatsko pučanstvo je jednim dijelom izgubilo nadu u povoljan ishod rata. Uslijed toga pojavili su se znaci neotpornosti i pasivnog držanja.... Na područjima velike župe Usora i Soli još je jedino Tuzla ostala pošteđena ulaska partizana, ali i nad njom visi Demoklov mač vječite partizanske opasnosti... Zadnji vojnopolitički događaji u svijetu ostavili su vrlo težak dojam u hrvatskom javnom mnjenju. Kapitulacija Italije, razoružanje italijanskih divizija, teške borbe na istočnom frontu i stalni napadi partizana, uslovili su javno govorkanje o lošoj situaciji u Hrvatskoj«. 36
35

36

Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd, 1967, knj. 1, str. 605 (u daljem tekstu - Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, knj. 1, str. 605). Izvještaj velike župe Usora i Soli od 14. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17. dok. 199, str. 460).

123

U okviru operacije za oslobođenje Tuzle, zadatak zatvaranja pravca prema Doboju i onesposobljavanja željezničke pruge i puta Doboj-Tuzla dobile su jedinice 1. majevičke brigade, Trebavskog i Majevičkog NOP odreda. 37 Posavskom NOP odredu dat je zadatak da sa pravca Gradačac-Srnice obezbijedi raspored glavnine 17. divizije i divizijsku bolnicu koja se nalazila u Donjem Srebreniku, 38 a Trećoj vojvođanskoj brigadi je naređeno da spriječi intervenciju neprijateljskih snaga iz Brčkog prema Tuzli. Prva majevička brigada i Trebavski odred su 28. septembra krenuli preko Bukve ka Gračanici. Istog dana su bez otpora ušli u Gračanicu i porušili prugu dužine oko 1 km, na dionici Karanovac-Suho Polje i postavili se na visove sjeverno od pruge i puta Doboj-Tuzla. 39 Poslije podne, 30. septembra, neprijateljska motorizovana grupa Fišer, koja se sastojala od tri ojačana njemačka bataljona i jednog bataljona domobrana, nadirući od Doboja prodrla je do Gračanice. Iznenadnim i odlučnim protivnapadom jedinica 1. majevičke brigade i Trebavskog odreda neprijatelj je odbačen na rijeku Spreču, odakle se, uz pomoć četnika povukao ka Doboju. Sutradan 1. oktobra neprijatelj se bolje pripremio, izveo napad i uspio da potisne partizanske bataljone do sela Donja Lohinja. U poslijepodnevnim časovima izvršen je ponovni protivnapad sa boka, po cijeloj dužini neprijateljske kolone. Nijemci su se morali opet povući. Pred mrak su jedinice 1. majevičke brigade napale neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici u Miričini, koja se brzo predala. Neprijateljska posada koja je bila na željezničkoj stanici Bosansko Petrovo Selo odstupila je bez borbe prema Doboju. 40
37 38 39

40

Zapovijest Štaba 1. bosanskog korpusa od 27. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 127, str. 278-283). Obavještenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 1. X 1943. Štabu 1. majevičke brigade (Zbornik IV, knj. 18, dok. 2, str. 10). U noći 26/27. septembra dva bataljona Prve majevičke brigade (2. i 3.) vodili su vrlo tešku borbu sa četnicima u Skipovcu kod Gračanice, pa je zbog toga u okviru zadatka obezbjeđenja pravca od Doboja, brigadi i odredu naloženo da spriječe eventualni napad četnika. Saopštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 2. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, dok. 9, str. 29).

124

Tuzla je oslobođena 2. oktobra. Istog dana neprijatelj je iz Doboja izvršio nov snažan napad na bataljone 1. majevičke i Trebavskog odreda i ovladao Gračanicom. Uprkos protivnapadima neprijatelj je, uz snažnu podršku avijacije, 3. oktobra odbacio brigadu i odred sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla i prodro u Lukavac gdje je iznenadio jedinice Majevičkog NOP odreda. Majevički odred, pošto nije bio obaviješten o prodoru neprijatelja iz Gračanice, pretrpio je osjetne gubitke i povukao se na visove sjeverno od komunikacije. U takvoj situaciji Štab 3. korpusa (naredbom Vrhovnog štaba od 5. oktobra 1943, Štab 1. bosanskog korpusa preimenovan je u Štab 3. korpusa NOV i POJ) preuzeo je odmah mjere za odbranu oslobođene Tuzle. Naredio je da se izvrši snažan protivnapad na uklijenjenog neprijatelja. Sa fronta kod Bukinja neprijatelja su napale 6. istočnobosanska i 2. krajiška brigada, 41 a 1. majevička (koja je pomenutom naredbom postala 15. majevička), Trebavski i Majevički odred dobili su zadatak da sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla napadaju izduženu neprijateljsku kolonu u bok i u pozadinu. 42 Kasnije je u borbu na lijevom krilu uvedena 16. muslimanska (ranije 3.), a na desnom krilu 1. vojvođanska brigada. 43 U okviru opšteg zadatka Trebavski odred je imao poseban zadatak da napadne neprijateljsku kolonu kod Miričine, gdje se pretpostavljalo da se nalaze pozadinske jedinice glavnine neprijateljskih snaga. Tako je na prilazima Tuzle došlo do veoma oštrih borbi, jer je neprijatelj uporno nastojao da povrati grad. Protivnapadi jedinica NOV i POJ su u potpunosti uspjeli, pa je neprijatelj bio primoran da naglo odstupi prvo prema Lukavcu, a kasnije prema Miričini. Osmog oktobra 15. majevička i 1. vojvođanska brigada su ušle u Puračić. 44
41

42 43

U štabu 2. krajiške tada su bili: Dragan Stanić komandant, Idriz Čejvan politički komesar, Dušan Egić zamjenik komandanta i Vojin Lukić zamjenik političkog komesara. Kasnije je za načelnika štaba došao Anton Kulundžić. Zapovijest Štaba 3. korpusa od 6. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, str. Štab 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Marko Perićin Kamenjar, komandant; Paško-Romac Zdravko, politički komesar; Ilija Bogdanović, zamjenik komandanta i Ljubo Momčilović, zamjenik komesara. Gligo Mandić, n.d., str. 39-60.
80-82).

44

125

45 Prema planu Vrhovnog štaba. zatim na Vareš. našao se samo novoformirani Posavski NOP odred. Poslije odlaska jedinica 17. divizije ka Tuzli. Odluka štaba 3. izvršile snažan protivnapad i protjerali četnike koji su se razbježali. diviziju najprije na Ozren. Odmah po prijemu zadatka odred je izvršio marš iz Bukvika pravcem Špionica-Srnice-Gradačac. Intervenciju 5. Oslobođenjem Tuzle postignut je ogroman vojni i politički uspjeh. oslobođenje i odbrana Tuzle predstavljaju veoma uspješnu operaciju. vojvođanska brigada. To je omogućilo formiranje novih brigada (17. diviziji dao zadatak da zauzme Sokolac i Rogaticu i protjera četnike koji su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića prodrli iz Srbije u jugoistočnu Bosnu. a 27. u trouglu rijeka Bosna-Sava-Tinja. dale Tuzlu i da se postavi na liniju Gradačac-Srnice. jedinice koje su napa. Bili su uvjereni da im Posavski NOP odred ne može pružiti jači otpor. i 19). Šesnaesta vojvođanska divizija dobila je zadatak da dej45 Radovan Panić. a odatle na Romaniju. Došlo je do velikog priliva novih boraca. On je dobio zadatak da obezbijedi. Treća Vojvođanska brigada. od intervencije sa sjevera. jedinice 3. na cijeloj teritoriji. Beograd. str. Vojnoizdavački zavod. U duhu tog plana štab 3. lovačke pukovnije iz Brčkog prema Tuzli odbila je 3. 126 . 1980. pošli su u napad na Gradačac sa namjerom da unište odred i da opljačkaju grad. Četnici su stigli pred grad. Tuzlanskog NOP odreda i 27. korpusa trebalo je da prenesu težište svojih dejstava prema jugoistoku na područje Sarajeva. Zadat je težak udarac neprijatelju. istočnobosanske divizije.S obzirom na način vođenja borbi i manevar snaga. Čim su četnici saznali za odlazak jedinica NOV ka Tuzli. korpusa da za obezbjeđenje pravca prema Doboju angažuju trećinu snaga koje su u početku učestvovale u napadu. pokazala se presudnom za uspjeh cijele operacije. Višegrada i Goražda. 18. korpusa je uputio 17. poslije uspjeha u dolini Spreče. kada su jedinice odreda stupile iz pokreta u borbu. a NOV je postigla prestiž u istočnoj Bosni.• > . 128-129. najviše radnika i omladinaca.

što je diktirala tadašnja situacija. Semberije i Majevice i da po mogućnosti oslobodi Brčko.Sakib Zečić a Treće . vojvođanske brigade prokrstario terenom Trebave. bataljon Trebavskog NOP odreda od omladinaca iz Modriče. a kasnije Odžačka. Prije formiranja štaba 3. 46 U vrijeme dok je boravio u neposrednoj blizini Tuzle. Uskoro je u Modriči formiran i 3. vojvođanskom brigadom na sjever. Trebavski NOP odred krenuo je zajedno sa 1. Kladara i drugih sela. Komandir 1.stvuje na operativnom području Posavine. a prvo vrijeme dužnost političkog komesara vršio je Muhamed Kladnjak. odjeće i obuće. hrvatskom brigadom (pod čijom se operativnom komandom nalazio) koja je držala položaje kod Lukavca i zatvarala pravac Doboj-Tuzla. Do polovine oktobra Trebavski NOP odred je zajedno sa bataljonima 1. bataljona čete su bile pod komandom 3. nenaišavši na ozbiljniji otpor četnika. Trebavski NOP odred se snabdio izvjesnom količinom oružja. Vršene su pripreme i za formiranje Garevačke čete. Zamjenik komandanta bio je Mate Belić. Riječana. U prvo vrijeme čete su se zvale po nazivima mjesta. Trebave. Odžaka. bataljona Posavskog odreda. Pero Kovačević i Abdurahim Otanović. Prvo su formirane Modrička i Tarevačka. Poslije protjerivanja neprijatelja sa pravca Doboj-Tuzla. a Trebavski NOP odred je ostao na prostoriji Srnice-Gradačac-Skugrić. Tarevaca. 607-608. Za komandanta bataljona postavljen je Mehmed Mujbegović. vojvođanska brigada produžila je prema Brčkom. knj. čete je bio i Safet Doratić. sprečavao ispade neprijateljskih 46 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. a sjeverno sa Posavskim NOP odredom. str. Dugog Polja. Poslije toga 1. Ponovo su oslobodili Gračanicu. Garevca. Neprijatelj je pružio slabiji otpor na visovima kod Karanovca. Jedno vrijeme komandir 1. čete je bio Hasan Mulić. Druge .Mehmedalija Sendijarević. koga je poslije nekoliko dana zamijenio Vid Dević. 127 . Treći bataljon je dejstvovao u trouglu Modriča-Odžak-Bosanski Šamac. U svakom bataljonu bilo je po 2 puškomitraljeza. Dobrinje. Južno je održavao vezu sa 18. 1. Politički komesari četa u bataljonu su bili: Ibrahim Mujbegović.

zamjenik komandira Akif Huseljić. Okružni komitet KPJ je u bataljon uputio 2 člana KP iz Gradačca. došlo je do osnivanja 3. Donje Zelinje. U tom radu je postigao znatne rezultate. politički komesar Ekrem Taslidžić i ekonom Husein Skenderović.komandir Smajo Osmanlić. zamjenik komandira Numan Subašić. Pete . Četvrte . Treće . sastav Druge čete . bilo 7 članova KPJ. (zamjenik komesara nije imenovan) ekonom Hasan Gubaljević. radio na mobilizaciji novih boraca i razvio obavještajnu aktivnost. U štab 3. U 3. Bataljon je imao 304 borca svrstanih u 5 četa. a u jedinici su primljena 4 nova člana. (zamjenik komandira nije imenovan) politički komesar Šefkija Dajić. razvijao širok politički rad na terenu. politički komesar Ibrahim Alić. Vučkovaca. za intendanta Alija Repčić i za referenta saniteta Bešlaga Korajkić.komandir Ragib Klopić. za političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. (zamjenik nije imenovan) ekonom Zećir (Alje) Bristrić. zajedno sa komesarom bataljona. U bataljonu je u početku bilo mnogo omladinaca i boraca koji su od ranije pomagali i simpatisali NOP.komandir Hamid Bahić i zamjenik Šalim Bahić (politički komesar i zamjenik komesara nisu imenovani). za zamjenika komandanta Dedo Šakić. Posavski NOP odred ostao je na sektoru Gradačac-Srnice do povratka Trebavskog NOP odreda. politički komesar Hazim Jašarević. Za vrijeme boravka Posavskog odreda u okolini Gradačca. bataljona postavljeni su: za komandanta Mujo Tipura. tako da je početkom novembra u bataljonu. oktobra od ljudstva iz partizanskih straža iz Gradačca. 2 mitraljeza i jednim puškomitraljezom. bataljona koji je formiran 7. Naoružan je sa 275 pušaka. zamjenik komandira Osman Delić.komandir Osmah Sušić.jedinica na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. 128 . ali nije bilo partijske organizacije. Mionice i drugih podtrebavskih sela. Komandni sastav Prve čete sačinjavali su: komandir Ivo Domzet.

Avdo Humo i Boro Popović. došao je u kontakt sa rukovodstvom NOP-a za istočnu Bosnu i ponudio svoje usluge. Gradačcu i okolnim selima stanovnici koji su u većini bili prijateljski raspoloženi prema NOP-u. U proglasu se pozivaju ostali pripadnici domobranstva NDH da se pridruže narodnooslobodilačkoj vojsci. Četnici su se uglavnom nalazili u okolini Dugih Njiva. 469-474. U Srebreniku. 2. U Srebrenik su. a zatim i u Gradačac početkom druge dekade oktobra stigli iz oslobođene Tuzle Rodoljub Čolaković i Avdo Humo. politički komesar Posavskog NOP odreda. Sarajevo. Mikrofilm IPR. bataljona Posavskog NOP odreda. po oslobođenju Tuzle potpisao je proglas koji je emitovan preko radio-stanice »Slobodna Jugoslavija«. n. nije bilo zamjenika političkog komesara kao ni u ostala 2 batlajona Posavskog odreda.d. Tema razgovora je bila masovniji priliv Muslimana u jedinice NOV i POJ. rolna 5/53-58. članovi PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i sa njima pukovnik Sulejman Filipović. bataljonu bilo je 25 članova KP. četa 2. i 2. Pukovnik Sulejman Filipović komandant neprijateljskog garnizona u Tuzli od 1941. Arhiv VII. Sa još 77 bivših oficira domobranstva NDH. U Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kome je bilo prisutno oko hiljadu stanovnika ovog grada i okoline. srdačno su dočekali ove rukovodioce i odazvali se pozivima da prisustvuju zborovima i konferencijama. je održavao kontakte sa rukovodiocima NOP-a. Istog dana naveče održana je konferencija sa uglednim Muslimanima iz Gradačca i okoline. 129 . a u odredu su djelovala 4 aktiva SKOJ-a.48 Njih je od Srnica do Gradačca pratila 2.. Govorili su Rodoljub Čolaković. To su bili mobilisani i 47 48 49 Izvještaj OK KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom KP za istočnu Bosnu od 6. Sulejman Filipović. već su komesari vršili i dužnost partijskog rukovodioca. ali je on to odbio izgovarajući se da to ne može učiniti »bez privole svoga predsjednika« (Vlatka Mačeka) 49 * Trebavski NOP odred je u to vrijeme uglavnom bio orijentisan prema Trebavi i dolini Bosne. str.bataljonu. knj. 47 U 1. Rodoljub Čolaković. U ljeto 1943. Učinjeni su pokušaji da se na stranu NOP-a privuče istaknuti prvak HSS iz Posavine Mato Mikić. XI 1943.

Prvi bataljon i dijelovi Drugog bataljona Trebavskog NOP odreda su 2. br. čiji je zapovjednik Petar Gugić sarađivao sa NOP-om. 1/1 i 2/1.zavedeni seljaci koji su se na položajima oko Dugih Njiva smjenjivali svaka četiri dana. Iako je štab Trebavskog NOP odreda pokušavao pridobiti te seljake da pristupe NOP-u. često je patrolirao pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. budući prvi predsjednik ZAVNOBiH-a. dr Vojislav Kecmanović Đedo. 1627. 50 Treći (modrički) bataljon odreda koji je u početku imao 120 do 130 boraca brojno je ojačao. ali su četnici izbjegavali borbu. Sulejman Filipović. Dvadesetdevetog novembra 1943. Avdo Humo. čitav ili njegovi dijelovi. U toku noći oni su iz Odžaka stigli na obalu Bosne naspram Modriče. fond NOP k. U toj grupi bili su: Rodoljub Čolaković. 51 Partijska organizacija u Odžaku pripremila je grupu omladinaca za odlazak u odred. Aleksandar Preka. odnosno Mrkonjić Gradu prisustvovali II zasijedanju AVNOJ-a i I zasijedanju ZAVNOBiH-a. Članovi KPJ su prethodno razgovarali sa roditeljima tih omladinaca. bataljon je u Skugriću zarobio sedam četnika koje je poslije razoružavanja pustio. Ante Ka- so Arhiv VII. novembra dočekali u Srnicama grupu partijsko-političkih rukovodilaca iz istočne Bosne koji su iz oslobođene Vlasenice preko Tuzle i Srebrenika krenuli u centralnu Bosnu da bi u Jajcu. zbog obezbjeđenja saobraćaja Gradačac-Modriča i zbog propagandnog djelovanja u trebavskim selima. popunom iz Odžaka. oni su to odbijali bojeći se represalija Dražinih oficira i Nijemaca. Insceniran je napad na zgradu postaje i oružnici su se bez otpora predali. Prevozio ih je Rafo Kovačević u svom malom čamcu u koji je moglo stati najviše 5-6 ljudi.3. reg. f. a lakše nekoliko boraca. Drugi bataljon Trebavskog odreda. Dopirao je i do Dugih Njiva. gdje ih je čekao i obezbjeđivao prelazak jedan vod Modričkog bataljona na čelu sa komandantom Mehmedom Mujbegovićem. Kasnije se otkrilo da je bombu bacio ustaša Želić iz Riječana koji je prije nekoliko dana stupio u odred. Četnički oficiri su tu masu od nekoliko stotina ljudi držali na uzdi i kažnjavali zbog učestalog bježanja sa položaja i izbjegavanja kuluka i obaveza u hrani. U toku prevoženja jedne ture neko je bacio bombu u čamac od koje je teško ranjen Redžo Čaušević. 31 Partijska organizacija iz Odžaka pripremila je sa Odžačkom četom bataljona napad na oružničku postaju u Odžaku. 130 .

131 . . (Arhiv VII. Slijedećeg dana bataljon ih je preko Čardaka dopratio u Modriču. 53 U odredu je tada bilo 5 aktiva SKOJ-a sa 36 članova. Okružni komitet KPJ je zajedno sa Štabom Posavskog NOP odreda donio odluku da 1. Sa grupom partijsko-političkih rukovodilaca kretali su se avijatičari i radnici u industriji aviona. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. vratili na svoje položaje.Petrom Mećavom. Početkom decembra u Trebavskom NOP odredu je bilo 14 članova KPJ. divizije na Brčko. Gradačac i Modriča. Među njima se nalazio i Franjo Kluz.menjašević. rolna 5/312-316). Modrička četa 3. bataljona su se. mnogi seljaci iz sela opština Srebrenik. Petog novembra prešli su rijeku Bosnu i stigli u Majevac gdje su ih dočekala dva bataljona 12. gdje se nalazila. IRP. kao posada. 1. Sarajevo. krajiške brigade na čelu sa komandantom brigade proslavljenim junakom sa Kozare . svrstanih u 3 partijske organizacije (u štabu odreda i u dva bataljona po jedna. 3. bataljon odreda učestvuju u predstojećem napadu jedinica 16. bataljon Trebavskog NOP odreda je dopratio ovu kolonu u Gradačac. koji su prikupljeni u jedinicama 3. novembra 1. Jure Begić. Bogomir Brajković. prvi partizanski pilot. bataljon i dio 2. a odatle prebačena preko rijeke Bosne za potrebe jedinica NOV i POJ i naroda u srednjoj Bosni i Bosanskoj kra.. dok u jednom bataljonu nije bilo partijske organizacje. c2 jmi· Pošto su uspješno obavili dodijeljeni zadatak i vijećnike bezbjedno sproveli do krajiških jedinica. Oni su doveli komoru sa oko 100 tovarnih konja da preuzmu oko vagon soli koja je iz oslobođene Tuzle preko Srebrenika transportovana do Modriče. istim putem. na kojoj su govorili istaknuti politički rukovodioci istočne Bosne. 52 53 So i druge namirnice zaplijenjene u oslobođenoj Tuzli danima su prevlačili na svojim kolima. Mikrofilm. XII 1943. gdje je naveče održana konferencija sa građanima. Sutradan. Evakuacijom je rukovodio Haso Burić. bataljona Trebavskog odreda. i 2. Pero Đukanović i Mile Perković. korpusa za popunu prvih vazduhoplovnih jedinica NOV i POJ.

pod komandom Glavnog štaba NOV i POJ Vojvodine. 548. bio kompletan 3. bataljon ostao je sam u Gradačcu i okolini. 18. pruge Beograd-Zagreb na dijelu od Vinkovaca do Mitrovice. NOP-a i AFŽ na terenu oko Gradačca. On je cijenio vojnički značaj Brčkog koje mu je služilo kao mostobran za nastupanje ka Bijeljini. Rumi i Šidu) nalazile su se dvije njemačke divizije. Treći bataljon će ostati odvojen od ostalih snaga odreda sve do februara 1944. inžinjerijski bataljon. koji su pri dolasku novih boraca imali 212 boraca. Vinkovcima. 132 . početkom oktobra. dok. Prilikom boravka komandanta 16. str. lovački puk. a posebno kasarne u lageru. na vrlo uskom prostoru držao jake snage. 7. U gradu su mnoge zgrade građene od tvrdog materijala uređene za kružnu odbranu. nalazile znatne neprijateljske snage. artiljerijski divizion. do formiranja Posavsko-trebavskog odreda. koje su upravo izvodile ofanzivna dejstva u Sremu i Slavoniji protiv partizanskih jedinica. U okolnim neprijateljskim uporištima na lijevoj obali Save (u Županji. Oko željezničkog mosta na slavonskoj strani izgrađeni su bunkeri. organizacija KPJ i SKOJ-a. Tu su bili 5. i 8. Prvi i Drugi bataljon odreda. domobranski zdrug. bataljona Posavskog odreda. tj. koju su često napadali sremski i slavonski partizani. Njegove čete će obezbjeđivati grad i omogućiti nesmetano djelovanje narodnooslobodilačkih odbora. 54 To je. betonskim i zemljanim bunkerima i minskim poljima ispred njih. Gradačcu i Bosanskom Šamcu i za obezbjeđenje željezničke pruge Brčko-Vinkovci i. 213. Neprijatelj je u Brčkom. divizija pripremi 54 Zbornik IV. zajedno sa Štabom odreda krenuli su iz Gradačca ka Bukviku. Spoljna odbrana Brčkog počivala je na fortifikacijski uređenim položajima sa rovovima. posredno. Vukovaru. bataljon 5.Poslije odlaska 1. U Gunji preko Save nalazio se 1. sa zadatkom da zatvori pravce koji sa sjevera i zapada ulaze u Gradačac. U Brčkom su se u oktobru 1943. knj. i 2. lovačkog puka. u stvari. 2. jedan bataljon DOMDO pukovnije. divizije u Tuzli. Tuzli. nešto ustaša i Nijemaca. donesena je odluka da 16. 3.

koja je tada bila u fazi formiranja. Treća vojvođanska brigada i Majevički partizanski odred imali su zadatak da napadnu grad u zahvatu puteva Brčko-Bijeljina i Brčko-Tuzla. knj. a 1." Ofanziva njemačke 173.i izvede napad na Brčko. Drago Dikić. kod Posavskih Podgajaca sukobila prvo sa jednom neprijateljskom kolonom. 547 i knj. 19. 28 str. vojvođanska brigada sa 1. 56 Druga vojvođanska brigada 57 prebacila se 17. divizije. 213. Bataljoni 1. koja je iz Gunje pošla radi povezivanja sa kolonom iz Županje. zamjenik političkog komesara. 248. Istog dana nepri55 56 57 Zbornik IV. 18. vojvođanske brigade trebalo je da zauzmu Gunju i most na Savi i da zatvore pravce koji iz Vinkovaca i bosutskih šuma vode ka Brčkom. dok. Prema planu napada 2. komandant. str. Slijedećeg dana se sa dijelovima 4. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda napali su grad sa zapadne strane i uspjeli da potisnu neprijatelja iz rovova na spoljnoj odbrani grada i stignu do samog mjesta. zamjenik komandanta i Ljubica Stanimirović. Napadom na Brčko želio se olakšati položaj jedinicama NOV i POJ u Sremu i istočnoj Slavoniji i proširiti slobodna teritorija u istočnoj Bosni. Zbornik IV. 133 . oktobra u 20 časova. kozačke konjičke divizije i 901. koja se iz Županje kretala prema Gunji. str. politički komesar. Mirko Milanović. Štab 2. njemačkog oklopnog puka koja je bila u punom zamahu na području Srema i zapadne Slavonije ubrzala je odluku da se Brčko što prije napadne. knj. Jedna patrola odreda uspjela je prijeći put Brčko-Brka i ući u grad. jačine dva bataljona. 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Radosav Jović. oktobra preko Save kod Rajevog Sela. Miško. i 2. 18. bataljonom Posavskog NOP odreda u zahvatu puteva Brčko-Srnice i Brčko-Orašje. vojvođanske brigade. Napad na grad otpočeo je 19. Do kraja dana obje kolone bile su prisiljene da odstupe u pravcu Brčkog. 97-98. vojvođanska i dijelovi 4. dok. vratiti se i donijeti obavještenja o neprijateljskim otpornim tačkama. a zatim sa drugom neprijateljskom kolonom. jačine ojačanog bataljona. 25. Napadajući od Gorica uz drum Lončari-Brčko jedinice Posavskog odreda stigle su u blizini gradske bolnice gdje su zaustavljene. dok.

bataljon 3. 142. Uporni napadi. Sve jedinice pod komandom 16. Došlo je do borbe sa jakim njemačkim snagama koje su tim pravcima hitale u pomoć opkoljenom neprijateljskom garnizonu u Brčkom. ali je osnovno da je omjer snaga i sredstava bio mnogostruko nepovoljan za napadača. 1. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja. Oko 300 boraca je izbačeno iz stroja·58 U napadu na neprijateljski garnizon u Brčkom. učestvovao je 5. Jake neprijateljske snage uspjele su tog dana da se probiju preko Gunje u Brčko. zauzela Stolin i stigla do utvrđenih kasarni u lageru. ali su zadržani na utvrđenim položajima pred samim gradom. i 3. n. Uzroci neuspjeha napada su raznovrsni. Treća brigada je slomila spoljnu odbranu neprijatelja na istočnoj strani grada. vojvođanske brigade . godine od omladinaca i pripadnika DOMDO pukovnije iz Brnjika.d. pa je štab 16. a dva bataljona 4. 21. dva bataljona 2. Vra58 Radovan Panić. str. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja koji je potpomagala avijacija. Neprijateljska artiljerija je takođe bila veoma aktivna i ometala je manevar vojvođanskih jedinica. Jedinice Posavskog odreda su se postavile na položaje u Bukviku. postavivši ispred njih minska polja i žičane prepreke. brigade i Posavskog NOP odreda trajali su sa prekidima dva dana i dvije noći. oktobra zauzela Gunju i bunkere na prilazima mostu koji je donekle onesposobila.jatelj je izvršio protivnapad sa jačim snagama i odbacio jedinice odreda ka selu Gorice. 134 . Neprijatelj je organizovao jaku odbranu i precizan sistem vatre na liniji prvih gradskih kuća. divizije naredio da se napad obustavi. oktobra. vojvođanske brigade su orijentisana na prostoriju Bosut-Višnjićevo sa zadatkom da zatvore pravac koji iz Morovića vodi ka Gunji.formiran početkom oktobra 1943. Avioni su po čitav dan bombama zasipali položaje partizanskih jedinica.. Druga vojvođanska brigada je 20. Sutradan. Još tri puta bataljoni su pokušali da prodru u grad. vojvođanske brigade zatvorili su pravce Bošnjaci-Gunja i Lipovac-Vrbanja.Muslimanski bataljon . vojvođanske divizije su se povukle na sjeverne padine Majevice. Vojvođanske jedinice su u trodnevnim borbama pretrpjele velike gubitke.

Huršidić i Dervišević su uskoro na zahtjev Okružnog komiteta KPJ za Majevicu upućeni na teren kao partijsko-politički radnici. 134. dok. Iz Brčkog su odmah upućena tri tenka i jedna četa domobrana. domobranskog zdruga u Brčkom. U visini sela Gorice. pa su se pred mrak morali vratiti u grad. 28.) na desnu stranu rijeke. žene i djecu i paleći domove. ali su u svom nastupanju bili odbijeni. Palanke i Boderišta. domobrani su se povukli. str. Oslobodilački rat. Sutradan. a zatim druga četa i Štab bataljona u sastavu: Hasan Kovačević. knj. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda kod Omerbegovače. str. novembra. Te jedinice pokušavaju da prodru u pravcu Bijeljine. 59 60 Radovan Panić. borci 1. »Petričnica« je pogođena na više mjesta mecima iz protivoklopne puške. 618-619. a na sektoru 1. Brod »Ustaša« je teglio deregliju sa hranom za jedinice 3. Zbornik IV. Rahića i drugih muslimanskih sela iz zapadnog dijela brčanskog sreza. isprazne je i zapale. politički komesar i Enis Dervišević. Nijemci su domobrane isturili ispred tenkova. Jusuf Huršidić. 98-100. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda otvorili su vatru. knj. ubijajući starce.. Prvo je formirana jedna četa na čelu sa komandirom Dževadom Kobičem. 4. gdje čine strašne zločine nad stanovništvom. šećer. Partizani su uspjeli da odvuku deregliju sa namirnicama (brašno. Bataljon je brojao oko 120 boraca. Šatorovića. komandant. divizije. a brod »Ustaša« je potpuno izgorio.žića. iz Brčkog je prema Gorici krenula jedna domobranska četa sa 5 njemačkih tenkova i stigla do Prnjatovićevog salaša. str. Tuzle i Gračanice. cigarete i dr. Partizani su otvorili vatru. ali nailaze na snažan otpor jedinica 16. 1. sa desne obale Save. 60 Trećeg novembra brodovi ratne mornarice NDH »Petričica« i »Ustaša« plovili su iz Županje ka Brčkom.d. a za novog političkog komesara bataljona naimenovan je Esad Cerić. 135 . 19. zamjenik političkog komesara. a tenkovi su ih morali štititi u povlačenju prema Brčkom. Dolazi do žestokih borbi kod Rače i Janje. n. 59 Do kraja oktobra pristigle neprijateljske snage (vlasovci) vrše ofanzivne akcije u Sremu i istočnoj Slavoniji. pirinač.

dok. knj. novembra zauzela Tuzlu. Sedmog novembra je iz Doboja u pravcu Tuzle krenula motorizovana kolona od oko 2. njemačke divizije i 1. novembra neprijateljske jedinice iz Brčkog upućuju svoje izviđačke dijelove u pravcu položaja koje su držale jedinice 1. 19. Sutradan je iz Gračanice krenula neprijateljska jedinica 61 62 63 Izvještaj Štaba 16. knj. 551-552. Gračanici i Doboju. kozačkog konjičkog puka. dobijene iz Gračanice. i 3. Polovinom novembra 1943. odbacivši dijelove 18. Sarajevo. knj. str.000 vojnika i 9 tenkova iz sastava 369. napadali iz Brčkog prema Čeliću. 2.). vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda. 19. str. neprijatelj je od 7. 20. dok.Dva neprijateljska aviona su mitraljirala borce i izbacila bombu koja nije eksplodirala. do 11.62 Poslije upornih borbi. 165. 136 . (vlasovci. Istovremeno su dva bataljona 187. (Zbornik IV. str. Opšta bojna relacija Štaba 2. preduzeo napade iz tih garnizona. Zbirka NOR kat.Gunja dostavila je Okružnom komitetu KPJ partijska organizacija iz Bosanskog Samca. Zbog toga što jedinice 16. To je bila izviđačka grupa koja je vršila izviđanje puta Gračanica-Srnice-Gradačac. Podatke o koncentraciji njemačkih trupa u rejonu Vinkovci . bataljona u Srnicama. (Zbornik IV. vojvođanske divizije nisu mogle da intervenišu na pravcu Doboj-Tuzla. koje su se produžile slijedećih dana. bataljon 8. nazvani tako po svom komandantu generalu Vlasovu) izrazili želju da se predaju partizanima. (Zbornik IV. poslije 40 dana života u slobodi. kozačke divizije. dok. U štabu 3. neprijateljska motorizovana kolona je. novembra neprijatelja prema Brčkom. novembra. XII 1943. bataljona Posavskog NOP odreda imali su informacije. 61 Od 5. U to vrijeme u Gračanici su stacionirale jedinice 6.). br. opljačkali stanovnike i vratili se u Gračanicu. Tog dana neprijateljski vojnici su se provukli kroz potok i uz pomoć ustaša Ibrahima Pjanića iznenadili jednu četu 3. do 7. hrvatske brigade i Tuzlanskog NOP odreda. Pošto je koncentrisao jače snage u Brčkom.63 bivši pripadnici sovjetske armije. nap. divizije od 1. 1. njemačke divizije. vojvođanska brigada odbacile su 15. 522). 173. sa ciljem da ponovo osvoji Tuzlu. lovačkog puka. zbornog područja za novembra 1943. 11. kozačke divizije. 9. uz podršku artiljerije i tenkova. da su mnogi vojnici 1. iz Gračanice u pravcu Srnice krenula je jedna jedinica 1. 13. (Arhiv IRP. 1932.

(Arhiv VII Mikrofilm.od oko 600 vojnika. bataljona Posavskog odreda došla su tri pripadnika ove njemačke jedinice i izjavili da su gestapovci otkrili namjeru organizatora prebjega u partizane. a uhapsili i sproveli u zatvor u Doboj Asima Osmanbegovića. pa su zajedno krenuli u protivnapad i potisnuli neprijatelja koji se. tj. Do tada prikriveni neprijatelji NOP-a podigli su glave. Pored ostalog zaplijenjeno je 15 konja i mazgi natovarenih opremom. U odsutnom trenutku pristigao je iz pravca Gradačca 3. IRP. Brčko i Gračanicu. 137 . bataljon Trebavskog NOP odreda. koji su donijeli municiju i hranu. cio bataljon. Preostali pripadnici bivše DOMDO pukovnije pristupili su novoformiranoj kvislinškoj jedinici . Sarajevo. Prvi i Drugi bataljon Trebavskog NOP odreda i Treći bataljon Posavskog NOP odreda pružili su snažan otpor u Srnicama. U selima oko Gračanice i prema Gradačcu organizator i pokretač stvaranja zelenog kadra bio je Ibrahim Pjanić iz Sokola. 64 Prije početka protivnapada na položaje koje su držale jedinice odreda. i pohapsili ih. vojnopolitička situacija u okolini tih mjesta se izmijenila. decembra 1943. Poslije nekoliko dana u štab 3. Poslije zauzimanja Tuzle i dolaska jačih neprijateljskih snaga u Tuzlu. čiji je komandant postao Nešet Topčić iz Zvornika. On je imao podršku od pripadnika muslimanskih reakcionarnih krugova iz Sarajeva. uz gubitke. Uz blagoslov reakcionarnih muslimanskih sveštenika uspio je preostale pripadnike DOMDO pukovnije i dio malodušnih privuče na svoju stranu. rolna 5/312-316. Ibrahim Pjanić je održavao vezu i 64 65 Izjveštaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. u četu koja je formirana od prebjeglih »vlasovaca« a jedan od njih je ostao pri Komandi mjesta Gradačac. Ubijeno je 28 neprijateljskih vojnika i 7 konja. stigli su aktivisti i simpatizeri NOP-a iz Srpskih i Muslimanskih Srnica i Vučkovaca.65 Nijemci su uskoro tu jedinicu povukli iz Gračanice u Derventu. povukao u Gračanicu. Nijemci su zbog toga strijeljali u Gračanici aktivistu NOP-a. ali je neprijatelj pokušao da ih opkoli obuhvatom preko Biberovog Polja.zelenom kadru ili. rezervnog narednika Adema Alića na službi u jedinici DOMDO. kako su ih njihovi organizatori nazvali bosanskim planincima. Pobjegli neprijateljski vojnici upućeni su u sastav vojvođanskih jedinica.

22. Kako je u hrvatskim selima bilo mnogo mladića koji su izbjegavali da idu u domobranske i ustaške jedinice. Radi regulisanja međusobnih odnosa između ovog bataljona i četnika. U Gradačcu je sazvan sastanak uglednih građana. zlostavljali i ubijali skoro svakodnevno nekog iz hrvatskih sela. Brza politička akcija onemogućila je dalji prodor zelenog kadra. a kasnije. Mikrofilm. 138 . pukovnije radi obezbjeđenja. to je za njih bilo prihvatljivo rješenje da službe vojni rok u svom kraju. kada su sredinom decembra pristigle jače jedinice NOV-a na ovaj teren. Za obuku ove jedinice angažovano je 15 njemačkih podoficira. uz rijeku Savu od Broda do Brčkog. Uskoro se pokazalo da stvaranje ove jedinice nije izvršeno zbog zaštite mještana hrvatskih sela od četnika. Sagledavši situaciju koja je nastala pojavom zelenog kadra. a uz nju je stacionirana jedna četa 8. osnivaju seoske straže sa obrazloženjem da štite hrvatska sela od upada četnika. Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu preuzeo je niz političkih i vojnih mjera da bi onemogućio njegovo djelovanje na slobodnoj teritoriji. 66 U isto vrijeme se u hrvatskim selima. domobranskog zbornog područja. pa je uskoro došlo do njihove saradnje i na vojnom planu. u Tišini su se sastali komandant bataljona (bojne) satnik Pipika Riterman i upravitelj kotar66 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu od 1. prilazi se objedinjavanju seoskih straža u bataljon od 500 do 600 vojnika koji je stacioniran u Bosanskom Šamcu. Konferencije održane u skoro svim selima oko Gradačca u potpunosti su uspjele. novembra 1943. na kojem je donesen zaključak da se po svim selima održe konferencije na kojima bi se objasnilo šta pojava zelenog kadra donosi muslimanskom stanovništvu i kakvi su politički profili i pogledi onih koji pristupaju ili rukovode zelenim kadrom. koji su pljačkali. 5/312-316). po odobrenju 2. popom Savom Božićem. IRP Sarajevo. u tom bataljonu. u kojima od septembra do novembra nije bilo neprijateljskih jedinica. (Arhiv VII. Već krajem novembra 1943. XII 1943.sa komandantom trebavskih četnika. zeleni kadar je i vojnički oslabljen.

reg. U svakoj četi je bio po jedan aktiv SKOJ-a. bataljonu su postojali partijski biroi. Cilj im je bio da prvo u tim krajevima razbiju jedinice NOV i POJ.ll. U 1. komandantom četničkog bataljona u Donjoj Slatini Žarkom Kovačevićem i komandantom četničkog bataljona u Crkvini Obradom Burićem. Tako je Posavski NOP odred ostao sam u Posavini i zatvarao pravac prema Srnicama i Gradačcu. Hercegovine. 177. partijska organizacija u Posavskom odredu je napredovala u pogledu svog političkog uticaja u jedinicama i na terenu gdje su jedinice boravile. br. sa 5 do 6 članova. Vitanovići i Gajevi. vojvođanske divizije su orijentisane na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla i prema Zvorniku. osujete prenošenje težišta dejstva NOV u Srbiju i obezbijede osnovne komunikacije koje iz doline Save vode ka jadranskoj obali. 27 i f. 1. i 2. f. dok je u 3. u Drugom 3 aktiva sa 17 članova i u Trećem 5 aktiva sa 20 članova. U odredu je djelovalo 12 aktiva SKOJ-a. u Prvom bataljonu 4 aktiva sa 19 članova. 139 . reg. držeći položaje na liniji Donji i Gornji Bukvik. a Trebavski NOP odred na Trebavi. u odredu djelovalo 55 članova KPJ. vojvođanska brigada otišla je u Srem. sa zadatkom čišćenja terena od četnika i zelenokadrovaca i sređivanje i popune jedinica. godine. a ostale brigade 16. Ona je povećala svoje brojno stanje primanjem novih članova iz redova kandidata i članova SKOJ-a.ske ispostave u Bosanskom Šamcu Franjo Šajkaš sa komandantom posavskih četnika Pavlom Gajičem. Nijemci su početkom decembra preduzeli ofanzivne operacije na teritoriji Sandžaka. U oktobru i novembru 1943. Ofanziva je počela pod 67 Arhiv VII fond NDH. k. Zaključeno je da se u međusobnim odnosima drže sporazuma u Lipcu. br. 37. * Pošto su dovukli 11 novih divizija na jugoslovensko ratište. Crne Gore i istočne Bosne. tako da je početkom decembra 1943. 67 U drugoj polovini novembra 1943. bataljonu postojala jedna partijska ćelija od 8 članova KPJ.9.

a potom nabacio na rijeku Bosnu i uništio.Srebrenica . od kojih je jedna upućena ka Ozrenu. neprijatelj je zaposjeo dolinu Bosne i uputio svoje snage komunikacijama Sarajevo . n. istoka i juga. Plan je predviđao da se brzim prodorima iz rejona Sarajeva. str. energičnim i kratkim udarima. Tuzle i Zvornika zaposjedne zaprečna linija Sarajevo .Drina. gdje su naišle na jače neprijateljske snage.Vlasenica i Tuzla . 82-83. hrvatskom i 1. Tri brigade su se sa manjim gubicima probile na Birač. rezervne divizije 901. i 16. razbijena i uništena. one su morale promijeniti pravac i preko Romanovca ponovo izbiti na Krivaju. a zatim je prerasla u slijedeću . Prozrijevši namjere neprijatelja. kako bi jedinice NOV i POJ opkolio sa sjevera. domobranske lovačke brigade 68 Gligo Mandić. pošto u toku operacije Kugelblic nije uspio da razbije snage 3. Jednovremeno sa krivajskom operacijom. gdje bi bila opkoljena. brzim. U drugoj etapi. Sedamnaesta divizija sa pridodatim brigadama (18. Štab 3. divizije na Ravan-planini i Zvijezdi.d. da ne prihvataju teške frontalne borbe i ne dopuste neprijatelju da ih sabije na uske prostore. korpusa je donio odluku da dekoncentriše svoje jedinice i razdvoji ih u dvije grupe. i 27. južnomoravskom koja je stigla iz Srbije) podijelila se takođe u dvije manevarske grupe. potisne i nabaci glavnina snaga NOV i POJ u istočnoj Bosni na zaprečnu liniju.) pošle su u dolinu Krivaje.Sokolac . 140 . Vrhovni štab pravovremeno je naredio da krupne formacije NOV ne budu na okupu. nastupajući iz Sandžaka i iz Hercegovine. a dvije brigade (15.nazivom Kugelblic. a druga ka Varešu. Jedinice su dobile i naređenje da neprijatelja napadaju na komunikacijama i uporištima. Jake njemačke snage su zatvorile obruč oko 5.Doboj i dolinama Krivaje i Spreče. korpusa i 5. njemačka komanda planirala je da sa dijelovima 187. a zatim preko Konjuha stići iza glavnine neprijateljskih jedinica. divizije. Poslije forsiranja Krivaje i borbi na Ravan planini. a zatim. 68 U duhu direktive Vrhovnog štaba. Poslije proboja na Romanovcu 5. motorizovanog puka i 3. i 27.Šneštrum. divizija su se izvukle iz obruča.

u kojima su se isticali skojevci.Bukvik. Radi toga se Prva operativna grupa 1. bataljona.uništi 16. pukovnije i 3. bojna 8. Došlo je do borbe u susretu na jednoj kosi. Zbornik IV. Neprijatelj je tukao iz mitraljeza i minobacača. bataljona. U prvoj grupi su se nalazile 1. i 5. 1022. bataljon njemačkog 130. 69 Postupajući po direktivi Vrhovnog štaba. dok. 3. decembra. Prva grupa je dobila zadatak da brzim dejstvom razbije četničke i zelenokadrovske grupe i napadne neprijateljeve garnizone na Trebavi i u Posavini. vojvođanske divizije formirao je krajem novembra dvije operativne grupe brigada. Neprijateljske jedinice nisu uspjele ući u Bukvik.Zovik . 182. korpusa. a druga istočno od puta Brčko-Tuzla i ka komunikaciji Tuzla-Zvornik. ali su ga čete 1. i 2. Jedan neprijateljski avion je nadletao i mitraljirao položaje jedinica odreda. Neprijatelj je naišao na jak otpor 1. s tim da se po potrebi prebaci u Birač. decembra postavila na sektor Bijela . izgubivši jedan šarac i dva mitraljeza. 141 . a u drugoj Druga i Četvrta. Borba je počela oko 10 ča69 70 Oslobodilački rat. Istovremeno su iz Bukvika ka selu Ulović krenule čete 1. prije nego što njemačka ofanziva počne na tom sektoru. i 2. decembra upućena jedna njemačka i jedna domobranska četa da izvide položaje Posavskog NOP odreda kod Bukvika. a teško je ranjen Cvijan Đurić. a po naređenju Štaba 3. str. U okviru predstojećih neprijateljskih dejstava iz Brčkog je 1. domobranske pukovnije. bojna 5. 1.Gornji Rahić . 70 Iz odreda je poginuo Ilija Pantelić. 20. 600-609. str. Kroz dva dana. Bosanskom Šamcu i rijeci Bosni. puka. vojvođanska brigada. pa su se morale povući u Brčko uz gubitke od 9 poginulih i dva ranjena. preduzet je kombinovani napad na položaje Posavskog odreda u Bukviku i Vitanovićima u kojem su učestvovali 1. kako bi sebi stvorila što širi manevarski prostor i time izbjegla koncentrični napad neprijateljskih jedinica. i 2. 3.Vujičići . jurišem odbacile. Prva grupa je krenula prema Trebavi. knj. vojvođansku diviziju i partizanske odrede na prostoriji Majevica-Posavina-Trebava. bataljona Posavskog NOP odreda koji su prethodno prokopali i zapriječili put Brka . knj. Štab 16. 2.Kalajdžije.

komandant. 72 Poslije napada na Sokol. Sutradan su vodile žestoku borbu sa zelenokadrovcima kod Brnjičana. pa je čitav 1. vojvođanske brigade mogao gađati tenkove. decembra upala u Tramošnicu. ali nisu postigle zapaženi uspjeh. 20. očekujući pomoć koja mu je sutradan i stigla iz Gračanice. brigada čistile četnička i zelenokadrovska uporišta u podtrebavskim selima. kako bi protivtenkovski top 3.Bukvik. 631-636. 1. vojvođanske brigade koji je uputio jednu četu u Bukvik. zamjenik komesara. minobacača i mitraljeza. decembra napale Sokol. Dok su 3. str. Boro Ivanišević. bataljon 3. i 5. U novembru 1943. decembra na sektor Špionica-Džakule-Zelinja. godine poslije odlaska Petra Matića na dužnost u Glavni štab NOV i PO Vojvodine za novog komandanta postavljen je Dušan Vukasovič Diogen. a drugu u zaselak Lukavac. Osmog decembra jedinice Prve operativne grupe su krenule na prostoriju Humci-Sitari-Tursunovići-Šahinovići-Gornja Dragunja-Ljenobud-Rapatnica. Neprijatelj se utvrdio u srednjevjekovnoj tvrđavi i pružao otpor. brigade zauzele su položaje na sektoru Srnice-Biberovo Polje-Jelovče Selo. 142 . Neprijateljske jake snage počele su da potiskuju Posavski odred. vojvođanske brigade prvobitno je imao ovakav sastav: Petar Ma· tić Dule. operativne grupe stigle su 12. Posavski odred je zatražio pomoć od štaba 3. Zbornik IV. decembra Vojvodane su napale iz pravca Gračanice jake neprijateljske snage. brigada zajedno sa Trebavskim NOP odredom i 71 72 Štab 3. vojvođanska brigada je 14. politički komesar. i 5. dok. nije mogao napredovati već se povukao u Donji Bukvik. knj. sve tri vojvođanske brigade su u noći 15/16. a predveče je odstupio u pravcu Brčkog. a za načelnika štaba Hasan Kovačević. topova. Pošto su se u Sokolu nalazile glavne zelenokadrovske snage na Trebavi. zamjenik komandanta i Uroš Ostojić Đetić. Novak Atanacković Dugački.sova između Gornjeg i Donjeg Bukvika. jedinice 3. dok je 1. Iako je neprijatelj tukao položaje Posavaca i Vojvođana vatrom iz tenkova. vojvođanske brigade došao u pomoć i oko 14 časova se razvio za borbu s lijeve strane puta Brčko . Brigade 1. U zoru 10. 184. 71 Posavski odred se povukao oko 100 metara unazad. ubila 6 ustaša i zaplijenila izvjesnu količinu pušaka koje su predate komandi mjesta Gradačac (jednocijevke).

Bataljoni Prve vojvođanske brigade i Trebavskog NOP odreda sa Mačvanskom partizanskom četom. neopaženo se provukao niz obalu rijeke Bosne i Save i napao ga u Sokolskom domu. str. 184. decembra uništi neprijateljsko uporište u Bosanskom Samcu. 285 i dok. decembra u 2. Tom prilikom ubijena su 84 neprijateljska vojnika. knj. krenuli su iz Gradačca u 17 časova. Četvrti duž komunikacije Orašje-Bosanski Samac. Poslije toga jedinice 1. vatrom iz bunkera i rovova. 3 mitraljeza. vojvođanske brigade i bataljoni Trebavskog NOP odreda zauzeli zgradu Sokolskog doma i krenuli u napad prema bunkerima i rovovima. zadržavajući vojvođanske borce na ulazu u mjesto. decembra Vojvođani su napali 73 Izvještaj političkog komesara 16. uslijedio je juriš 1. Kada su 3. 6 automata i mnogo municije i opreme. a Treći bataljon 1. vojvođanske brigade sa bataljonima Trebavskog NOP odreda. 20. Stigavši noću neprimjećeni na polazne položaje. koje je kao vodič vodio Muhamed Kladnjak.razbijanju četnika na Trebavi. 11 puškomitraljeza. XII 1943. 73 U 10 časova jedinice 1. Zaplijenjena su 2 minobacača. dok. a 119 zarobljeno. operativne grupe da u noći 19/20. U toku 22. tj.Mačvanskom partizanskom četom dobila zadatak od Štaba 1. lovačke pukovnije. Prvi bataljon je nadirao duž komunikacije Gradačac-Bosanski Samac. vojvođanske brigade od 31. neprijatelju s leđa. sa južne i istočne strane. među kojima i 15 Nijemaca. Partijska organizacija iz Bosanskog Samca dostavila je podatke o rasporedu neprijatelja. brigade i Trebavskog NOP odreda napustile su mjesto i krenule na prostoriju Ledenice-Gradačac-G. 111. na otvorenom prostoru i močvarnom zemljištu. 143 . divizije od 20. Lukavac. i 4. bataljona u zahvatu komunikacija. operativne grupe pristupile su izvršenju drugog dijela postavljenog zadatka . U 1. Neprijatelj se uporno branio. Poslije žestoke borbe koja je trajala četiri časa. 631-636). vojvođanskoj brigadi bilo je 15 poginulih i 30 ranjenih boraca. sa 240 vojnika. (Zbornik IV. i izvještaj Štaba 1. XII 1943. u kome se tada nalazila domobranska bojna u formiranju i dijelovi 2. bataljon 1. napali su utvrđenog neprijatelja. bataljona 8. 20. i vatrenim položajima oružja.30 časova oslobođen je Bosanski Samac. str.

Zbog slabo izvedenih priprema i neodlučnog pokreta ka mjestu prelaza. Brčko-Bosanski Šamac i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice. 24. 35 zarobljenih i pretpostavlja se. br. Četnički gubici su bili: 41 ubijen. U prvo vrijeme u Štabu Operativne grupe preovladala je ideja da se jedinice prebace preko rijeke Bosne. operativne grupe promijenio je svoju odluku i naredio da jedinice krenu prema Majevici. Sa bolnicom su upućeni 1. Međutim. 182. jake njemačke motorizovane kolone otpočele koncentričan prodor pravcima Tuzla-Gračanica. vojvođanske brigade. gdje se sukobio sa jednom njemačkom motorizovanom kolonom koja je nadirala iz Doboja prema Modriči. 615). istoka i sjevera. pa su jedinice u toku noći 24/25. (Zbornik IV. čete 2. i 2. oko stotinu ranjenih. borci 2. decembra. 20. 144 . str. decembar 1943. u zoru 25. operativna grupa se. našla na uskom prostoru Trebave. bataljon 1. Prethodnog dana. bataljona. 24. bila izdata naređenja. poslije savjetovanja sa štabovima brigada. neprijatelj je sa tenkovima već predveče stigao u Modriču. decembra pošle prema Vranjaku i Kožuhama da obezbijede mostobran i prikupe čamce. zajedno sa Trebavskim NOP odredom. Četnici su uspjeli da se izvuku iz okruženja zahvaljujući gustoj magli. vojvođanske divizije. Tuzla-Srnice. 7 ' Njemačke divizije pomjerile su uskoro svoja ofanzivna dejstva sa Majevice ka Posavini i Trebavi. Analiza operacija 16. bataljon na brzinu uspio da evakuiše teške ranjenike iz Modriče. tj. Trebavski NOP odred je napadao duž ceste Modriča-Kožuhe. knj.četnike na liniji Mramorje-Spletena Lipa-Duge Njive. gdje je u prvo vrijeme bio jedini slobodan prolaz. decembra Štab 1. bataljon da zauzme položaje poviše mjesta. Vlastiti gubici su iznosili 7 poginulih i 28 ranjenih. koju je neprijatelj opkoljavao sa juga. Radi toga su. decembra neprijateljska motorizovana kolona koja je ušla u Modriču sa sjevera produžila je u pravcu Kožuha. dok. Na taj način 1. Istovremeno je u tom 74 75 Razvila se oštra borba u kojoj je poginulo desetak boraca. među njima Petar Lukić mitraljezac iz Skugrića i njegov pomoćnik i imenjak Petar Lukić iz Tolice. Brčko-Gračanica. 74 Vojvođani su sljedeći dan proveli na prostoriji Duge Njive-Markovići-Koprivnska Trebava. pa je 1. a 2. Tako su.

Botajica. Brigade 1. bataljon 3. decembra navečer preko Trebave na istok. decembra. Na suprotnoj strani rijeke prihvat su obezbijedili aktivisti iz Vučjaka. Sa 3. pa su ranjenici i bolesnici prebačeni preko ceste Modriča-Doboj i rijeke Bosne više Dobora na mjestu zvanom Kamen. Prešle su cestu Gračanica-Srnice. Sa njima je stupio u borbu 1. Midhat Muradbegović. Sa ranjenicima i Komandom mjesta Modriče pošli su članovi OK KPJ: Mladen Jeftić. koji se nakon kraće borbe povukao na okolne kose. operativne grupe. izbjegnuto je okruženje. Nedo Krekić. bataljonom odreda i partizanskom stražom Komande mjesta Modriče. U Odžaku su se na tom poslu najviše angažovali Abdurahman Abdurahmanović. 77 Bolnica je zatim smještena u sela: Dugo Polje. Perica Kosik. vojvođanske brigade. bosih i većinom nenaoružanih boraca koji nisu mogli izdržati napor. Sakupljeno je preko 100 konjskih i volovskih zaprega. ali je iz jedinica izostalo oko 120 iznemoglih. Manevar je uspio. Mladena Jeftića i Borike Stančića i od komesara i zamjenika komesara Trebavskog NOP odreda Pante Nikolića i Slobodana Jankovića. pa su skoro svi pali u ruke četnika i zelenokadrovaca. U bolnici se nalazilo oko 130 nepokretnih ranjenika i bolesnika. Oni su obezbjeđivali i hranu za ranjenike iz vučjačkih sela i iz Odžaka. Zdravko Dejanović. Zbog toga je Štab 1. u zoru 31. Kasim i Arif Džanan<>\ ic 1 1 1 145 . operativne grupe zatražio od članova OK KPJ. Oni su po ranijem planu trebalo da budu smješteni u baze u Modriči i Tarevcima. Borika Stančić 76 77 Isto. Mile Dejanović Buna i drugi. Tu su se nalazili partijski i skojevski rukovodioci: Boško Milutinović Đedo. slabo odjevenih. pred štab 1. Jošava i Gnionica. da preuzmu brigu za prebacivanje bolnice preko rijeke Bosne i za njeno obezbjeđenje. organizovano je prevoženje ranjenika preko Bosne. ali se od toga odustalo. na prostoriju Humci-Mačkovac-Vukosavci i uspostavile vezu sa brigadama 2. pa su pored Srebrenika stigle. najviše iz Tarevaca i Modriče. operativne grupe postavio se u najoštrijem vidu problem transporta ranjenika i bolesnika koji nisu mogli slijediti jedinice u tako brzom i dugom maršu. 76 Zbog nepovoljnog razvoja situacije na Trebavi.pravcu krenula jedna neprijateljska kolona iz Doboja. operativne grupe krenule su 25.

bataljona u kojoj je većina boraca bila iz Skugrića. da se ne bi privukla pozornost neprijatelja.d. Ignjatom Simkićem i Jovom Zarićem. pa su mnogi uskoro prezdravili i uputili se u svoje jedinice. između Srpske Zelinje i Skipovca. stigla je u oslobođeni Gradačac. Mnogi su ustupili svoje sirotinjske udžerice i kolibe ranjenicima. Njoj se pridružilo i nekoliko boraca iz 1. navodi rasulo dva bataljona Trebavskog NOP odreda. sekretar OK KPJ. 139-144. Sa njima su bili komandant i zamjenik komandanta odreda Relja Peća i Petar Đigum. od kojih je formiran poseban partijski aktiv sa glavnim zadatkom . bataljona Savo Simić Adžija je već ranije izostao i pridružio se četnicima. u svom izvještaju od 19. godine. Pri rastanku sa štabom odreda. Zabranjene su akcije na prostoriji gdje su smješteni ranjenici. i 2. bataljon Trebavskog odreda ostali su sami na Trebavi. Ona je na čelu sa Mikom Stankovićem. a sa djecom su noćivali napolju. Komandant odreda je samoinicijativno u ponoć sakupio ljudstvo i rekao da nadiru jake neprijateljske snage kojima se odred ne može suprotstaviti i da borci treba da idu svojim kućama. Svi ranjenici i bolesnici su spaseni. str. Njemu se pridružio zamjenik komandanta odreda. n. ostala kompaktna i odlučila da nastavi borbu. osim jedne čete iz 2. Anđelkom Radićem.obezbjeđenje ranjenika. bataljona. novembra 1943. Podsjeća da je još u svom izvještaju od 6. 1. 78 Muhidin Spužić. bataljona. Poslije nekoliko dana manevrisanja. Većina boraca Prvog i Drugog bataljona je pošla ka svojim selima. decembra krenuli po velikoj hladnoći i dubokom snijegu sa Trebave. komanda čete je ponijela odredsku arhivu i pečat štaba. a komandant 1. zbog čega izričito okrivljuje komandanta odreda Relju Peću i njegovog zamjenika Petra Điguma. Brigu o ranjenicima i bolesnicima vodila su 2 ljekara (muž i žena Fišer) i partijsko-politički rukovodioci sa terena i odreda.i Mevla Jakupović i drugi partijsko-politički radnici. 78 Kada su Vojvođani 25. Džemal Bijedić. Kao najveći neuspjeh NOP-a na Trebavi i u Posavini. Stanovnici sela su vrlo lijepo smjestili i snabdjevali ranjenike. uz pomoć ljudstva iz Komande mjesta Modriča i boraca 3. 146 . januara 1944.

147 .a i ranije. Petar Đigum je ponovo stupio u NOV i poginuo kao komandir čete u 14. zbog lakšeg manevrisanja pred nadmoćnijim neprijateljem. divizije ostavila 21-og teškog ranjenika. druga je upućena u Brvnik. godine u uniformi domobranskog oficira i predao se jedinicama NOV u srednjoj Bosni. izveden pred vojni sud i osuđen na smrt. Jedna grupa ostala je u Bukviku. bataljonom i partijskim rukovodstvom za Trebavu i Posavinu. bataljonom vraća u Vujičiće (Bukvik). Štab Posavskog NOP odreda donio je odluku da jedinice povuče prema Špionici radi povezivanja sa svojim 3. i 2. treća u Gornju Slatinu. korpusa da je pogrešno bilo za komandanta Trebavskog NOP odreda postaviti Relju Peću. bataljon (Muslimanski) 3. uputili su pozive da se vrate u partizanske jedinice. Bolesni borci i oni bez oružja upućeni su svojim kućama. bataljonom se nalazio i 5. a za zamjenika komandanta Petra Điguma. koji su otišli kućama organi narodne vlasti. predočio im situaciju i zatražio da prihvate. sklone i njeguju ranjenike za vrijeme trajanja ofanzive. s tim da po završetku ofanzive ponovo dođu u jedinicu. ukazivao zamjeniku komandanta 3. Štab odreda se sa 1. gdje donosi odluku da se 1. i 2. Svi su prihvatili prijedlog i latili 79 80 Relja Peća došao je u ljeto 1944. pa su mnogi to i učinili u toku februara i marta 1944. vojvođanske brigade koji je izostao. godine. U Donjoj Zelinji Štab bataljona pozvao je u džamiju 30 domaćina. bataljon privremeno podijele na manje grupe. Tu je prepoznat. Sa 3. decembra jake neprijateljske snage izvršile prodor iz Brčkog preko Brke ka Bukviku i dalje prema Srnicama. vojvođanska brigada 16.80 Njemu je 3. Sa svakom grupom pošli su jedan ili dva člana štaba bataljona i Štaba odreda. Pojedincima i grupama. Svaki starješina poveo je grupu u selo gdje su se najlakše mogli snaći. koji je ranije bio načelnik štaba četničke brigade. Treći bataljon Posavskog odreda našao se u početku ofanzive u Donjoj Zelinji. srednjobosanskoj brigadi. a četvrta u Miloševac i Kruškovo Polje. bataljon sa OK KPJ za Posavinu i Trebavu otišao dalje prema Trebavi. Saznavši da je 3. 79 •k Kada su 24.

Komandant 17. godine. kako bi se ranjenici što bolje i bezbjednije smjestili. početkom februara 1944. a ranjen Ilija Kaurinović.d. II 1944. divizije Gligo Mandić održao je. Tako su u Garevcu ubili Marka Andrića predsjednika seoskog N 0 0 i Kaju Andrić. pa su se počeli prikupljati i vršiti napade na aktiviste NOP-a i grupe boraca. četnici. a ranjenici su bili bezbijedni. između ostalog raspravljalo o odluci štaba odreda da se 1. 2 ranjena i 3 zarobljena. I 1944. godine. komandant 17. str. Po hrvatskim selima su se formirale jedinice seoske straže. znajući da je glavnina snaga 3. Četnici sa Trebave. predsjednicu AFŽ. izabrali su za objekte 81 82 83 Mehmedalija Tufekčić.se posla. str. Izvještaj komandanta 17. Od partizana je poginuo zamjenik komandanta 2. bataljon Trebavskog odreda izvršio nekoliko potjera za njima. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 21. s tim da se poslije koncentrišu u Bukviku. 82 Ohrabreni njemačkom ofanzivom. 22. Ometali su kretanje aktivista NOP-a i napadali ih. 81 Kada je stigao u Posavinu. Saznavši za njihovu namjeru. pa je 3. ustaše i zelenokadrovci su se aktivirali. IRP Sarajevo. Tom prilikom 2 četnika su poginula. sastanak sa Štabom Posavskog NOP odreda na kojem se. preduhitrila je četnike i napala ih na spavanju u Bukovcu. knj. 106. Smatrali su da su sada partizanske snage razbijene i da im predstoji uništenje. godine jedna grupa četnika je krenula u Bukvik da napadne grupu boraca Posavskog NOP odreda i usput zanoćila u selu Bukovcu. (Zbornik IV. divizije od 10. korpusa angažovana u napadu na Tuzlu. što je i učinjeno. Kada su u selo došle neprijateljske jedinice. (Arhiv VII. Oblasnom komitetu za istočnu Bosnu. r. Bataljon je manevrisao po okolnom terenu. dok 44. grupa od 30 partizana. bataljon rasporede po dijelovima na prostoriji Posavine. ali ni jedan od njih nije pokazao neprijatelju gdje se nalaze ranjenici. 148 . i 2. bataljona Posavskog NOP odreda Trivo Kaurinović. koliko ih je tada bilo u Bukviku. divizije je prihvatio ovakvu odluku kao opravdanu. u januaru 1944. U toku ofanzive one su napadale sela na slobodnoj teritoriji. 100). 83 Petog januara 1944. n. 6/26-30). Mikrofilm. maltretirale su seljake.

a četnici su ušli u grad i počeli pljačkati stanovništvo. samo jedna četa 3. zavjese. Sutradan je Komanda grada sakupljene stvari (posuđe. Zbornik IV. prostirke i ostalo) izložila pod nastrešnicu medrese. 84 85 86 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu upućen 24. 195. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. prepoznavali ih i nosili kućama. za koje su čuli da dolaze u pomoć posadi. k. misleći da su ih iz pozadine napali Vojvođani. Kada je iz pozadine otvorena jaka vatra iz svih automatskih oružja. 219. a ostali iz kule istovremeno izvrše proboj. reg. januara bili sabijeni na liniju Gradina-Tabija. Četnici su bili iznenađeni obrtom situacije. 83 U Gradačcu se tada nalazila. i 4. Napad na Modricu i Tarevce preduzet je 17. ostavljajući i bacajući opljačkane stvari. pa su se dali u bjekstvo. 84 Osamnaestog januara četnici su sa svojom 1. Građani su dolazili. Modriču i Tarevce. Arhiv VII ĆA. 6/26-30). IRP. str.4. bataljona Trebavskog odreda izbačeni iz grada i protjerani prema Trebavi. n. Četnici su u ovom napadu imali nekoliko mrtvih i ranjenih. Dvadesetdrugog januara stigao je iz pravca Srnica u Gradačac Prvi bataljon Treće vojvođanske brigade koji je srdačno dočekan. (Arhiv VII Mikrofilm. 4. Četnici su već ušli u grad. Građani su organizovali zajedničku večeru za čitav bataljon.d. f. br. Radovan Panić. 149 . Branioci su ujutro 19. Sarajevo. u znak zahvalnosti što su im pružili pomoć u najodsudnijem trenutku. bataljona Posavskog odreda. uz rukovodstvo društveno-političkih organizacija. Po jednom seljaku uputili su pismo u kojem su tražili predaju partizana. 21. sa komandirom Ivom Domazetom. dok. a partizani jednog mrtvog. januara i trajao je tri sata. 129. 422-423. a od Krečana su se spustili i presjekli put Modrića-Gradačac. 86 Na građane je pozitivno djelovalo prihvatanje odlučne odbrane grada i dolazak Vojvođana u pomoć.svog napada Gradačac. I 1944. Tada je donijeta odluka da jedna grupa boraca na čelu sa Ivom Domazetom krene jedinim nezaposjednutim pravcem i napadne s leđa četnike. branioci iz kule izvršili su juriš. ali su snažnim protivnapadom 3. od Zelinje preko Srnica na Humke. str. brigadom napali sa tri strane na Gradačac: od Gornjeg Žabara preko Mionice.

spriječi ispade neprijatelja iz Brčkog i preduzme akcije u zapadnom Sremu. bataljonu Posavskog NOP odreda. br. (Arhiv IRP Sarajevo. dok je član odbora osuđen na smrt. i 2. III 1944. član četničkog savjetodavnog odbora za Trebavu. Komandir čete u 3. Štab 3. od Štaba 3. Do intervencije neprijatelja na tom pravcu nije došlo. onemogući saobraćaj prugom Doboj-Tuzla. 150 . korpusa na Tuzlu. Štab 16. do 19. 87 Polovinom januara 1944. O ovoj akciji govori posredno Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. Dva bataljona Posavskog odreda (1.) izvršila su pokret za Vražiće i Brnjik i postavili se na desnu stranu ceste Brčko-Čelić. korpusa dobio je zadatak da zajedno sa 5. Posavski odred se vratio u Bukvik. upao u komandu četničke jedinice. Smajo Osmanlić je poslije nekoliko dana saznao od partizanskih obavještajaca gdje se nalazi minobacač. GODINE Neposredno poslije neuspjelog napada na Tuzlu. Komanda grada je na to odgovorila puštanjem ostalih zarobljenih četnika. vojvođanskoj diviziji da očisti Trebavu i Posavinu od četnika i zelenog kadra. korpusa obustavile napad na Tuzlu.kod autora. 2771). godine.Prilikom napada na Gradačac četnici su gađali grad minobacačem. Četnici su zatim poslali pismo u kojem su tražili da se pusti jedan zarobljeni četnik. a kada su jedinice 3. zaplijenio minobacač i četničku arhivu i sproveo u Gradačac. januara 1944. godine Posavski NOP odred koji se prikupio u Bukviku. vojvođanskom brigadom i Majevičkim NOP odredom zatvori pravac Brčko-Tuzla i spriječi intervenciju neprijatelja iz Brčkog prema Tuzli u vrijeme napada jedinica 3. SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. kat. di87 Izjava Midhata Muradbegovića . korpusa dao je zadatak 16. Odabrao je desetak boraca. zbirka NOR-a. od 16. neopaženo se provukao kroz četničke straže. zarobio petšest četnika.

I 1944. 21. i 5. vojvođanske divizije od 28. i 5. 151 . Druga na prostoriju Kerep-Jelovča Selo-Kraljići. Arso Mijovič. divizije je izdao naređenje 3. a Peta 89 na sektor Bijela-Srnice. politički komesar. Milan Korica Kovač. 112. U Orašju. Štab 5. Treća brigada imala je zadatak da se poveže sa bataljonima Posavskog i Trebavskog NOP odreda. dok. zatvarajući pravac prema Tuzli. Četnici nisu prihvatili borbu. 363-365). zbog prodora njemačkih motorizovanih kolona iz Gračanice i Brčkog u pravcu Srnica. Jedan njen bataljon je upućen u Donju Skakavu sa zadatkom da poruši most na rijeci Tinji. 88 Već 23. Prva vojvođanska brigada je ostala na položajima kod Brčkog. knj. 21. Gračanica-Srnice i Tuzla-Srebrenik-Srnice i obezbijedi pozadinu 3. 3. str. brigadu na teren Trebave i Posavine. knj. (Zbornik IV. 90 Tridesetog januara bataljoni 3. januara 1944. komandant. zamjenik političkog komesara. str. januara 3. godine. a Četvrtu u Srem.vizije je uputio 2. koji su prethodnih dana vodili borbe sa četnicima te u slučaju potrebe intervenišu na tom pravcu. zamjenik komandanta i Ljubica Đorđević. brigada je postavljena na prostoriju Srnice-Kerep-Jelovče Selo sa zadatkom da zatvori pravce Brčko-Srnice. godine Štab 16. i 5. Prvu u rejon Brčkog. a u suprotnom da zaposjednu liniju Porebrice-Avramovina i zatvore komunikaciju Brčko-Gradačac. Poslije toga trebalo je da se 2. vojvođanske divizije od 21. Krepšiću i Gornjem i Donjem Žabaru jedinice su se zadržale do sljedećeg dana kada su se. morale prebaciti na sektor Srnice-Kerep da bi zadržale neprijateljske snage u Srnicama 88 89 90 Naređenje Štaba 16. (Zbornik IV. I 1944. vojvođanske brigade su sačinjavali: Stevan Bikić. brigade. brigada prebaci na prostoriju Donje Ledenice-Skugrić i na d r u m u Modriča-Gradačac poruši mostove i propuste. dok 141. Drugi i Četvrti bataljon su istog dana bez otpora. nego su pobjegli u Brčko i Županju. Na svojim rejonima brigade su ostale do 27. ušli u Orašje. Prva na sektor Zovik-Maoča. Naređenje Štaba 16. brigadi da razbije četnike u Donjem i Gornjem Žabaru i nastave nastupanje ka Bosanskom Samcu i Orašju. Dvadeset osmog januara 1944. brigade su napali Gornji i Donji Žabar. vojvođanska brigada je stigla u Špionicu. 474-478). a 2.

Izvještaj Štaba 2. 557-566). Mionice i Kerepa 93 stigla 7. Četnici su osjetili koncentraciju vojvođanskih jedinica za napad na Trebavu. 91 92 93 Izvještaj Štaba 3. 22. 40-41). divizije za februar (dok. februara iz Teočaka i stigla u Srebrenik 6. 20. brigadu na sektoru Dedić-Ramić-Džakule. Iz Tuzlanskog odreda u sastav 16. dok. koja je u 6.Džakule i zaplijenile 200 pušaka i 2 puškomitraljeza. ofanzivi i u napadu na Tuzlu pretrpjela znatne gubitke. (Zbornik IV. Iz tih sela je u 16. 92 Šesnaesta muslimanska brigada. februara u rejon Gradačca. ali je napad poslije kraće borbe odbijen. februara. februara napali 2. (Zbornik IV.i spriječile njihov dalji prodor u Posavinu. Za komandanta novog Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Nikola Simić. gdje je 5. gdje se tada nalazio štab Tuzlanskog NOP odreda. vojvođanske divizije. 2 puškomitraljeza i 2 automata. krenula je 3. 20. i Analaiza operacija 16. Međutim. str. str. oduzevši joj 60 pušaka. Ibro Dogledović načelnik štaba. 154. pa su 4. februara u 2 časa. Vučkovaca. Brigada sa kojom je bio komandant 17. dotadašnji komandant Posavskog NOP odreda. gdje se tada nalazio Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu i dio štaba 16. dok. 152 . Na dužnost referenta saniteta postavljen je Bešlaga Korajkić. a za političkog komesara Panto Nikolić. brigade su razoružale zeleni kadar na sektoru Međeđa . II 1944. 22. ušla u mjesto i razoružala jedinicu DOMDO pukovnije. knj. muslimanske brigade ušlo je 70 naoružanih boraca sa 3 puškomitraljeza. vojvođanske brigade od 4. str. Sa brigadom su išli obavještajni oficir 16. i 3. a Petar Kaurinović zamjenik političkog komesara. Mato Belić postao je zamjenik komandanta. 91 Poslije toga Peta brigada je krenula ka Bosanskom Samcu. U Gradačcu i okolini se tada nalazio Posavsko-trebavski odred koji je formiran 4. a za omladinskog rukovodioca Mika Dujić. divizije pukovnik Gligo Mandić. knj. februara objedinjavanjem bataljona Posavskog i Trebavskog NOP odreda. neprijatelj je istog dana napustio Srnice i povukao se ka Brčkom i Gračanici. divizije Nikola Lekić i Midhat Muradbegović. U isto vrijeme jedinice 2. vojvođanske brigade od 1. je preko Srnica. muslimansku brigadu stupilo 38. 106-109). boraca. II 1944. bez otpora. dotadašnji politički komesar Trebavskog NOP odreda.

a da 16. odlučeno je da se napad izvrši obuhvatno. a odatle prema Orašju i Bosanskom Šamcu. Komandant 4. muslimanska brigada dijelom snaga sa linije G. bataljona je bio Cvijetin Vasić. za zamjenika komandanta Hamid Bahić. a 16. Mionica . bataljona bio Pavo Bašić. Komandant 1. str. 126-127. Jedinice su dobile zadatak da poslije likvidacije četnika u Gornjem i Donjem Žabaru nastave pokret prema Obudovcu i Slatini. 153 . Zbog epidemije pje94 Gligo Mandić. a dijelom snaga od Modriče preko Miloševca u pravcu Crkvine. tri brigade 16. muslimanska brigada zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom napadne u Posavini četnike Pavla Gajića. divizije i političkog komesara 16. čiji je komandir bio Ignjat Simkić. a politički komesar Vid Dević. bataljona Pero Bosić za komandanta mjesta u Slatini. jer su se četnici. U 3. divizije odlučeno je da noću 8/9. povukli prema Doboju. n. 94 Napad vojvođanskih jedinica na četnike na Trebavi je samo djelimično uspio. sa svojim komandantom popom Savom Božićem. Posavsko-trebavski odred je napadao sa linije Porebrice-Skakava u pravcu Donjeg Žabara. Sada je komandant 1.Došlo je i do personalnih promjena u štabovima bataljona. Pošto se glavnina posavskih četnika nalazila u rejonu sela Gornji i Donji Žabar. Komandant 2. Dogovorom komandanta 17. bataljona Trebavskog NOP odreda. februara.Muslimanske Ledenice u pravcu Obudovca i Gornjeg Žabara. a politički komesar Savo Živković. divizije napadnu četnike na Trebavi. bataljona tog odreda Markica Milošević određen je za komandanta mjesta Miloševac. bataljona (ranije 3. Dotadašnji komesar Posavskog NOP odreda Boro Popović postavljen je za komandanta Posavsko-trebavskog područja. Ubijeno je 28 četnika. a zarobljeno 12. a politički komesar Ivan Bumbulović. a politički komesar Jovo Zarić. bataljonu za komandanta je postavljen Smajo Osmanlić. a politički komesar je i dalje bio Mehmedalija Tufekčić. obuhvatajući na taj način čitavu Posavinu. U prvi bataljon je ušla jedna četa iz bivšeg 2. a komandant 2. bataljona Trebavskog NOP odreda) bio je i dalje Mehmed Mujbegović.d.

gdje su razoružali zelenokadrovce koji nisu pružili otpor. njegov 4. str. knj. 22. Šesnaesta muslimanska brigada je sa linije Gradačac-Modriča-Bosanski Samac obezbjeđivala pravce od Odžaka i Bosanskog Šamca i čistila međurječje Tolise. a dijelom preko rijeke Save u selo Posavski Podgajci. Bosne i Save od četničkih. Radovan Panić. je sa oko 130 boraca prešao u 16. muslimanske brigade i Posavsko-trebavskog odreda na četnike u Posavini počeo je jednovremeno. februara. odmorila i popunila do brojnog stanja od 720 boraca. jedinice 16. 43. ustaških i zelenokadrovskih grupa.zamjenik komandanta i Asim Mujkić . Posavsko-trebavski NOP odred raspoređen je u selima Donji Žabar i Obudovac radi zatvaranja pravca Brčko-Gradačac i čišćenja terena od neprijateljskih grupa u međuriječju Tinje. (Modrički) bataljon Trebavskog odreda. Pošto je Posavsko-trebavski odred brojno ojačao. 96 u koju je također koncem januara 1944.gavog tifusa koja je u to vrijeme vladala trebavskim selima. bivši 3. gdje su izvodile svoja borbena dejstva. muslimansku brigadu. godine. bataljon. a koja je zahvatila i vojvođanske borce. Na tom terenu vojvođanske brigade su ostale do kraja februara 1944. 194-197. str. godine. Jedinice odreda su ponovo 9. 204-207. n. brigada Štab bataljona je dobio ovaj sastav: Mehmed Mujbegović . Šesnaesta muslimanska brigada se u Posavini organzaciono sredila. Ahmet Đonlagić . 95 Napad jedinica 16. Jedanaestog februara je izvršen nov razmeštaj jedinica. napadali utvrđeno neprijateljsko uporište u Karanovcu i porušili željezničku prugu Doboj-Tuzla na relaciji Puračić-Dobošnica-Miričina na nekoliko mjesta u dužini od 4800 metara. na 95 96 Zbornik IV. februara ušle u Orašje i Bosanski Samac. i 16. U selu Donji Žabar nije došlo do jače borbe jer su se četnici. Tom prilikom predalo se oko 100 četnika.politički komesar. rasterivali zelenokadrovce iz Sokola i Brijesnice. Tolise i Save do linije Dubrave-Tramošnica. Po ulasku u 16. tj.zamjenik političkog sekretara. 12. povukli dijelom u Brčko.komandant.d. Avdo Iširlija . divizije su se orijentisale prema komunikacijama Doboj-Tuzla i Gračanica-Srnice. 154 . obaviješteni o pokretu brigade i odreda. Vojvođani su dva puta ulazili u Gračanicu. dok.

vojvođanske brigade. politički komesar. Tu su dočekale.Marko Dubravac-Belić. 142. vojvođanske divizije da svoje jedinice postavi na sektor Brčko-Čelić-Koraj-Lopare. divizije razmjestile u zahvatu puteva Brčko-Tuzla. dok. a politički komesar Sveto Nastić. Zatim su se jedinice 16. februara napale na neprijateljska uporišta u Čeliću i Ratkovićima. komandant. Komandir Treće čete . korpusa. februara. Brigada je u Posavini ostala do 26. tako da se njegovo brojno stanje znatno povećalo. str. zamjenik komandanta i Moni Finci. Odred je u svoje redove neprestano primao nove borce. mahom omladince. 522/527. pretrpio znatne gubitke. formiranje 36. 155 . Na osnovu informacija da jedna njemačka SS divizija dolazi na prostoriju Tuzla-Doboj-Brčko. Teufik Selimović. korpusa izdao je naređenje Štabu 16. U Prvoj četi komandir je bio Miralem Šahinpašić. 3. brigade su sačinjavali: Franjo Herljević. Brigade su stigle na označenu prostoriju i 25. a politički komesar Zahid Zečić. Komandir Druge čete bio je Bogdan Bašić. uključen i 5. iznenađen od brojnijeg neprijatelja. sa zadatkom da zatvori pravce koji vode iz 97 98 99 Najtežu borbu bataljon je vodio 11. Krajem marta došlo je u Bosanskom Šamcu do formiranja novog 4. decembra u selu Omerbašići gdje je. 97 pa je ona sada ponovo imala četiri bataljona. 98 Posavsko-trebavski NOP odred je sredinom februara 1944. odakle su protjerali Nijemce i zelenokadrovce. marta. bataljona. brigade štab bataljona je imao ovaj sastav: Mustafa Beganović komandant. Po ulasku u sastav 16.osnovu Naredbe štaba 3. knj. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih. Sredinom februara u Posavinu je stigla 18. Zbornik IV. hrvatska brigada 99 koja je postavljena na prostoriju Čardak-Garevac-Modriča. Brčko-Bijeljina i Čelić-Koraj. vojvođanske brigade. Derviš Pašić politički komesar i Ante Bašić zamjenik političkog komesara. godine preuzeo zaštitu istočnog dijela slobodne teritorije Posavine. mjesto ranijeg koji je ušao u sastav 16. Za njegovog komandanta postavljen je Ivo Domazet. Štab 3. a za političkog komesara Vid Dević. divizije u koju su ušle 3. (Muslimanski) bataljon 3. zamjenik političkog komesara. i 5. brigada i jedan bataljon 6. odakle je 10. a politički komesar Mirko Maćukat. Veljko Janković. kada se prebacila na prostoriju Teočak-Čelić-Koraj. Štab 18. 22. marta krenula ka jugoistočnoj Bosni. muslimanske brigade.

Ona je kao mlada brigada (formirana u oktobru 1943) imala znatne gubitke i osipanje ljudstva u 6. udaljen 2-3 km od Prvog bataljona. Štabu 36. str. godine Štab 18. da popuni svoje jedinice. U toku noći četnici iz Lončara. i 3.Prvi i Treći. 40-42). ofanzivi i prilikom drugog napada na Tuzlu. a nekolicinu su četnici zarobili i odmah predali Nijemcima u Brčkom. koji su ih strijeljali. dok se 3. 100 Izvještaj Štaba 18. 8. i čete Prvog batlajona su se počele povlačiti. a 1. divizije (Zbornik IV. a kolona koja se kretala iz Gradačca . bataljon. 24. ubila bivšeg podoficira Ignju Bijelića i zarobila 5 četnika. nalazio na drugom kraju sela. neprimjetno su se privukli zgradama u kojima su bili smješteni borci 1. bataljona Posavsko-trebavskog odreda iznenada je napala četnički štab u Batkuši. na svom pravcu nastupanja. IV 1944. bataljon Posavskotrebavskog odreda od Gradačca prema Obudovcu. ali u tome nije uspio. vodio je borbu sa četnicima. Pošto se pretpostavilo da u akciji učestvuju i njemačke jedinice donijeta je odluka da bataljon pođe prema Mionici. Razvila se žestoka borba. 156 .Bosanskog Šamca prema Modriči i Gradačcu. bataljona i potpuno ih iznenadili. bataljonu. i zbog popune svojih jedinica novim borcima. predvođeni svojim jatacima iz Obudovca. sa kojim se kao poznavalac terena kretao Ljubo Antić. Tada je imala dva bataljona .grupe četnika. knj. bataljona. hrvatske brigade od 1. manje grupe ustaša. dok. Prva četa 3. 101 Među poginulim borcima iz odreda bio je i Slovenac Kodre Jure iz jedne od tri slovenačke porodice koje su 1941. Jedinice 18. Pri povlačenju nekoliko boraca je nastradalo. koji su prethodno prikupili podatke o rasporedu jedinica odreda. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda je stigao u Obudovac i zanoćio u kućama oko crkve. zamjenik političkog komesara 2.101 Treći bataljon je pohitao u pomoć 1. pa je poslije boravka u Semberiji upućena u Posavinu. godine Nijemci protjerali pa su se naselile u Slatini i Brvniku.100 Početkom marta 1944. Kolona koja se kretala iz Bosanskog Šamca razbila je. hrvatske brigade pošle su od Bosanskog Šamca prema Orašju. hrvatske brigade i Štab Posavsko-trebavskog odreda odlučili su da obuhvatnim manevrom opkole i unište četničke i ustaške grupe u istočnoj Posavini.

prijetili i terorisali pristalice NOP-a. Da bi se osvetili ustašama koji su ubili njihove sugrađane Hasana Zukića. Dolaskom 18. februara. Trojica od njih (Pašaga Tihić. Aliju Alajbegovića i Smaila Bičića. 103 v e ć i n a ovih omladinaca je o d m a h poslije tog događaja stupila u odred. bivšeg poslanika HSS. rodom iz Tišine. 102 157 . hrvatske brigade. * Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. pa su ustaše morale bježati iz svojih sela i skrivati se u drugim mjestima ili u Slavoniji. Najjače ustaško uporište bilo je u selu Prudu. Slične zločine ustaše su činile i u drugim mjestima. Miralem Šahinpašić i Zijah Bičić) su postali komandiri četa. grupa omladinaca iz Bosanskog Samca napala je na ustaški tabor u Slavonskom Šamcu i ubila i ranila nekoliko ustaša. hrvatske brigade u Posavinu 1944. noću 26/27. Alija Kujundžić i Salkan Kurbašić) su poginuli. Patrole i pojedinci su odlazili u druga hrvatska sela gdje su agitovali. Saznavši za to.103 Poslije pet-šest dana grupa ustaša je došla u Tišinu i pokupila preko 50 ljudi. marta štabu 3. gdje su pohvatali 18 Srba. Politički radnici u Posavini ulagali su i dalje mnogo truda da pridobiju Matu Mikića. godine. žena i djece da ih gone i ubiju u znak osvete za ubistvo Cvitkušića. logornik. No. situacija je za njih postala nepovoljnija. nije došlo do očekivanog većeg priliva ljudstva iz hrvatskih sela u bataljone 18. knj. Boravak brigade pojačao je uticaj NOP-a među hrvatskim stanovništvom. Pomislivši da se radi o nekoj većoj partizanskoj jedinici ustaše su ostavile sakupljene seljake i pobjegli glavom bez obzira. 77.102 Ustaše na čelu sa Skicom su došle na pazarni dan (četvrtak) u Orašje.U hrvatskim selima nalazile su se grupe ustaša i ustaške milicije. poveli ih prema Grebnicama i pobili kod vodenice na Savi. Među poginulima je bio i Ivo Cvitkušić. korpusa (Zbornik IV. pa i u Bosanskom Šamcu. ali u tome nisu uspjeli. str. i pored toga. 311). 23. gdje se sakupilo oko 200 ustaša iz cijele Posavine. 5-6 omladinaca potrčalo je prema Tišini i kod mosta na Žandraku opalilo nekoliko rafala u pravcu sela. dok. a trojica (Zaim Zaimović.

Posavsko-trebavski i Podrinjski. koji je formiran u januaru 1944. istočnobosanska brigada sa zadatkom da kontroliše to područje i sređuje i popunjava svoje jedinice. Vojnopolitička situacija u to vrijeme nagovještavala je da se obje strane pripremaju za proljećna djejstva. U to vrijeme u sjevernom dijelu istočne Bosne.dobrovoljci. uglavnom omladinci . muslimansku brigadu popunila uključivanjem Modričkog bataljona Posavsko-trebavskog odreda u njen sastav i pripadnika partizanskih straža komandi mjesta Gradačac i Modriča. dok je 16. Početkom marta 1944. dok su brdske dijelove tih planina djelimično kontrolisali četnici. Obje divizije su tada imale 6 brigada od kojih su pet bile na teritoriji Majevice.komesar Meša Selimović) nalazio se od početka januara 1944. Sedamnaesta istočnobosanska divizija je svoju 15. Majevički partizanski odred se uglavnom nalazio na prostoriji između komunikacija Čelić-Koraj i Lopare-Rastošnica. ofanzivi i neuspjelog napada na Tuzlu. muslimanska brigada upućena prema Foči. vojvođanske divizije stizali su iz Vojvodine novi borci.U martu 1944. korpusa NOV i POJ je pristupio sređivanju i popunjavanju svojih jedinica. majevičku brigadu popunila na Majevici uključivanjem boraca iz Majevičkog partizanskog odreda i mobilizacijom novih boraca preko Komande majevičkog područja. imao je zadatak da razbije četničke grupe na prostoriji Lokanj-Kiseljak-Roćević. Brčkom i Zvorniku. Poslije pretrpjelih gubitaka u 6. uništavajući četničke grupe i obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova. Petnaesta majevička brigada je orijentisana ka prostoriji Drinjača-Vlasenica-Srebrenica. Trebave i Posavine. Tuzlanski. Tuzli. Na rubovima ove povezane slobodne teritorije nalazili su se jaki neprijateljski garnizoni u Doboju. djelovala su 4 partizanska NOP odreda: Majevički. dok je 16. godine slobodna teritorija na sjevernom dijelu istočne Bosne obuhvatala je Semberiju i Posavinu i pobrđa Majevice i Trebave. u srebreničkom kraju. Podrinjski NOP odred. U jedinice 16. Štab 3. u re158 . Tuzlanski NOP odred (komandant Omer Sluhić . već od januara 1944. nalazila i 6. a jedna u Sremu. gdje se. i 36. Semberije.

dok. (Zbornik. proleterska i 5. a 3. korpusa koji se nalazio na Majevici i objedinjavao k o m a n d u nad 16. divizije. 2. 36. Štab 3. Posavsko-trebavski.107 104 105 106 107 U Štab 36. divizije sa 17. ostala je u Sremu. marta 1944. korpusa dobio je početkom marta odobrenje od Vrhovnog štaba NOV i POJ za formiranje nove 38.jonu Srebrenika. 23. hrvatska brigada iz 17. brigada ušle su u sastav novoformirane 36. divizije bili su na referisanju kod načelnika Štaba 3. Štabu 38. Predviđeno je da se od Majevičkog i Posavsko-trebavskog odreda formira još jedna brigada. divizije je naloženo da se prebaci na teren Posavine i da tamo formira treću brigadu divizije. divizije 1. Paško Romac Zdravko za političkog komesara. 22. tom IV. divizije su naimenovani: Miloš Zekić za komandanta. divizije Štabu 3. S obzirom na to da su u zapadnu Srbiju po naređenju Vrhovnog štaba iz 3. brigada. korpusa od 4. Posavsko-trebavski NOP odred obezbjeđivao je slobodnu teritoriju u Posavini. Od vojvođanskih brigada ostale su pod k o m a n d o m štaba 16. str. i 4. 5. str. knj. majevičkom brigadom koja je poslije 6. 106 Štab 38. 91-92). stigao je sa Birča u Trnovu 10/11. Obavještenje Štaba 3. marta 1944. o formiranju 38. divizijom u sjevernom dijelu istočne Bosne. u selu Bosanska Bijela. dok. 132. godine (Zbornik IV. neprijateljske ofanzive ostala sa dva bataljona. knj. i 6. izuzev jednog bataljona. 486-490). U Štab 38. krajiška divizija. Podrinjski i Tuzlanski odred. a Mileta Đokić za načelnika Štaba. 18. Jedinice NOV-e u istočnoj Bosni spremale su se za predstojeći prelazak u zapadnu Srbiju. Vlado Rolovič za političkog komesara. Šesta vojvođanska brigada. divizije. zatvarajući pravce Brčko-Srnice i Gračanica-Srnice. Dvanaestog marta članovi Štaba 38. istočnobosanske divizije105 u koju su ušle 17. zatvarajući pravac Tuzla-Srebrenik. 159 . gdje su već iz Sandžaka prodirale 2. Majevički. divizije. majevička brigada iz 27. obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova i bolnice u Srebreniku.104 Čin formiranja obavljen je 3. i 38. korpusa od 26. Izvještaj Štaba 38. divizije su naimenovani: Marko Peričin Kamenjar za komandanta. III 1944. marta i slijedećeg dana uputio patrole p r e m a Majevici i Posavini da uhvate vezu sa podređenim jedinicama. 23. divizije. korpusa NOV i POJ trebalo da b u d u upućene dvije divizije prišlo se formiranju novih operativnih jedinica. a Husein Krupić za načelnika štaba.

' 08 Štab Tridesetšeste divizije postavio je svoju 3. sa zadatkom da zatvori pravac Brčko-Tuzla. Cilj neprijatelja je bio da postepeno osvaja teren. gdje se nalazila na obuci. divizija dobila je zadatak od Štaba 3. 27. Trećeg korpusa u selima južno i zapadno od Janje. a 36. Već 12. 63. a Posavsko-trebavskom odredu da se postavi na prostoriju Bukvik-Vitanovići. divizije naredio je Štabu 18. Posavsko-trebavski odred i 18. Tuzlanski odred koji se nalazio na proToTžbornik IV. puk u Brčkom i Brezovom Polju. ustaše i zelenokadrovci otpočeli prikupljati svoje snage radi sadejstva sa esesovcima. 160 . a 5. str. radi zaštite ranjenika koji su se nalazili u bolnici br. dok. a 28. 269.Nijemci su očekivali prodor jedinica NOV iz istočne Bosne u Srbiju. Istovremeno su četnici. s tim da po potrebi aktivno djeluje sa dijelovima 3. Odmah zatim. a zadatak da potpuno iskorijeni uticaj NOP-a na osvojenom prostoru. hrvatska brigada stavljeni su pod operativnu komandu Štaba 36. sa zadatakom da zatvori pravac od Gračanice prema Gradačcu. Naređenjem od 14. Županji i Slavonskom Samcu. U takvoj situaciji 16. Stoga su početkom marta iz Francuske. marta njene prethodnice su se pojavile u Sremskoj Raci. da zatvori pravac od Brčkog prema Srnicama. da zatvori pravac od Tuzle prema Brčkom. knj. hrvatske brigade da svoje jedinice orijentiše na prostoriju Srnice-Biberovo Polje. brigadu na prostoriju Humci-Sitari-Drijenjča. prebacili na prostoriju Vinkovci-Šid 13. divizije. puk te divizije forsirao je Savu kod Rače. SS (Handžar) diviziju. brigade. brigadu na prostoriju Vražići-Zovik-Kalajđije-Rahić. 23. divizija pravce koji od Save vode na slobodnu teritoriju zapadnog dijela Majevice i Posavine. korpusa da zatvori pravce koji iz Srema vode na slobodnu teritoriju Semberije i Majevice istočno od Brčkog. Štab 36. naročito u otkrivanju partizanskih baza sa ranjenicima i opremom. Sedamnaesta majevička brigada je postavljena na sektor Trnava-Čengić. služeći se najcrnjim terorom. 2. ostavljajući u svakom selu svoje manje ili veće posade. marta Majevički odred je dobio zadatak da postavi svoje bataljone u rejon Zajednice-Vukosavci i zatvori pravac Gornja Tuzla-Lopare.

jedinice 13. Veoma žestoke borbe vodile su jedinice 16. Arhiv VII. Štab 36. do 18. Maoči. Hronometar. Bukviku. zbog saopštenja. 161 . na zborno mjesto je stiglo oko 35 stanovnika. reg. po zlu poznate divizije počinili mnoga zvijerstva nad nedužnim stanovništvom. 111 Analizirajući aktivnost neprijatelja i koncentraciju njegovih snaga na sektoru Brka-Palanka-Boče. 495. aprila esesovci su u Gornjem i Donjem Bukviku uhapsili 123 seljaka. Odveli su ih u Brčko u zatvor. divizije na prostoriji Koraj-Zabrđe od 15. neke su otpremili u logor. 312. Zastali su u centru sela i pozvali muške stanovnike da dođu na zbor. gdje su ih tukli. u D. Boderištu. neki su podlegli mučenju. Kada su videli da više niko ne dolazi. puk 13. 1972.' 09 Poslije forsiranja Save. Zoviku-Kalajdžijama i u skoro svim selima brćanskog i bijeljinskog sreza. Ćosetima. str. Savo Orović. Gornjem Zoviku. f. a 17. u Grbavici dva. ovlada rejonom Mačkovac-Jablanica i izvrši prodor cestom Brčko-Srnice-Gradačac. k. 1. divizije vrši napad na položaje 3. knj. marta zauzele Čelić. 26. 23. SS divizije započele su prodor na slobodnu teritoriju i 15.storiji Zahirovići-Straža dobio je zadatak da izviđa i zatvori pravac od Tuzle prema Srebreniku. U selima Zovik . Beograd. Oko 15. brigade u Brnjiku. divizije je o tome obavijestio komandu Posavsko-trebavskog 109 110 111 Zbornik IV. str. dok.Kalajdžije. dogodilo i u Štrebcima. maltretirali i mučili glađu. divizije je zaključio da neprijatelj teži da odbaci jedinice NOV i POJ sa ceste Brčko-Tuzla. esesovci su 18. a ostali su pokošeni. marta Bijeljinu. Ne znajući prave namjere esesovaca. Nekolicini su ubili. 43. br. štab 36. Nekoliko ljudi uspjelo je bježeći da izbjegne smrt. 110 Slično se. četiri su teško ranjena. 9. Gornjem Islamovcu i Palanci (Referat Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača NR Bosne i Hercegovine). Šesnaestog marta 28. esesovci su sakupljenim seljacima naredili da se postroje i otvorili vatru iz automatskih oružja. U Dubravama su ubili 3 lica. Rahiću. Ratni dnevnik 1941-1945. Slijedećeg dana učinjen je neuspješan napad na neprijatelja koji se utvrdio u Ratkoviću. kasnije. aprila pokupili 18 seljaka. marta. među kojima je bilo mnogo žena. Strebci i Gornji Zovik. Osamnaestog marta neprijatelj ulazi u Vražiće u pratnji pet tenkova. odveli ih i postrijeljali. staraca i djece. Skakavi dva. a ostale su kasnije pustili iz zatvora. gdje su pripadnici ove. a po jednog u G. Palanci.

42. 141. U to vrijeme se uz jedinice 36. kako bi zaštitile bolnicu u Jablanici kojoj je prijetila opasnost da bude otkrivena i uništena. 26. koji je trebao da uđe u sastav te brigade. Preporučeno je Komandi područja da iz Gradačca ne evakuiše bolnicu. str. dok. 23. marta ponovo došle na ranije položaje. ostavljajući odredska jezgra. 113 112 113 Arhiv VII. Štab 36. korpusa da će formirati treću brigadu od 500 Posavaca i 200 Majevičana. Prethodno je iz Gradačca trebalo evakuisati što veću količinu namirnica i opreme. i osloniti na masiv Majevice. dok. ali su 22. izvođene na prostoriji sjevernog dijela istočne Bosne. k. korpusa (Zbornik IV knj. divizije nalazilo 132 ranjenika. dok je Posavsko-trebavski brojao oko 700 boraca. reg. marta 1944. i Štabu 3. morao srediti i popuniti svoje redove. s obzirom na to da u Srebreniku ima već dosta ranjenika. U nastaloj situaciji štab 38. 132. jer je neprijatelj. Formiranju treće brigade pristupilo bi se poslije raščišćavanja situacije na sektoru Majevice i prebacivanju Štaba divizije na sektor Posavine. a kasnije da se prebace na liniju Gradačac-Biberovo Polje. Zbornik IV. 486-490). Majevički partizanski odred je tada imao oko 450 boraca.područja i naredio joj da pojača mjere bezbijednosti. divizije je predlagao načelniku Štaba 3. divizije nije mogao prikupiti svoje jedinice i prići formiranju treće brigade. knj. 107 i dok. Slijedećih desetak dana vladalo je relativno zatišje. marta 1944. str. korpusa da jedinice 36. 1 1/25-V. Tek 26. poslije pretrpljenih velikih gubitaka. 162 .112 Jedinice 36. Tada se procjenjivalo da neprijateljska ofanziva neće dugo trajati i da će proći kao i sve prethodne. 1/26-IV. Iz Majevičkog NOP odreda izdvojen je jedan bataljon pod komandom Mile Mičića. a u slučaju neprijateljevog prodora da se povuče u Srebrenik. fond NOP. a u bolnici u Jablanici 462 ranjenika i bolesnika. 955. Štab 38. 24. divizije su se zbog nedostatka municije morale noću 19/20. marta povući na prostoriju Hrgovi-Straža-Bijela-Srebrenik. divizije ostanu što duže na teritoriji zapadnog dijela Majevice. str. divizije od 26. Izvještaj Štaba 38. pa bi povećanje njihovog broja prouzrokovalo dodatne teškoće. divizije obavještava Štab 3.

Izvještaj Štaba Posavsko-trebavskog odreda Štabu 36. zatvarajući pravac Brčko-Srnice. divizije iz istih razloga nije usvojio taj zahtjev. tj. ali je mogao učiniti znatno više da nije bio prinuđen da svoje jedinice drži na položajima i u garnizonima. ali Štab 36. str. aprila 1944. str. III 1944. Druga dva bataljona odreda nalazila su se u Modriči. Bosanskom Šamcu. a teško nadoknađivala. radi osiguranja osjetljivog boka jedinica na Majevici. divizije da oslobodi Posavsko-trebavski odred od držanja položaja kod Bukvika.114 I sekretar Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu tražio je od Štaba 36. brigade. odbrana slobodne teritorije na zapadnom dijelu Majevice. organa narodne vlasti i društveno-političkih organizacija. Međutim. zbog obezbjeđenja pozadinskih ustanova. (Zbornik IV. Gradačcu i okolini. bilo je predviđeno da 18. divizije. pošto je smatrao da je primaran zadatak jedinica 36. vojvođanske brigade. Hrvata i pripadnika drugih naroda i narodnosti. 24. Posavsko-trebavski odred je sa dva bataljona držao položaje kod Bukvika i Brke na lijevom boku jedinica 3. 1 minobacač i oko 500 pušaka. divizije zatvaranje pravaca Brčko-Srnice-Brčko-Čelić i Tuzla-Lopare. 462-463). 58-60). da je vršio svoju odredsku funkciju.Srba. divizije nije usvojio taj zahtjev. 26. Štab 36. 115 1. knj. radi čišćenja terena od ustaških i četničkih grupa koje su postale znatno aktivnije sa početkom neprijateljske ofanzive. knj. 1 mitraljez. tj. gdje su se nalazile njegove jedinice. 23. od kojih 50 jednometnih. pa se od toga odustalo poslije izvještaja Štaba 18. Početkom aprila odred je u svom sastavu imao 4 bataljona sa oko 700 boraca . Odred je razvio raznovrstan političko-propagandni i kultruno-prosvjetni rad na terenu. 13. divizije od 2. divizije dođe na sektor Posavine. Nije bio snabdjeven dovoljnom količinom municije koja se svakodnevno trošila. zbog toga što je bilo neophodno njegovo prisustvo na prostoriji Gradačac-Bosanski Šamac-Orašje. hrvatske brigade od 23. Štab 18. divizije Štabu 18.U prvobitnom naređenju Štaba 36. 163 . brigade je tražio da jedna brigada 36. Posjedovao je 5 puškomitraljeza.4 115 Obavještenje Štaba 36. Muslimana. (Zbornik IV. dok. dok. hrvatska brigada uputi jedan svoj bataljon na položaje kod Dubrava.

žena i djece. pa je neprijatelj protjeran. Živka Dragića i Tomu Kasapovića uhvatile su ustaše i sasjekli ih sjekirama. Njega su.Prisustvo jedinica 13. gdje je odmah uključena u partijski rad. bila je od 1939. počeli su otvoreno istupati. ali joj je smrtna kazna zamijenjena vremenskom. marta upale u Bosanski Šamac. Najizrazitiji među njima bio je Rihard Vajs. SS divizije. 382-386). Pola sata kasnije izvršen je protivnapad jedne čete partizana i odžačkih omladinaca. odakle je po vlastitoj želji prešla u Bosnu i našla se na teritoriji Odžaka. Slavonskom Samcu i Gračanici i odlazak glavnine Posavsko-trebavskog odreda u rejon Bukvika. Oni su. ubili Hasan Đanamović i Nazif Omerbašić. zbirka NOR-a. Prvih dana novembra 1943. 1977. kat. zapravo. 118 U Odžak je došao esesovački oficir Derviš Ljuća sa zadatkom da regrutuje omladince u 13. Mikrofilm. (Arhiv IRP. br. koji je zbog toga osuđen na smrt. (Midhat Muratbegović. jačim snagama napali su Novi Grad i Dubicu i ubili oko 60 ljudi. Gubitkom ovih drugova znatno je otežan rad Opštinskog komiteta u Odžaku čiji su bili članovi. Mirjana Mijojlić. kapelan iz Modriče. član Mjesnog komiteta KPJ za Bijeljinu. god. izvršili samoubistvo jer su ih na obali Save opkolile jake neprijateljske snage. Svjetlost Sarajevo. SS divizije u Brezovom Polju. zelenokadrovci i četnici i otpočeli sa napadom na dijelove slobodne teritorije. Dva dana kasnije. iskoristile su ustaše. zamjenjena je za zarobljene Nijemce i stupila u Diljski odred. Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. 116 117 118 Mira Mijojlić. po zadatku sreskog komiteta KPJ u centru Odžaka. Žene BiH u NOB. Izvještaj sekretara OKPJ za Trebavu i Posavinu upućen 26. 2771). str. Ustaše iz Pruda su 16. Dvadesetpetog marta ustaše iz Pruda su napale Odžak i trenutno ga zauzele. III 1944. Uhapšena je oktobra 1941. godine i od strane ustaškog prijekog suda u Glini osuđena na smrt. rolna 7/334-337).116 član sreskog komiteta KPJ za Modriču i sekretar Opštinskog komiteta za Odžak. Tada je poginula Mira Mijojlić. Sa njom su poginuli omladinac Tomo Tadić i Mika Miletić članovi KPJ. SS diviziju. III 1944. Sarajevo. 117 Na oslobođenoj teritoriji ustaški elementi su počeli dizati glave ohrabreni dolaskom jedinica 13. ubile dvojicu pristalica NOP-a i zapalili nekoliko kuća. (Arhiv VII. 164 . Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. IRP Sarajevo.

hrvatske brigade Franji Herljeviću. Tu su ih Nijemci prihvatali i ponovo naoružavali. Energičnom intervencijom 3. Vojka Vasiljevića i Danka Stankovića. divizije uspijevaju da zadrže neprijatelja na svim pravcima. 165 . Uz to su sprovodili teror i vršili prisilnu mobilizaciju ljudstva. hrvatske brigade četnici su sustignuti i razbijeni u Gornjoj Slatini pa su se u neredu morali povući u pravcu Žabara.U martu 1944. podržana sa 3 tenka. SS divizije vrše pritisak na brigade 36. članove KPJ. U periodu od 1. naročito poslije dolaska grupe majevičkih četnika u Posavinu. 121 "Mito 120 Izvještaj o četničkom napadu donio je u Modriču kurir Pero Stanković i predao komandantu 18. jedinice 13. bataljona Posavko-trebavskog odreda i zarobili oko 30 nenaoružanih ranjenika i bolesnika. Četničke grupe uglavnom su izbjegavale borbu i pod pritiskom partizanskih jedinica povlačile se prema Brčkom. među kojima predsjednika Koju Stanišića. Tako su četnici pod komandom Obrada Burića iznenadno napali komoru i grupu boraca 2. Nastojao je da na svoju stranu privuče i pripadnike razbijenih i razoružanih zelenokadrovskih jedinica. Pop Savo Božić razvio je intenzivnu političku aktivnost. do 10. Bio je pazarni dan i u gradu mnogo kola. koji su izgubili uticaj u muslimanskim podtrebavskim selima. 120 Na Trebavi se u to vrijeme nalazilo (po spisku) oko 1200 trebavskih i 300 ozrenskih četnika koji su stigli početkom neprijateljske ofanzive. i 16. Borbe se svaki dan vode. 121 Tada je i na Drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda napala na položajima kod Bukvika jedna kolona esesovaca. a četnici su imali 10 mrtvih i više ranjenih. od ušća rijeke Tinje u Savu do ušća rijeke Janje u Drinu.119 Sa početkom neprijateljske ofanzive četnici su postali aktivniji. bataljona 18. divizije na cijelom frontu. i 16. ali jedinice 36. i borci su pojurili prema Slatini. pozivajući na sastanke i dogovore ugledne domaćine iz muslimanskih i hrvatskih sela. Zarobljeni partizani su oslobođeni. u Posavini je bilo oko 250-300 četnika. među kojima i 3 bolničarke. Odatle su četnici ponovo upadali u Posavinu i nastojali da onemoguće rad pozadinskih organa NOP-a i NOO. On je odmah naredio da se kola mobilišu. aprila. Početkom marta ubili su u Gornjoj Slatini tri člana narodnooslobodilačkog odbora.

koji su bili na referisanju u Štabu 38. a i zbog mogućnosti da budu odsječene od jedinica 16. hrvatske brigade. korpusa od 11. divizija krenu preko Spreče na Birač u vezi planiranih dejstava prema Srbiji. Zbornik IV. sa ciljem da se povežu sa 18. što su one i učinile 16. Vrhovnom štabu NOV i POJ. Lukavac-Stjepkovica u zahvatu ceste Brčko-Srnice. majevičkom brigadom na Majevici. knj. Sektor Janja-Donja Trnova je od 17. S obzirom na važnost Majevice. 9. sa 18. Izvještaj Štaba 3. tj. jedinice Posavsko-trebavskog odreda su morale da se povuku na nove položaje na liniji Hrgovi-Bijela. VII 1944. 186. dikoju je bataljon zaustavio i nanio joj znatne gubitke. Vrhovnom štabu NOV i POJ (Zbornik IV. Istog dana zamjenik komandanta i politički komesar 18. vojvođanske divizije. Na njihovo mjesto je upućena 17. 27. brigade preuzela jedna brigada 16. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim odredom. divizije su se 9. dok. Šesnaesta i 36. majevička brigada koja je sa Štabom 38. 186). korpusa od 11. Pod snažnim pritiskom jakih neprijateljskih snaga. korpusa donio odluku da 16. 27. hrvatskom brigadom. VII 1944. Semberije i Posavine Štab 3. str. Tuzlanskim i Posavsko-trebavskim odredom. korpusa je odlučio da zadrži Štab 38. neprijatelj je istovremeno napao i na položaje Posavsko-trebavskog odreda na liniji Bukvik-Vitanovići-Gajevi. brigade 36. kada je napao jedinice 36. aprila. divizije. i 16. koje ih je stajalo znatnih gubitaka. 38.Da bi izbjegle dalje frontalno sučeljavanje sa neprijateljem. 38. knj. divizija su se pod pritiskom neprijatelja povukle prema planini Jelici. Izvještaj Štaba 3. Tada je Štab 3. str. 122 166 . Majevičkim. Dvanaestog aprila u 3 časa ujutro neprijatelj je. dok. divizije eventualnim prodorom neprijatelja iz pravca Tuzle. aprila stigla na sjeverozapadne obronke Majevice i razmjestila se na prostoriju Humci-Jasenica-Srebrenik. radi spajanja sa ostalim jedinicama divizije. te iz pravaca Gračanice i Tuzle. divizije sa 17. aprila prebacile na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla. i 36. poslije žestoke artiljerijske pripreme. otpočeo opšti napad na jedinice NOV i POJ na čitavom frontu od ušća Tinje do ušća Janje.' 22 Dvanaestog aprila. vojvođanske divizije.

krajiške brigade krenuo za selo Majevac u susret delegatima. nakon dva sata. i 38. omladinskoj priredbi 30. str. 11. krajiške divizije. do jedinica 11. reg. 1. marta i drugarskoj večeri 31. aprila. 4. 123 Arhiv VII fond NOP. (Savo Orović. marta 1941. Tog dana 17. divizije u kojoj se kaže da su jake neprijateljske snage izvršile 12. Međutim. pjevao uz harmoniku poznatu partizansku pjesmu »Konjuh planinom«. a Tuzlanski NOP odred na liniji Podorašje-Ljenobud. 1258. No. Došlo je do borbe u susretu u kojoj su se naročito istakli omladinci-delegati za kongres. radi preformiranja odreda u Posavsku brigadu. gdje je ostao dva dana u kući porodice Odžaković. referent saniteta Posavsko-trebavskog odreda. Srema. divizije i da se preformiranje odreda u brigadu odlaže. U Modriči je takođe prisustvovao priredbi na kojoj je medicinar Bešlaga Korajkić. 123 Osamnaesta hrvatska brigada. aprila. hrvatske brigade i 1. k. Majevički NOP odred u selu Drijenjča radi zaštite bolnice u Jablanici. godine.124 Istovremeno je jedan bataljon 12. partizanski general Savo Orović je preko Srebrenika stigao u Gradačac 27. 167 . smješten u kući braće Ibrahimbegovića. brigade Franjom Herljevićem i zamjenikom komandanta odreda Matom Belićem. sa zadatkom da doprate. br. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica i generala Savu Orovića koji je iz Glavnog štaba Vojvodine išao u Vrhovni štab. Treći bataljon 18. iz Modriče u srednju Bosnu. f. u njegovu čast. majevička nalazila se na prostoriji Humci-Sitari-Jasenica. toga dana je krenula i jedna neprijateljska jedinica u istom pravcu. krenuli su. Ostao je u mjestu 11 dana. a komesar Mićo Rakić. prenijeli su naređenje da se odred prikupi na prostoriji Gornji Srebrenik-Čehaje. III koju je. 13. Prisustvovao je akademiji održanoj u čast 27.vizije. organizovao komandant mjesta Gradačac Midhat Muradbegović. aprila opšti napad na jedinice 16. delegate II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne. odnosno njen Prvi bataljon sa Posavsko-trebavskim odredom (bez jednog bataljona) pokrivao je tada prostoriju Srnice-Hrgovi-Gradačac-Modriča. sa komandantom 18. Ratni dnevnik 1941-1945. 495-496). stigla je u Štab odreda nova zapovijest Štaba 38. marta 1944. Devetog aprila general Orović je stigao u Modriču. Za to vrijeme je upoznao većinu partizanskih rukovodilaca Trebave i Posavine (iz tih susreta sačuvana je i jedna fotografija). koji su bili svrstani u četu čiji je komandir bio Drago Stefanović Šico. 124 p r v . 36. bataljon Posavsko-trebavskog odreda.

aprila govori da su 18. aprila ušao u Humce i da prodire od Bukvika prema Srnicama i od Tuzle prema Drijenjči.Štab 38. str. povratila na teren Posavine. Pošto su jake njemačke snage nadirale iz pravca Srnica i Bosanskog Šamca. divizije je pomenutom zapoviješću od 13. pošto su prethodno popravile most na rijeci Tinji. Depeša od 16. Odmah im je naređeno da zauzmu položaje na lijevoj obali i da na tom mostobranu obezbijede prebacivanje glavnine brigade i odreda. divizije od 13. U zapovijesti je bilo predviđeno da se. dok. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred još u Posavini. divizije. Komandant 38. Određena je prostorija Jasenice-Srebrenik-Špionica za prikupljanje jedinica poslije ofanzive. Sve jedinice su morale zakopati teška oružja na sigurna mjesta. koje su otpočele nastupanje iz Brčkog i Tuzle. naređe125 126 Zapovjest Štaba 38. aprila. bataljon Posavsko-trebavskog odreda dopratili su u Kulaše delegate za II kongres USAOJ-a. jedinice 13. 64. 24. a radi čuvanja žive sile u toku neprijateljske ofanzive. korpusa da je neprijatelj 15. da bi se ona. u slučaju nemogućnosti manevrisanja na terenu Posavine. 168 . 125 Petnaestog aprila. aprila 1944. divizije depešom je javio Štabu 3. jedinice 18. naredio Štabu 18. a komoru osloboditi nepotrebnog prtljaga kako bi bile pokretljivije. pa su se jedinice odreda uputile prema Modriči. (Zbornik IV. knj. uz jaku podršku artiljerije i tenkova koji su obasipali vatrom jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje su se povlačile na novu prostoriju preko Srnica i Vučkovaca. gdje ih je prihvatila jedna jedinica 11. u pogodnom momentu. SS divizije počele su nadiranje prema Srnicama. 207). hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda privremeno prebace preko rijeke Bosne na Vučjak. dostavljale podatke o snazi i kretanju neprijatelja glavnini. hrvatske brigade i 1. hrvatske brigade i Štabu Posavsko-trebavskog odreda da svoje jedinice povuku na liniju Zelinja-Međeđa i da se odatle prebace na teren Posavine u pozadinu neprijateljskih jedinica.126 Treći bataljon 18. U Posavini je trebalo da ostave manje gerilske grupe koje bi ometale neprijatelja. Šesnaestog aprila bataljoni su u povratku stigli na lijevu obalu Bosne. Sutradan je neprijatelj nastavio nastupanje prema Gradačcu.

izvršenim 19. gdje su tada postojali vrlo povoljni uslovi za rad. Oni su na terenu zatekli malobrojnu partijsku i skojevsku organizaciju koja nije mogla da odgovori naraslim potrebama za širim političkim radom. a SKOJ nije djelovao kao povezana 169 . Srebrenik. a polovinom februara i Rodoljub Colaković. 16. članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva koji su znatno doprinijeli razgaranju partijsko-političkog rada u tom kraju. Cage i druga sela u Posavini i zapadnom dijelu Majevice. Depeša komandanta 38. Tog dana 17. Međutim. Nije postojalo rukovođenje iz jednog centra. Sitare. isto toliko nepokretnih ranjenika i bolesnika su poslije nekoliko dana zarobili i ubili esesovci i četnici kada su otkrili baze. godine. aprila. DJELATNOST DRUŠTVENO-POLITlCKIH ORGANIZACIJA. Špionicu. Sutradan su jedinice provele dan na Vučjaku. korpusa. Potpeć. pod teškom borbom probila do ranjenika na prostoru Trnava-Bjeloševac-Čengić i spasla preko 250 pokretnih ranjenika. U nedelju. Veliki broj simpatizera KPJ nije bio obuhvaćen političkim radom. i 20. godine f o r m i r a n j e Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu sa sekretarom Hasanom Brkićem. upućena 18. Sa Hasanom Brkićem je krajem januara u Semberiju stigao Uglješa Danilović. članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. govori da je neprijatelj zauzeo Srnice. aprila. divizije Štaba 3. odakle se usiljenim maršom. Humce. ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNOTERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. niti se djelatnost odvijala po sektorima zaduženja. GODINE U januaru 1943. U početnoj fazi svog djelovanja Komitet je najviše pažnje poklonio razvoju partijske organizacije u Semberiji. Gradačac.no je da se prebacivanje preko rijeke ubrzano odvija. aprila 1944. DO PROLJEĆA 1944. mnogi odbornici i istaknuti saradnici NOP-a prebacili su se na lijevu obalu Bosne. majevička brigada se nalazila u Kara vlaškoj Maoči. sve jedinice brigade i odreda.

a Sremski NOP odred. 128 Početkom 1943. U januaru 1943. (Bijeljina. Da bi poboljšao stanje. 129 Uporedo sa partijsko-političkim radom u bjeljinskom srezu. 170 . br. br. Organizacije u gradovima Bi i B2.. Rodoljub Ćolaković. 1392). 102. prišlo se stvaranju. izuzev Janje i Ugljevika. 1951.. koji se tada vratio sa Birča. a naročito za političko uzdizanje masa. Svjetlost. U februaru 1943. Zbirka NOR-a kat. majevičkog NOP odreda. što je bilo neophodno poslije višemjesečne četničke vladavine u ovom kraju. kat. Hasan Brkić između ostalog kaže: »Sređivanjem organizacije bijeijinskog sreza postavilo se pitanje za brčanski srez. formiran je 2. Sarajevo. 130 127 128 129 130 Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu upućen Pokrajinskom komitetu KPJ za BiH 29. ali bez stalne veze i kontrole«. autora) postojale su.posebna organizacija. nego su aktivi odvojeno djelovali. a domobranski garnizoni blokirani u svojim uporištima. U svom izvještaju Pokrajinskom komitetu od 29. proširivanju partijskih i skojevskih organizacija. Moramo na svaki način nastojati da prodremo u Posavinu. Četnici su bili istisnuti iz Semberije. Zbirka NOR-a. bataljon 2. stvorene su partijske organizacije i narodnooslobodilački odbori koji su bili stvarna i jedina vlast u tim selima. IV 1943. IV 1943. 98. Poslije obilaženja ćelija zakazano je savjetovanje na kojem su pretrešeni nedostaci i pogreške u radu. Isto. prim. Zapisi iz oslobodilačkog rata. Arhiv IRP Sarajevo. godine. Brčko. Odred se stalno popunjavao dolaskom novih dobrovoljaca iz Srema. 127 Slična situacija u pogledu partijske i skojevske organizovanosti bila je i u brčanskom srezu. godine ponovo je formiran Sreski komitet KPJ za brčanski srez sa sekretarom Svetolikom Gospićem Brkom. knj. kao i stvaranju narodnooslobodilačkih odbora i odbora Antifašističkog fronta žena i u brčanskom srezu. str. Oblasni komitet je odmah preduzeo mjere za organizaciono učvršćivanje i proširivanje partijskih i skojevskih organizacija. (Arhiv IRP Sarajevo. str. za stvaranje novih i jačanje postojećih narodnooslobodilačkih odbora. godine narodnooslobodilački pokret u Semberiji i na Majevici se uspješno razvijao. 1392. imao je 3 dobro naoružana i jaka bataljona. U svim naseljima u Semberiji. Stvoreno je rukovodstvo u koje su ušli i drugovi iz Posavine. IV.

u pomenutoj knjizi Zapisa piše: »Poslije razbijanja majevičkih četnika mi smo u Ražljevu uspostavili komandu mjesta i opštinski N 0 0 . kojeg svakog časa može iznenaditi podmukli neprijatelj«. Tu je i sjedište Sreskog komiteta. (Arhiv VII. Uslovi za rad su teži nego u srezu bijeljinskom. Semberiju i Posavinu u sastavu: Svetolik Gospić (sekretar). Posavini i na Majevici. Funkcije Okružnog komiteta morao je da preuzme Oblasni komitet koji je imao svega 7 ljudi. Osim toga. prave im zasjede i pripucavaju u samom Ražljevu. Mikrofilm. pa u znatnom broju prelaze u jedinice NOV i POJ. majevički NOP odred. nalazi jedan naš vod. IRP Sarajevo. 131 U aprilu 1943. U maju 1943. koji se tada nalazio u okolini Foče i nije poznavao pravo stanje partijske organizacije u Semberiji. i izvještaj sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Bih od 18. a svi naši aktivisti žive opreznim životom vojnika. ali je ono po nalogu tadašnjeg sekretara PK KPJ za BiH Ise Jovanovića. kao stalno obezbjeđenje. rolna 4/290-291). juna kod Čađavice. 171 . O tome Rodoljub Čolaković . domobranskim i četničkim snagama među kojima već dolazi do diferenciranja. VIII 1943. Tako je Ražljevo postalo važan punkt u ovom srezu. Gotovo svi stariji članovi Partije otišli su u odred. godine Oblasni komitet KPJ je formirao Okružno partijsko rukmodstvo za Majevicu. a na Majevici je ostao Majevički NOP odred i jedan vojvođanski bataljon. Slavko Mićanović. Borika Stančić i Milenko Stojaković. a mlađi još nisu vični radu. domobranske pukovnije. 11. ovdje četničke grupice otežavaju kretanje naših aktivista. od kojih su se trojica nalazila u drugim krajevima istočne Bosne. godine neprijatelj je jakim snagama započeo ofanzvu na području Majevice i Semberije. rasformiralo. IV 1943. a najveći uspjeh je razbijanje i razoružavanje 3. Zbog toga se u selu. dolazi do daljeg narastanja snaga NOP-a u Semberiji. Na cijeloj prostoriji Majevice i Semberije oni nanose velike gubitke ustaškim. 131 Pomenuti izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. Panto Marković. ali u selima oko Brčkog ima još četničkih grupa. Semberijska sela su potpuno slobodna. Haso Burić. Poslije prolaska neprijateljskih snaga oni uspješno nastavljaju svoja djejstva. Posavini i na Majevici. Zbog toga su vojvođanske brigade prešle na Birač.U martu 1943. Tada su na Majevici formirane dvije grupe vojvođanskih bataljona i 3.

132 Opštinski komitet KPJ za Posavinu. od kojih su 6 članovi biroa Komiteta. kao i njihovi drugovi u Posavini. Nije postojalo posebno partijsko rukovodstvo za taj kraj. U to vrijeme na terenu Trebave djelovalo je 20 članova KPJ i 2 kandidata. i po jedna u Modriči. godine formirana partijska organizacija. na neoslobođenoj teritoriji. a po drugom 248 članova i 128 kandidata. Članovi KPJ djelovali su u sličnim uslovima. Jablanički sa 15 članova KPJ i 14 kandidata i Brčanski sa 16 članova KPJ i 3 kandidata.U ljeto 1943. pa su sami morali obezbjeđivati svoju djelatnost. VIII 1943. VIII 1943. Arhiv VII. Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović. divizije. obuhvatao je teritoriju Posavine sa centrom u Bukviku. Imala je pet opštinskih komiteta: Ražljevački sa 32 člana KPJ i 33 kandidata. Mikrofilm IRP. Posavini i na Majevici se povećava. Gradačcu i Gračanici. u blizini jakog neprijateljskog garnizona u Brčkom i stalno ometan od četnika koji su stacionirali svoje čete i bataljone u svakom srpskom selu Posavine. po jednom izvještaju. U blizini nije bilo partizanskih jedinica. 132 Izvještaj sekretara PK KPJ od 18. Poslije dolaska glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i formiranja 16. i sekretara Oblasnog komiteta KPJ od 24. Bijeljinska partijska organizacija tada. Dragaljevački od 29 članova KPJ i 31 kandidat. a po drugom 123 člana KPJ i 78 kandidata. Postojale su 2 partijske organizacije na samoj Trebavi. po jednom izvještaju. 104 člana KPJ i 106 kandidata. kojeg je u junu 1943. Sarajevo rolna 4/290-296 i 335-336. godine broj partijskih i skojevskih organizacija u Semberiji. On je djelovao u težim uslovima nego Ražljevački. U isto vrijeme brčanska partijska organizacija je imala. Mjesto je bilo udaljeno od neprijateljskih garnizona. gdje je u proljeće 1943. i 17. Nešto povoljnija situacija bila je u Srebreniku. broji 236 članova i 125 kandidata. Postojalo je 7 opštinskih komiteta i Sreski komitet sa 12 članova. a u komandnom sastavu jedinica DOMDO pukovnije nalazili su se saradnici NOP-a. godine imenovao sekretar Oblasnog komiteta u sastavu: Boro Popović. 172 . Posavski sa 16 članova KPJ i 25 kandidata.

kao naredne stepenice u razvoju do formiranja Okružnog komiteta KPJ kao konačne organizacione jedince za jedan okrug. Tada se ponovo formiraju okružni komiteti za Birač (sekretar Milutin Đurašković) i Majevicu (sekretar Stevo Popović). Početkom avgusta na Majevicu dolaze tri člana Pokrajinskog komiteta KPJ za B i H . jer je Trebava teren sa nekoliko srezova«.i što se Trebave tiče ovo privremeno rukovodstvo moći će se s vremenom pretvoriti u OK Trebava. Čolaković i Humo ostaju u Semberiji. a Pašaga Mandžič kreće 13. Sarajevo. divizije sa Trebave na Ozren. kaže: »Pišete mi da mislite formirati OK za Majevicu. on između ostalog. 13 -"' Tada je organizacijom SKOJ-a rukovodio Nijaz Dizdarević instruktor PK Skoja. . rolna 4/361-362). Mikrofilm.136 133 134 Haso Burić i Boško Milutinović Đedo stigli su u Bukvik sa jedinicama 1. divizije na Trebavu. Daje im zadatak da i dalje rade na proširenju i učvršćivanju partijske organizacije.novi sekretar Rodoljub Čolaković. Mikrofilm. majevičke brigade u trećoj dekadi jula 1943. Obraćajući se Pokrajinskom komitetu. Da bi odgovorila mnogobrojnim i složenijim zadacima koji je razvitak događaja nametnuo i zahtjevao. 136 Mandžić pravi razliku između Privremenog okružnog partijskog rukovodstva i Povjereništva Okružnog komiteta. Izvještaj Pašage Mandžića od 27.'35 Tada su formirani i opštinski komiteti za Modriču i Srebrenik i mjesni komitet u Gradačcu koji je vršio funkciju opštinskog komiteta. Na putu za Trebavu drži sastanak sa Borom Popovićem i Hasom Burićem 133 prima od njih izvještaj o radu partijske organizacije u Posavini. VIII 1943. a Milena Marković je bila zadužena za stvaranje organizacije Antifašističkog fronta žena.vojno-politička situacija u istočnoj Bosni se naglo razvija u korist NOP-a. srezovima i okruzima. Avdo Humo i Pašaga Mandžič. godine.134 Poslije odlaska jedinica 17.. 173 . (Arhiv VII. Mandžič je došao u Srebrenik gdje je na sastanku komunista sa Trebave formirao Privremeno partijsko okružno rukovodstvo za taj kraj u koji su ušli sekretari opštinskih komiteta. rolna 4/462-463). Samo je ovdje teško formirati sreske komitete.komitete u opštinama. avgusta sa jedinicama 17.. Sarajevo. partijska organizacija istočne Bosne se morala organizaciono postaviti tako da obuhvati sve krajeve i da oformi svoja operativna tijela . IRP. IRP. rukovodilac SKOJ-a i rukovodilac AFŽ. a za sada Povjereništva OK Tuzla i OK Trebava. (Arhiv VII..

Opštinski komiteti su dobili zadatak da u svom kraju stvore nekoliko partijskih organizacija. godine. uputi nekoliko partijskih i skojevskih rukovodilaca u srezove Modriču.137 Na osnovu te odluke Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu uputio je na Trebavu i u Posavinu. Boriku Stančića i Ružu Spasojević. kako bi se što prije formirala Muslimanska brigada. Mikrofilm. Povjerenstvo nije bilo na okupu sve do oslobođenja Gradačca 15. koja je imala kadrove sa najdužim iskustvom. odbore Antifašističkog fronta žena i narodnooslobodilačke odbore. str. Ruža Spasojević. Gradačac i druge. 1. Ruža. septembra. Tada je u Povjerenstvo kooptiran Edhem Čamo. oni su imali u vidu da na tom terenu nema dovoljno iskusnih partijskih kadrova. 368-369. rolna 4/612-620. koje je trebalo pripremiti i orijentisati da dobrovoljno stupe u jedinice NOV i POJ. a razvoj vojno-političke situacije je zahtijevalo brzo djelovanje. jer se dotada toj aktivnosti poklanjalo malo pažnje. IRP Sarajevo. kada je stiglo u ovaj grad i iz njega počelo djelovati kao cjelina. omladine i narodnooslobodilačkih odbora. kako bi pomogli jačanje postojećih i stvaranje novih partijskih i skojevskih organizacija. Ulagani su napori da se poveća priliv omladine iz muslimanskih sela. Mladena Jeftića. Povjerenstvo bi trebalo popuniti jednim drugom. Isključili smo jednog člana. autora). Boro Popović i Borika Stančić prim. U zapisniku nastalom mjesec dana kasnije koji je vođen na sastanku Oblasnog komiteta KPJ u Tuzli. organizacija žena. formiraju aktive Skoja i USAOJ-a. Beograd. koji su ušli u novoformirano Okružno partijsko povjerenstvo. Svetolika Gospića Brku. 138 137 138 Rodoljub Čolaković. Zbog toga su odlučili da se iz semberijske partijske organizacije. Zapisi iz oslobodilačkog rata. Prosveta. 1956. Kada su članovi Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu rješili da formiraju okružna partijska povjereništva za Tuzlu i Trebavu. U njemu se sada nalaze: Brko. početkom septembra 1943. Boro Popović u svojoj knjizi »Partizani u Posavini« na str. Posebno se insistiralo na radu sa omladinom i ženama. piše: »Povjerenstvo u ovom sastavu nije dobro. Bilo je mnogo politički neobuhvaćenih omladinaca i omladinki. Arhiv VII. knj. Boro Polkom i Boro (Svetolik Gospić. i to hitno«. 290 i 291 kaže: »Formirano 174 . Sekretar Povjerenstva je bio Svetolik Gospić.

uspostaviti organe narodne vlasti i organizovati vojno-pozadinske ustanove na oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. Organizacioni izvještaj Oblasnog komiteta za savjetovanje komunista istočne Bosne u Bijeljini. kao prioritetni. str. . Arhiv VII. . knj. Na njoj su prisustvovali članovi Pokrajinskog komiteta za BiH. oktobra 1943. rolna 7/76-82). majevičke brigade. te sekretari i pojedini članovi okružnih komiteta iz istočne Bosne. Istočna Bosna u NOR-u. članovi Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu.u svim krajevima organizovati i proširiti organizacije SKOJ-a.139 U oslobođenoj Tuzli.' 40 Za sekretara Okružnog komiteta KPJ imenovan je Džemal Bijedić. (Arhiv VII. Mikrofilm. Stevo Popović .mobilisati snage iz Semberije. IRP. 355-357. Na sjednici je odlučeno da se Okružno partijsko povjerenstvo za Trebavu i Posavinu reorganizuje u Okružni komitet KPJ i popuni. sekretara Oblasnos komiteta KPJ«. neko rješenje u kome se to potvrđuje. Pismo je za Oblasni komitet potpisao Aco. Na sjednici je odlučeno da se. 139 140 141 175 . USAOJ-a i AFŽ-a. IX 1943.organizovati uspješnu propagandu i agitaciju i pokrenuti list »Front slobode«. godine.O formiranju Okružnog povjerenstva govori izvještaj Rodoljuba Čolakovića od 18. 14 ' Dotadašnji sekretar Okružnog povjereništva Svetolik Gospić pošao je na dužnost partijskog rukovodioca novoformirane 17.jedinice NOV i POJ brojčano pojačati i pomoći u kadrovima i na druge načine. do 11. . uzmu u rješavanje sljedeći zadaci: . Sekretar je Svetolik Gospić Brko. Donio mi je i pismo. On mi saopšti da sam i ja član Povjerenstva. rolna 4/294 i 477-178.O formiranju i radu Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. Mikrofilm. održana je šira plenarna sjednica Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Sarajevo. godine. jer su se sa terena upućivali partijski rukovodioci u jedinice NOV i POJ i obratno (u isto vrijeme Hasan Brkić je pošao je Okružno partijsko povjerenstvo za to područje. V I I I i njegovo pismo Uglješi Daniloviću od 14. Džemal Bijedić je jedno vrijeme bio sekretar Mjesnog komiteta u okupiranom Sarajevu. Posavine i Tuzle za snabdijevanje jedinica NOV i POJ i stanovništva u ratom opustošenim krajevima istočne Bosne. od 9. 2. . To je partizansko ime Hasana Brkića. IRP Sarajevo.

Tarevcima. Kladaru. a članovi Slobodan Janković. te Zarije Domazet i Jovan Radovanović kao sekretari ćelija. a ćelija u Miloševcu. Skugriću i Kruškovom Polju. Garevcu. a u novembru dvije ćelije sa 10 članova KPJ. divizije. decembra 1943. formirana u novembru 1943. kasnije 5. Ćelija u Riječanima je u prvo vrijeme imala 4 člana. Njega je u novembru 1943. Mladen Jeftić. Riječanima. pa onda četiri člana. Sekretar Komiteta je bio Panto Nikolić. Čardaku.sa dužnosti sekretara Oblasnog komiteta na dužnost političkog komesara 27. Ćelija u Dobrinji je imala prvo tri. godine bilo 37 članova KPJ. Ti aktivi su se nalazili u Modriči. koji je na toj dužnosti ostao do kraja decembra 1943. Opštinski komitet Modriča imao je pet članova. Mjesni komitet u Gradačcu i partijske ćelije i aktivi u opštinama Bosanski Samac i Odžak. U Modriči je u septembru i oktobru djelovala jedna partijska ćelija. Sarajevo. godine. a kasnije pet. kat. I u mnogim naseljima su formirani politički aktivi od kandidata za članstvo KPJ i saradnika NOP-a. Boro Popović i Mevla Jaku• ' 142 povic. 1840. Sa Džemalom Bijedićem iz Tuzle je pošla Mevla Jakupović na rad u organizaciju AFŽ. Pero Kovačević. od partijskih rukovodstava uspostavljeni su opštinski komiteti KPJ u Modriči. Mika Dujić. a oformljena je i ćelija u Tarevcima sa 6 članova. X 1943. U Modričkoj opštini je 1. Zbirka NOR-a. Edhem Čamo. Dvadesetprvog oktobra u Gradačcu je održan prvi sastanak Okružnog komiteta KPJ na kojem su prisustvovali: Džemal Bijedić. br. 176 . godine. Opštinski komitet u Srebreniku imao je 5 članova. Partijska ćelija na Pustari prvobitno je imala 3 člana. Prvi sekretar komiteta bio je Salih Žilić. Od kraja avgusta do decembra 1943. Jelka Ljubas. tri člana. zamijenio Enver Humo. Arhiv IRP. Na terenu opštine djelovale su 4 partijske 142 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 22. Poslije njega za sekretara dolazi Hakija Raljević. a odatle za sekretara ZAVNOBiHa). Borika Stančić. Poslije odlaska Nikolića na kurs sekretar Opštinskog komiteta je postao Jovan Radovanović. Srebreniku i Bukviku.

IRP. sa 3 člana. godine ušla u sastav Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu. a i u srpskim selima na Vučjaku. dvije u gradu. sa sekretar o m Petrom Kaurinovićem. U Kruškovom Polju je bio jedan član Partije i 2 kandidata. U to vrijertie postojala su i 4 politička aktiva i to u Srebreniku. Gornjem Srebreniku. Škariću. Politički aktivi djelovali su u Brvniku. Brojno povećanje od 2 člana imala je jedino partijska ćelija u Crvenom Brdu. Mikrofilm. Ljenobudu i Crvenom Brdu. godine. Batkuši. godine formiran je Opštinski komitet KPJ. naročito u hrvatskim selima zbog aktivnosti ustaša. Pisarima i Brvniku. Obudovcu i Slatini. Špionici i Lisovićima. a po jedan kandidat u Slatini. Kruškovom Polju. Žabaru. X I I 1943. čiji je sekretar bio Hasan Zaimović i ćelije u Crkvini i Obudovcu. Novom Gradu (4 člana). a 1. sa po pet članova i politički aktiv u Kerepu i Gornjem Žabaru. preuzeo dužnost partijskog rukovodioca Posavskog NOP odreda. Početkom novembra bilo je 17 članova KPJ. U ovoj opštini članovi KPJ radili su pod teškim uslovima. gdje su četnici Branka Kovačevića onemogućavali kretanje partijskih aktivista. a sekretar je bio Teufik Imamović. godine.organizacije i to: u Donjem Srebreniku. U oktobru 1943. U opštini Bosanski Šamac nije bilo formirano partijsko rukovodstvo. Članovi Komiteta su 143 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. XII 1943.143 Bukvička partijska organizacija je u oktobru 1943. Tišini. koji je sa Sreskim komitetom bijeljinskog sreza bio u sastavu Okružnog komiteta za Majevicu. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu Arhiv VII. devetnaest. a po jedan član KPJ djelovao je u Donjoj Dubici. Kada je Petar u novembru 1943. kao i u Tišini. U Gradačcu je postojao Mjesni komitet sa 3 člana. Obudovcu. Pisarima. na njegovo mjesto je došao Vojo Žurić koji je na toj dužnosti ostao do aprila 1944. U opštini Odžak postojale su ćelije u Odžaku (4 člana). U mjestu su djelovale tri ćelije KPJ sa 13 članova. 177 . 5/53-58 i 312/316. Sarajevo. XI i 1. Ježincu. jednom pri komandi mjesta. U samom mjestu djelovala je ilegalno partijska ćelija sa 5 članova. Do tada je bila u sastavu Sreskog komiteta za brčanski srez. Podnovlju i Dugom Polju.

Radivoje Lukić. koja je istovremeno bila i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a. i 6. Tamara Begović i Džemila Ajanović. septembra. Vojni komitet koji su činili članovi KPJ i drugi aktivisti koji su se nalazili u domobranskim jedinicama ili u jedinicama DOMDO pukovnije i radili su uglavnom na obavještajnim zadacima. Rahiću i Koraju. koji je na toj dužnosti ostao do polovine oktobra 1943. koji su se kao ranjenici. U sela zapadno od ceste Brčko-Čelić. Poslije odlaska Svetolika Gospića na novu dužnost. Komunisti brčanskog sreza učestvovali su na okružnom partijskom savjetovanju za Majevicu u Crnaljevu 5. Jelenka Vočkić. Ahmet Hasanefendić i Husein Sirbubalo. jedno vrijeme su bili Vinko Kontić iz Livna i Milisav Pavlović iz Srbije. Pored ostalih tu su radili Hivzija Jerković. Članovi KPJ su prorađivali materijal iz 4 sveske Biblioteke marksizma-lenjinizma. španski borac. na kojem je bilo prisutno 130 komunista iz bijeljinskog. Njega je zamijenio Drago Tojić Gango. ubrzo je otišao na dužnost komesara bataljona u 18. Instruktori pri Sreskom komitetu. našli na terenu brčanskog sreza. u drugoj materijal pod naslovom Učenje o 178 . Sekretar komiteta je bio Dragoljub Marković. koji je u oslobođenoj Tuzli izdalo Agitaciono-propagandno odjeljenje (Agit-prop) Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. brčanskog i dijelom zvorničkog sreza. U prvoj svesci pod naslovom Marksizam štampan je i odlomak iz Lenjinovog djela Šta da se radi. Za opštinski komitet bio je vezan tzv. za sekretara Sreskog komiteta za brčanski srez došao je Nikola Cvijetić. Vražićima. Uskoro je formiran Opštinski komitet za opštinu Vražići koji je imao ćelije u Brnjiku. Leo Fliker. a kasnije i Pavle Zarić i Jakov Mitrović. Organizacija KPJ u Brčkom imala je 12 članova KPJ i 3 kandidata. Savo Simić. poslije pete ofanzive.u prvo vrijeme bili Jovo Pajić i Boško Pantelić. U Sreskom komitetu su radili i Vojo Žurić. hrvatsku brigadu. brčanski Sreski komitet je uputio na rad Jusufa Huršidića i Enisa Derviševića. Vinko Kontić. godine.

sa Trebave i Majevice. Savjetovanje je otvorio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu . a štampane su u štampariji Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Štaba 36. Jedan broj partijskih rukovodećih kadrova posjećivao je niži partijski kurs pri Oblasnom komitetu. dotadašnji sekretar Opštinskog komiteta u Modriči. Prvo partijsko i skojevsko oblasno savjetovanje trebalo je da se održi 15.Seljačko pitanje. zbog snježnih nameta nisu mogli stići. februara u Bijeljini. bio je da se pri svim okružnim komitetima KPJ organizuju partijski kursevi. 179 . pa je Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu tražio od Oblasnog komiteta pomoć u kadru za nastavu na tom kursu. održane oktobra 1943. i 16. koje je napisao Rodoljub Colaković.Nacionalno pitanje. a kasnije i jedan u Odžaku. a 400 prisutnih delegata i gostiju pozdravili su predstavnici Pokrajinskih komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Vojvodinu. na kome je trebalo da se izuči dotadašnje iskustvo i dogovori o daljoj borbi i radu istočnobosanskih komunista. U svom sastavu je imao 2 opštinska komiteta. jedan u Modriči. Jedan od zaključaka plenarne sjednice Oblasnog komiteta. godine. Sekretar komiteta je bio Jovo Radovanović. savjetovanje je prekinuto 23. drugi u Miloševcu.Cvijetin Mijatović Majo. pa je nastavljeno 29. ali je odgođeno zbog napada jakih neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju istočne Bosne.partiji. zatim brošure Kako je ruski seljak izvojevao zemlju i slobodu i Kako su se majevički četnici borili za slobodu. Odmah nakon neuspjeha 6. neprijateljske ofanzive. Oblasni komitet je donio odluku da što prije održi Oblasno partijsko savjetovanje. Pošto delegati iz Semberije. miloševačke i odžačke opštine. Komunisti su prorađivali i prvih 6 glava iz knjige Istorija SKP (b). II 1944. decembra u Vlasenici. u trećoj . februara. Savjetovanje je počelo 20. a u četvrtoj . Posavine. koji su išli preko Jelice. godine u Vlasenici. godine formiran je Sreski komitet KPJ za modrički srez u kojem je u prvo vrijeme bilo 5 članova. Komitet je pokrivao teritoriju modričke. Prvih dana januara 1944.

Zapisnik sa oblasnog savjetovanja komunista istočne Bosne u Bijeljini. Sprečavanje bratoubilačke borbe i bratimljenje naroda u istočnoj Bosni je djelo komunista. o Savezu komunističke omladine. što je bio pseudonim Milke Minić. Od kako postoji KPJ. savjetovanja. i oko 150 članova SKOJ-a iz 6. između ostalog rekao: »Poslije 32 mjeseca junačke borbe komunisti istočne Bosne su se sastali da izvuku iskustvo iz dosadašnje borbe i da se dogovore o daljoj borbi koja predstoji. Naša KP nije žalila žrtve za uspjeh narodnooslobodilačke borbe. Komunisti istočne Bosne imali su još ranije jedno šire savjetovanje. mi komunisti moramo da poradimo više nego do sada. Učiniće da još više omladinaca stupe u NOV. IRP. Bilo je to u sudbonosnim danima 3. Nalazeći se pred vrlo krupnim događajima. njeni sastanci. . Jasno nam je da je razmah NOB u cijeloj zemlji i specijalno u istočnoj Bosni djelo naše Partije. da se pozadina sjedini sa frontom. a trećeg dana (2. Kada ih uporedimo sa današnjim stanjem. 146 Prvog dana savjetovanja podnijet je politički referat. da sjedinimo sve narodne snage u jedinstveni front da bi što prije okončali ovaj rat. Uvjeren sam da će savjetovanje pružiti veliku pomoć i podstrek za dalju borbu. U našoj napaćenoj i zavađenoj Bosni i Hercegovini stvaranje ZAVNOBIH-a je djelo bosansko-hercegovačkih komunista. Na savjetovanju je prisustvovalo oko 330 članova KPJ. da se učvrsti i proširi narodna vlast i da se još više rasplamsa narodnooslobodilačka borba. Nekada su partijska savjetovanja 1 4 5 održavana skriveno.divizije. konferencije i kongresi značili su uvijek korak naprijed u borbi naših naroda za bolji život i za bolju sutrašnjicu. . u teškim prilikama i uslovima ilegalnog rada. brigade i Birčanskog NOP odreda. (Arhiv VII. 144 145 146 U ime komunista Srbije prisutne je pozdravila drugarica Ana. VIII 1942. o narodnooslobodilačkim odborima.144 U svom izlaganju Cvijetin Mijatović Majo je. Jasno je to i svjetskoj javnosti. u Šekovićima. Njeni najbolji sinovi su pali kao svete žrtve borbe za oslobođenje«. rolna 7/77-80). Engleski premijer Vinston Čerčil je nedavno u svom govoru u engleskom parlamentu rekao: Komunisti Jugoslavije imali su čast da povedu svoj narod u borbu za narodno oslobođenje. o Antifašističkom frontu žena i o agitaciji i propagandi. Sarajevo. dogovori. 180 . Inicijativnog Oblasnog N 0 0 za istočnu Bosnu i predstavnik Antifašističkog fronta žena. Mikrofilm. Stvaranje temelja naše moderne Demokratske federativne Jugoslavije u prvom redu je djelo KPJ. Veliko je i sudbonosno vrijeme kada se održava ovo savjetovanje. onda nam je shvatljivo kakva i kolika je djela učinila naša Partija za relativno kratko vrijeme. drugog dana organizacioni referat. S druge strane unijećemo strah u kosti okupatoru i njegovim snagama . III) referati o zadacima partijskih organizacija u vojsci. Politički referat podnio je Cvijetin Mijatović Majo a organizacioni Hasan Brkić Aco.

Često se dešava da bogatiji potplaćuju siromašne da idu u jedinice umjesto njihovih sinova i slično. Prvi je govorio Džemal Bijedić. takođe. jednostavnim određivanjem koliko koje selo treba da uputi novih boraca. U diskusiji o političkom referatu učestvovalo je 13 delegata. Kritikovao je pojedinačne slučajeve sastajanja sa četnicima i pokušaje lokalnih sporazuma. od ustanka 1941. Najbrojnija je partijska organizacija Majevice i Semberije (611 članova). a posebno u istočnoj Bosni. Iznijet je podatak da Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu rukovodi jednim sreskim sa tri opštinska komiteta i 16 partijskih jedinica. Svega 10 žena na 181 . s obzirom na to da je trebalo uskoro izvršiti popunu jedinica koje su pretrpjele znatne gubitke u šestoj neprijateljskoj ofanzivi i novih koje će se. da neke jedinice vrše mobilizaciju na svoju ruku. da Muslimani na Trebavi i u Posavini nisu u tolikoj mjeri osjetili četničku kamu kao Muslimani u jugoistočnoj Bosni.U političkom referatu dat je osvrt na prijeđeni borbeni put komunista. i ukazano na zadatke koji komuniste očekuju u narednom periodu. Rekao je. čije je izlaganje tretiralo tri problema: četnike. da se mobilizacija često vrši mehanički. Za četnike je istakao da javno sarađuju sa Nijemcima i da ih jedino kao takve treba tretirati. godine do februarskih dana 1944. Na kraju je govorio o potrebi regulisanja pitanja mobilizacije novih boraca. bez konsultovanja organa narodne vlasti. Istakao je da nema jedinstvenih kriterijuma. Bijedić je tražio da se problem mobilizacije hitno riješi jedinstvenim propisima. četvrta romanijska sa oko 100 i peta tuzlanska sa 73 člana. da nema dovoljno političkih priprema. zeleni kadar i mobilizaciju novih boraca za popunu jedinica NOV i POJ. treća je birčanska partijska organizacija sa 128 članova. druga po brojnom stanju je partijska organizacija Posavine i Trebave sa 208 članova.135 članova KPJ (od kojih su 139 žene) i 320 kandidata za članove KPJ (od kojih su 49 žene). U referatu o organizacionim pitanjima iznijeto je da u istočnoj Bosni (bez podataka o sarajevskom okrugu) djeluje 1. stvarati u sjeveroistočnoj Bosni. u skoroj budućnosti. zatim ocjene vojno-političke situacije u zemlji.

Trebavi i u Posavini se nalazi među članovima KPJ. u svim dijelovima istočne Bosne. rolna 7/77-82. prema jednom kasnijem izveštaju. Poslije savjetovanja neki su pošli na nove dužnosti. SKOJ. koja su na savjetovanju usvojili.147 U diskusiji o organizacionom referatu učestvovalo je 13 delegata. Trećeg dana savjetovanja delegati su razmatrali pitanje N 0 0 . 148 Delegati iz Posavine i sa Trebave krenuli su iz Srebrenika na savjetovanje svrstani u jednu četu. Arhiv VII. 147 148 Na Posavsko-trebavskom okrugu u aprilu 1944. kako bi na putu. a među 47 kandidata za članove KPJ ima samo 6 žena. Odmah poslije savjetovanja održan je sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu i sastanci sa sekretarima okružnih komiteta sa kojima je izvršena analiza stanja u pojedinim okruzima i utvrđivanje konkretnih zadataka i formi pomoći. Na kraju savjetovanja ponovo je govorio Cvjetim Mijatović Majo. mogli stupiti u borbu (iz Posavsko-trebavskog odreda na savjetovanje su išli Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović). AFŽ.Mladen Jeftić. 182 . da učvrste i ojačaju partijsku organizaciju i da sprovedu u život sve odluke KPJ. Dao je svečano obećanje da će komunisti uložiti sve snage da ostvare zadatke. a većina se vratila u Posavinu i Trebavu. Izrazio je želju da se odluke savjetovanja odmah sprovode na svim sektorima rada. u slučaju potrebe. Sarajevo. omladinac Tomo Tadić. U diskusiji je uzeo riječ. u kojem se kaže da će komunisti istočne Bosne uložiti sve svoje snage da ostvare bratstvo i jedinstvo naroda Bosne i Hercegovine. delegat sa Vučjaka. rad partijske organizacije u vojsci i probleme agitacije i propagande. spremni da sa uspjehom izvrše nove zadatke koje je savjetovanje usvojilo. da prošire i ojačaju narodnooslobodilačku borbu. Mikrofilm IRP. Upućen je pozdravni telegram Pokrajinskom komitetu KPJ za Bosnu i Hercegovinu. među kojima trojica delegata sa Trebave i Posavine . djelovalo je 204 člana KPJ i to: u Posavsko-trebavskom odredu 72. Za vrijeme održavanja savjetovanja bili su smješteni po okolnim selima. vojno-teritorijalnim organima 22 i na terenu 110 komunista. Borika Stančić i Petar Kaurinović. kako u sferi partijsko-političkog rada. AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a.

Kurs je pohađalo 18 članova KPJ. morale su se odložiti ili smanjiti. a za članove biroa izabrani su: Jovan Radovanović. Mikrofilm. a za agitaciju i propagandu Slavko Tomić. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu je. Za rad omladinske organizacije bio je odgovoran Đokan Babić. marta do 6.150 Nepovoljan razvoj vojno-političke situacije u sjeveroistočnoj Bosni. dostavio 19.tako i u radu na razvijanju organa narodne vlasti. Jelka Ljubas. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. Situacija je postajala sve komplikovanija. Rad partijskih aktivista je znatno otežan. izazvan ofanzivom 13. Novi sekretar biroa bio je Borika Stančić. tadašnji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. poremetio je mnoge planove partijsko-političkog rukovodstva u Posavini i na Trebavi. Mira Mijojlić. pa je i partijski kurs iz Gradačca premješten u Srebrenik. rolna 7/334-337. Boško Milutinović i Muhamed Kešetović. Komunisti Trebave i Posavine prionuli su na rad sa novim elanom. organizacija AFŽ. Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ je Trebavu i Posavinu upućen 26. Izvršene su neke izmjene u sastavu partijskih rukovodstava i napravljeni planovi za formiranje novih. a zakazano okružno partijsko savjetovanje moralo je biti odloženo. Arhiv VII. analiziravši novonastalu vojno-političku situaciju. Sarajevo. koji je radio od 19. a rukovodilac i glavni predavač je bio Nenad Petrović koga je Oblasni komitet uputio da pomogne okružnom partijskom rukovodstvu za Trebavu i Posavinu. IRP. Dana Simić i Brano Panić. Izabran je biro sreskog komiteta za srez Modriču. Pri Okružnom komitetu KPJ počeo je sa radom niži partijski kurs. za AFŽ Remza Kapetanović. marta 149 150 Tada je formiran i opštinski komitet KPJ za bosansko-šamačku opštinu u krnjem sastavu. započete poslije bjeljinskog savjetovanja. Za 22. aprila. Pero Kovačević. Sekretar komiteta postao je Joco Bogdanović. Istovremeno su vršene pripreme za formiranje sreskog komiteta KPJ za srez Bosanski Šamac i opštinskih komiteta u Bosanskom Šamcu i Slatini pa su na taj teren pošli Sreten Lopandić. USAOJ-a i pionira. II 1944. 183 . I druge mjere i djelatnosti partijskog rukovodstva.149 U selima opštine Gradačac stvarane su takođe organizacije KPJ. SS divizije. mart je bilo zakazano savjetovanje komunista Trebave i Posavine.

polovinom aprila 1944. 184 . godine. partijsko-politički radnici da nastave partijskopolitičku aktivnost i obavljaju pojedine obavještajne poslove. rolna 7/300-301. Većina je bila izložena stalnim potjerama neprijatelja. djelujući u uslovima koji su bili teži nego ikada ranije. godine sa 18. Sa 17. raspoređeni su u operativne jedinice ili na partijsko-politički rad u vlaseničkom i srebreničkom srezu. gde će ostati do početka avgusta 1944. Mikrofilm. da bi se sa njima u posljednjem momentu mogli povući. čekajući da se promijeni situacija na Majevici i u Semberiji. Pri tome treba lično objasniti članovima vrijeme neprijateljske ofanzive. u duhu pomenute direktive. pošli su na Birač i u Srem mnogi partijsko-politički radnici sa Majevice i Semberije. mjesnih i opštinskih narodnooslobodilačkih odbora. Okružnim komitetima KPJ direktivu sljedeće sadržine: »Ne dozvoliti da u ruke neprijatelja padne ma ko iz rukovodećeg kadra. odnosno iz bjeljinskog i brčanskog ratnog sreza. Sarajevo.« 151 Na osnovu ove direktive članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. pa da se vrate. Na terenu treba ostaviti samo one koji su neophodni i kojima je to moguće obzirom na mjesta gdje se nalaze. koji je na svaki način. mora se osjetiti prisustvo Partije i u najtežim situacijama. Tako je po151 Arhiv VII. Oni zbog toga moraju biti u što tješnjoj vezi sa operativnim jedinicama. jer narod ne smije ostati prepušten sam sebi. Treba naročito posvetiti pažnju uglednim građanskim ličnostima. ih treba što prije pokrenuti i staviti ih pod zaštitu vojnih štabova. Sav kadar sa terena se ne smije povući. po zadatku. naročito prema onima koji su bili u organima vlasti i ne dozvoliti da bilo ko padne u ruke neprijatelja. Zbog toga.1944. primjenjujući najbrutalnije metode. i istaknuti saradnici NOP-a pošli su. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim ordredom u srednju Bosnu. Oni su jedno vrijeme bili uz jedinice. Na terenu Posavine i Trebave ostali su. Podrinjskim i Majevičkim odredom i vojvođanskim jedinicama. Jedan broj partijsko-političkih radnika ostao je na terenu u Semberiji i Majevici da u ilegalnim uslovima nastave djelatnost. U tom periodu mnogi partijsko-politički radnici izgubili su živote. majevičkom. IRP. godine. Poslije izvjesnog vremena kada se uvidjelo da do toga neće brzo doći. nastojao da ih otkrije i pobije.

sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a i član Sreskog komiteta KPJ. Do oslobođenja ovih krajeva skojevske organizacije su radile autohtono. omladinski rukovodilac. u ovaj kraj su došli Nijaz Dizdarević. Džemila Ajanović.Muhamed Sušić. Početkom sep185 . U partijskim ćelijama i u nižim rukovodstvima nije bilo zaduženog člana za rad sa omladinom. čak do jeseni 1944. Insistirao je na većoj mobilizaciji. do avgusta 1943. Modriči. a u bazi u Brnjiku Salih Mehikić. Nekoliko dana ranije u istom kraju poginuo je i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a za Srebrenicu. poginula kao član sreskog partijskog rukovodstva za Srebrenicu. jer nije bilo veza između omladinskog rukovodstva za BiH i omladinskog rukovodstva u istočnoj Bosni. iako su postojale partijske organizacije. Jelenka Voćkić je kasnije u ljeto 1944. Bukviku i Brčkom. masovnosti i samostalnosti omladinskih organizacija. Do oslobođenja Trebavsko-posavskog područja tj. Drago Tojić Gango pokušavajući da uspostavi vezu iz Dragoljevca sa Sremom. Član sreskog komiteta Tamara Begović je zarobljena i ubijena u Drenovcima. što je dovelo do njenog rasta i velikog priliva omladinaca u redove NOV i POJ. Do njegovog dolaska nije se znalo za USAOJ. instruktor Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za B i H i Milena Marković. uz malu pomoć partijskih organizacija. Modriči. Srebreniku. Skojevska organizacija na Trebavi i u Posavini je imala sličan razvojni put kao i partijska. U bazi u Dragaljevcu ostala je.ginuo i sekretar sreskog komiteta KPJ za Brčko. ona je uglavnom djelovala u Gradačcu. za što šire okupljanje omladine u redove omladinske organizacije. Dizdarević je razjasnio i otklonio lutanja u organizacionom pogledu i prenio stavove Pokrajinskog komiteta SKOJ-a u Bosnu i Hercegovinu i Centralnog komiteta SKOJa i odluke I kongresa USAOJ-a. koji su razvili djelatnost u stvaranju i povezivanju omladinskih organizacija u Gradačcu. Srebreniku i okolnim selima. U nekim mjestima nije bilo skojevskih organizacija. U avgustu 1943. a ranije član opštinskog rukovodstva SKOJ-a za Srebrenik .

boravili Nadžija Biser i Slavko Tomić. formiran je Opštinski komitet SKOJ-a. prednjačili u radu. za modričku opštinu u koji su ušli Perica Kosik. sa zadatkom da pomognu u razvoju omladinskih organizacija. u Posavini i Trebavi djeluje 48 članova SKOJ-a. u decembru 1943. Nedeljko Krekić i Ahmet Čatić. Za sekretara je izabran Petar Kerezović. oktobra 1943. Nešto kasnije. Članovi komiteta su bili Borika Stančić (sekretar). Nešto kasnije u Komitet je izabran i Nevenko Grebenarević. za sektor Vučjak-Odžak u sastavu: Slavko Tomić (sekretar). Stojan Vasić. a poslije njegove pogibije. formiran je Opštinski komitet SKOJa. 20. Perica Kosik. Mara Pajić i Janja Tripić. Branko PanićSemberac i Aiša Maličević.tembra 1943. naimenovano je Okružno povjereništvo SKOJa. a članovi: Muhamed Sušić. kao i u drugim krajevima. poneseni idejama KPJ i pobjedama NOV i POJ. U septembru 1943. Nedo Krekić. Prvi opštinski komitet SKOJ-a na Trebavi i Posavini formiran je u Bukviku. Julka Kaurinović. Bajazit Kešetović i Muhamed Selimović. U Bukviku su avgusta i septembra 1943. Mladi. U Opštinski komitet SKOJ-a. su ušli: Petar Kerezović. na svakom mjestu i u svakoj akciji unosili su žar svoje mladosti. Ibrahim Mujbegović i Mika Dujić kao sekretar. Julka Kaurinović. koje će drugom polovinom oktobra prerasti u Okružni komitet. Sačinjavali su ga članovi SKOJ-a koji su već godinu dana djelovali u organizaciji SKOJ-a tuzlanskih srednjih škola. godine. a na teritoriji majevičkog okružnog komiteta 772 skojevca. Skojevci su ovdje. Sekretar komiteta je bio Muhamed Kešetović. U isto vrijeme na teritoriji okruga Birač ima 60. Jovica Lazarević (u prvo vrijeme zadužen za stvaranje omladinske organizacije u Posavskom odredu). Organizacija SKOJ-a na Trebavi i Posavini intenziv186 . Oni su bili ta snaga koja je privukla masu omladine da se opredijeli za ciljeve NOP-a. Početkom oktobra 1943. godine. gdje je već postojao brojan aktiv članova SKOJ-a. avgusta 1943. Opštinski komitet SKOJ-a za srebreničku opštinu formirala je Aiša Maličević.

svrstano u 12 aktiva. Branka Čorluka. XII 1943 (Arhiv VII. godine Arhiv VII. pa se skojevska organizacija na terenu povećala na 62 člana. XII 1943. 18 kg jabuka i 28. 152 153 154 155 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. Slobodan Jokić i Ostoja Ilinčić.152 Mnogi članovi SKOJ:a i mnogi napredni omladinci su otišli u jedinice NOV i POJ. U drugoj polovini oktobra oformljene su organizacije SKOJ-a u Bosanskom Samcu.nije je počela raditi na omasovljavanju svog članstva od polovine avgusta i početkom septembra. sakupljanje materijalnih priloga za bolnice i ratom opustošene krajeve. IRP. rolna 4/607). Tolisi i na Vučjaku. U novembru 1943. Aktiv SKOJ u Bosanskom Samcu formirao je Spasoje Ilinčić. rolna 5/312-316. Čak su skoro svi članovi tri opštinska rukovodstva SKOJ-a i 14 seoskih rukovodstava USAOJ-a sa ostalim omladincima ušli u jedinice NOV i POJ. 419 kg kukuruza. otvaranje analfabetskih tečajeva i održavanje političkih zborova i konferencija. organizovanje omladinskih priredbi. a u Posavskom NOP odredu 56 članova. Mikrofilm IRP Sarajevo. U Posavskom i Trebavskom NOP odredu. Mikrofilm. Članovi aktiva su bili: Dragan Ristić. 122 kg pšenice. Elmasa Džakić. ubrzo se našlo 92 člana SKOJ-a. i na zborovima i konferencijama izabrati delegate. Desa Brkić. Samo u 10 sela u okrugu omladinci su sakupili slijedeću količinu namirnica: 521 kg graha. Sarajevo. Početkom decembra 1943.555 kuna. Bilo je predviđeno da iz Posavine i sa Trebave krene 10 delegata. 138 kg suhih šljiva. 187 . 627 kg krompira. počelo je omladinsko takmičenje u čitavom nizu akcija koje su tada bile aktuelne: dobrovoljno javljanje u jedinice NOV i POJ. Formiran je i Okružni odbor USAOJ-a za Trebavu i Posavinu. Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Vršene su pripreme za sazivanje Oblasne konferencije SKOJ-a koju je trebalo popularisati. 35 kg oraha. svrstano u 5 aktiva.154 Odžaku.153 U to vrijeme najvažniji zadatak bio je širenje i jačanje organizacija SKOJ-a i omasovljavanje organizacija USAOJ-a u naseljima na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji. smatrajući da oni treba da daju primjer drugima. u Trebavskom NOP odredu djelovalo je 36 članova SKOJ-a. formiranje omladinskih pjevačkih horova i diletantskih grupa.135 razvijanje kulturno-prosvjetnog rada.

Zbirka NORa. (Arhiv IRP. 156 157 Izvještaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 6. Stigli su samo delegati iz jedinica 17. Zapisnik o radu savjetovanja SKOJ-a. Sarajevo. Tomo Tadić. Na savjetovanju se snažno manifestovalo bratstvo i jedinstvo i identični pogledi mladih komunista. člana PK SKOJ-a.156 Kada je ofanziva neprijatelja prošla. (Arhiv VII. dok je u diskusiji o USAOJ-u. Pošto delegati iz majevičkog. marta u Bijeljini.Savjetovanje je međutim moralo biti odloženo zbog početka 6. Delegati su se međusobno upoznali. Sarajevo rolna 4/606-610. kat. i izveštaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. Direktiva Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 29. X 1943. Pismo PK SKOJ-a za BiH od 16. Mikrofilm. X 1943. 285-286 i 477—186). stekli jasniju sliku o zadacima koji ih očekuju i dobili odgovore na nejasna pitanja iz domena organizacije. organizacionom pitanju i o radu organizacije USAOJ-a. i 27. 4524. izmijenjali iskustva u radu. divizije i romanijskog i birčanskog okruga. koji je ukazao na najznačajnije probleme rada omladinske organizacije i založio se za rješavanje konkretnih pitanja. saznali najvažnije elemente vojno-političke situacije. Kemal Halilović i Muhamed Sušić. I 1944. Oblasni komitet SKOJ-a za istočnu Bosnu zakazao je Oblasno savjetovanje SKOJ-a za 23. Na savjetovanju su pročitani i razmatrani referati o vojno-političkoj situaciji. godine u Vlasenici. Povremeno je poprimala karakter mitinga. 188 . zbog sniježnih nanosa savjetovanje u Vlasenici je prekinuto. i rolna 5/155. tuzlanskog i posavskotrebavskog okruga nisu mogli stići. br. a u njegovom radu je učestvovalo 122 delegata.Džemila Ananović i Jovica Lazarević. Među 14 učesnika u diskusiji o p r v o m referatu bili su delegati iz Posavine i Trebave: Fuad Suljić. 157 Diskusija je bila vrlo živa. XII 1943. pored 7 delegata. 1-3). neprijateljske ofanzive. str. Naročito je bilo zapaženo izlaganje Nijaza Dizdarevića. učestvovao i Muhamed Kešetović. a nastavak je uslijedio 2. pa je predsjedništvo moralo intervenisati. Otvaranju savjetovanja je prisustvovalo oko 600 omladinaca iz Bijeljine i okoline. a među 16 diskutanata o organizacionom referatu .

sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu. U martu 1944. savjetovanje je zaključilo da se pripremi i održi Oblasna konferencija USAOJ-a. Iz posavsko-trebavskog okruga su prešli na rad u druge okruge Muhamed Sušić za sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a Srebrenica i Ekrem Avdić u Okružno rukovodstvo SKOJ-a za Birač. Mustafa Šabić. Risto Tošović. te Vlado Bošković. Hazim Hasić i Pero Kajmaković. pored ostalog. sekretar OK SKOJ-a za Majevicu i Semberiju. održana je plenarna sjednica Oblasnog komiteta SKOJ-a. trebalo da izabere Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu i delegate za osnivački kongres USAO BiH-a. Desa Koštan. godine formiran je Sreski komitet SKOJa za modrički srez. godine odštampao u 4. Oblasni komitet SKOJ-a je u martu 1944. Oblasni komitet SKOJ-a sačinjavali su: Mićo Rakić (sekretar) Jovan Radovanović Šico. a za nove članove Okružnog komiteta imenovani su Fuad Suljić i Mira Bilbija.Petog marta 1944. Rešad Saletović i Nada Bošković. među kojima 50 sa Trebave i iz Posavine i 5 delegata iz Posavsko-trebavskog odreda.000 primjeraka proglas Zemaljskog odbora USAOJ-a za B i H i brošure: SKOJ u surovoj školi rata i 189 . Aiša Maličević i Miloš Piljuga. Novi sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu je postala Aiša Maličević. Konstatujući da organizacija USAOJ-a treba da postane šira i brojnija. april 1944. Početak konferencije je zakazan za 10. Gordana Tanacković. Sreten Lopandić. sa sekretarom Muhamedom Kešetovićem. Nada Kerec. Članovi komiteta su bili Nedo Krekić i Perica Kosik (skojevski rukovodioci na Vučjaku). na kojoj je trebalo da učestvuje 315 delegata. Na partijske dužnosti su pošli Borika Stančić. Mirko Ostojić. ali je ofanziva neprijatelja omela održavanje. Ahmet Ćatić (sekretar Opštinskog komiteta SKOJ-a u Odžaku) i Bajazit Kešetović (novi sekterat Opštinskog komiteta SKOJ-a u Modriči). Konferencija je. na kojoj su razmatrani rezultati savjetovanja i izvršen raspored kadrova. Za pripremu konferencije izabran je Inicijativni odbor u koji su ušli: Jovan Radovanović Šico.

Potpeći. Garevcu. U tom pogledu su se naročito isticali omladinci i omladinke iz Modriče koji su njegovali ranjene i bolesne partizane skupljali posteljinu i veš za ranjenike i mnogo vremena proveli obrađujući zemlju na pustari. godine. Kruškovom Polju. Donjem i Gornjem Srebreniku. a još 24 člana je djelovalo u 6 aktiva na području opštine Srebrenik. SKOJ je tada imao 130 članova. čete pionira. ali je morao biti prekinut zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na to područje. Smolućoj i Ljenobudu. U Srebreniku je početkom aprila 1944. Poslije partijskog savjetovanja nastao je značajan preokret u radu omladinskih organizacija. IRP. Oblasnom komitetu SKOJ-a za istočnu Bosnu. Omladinske radne čete pružale su veliku pomoć organima narodne vlasti u skupljanju namirnica za bolnice i ratom opustošene krajeve. omladinske kulturno-prosvjetne sekcije.159 Poslije savjetovanja u Bijeljini osjetio se silan razmah u razvitku organizacije USAOJ-a. pisan vjerovatno krajem marta ili početkom aprila 1944. Mikrofilm IRP. Sarajevo. U svim opštinama su formirane radne čete. Organizacije SKOJ-a i USAOJ-a stvarane su i u selima u kojima ih do tada nije bilo. Sarajevo. Aktivi SKOJ-a postojali su u Čitluku. X 1944. Arhiv VII.SKOJ u vojsci. Ritešiću. III 1944. Bukviku. Mikrofilm. koja je postala ogledno poljoprivredno dobro pod neposrednim rukovodstvom Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Posavinu i Trebavu. Arhiv VII. Arhiv VII. 190 . rolna 7/365-366. 160 izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a za Trebavu i Posavinu od 21. zbog prisustva neprijatelja (Trebava i Vučjak). a po jedan član u Rapatnici i Falešiću. Miloševcu. Novi aktivi SKOJ-a oformljeni su u Dugom Polju. rolna 10/387-388. godine. Sarajevo. Odžaku. koja je februara 1944. omladinski domovi i pjevački horovi. pripojena tuzlanskom okrugu. 160 158 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. Mikrofilm JRP. I u ostalim mjestima omladinske radne čete su postigle vidne rezultate. U nekim dijelovima okruga organizacije SKOJ-a su djelovale ilegalno. Dobrinji. rolna 7/197-200.138 koje su stigle do skojevskih organizacija u Posavini i na Trebavi. Vidi. Podnovlju. 159 Izvještaj Okružnog Komiteta SKOJ-a za Tuzlu. Majevcu. Vujičićima i drugim selima. Riječanima. Osjetio se veliki polet u radu i došlo je do aktiviranja velikog broja omladinaca i omladinki. godine. godine počeo kurs za rukovodioce SKOJ-a.

sa jedinicama 18. U toj borbi poginuo je Bajazit Kešetović. koja je kao član OK KPJ zadužena za taj sektor rada. U septembru i oktobru 1943. formirani su opštinski odbori AFŽ u Bukviku. uputio na Posavsko-trebavsko područje. 191 . Direktivom Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica NOV i POJ. marta 1944. Srema. u ljeto 1943. U oktobru 1943. godine stigla je Mevla Jakupović. bilo je predviđeno da i omladinski rukovodioci napuste slobodnu teritoriju zajedno sa operativnim jedinicama. formirana je u Bukviku u kasnu jesen 1942. a zatim u Modriči. U 161 Arhiv VII. godine. Mikrofilm. da pomognu komunistima tog kraja u političkom radu sa ženama. aprila 1944. Delegati. Prisutni omladinci su svojim prijedlozima upotpunjavali sadržaj tih izlaganja.U prvoj polovini aprila 1944.161 Prva organizacija Antifašističkog fronta žena na tlu Posavine. od 19. prikupili su se delegati za Drugi kongres USAOJ-a iz istočne Bosne. Na putu kroz centralnu Bosnu došlo je do sukoba sa jednom njemačkom jedinicom. Na njima su delegati iznosili svoje zamisli o istupanju na II kongresu USAOJ-a. Modriči. dobro posjećene priredbe. Njih su stvarale uz pomoć partijskog rukovodstva. Sarajevo. Gradačcu i Srebreniku. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda krenuli su u centralnu Bosnu mnogi omladinski rukovodioci. SS divizije. godine. godine u Gradačcu. Njen predsjednik je bila Joka Pantelić. delegat Posavine i Trebave za II kongres USAOJ-a. Milena Marković i Ruža Spasojević koje je Oblasni komitet KPJ. IRP. godine. rolna 7/300-301. Nove organizacije AFŽ u Posavini i na Trebavi počele su u većem broju da se formiraju u ljeto 1943. u slučaju prodora jedinica zloglasne 13. Razvili su snažnu političku aktivnost u tim mjestima i okolnim selima i organizovali mnoge. koje je predvodio Nijaz Dizdarević krenuli su 11. godine iz Modriče preko centralne Bosne ka Drvaru. Na osnovu toga. Istom direktivom je bilo predviđeno da ostali omladinci napuste teren i popune operativne jedinice.

Razvili su znatnu propagandnu aktivnost među ženama i objašnjavali ciljeve NOB-a.Dana žena u Gradačcu. pa su učesnice savjetovanja krenule na teren. rolna 5/53-58). Odbori su svakodnevno održavali sastanke sa ženama i sakupljali priloge za bolnice i vojsku. Tereza Nikić i Anka Kikić. sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu i Aiša Maličević član Okružnog komiteta SKOJ-a. a naveče za ostalo građanstvo. Za predsjednika je izabrana Mevla Jakupović. u gradačkoj nekoliko. Vranjaku. a u srebreničkoj 12 takvih odbora. Miloševcu. XI 1943. Danju isključivo za žene.modričkoj opštini formirano je i 5 seoskih odbora (u Tarevcima. Koliko su se morale uvažavati lokalne prilike. Mikrofilm. Kladara i Koprivni).žena i drugih aktivistkinja NOP-a. . D. U to vrijeme na teritoriji Posavine i Trebave djelovalo je 15 izabranih i 16 inicijativnih odbora AFŽ. One su uslovile svoje prisustvo priredbi time da prozori spolja budu zatvoreni i prekriveni neprovidnim papirom. Hanumica Širbegović. na kojoj su prisustvovali Džemal Bijedić. Program priredbe pripremila je Anka Kikić. marta 1944. kako ih muškarci ne bi mogli vidjeti bez žarova i feredža. 192 . Izvedeno je nekoliko recita162 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. U prvoj polovini novembra 1943. govori primjer proslave 8. Jelka Ljubas.162 Nešto kasnije formirani su mjesni i seoski odbori AFŽ u naseljima opština Odžak i Bosanski Samac i opštinski odbori AFŽ u Odžaku i Bosanskom Šamcu. osobito Muslimanke koje su se tada krile od muškaraca. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu (Arhiv VII. Na sastanku je izvršena raspodjela zadataka. uvedu u javni život. Organizovali su mnogobrojne čitalačke grupe i analfabetske kurseve i nastojali da se žene. Program proslave morao je biti izveden dva puta u istom danu. IRP Sarajevo. Ruža Spasojević (Janković). Tada je izabran Okružni inicijativni odbor AFŽ za Trebavu i Posavinu od 5 članova. a za sekretara Munira Karahasanovič. Među ženama na dnevnoj predstavi bilo je najviše Muslimanki. a među njima: Safa Halilović. Remza Kapetanović (Škundrić). a među njima mnogo onih koje su prvi put u životu izašle na javno mjesto. u Gradačcu je održan sastanak svih komunista .

kojih je bio mali broj (u početku samo šest. str. a kada je formiran niži kurs pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu na njega su upućene Tereza Nikić. godine u onim selima i mjestima Posavine i Trebave. U Modriči se na zboru okupilo oko 300 žena. pristizale u Modriču noseći transparente i pjevajući partizanske i narodne pjesme. a koncem februara 1944.deset). Nastojao je da žene komuniste. Pismo sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućeno početkom marta 1944. a zatim i opštinski narodnooslobodilački odbori u Modriči. Sarajevo. Srebreniku i Odžaku. Formirani su mnogi seoski narodnooslobodilački odbori širom Posavine i Trebave. pa su u neke 163 164 Ibrahim Karabegović. Govorili su Mladen Jeftić. a i u nekim selima Posavine i Trebave. Hakija Muratbegović i Muhidin Spužić. 658-663. 193 .164 Narodnooslobodilački odbori su se uspostavljali koncem 1941. Ruža Spasojević.cija i skečeva. Hanumica Širbegović i Mujesira Dajić. Oskudno odjevene žene iz okolnih sela su. Borika Stančić. gdje je uticaj NOP-a bio u porastu. Arhiv VII. nastaje novi zamah u stvaranju organa narodne vlasti. što više aktivira i politički uzdigne. U ljeto 1943. iako je padala kiša. godine . IRP. rolna 7/233. Poslije partijskog savjetovanja u Bijeljini. Oni su morali djelovati ilegalno zbog prisustva neprijateljskih jedinica. predsjednica Sreskog odbora AFŽ. Tako je na partijski kurs pri Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućena Ljubica Miljuš iz Gradačca. Žene BiH u NOB. član Okružnog komiteta KPJ. Proslave Dana žena održavale su se i u drugim mjestima. a i da dobije pomoć u kadrovima sa drugih krajeva za taj sektor rada. Zbor je održan na pijaci. Remza Kapetanović. na teren Posavine i Trebave je trebalo da krene i Lepa Kuđić. U želji da se stvori što više narodnooslobodilačkih odbora bilo je i grešaka. sekretar Sreskog komiteta KPJ za Modriču i Jelka Ljubas. a dobro uvježbani hor je upotpunio cio događaj. dolaskom jedinica NOV i POJ u ove krajeve. Aktivnost žena Modrice i okoline u NOB. Istog dana održan je miting na kojem je prisustvovalo preko 300 žena iz Gradačca i okoline. Gradačcu. Safa Halilović.163 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu poklanjao je veliku pažnju radu organizacije žena. Mikrofilm. od ranog jutra. Od ranije je postojao Opštinski N 0 0 u Bukviku.

Odžak i Miloševac. Opštinski N 0 0 Odžak. postavilo se pitanje obrazovanja viših organa narodne vlasti koji bi rukovodili i pomagali razgranatoj mreži seoskih i opštinskih odbora. Osnovani su također. godine. dok su Opštinski N 0 0 u Bukviku i Ražljevu popunjeni novim članovima. Istočna Bosna u NOR. km : sir 233-234. 165 Stevo Popović. Prethodno je izabran Opštinski narodnooslobodilački odbor za čelićku opštinu. u jesen 1943. Sreski N 0 0 Modriča obuhvatio je teritoriju opština: Modriča. Skakava. imao 7 seoskih N 0 0 . Izbor je izvršen na skupštini predstavnika opštinskih i seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Neposredno poslije toga izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za modrički srez. Ovi inicijativni odbori su imali privremeni karakter i trebalo je da. Za predsjednika njegovog Izvršnog odbora izabran je Cvjetko Perić. Stvaranjem velike oslobođene teritorije u istočnoj Bosni. 194 . a za sekretara Edhem Ćamo. U istom mjesecu formiran je i Okružni inicijativni narodnooslobodilački odbor za Trebavu i Posavinu. Cerik. a opštinski N 0 0 Miloševac 5 seoskih N 0 0 . Romaniju i Tuzlu. koji je u početku imao 7 članova. Nešto ranije izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez koji je imao sjedište u Ražljevu. a za sekretara Nada Manojlović. Posavinu i Trebavu. Razvoj i djelovanje N 0 0 u istočnoj Bosni. pored pomoći nižim organima narodne vlasti. Odlučeno je da se formira Oblasni inicijativni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu i okružni inicijativni odbori za okruge Majevicu i Semberiju. Za prvog predsjednika Sreskog N 0 0 u Modriči izabran je Đorđo Mikičić a Jovan Radovanović za sekretara.165 Početkom novembra 1943. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. Za predsjednika je izabran Mustafa Rustanbegović. Birač. a za sekretara Salih Mehikić. u Tuzli je formiran Oblasni inicijativni odbor za istočnu Bosnu.odbore ušli bivši seoski knezovi i muhtari. koji je kao član Okružnog komiteta KPJ bio zadužen za organizaciju i razvoj narodne vlasti. Na taj problem je ukazivao Okružni komitet KPJ i tražio da se u odbore biraju ljudi koji su čvrsto na liniji NOB-a. Opštinski N 0 0 Modriča je u novembru 1943. 10 seoskih N 0 0 . seoski N 0 0 u selima: Bijela. U isto vrijeme formiran je Okružni N 0 0 za Majevicu. pripreme izbore za odgovarajuće odbore (oblasti i okruga).

U opštini Bosanski Šamac seoski N 0 0 u Tišini. Nahvijojci i u drugim selima brčanskog sreza. Slavko Stanojević. a kada je on. 14 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. a sekretar Teufik.168 U Srebreniku je oktobra 1943. Brvniku. Hasan Begić. Arhiv IRP. Na području sreza Gradačac izabrana su 3 opštinska (Gradačac. Izborne konferencije su bile veoma posjećene. Islamovac. Begovača. 168 Opštinski N 0 0 u Bosanskom Samcu izabran je 14. Veiino Selo. godine izabran opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Mujom Smajlovićem. Vražići. pa su u njih ušli nepouzdani ljudi. Bukovac. 21-22. rolna 5/312-316). kat. str. godine izabran je. (Arhiv VII. Na teritoriji opštine Gradačac je djelovalo pored opštinskog N 0 0 . 167 Izvještaj sekretara OK KPJ od 1. Mionica i Skugrić) i 15 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. br. Boderište. X 1943. 195 .Maoča. Dubravice. godine bio je Jovo Pajić. Gornji Rahić. u njega su ušli: Husan Zaimović.169 166 D r Drago Borovćanin. Poslije ofanzive Okružni inicijativni odbor je preduzeo korake da se izvrše izbori za NOO u mjestima gdje odbori nisu postojali i tamo gdje su na brzinu postavljeni. Šesta neprijateljska ofanziva omela je veću aktivnost narodnooslobodilačkih odbora. Pukiš. Satorovići. U februaru 1944. IRP. Ratkovići.166 Prvi predjsednik narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku 1941. II 1944. Nastanak i razvoj narodne vlasti na brčanskom kraju (1941-1945). predsednik Sreskog NOO Modriča. Članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Brnjik. Humci. postao komandant mjesta za predsjednika odbora je izabran Mitar Trivić. Crkvini i Obudovcu su prošireni novim članovima. Imamović.167 Predsjednik opštinskog N 0 0 bio je Bećirbeg Ibrahimbegović. Mikrofilm. Zbirka NOR-a. Batkuši. Konstituisanju odbora prisustvovao je Đorđe Mikičić. Ljubomir Brkić i Muharem Hadžijusufović. XII 1943. Sarajevo. 1840. na konferenciji delegata opštinskih i seoskih odbora. Pisarima. Prvi predsjednik sreskog N 0 0 bio je Husein Kondžić. sreski N 0 0 za srez Gradačac. a sekretar Teufik Imamović. Sarajevo. u oktobru 1943. 169 izvještaj sekretara OK KPJ od 22.

partijska i skojevska rukovodstva. Sarajevo. pored zaduženja o snabdijevanju vojske i bolnica. godine. Izabrani organi su bili provjerene pristalice i aktivisti NOP-a. Mikrofilm. Modriči i Srebreniku. IRP.Sada su na terenu Posavine i Trebave. nije održana u predviđeno vrijeme zbog neprijateljske ofanzive. U Gradačcu i Modriči dobrovoljnim prilozima građana bolnice su opskrbljene krevetima. Narod je shvatio suštinu N 0 0 i razliku između NOO i bivše vlasti. Iz Posavine i sa Trebave izabrano je 30 delegata. Tako se na primjer. u saradnji sa organizacijom žena i omladine. vodili su brigu o svim tekućim pitanjima života i rada na oslobođenoj teritoriji: o ekonomsko-finansijskim. pored Inicijativnog okružnog N 0 0 . takođe. Narodnooslobodilački odbori. u oslobođenom Gradačcu odvijala nastava u osnovnoj i građanskoj školi i u osnovnoj školi u Vučkovcima. upravnim i drugim pitanjima. veliku pomoć na prihvatanju. 196 . Narodnooslobodilački odbori pružili su. smještaju i njezi velikog broja ranjenika i bolesnika u bolnicama u Gradačcu. znali su svoja prava i dužnosti i nastupali kao pravi narodni predstavnici. (Arhiv VII.170 Konferencija. kao i narodnooslobodilački odbori i posebni odbori narodnooslobodilačkog fronta na slobodnoj teritoriji Trebave i Posavine su razvili znatnu javnu političku aktivnost u objašnjavanju ciljeva NOB-e. kulturno-prosvjetnim. djelovala i t r i sreska narodnooslobodilačka odbora izabrana demokratskim putem. Prije stvaranja posebnih odbora Narodnooslobodilačkog fronta. velika razlika u radu izabranih organa narodne vlasti od onih koje su ranije postavljali pojedini politički radnici na terenu i jedinice NOV. U martu je vršen izbor delegata za Oblasnu skupštinu narodnooslobodilačkih odbora koja je trebala da izabere Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu. Odbornici su uživali nepodijeljeno povjerenje svojih mještana i seljana. Postojala je. rolna 7/334-337). Oni su se osamostalili i potpuno zadovoljili. posteljinom i drugim bolničk i m inventarom. značaja odluka II zasijedanja AVNOJ-a i I zasije170 Izvještaj sekretara OK KPJ upućen Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu 26. III 1944. nego tek koncem avgusta 1944. međutim.

Zahirovića. kako bi moglo prisustvovati što više stanovnika. Behrama. Mikrofilm. Tarevcima. januara 1944. Modriči.Dana Crvene armije i 8. I 1944. Obudovcu. najboljeg među najboljim sinovima 171 Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu upućen Oblasnom komitetu KOJ za istočnu Bosnu 21. Seone. Gornjeg i Donjeg Ljenobuda. Sarajevo. Konferencije su bile stalan oblik komuniciranja partijskih rukovodioca i predstavnika narodne vlasti sa narodom. kao u Tarevcima. sa tih konferencija upućivane su pozdravne depeše AVNOJ-u. Povodom 7. Lisovića. Crkvenog Brda. Zborovi u Gradačcu i Modriči su održani na pazarni dan. Srebreniku i Srnicama. Šahmera. rolna 6/62-30). Podnovlju. Tinje i Osoja sa predstavnicima svojih N 0 0 . I 1944. pozdravljaju najhrabrijeg među najhrabrijim. prisustvovalo je i preko 200 ljudi. bile su uvijek dobro posjećene. Bosanskom Šamcu. Babunovića.danja ZAVNOBiH-a. Svakodnevno su u Tehnici OK KPJ štampane vijesti koje su zajedno sa Frontom slobode i štampanim proglasima slate u sva sela na oslobođenoj teritoriji. Tako je. Slatini. Na nekim konferencijama. 17. Sladna. Čehaja. One su održavane u Gradačcu. Like. Uroža. Brnjičana. koji su pored zabavnog i socijalnog imali i politički karakter. Brezika. Veliki zborovi su održani i povodom 23. godine održana konferencija domaćina i odbornika N 0 0 iz cijele opštine Srebrenik. ZAVNOBiH-u i Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ).dana Oktobarske revolucije održani su veliki narodni zborovi u Gradačcu. Kulturne priredbe sa prigodnim programima. Odžaku. One su bile pogodan oblik okupljanja naroda. IRP. novembra . Crkvini i u drugim selima gdje su postojale pogodne prostorije. na primjer. sa svog sastanka održanog 17. 171 Kada su prilike dozvoljavale organizovane su konferencije za nekoliko sela. maršalu Josipu Brozu Titu. koje su potpisivali svi prisutni. glasi: »Domaćini Gornjeg i Donjeg Srebrenika. (Arhiv VII. februara . U januaru 1944.Dana žena. Miloševcu i Srebreniku. marta . Telegram upućen predsjedniku NKOj-a. Čitluka. Garevcu. Lipja. Tom prilikom su upućeni telegrami Predsedništvu AVNOJ-a i Nacionalnom komitetu narodnog oslobođenja Jugoslavije. Rapatnice. Caga. u Donjem Srebreniku. 197 . Vučkovcima. Bukviku. zatim na prikupljanju pomoći za partizanske bolnice i stanovništvo popaljenih krajeva. Modriči. Špionice. Podorašja.

O Hasanovom životu i radu govorio je Teufik Imamović. Midhat Muradbegović. AVNOJ-u i Nacionalnom komitetu. mi domaćini pomenutih sela. 198 . od 10. Komandant mjesta Midhat Muradbegović pročitao je svoju priču Otvaranje nebesa koja je ranije objavljena u Književniku.recitacije i pjesme. 1977. I 1944. godine. Mustafa Mehmedović. 173 U Gradačcu je 23. Muhamed Zahirović.Književni susreti. oduševljeni naporima svoje narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda. Bego Kurtić. Sjećanje na Hasana Kikića . pa je veliki broj ljudi ostao ispred zgrade. Zatim su borci Komadne mjesta izveli ostale tačke programa . 4. Ibrahim Ibrišević.naših naroda. Jusuf Smailović. Gradačac. februara povodom godišnjice Sovjetske armije održana svečana akademija. u slobodnom Gradačcu održana je komemorativna svečanost posvećena poginulom partizanu i naprednom književniku Hasanu Kikiću. Orhan Džanić. Midhat Muratbegović druga violina. održana je konferencija muslimanskih sveštenika u Breziku sa koje su poslati telegrami maršalu Titu. Radovi su stručno izvođeni pod rukovodstvom arhitekte. Komemoracija je održana u gradskom hotelu. Telegram su potpisali vjeroučitelj Mustafa Ibrahimović i imami Alija Dervišević. str.174 Tridesetprvog marta 1944. čije prostorije nisu mogle primiti sve posjetioce.172 U februaru 1944. profesor građanske škole Svojimir Jamšek violončelo. Dva dana kasnije. III 1944. edicija II. uložićemo sve snage i u svako doba pridonijeti najviše žrtve za konačno likvidiranje fašističkih bandi iz naših krajeva i za bolje i ljepše doba narodne Jugoslavije«. svoga druga maršala Tita koji od roba stvori čovjeka . Tako su Hasanovi drugovi odali poštu i priznanje ovom velikom čovjeku i komunisti. godine u Gradačcu je otvoren Dom kulture u zgradi bivšeg suda koja je u tu svrhu rekonstruisana izbijanjem unutrašnjih zidova i otvaranjem velike sale. Abdulah Bošnjaković i Alija Šuljić. Prilikom otvaranja Doma održana je svečana aka172 173 174 Front slobode br. Druže Tito. Zaim Delić. U izvedenom programu nastupio je kvartet u kome su bili: Salih Žilić prva violina. 14. 19. sekretar Mjesnog komiteta KPJ.povede narode Jugoslavije u borbu časti i ponosa protiv mrskog fašističkog okupatora. Muhamed Mehmedović klavir-harmonika. Ahmet Hodžić.

Salih Gorak je ostavljen na terenu Gradačca sa zadatkom da obavještajno djeluje. 176 Prilikom povlačenja jedinica u centralnu Bosnu. knj. Boro Popović postao komesar Komande područja. kada je izvršena reorganizacija vojnoteritorijalnih organa. a njegov zamjenik Mihajlo Stanković. Gornjem Žabaru i u Bukviku. Tako je. pa ovo je Beograd«. 175 Josip Broz Tito.175 Od sredine februara 1944. Komanda područja za Posavinu i Trebavu ispoljila je povećanu aktivnost. Gradačcu. zamjenik komandanta i referenti. izvršena je reorganizacija i popuna u Komandi područja. februara 1944. Vojna djela. rekao: »Djeco. Pod svojom nadležnošću je imala komande mjesta u Modriči. Bukviku i Srebreniku koje su uspostavljane oslobađanjem tih mjesta u septembru 1943. a prvi komandant je bio Salih Žilić. Zbog toga je poslije rata osuđen. formirana je u novembru 1943. Komandant područja tada je bio Boro Popović. Bosanskom Samcu. Gornjoj Slatini. međutim. 1. Shodno direktivi Vrhovnog štaba o organizaciji vojnoteritorijalnih organa od 8. Komanda područja je rukovodila sa komandama mjesta u Gradačcu. Modriči. On je. uskoro. a Radika Ilić komandant. Komandu područja su sačinjavali: komandant. General Savo Orović je nakon izvedenog programa. Za referenta odgovornog za obavještajnokontraobavještajnu djelatnost imenovan je Salih Gorak. U početku nije mogla razviti sve svoje organe. godine. 1978. politički komesar. ushićen njegovim visokim nivoom. kao vojnoteritorijalna komanda. 446. Često je dolazilo do promjena u sastavu Komande područja i komandi mjesta. 199 . i u želji da sačuva svoj život denucirao je neprijatelju saradnike NOP-a. Srebreniku.176 a za intendanta Miloš Nikolić.demija. II izdanje VIZ. uskoro zarobljen. str. Beograd. a pomoćnik komandanta je bio odgovoran za partijsko-politički rad. U komandama mjesta zamjenik komandanta je odgovarao za mobilizacijske i tehničke poslove. Komande područja za Posavinu i Trebavu.

Komanda područja za Trebavu i Posavinu imala je u svom sastavu referenta za mobilizaciju. ali on nije pristao.Uz svaku komandu mjesta nalazila se partizanska straža kao obezbjeđenje do februara 1944. kukuruza. koji se starao o mobilizaciji ljudstva za jedinice NOV i POJ. Mobilizacija se vršila dobrovoljno i po pozivu. bataljona u Gradačcu jednog dana je došao Mehmed Fitozović iz Bosanskog Samca i doveo sina Rizaha i rođaka Hazima Hadžialijagića opremljene i naoružane opremom i oružjem koje je sam kupio. Ljenobud. Doveo ih je u štab bataljona tražeći potvrdu da ih je predao ispravno. Zahiroviće. Potpeć. brigadi. a Hazim komesar čete u 18. do 1926. Tinju. U komandama mjesta su napravljeni mobilizacijski spiskovi koji su obuhvatali godišta od 1909. 177 U štab 3. Osnovana je i kuhinja u kojoj se hranila gradska sirotinja. Štab se našao u nedoumici. Bilo je prikupljeno oko 6 vagona pšenice. komanda mjesta Gradačac do polovine marta 1944. Cage. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred. radila je u Gradačcu bolnica komande Posavsko-trebavskog područja koju je vodio dr Hamdija Bravo. godine. mobilisala 310 mladića u 16.prijemu i otpremi hrane za Mačkovac i dalje za Birač. Radile su obućarska. krojačka. Rapaticu. Rizah je uskoro postao omladinski rukovodilac. kada su obezbjeđenje slobodne teritorije preuzele jedinice odreda. masti i slanine. kovačka. a komanda mjesta Modriča oko 200 omladinaca. U Gradačcu je bilo uskladišteno oko 5 vagona namirnica za transport u pasivne krajeve. na primjer. Donje Moranjke. Ubjeđivali su Mehmeda da promijeni svoj zahtijev. 17 ' Komanda mjesta Srebrenik najviše pažnje posvjećivala je svom glavnom zadatku . Komanda mjesta Bosanski Samac 80 omladinaca za 18. Zuberovo Brdo. pekarska. Babunoviće. Komanda mjesta Srebrenik obuhvatala je sela: Špionicu. Lisoviće. novembra 1943. Brezik. Od 27. U Srebreniku se nalazila i bolnica u kojoj je bilo oko 150 ranjenika i ambulanta za liječenje endemskog sifilisa. Donji i Gornji Srebrenik. Čehaje. Kuge. muslimansku brigadu i Posavsko-trebavski odred. Tako je. stolarska i brijačka radionica. Na kraju su mu izdali potvrdu u kojoj izjavljuju da su od njega primili Rizaha i Hazima. Podorašje. 200 . Seonu.

Zamjenik komandanta od februara 1944. a komandant je bio Pero Bosić. Ledenice. a kasnije Ferid Širbegović i Abdurahman Otanović.Stražu. a poslije njega Mustafa Porobić i Maiić Ibrišević. Ona je formirana u martu 1944. Komanda mjesta Gornja Slatina obuhvatala je područje između teritorije komandi mjesta Bosanski Šamac. obuhvatala je naselja: Bosanski Šamac. Garevac. a intendant . Komanda mjesta Modriča obuhvatala je naselja: Modriču. zamjenik Kojo Stanišić i pomoćnik komandanta Milan Tubaković. Zamjenik komandanta je bio Avdo Abdulahović. Čardak. profesor. Komanda mjesta Gornji Žabar formirana je u martu 1944. Miloševac i Kruškovo Polje. Prvi komandant komande mjesta bio je Salih Žilić. pomoćnik komandanta i odgovoran za politički rad . a poslije Midhat Muratbegović. Jelovče Selo i Donju Zelinju. Komanda mjesta Bosanski Šamac formirana u februaru 1944. zamjenik komandanta odgovoran za mobilizacijske poslove Ahmed Lončarević. Vidu. Komanda mjesta Gradačac obuhvatala je naselja: Gradačac. Crkvinu. Kladare. komandant Komande mjesta bio je kapetan Muhamed Gagić. pomoćnik komandanta prvo Hakija Raljević. pomoćnik Mehmedalija Mujedinović. Riječane. a kasnije Franjo Puškarić. Tišinu i Hasić. Zamjenik komandanta prvo je bio Šehabudin Moranjak. i intendant Nešet Sendić. a zatim Muhamed Mehmedović. pomoćnik Ljubo Dević. Gornju i Donju Mionicu. Dobrnju. Od početka februara pa do povlačenja u centralnu Bosnu.Šefkija Selimović. zamjenik Mustafa Karić i pomoćnik Joco Bogdanović. a intendant Žarko Mihajlović. zatim Salih Gorak. Modriča i Gradačac. Crveno Brdo i Jasenicu. Komandant mjesta bio je Hasan Zaimović. Prvi komandant mjesta bio je Mehmed Mujbegović. bio je Đoko Gajić. Prvi komandant mjesta bio je Mehmedalija Tufekčić. Tarevce. Komandir partizanske straže pri komandi mjesta bio je Mustafa Tipura. Vučkovac. a u Žabaru se nalazila samo kada su jedinice NOV i 201 .Rizo Redžepagić. Kerep. Pisare.

202 . knj. za zamjenika Tošo Pavlović. a za pomoćnika Pavle Zarić. Vujičiće. za zamjenika Gojan Pajić. 178 178 Izvještaj komandanta 17. dok 44 str. dok. II 1944. 201-202) i Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. Ona je obuhvatala sela Gornji i Donji Bukvik. knj. U komandi mjesta Bukvik za komandanta je postavljen Jovo Pajić. Za komandanta je imenovan Pero Stanković. Lukavac. 22. II 1942. str. 23. a za pomoćnika Stevo Zivković. 310-320). (Zbornik IV. Vitanović.POJ bile na njegovoj teritoriji. Gajeve i sela na neoslobođenoj teritoriji. 77. (Zbornik IV. divizije od 10.

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944.III Dio DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. GODINE .

GODINE RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA NA TERENU U TOM PERIODU POLITIČKI .DEJSTVA ODREDA U U CENTRALNOJ BOSNU BOSNI POVRATAK AKTIVNOST RAD ODREDA OD ISTOČNU DO SEPTEMBRA DECEMBRA I 1944.

kod željezničke stanice Komarica. str. obezbjeđivala je širu prostoriju oko slobodnog Prnjavora). koji je izvršen 9. 18. 1 Do 10. dok 218. Vlašićki područje Vlašića. krajiška brigada bila je orijentisana na zatvaranje pravca Kotor-Varoš-Šiprage i Kotor-Varoš Skender Vakuf. 807. Prnjavorski prostoriju Kokori-Branešci. Peta kozarska brigada bila je orijentisana prema Doboju i Tesliću. na putu iz Ljeskovih voda u Stanare.DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI U proljeće 1944. izvršili pokret pravcem Jakeš-Dugo Polje-Vučjak. Njena 12. Motajički teren oko Rakovca. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa članovima partijsko-političkih rukovodstava i drugim pozadinskim radnicima su 17. slavonska brigada koja se poslije uspješnog napada na željezničku stanicu u Ljupljanici. divizije imao je pod svojom komandom i nekoliko partizanskih odreda koji su operisali po rubu slobodne teritorije srednje Bosne.Prnjavor. a sa druga dva pravca Derventa-Prnjavor (tj. maja. prešli željezničku prugu Brod-Doboj. Štab 11. 25. knj. U toku pokreta. divizije 5. ap1 Zbornik IV. korpusa NOVJ. Banjalučki partizanski odred je kontrolisao teren ispred planine Čemernice. Vratila u Slavoniju. 205 . i produžili u pravcu Ljeskovih Voda gdje su vodili borbu sa četnicima. Četrnaesta srednjobosanska brigada sa dva bataljona zatvarala je pravac Klašnice . aprila naveče. maja je na prostoriji sjevernog dijela centralne Bosne djejstvovala i 12. a Tešanjskoteslićki partizanski odred prostoriju Rastuša-Ukrinjica. u sjevernom dijelu centralne Bosne dejstvovale su jedinice 11.

tako da su od četiri bataljona formirana dva brojno jaka bataljona. knj. 294-299. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. dok 87. maja Štabu 5. Od početka pokreta za 4 dana borci su primili samo dva obroka hrane. Izvještaj Operativnog Štaba grupe bataljona od 20. 48. 323-324). maja dobio zadatak da zaposjedne položaje u rejonu sela Glogove a. da su svoje jedinice razmjestili na prostoriju Jelanska-Stanari i da su uputili patrole prema 5. Osamnaesta hrvatska brigada je ostala u Stanarima. U izvještaju Štaba 11. Blažo Đuričić politički komesar. formirana je kulturno-umjetnička ekipa kao privremena jedinica. korpusa kaže se da se 18. pod čijom će operativnom komandom biti sve vrijeme boravka u srednjoj Bosni. U to vrijeme Štab 11. str. str. divizije 4 upućenom 15. jedinice su imale više sukoba sa manjim četničkim grupama. divizije. dok. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred nalaze na liniji Glogovac-Pojezna-Osinja-D. Posavsko-trebavski odred je 11. aprila. (Zbornik IV. 91. izvještavaju štab 11.5 U štabovima 18. brigade i štab Posavsko-trebavskog odreda. koje je do tada držala 12.rila. susreli su se sa jednim bataljonom 5. 24. dok. str. str. pretežno omladinskih rukovodilaca. Ostružnja-Stanari sa zadatkom da zatvore pravce od Tešnja i Doboja i drugih neprijateljskih uporišta duž željezničke pruge Doboj-Derventa. 3 Koncem maja 1944. 20. 99. knj. Komandir ekipe bio 206 . koja je davala priredbe za narod i za jedinice. kozarskoj brigadi. Od jednog dijela partijsko-političkih radnika. štab 18. pod imenom Štab grupe bataljona. U prva t r i dana boravka na teritoriji srednje Bosne. izvršena je reorganizacija odreda. divizije je imao ovakav sastav: Miloš Šiljegović komandant. pa su štabovi brigade i odreda tražili od Štaba divizije da im dostavi izvjesnu količinu namirnica. kod partijsko-političkih radnika iz Posavine i Trebave 6 kao i kod ostalih starješina i boraca vladalo je 2 3 4 5 6 Zbornik IV. knj.2 Odmah zatim. aprila 1944. slavonska brigada i da odatle kontroliše teren prema Derventi i čisti teritoriju Detlaka od četnika. 180. kozarske brigade koji se vraćao sa akcije na željezničku prugu Brod-Doboj kod Rudanke. Đurin Predojević zamjenik komandanta i Mirko Pekić načelnik štaba. 25. Zbornik IV. 301-302. 24. dok.

173-177. Nastojeći da jedinice odreda i brigade drži što bliže rijeci Bosni.7 je Salih Žilić. divizije da jedinice Posavsko-trebavskog odreda postavi tako da jedan bataljon bude u Ljeskovim Vodama. majevička brigada sa Štabom 38. a Ruža Spasojević komesar bolnice 18. Uputio je patrolu sa porukom pozadinskim radnicima na Vučjaku da ispitaju gazove i prikupe čamce za prelaz preko rijeke Bosne. str. maja 1944. krajiški bataljon bi se odmah uputio u Glogovac i preuzeo njegove položaje. a politički komesar Teufik Imamović. naredio Štabu 12. a kada odred krene u istočnu Bosnu. Partijsko-politički radnici modričkog sreza. jer takav raspored bi bolje odgovarao pripremama za prelazak u istočnu Bosnu. maja predložio Štabu 11. drugi u Glogovcu. 7 207 . Štabovi brigade i odreda su zato svoje jedinice držali bliže komunikaciji Brod-Doboj. Mira Bilbija omladinski rukovodilac u 4.uvjerenje da će se u bliskoj budućnosti vratiti u istočnu Bosnu. brigade. Jedan dio omladinskih rukovodilaca raspoređen je na dužnosti u 18. brigada stigla na Majevicu 15. Tako je Fuad Suljić postao komesar čete. kako bi održavao stalan kontakt sa jedinicama Posavsko-trebavskog odreda u Glogovcu. Štab 18. brigade je 12. naoružanih automatskim oružjem. krajiške brigade da jedan svoj bataljon drži na tromeđi. Tako je skoro redovno cirkulisala kurirska veza između srednje i istočne Bosne u periodu od aprila do juna 1944. prijeći preko rijeke Bosne i naći se na Trebavi. pa je Štab 18. Hakija Muradbegović. bataljonu 18. v.d. divizije je 15. a treći da zatvori pravac od Dervente. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu. Štab 11. maja) počeo vršiti pripreme za pokret svojih jedinica na desnu stranu rijeke Bosne. brigade. na čelu sa Borikom Stančićem. maja vratila iz istočne Bosne donijela je vijest da se na terenu Majevice i Posavine nalazi 17. divizije. ostali su na Vučjaku i nastavili svoju političku aktivnost u mnogo težim uslovima. godine. kako bi u pogodnom momentu mogle. Uz njih je bila grupa kurira. iz jednog pokreta. Na Vučjaku su se održavali uz pomoć članova KPJ i SKOJ-a i ostalih pristalica NOP-a na terenu. Patrola koja se 12. Zbog toga su preko rijeke Bosne često slate patrole za izviđanje. koji su najčešće izvršavali bezbjednosne i obavještajne zadatke. brigade (iako vijest nije bila tačna jer je 17.

hrvatske brigade pod komandom zamjenika komandanta 18. str. lovačke pukovnije iz Doboja i preduzele protivnapad pravcem k. među kojima i Operativnom štabu 18. 218. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda od 30.Omanjska-Jabučić-Ostružnja glava. bojne 4. bataljon 18. pravcem Čavka-Čečava. Uništena je lokomotiva i nekoliko vagona. dok 155. Iz Posavsko-trebavskog odreda i 18. hrvatske brigade poginula su dva borca. maja. U slučaju da ne održe pomenute položaje preporučivalo se da pokušaju proboj u istočnu Bosnu. hrvatske brigade. kozarskoj. (Zbornik IV. knj. gađajući minobacačkom vatrom jedinice odreda i brigade. a 15 ranjeno.320-329-283 . V. 18. kada su jedinice odreda i brigade odstupile. Štab 11. 30. kozarske brigade koje su se nalazile na liniji Klupe-Pribinić-Čečava. a zaplijenjeno je 15 kg soli. 551) i bojna relacija 2. divizije naredio je 5. a i zbog toga što bataljoni nisu jednovremeno izvršili napad. napali su neprijateljsko uporište u Kladarima. Napad nije uspio. 8 Izvještaj Operativnog štaba 18. 801). hrvatskoj brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da napadnu na željezničku prugu Doboj-Derventa na dijelu Kladari-Johovac. Štab 11. str. maja. maja Peta kozarska je napala neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu i postavila mine na željezničku prugu. među njima i kapetan Veljko Janković. 208 . U to vrijeme su pristigle čete domobranske 3.Shodno naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ da sve jedinice pojačaju dejstva na komunikacije poslije njemačkog desanta na Drvar.8 Istog dana.30 časova 30. U toku noći 29/30. divizije uputio je obavještenje potčinjenim jedinicama. kapetana Veljka Jankovića. zbornog područja za maj 1944. (dok. jer je neprijatelj na vrijeme otkrio pokrete jedinica. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. Naređeno im je da brane položaje na liniji Stanari-Osredak i da održavaju vezu sa jedinicama 5. (što znači da je tog dana još postojao njihov zajednički štab i da nije došlo do spajanja jedinica) da su jače neprijateljske snage krenule u napad širokim frontom od Banja Luke prema Tesliću. 1944. 25. Borba je trajala do 3. ubijeno 8 legionara i 5 Nijemaca. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. a ukoliko u tome ne uspeju da krenu na zapad.

posadnog zdruga i Nijemci. divizije. kapetan Nikola Simić postavljen je za načelnika štaba 18.) i popunjeni 1. hrvatske brigade.Između 3. Iz Teslića su nastupali dijelovi 6. Komandiri tih četa u početku su bili Nedo Pisarević i Pavle Mihaljčić. a referent saniteta Selena Stojčević. na osnovu odluke Okružnog komiteta KPJ i Štaba 11. Zamjenik komandanta odreda Mato Belić postao je komandant bataljona u 18. Od njih su formirana dva nova. zamjenici političkih komesara Kadro Ramić i Milan Kajganić. Zamjenici komandanta i političkog komesara nisu imenovani. intenzivan rad partijskih organizacija jer je odred trebalo osposobiti da posluži kao čvrsto jezgro. juna. i 6. a pravcem Osinja-Pojezna jedan bataljon 4. takođe. lovačke pukovnije. juna neprijatelj je preduzeo napad na slobodnu teritoriju iz više pravaca. čije je sjedište bilo u Kulašima. a Bešlaga Korajkić referent saniteta 18. politički komesari Fehim Halilović i Ekrem Taslidžić. svaka sa po 30-35 boraca. Za vrijeme boravka u centralnoj Bosni jedinice odreda su koristile svaki slobodan dan za rad na vojnostručnoj i političkoj nastavi. Oko 70-80 boraca je ostalo u odredu do popune novim borcima. Osamnaesta hrvatska brigada je dobila zadatak da napadne 14 209 . Za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Pero Bosić. U odredu su formirane dvije čete. kompletna bataljona (2. koje će po dolasku na svoj teren moći u sebe uključiti veći broj novih boraca. Odvijao se. Ujutro 8. brigadi. hrvatsku brigadu. hrvatske brigade. i 4. Ibro Dogladović obajveštajni oficir. Intendant odreda postao je Alija Repčić. i 3. Dotadašnji komandant Posavskotrebavskog odreda. divizije je raspolagao podacima o pripremama neprijatelja za napad. Štab 11. lovačke pukovnije pravcem Ukrinjica-Čečava. a zamjenici komandira Halil Majstorović i Cviko Bosić. većina ljudstva iz Posavsko-trebavskog odreda prešla je u 18. iz Dervente tri bataljona 4. a za novog političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. a politički komesar Panto Nikolić prešao je na rad u partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu. pa je o tome unaprijed obavijestio svoje jedinice. bataljon.

(Zbornik IV.45. U opštoj rezervi nalazile su se dvije čete 4. ali se u toku 9 Izveštaj Štaba 18. brigade raspoređene na liniji Stanari-Vitkovci. 40. brigade.432). str. bataljon 18. hrvatske brigade od 9. Četvrti i Prvi su napali sa zakašnjenjem. pa su jedinice 18. bataljona i jedna četa 4. 173-174 i Arhiv VII. bataljon. Jedino je 2.neprijatelja na Sokolini i Krnjinom brdu (k. br. 210 . 38 i 40). Kod sela Pojezne 20. ali je sve svoje snage prikupio u Johovcu. petnaest minuta ranije nego što je predviđeno. Iz oštećenog aviona iskočilo je pet članova posade. knj. koje je rasporedio u zgrade građene od tvrdog materijala. fond. dok. kozarska brigada na sektoru Počivaljka-Brijest. Ranije dobijeni podaci govorili su da se u Foči nalazi jača domobranska jedinica. hrvatske brigade (2. U toj borbi bataljoni su imali pet ranjenih boraca. bataljona 18. Pored ovog zadatka odred je obezbjeđivao i rad pozadinskih ustanova u rejonu smještaja i ambulantu 18. a 5. najčešće na prostoriji Kulaši-Stanari-Osredci. reg.9 Devetog juna neprijatelj je povukao svoje jedinice u Jelah i Teslić. 26. Treći bataljon 5. bataljona) napale su neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu. bataljona. kozarske brigade. 866 f. Polovinom juna saveznički avioni počeli su dopremati jedinicama 11. Neprijatelj je u Foči bio brzo razbijen. kozarske brigade trebalo je da napadne neprijatelja utvrđenog u školu u Ukrnjici. divizije naoružanje. Sedamnaestog juna jedinice 18. koje su prihvatili borci 1. Bataljoni nisu mogli biti na vrijeme obaviješteni o početku napada zbog udaljenosti tako da nisu jednovremeno napali neprijatelja. Padobranima je spuštana oprema. brigade uspio da izvrši napad u odrđeno vrijeme. juna se srušio jedan saveznički bombarder. Napad na Foču počeo je u 23. ali im je ipak uspjelo da protjeraju neprijatelja sa Krnjina brda i Sokoline u pravcu Teslića. od kojih dvojicu težih. dvije čete 3. bataljona 5. hrvatske brigade. Posavsko-trebavski odred je bio zadužen za obezbjeđenje mjesta spuštanja opreme i za njeno skupljanje. Na neprijateljsko uporište u Foči napadali su 1. municiju i opremu. juna 1944. i 3. pošto je neprijatelj otkrio nastupanje partizanskih jedinica. 3. NOP-a k.

866. str. Tri borca su nestala u povlačenju. 558-581. Kada je stigla do Arabića. 150. 3. 562 i dok 153. juna izvrše napad na Derventu i okolna uporišta. 377-379) izvještaj Štaba 5. bataljona zadrži u rezervi. 566-576). i 1. brigade na grad sa jugoistočne strane je izostao. a čete 4. hrvatske brigade od 18. izuzev zgrade gimnazije. 211 . Osamnaesta brigada je prethodno napala ustaše u Plehanu. pa su se ovi povukli u Derventu. str. polazeći na dug zaobilazni put preko terena između neprijateljskih uporišta. 11 Jedinice 5. 20. pa su neki od njih i zarobljeni. brigade su se morale povući iz grada. str. U vezi s tim Štab 11. krenula je nazad usiljenim maršem pošto nije čula borbu u gradu i nije uspostavila radio-vezu. izvještaj Štaba divizije o napadu na Derventu (dok. Zbog toga je štab 18. u kojoj se neprijatelj utvrdio. 1944. (dok. reg. 26. pošto su evakuisale veliki plijen. fond NOP-a k. 102. pukovnije a jedinice 5. Naređenje Štaba 11. Bataljoni su napali neprijateljsko uporište u Johovcu tek u 1 sat. a 22 su ranjena. divizije da pojača pritisak na neprijateljska uporišta na komunikaciji Brod-Doboj. Neprijatelj je zaposjeo zidane zgrade. brigade upale su u Derventu i zauzele sve objekte. brigade promijenio svoju raniju odluku i odlučio da sa 1. i 3.12 10 11 12 Izvještaj Štaba 18. pošto su morali prijeći za 1 sat razdaljinu između Foče i Johovca. Poginulo je 6 boraca. kada je po naređenju Štaba brigade obustavljen da bi se izbjegle uzaludne žrtve. kozarske brigade od 30. odakle je trebalo da izvrši napad. knj. str.). br. a samo sat i po kasnije nova formacija od oko 60 aviona Slavonski i Bosanski Brod. 14. Arhiv VII. f. osposobio ih za odbranu i organizovao precizan sistem vatre. dok 94. VI. (Zbornik IV. 45. 298. korpusa naredio je Štabu 11. 416-419). str. str. divizije naredio je 5.napada saznalo da se tu nalazi samo manja posada seoske domobranske milicije. (dok.. juna. 10 Radi rasterećenja pritiska neprijatelja na 10. jer je brigada. 26. juna (Zbornik IV. 78. i 18. str.30 časova. 151. Napad 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da 27. dok. Štab 5. Ujutro je do opkoljenih neprijateljskih jedinica u Derventi prodrla oklopnim vozom jedna bojna 4. izvještaji Operativnog odjela MJNORS-a od 28. proletersku diviziju. divizije od kraja juna 1944. knj. 114. Napad je trajao do 3. 344-352. izgubila mnogo vremena. i 30-VI 1944. bataljonom napadne na Johovac. Tog dana formacija od oko 120 savezničkih aviona bombardovala je Slavonski Brod. dok.

U okviru napada na neprijateljski garnizon u Derventi, Posavsko-trebavski odred je dobio zadatak da napadne neprijateljsku posadu u selu Ljupljanici, gdje se po prikupljenim podacima nalazilo 120 ustaša i da spriječi prodor neprijatelja ka Derventi iz pravca Doboja. Noć je bila bez mjesečine i čete odreda su se u najvećoj tišini privlačile neprijateljskim položajima. Kada su krenule u juriš, uvidjeli su da je neprijateljska posada napustila uporište. Poslije napada na Derventu odred se vratio u Kulaše. Štab 11. divizije naredio je 8. jula 5. 12. i 14. brigadi da svaka, sa po dva bataljona napadnu Teslić, a 18. hrvatskoj brigadi da sa svoja tri bataljona zatvori pravce koji iz Žepča i Maglaja vode ka Tešnju i Tesliću, a da jedan bataljon postavi zapadno od Tešnja na putu koji vodi za selo Džemilić.13 Poslije žestokih borbi Teslić je oslobođen 10. jula. Dvanaestog jula neprijatelj je iz Maglaja i Žepča preko Novog Šehera izvršio napad prema Crnom Vrhu, ali je bio odbijen. Noću 22/23. jula 2. bataljon 18. hrvatske brigade je služeći se varkom, a uz pomoć saradnika NOP-a iz grada, obmanuo je neprijatelja i oslobodio Tešanj. Tom prilikom je ubijeno 20 Nijemaca, a predalo se oko 300 domobrana. Zaplijenjeno je 5 mitraljeza, 1 minobacač, 10 puškomitraljeza, 5 automata, 250 pušaka i oko 100.000 metaka.14

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ od 18. jula 1944. godine, 11. divizija je stavljena pod komandu Štaba 3. korpusa, pa je prišla pripremi svojih jedinica za pokret u istočnu Bosnu. Određene su prostorije za prikupljanje jedinica. Za 5. kozarsku brigadu određena je prostorija Jelah-Mrkotići-Priljuzići; za 12. krajišku brigadu Teslić-Vrućica, a za 18. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred-rejon Novi Šeher-Dubrava. Četrnaesta srednjobosanska brigada ostala
13 14

Zbornik Izvještaj str. 133) 147, str.

IV, knj. 27, dok. 26, str. 131-133. Štaba 11. divizije od 8. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 26, i izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade za juli 1944. (knj. 27. dok, 591-595).

212

je u centralnoj Bosni, a kasnije je ušla u sastav novoformirane 53. srednjobosanske divizije. Trebalo je da jedinice pripreme hranu za t r i dana marša, i da svaki bataljon bude snabdjeven sa najmanje 10.000 metaka, a minobacači sa po 40 mina. Svu opremu je trebalo transportovati konjima. 15 U istočnu Bosnu su jednovremeno trebale da pređu 6. lička i 11. divizija na odsjeku Topčić Polje - Begov Han. Na drugoj obali rijeke Bosne čekale su jedinice 16. vojvođanske divizije koje su imale zadatak da ih prihvate. Zapoviješću Štaba 11. divizije 5, 12, 18. brigada i Posavsko-trebavski odred trebalo je da krenu 27. jula u 18 časova na prostoriju Borice-Toletinac-Ponjeviči-Premet. Zapovijest je stigla kasno u Štab 18. brigade, pa zbog udaljenosti 1. i 3. bataljona marš nije mogao početi prije 28. jula u 18 časova. U marševskom poretku na čelu je, kao prethodnica divizije, išla 5. kozarska brigada, zatim Štab 11. divizije, pa 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa partijskim radnicima i delegatima II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne, a u zaštitnici - 12. krajiška brigada, Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred koji su krenuli iz sela Žarkovina u selo Ruževići. Do sela Rankoviča Posavskotrebavski odred kretao se iza 18. hrvatske brigade, a tu se između njega i brigade uklopio divizijski artiljerijski divizion i divizijska intendantura. U selu Rankovići u kolonu odreda ušli su delegati sa II kongresa USAOJ-a i partijski radnici iz istočne Bosne. Znaci raspoznavanja su bili »Franjo Rade«.16 Po dolasku u Mladikovinu 12. krajiška brigada je dobila naređenje da do 29. jula u 3 časa izvrši pokret pravcem Blatnica-Toletinac-Vidovići-Bukovi doli-Kozila-k.784-Balačić-Željezno Polje-Zobova ravan i da tu stigne u 18 časova. U 22 časova trebalo je da izvrši prijelaz preko rijeke Bosne, izbije na Kovaniće i Pleterak i uhvati vezu sa jedinicama 16. divizije koje su se trebale naći u rejonu sela Šagovića. Sa 12.
15 16

Naređenje Štaba 1]. divizije od 22. VII. 1944. (Zbornik IV. knj. 27, dok. 97. str. 394-396). Naređenje Štaba 11. divizije od 27. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 121, str. 491—492).

213

brigadom u istom pravcu krenuli su Štab 11. divizije, 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred. Peta kozarska brigada trebalo je da prijeđe rijeku Bosnu na gazovima kod Begovog Hana.1' Jedinice 11. divizije pokušale su da prijeđu rijeku Bosnu između Topčić Polja i Begovog Hana u noći 29/30. jula, na mjestima prelaza gdje je prethodne noći prešla 6. divizija, ali u tome nisu uspjele jer su jedna i druga obala rijeke kao i željeznička pruga i cesta bile zaposjednute jakim neprijateljskim snagama, čiju su glavninu sačinjavali bataljoni 13. puka 7. SS divizije Princ Eugen. Pokušaj prelaska je ponovljen i sljedeće noći između 30. i 31. jula. U svitanje 31. jula, poslije neuspjelog pokušaja prelaza rijeke, jedinice 11. divizije našle su se na padinama planine Mahnjače, više Begovog Hana i Topčić Polja. Štab divizije je odustao od daljih pokušaja prijelaza na tom sektoru i oko 2 časa poslije pola noći naredio jedinicama da se prikupe da bi krenule na novu prostoriju. Odred je dobio zadatak da zaposjedne jednu isturenu kamenitu kosu koja je s jedne strane bila nepristupačna. U provaliji se vidjelo selo, cesta i željeznička pruga. Borci su bili vrlo umorni pa su jedinice koristile predah da se malo odmore do novog pokreta. Kako je neprijatelj pratio radio-saobraćaj između Štaba 3. korpusa i Štaba 11. divizije, brzo je saznao za sadržaj poruke, pa je mogao efikasno djelovati i odmah uputiti svoje snage da prepriječe put nastupanju jedinica 11. divizije. Neprijatelj je znao da pred sobom ima 11. diviziju koja je morala forsirati rijeku Bosnu između Begovog Hana i Topčić Polja, gdje se mjesta prelaza (gazova) nalaze na bliskom odstojanju, pa je na tom rejonu skoncentrisao jake snage, zaposjeo željezničku prugu i cestu, i prirodne objekte koji ih nadvišavaju. Pored gazova su krstarili tenkovi. Kada je procjenio i izvidio gdje se nalaze jedinice pod komandom 11. divizije, ujutro 31. jula počeo je nastupanje sa fronta i na krilima uputivši i jednu svoju jedinicu u pozadinu jedinica 11. divizije. Jedna obuhvatna kolona se kretala iz sela Sta17

Naređenje Štaba 11. divizije od 28. jula 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 127, str. 502-504).

214

rine, a druga iz sela Bistrice. Kolona koja je trebala u pozadini presjeći odstupninu brigadama 11. divizije hitala je ka dominantnom visu Jelike (k.1332). Neprijatelj je imao namjeru da opkoli jedinice 11. divizije, sabije ih na što uži prostor, razbije i natjera da se probiju u pravcu Žepča, što bi za njih bilo najnepovoljnije. Borbu su primile 5. i 18. brigada na kosama oko Paložnice. Štab divizije je odlučio da jedinice izvuče prema zapadu, a 2. bataljon 12. brigade dobio je zadatak da zaposjedne vis Jelike, kuda su se trebale povući sve jedinice. Kada su stigli pred Jelike, borci 2. bataljona primijetili su Nijemce koji su sa druge strane prilazili visu. Razvila se borba u susretu u koju je ubačen 1. bataljon 5. brigade, a zatim i ostali njeni bataljoni. Vis Jelike je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku. Posavsko-trebavski odred je držao sa jednom četom iz 18. brigade, koja mu je upućena na pojačanje, položaje na središtu rasporeda jedinica. Oni su primjetili izduženu njemačku kolonu koja je ulazila u selo18. Štab odreda je odmah poslao kurira Nikolu Bosića sa izvještajem da Nijemci nastupaju prema visu Jelike. Borba je trajala od 8 do 13 časova, kada su se i poslijednji dijelovi 11. divizije izvukli ka Kozilima, Bjelobučju i Jezerima. Da bi izbjegle razbijanje i probile se iz obruča, jedinice 11. divizije imale su velike gubitke. Samo 5. kozarska brigada imala je 20 poginulih, 81 ranjenog i 49 nestalih.19 U jurišu na Jelike poginuo je i komandant 5. kozarske brigade, proslavljeni junak sa Kozare - Rade Kondić. 20 Od 1. do 5. avgusta jedinice 11. divizije su se nalazile na liniji Bjelobučje-Jezera-Panići. Sređivale su i analizirale nedostatke iz proteklog marša i borbi. Štabovi brigada su dostavili izbještaje Štabu divizije, a ovaj je depešom objasnio
18 19

20

Nijemci su u selu zatekli jednu patrolu odreda i pobili je. (Tu je poginuo omladinac Pačuković iz Modrice). Izvještaj Štaba 12. krajiške brigade od 2. 8. 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok. 8, str. 44—16) i izvještaj Štaba 5. kozarske brigade od 5. 8. 1944. (dok. 25, str. 144-145): Lj. Borojević, D. Samardžija i R. Bašić Peta kozarska brigada NOV brigada, Vojnoizdavački zavod Beograd, 1972. str. 198-199. Poginulog Kondića privremeno je zamijenio Lazo Radaković. Kada je 5. Kozarska brigada došla u istočnu Bosnu za njenog komandanta je ponovo postavljen Kozarčanin i to Dušan Egić dotadašnji komandant 17. majevačke brigade.

215

svoje postupke Štabu 3. korpusa i njajavio da ispituje mogućnost prebacivanja u istočnu Bosnu preko Trebave.21 Petog avgusta sa pomenute prostorije krenule su jedinice 11. divizije prema novom mjestu prebacivanja. Štab divizije je izdavao samo dnevne zapovijesti i obustavio je radiosaobraćaj sa Štabom 3. korpusa, kako bi sačuvao tajnost marša. Marševalo se bataljonskim kolonama, zaobilaznim putevima. Jedinice su isturale jača obezbjeđenja, a zastajalo se i odmaralo u šumama. Borcima je rečeno da idu, u veliku akciju na četnike u srednjoj Bosni. Prvog dana marša 18. brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su iz Buletića preko Miljkovca-Rovova-Oštre glavice i Brđana i stigli u Osredke. Peta brigada je stigla u Kulaše, a Dvanaesta u selo Ljeb. Slijedećeg dana sve jedinice su dobile naređenje da u noći između 6. i 7. avgusta nastave pokret i to: 18. brigada i Posavsko-trebavski odred u Crnču, 5. brigada preko Krnjina u Pojeznu, a 12. brigada u Jelansku. U šumama i skrovitim mjestima trebalo je predaniti, skuhati hranu i obezbijediti jedan rezervni obrok u mesu.22 Nastavljajući pokret prema istočnoj Bosni jedinice 11. divizije su u noći između 7. i 8. avgusta u tri kolone prešle cestu i ^željezničku prugu Doboj-Derventa. Kada je kolona 18. brigade i odreda prelazila preko pruge naišao je oklopni voz i otvorio vatru na kolonu u kojoj je ranjeno nekoliko boraca. U svitanje 8. avgusta jedinice su izbile na rijeku Bosnu, na gazove između sela Kožuha i Koprivne. Pošto su razbile iznenađene četnike, jedinice 11. divizije su ostale na Trebavi da se odmore i nahrane. Posavsko-trebavski odred je zaposjeo kose prema Modriči. Štab 11. divizije javio je 8. avgusta Štabu 3. korpusa da su njegove jedinice stigle na Trebavu i da 9. avgusta kreću na sektor Špionica-Srebrenik-Rapatnica. Slijedećeg dana kolona divizije je krenula pravcem Duge Njive-Pavlovići-Doborovci i dalje preko ceste Srnice-Gračanica. U prethodnici je bila 5. brigada koja je trebalo da isturi bočna
21 22

Izvod iz knjige depeše Štaba 3. korpusa primljenih od Štaba 11. divizije tokom avgusta 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok 128, str. 525-529). Zbornik IV, knj. 28. dok. 22, str. 118-119.

216

A J1

obezbjeđenja, iza nje je išla 12. brigada, pa Posavsko-trebavski odred sa pozadinskim radnicima, a u zaštitnici 18. brigada.23 Krajiške brigade su prešle komunikaciju bez borbe i povukle bočna obezbjeđenja. Neznajući za tu okolnost, Štab 18. brigade nije uputio svoje bočno obezbjeđenje. Izenada, dok su se nalazili u blizini komunikacije, na odred i 18. brigadu je otvorena jaka vatra sa visa Monj koji dominira terenom i komunikacijom. Zahvaljujući snalažljivosti komandanta i komesara odreda koji su poznavali teren, odred se brzo snašao, razbio ustaše koji su se pojavili na pravcu nastupanja kod sela Dobrovaca, prešao komunikaciju i uputio se u pravcu Sladna. Nijemci koji su pratili pokret 11. divizije, iznenadno su se pojavili iz pravca Gračanice, zaposjeli dominanti vis Monj, i počeli tući jedinice 18. brigade koje su se kretale preko otkrivenog terena. Komandant 18. hrvatske brigade, u nastojanju da spriječi opkoljavanje i razbijanje svojih jedinica, uputio je u pravcu neprijatelja otkrivenim terenom uz kosu jednu četu 4. bataljona i udarnu grupu 2. bataljona, koja je brojala 38 boraca i rukovodilaca. Svi su bili članovi KPJ i SKOJ-a. Grupa je bila naoružana sa 7 puškomitraljeza, 8 automata, puškama i bombama. Od rukovodilaca u grupi su bili zamjenik komandanta 2. bataljona, dvojica komesara četa, dvojica zamjenika komesara četa i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Poslije teške i neravnopravne borbe četa 4. bataljona se vratila u sastav brigade, a udarna grupa je razbijena.24 Ostale jedinice brigade su prešle komunikaciju Srnice-Gračanica i predveče 10. avgusta stigle u selo Cage i Smoluću.25 U noći između 10. i 11. avgusta 11. divizije je idući u susret jedinicama 3. korpusa, prešla cestu i željezničku pru23 24 25

..

Zapovijest Štaba 11. divizije do 8. VIII 1944. (Zbornik IV, knj. 28. dok. 39. str. 199-201). Izvještaj štaba 18. hrvatske brigade štabu 11. divizije 13. avgusta 1944. godine (Zbornik IV. knj. 28, dok. 55, str. 266-267). U Smolićoj se tada nalazio Tuzlanski NOP odred, koji je vešto manevrišući održavao vezu sa aktivistima NOP-a, prikupljao obaještenja o neprijateljskim jedinicama i prihvatao dezertere iz 13. SS divizije. Komandant odreda je bio Boško Popović Popac. U Smolućoj su ostali Muhamed Kešetović i Ljubica Miljuš koji su dobili zadatak da obnove omladinsku organizaciju koja je razbijena za vrijeme četvoromjesećne esesovačko-četničke vladavine u tom kraju.

217

gu Tuzla-Doboj i rijeku Spreču na dijelu između Dobošnice i Puračića. Po prelasku rijeke 18. brigada i Posavsko-trebavski odred smjestili su se u selu Capardi kod Puračića. Pred polazak na marš, da bi se izbjeglo otkrivanje pravca pokreta puštena je vijest da se ide na Majevicu. U toku marša jedinice nisu naišle na jače neprijateljske snage. Imale su samo manje čarke sa zelenokadrovskim i četničkim grupama. Slijedeće noći 11. divizija se uputila ka prostoriji Banovići-Repnik, odakle je trebala prijeći komunikaciju Tuzla-Kladanj i na Birču se spojiti sa ostalim snagama 3. korpusa. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su, 11. avgusta u 24 časa, preko Prokosovića, Hurića i Mehića i stigle u Repnik. Peta i 12. brigada su, takođe, stigle na prve kose Konjuha i zauzele položaje. Jedinice su bile premorene, a hrane nije bilo u ovom opustošenom kraju. Neprijatelj je znao da će jedinice 11. divizije pokušati da se prebace preko ceste Tuzla-Kladanj i zato je sa ostalih sektora doveo svoja 4 bataljona i počeo nastupanje sa ceste Živinice-Kladanj prema obroncima Konjuha, uz jaku artiljerijsku podršku. Jedinice 18. hrvatske brigade su napadnute čim su stigle na prostoriju Repnik-Omazići. Posavsko-trebavski odred je po dolasku u selo Hrvate morao uz borbu, noseći teške ranjenike, savlađivati uspone ka vrhovima Konjuha. Trinaestog avgusta neprijateljska kolona od 600 do 700 vojnika koja je nastupala pravcem Mušići-Vidova glava-Litva uspjela je da izađe na Brezovu glavu, na Konjuh planini. Artiljerija je tukla jače nego prethodnog dana pa su se granate svuda rasprskavale po šumi.26 Posavsko-trebavski odred je, zajedno sa 18. hrvatskom brigadom, vodio stalne borbe sa esesovcima koji su nastupali prema Konjuhu. Odred se morao povući u šume Konjuha, koji je bio nenaseljen i bezvodan, te se nametnuo problem ishrane boraca. Jedanput dnevno borci su dobijali porciju vruće vode u kojoj je bilo nekoliko grudvica brašna. Prišlo se i klanju konja iz komore, pa su neki borci oboljeli od dizenterije, a jedan je i umro (Cvijetin Stanković
26 Zbornik IV, knj. 28, dok. 55. str 268.

218

iz G. Slatine). Dvije desetine na čelu sa intendantima bataljona 18. brigade, koje su pošle u nabavku hrane, nisu se vratile. Odjeća i obuća boraca su bile dotrajale zbog pokreta koji su bili skoro svakodnevni i veoma iscrpljujući u zadnjih mjesec dana, pa je Štab 11. divizije depešom tražio od Štaba 3. korpusa da, avionskom pošiljkom, dostavi diviziji najmanje 500 pari cipela i 1000 odijela. Štab 3. korpusa je odgovorio da ih odjeća i obuća čekaju u Šekovićima. Ta vijest djelovala je ohrabrujuće na borce brigade i odreda da se samo o tome govorilo i sa nestrpljenjem čekao pokret u pravcu Šekovića.27 Sutradan su sve tri brigade izvršile protivnapad na neprijatelja, na liniji Tulovići-Podgorje-Hrvati, pa se neprijatelj privremeno povukao prema Živinicama. 28 Šestaestog avgusta neprijatelj je još jačim snagama istovremeno napao jedinice 11. divizije na Konjuhu i jedinice 38. i 27. divizije na Birču, da bi spriječio njihovo spajanje i eventualno prebacivanje u Srbiju (u depešama izmijenjenim između Vrhovnog štaba i Štaba 3. korpusa govorilo se o tom pokretu). Napadom neprijatelja obuhvaćen je čitav sektor između komunikacija Tuzla-Zvornik-Srebrenica-Vlasenica i komunikacije Tuzla-Kladanj. Od komunikacije Živinice-Kladanj prema Konjuhu nastupale su jake neprijateljske jedinice, podržane snažnom artiljerijskom vatrom, sa ciljem da se jedinicama 11. divizije spriječi spajanje sa jedinicama 38. divizije i da se odbace u puste krajeve prema rijekama Krivaji i Bosni. Sa ceste Živinice-Kladanj jedan bataljon 13. SS divizije je krenuo prema Šekovićima, prema bataljonima 17. majevičke brigade koja je imala zadatak da prihvati jedinice 11. divizije. Jedna jača neprijateljska jedinica krenula je iz Han-Pijeska preko Milan-planine u susret drugoj neprijateljskoj jedinici koja se kretala iz Kladnja sa ciljem da
27

28

Odjeća i obuća i izvjesna količina namirnica namijenjena 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu bila je u Šekovićima, ali su je esesovci zajedno sa četnicima polovinom avgusta, pretresajući teren i paleći sve zgrade, pronašli i opljačkali. Izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade od 13. VIII 1944. (Zbornik IV. knj. 28. dok. 55, str. 266-267) i izvještaj Štaba 11. divizije od 13. VIII 1944 (dok. 51. str. 256-258).

219

87. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred pokušali su da. Zadnjih dana avgusta neprijatelj je pokušao da ovlada zaprečnom linijom Vis-Osmaci-Šarci da bi zapriječio jedinicama 3. 28. IX 1944. (Zbornik IV. majevičke i 18. 29. str. korpusa od 29. korpusa naredio da dođu u Birač. mogla se uočiti razlika u 29 30 31 32 Izvještaj štaba 3. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred vratili su se u sastav svoje matične 38. gdje im je Štab 3. korpusa od 29. majevička brigada.30 Naređenjem Štaba 3. Zbornik IV. kao samostalne kolone. 29. avgusta izbile na Milan-planinu na liniji Žeravice-Ponijerka. odvojeno od ostalih jedinica 11. a Posavsko-trebavski odred je stigao u zaselak Bečanoviće.32 Kada su se susreli borci 17. pređu cestu Živinice-Kladanj između Vranojevića i mosta kod Podgajeva 16. (knj. dok. 28. dok. diviziji neprijatelj je upao u Repnik i Podgorje. 448-449).29 Žestoke borbe vođene su 16. Odavde su 24. 514-520). 220 . i 18. brigada preduzele su 30. Slijedećih dana nastavile su pokret pravcem Vijaka-Očevje-Dragoradi-Medojevići i 23. korpusa put ka Majevici. jer je smatrao da će one pokušati da prodru tim putem. i 17. str. avgusta stigli u Drapniće. ali u tome nisu uspjeli. divizije od koje su bili odvojeni četiri i po mjeseca. korpusa za avgust 1944. knj. divizije. Izvještaj Štaba 38. avgusta. str. 525-529) i izvještaj štaba 3. divizije prešle su 20.naprave zaprečnu liniju na Milan-planini između jedinica 3. knj. 17. dok. 514-520). avgusta protivnapad i protjerale neprijatelja preko rijeke Spreče. knj. (Zbornik IV knj. (Zbornik IV. jedinice 11. divizije nalazila se i 17. 376. Izvod iz knjige depeša 3. avgusta. divizije od 30. IX 1944. divizije. str. Na pravcu prema 11. 113. dok. Osamnaesta brigada je zatim upućena na Borogovo i Papraću. str. Sav narod iz sela ispod Konjuha je izbjegao. Pošto su se odlijepile od neprijatelja. gdje mu je povjereno obezbjeđenje divizijske bolnice. a 17. 28. avgusta na lijevu obalu Krivaje. dok. avgusta. Sedamnaesta i 18. korpusa i jedinica 11. 128. hrvatske i Posavsko-trebavskog odreda. VIII 1944. 128. 128. avgusta je prodro iz Banovića u Ribnicu u dolini Krivaje. 18.31 U sastavu 38. korpusa od 25.

Berići-Odorovići-Litva-Tulovići-Treštenica gdje će prenoćiti.obući. septembra. Za operacije u Posavini i na Trebavi Štab 3. Kada je u julu počela obilnije stizati pomoć od saveznika. i 11. kako bi djeci i ranjenicima obezbijedili po šoljicu mlijeka. odjeći i naoružanju. od njemačkih bluza do civilne odjeće. Od voća je jedino bilo džanarika. Neprijatelj je popalio sve kuće. Od stoke je ostala samo po neka krava koju su vlasnici vodili u zbijeg. i imali oružje koje su zaplijenili od domobrana i Nijemaca. koliko su trajali napadi jedinica 14. dio kontigenta je ustupan narodu putem narodnooslobodilačkih odbora. brigade i odreda nosili su različite uniforme. partizanske jedinice su obezbjeđivale zbjegove naroda. sa zadatkom da djejstvuje u dolini srednje Drine i Spreče. Obezbjeđujući divizijsku bolnicu u Bečanovićima. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ od 30. Iz zgarišta su virile samo peći sa čunkovima. a 27. a da jednu diviziju ostave na sektoru Birča. Mnoge djevojke su tada sebi šile bluze od raznobojnih savezničkih padobrana. Dok su borci 17. diviziju. borci 18. staje i kolibe na čitavom prostoru od ceste Tuzla-Kladanj do ceste Zvornik-Srebrenica. Sve vrijeme od aprila do avgusta 1944. Iz krompirišta se vadio nedozreli krompir i stavljao u porcije bez vode da se skuha u svojoj pari. ali partizani nisu ostali dužni. avgusta 1944. krene pravcem: Džebarska gradina-Naseoci-Vinojevici . Tridesetosma divizija je dobila zadatak da 1. diviziju je ostavio na sektoru Birča. borci Posavsko-trebavskog odreda su prvi put imali priliku da upoznaju Šekoviće i Šekovljane i svu ljubav i žrtve koje je narod tog kraja dao kao svoj doprinos narodnooslobodilačkoj borbi. koje su jedino odoljele vatri. SS divizije i četnika na Šekoviće. korpusa je odredio 38. a sutradan krenuti u pravcu Turije i preko 221 . Za ishranu se koristio još neuzreli ječam koji su žene žnjele i tucale u drvenim sudovima. korpusa da glavninu svojih snaga orijentiše na ofanzivne operacije u Posavini i Trebavi. Narod je i pored nemaštine sve davao vojsci. kao prethodnica glavne kolone. a jeo se bez soli. naređeno je Štabu 3. majevičke brigade bili obučeni u engleske uniforme i imali englesko naoružanje.

hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda o kojima nisu ništa ćuli dugo vremena. Sutradan. Kapitulirala je Rumunija. majevička brigada. majevičke brigade imali su priliku da vide i pozdrave mnoge svoje drugove iz 18. 6.34 Te noći je padala jaka kiša. str. hrvatska. 3. str. sve jedinice 38. SS divizije čeka na predaju. septembra jedinice su se smjestile na prostoriji Tulovići-Trštenica.to su bile vijesti koje su zadnjih deset dana uzbuđivale borce NOV i POJ i govorile da se rat bliži kraju. Sedamnaesta majevička brigada je nastupala u lijevoj. kroz Srbiju. sa kojima su vodili teške borbe punih 6 mjeseci. Na tom maršu borci 17. pa je pokret bio otežan.obronaka planine Ozren ka komunikaciji Tuzla-Doboj. koja je bila formirana na putu Džebarska gradina-Gladojevići-Naseoci. čekaju da polože oružje. knj. Zapovijest Štaba 38. 470-472. Za njom je išao Posavsko-trebavski odred sa divizijskom bolnicom i 18. Raspoloženje je bilo odlično. kao da nigde nije bilo. korpusa čudili su se naglom izlivu radosti i pitali šta se dešava. Posavsko-trebavski odred i divizijska bolnica u desnoj koloni. dok. (Zbornik IV. Tada su borci prvi put poslije dugo vremena jeli kuhano meso sa povrćem i hljebom. oslobođen je Pariz. dok. Zadnjih dana su bili svjedoci čestih veselja. a 18. 29. Prethodnica kolone bila je 17. 222 . Neprijatelja. divizije od 1. jedinice NOV su napredovale. zbog mnogih partizanskih i savezničkih pobjeda. Banja Luka je napadnuta . U 19 časova nastavljen je put iz sela Turije u dvije kolone. 33 Divizija je krenula u jednoj koloni. hrvatska brigada kao zaštitnica. pravcem Turija-Milino Selo. Komunikacija Tuzla-Kladanj je porušena na nekoliko mjesta. srećni da su dočekali dan da esesovci. divizije izvršile su pokret u selo Turiju gdje su spremile hranu. 28. 27-31). Jedinice su se sukobile sa manjim četničkim grupa33 34 Zbornik IV knj. U predvečerje 2. Borci su od radosti bacali kape uvis i grlili se. IX 1944. septembra. Članovi engleske vojne misije pri Štabu 3. Kolone su između Sižja i Krtove izbile na Stameniće i kod mlina prešle rijeku Spreču. Noć je bila topla. Kroz kolonu se pronjela vijest da u dolini Spreče stotine pripadnika 13. 118.

a ranjeno 12 boraca 18. 32. Prvi put su borci 18. Iz njegove kožne torbe izvađene su mape s pravcima pokreta jedinica 38. brigada je napala neprijateljsko uporište u Srnicama. neprijatelj je odmah za njima uputio svoje jače snage. 1. Stigla su mu i dva tenka kao pojačanje iz Brčkog. septembra je nastavljen pokret opštim pravcem Orahovica-Vranovići-Doborovci-Biberovo Polje. a druga iz 18. a 5. fond NOP-a k. br. do razmjene nije došlo. a i ustaše iz Gračanice su pokušale prodrijeti do Srnica. a dva bataljona 17.ma. 2. br. 223 . hrvatske brigade. Neprijatelj se ogorčeno branio u Srnicama. Posavsko-trebavski odred se kretao sa divizijskom bolnicom pravcem: Moranjci-Falešići-Murati-Omerbašići-Kupresi-Biberovo Polje. 1258. Arhiv VII. jedna u momentu ispaljenja. divizije tražili su u razmjenu Marka Filipovića i još neke partizane. Željeznička pruga Doboj-Tuzla je porušena na nekoliko mjesta. divizije. Na zasjedu na cesti naletjeli su jedan njemački oficir i dva podoficira u automobilu. reg. i 38. a druga u momentu udara. ali uporište nije osvojeno. divizije prema Trebavi i Posavini. reg. br. ali pošto su Nijemci Filipovića ranije ubili. f. tako da su se čule dvije detonacije. brigade tada osjetili dejstvo protivavionskih mitraljeza . čiji su se meci rasprskavali na mjestu udara. Kasnije se na saslušanju utvrdilo da je bio intendant 13. 35 i f. reg. Došlo je do sastanka. Pri prelasku ceste Gradačac-Gračanica na okukama su postavljene dvije zasjede. brigade. Neprijatelju su naneseni znatni gubici. SS divizije. Podoficiri su ubijeni. 32. jedna iz 4.33 Čim je primjetio pokret 11. Poginulo je 10. majevičke brigade. f. majevičke brigade neprijateljske položaje kod Kerepa. Predstavnici Štaba 38.flakova. 6. On se u početku drsko ponašao. Iz odreda je teško ranjen Miljo Ilić. 1253. 36 35 36 Arhiv VII. Napad na Srnice ponovljen je i sljedeće noći jačim snagama. fond NOP-a k. 1. pa su Nijemci za njega nudili razmjenu zarobljenika. Naveče istog dana 18. bataljona 17. Sutrašnji dan jedinice su provele na odmoru u selima Gnojnica i Orahovica. a oficir je zarobljen.

Sedmog septembra jedinice 11. 1944. divizije od 7. srednjobosanske i 28. Na tom putu je odred uz pomoć mještana nosio teške ranjenike. Unaprijed je sa oficirima 6. komandant. napale su jak neprijateljski garnizon u Doboju. dok. septembra 38 vodile borbu sa esesovcima i četnicima na Trebavi. prešle Drinu i nastavile operaciju u zapadnoj Srbiji do oslobođenja Beograda. Štab 5. slavonske divizije. Mašo Ibrahimpašić. zamjenik komandanta i Miloš Pajković. IX. korpusa Košta Nađ i Vlado Popović. IX 1944. Pošto su Nijemcima i ustašama pristigla pojačanja iz Tuzle.Tih dana Kozarčani su napali esesovce i ustaše koji su se utvrdili u Srebreniku i Sokolu. Napad je izveden danju. zamjenik komesara. Imale su zadatak da uspostave pomoćni aerodrom kod samostana Svete Filomene. str. 29. 44. a zatim 10. Mjesto zamjenika komandanta bilo je upražnjeno. zajedno sa Mačvanskim NOP odredom. brigada u Tolisu. 204-206. str. Posije toga Štab 3. Tim avionima trebalo je da se prebace u sjedište Vrhovnog štaba komandant i komesar 3. 48. 224 . politički komesar. Dervente i Žepča napad je obustavljen. Komandant 12. i dok. divizije pošle su navečer na prostoriju istočno od Modriča.37 Pošto su 8. (Zbornik IV knj. gdje su 16. krajiške u to vrijeme bio je Mile Vučenovič politički komesar Milutin Vujović. što je dovelo do velikih gubitaka na obje strane. Mirko Šiljak. 212-213). i 8. brigade krenuo je pravcem Džakule-Donja Međeđa-Donja Zelinja-Donja Rajska-Bjelika-Tolisa i razmjestio se u Tolisi kod škole. Zapovijest Štaba 38.39 37 38 39 U štabu 11. divizije su izvršile pokret pravcem Sladno-Džakule. septembra nastavile pokret preko Turije-Omazića-Bašigovaca-Osmaka do Kostijerova kod Drinjače. gde su se trebali spustiti saveznički avioni sa potrebnom opremom i da ukrcaju teške ranjenike. godine. jedinice 53. Da bi obavile zadatak na vrijeme sedamnaesta brigada krenula je u Skugrić i Čardak. kozarske brigade sačinjavali su: Dušan Egić. Neprijatelj je imao velike gubitke u ljudstvu i materijalu i zbog toga nije mogao odvojiti jače snage protiv jedinica 11. bataljonom 17. divizije nije tada bilo kadrovskih promena. septembra 1944. godine. i 38. Posavsko-trebavski odred zajedno sa dijelovima Tuzlanskog NOP odreda i 2. divizija što prije prebaci u Srbiju. Tog dana 8. gdje su se odmorile. jedinice 38. korpusa je naredio da se obustave napadi na Srnice i Srebrenik i da se 11. a 18. a pomoćnik političkog komesara Mirko Vranić. Borbe su nastavljene i slijedećeg dana. divizije na sektoru Gračanica-Gradačac-Modriča. domobranske pukovnije ugovoren njen prelazak na stranu NOV-a.

situacija se u ostalim dijelovima istočne Bosne i u samoj Tuzli znatno izmijenila. Dvanaestog septembra na dva bataljona 17. Bataljoni su se morali probijati preko raskvašenih izoranih njiva. k. izvršili su koncentričan napad esesovci. divizije naredio je svoj i m jedinicama da izvrše pokret u pravcu Trebave. 1258. 41 Da bi se avioni mogli bezbjedno spustiti i uzlijetati. fond NOP-a. dok. koji su se nalazili u selu Čardaku. majevačke brigade i divizijske bolnice pravcem: Orahova šuma-Visibaba i postavio se na liniji: Koprivna-Koprivska Trebava-Vranjak. ali ga nisu moble zauzeti. (Zbornik IV. septembra napadale na Garevac. pa avioni nisu ni dolazili.40 Trinaestog septembra jedinice 18. br. isto. 38. pa su pretrpjeli znatne gubitke. 295-297). br. U garnizonima su ostale uglavnom kvislin40 41 42 43 Arhiv VII. knj. 66. Beograd 1957. rodila se zamisao da se pomoćni aerodrom uspostavi na poljoprivrednom dobru kod Modriče.Druge noći padala je jaka kiša. ustaše i četnici. korpusa da 38. 225 . divizije nalazile na Trebavi i Posavini. trebalo je ovladati selom Garevcem gdje su se u bunkerima i zgradama od tvrdog materijala utvrdile ustaše. strana 332. Predvečer je izvršen protivnapad i neprijatelj je protjeran. f. Posavsko-trevaski odred je sa divizijskom bolnicom izvršio pokret pravcem Koprivska-Trebava-Simići-Cerova. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1944-1945. Posavsko-trebavski odred marševao je u koloni iza 17. IX 1944. str.43 Za vrijeme dok su se jedinice 38. Poslije oslobođenja Modriče u kojoj je Posavsko-trebavski odred ostao kao posadna jedinica. Da bi se izbjegao napad udruženih neprijateljskih jedinica na nepovoljnom terenu. reg. Štab 38. 29. Zapovijest štaba 38. Vojnoistorijski institut JNA. reg. Jedinice 18. majevačke brigade. brigade su 14/15.42 U toku napada primljeno je naređenje Štaba 3. divizije od 13. brigade krenule su u napad na Modriču. divizija usiljenim maršem krene prema Tuzli i da 17 septembra u 5 časova učestvuje u napadu na tamošnji neprijateljski garnizon. 40. 1. Nijemci su izvukli znatan broj svojih snaga da bi spriječili nadiranje jedinica NOV kroz Srbiju i jedinica Crvene armije prema istočnim granicama Jugoslavije.

Odmah poslije oslobođenja Tuzle. i 20. Dvadesetosma divizija se međutim. diviziji da svoje jedinice orijentiše prema Tuzli.45 odakle je morala nastaviti nastupnim maršem za zapadnu Srbiju. U drugom ešalonu marševali su pravcem Kulina-Visibaba-Krečane-Donja Zeljina. brigadom stigao u rejon Kreka-Moluhe-Piskavica. septembra u rejon Seona-Cage. divizije od 30. septembar. domobranskog zdruga (zeleni kadar) i 13. 29. da bi učestvovala u oslobođenju Beograda. U takvoj situaciji dijelovi 19. Ona je trebala da zatvori pravce od Doboja. korpusa naredio i 38. 29.Dvadeset i prvu formiranu 19. IX 1944. pa je Štab 3. Jedinice 38. 405-407) i naređenje Štaba 38. hrvatske brigade. 226 . 29. septembra Zvornik. Tek kada su slijedećeg dana stigli pred Tuzlu. str. diviziju koja je sada imala još jednu brigadu . str. 44 Oslobođenjem Tuzle došlo je do razmaha NOB-a u sjeveroistočnoj Bosni i do rasula u neprijateljskim jedinicama. Taj dan. divizije već oslobodile grad. dok. divizije od 13. godine na prostoriju Trebave i Posavine. IX 1944. 93.ške jedinice. Štab 3. knj. divizije su stigle 16. 308). između Maglaja i Zavidovića. a sutradan oko 10 časova. divizije su oslobodile 13. (Zbornik IV. dok. divizije od 20. septembra 1944. bio je kišovit. Zapovijest Štaba 38. slavonsku diviziju koja se iz Slavonije preko srednje Bosne prebacivala u istočnu Bosnu. (knj. knj. prebacila južnije. 586-587). 138. Divizija je marševala u tri ešalona. IX 1944. divizije su krenule prema Tuzli. Posavsko-trebavski odred. a borci su bili neraspoloženi vidjevši da cijela divizija ide na jug. SS divizije Handžar. dok. čuli su da su jedinice 27. divizijska bolnica i jedan bataljon 18. a Tuzlanski NOP odred Lukavac. ponegdje je dolazilo do puškaranja sa trebavskim četnicima. Dvije brigade 27. 69. Poziv maršala Tita za predaju koristile su mnoge domobranske jedinice i masovno su prelazile na stranu NOV-a. Posavsko-trebavski odred je sa 18. brigade 27. (Zbornik IV. korpusa orijentisao je 38. 15. posebno u redovima 10. Gračanice i Gradačca i da kod Modriče prihvati 28. 44 45 Zapovijest Štaba 38. str.

Odlukom o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti predviđeno je da se što prije na oblasnim i okružnim skupštinama izvrši izbor oblasnih i okružnih narodnooslobodilačkih odbora. Edhem Čamo za srez Gradačac. juna i 2. Za predsjednika je izabran Miloš Škorić. posebno. obnovi privrede i društvenog života na oslobođenim teritorijama i. Mujo Hodžić. 3. Boro Popović i Seja Jovanović. zamjenik Mustafa Rustanbegović. a među njima i članovi Okružnog i sreskih narodnooslobodilačkih odbora i jedan dio vijećnika AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a iz istočne Bosne. Mevla Jakupović i Mustafa Porobić (Front slobode. a za sekretara Stevo Popović . Jedina oslobođena teritorija u istočnoj Bosni u to vrijeme bila je Birač. održana je skupština narodnih predstavnika istočne Bosne na kojoj je bilo prisutno oko stotinu lica. 227 .član Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Za članove Izvršnog odbora izabrani su i: Tomo Manjkalović. str. 8). 4 od 10. među kojima i predstavnici iz Posavine i Trebave.Sa brigadom i odredom iz srednje Bosne vratili su se partijsko-politički radnici iz Posavine i sa Trebave. a 39 ih nije moglo stići zbog ofanzive neprijatelja na istočnu Bosnu koja je prekinula kanale komuniciranja između istočne i srednje Bosne. Brano Savić.47 Na svom Drugom zasijedanju ZAVNOBiH je donio više odluka o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti. Vijećnici ZAVNOBiH-a su bili: Uglješa Danilović. u Sanskom Mostu.46 Oni su prisustvovali Drugom zasijedanju ovog najvišeg zakonodavno-izvršnog tijela Bosne i Hercegovine. koje je održano između 30. Boro Popović. Edhem Čamo. Na zasijedanju je bilo prisutno svega 15 vijećnika iz istočne Bosne. donijeta odluka da se skupština narodnih predstavnika što prije održi. na šumovitom brežuljku više popaljenog sela Vasilića. Cvijetin Mijatović za srez Brčko. br. Boro Popović je 46 47 Iz Posavine i Trebave vijećnici AVNOJ-a su bili Uglješa Danilović. Deklaraciju o pravima građana Bosne i Hercegovine. pa je na sastanku Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. za srez Modrica. avgusta 1944. gdje su se nalazili mnogi članovi narodnooslobodilačkih odbora iz cijele istočne Bosne. IX 1944. Na skupštini je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu od 26 članova i izvršni odbor od sedam članova. Sedam dana kasnije. Mustafa Rustanbegović. III 1944. zamjenik Muhidin Begić. 27. jula 1944.

Kada su AVNOJ.organizaciono učvrstiti narodnooslobodilački pokret u seoskim i gradskim odborima. pod pojmom NOF tretirao se politički pokret u cjelini.ubrzati proces prilaženja narodnih masa NOP-u i pojačati priliv boraca u NOV i POJ. 228 . Na konferenciji je izabran Izvršni odbor od 28 članova sa predsjednikom dr Vojislavom Kecmanovićem. a uskoro u oslobođenoj Tuzli i Okružni N 0 0 za tuzlanski okrug. odmah je iskrsla potreba da se konstituiše opšta politička organizacija koja će preuzeti ulogu političkog mobilizatora naroda. tek od sredine 1944. a u SR Bosni i Hercegovini ZAVNOBiH. sekretarom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Prilozi instituta za istoriju br. Muslimana i Hrvata. Konferenciji je prisustvovalo 150 delegata koji su poslije uvodnog izlaganja Rodoljuba Čolakovića.imenovan za načelnika Privrednog odjeljenja. donijeli sljedeće zaključke: .snažiti bratstvo Srba. Poslije 3 dana na Birču su izabrani Okružni N0 odbori za Romaniju i Birč. godine.48 Tako je neposredno poslije II zasijedanja ZAVNOBiH-a održana Prva zemaljska konferencija Narodnooslobodilačkog pokreta za Bosnu i Hercegovinu. proglašeni za najviše zakonodavne i izvršne organe narodne vlasti. 48 Drago Borovčanin: O izgradnji bosansko-hercegovačke državnosti poslije Drugog zasijedanja AVNOJ-a. . međutim. o zadacima NOF-a. ali se to nije ostvarilo zbog prisustva jakih neprijateljskih snaga na tom terenu. . Tada se očekivalo da će uskoro doći do održavanja skupštine za izbor Okružnog N 0 0 za Majevicu i Okružnog N 0 0 za Posavinu i Trebavu. 13/1977.formirati odbore NOF-a koji će biti oslonac narodnoj vlasti. . Oblasni N 0 0 je premjestio svoje sjedište u Tuzlu poslije njenog oslobođenja. koncem prve polovine 1944. koncem novembra 1943. potpredsjednicima Sulejmanom Filipovićem i Jakovom Grgurićem i sekretarom Đurom Pucarom. Narodnooslobodilački front (NOF) je postojao od početka ustanka 1941.

Tošo Vujasinović. septembra održana Oblasna konferencija Narodnooslobodilačkog fronta za istočnu Bosnu. Muradbeg Zaimović. Stevo Popović. str. Mujbeg Rustanbegović. Po povratku delegata iz srednje Bosne na Birču je 3. a članovi Mujo Hodžić. Bogomir Brajković i Hamdija Ćemerlić. Drago Stefanović Šico. 274. Istupanje Rumunije i Bugarske iz Trojnog pakta dovelo je njemačke jedinice na Balkanu u vrlo tešku strategijsku situaciju. Slavko Mićanović i Mustafa Porobić. Dušan Ćurković. jedinica 1. Stevo Pređa. Muharembeg Ćemerlić. ukrajinskog fronta sovjetske armije. na kojoj je izabran Oblasni odbor JNOF-a. knjiga 2. Ratko Perić. Savo Savić. Dušan Kajmaković. niti da zaustave prodor jedinica NOVJ kroz Srbiju.Iz istočne Bosne u izvršni odbor su ušli: Rodoljub Čolaković. krajem avgusta. vojvođanskog korpusa u Srbiju i narastanjem 49 Oslobodilački rat. Miloš Škorić. AKTIVNOST ODREDA OD SEPTEMBRA DO DECEMBRA 1944. GODINE Polovinom septembra 1944. Poslije oslobođenja Francuske. Sa konferencije je upućen proglas narodima Bosne i Hercegovine. jedinice zapadnih saveznika izbile su na Rajnu. očekivalo se da će njemačka vojska uskoro položiti oružje. Potpredsjednici su bili: Omer Gluhić i Jure Begić. Da bi omogućila izvlačenje svojih snaga iz Grčke njemačka komanda za jugoistok odlučila je da obrazuje front na istočnim granicama Srbije i Makedonije. oslobodile Rumuniju i početkom septembra Bugarsku. Zora Nikolić. 229 . Haso Burić. Raspoložive snage nisu bile u stanju da spriječe uspješno nadiranje jedinica južnog krila 3. 49 Prodorom Operativne grupe divizija. sekretar Oblasnog komiteta KPJ. a za sekretara Cvijetin Mijatović. Pero Kosorić. a krajem septembra izbile na jugoslovensko-rumunsku granicu. Svetolik Gospić. Na istoku su jedinice sovjetske armije. proleterskog i 12. Edhem Čamo. Za predsjednika je izabran Pero Đukanović. Niko Stanić.

korpus NOVJ. a mnogi su se i predali. Sa dva bataljona 25. Srebrenički i Kladanjski partizanski NOP odred. i brojni partizanski odredi. korpusa je odlučio da osamostali partizanske odrede na području istočne Bosne. IX 1944. korpusa je prenosio naređenja odredima preko operativnih jedinica koje su se nalazile na prostoriji odreda. (Arhiv instituta IRP. korpusa od 19. Zbog nemogućnosti odvijanja direktnih veza. Dževad Kobić je ostao na terenu. a posebno situacije u istočnoj Bosni. kako bi mogli uspješnije djelovati. i 5. uslijed pomanjkanja radio-sredstava. Sarajevo. 393-395). U Bosni su tada ostali 3. Štab 3. organzovanije raditi na mobilizaciji novog ljudstva i efikasnije obezbjeđivati slobodnu teritoriju. Bosne. 230 . Uspostavljena je veza sa preostala četiri člana KPJ na tom terenu. a najkraćom vezom izvještavati o akcijama. brodske brigade koji su nastupali pravcem: Humci-Nahvijojci-Brnjik kretao se Dževad Kobić. Štab 3. Zbog opšteg razvoja situacije. knj. kako bi što uspješnije izvodili akcije. korpusa tada su bili: Birčanski. 29. 5 ' a Štabu Tridesetosme 50 51 Naređenje Štaba 3. Bosni i Crnoj Gori uvećan je i značaj bosanskog operativnog područja za obe ratujuće strane. Sa jedinicama 28. Odredi su morali svakih 15 dana podnositi izvještaje o brojnom stanju ljudstva i naoružanja. Majevički. neprijateljske gubitke i vlastite gubitke u ljudstvu i naoružanju. Na njihovim operacijskim prostorijama dejstvovali su pored divizija i brigada.30 Krajem septembra 1944. Posavsko-trebavski. str. 89. Pod komandom 3. Dvadesetsedma divizija je ostala na prostoriji Zvornik-Tuzla. dok. naročito u dolinama Drine. godine. Štab 3. prvi u istočnoj. Ovim se pružila inicijativa štabovima partizanskih odreda. (Zbornik IV. korpusa izvršio je novi raspored svojih jedinica. Za Nijemce je držanje glavnih komunikacija u Bosni. naznačavajući mjesto i vrijeme vođenja borbe. Vrbasa i Une bilo od velike operativno-strategijske važnosti. a drugi u zapadnoj i srednjoj. br. 3844). Zbirka NOR-a kat. Zelenokadrovci nisu pružili otpor. Uspjesi odreda su se cijenili po tome koliko je odred izveo akcija i koliko je uputio novih boraca za popunu brigada. slavonske divizije pošla je na Majevicu i grupa partijsko-političkih radnika.partizanskih snaga u Srbiji. Poslije odlaska slavonske jedinice. slavonska divizija je upućena na Majevicu. novopristigla 28. Tuzlanski.

156. 29. Tišini.). 1250.33 Marka i Tomu Šubarića. Među zelenokadrovcima bilo je i dezertera iz 13. okupator i kvislinzi su vršili strašan teror. f. starice Sajdu i 52 53 Direktiva Štaba 3. Ivana Lakića i Cviju Mitrovića iz Srnica Iliju Pajića. IX 1944. koji su po zadatku ostali na terenu. VII 1944. Dušanovića i Simeunovića ubili su 22. dobiti zadatak da zauzme Srnice i Gradačac. Jovana Miladinovića. Abdulkadira Fazlića. Muradifa Muradbegovića. Begu Maslića i Satku Nukić iz Brnjika. 21. Za vrijeme odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. 41). Zariju Domazeta. situacija se na terenu umnogome izmijenila na štetu narodnooslobodilačkog pokreta. godine u Crkvini četnici Slatinskog bataljona (Arhiv VII. Raifa Sladića. Posavski četnici su povećali brojno stanje od ranijih 400 na 1200 do 1500 četnika i nalazili se u selima gdje ih ranije nije bilo (Miloševcu. Borbeni moral ovih kvislinga bio je slab. Miladinovića. 99. Sarinu Dogladović. Članovi KPJ i SKOJ-a. (Zbornik IV. br. Zeleni kadar kojeg ranije nije bilo u Gradačcu i okolini. 1. terorom i drugim oblicima pritiska. Bilo ih je oko 2000. Esesovci. I ustaše su postale brojnije. f. Marka Lugonjića. ustaše i četnici. 231 . Marka Miloševića. 51). Pisarima itd. str. korpusa od 22. Trebavski četnici su takođe povećali svoje brojno stanje od ranijih 1200 na 2000 četnika. 52 Za vrijeme četvoromjesečnog odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. su ubili poznate aktiviste NOP-a: Mehmeda Imamovića. fond NDH. br. Marka Dušanovića. pojavio se odmah nakon odlaska odreda i brigade u centralnu Bosnu i brojno narastao na oko 1300 do 1500 pripadnika. Đorđa Perića. k.divizije predočeno je da će poslije likvidacije neprijatelja u Gračanici. knj. Slična je sudbina zadesila odbornike narodnooslobodilačkih odbora. SS divizije i ustaša koji su ranije bilo pod komandom Ibrahima Pjanića. Kvislinške vojne formacije su se negdje udvostručile. 424-426. Simu Simeunovića. uništi posavske četnike i ispita stanje neprijateljskih snaga u Brčkom i okolini. a negdje utrostručile svoje brojno stanje mobilizacijom. k. reg. raspoređenih po mjestima i hrvatsk i m selima. većinom su izginuli ili deportovani u logore. reg. izuzev kod jednog dijela zlikovaca. Perića. dok. Arhiv VII.

Dvadeset trećeg septembra 18. jer se neprijatelj utvrdio u srednjovjekovnoj kuli. septembra prostoriju Gračanica-Sokol-Srebrenik i krenule prema istoku. tuzlanske brigade naimenovani su: Stojanda Milinović za komandanta. a 17. IX 1944. diviziji.55 Kada je greška otkrivena. divizije je naredio svojim jedinicama da ponovo ovladaju prostorijom koju su napustile.Melču Mujedinović i Džanić Alimeta iz Srebrenika i mnoge druge. okupator nije uspio pokolebati vjeru naroda. Među ostalim poginuo je Pavao Bašić. Tom prilikom Brigada je imala znatne gubitke. u pobjedu za koju su jedinice NOV i POJ vodile svakodnevne borbe. str. knj. 34 U toku ovih borbi oslobođena je Gračanica. Greškom šifranta Štaba 38.Belić. U slučaju potrebe trebalo je da se osloni na jedinice 17. osobito omladine. pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga. dok. i 21. divizije od 22. 101. No. Odred je istovremeno dobio zadatak da izvrši mobilizaciju ljudstva na svom terenu. 232 . Posavsko-trebavski odred je ostao u Srebreniku. komandir čete. divizije za pokret na Majevicu dešifrovana je tako kao da je upućena 38. knj. Sedamnaesta brigada napadala je neprijateljsko uporište Sokol. str. U štabu novoformirane 21. 551-552). Bataljoni 21. divizije napustile 25. Narod je pod t i m pritiskom i terorom bio zastrašen. Vrhovnom štabu. ali je uporište morala napustiti 28. slavonska divizija stigla na područje istočne Bosne. 29. divizije napale su neprijatelja u Gračanici i Sokolu. Šifrant nije znao da je 28. brigade. na Monju i Vranjevcu. brigade36 sukobili su se 54 55 56 Zapovijest Štaba 38. korpusa od 1. komandant 4. Izvod iz knjige depeša Štaba 3. brigada 38. dok. hrvatska brigada ponovo oslobodila Gračanicu. Tako je 18. Vojo Ivković za političkog komesara i Blagoje Pejanović za zamjenika komandanta. divizije direktiva upućena Štabu 28. IX 1944. bataljona i Marko Dubravac . 133. sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Tuzla. Zbog toga su jedinice 38. radi popune jedinica divizije koje su bile malobrojne. pošto su razbijene ustaške i zelenokadrovske jedinice koje su branile grad. do 29. (Zbornik IV. 29. Štab 38. a ranjen je komesar bataljona Ljubo Antić. (Zbornik IV. 431-433). brigada je obezbjeđivala napad iz pravca Srnica postavljajući svoje bataljone u rejonu Sladna. septembra. na domaku Trebave i Posavine. i pored toga. ali ga nije mogla zauzeti.

reg. Pojedine baterije su bile raspoređene u Dubravama. i 36. a 3. 3. fond NOP-a k. divizije je zaključio da Srnice i druga neprijateljska uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica ne može likvidirati bez teškog na57 58 59 Izvještaj štaba 18. br. divizije je 30. Naređenje Štaba 38.28. hrvatskoj brigadi odredio rejon Rašljevo-Omerbašići sa zadatkom zatvaranja pravca Gračanica-Tuzla. knj. 138. majevičke brigade. bojne 12. 527-536). Zbog takvog odnosa snaga. bataljon u Čeliću. bojne 10. divizije od 30. (Zbornik IV. 29. a 17.59 U Posavini su se nalazile tri četničke brigade. knj. njegov Prvi bataljon u Srnicama. Štab 13. Posavsko-trebavskom odredu dat je zadatak da iz rejona Srebrenika. i izvod iz operacijskog dnevnika 21. ustaškog stajaćeg djelatnog zdruga. 1258. tako što je 18. brigadi rejon Gornji Moranjci-Falešići-Seona sa zadatkom da ofanzivno djeluje ka komunikaciji Srnice-Gračanica. 586-587).57 Pošto je došao do zaključka da ne može ponovo zaposjesti Gračanicu i Sokol. puka 13. dok. izvršenom 1. dobiti naziv 4. dok. ustaška udarna bojna istog zdruga (komandant Avdan Hasić). a na Trebavi četiri. SS divizije Handžar nalazio se u Brki. Bataljon za vezu bio je u Brčkom. bataljon u Sokolu. razvija izviđačko-obavještajnu djelatnost prema uporištima neprijatelja na komunikaciji Srnice-Brčko. udarna bojna 12. a 39. Štab 38. U Bosanskom Samcu su bili štabovi i dijelovi 10. ustaškog zdruga. f. Bijeloj i Srnicama. 29. ustaška bojna naziv 6. bojna 12. domobranskog posadnog zdruga i 39. (Zbornik IV. 38 U to vrijeme na komunikaciji Brčko-Gračanica nalazile su se jake neprijateljske jedinice. brigade od 15-30. decembra 1944. 21. str. IX 1944. usljed dolaska novih neprijateljskih snaga na tu prostoriju. 19). septembra izvršio nov raspored jedinica. u pomoć napadnutim posadama. 2. Na prostoru Sokol-Gračanica nalazile su se 25. (Arhiv VII. 233 . septembra sa jednom neprijateljskom kolonom koja je prodrla od Srnica ka Sokolu i Gračanici. ustaškog stajaćeg zdruga (komandant Ibrahim Pjanić). artiljerijskog puka nalazio se u Brčkom a njegovi divizioni u Rajevom Selu. brigadi rejon Srebrenika sa zadatkom da vrši pritisak na neprijatelja u Srnicama. 131 i 132 str. Gunji i Koraju. Štab 28. štab 38. zajedno sa jedinicama 17. Dvadeset peta bojna će reorganizacijom. hrvatske brigade za septembar 1944. IX 1944.

član OK Mevla Jakupović za člana istog komiteta. raspoređen za rukovodioca Uprave narodnih 60 U štabu 17.oružanja. zamjenik političkog komesara. nego je prepustio štabovima brigada da svaki bira cilj svog napada prema konkretnoj situaciji. došlo se do zaključka da momentalno ne postoje uslovi za stvaranje slobodne teritorije na Trebavi i Posavini. koja su branila prodor u Posavinu i na Trebavu. tuzlanska brigada što znači da ukupno brojno stanje divizije nije dostizalo ni 2000 boraca. U duhu te odluke sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu Džemal Bijedić je prešao na dužnost sekretara Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. Napadi na utvrđena neprijateljska uporišta duž komunikacije Brčko-Gračanica. Milutin Pejanović. Odnos snaga je. gdje su se glavna borbena dejstva svela duž komunikacija: Sokolac-Vlasenica-Zvornik-Brčko-Tuzla i Brčko-Gračanica. Kasnije je on. Milovan Kesler. Poslije oslobođenja Tuzle i stabilizacije fronta u istočnoj Bosni. načelnik štaba. zamjenik komandanta i Miloš Ilič. 18. 234 . a isto toliko i 21. čime bi se smanjile borbena sposobnost ionako brojno slabih jedinica. U to vrijeme 17. bio oko 6:1 u korist neprijatelja.majevičke brigade tada su bili: Petar Borojević komandant. Zbog toga je Štab 38. Tomo Trninič. a Mladen Jevtić u Okružni komitet za Majevicu. čije je snabdijevanje zatajilo. Nasuprot tome u oslobođenoj Tuzli se osjećala izrazita potreba za partijsko-političkim kadrovima. zbog bolesti. Zbog toga je Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu donio odluku da jedan broj članova Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu prijeđe na rad u Tuzli. politički komesar. divizije odlučio da u tom momentu ne napada jednovremeno Srnice i okolna neprijateljska uporišta po svaku cijenu. hrvatska brigada 503. a da se posavsko-trebavski Okružni komitet KPJ popuni novim članovima. nanijeli bi jedinicama velike gubitke. majevička brigada 60 imala je 605 boraca i starješina. a i zbog nedostatka streljačke municije za englesko naoružanje. prema tome. a slobodna teritorija u tuzlanskom bazenu se ustalila.

To nije moglo biti ostvareno u toku sedme ofanzive. Na savjetovanju su ocijenjeni aktuelni politički događaji u istočnoj Bosni.dobara u Tuzli. a za organizacionog sekretara Mehmedalija Tufekčić. Lazarevića je uskoro zamijenio Kemal Halilović. koja je bila zadužena za rad u Antifašističkom frontu žena. 61 Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu je zahtjevao od Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu da se što prije održi savjetovanje komunista i skojevaca iz istočne Bosne. U Okružnom komitetu SKOJ-a. sreskih i opštinskih partijskih rukovodstava. Na konferenciji je izabran Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu koji je imao 82 člana. a u vezi sa skorim oslobođenjem i obnovom krajeva istočne Bosne. dotadašnji sekretar Okružnog komiteta KPJ za Romaniju. Fuad Suljić i Nada Dursun. X 1944. pored Kemala Halilovića bili su još i Mira Bilbija. nosioci spomenice 1941. Vršene su pripreme i za kongres Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Bosne i Hercegovine na kojem je trebalo da 61 Raniji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a Aiša Miličević otišla je na rad CK SKOJ-a u Beograd. ušla Mira Ćopić. Boško Milutinović (politički komesar Komande posavsko-trevavskog područja). (sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a). Tako je u oslobođenoj Tuzli od 26. a sa onima koji su ostali na terenu teško se održavala veza. U Tuzli je 20. i partijski aktivisti. U Okružni komitet je u novembru 1944. Prethodile su joj okružne konferencije USAOJ-a za Tuzlu i Birač. oktobra održana Prva oblasna konferencija USAOJ-a na koje je bilo prisutno 430 delegata. Edhem Čamo. oktobra 1944. Za novog sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu došao je Nikola Cvijetić. uočeni nedostaci u radu partijskih organizacija i donijeti zaključci o osnovnim problemima iz svih sektora partijskog rada. održano Drugo oblasno partijsko savjetovanje. Mehmedalija Tufekčić i Jovica Lazarević. istaknuti borci. i 21. Na konferenciji su prisustvovali uglavnom svi članovi okružnih. održane 13. 235 . jer su mnogi komunisti morali napustiti svoj teren i poći sa jedinicama. do 28. Okružni komitet KPJ sada je djelovao u sastavu: Nikola Cvijetić (sekretar). delegati iz jedinica NOV i POJ. politički komesar Posavskotrebavskog odreda.

njegove čete. koje su za 4 mjeseca. Mnoge stanovnike vijest je veoma obradovala. Uskoro su postavljeni na dužnosti pomoćnika komesara odreda Petar Kaurinović. napade. prepade i marševe. Političkog komesara Posavsko-trebavskog odreda Mehmedaliju Tufekčića zamijenio je na dužnosti Savo Živković. Risto Tošović. dok. Osjećao se i nedostatak naoružanja i municije. diverzije. 46. 9. 133. Mićo Rakić. Odred je i dalje imao dvije čete sa 72 borca naoružana sa 2 puškomitraljeza. a na dužnost zamjenika komandanta Cvijetin Vasić. kako u vojnom pogledu. zapadna i istočna Bosna bile razdvojene teritorijom koju je zaposjeo okupator. akcije. maja 1945. doprinositi jačanju pozicija narodnooslobo62 Izvod iz knjige depeša Štaba 3. 212). Fikret Ibrić i Hazim Hasić. Odred će od tada svakodnevno biti prisutan. dok. On će stalno biti okrenut Posavini i Trebavi. 29. Izdat je proglas omladini B i H koji je potpisalo 28 članova sazivačkog odbora. zasjede. Svuda gdje budu prošli i stigli oni će politički djelovati. knj. sjeveru i sjeveroistoku i izvršavati najrazličitije borbene zadatke. Do saziva kongresa nije došlo zbog toga što su Hercegovina. Posavinom i Trebavom brzo se pronijela vijest o dolasku Posavsko-trebavskog odreda u Srebrenik. 236 . 11 automata i 59 pušaka. Nijaz Dizdarević. 8. knj. četničkih i ustaških bandi. 551. upade. korpusa (Zbornik IV. Osjećali su da je došao kraj vremenu orgijanja esesovačkih. počinile mnoge zločine u srpskim. primjedba 69 i 70) i izvještaj partijskog komiteta 38. divizije (Zbornik IX. Borika Stančić. Kongres je kasnije održan u oslobođenom Sarajevu. muslimanskim i hrvatskim selima i varošicama Posavine i Trebave. za vrijeme dok je odred bio van svoje teritorije. str. izviđački dijelovi i patrole svakodnevno će se kretati prema sjeverozapadu. iz istočne Bosne. str.62 Posavsko-trebavski odred nije znatno povećao svoje brojno stanje dolazeći na prostoriju Srebrenika. tako i svojim političkim uticajem.učestvuje 120 delegata iz istočne Bosne. među kojima su se. nalazili: Pero Kosorić.

dilačkog pokreta i ulijevati snagu i nadu narodu u skorašnju pobjedu nad neprijateljem. Partijska organizacija je razvila veoma živu aktivnost. Razmotrena je vojno-politička situacija. Organizacije SKOJ-a su. zatim kulturno-prosvjetni rad. .SKOJ i njegova rukovodeća uloga u antifašističkom omladinskom pokretu. do 31. održana je partijska konferencija na kojoj su analizirani postupci boraca i starješina za vrijeme marševa i borbi od polaska iz srednje Bosne do dolaska u Srebrenik i određeni zadaci za slijedeći period. a poslije njih sastanci ćelija KPJ u četama. takođe. . . posvetio veliku pažnju vojnoj obuci ljudstva i političkom radu u četama. stanje discipline i zadatke u pogledu obavještajne službe. Istog dana po dolasku u Srebrenik. bilo 22 člana KPJ. godine. a u Štabu odreda 237 . septembra. Partijske ćelije u četama razmotrile su organizaciona pitanja tj. po dolasku u Srebrenik. Poslije toga odredski partijski biro je precizirao zadatke komunistima u četama i utvrdio raspored rada. U odredu je početkom oktobra 1944. Od tada su redovno.Omladina . Skojevci su prednjačili u borbenosti i izvršavanju vojnih i političkih zadataka. rad organizacije SKOJ-a. posebno na teritoriji sjevernoistočne Bosne. Jedna tačka dnevnog reda bila je posvećena kritici i samokritici.USAOJ i njegova uloga u borbi naših naroda za oslobođenje. .Savez SSSR. U skojevskim organizacijama tada su se prorađivale sljedeće teme: . Svi ovi sastanci. Pored izvršavanja vojnih i političkih zadataka. pitanja prijema novih članova. uzele učešća u rješavanju ovih pitanja. održavani sastanci odredskog biroa KPJ.garancija sretnije sutrašnjice. Štab odreda je. pomogli su da se moralno-političko stanje u odredu poboljša. Engleske i SAD i oslobodilačkih pokreta porobljenih naroda. U dvije čete je bilo 17 članova. skoro svakih 15 dana. održani od 21.AVNOJ i Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. rad sa kandidatima.

Prišlo se i rešavanju problema nepismenosti koja je iskrsavala pri prijemu svake grupe novih boraca. Engleska i detaljno Jugoslavija. Već 2. a radi boljeg upoznavanja boračkog sastava sa gradivom iz geografije. vode. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da ostane u Srebreniku i da odatle izvodi napade u pravcu Srnica. Diletantska grupa je učestvovala na mnogim priredbama na oslobođenoj teritoriji. Evropa. Znatno manje je bilo članova SKOJ-a. oktobra ujutro bataljoni 17. Zdravstvenom vaspitanju se poklanjala dužna pažnja s obzirom na loše zdravstvene i higijenske uslove na terenu gdje su harale epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. a od novembra 1944. SSSR. Politika i Borba. stizale novine. oko 40% su bili članovi Partije i SKOJ-a. da formira odjeljenja koja će upućivati na komunikaciju Bijela-Bukvik sa zadatkom da ruše mostove i propuste i postavljaju zasjede. U prvo vrijeme su to bili Front slobode i Naša borba (omladinski list). ostrva. prorađivane slijedeće teme: zemlja. pa se sa sigurnošću može reći da je odred predstavljao jedno čvrsto borbeno i kadrovsko jezgro prekaljenih boraca. Majevička brigada je imala zadatak da zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom dejstvuje na pravcu Srnice-Bijela-Dubrave. koja je svakodnevno granatama zasipala položaje brigade i odreda u Srebreniku i da se po mogućnosti dobro pripremljenom minobacačkom vatrom onesposobe. Redovno su se izdavale vijesti koje su cirkularno upućivane u čete i na teren. majevičke brigade posjeli su položaje oko Muslimanske Špionice. U četama su formirani horovi i uvježbavane borbene i druge pjesme. po planu kulturno-prosvjetnog rada. mada neredovno. kontinenti. gde ih je stanovništvo srdačno dočekalo i primilo. U odred i na oslobođenju teritoriju su. Od ukupno 72 borca odreda. Poseban zadatak je bio da se putem izviđanja utvrde vatreni položaji neprijateljske artiljerije.pet. Kulturno-prosvjetni rad u odredu bio je vrlo živ i odvijao se u nekoliko pravaca. Istim naređenjem od svih jedinica je zatraženo da 238 . U oktobru su nastavljene borbe sa esesovcima. svega osam. U četama su.

63 Međutim istoga dana kada su bataljoni 17. brigade ušao je bez borbe u Donji Srebrenik. strana 58-61).prikupljaju i pronalaze skriveno oružje pripadnika zelenog kadra i četnika. brigada je sa Posavsko-trebavskim odredom morala da odstupi na liniju Straža-Zahirovići-Kuge. koje se nisu mogle zauzeti bez teškog oružja. brigade. divizije. oktobra. Borba je trajala od 16 do 21 čas. koje su. radi obezbjeđenja divizijske bolnice. Obaviješten da se neprijatelj povlači sa sektora koji su držale jedinice 18. 239 . Sutradan. knj. u to vrijeme. 16. Sutradan ujutro u 5 časova. X 1944. majevičke brigade izvršili su protivnapad. da ovlada Donjim Srebrenikom. divizije naredio im je da nastupaju prema Sokolu i Gračanici. (Zbornik IV. Svim štabovima je naloženo da održavaju konferencije na kojima narod treba obavijestiti o velikim uspjesima jedinica NOV i POJ. bataljoni 17. brigade kod Rašljeva i položaji 17. bataljon 17. (Zbornik IV. položaji 18. knj. U uličnim borbama neprijatelj se uporno branio iz bunkera i utvrđenih zgrada.64 Čim su jedinice NOV i POJ bile odbačene sa položaja sa kojih su ugrožavale saobraćaj i uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica. 30. uz pomoć artiljerijske vatre. X. Sela. ostavljajući inicijativu jedinicama da po svojoj procjeni odluče kada će napasti neprijateljska uporišta. 63 64 Zapovijest Štaba 38. bataljon oko 14 časova u Gornji Srebrenik. brigade na sektoru Moranjci-Falešić. dok. SS divizije zajedno sa ustašama krenule su u opšti napad na jedinice 38. neprijatelj se održao. 77-79). X 1944. a 17. svakodnevno oslobađale grad za gradom od Timoka do Une i uz dalmatinsku obalu. jedinice 13. majevičke brigade došli u Špionicu u poslijepodnevnim časovima jedinice 13. divizije od 4. i 3. Osamnaesta brigada je slomila spoljnu odbranu Gračanice i upala u grad. 4. i 21. brigade i Posavsko-trebavskog odreda kod Donjeg Srebrenika. a 1. a 17. SS divizije i ustaše vratile su se u svoja uporišta.) Posavsko-trebavski odred upućen u Smoluću zaseok G. Izvještaj Štaba 38. Napadnuti su položaji 21. 30. gdje nisu zatekli neprijatelja. 11. Štab 38. brigadi u pravcu Srnica. 4. str. divizije od 2. dok. kada je neprijatelj uspio. odakle je istog dana (3. Borba je trajala do 11 časova.

Tuzlanski i Posavsko-trebavski NOP odred su. Štabu 38. izvrše mobilizaciju i zatvore komunikacije koje iz Brčkog izbijaju u rejon Tuzle. 240 .68 U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba da se pristupi intenzivnom rušenju komunikacija da bi se spriječilo odstupanje neprijateljskih jedinica ka zapadu. fond NOP-a k. divizije na pravcu Tuzla-Brčko. Zbog odlaska 28. brigade bio pod njenom operativnom komandom. da razoružavaju zeleni kadar i vrše mobilizaciju. oktobra upali u Karavlašku Maoču. po naređenju Vrhovnog štaba od 5. divizije u Srbiju. koji je poslije odlaska 17. brigadu) orijentiše na prostoriju južno od linije Čelić-Koraj-Bijeljina sa zadatkom da protjera četnike i zelenokadrovce sa terena. 67 Zbornik IV. prešla Drinu kod Kozluka. Štab 3. oktobra. 29. 30. U isto vrijeme u Brki su streljali 6 lica od kojih je jedno imalo samo 16 godina (Referat državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Bosne i Hercegovine (Arhiv VII fond NOP-a k. 585. korpusa je postavio na sektor Srebrenik-Seona-Ratiš. 18. 2. str. 65 noću 6/7. 137. pokupili 28 seljaka doveli pred jednu kuću i tu ih pobili i zapalili. esesovci su 9. oktobra. str. hrvatska brigada. oktobra. brigade na liniji Begovići-Straža-Vakuf-Jablanica-Božići. svakodnevno napadao na položaje 21. 68 Arhiv VII. X 1944. ujutro u 6 časova. 118-119). Posavsko-trebavski odred je krenuo iz Smoluće u Srebrenik sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Srebrenik-Tuzla. 67 Osmog oktobra. divizije da glavninu svojih snaga (17. br. do 12. 66 Polazeći u jednu od ovih akcija. 1. 312. reg. Čim je primijetio koncentraciju jedinica 38.Pošto je nekoliko dana provela na čišćenju terena od četničkih bandi na Majevici. br. u periodu od 9.66 Osamnaestu brigadu i Posavsko-trebavski odred. 43). dok. 24. neprijatelj je. br. 1. knj. korpusa u Tuzli. i 17. divizija je. i 21. dok. knj. istim naređenjem Štab 3. polovi« Zbornik IV. 28. 1258 f. ali se predvečer povlačio. reg. divizije odred je jednu svoju desetinu uputio da obezbijedi prenošenje teških ranjenika iz divizijske bolnice u Smolućoj u bolnicu 3. korpusa naredio je 6. sa zadatkom da zatvore pravce koji iz Gračanice i Srnica vode prema Tuzli. Po naređenju Štaba 38.

X) Štab 3. posebno u Srbiji i Bosni i Hercegovini. Na zboru u Gradačcu je prisustvovalo oko 500 osoba. uslijed odlaska jedinica 13. Štab 18. bataljon 28. korpusa je naredio da 18. divizije od 1 do 15. u kojem se opširno govorilo o uspjesima saveznika i NOV. SS divizije iz sjeverozapadne Bosne).Brčko. hrvatska brigada preuzme garnizon Tuzlu od 19. puka 13. Sutradan. 5. dok. 30. radi o konačnom oslobođenju grada i čitavog kraja. porušili više mostova na komunikacijama Gračanica-Tuzla i Srnice-Tuzla. korpusa je dozvolio da 18. hrvatska brigada ostane na pomenutom sektoru. Očekivao se veliki priliv novih boraca. Štab 3. 10. hrvatske brigade i Posavsko-trebavski odred su oslobodili Gradačac. (Zbornik IV. pa su jedinice brigade i odreda bez borbe ušle u Gradačac srdačno dočekane od naroda koji je razdragan izašao na ulice. zbog promjene situacije na sektoru Srnice-Gradačac. pa su i održani brojni sastanci. Na prijedlog Štaba 18. Poznavajući raspoloženje naroda u Gradačcu i okolini. Arhiv VII. 1259. Narod je bio uvjeren da se.70 Brigada je u Gradačcu i okolini razvila znatnu političku aktivnost.nom oktobra. bričanske brigade 27. k. Organizovano je pet uspjelih zborova i dvije posjećene konferencije. Od zelenokadrovske posade je stigao pozitivan odgovor.69 Polovinom oktobra (15. i 11. a uzimajući u obzir tadašnju veoma povoljnu vojno-političku situaciju (borbe na prilazima Beograda i odlazak 13. brigade uputio je pismo zelenokadrovskoj posadi u Gradačcu obavještavajući je o namjeri partizana da uđu u Gradačac. Bataljoni su takođe organizovali konferencije u selima u kojima su bivakovali. Štab 18. te je zatražio da ne pruža uzaludan otpor. Šesnaestog oktobra 1. 262-268). hrvatske brigade. str. Održane su i 3 kulturno69 711 Izvod iz operacijskog dnevnika Štaba 38. a ulogu garnizona u Tuzli preuzela je 21. bataljoni 18. br. brigada. i o vojnopolitičkoj situaciji u istočnoj Bosni. X 1944. knj. pa su jedinice 18. 52. SS divizije je napustio Srnice i krenuo u rejon prikupljanja . ovog puta. oktobra. f. 241 . SS divizije. brigade i Posavsko-trebavskog odreda ušle u to dugo branjeno uporište neprijatelja i raskrsnicu puteva u Posavini. brigade je izdao letak građanima Gradačca i okoline. 17. reg. fond NOP-a. divizije.

) Na području sreza djelovalo je 20 komunista. Sreski komitet Modriča imao je pet članova i rukovodio partijskom organizacijom sreza od 56 članova. Sreski komitet KPJ Gradačac djelovao je tada u okrnjenom sastavu i imao svega 4 člana. U mjestu su se počeli održavati sastanci žena po mahalama. jer je najveći dio teritorije okruga bio zaposjednut trupama neprijatelja. brigade i Posavsko-trebavskog odreda bile višestruko slabije od neprijateljskih jedinica. a Sreski komitet za Modriču (sekretar Ahmet Ćatić) 3 člana. (U 18. i izvještaj sekretara OK SKOJ-a od 21. a u Posavsko-trebavskom odredu 22 člana KPJ i 8 članova SKOJ-a. X. a u Modriči jedan aktiv sa 4 člana. Jedino su u Gradačcu izvršeni izbori za Gradski narodnooslobodilački odbor. brigade nije htio vratiti. Oni su u Gradačcu i bližoj okolini za kratko vrijeme razvili znatnu djelatnost. Zajedno sa brigadom u Gradačac je stigao i aktiv političkih radnika Posavine i Trebave. Iz Gradačca i najbliže okoline u brigadu i odred stupilo je 68 omladinaca i omladinki. Sreski komitet SKOJ-a za Gradačac (sekretar Dana Simić) imao je 4 člana. kojeg ni poslije niza intervencija Štab 18. jer su jedinice 18. Pri komandi Posavsko-trebavskog područja djelovalo je 6 komunista. Mikrofilm. Sarajevo.71 Slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu nije se mogla proširiti. U Gradačcu je djelovao i aktiv SKOJ-a od 5 članova. a i zbog razvoja situacije u dolini Drine. 71 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 23. Arhiv VII. iako je OK KPJ za Trebavu i Posavinu intervenisao da se vrati na svoju dužnost. 1944. U Posavinu i na Trebavu do januara 1945. 242 . X 1944. nisu mogle biti orijentisane jače snage NOV i POJ. Okružni narodnooslobodilački odbor još nije bio u stanju da sazove okružnu izbornu skupštinu. brigadi se nalazio član sreskog komiteta Ilija Matanović. Organizacija žena u Gradačcu i okolini nije obnovljena. rolna 10/440-442 i 387-388.umjetničke priredbe. IRP. I tu je bila slična situacija kao u srezu Gradačac. Bilo je prijedloga da za sekretara dođe Trivo Dakanović. Sekretar sreskog komiteta Slobodan Janković Čodan zadržan je na dužnosti političkog komesara komande mjesta Gornja Tuzla. koji se nalazio na neoslobođenoj teritoriji.

među kojima su bili i članovi KPJ Salil Mehikić i Ruveid Salihović.Sutradan. divizije vidljivo je da su te borbe bile svakodnevne i oštre. Poginula su 3 četnika. Zbog toga je obavještajni oficir 38. u Semberiju. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred su se spustili u Posavinu i vodili svakodnevne borbe sa četnicima. oktobra 1944) vođena je borba sa ustašama koji su pošli iz Dubrava da ovladaju Srnicama. ustašama i zelenokadrovcima. . 3. Poslije toga. i 7. koji se iz Srbije. povukao pred kraj septembra 1944. Osamnaestog oktobra napadnuti su četnici u selu Avramovini. Iz izvoda operacijskog dnevnika Štaba 38. Draža Mihailović. a više ih je ranjeno. oktobra izdao zapovijest o formiranju Sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa u koju su ušli Trebavski.72 Slijedećih dana nastavljene su borbe oko Gradačca: . gdje će u selima Okruglici i Srednjem ostati i do sredine decembra 1944. 72 Od aprila do oktobra 1944. posavske brigade Trebavskog četničkog korpusa. četnici su se uz pomoć okupatora osnažili i organizovali u sedam brigada od kojih su 1. oktobra preko Potočara-Begovače i Broda u Žabare. a 19. stigao je 1. Istog dana vođena je borba kod Srnica sa 1. Draža Mihailović je sa Ozrena preko Krivaje otišao na planinu Zvijezdu. oktobra partizani su ušli u Lukavac. poslije oslobođenja Gradačca (17. godine. Tada je donijeta odluka o formiranju Trebavskog četničkog korpusa. korpusa.20. Tolisi. Avramovini. u narednih desetak dana. 18. Sutradan je sa članovima četničkog Centralnog nacionalnog komiteta pošao u obilazak četničkih jedinica u Posavini. 2. gdje je 17. i 4. i 5. divizije održao sastanak u Brnjiku sa saradnicima NOP-a. Pojava Draže Mihailovića u Posavini iznenadila je Štab 3. bataljonom 6. . brigada bile trebavske. 243 . Oni su izjavili da je Draža Mihailović.21. Majevički i Ozrenski korpus i četnička komanda zapadne Bosne sa svojim jedinicama. ali su je propustili na intervenciju komandanta 13. pa je tražio od obavještajnih organa 38. U Žabarima je održan sastanak četničkih komandanata sa Trebave i Posavine i iz centralne Bosne. Vranjaku i Kožuhama održao zborove na kojima je pozivao narod i četnike u borbu protiv partizana. posavska.22. a 5. divizije da provjere tu vijest. pod pritiskom jedinica NOV. 6. kada na Trebavi i Posavini nije bilo jedinica NOV i POJ. poslije bjekstva iz Srbije bio na Majevici i Semberiji i da je odatle sa pratnjom od oko 150 četnika prešao kroz Begovaču na putu za Posavinu. Nakon borbe ovi četnički bataljoni su odstupili prema Posavini. U prvoj polovini oktobra Draža je u Obudovcu. ustašama i zelenokadrovcima koji su pokušali da prodru u oslobođeni Gradačac. oktobra sa zelenokadrovcima kod Mionice. Zelenokadrovci iz Begovače su zadržali Dražinu kolonu. oktobra kod Turića došlo je do jače borbe sa četnicima. SS divizije iz Brčkog. Polovinom oktobra Draža Mihailović je sa pratnjom krenuo na Ozren. oktobra vođena je borba sa četnicima kod Žabara.

majevičkoj brigadi. a 27. oktobra vođena je borba kod Ledenica sa četnicima. Semberije i Posavine. kada su protjerane 3. To su bile jedinice 1. osjetne gubitke. Sedamnaesta brigada. a jedan broj se zadržavao po selima Majevice. hrvatskoj brigadi oko 700 esesovaca . U drugoj polovini oktobra jedan dio jedinica ove divizije je prebačen u širi rejon Zagreba. 491-492). pa su polovinom novembra upućene preko Brčkog za Batinu. U toku prevoženja pobijegla su 642 vojnika ovog puka. stigla je do Bogutovog Sela i tu doznala da su u Bijeljinu stigle jake njemačke snage. jer su sumnjali da će dezertirati. oktobra kod sela Maoče predalo se 18. fond NOP k. 74 Nakon odlaska jedinica 13. Štabu 38. dok 86. četnička trebavska brigada. a ostale je uputila Štabu 38. . a ostale 21. Arhiv VII.73 Sutradan . X napadnute su ustaše u Dubravama. posavskom brigadom Trebavskog četničkog korpusa. napomena 7. 30. a u noći 24/25. k. U vezi sa takvim stanjem u ovoj diviziji raspravljalo • se u najvišim njemačkim vojnim krugovima u NDH. i priključivao jedinicama bosanskih planinaca. Štab 3. Gradačac je napušten 27. Veće grupe dezertera koje su lutale po okolnim selima. oktobra ušli četnici i privremeno uspostavili svoju vlast. prije oslobođenja Tuzle. 28. 1258. Protivtenkovski divizion 2. puka Nijemci su odmah razoružali. knj. Osamnaesta brigada je za popunu svojih jedinica zadržala je 180 vojnika sa 8 mitraljeza. oktobra zbog polaska brigade na novi zadatak a uz put. divizije koji je 182 vojnika sa 6 mitraljeza predao 17. (Informacija Štaba 3. f. kada je poginulo 5 ustaša i 10 zarobljeno. 8. XI 1944. javljale su se jedinicama NOV i POJ. Neke jedinice divizije ostale su izvjesno vrijeme u sjevernoistočnoj Bosni. 73 74 Zbornik IV. knj. između Nijemaca. br. u Bjeljinu su 22. Borba je trajala 4 sata i neprijatelj je odbijen.. ustašama i zelenokadrovcima pri njihovom pokušaju da prodru u Gradačac. i 4. korpusa naredio je 25. m . oktobra vođena je borba sa 7. Doznavši za to. reg. ali do toga ipak nije došlo. SS divizije otpočelo je koncem ljeta 1944. f. uz. 82. Do 21. godine. korpusa od 12. puk je prebačen prema Zagrebu. puka 13. oktobra 28. oktobra izvršen je napad na Skugrić. dok. jedinica NOV (51. gdje su se tada na Batinskom mostobranu vodile teške borbe. SS divizije. 1. Osipanje ljudstva iz 13. str.pripadnika 28. SS Handžar divizije. puk se prikupljao u širem rejonu Brčko-Bijeljina. koja je određena da izvrši taj zadatak. 26. Šesnaestog oktobra otpočele su pripreme za napuštanje terena sjeveroistočne Bosne. brigadi i drugim jedinicama. divizija) i sovjetske armije. a drugi dio prema Dravi.26. 1259.23. br. 522-523. str. divizije da jednu svoju brigadu uputi u pravcu Bijeljine. pošto im je prethodno oduzeto teško naoružanje. (Zbornik IV.29. 3. oktobra 1944. reg. 30. 9. Bilo je prijedloga da se ona rasformira. bataljona 28.

divizije da 17. 30. Ratkoviću i na Oglavku. knj. Trebalo je proći između mnogih neprijateljskih uporišta i vratiti se cestom sa plijenom.) 245 . Početkom novembra 18. a njene položaje na zatvaranje pravca Brčko-Tuzla. 2 protivtenkovske puške i 100 bombi. Štab 3. Štab odreda je izabrao za objekat napada magazin i štale na imanju Danke Lazića u Ceriku. str. Po noći je 75 76 Izvještaj Štaba 18.73 Poslije odlaska 18. Poslije duže borbe neprijatelj je protjeran iz Ratkovića. On je ne samo uspješno zatvarao pravac Srnice-Tuzla.brdske divizije koje su zaposjele obalu Drine u dužini od 70 km. kako bi obezbijedile pomenutu komunikaciju za povlačenje dijela snaga Grupe armija »E« na sjever. Rahiću i Pukišu. (Zbornik IV. Komandant odreda Pero Bosić je tako vješto umio izabrati mjesto i vrijeme napada. 100. str. 18. da je neprijatelja uvijek iznenadio i nanosio mu znatne gubitke iako je brojno stanje ljudstva i naoružanja bilo malo. 128. Najveća je izvedena 17. brigada ostala u Tuzli i Požarnici. sa 6 puškomitraljeza. 729. korpusa naredio je Štabu 38. knj. Prije nego što se postavila na određenu prostoriju. U novembru je u odredu bilo samo 170 boraca koji su bili naoružani jednim minobacačem. 30. XI 1944. hrvatska brigada je likvidirala neprijateljska uporišta u Brki. novembra. majevičku brigadu uputi na zatvaranje pravca Zvornik-Tuzla. Pregled brojnog stanja 3. Zbog izmjene situacije. Odred je dobio zadatak da snabdije bolnice u Tuzli i seljane Šekovića koji su oskudijevali u hrani. a u Čeliću i na Oglavku se održao. brigade Posavsko-trebavski odred je ostao više od dva mjeseca jedina jedinica NOV i POJ na širokom području zapadnog dijela Majevice i južnog dijela Posavine. dok. od Zvornika do ušća Drine u Savu. (Zbornik IV. dok. XI 1944. nego je vršio aktivna djejstva na području Posavine i zapadnih ogranaka Majevice. 578-582). 76 U toku druge polovine novembra Posavsko-trebavski odred je izveo 5 značajnih akcija. novembra je napala neprijateljska uporišta u Čeliću. a 4. Odred je stalno imao inicijativu u svojim rukama. 20 automata. brigade od 18. hrvatska brigada i zaposjela prostoriju Božići-Jablanica-Lopare. 144 puške. dok je 21. korpusa od 29.

Iz minobacača su ispalili jedinu minu koju su posjedovali. Ubijeno je 7 četnika. 408. Najprije su protjerali četnike iz Srnica i Donjih Hrgova. 19. Iako je neprijatelj raspolagao znatno jačim snagama. Kada su ustaše primjetile da su znatno brojniji. f. Borci odreda su uzeli zaklone i mirno čekali da neprijatelj napadne. pa su počeli da se vraćaju. Dva četnika su ubijena. Kolona sa hranom i ranjenicima je stigla u Srebrenik. Dok je jedna četa tovarila i gonila plijen. Sedam dana poslije ove akcije. mada su borci raspolagali ograničenom količinom municije. Neprijateljski napadi su odbijeni. Kada se kolona približavala prvim kosama pred Špionicom. druga četa se uputila prema Bijeloj i Dubravama da spriječi intervenciju neprijatelja iz tih uporišta. novembra. a za njom i ostali borci. radosni zbog izvršenja tako teškog zadatka. pa je 27 novembra napao četnike u Jasenici. izvršen je napad na Špionički čentnički bataljon koji je imao 80-90 četnika. 22. 246 . br.77 Odred nije bio okrenut samo Posavini. Od narodnih ne77 Arhiv VII. reg. a u svanuče su se našli u Ceriku. Ubijeno je desetak neprijateljskih vojnika. a predali su se komandant bataljona. Pošto se znalo da nisu činili zločine. počeli su jurišati prema koloni koja se kretala cestom od Bijele prema Špionici. a veći broj je ranjen. nego je vršio akcije i u zapadnom dijelu Majevice.krenula kolona na čelu sa komandantom Perom Bosićem i Ilijom Kaurinovićem. gdje su se tog dana koncentrisali posavski četnici i ustaše. odred ih je razbio. a zatim jurišem rastjerali četnike. Pero Bosić je naredio juriš i četnici nisu imali hrabrosti da dočekaju partizane. Dvadeset petog novembra napao je neprijateljsko uporište u Srnicama. Tako je odred nastavio svoja ofanzivna dejstva prodorima prema neprijateljskim uporištima. Kada su četnici prišli položajima na stotinjak metara najedanput im je ponestalo hrabrosti. fond NOP k. Kod Srpske Špionice su se zatim slivale četničke kolone koje su imale namjeru da odatle izvrše odlučujući napad na kolonu. jedan komandir čete i nekoliko četnika. oni su ostali u odredu kao borci. 3. put su joj prepriječili četnici zaposjevši okolne kose.

kojim je komandovao Dževad Kobić. Tridesetog novembra napadnute su ustaše u Obodnici i Gornjoj Dragunji kada su ubijena dvojica ustaša. Krajem decembra 1.vršenje diverzija.borbena obuka i obuka u rukovanju naoružanjem. korpusa od 21. . usavršavao svoju organizacijsku i formacijsku strukturu. upućen jedan broj rukovodioca iz odreda pošto su dotadašnji članovi štaba bataljona: Dževad Kobić. oktobra a završeno je 6. a četiri zarobljena. u sastav Odreda.ko će neprijatelju nanijeti najviše udaraca. Adem Muminović i Cazim Bećirović ostali na terenu oko Brčkog. kao politički radnici. korpusa. rame uz rame. . sprovedeno petnaestodnevno takmičenje po sljedećim propozicijama: . a 29 decembra taj broj je povećan na 340. bata247 . U decembru 1944. Do povećanja je došlo uslijed mobilizacije novog ljudstva iz sela oko Srebrenika. Treći bataljon odreda postao je Brčanski bataljon u koji je. došlo je do osjetnog porasta broja boraca Posavsko-trebavskog odreda. godine. decembra. U njegovom sastavu borili su se. Od tadašnje dvije čete formirana su dva bataljona . bataljon je brojao 118. Srbi.Prvi i Drugi. Jasenice i Srnica i dolaskom Brčanskog bataljona. po naređenju Štaba 3. Takmičenje je počelo 21. U novembru je odred i dalje jačao. kao i u ostalim jedinicama 3. 2. . novembra 1944. vaspitavao i vojnički izgrađivao borce i starješine. Prvog decembra odred je imao 194 boraca. Muslimani i Hrvati i pripadnici drugih naroda i narodnosti. korpusa. što je bio značajan doprinos ostvarivanja politike bratstva i jedinstva.političko vaspitanje boraca i političko djelovanje na terenu. pojačavao udarnu snagu i unapređivao borbene taktičke postupke.prijatelja je konfiskovano 35 goveda koja su preko Komande područja upućena u Tuzlu. Povodom proslave Dana oktobarske revolucije u odredu je. . po naređenju Štaba 3. Salih Mehikić. povećavao brojno stanje i vatrenu moć.kulturno-prosvjetni rad.

zamjenik komandira. komandir. politički komesar (kasnije Muhidin Mutić) i Hamid Alić. politički komesar i Ibrahim Pobrić. Ilija Milovanović). Cvijetin Vasić. četa: Đorđe Brkić. politički komesar (kasnije Bego Bajraktarević) i Jovan Jeremić. bataljona su činili: Pavle Mihaljčić. komandant. Kadro Ramić. Štab 2. Cviko Bosić. pa je on kontrolisao sektor Srebrenik-Špionica-Maoča. Almaz Bristrić. bataljona). četa: Milan Kresoje. politički komesar. 1. politički komesar (od februara 1945. četa: Đoko Pajić. komandant. komandir (kasnije je postao komandant 1. Selena Stojčević. Ekrem Taslidžić. zamjenik komandanta. Ilija Kaurinović. zamjenik političkog komesara. zamjenik političkog komesara. ekonom Štaba. a treći 100 boraca. politički komesar. intendant i Bahrija Izbetbegović. zamjenik komandanta. komandir (kasnije Pero Stević). obavještajni oficir. četa: Rizo Herčinović. 2. Stjepan Tešić. Muharem Ibralić. Fadil Zečić. Petar Kaurinović. bataljona je imao sljedeći sastav: Nedo Pisarević. Pavle Zarić. Mitar Mitrović. bataljona). komandir (od februara 1945. rukovodilac SKOJ-a (kasnije Razija Mujkić). Milan Kajganić. Sada je proširen sektor dejstva odreda i na teren jugozapadno od Brčkog. Halil Majstorović. Mehmed Sarajlić) i Cvijetin Petrović. 2. Mehmedalija Mulaćehajić.ljon 122. Boško Davidović (kasnije Jovica Jovičević). zamjenik komandira. komandir. Štab 1. zamjenik komandira. zamjenik komandanta. komandant. politički komesar. 1. intendant i Vojko Savić. Savo Živković. politički komesar (poslije Ilijinog ranjavanja za političkog komesara je došao Mitar Mitrović). Alija Repčić. zamjenik komandira. zamjenik komandira. 3. četa: Ilija Milovanović. obavještajni oficir. zamjenik komesara (premješten kasnije za političkog komesara 3. U to vrijeme Štab odreda sačinjavali su: Pero Bosić. Zahid Zečić. 248 . rukovodilac SKOJ-a.

Svakih deset dana pravio se novi plan političkog rada. Obilježavani su značajni datumi iz narodnooslobodilačke borbe i istorije radničkog pokreta. bataljona u njemu djelovalo 15 članova KPJ. Povodom godišnjice Drugog zasjedanja AVNOJ-a. politički komesar. rukovodilac SKOJ-a. 249 . politički komesar (kasnije Kadro Ramić). intendant. Tako je na primjer. Svi rukovodioci u štabovima bataljona i komandama četa bili su članovi KPJ. Partijsko-politički rad odvijao se intenzivno u četama i bataljonima odreda. obavještajni oficir i Ferid Hasanbegović. Prilikom formiranja bataljona u četama nisu postavljeni pomoćnici komesara četa. Jovo Bradašević. komandir. 1. Njihovu dužnost partijskih rukovodilaca. 2. 3) Direktiva CK SKOJ-a za rad u vojsci. 5) O Savezu mlade generacije. Komandir čete. odnosno sekretara ćelija KPJ u četama. Cviko Bosić. četa: Suljo Šećerbegović. prilikom formiranja 2. Muharem Ibralić. Ibrahim Imamović. politički komesar. Članovi SKOJ-a prorađivali su sljedeće teme: 1) SKOJ u surovoj školi rata. Jedan od komesara čete bio je kasnije i Hasan Begić. zamjenik komandanta. bio je Alija Mamela. zamjenik komandira. četa: Zaim Zaimović. a politički komesar Bego Bajraktarević. Štab Trećeg bataljona sačinjavali su: Alija Muslić. vršili su komesari četa. 4) Rezolucije zemaljske konferencije SKOJ-a. komandir (kasnije Bećir Delić). 7) Nacionalno pitanje u svjetlosti NOB-e i još osam tema. Perica Kosik politički komesar (kasnije Hasan Delić) i Adem Gibić. Fehim Klebić.3. Prvog zasijedanja ZAVNOBiH-a i 28-godišnjice oktobarske revolucije u jedinicama je govoreno o značaju tih događaja. komandant. 6) Omladina i narodna vlast. četa: Began Slomić. Milan Šljokić. Kasnije su u nekim četama postavljeni pomoćnici komesara. komandir. 2) Nova uloga mlade generacije i zadaci SKOJ-a. koja je kasnije formirana.

preveli ih preko Save i pobili. 2. Ograđuju se zidanim bunkerima i napadaju na okolna mjesta. VII. k. postao centar iz koga su prema teritoriji Posavine i Trebave djelovali partijsko-politički organi. ustaše su ubile 39 Srba. fond NDH. Srebrenik je u ovo vrijeme. Garevca i Pruda i u okolini Brčkog. reg. f 2-A.Stanko Ristić. U Novom Gradu ubili su 72 čovjeka. koncentrišu jače snage ustaša i četnika. Sedmog i osmog decembra 1944.) 250 . ustaše iz 3. ustaše su u iznenadnom napadu zauzeli Modriču i pobili 69 lica. vršeći teške zločine.Borci su svakodnevno pratili razvoj vojno-političke situacije u našoj zemlji i na savezničkim frontovima. br. žena i djece. Naročita pažnja u političkom radu posvjećena je onim borcima koji su ranije bili u neprijateljskim formacijama i tamo stekli izvjesne navike koje nisu odgovarale borcima NOV i POJ. Velikoj župi Posavje. Jovan Paležnica i Marko Jocić .78 Prvog decembra 1944. bojne su pokupile 78 stanovnika iz Bosanskog Samca i Tišine. satnije 6. 60. godine ustaše su upale u Novi Grad i Donju Dubicu i pobili veliki broj muškaraca. Samo tri čovjeka . Često su partijsko-politički radnici sa terena išli sa jedinicama odreda u mnoga sela i tamo održavali sastanke sa aktivistima NOP-a. i januara 1945. pored njemačkih jedinica. a u divljanju po gradiću još 78 Izvještaj kotarskog predstojnika Marka Ralice. kao ranije Gradačac. Ustaše koje su pobjegle iz oslobođenih krajeva Bosne i Hercegovine skupljaju se na području Odžaka. Sedmog januara 1945. (Arhiv. u Donjoj Dubici 180 ljudi. * . Pred pravoslavnom crkvom gdje su vjernici došli da obave božičnu molitvu. vojnopozadinske ustanove i odred kao borbena formacija. Čitav jedan zaseok Donje Dubice (Trnjak) od 60 kuća ostao je bez ijednog živog stanovnika. U decembru 1944.uspjeli su da se spasu. Političkim radnicima u odredu pomagali su članovi Okružnog komiteta KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu čije je sjedište takođe bilo u Srebreniku. skočivši u zaleđenu Savu. godine na teritoriji Posavine i Trebave se. Tada je ubijeno 535 lica.

i 2. jer je stanovništvo izbjeglo u Gradačac. odakle su 8. (Arhiv IRP. U kući Joze Dubravca nađeno je 46 ubijenih seljaka. Pošto je glavnina jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni tada bila zauzeta borbama sa Nijemcima na sektoru Zvornik-Kozluk-Janja. Cviju Dragačević. Na novu 1945. I 1945. ustaše predvođene Avdanom Hasićem i Skicom. 80 Ništa nije bilo bolje ponašanje četnika ni u selima sa srpskim stanovništvom. i 14. januara 1945. to su prema četnicima bile orijentisane slabije snage koje su ih zadržavale odbranom preko Romanije i Javor-planine. Trideset prvog decembra 1944. U selu Pećnik četnici su 13 januara 1945. a sa mnogih drugih odnijeli prozore i vrata. među njima i katoličkog župnika. Simku Tanacković. pobili mnoge ljude. decembra krenule na sjever. U Crkvini su ubili Milorada Stojanovića i Jelu Marković. korpusa i 37. k. 8 reg. Bazik. upale su u Miloševac. gdje su opljačkali i ubijali nasumice. Arhiv VII. divizije NOV. Ni četnici u Posavini nisu u svojim zločinima zaoslajali iza svojih saveznika ustaša. Zauzevši Vlasenicu. kat. Donjem i Gornjem Žabaru i Vujičićima četnici su uzeli kao taoce rođake boraca NOV i POJ i prijetili im da će ih pobiti. fond NDH. br. Skugrić i Vranjak. ova četnička grupacija jačine od preko deset hiljada 79 80 Izvještaj OK KPJ od 10.79 Samo u Garevcu su ubili oko 60 ljudi. br. Modriča je ostala pusta. Popalili su jednu trećinu zgrada. U Bukviku. u jugoistočnu Bosnu. u Obudovcu Dimitrija Filipovića. Pisare. 4923). 178. Zbirka NOR-a. u Bukviku Radojku Đurić. 42. četničke jedinice koje su se koncentrisale u južnom dijelu zapadne Srbije povukle su se krajem novembra i početkom decembra 1944. M i k u Mikića i Peru Lukića. f. Riječane i Otež.i 30 građana. Sarajevo. U Orašju su ustaše na pazarni dan odveli sa pijace 28 Srba i pobili ih. godinu četnici su upali u hrvatska sela Domaljevac. Garevac. Pod pritiskom jedinica 13. 251 . Crkvinu i Slatinu gdje su pobili i zaklali mnogo ljudi i popalili i opljačkali kuće.

91. decembra Štabu 27. dok. 83.83 Iskoristivši privremenu nadmoćnost. Oba odreda su morala da održavaju međusobnu vezu i da se po potrebi pomažu.četnika. korpusa naredio je. 252 . 358. korpus. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da zauzme položaj u Puračiću i Lukavcu i da aktivno dejstvuje prema četnicima na Ozrenu. 8 ' Pošto je došao do zaključka da četnička lijeva kolona ima namjeru da se prebaci na Ozren i odatle sadejstvuje desnoj koloni u napadu na Tuzlu. str. naredio Štabu tog korpusa da glavninu svojih jedinica skine sa fronta na Drini i uputi u susret četničkoj grupaciji. decembra napale četnike u Šekovićima i nanijele desnoj četničkoj koloni teške gubitke. 21. str. 384-385. štabovima Tuzlanskog i Posavsko-trebavskog odreda. divizije od 23. knj. (Zbornik IV. divizije na sektor Đurđevik-Kladanj. pa je i dobio veći rejon. stigla je 19. korpusa od 21. str. divizije su 22. brigada 38. Tuzlanski odred je raspoređen na sektor Živinice-Đurđevik. 85. Tuzlanskom i Posavsko-trebavskom NOP odredu da se postave na prostoriju Živinice-Puračić i da odbiju napade ozrenskih i srbijanskih četnika u pravcu Tuzle. birčanska brigada 27. Štab 3. knj. 31. decembra nadirala pravcem Međaš-Požarnica. X I I 1944. brigada 38. 31. 31. pod čijom se operativnom komandom nalazio 3.82 Šesnaesta muslimanska i 19. Zbog toga je Štab Južne operativne grupe. četnici su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića uporno nastojali da poprište borbe prenesu prema Tuzli. On je u to vrijeme bio dva puta brojniji od Posavsko-trebavskog odreda. decembra na širu prostoriju Šekovića. a 17. dok. knj. XII 1944. dok. 83 Zapovijest Štaba 27. Desna četnička kolona je 26. (Zbornik IV. korpusa naredio je 20. 82 Naređenje Štaba 3. 365-366). To je bio jedan od prelomnih momenata u borbi za uništenje četničke grupacije koja je nadirala prema Tuzli. divizije krenula preko Paprače ka Borogovu.). Sa 8· Zbornik IV. Štab 3. divizije da jedinice pod njegovom komandom krenu usiljenim maršem preko Cikota na Šekoviće i napadnu četničku grupaciju. XII 1944. čime su ozbiljno ugrozila bok snaga NOVJ koje su se u to vrijeme borile protiv Nijemaca u dolini Drine. Istovremeno je 18.

31. 31. Istog dana 9 boraca se probilo u sastav glavnine. Ubili su 5. decembra slao depeše i naređenja Komandi sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa da Ozrenski četnički korpus dejstvuje dolinom Spreče prema Tuzli. a zarobili 4 četnika i oslobodili zarobljene borce odsječene čete. One su po pristizanju iz Srbije uvedene u borbu protiv četničke grupacije. dok. među kojima i ranjenog komandira 2 čete i zamjenika komandanta 2. Jedan dio ove kolone zadržale su jedinice 23. Borba je bila veoma teška. i Tuzlanskog odreda izvele protivnapad na četnike i zelenokadrovce. XII 1944. str. pa se odred. bataljona sa kojom su se nalazili zamjenik komandanta. str. (Zbornik IV. Sve jedinice su uspjele prijeći. 20. Komandant odreda Pero Bosić i komesar 2. U napadu su zajedno sa četnicima učestvovali i zelenokadrovci iz Gračanice. morao povući na desnu obalu Spreče. te ponovo oslobodili Puračić. divizije na liniji Jojše-Majdan-Noćajevići-Matijevići. pomoćnik komesara bataljona i rukovodilac SKOJ-a.84 Draža Mihailović je 18. divizije na liniji Čaklovići-Požarnica. 727). Sa njima su vodile borbu jedinice 27. 19. 101. 21. 146. (Zbornik IV. sa ciljem da im iz pozadine nanesu udar. knj. ba84 85 Zapovijest Štaba 27. primjedba 101. izuzev jedne čete 1. 253 . divizije od 26. divizije 14. 83 Dvadeset drugog decembra četnici sa Ozrena su jačim snagama iznenadno napali dva bataljona Posavsko-trebavskog odreda na položajima više Puračića. Četa je brojala 34 boraca i imala je osim ostalog oružja i 2 puškomitraljeza i jednu protivtenkovsku pušku koju je nosio Mehmed Čizmić iz Srebrenika. korpusa na sektoru Kamenica-Paprača. Izvod iz knjiga depeša Štab 3. knj. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. Lijeva neprijateljska kolona je pokušavala da prodre ka Tuzli pravcem Stupari-Živinice.njom su upornu borbu vodile jedinice 38. 417. bataljona Ilija Kaurinović su mitraljeskom vatrom sprečavali približavanje četnika mostu. dok. a Trebavski četnički korpus pravcem Srnice-Srebrenik-Tuzla. Ka mostu na rijeci Spreči jurili su borci odreda. Sutradan su jedinice Posavsko-trebavskog. korpusa za decembar 1944. a s druge strane i četnici da im presijeku odstupnici. i 22.

Brčanski bataljon je izvršio napad na četnike u Jasenici i na ustaše u Zoviku. četa 1. Pošto je učestvovao u odbrani Srebrenika. Zbirka NOR-a. XII 1944. Štab bataljona je po direktivi Oblasnog komiteta KPJ povezao partijsku organizaciju iz Brčkog sa štabovima brigada 17. br. divizije su porazile četničku grupaciju. dok je omladinski rukovodilac odreda Selena Stojčevič uspjela da pobjegne iz četničkih ruku. Sarajevo. korpusa od 29. odmah je uputio jedinice usiljenim maršem iz Puračića ka Srebreniku. decembra vođene sa četnicima Draže Mihailovića u istočnoj Bosni. do 29.500 četnika. (Zbornik IV. f. korpusa je odlučio da se Tuzla koja je bila središte slobodne teritorije u istočnoj Bosni odsudno brani.· NOP-a iz Brčkog. krajiškom brigadom 17. U toj borbi 4 borca su poginula. Porebrica. i 23. knj. fond NOP-a k. koji su stizali od aktivista •. Žene su same nosile Arhiv VII. 3 radio-stanice i mnogo druge opreme. napali Srebrenik. Srnica. i Bijele. veliki broj aktivista NOP-a je izašao sa borcima na položaj naoružan sjekirama. vilama. reg. 88 Zapovijest Štaba 3. kat. vidizije da bi obavještajni podaci. bataljona sa komandirom Milanom Kresojem i Brčanski partizanski bataljon sa komandantom Dževadom Kobićem i komesarom Salihom Mehikićem. decembra na položajima oko Tuzle. a 520 ih je zarobljeno. jedinice 27. 604. 88 Štab 3. 9 je ranjeno i 9 zarobljeno. i 29. 31. među kojima i jedan komandir čete. a zatim zaposjeo prostoriju Brnjik-Vražići-Ratkovići-Novi Mačkovac i povezao se sa 2. 1627.87 Kada su četnici napali Gornji Srebrenik. koji je branila 1. divizije. U teškim borbama vođenim između 24. a kada su stigli u Srebrenik. 10. 125. Svi građani Tuzle bili su spremni na to. 38. koji su krenuli prema Tuzli. U borbama koje su od 1. 4919). spreman da se do posljednjeg bori i spriječi ulazak četnika u njihovo mjesto. 94 puškomitraljeza. što prije dospijevali do operativnih jedinica (Arhiv. ubijeno je i ranjeno 4. br. Zaplijenjeno je 15 minobacača.taljona Halila Majstorovića i zamjenika političkog komesara bataljona Milana Kajganića. 87 254 . 1/1-14.86 Nekoliko dana nakon toga stigla je do Štaba odreda vijest da su četnici Trebavskog korpusa iz Žabara. Čim je Štab Posavsko-trebavskog odreda saznao za upad četnika u Srebrenik. str. nastalo je slavlje naroda i vojske. IRP. 649 pušaka. kosama i toljagama. dok. U Podorašju su čuli da su četnici odstupili.).

Tada je mobilisano 43 ljudi za operativne. u prvoj polovini decembra 1944. a ujedno je zadat težak udarac unutrašnjim i vanjskim reakcionarnim snagama. br. U drugoj polovini decembra mobilisano je svega 75 vojnih obveznika. Pobjedom nad četnicima hiljade ljudi su pošteđeni od četničkog terora. u oktobru 1944. nego neprijateljske jedinice. godine. komande 89 Arhiv IRP. Mobilizaciji ljudstva za operativne i pozadinske jedinice prišlo se u drugoj polovini novembra 1944. kat. obavještajni oficir Jovo Zarić. U narodu je porastao ugled boraca NOVJ. a za političkog komesara Boško Milutinovic Đedo. Pozivi su bili upućeni i licima sa teritorije koju nisu kontrolisale jedinice NOV i POJ. pa se mnogi obveznici nisu mogli odazvati. i ujedno vršio funkciju mobilizacijskog oficira. a odazvalo se svega 247 obveznika od kojih je 114 lica bilo sposobno za vojnu službu. 4871. docnije major Nikola Simić. Tako je na primjer. dok je mjesto referenta saniteta ostalo upražnjeno. Saobraćajni oficir bio je Ahmet Lončarević. Za komandanta je postavljen kapetan. Kapetan Ibro Dogladović je postao zamjenik komandanta. zbirka NOR-a. Sarajevo.89 RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA I POLITIČKI RAD NA TERENU Poslije drugog oslobođenja Tuzle. poslato 782 poziva. 255 . a intendanti Đorđe Čajić i Miloš Nikolić. godine sedamdeset tri. partijsko-politički radnik na području Odžaka i Vučjaka. dotadašnji načelnik štaba 18. hrvatske brigade. a omladina je vodila svu brigu o ranjenicima. U početku je bilo grešaka i promašaja zbog neiskustva. a ostali u partizanske straže. Najveći broj mobilisanog ljudstva raspoređen je u Posavskotrebavski odred. Veliki broj nesposobnih za vojnu službu govori da su se sposobni sa te teritorije već nalazili u jedinicama NOV i POJ ili u neprijateljskim jedinicama. ponovo je uspostavljena Komanda Posavsko-trebavskog područja.hranu borcima na položaj. a u prvoj polovini januara 1945. a 41 za pozadinske jedinice.

mjesta. koji je dočekivao zimu bez krova nad glavom i najneophodnijih namirnica. po uputstvu Oblasnog komiteta KPJ. pro* Zbornik IV.Posavina i Semberija . januara 1945. godine. Komandu područja i opunomoćstvo OZNE. Midhat Muradbegović. U novembru 1944. Komanda Posavsko-trebavskog područja i Komanda mjesta Srebrenik su imale dosta uspjeha u prikupljanju hrane i stoke koja je upućivana Komandi vojne oblasti 3. maja 1945. zatim ranjenika u bolesnika kojih je bilo mnogo u tuzlanskim bolnicama. Ibrahimović Mustafa intendant. 694. Malić Ibrišević i Safet Pašić. a Džemal Ibrahimović mobilizacijski oficir.bile pod kontrolom vrlo jakih neprijateljskih snaga. Zbog toga je pred komande tuzlanskog i posavsko-trebavskog područja kao primaran zadatak postavljeno pitanje prikupljanja hrane i stoke. 30. Mehmedalija Mujedinović je bio politički komesar Komande mjesta. dok. U Posavsko-trebavski odred je od 1. a iz Srbije još nisu počeli stizati transporti hrane. u komandi Posavsko-trebavskog područja radilo je 5 oficira i 2 borca. 121. 256 . u novembru i decembru 1944. Za to vrijeme na dužnosti komandanta mjesta su bili: Vehid Begić. a partizanska straža imala je 14 boraca sa komandirom i političkim komesarom straže. nije bilo drugih izvora za nabavku hrane. Posavsko-trebavski i Tuzlanski NOP odredi su svojim akcijama pomogli da se taj zadatak izvrši.90 U Srebreniku je u septembru 1944. jer su najplodnija područja istočne Bosne . korpusa u Tuzli. upućeno 107 vojnih obveznika. a potrebe su bile velike. Okolina Tuzle je bila siromašna u hrani i stoci. Tada. osobito za ishranu jedinica i ustanova u Tuzli. str. do 15. godine ponovo formirana Komanda mjesta koja je neprekidno funkcionisala do 15. Okružni komitet KPJ je zajedno sa komandom posavsko-trebavskog područja i Štabom Posavsko-trebavskog odreda organizovao. knj. a služila za ishranu boraca i ranjenika koji su se nalazili u Tuzli i za narod Sekovića. decembra 1944.

na kojem su. Kulturno-umjetnička grupa Posavsko-trebavskog odreda takođe je učestvovala u izvođenju programa. uz prisustvo oko 600 stanovnika. 257 . 10/689-690). Sarajevo. XI 1944. 91 Polovinom decembra 1944. Mikrofilm. za sekretara Edhem Čamo. Šćepo Radić. Noću 7. Bajro Ibrahimović. Mitar Tadić i Ešref Gradaščević. gdje je i održan veliki narodni zbor. Stanovnici su u velikom broju prisustvovali proslavi i pokazali interes za ono što se o tom događaju govorilo. odnosno za Okružnu skupštinu predviđeni su: Bećir Hadžiibrahimbegović.slavu dvadesetsedmogodišnjice oktobarske revolucije u svim selima srebreničke opštine. IRP. a u selima su održane konferencije i priredbe da bi se obilježila proslava oktobarske revolucije. Inicijativni okružni N 0 0 za Trebavu i Posavinu dostavio je Oblasnom N 0 0 za istočnu Bosnu spisak kandidata za izvršni odbor i plenum Okružnog N 0 0 . a kasnije i Ljubica 91 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 8. Ahmet Pačuković. Zorka Kosik. Za te dužnosti bili su predloženi: za predsjednika Mustafa Rustanbegović. novembra na svim okolnim brdima zapaljene su vatre. među kojima je bilo dosta žena . (Arhiv VII. Maksim Danilović. izvršni odbori okružnih narodnooslobodilačkih odbora trebalo je da razviju 9 odsjeka. novembra u Srebreniku. za prosvjetu David Davidović. o razvoju organa narodne vlasti i javne uprave. Osman Kurbašić. Savo Maksimović.Muslimanki govorili: Nikola Cvijetić u ime Komunističke partije Jugoslavije. Edhem Čamo u ime organa narodne vlasti i Pero Bosić u ime NOV i POJ. Pero Bosić. za zdravstvo dr Huso Kapetanović. Centralna proslava je održana 7. Shodno odluci Predsjedništva ZAVNOBiH-a od 3. Marko Pejić. 9. Ivo Čurčić. za referenta za privredu Mile Glavaš. Husein Kondžić. Trivo Gunjević. Cvijetin Stojanović. Ahmet Ćatić. Jovo Stanković. Pavo Pajić. Za plenum Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu. Milika Ivanković. upravne poslove Ferdo Halajkijevič i bez funkcije Đorđe Mikičić. Tošo Pavlović. Istog dana je održana i priredba sa kulturno-umjetničkim programima na kojoj je kulturno-umjetnička grupa Komande Posavsko-trebavskog područja izvela skeč S novi na temu oktobarske revolucije. 1944.

.Može li jedna partijska organizacija obuhvatiti komuniste iz više sela? 92 Arhiv VII. novembra 1944. 258 .92 Predviđeni kandidati za odbornike Okružnog N 0 0 nalazili su se uglavnom uz aktiv Okružnog komiteta KPJ u Srebreniku. Savjetovanju su prisustvovali takođe sekretar Cvijetin Mijatović i Lepa Perović. i posebno njen odraz na teritoriji Posavine i Trebave kao i rad partijskih organizacija. Navodimo nekoliko takvih pitanja da bi osvjetlili organizacione probleme sa kojima su se suočavale mlade partijske organizacije na terenu. koji su se tada formirali. Predviđeno je da se izbori za Okružni N 0 0 izvrše čim jedinice NOV i POJ oslobode Posavinu i Trebavu. Po drugoj tački dnevnog reda 19 delegata je učestvovalo u diskusiji a postavljeno je 22 pitanja. Šesnaest predloženih kandidata bili su članovi KPJ. organizacioni sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Nikola Stanić. Najveću pažnju su izazvali događaji u Grčkoj. Kasim Đanariović. Najveći interes delegati su ispoljili za spoljnopolitička pitanja (22 pitanja). a učesnici su postavili 43 konkretna pitanja. sekretar Okružnog komiteta. Posavsko-trebavskog NOP odreda i K o m a n d e Posavsko-trebavskog vojnog područja. Nekoliko kandidata nalazilo se na neoslobođenoj teritoriji. koja je tada bila aktuelna. godine održano okružno partijsko savjetovanje na kojem je prisustvovalo 77 članova KPJ sa terena Posavine i Trebave. U diskusiji je uzelo učešće 15 delegata. i u vezi sa amnestijom pripadnika kvislinških formacija. Savjetovanje je razmatralo političku situaciju uopste. IRP. Referat o vojno-političkoj situaciji podnio je Nikola Cvijetić. nastali poslije iskrcavanja engleskih trupa i potiskivanja narodnooslobodilačkog pokreta. Najviše pitanja postavljeno je iz oblasti partijskog organizovanja. U Lukavcu je 29. Mnoga pitanja bila su u vezi sa organizacijom narodnooslobodilačkih odbora i odbora Narodnog fronta. Mikrofilm. Safeta Halilović i Jovica Jovičević.Miljuš. rolna 11/601. gdje je djelovao Opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Avdom Sofićem i sekretarom Ibrahimom Fejzićem. Sarajevo.

Kako obilnije pomoći narodu Birača i Romanije? .Kako će komunisti rješavati velike zadatke na obnovi zemlje. Tada je prvi put govoreno o obnovi zemlje poslije oslobođenja.Šta može poslužiti kao kriterij za primanje u članstvo KPJ? . I Majevički komunisti su na svom savjetovanju.Kakav je raspored rada u partijskoj organizaciji? . 7-9.Kako politički obuhvatiti omladinu. osobito omladinke iz sela? Na savjetovanju je izvršena temeljna analiza vojno-političke situacije i određeni zadaci u svjetlu skorog oslobođenja Posavine i Trebave. 5446 str. februara 1945. 259 .Kako međusobno povezivati antifašističke organizacije? .93 93 Arhiv IRP. kako izvršiti izbor tog kadra. raspravljali o sličnim pitanjima i preuzeli obaveze za njihovo rješavanje. Sarajevo. br.Može li tek oformljena partijska organizacija primati nove članove? .Kako proširiti i učvrstiti partijske organizacije na terenu i u odredu? . u Ćeliću.Kako pomoći jedinicama NOV i POJ u selima gdje ne postoji partijska organizacija i narodna vlast? . kat.Kako će članovi KPJ najbolje pomoći organima narodne vlasti? . Komunisti Trebave i Posavine su razjasnili mnoga pitanja i izgradili političke stavove za njihovo rješavanje.Da li je rad u N 0 0 sektor rada partijske organizacije? .Mogu li sveštenici postati članovi KPJ? . Zbirka NOR. održanom 5. i osposobiti ga za izvršenje tih zadataka? ..

IV Dio UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE .

1. 3. BORBE ZA POD POD 1945. VOJNO-POUTIČKA SITUACIJA U POSAVINI GODINE 23. 4. KOMANDOM DIVIZIJE divizije POSAVINE I TREBAVE KOMANDOM 25. OSLOBOĐENJE KONAČNO . I NA TREBAVI POČETKOM 2.

3.Avdan Hasić.25. bojnu na sektoru Bosanski Šamac-Odžak-Modriča-Orašje. a komunikacije Bijeljina-Brčko. zbog povlačenja dijelova grupe armije »E« i obezbjeđenja desnog boka njemačke grupacije u Sremu. Ta mjesta je pretvorio u veoma jaka uporišta. godine izvršena je reorganizacija i objedinjavanje ustaških. 263 . bojna. imala veliki operativno-strategijski značaj za neprijatelja zbog toga se on na toj teritoriji žilavo branio. a Četvrta . izvršiti stašan masakr u Orašju. gorski zdrug. Brčkom. Gračanici. na čelu sa komandantom. bojnu u Brčkom. na području Gračanice. čije se sjedište nalazilo u Gračanici. Osma ustaška bojna će u martu 1945. pod komandom Rajkovčića. Čelić-Brčko i Brčko-Gračanica obezbijedio je nizom manjih uporišta. bojne bio je poznati krvolok ih Kladnja . 516. 4. str. Po1 2 Oslobodilački rat.2 Zelenokadrovske i domobranske jedinice objedinjene su u 3. knjiga 2. Na desnoj obali Save i u donjem toku Bosne držao je jake snage u Bijeljini. domobranskih i zelenokadrovskih jedinica pod jednu komandu. Zdrug je imao 1. bojnu u rejonu Županja-Babina Greda. i 6. Najveći koljači te bojne bili su ustaše iz 3. 1 U decembru 1944. Druga ustaška bojna je ranije nosila naziv 36.VOJNO -POLITIČKA SITUACIJA U POSAVINI I NA TREBAVI POČETKOM 1945. satnije. godine. Derventi i Doboju. ustaški zdrug sa sjedištem u Brčkom. bojnikom Petrom Dujićem. Ustaške jedinice su reorganizovane u 12. GODINE Istočna Bosna je od novembra 1944 do aprila 1945. Komandant 6. Treća je postala Četrnaesta. Bosanskom Šamcu. a 8. ustaška bojna.

bataljonom. br. u Čeliću Štab 1. u periodu od 13. Mlavsko-smederevska grupa korpusa. četničke snage iz Srbije su se razdijelile na dva dijela. u januaru 1945. a 4. Južnomoravska grupa korpusa. knj. Poslije poraza u borbama za Tuzlu. Četnički korpusi su zapravo bili taktičke jedi3 Ostaci 1. krenuo je preko Ozrena na Trebavu. Avalski korpus i još neke jedinice. puka. 826). bojna u Gradačcu. bojna oko Ćelića. Valjevski. 4 Zbornik IV. bojna je bila u rejonu Puračić-Lukavac.3 Oba zdruga ušla su zajedno sa 2. koji je početkom 1943. Njih je gonila 17. 3. 6. do 19. 8. 161. 32. gorskog zdruga nalazili su se na sektoru Zvornik-Bijeljina. bojne 3. 2. dok. i 3. jedno vrijeme. SS Princ Eugen divizije. i 9. Nevidjevši drugog izlaza došli su na sektor Maglaj-Zavidovići. nalazio i operativni dio Štaba divizije. u Brčko je stigao 13. Još ranije. godine formiran u Srbiji od ruskih emigranata koji su izbjegli iz svoje zemlje poslije pobjede oktobarske revolucije. a u okolnim selima ostale jedinice. puka sa 1. Drugi dio četnika iz Srbije. bojna oko Gračanice. 10. 20. 4 Ovi zvučni nazivi ne odgovaraju jačini i brojnom stanju tih jedinica. U svom povlačenju iz Grčke. str. Timočki. 31. godine. i 7. Korpus je popunjavan zarobljenim pripadnicima Sovjetske armije koji su se javili dobrovoljno ili su bili prisiljeni da stupe u službu okupatora. 5. bio pukovnik Slavko Cesarić. puk i pionirski bataljon 7. iz doline Krivaje. primjedba 6-33. povukle su se preko Spreče na jug. 2. za komandanta zdruga je došao potpukovnik Anđelko Švab. knj. majevička brigada i nanijela im teške gubitke. divizije Srpskog udarnog korpusa.slije ubistva Nešeta Topčića. dok. U Brčkom je stacioniran Štab 2. pionirskim bataljonom u sastav 12. Rasinsko-toplička grupa korpusa. koje su pred povlačenje iz Srbije na osnovu sporazuma između Milana Nedića i Draže Mihailovića došle u sastav četnika. 110-118. pa su se tamo našle: grupa korpusa Gorske garde. (Zbornik IV. str. U gradu se. bojna u rejonu Miričine. novembra 1944. 264 . gdje su ih Nijemci prihvatili i odvezli u Sloveniju. u stvari jedinice Nedićeve Srpske državne straže (SDS). u rejon Brčkog su stigli dijelovi bijelogardejskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). Ostaci 1. hrvatske divizije u kojoj je. na čelu štaba u Brčkom.

a za borce 23. preko Ozrena stigao na Trebavu. o tome da Muslimani i Hrvati treba da stupe u »Nacionalni front protiv najljućeg neprijatelja . Operativni dio četničke vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem i nekim članovima ravnogorskog četničkog Nacionalnog komiteta stigao je u Kožuhe 6. 20. muslimansko i hrvatsko stanovništvo. pokrenuo se i drugi dio četničke Vrhovne komande. Njima su se početkom januara pridružile. januara. Draža je izdao posebnu naredbu o mobilizaciji stanovništva na Trebavi i u Posavini. Tako su se početkom 1945. U Posavini i Trebavi Draža Mihailović i njegov Nacionalni komitet nastojali su da pridobiju srpsko. zajedno sa Đurišićevim četnicima. Da bi pojačao brojno stanje svojih oslabljenih jedinica. pored jedinica četničkog Trebavskog i Majevičkog korpusa. ali u tome nisu imali uspjeha.partizana«. govorio o potrebi stvaranja »bratske kraljevine«. da su Muslimani dio srpskog naroda i da treba da stave kokarde. kojim su se povlačile njemačke jedinice iz doline Neretve i Bosne. a za njenog izvršioca imenovao je pukovnika Dragutina Keserovića. jer im brojno stanje nije prelazilo 500-1000 ljudi. Sam Draža Mihailović je držao zborove u Gradačcu i Modriči. Govorio je da su Englezi otkazali pomoć partizanima i da sada pomažu jedino četnike. Dolaskom četničke grupe Pavla Đurišića iz Crne Gore. da su partizani razbijeni kod Tuzle. gdje je ostao do svog povlačenja iz istočne Bosne. a brigada 80-200. Posavine i Trebave našle jake njemačke i ustaško-domobranske snage koje su povezivale neprijateljski front na Drini i u Sremu sa njegovim frontom u donjem toku rijeke Bosne i na putu Doboj-Brod. srpske 265 . januara 1945. godine na području Brčkog.nice. Drugi dio četničke Vrhovne komande bio je na sektoru Olovo-Čevljanovići. Držali su zborove i konferencije po selima i varošicama nastojeći da stanovništvo pridobiju za svoju politiku. Odatle se ubrzo premjestio prvo u Tarevce. pa onda u Vranjak i Koprivnu. četničke jedinice iz Srbije pod komandom Draže Mihailovića koje su održavale front od Gračanice preko Gradačca do Brčkog. pa je kasnije. i time popunile praznine u njemačkom i ustaškodomobranskom borbenom rasporedu.

kako je sam govorio. kojeg su poslali po jednom seljaku. Četnici su naročito bili zainteresovani da za svoju politiku pridobiju Muslimane. dopirale su vijesti o pobjedama NOV i POJ. a drugi nastojali da se zadrže oko svojih kuća i sačekaju dan oslobođenja. Do svih sela u Posavini i na Trebavi. Draža je tako stvorio. pljačkaju ih četnici koji su došli 5 Po dolasku na Trebavu. »nacionalni front borbe protiv partizana«. O stanju domaćih četnika rječito govori slijedeći primjer.divizije da nisu Srbi. narod je ubrzo uvidio da je Draža okupatorov sluga. 266 . Shodno odlukama četničkog kongresa u selu Ba (od januara 1944) na Trebavi i Posavini su formirani lokalni nacionalni komiteti i odbori ravnogorske omladine. zamolili da se prekine paljba i da partizani prime njihov prijedlog. Oni su izjavili da se nalaze u teškoj situaciji. hrvatskog i muslimanskog četničkog korpusa. Dražini kontakti sa ustašama i Nijemcima. Neki su prelazili na stranu jedinica NOV i POJ. komandant četničkog Muslimanskog korpusa koji je imao svega5 dva vojnika. Znali su to i mnogi četnici. Bližio se čas konačnog oslobođenja zemlje. nego Bugari i Rumuni. i u borbama oko komunikacije Brčko-Gračanica. Zelenokadrovci su zajedno sa četnicima držali garnizone u Gradačcu i Modriči i učestvovali u napadu na Srebrenik koncem 1944. Napadaju ih ustaše. Posavcima i Trebavcima nisu mogli promaći. i pored četničkih straža. Tražio je od građana Gradačca i okoline da mu daju zajam od 100 miliona kuna. dotur municije iz njemačkih magazina iz Brčkog i Doboja. zamjenik komandanta četničkog bataljona. zatim komandanti zelenog kadra koji su sa četnicima vojnički sarađivali u borbama protiv jedinica NOV i POJ. Draža je izdao naredbu o formiranju slovenačkog. potpredsjednik četničkog Nacionalnog komiteta i predratni poslanik za gračanički srez. Sa Dražom su stigli na Trebavu Mustafa Mulatić. Međutim. četnici su putem pisma. Jedan od pregovarača je bio Jovan Novaković. Prilikom jednog napada jedinica Posavsko-trevavskog odreda na četnike u Krečanama. te beg Muhamed Preljubović iz Bijeljine. od januara do marta 1945.

formirana je 2. i stave na raspolaganje jedinicama NOV i POJ ili narodnooslobodilačkim odborima. armije bili su Koča Popović. maršala Tita. Takva lica trebalo je da se prijave do 15. Molili su partizane da ih ne napadaju. januara 1945. Predsjedništvo AVNOJ-a je 21. domobrana i zelenokadrovaca. 25. Mikrofilm IRP. IRP. armija NOVJ8 od dotadašnje Južne operativne grupe NOVJ. Sarajevo. politički komesar i Ljubo Vučkovič. kako bi stigli do onih na koje se odnose. str.prelazak u partizane i borba protiv ustaša i četnika. I. U njen sastav ušli su 14. Amnestija je data bez obzira na to da li je krivični postupak pokrenut ili je presuda izrečena ili potvrđena. I. Sarajevo. novembra donijelo odluku o opštoj amnestiji lica koja su u četničkim jedinicama učestvovala ili pomagala. kosi ih i tifus. I i 9. (Arhiv VII. Mnogi vojnici su bili mobilisani ili na drugi način prisiljeni da stupe u kvislinške formacije. korpus (23. 1. Uz njega je dostavljen i proglas Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora. U štab Posavsko-trebavskog odreda stiglo je 600 takvih primjeraka. Rajha i njegovih saveznika. načelnik štaba. 197. komandant. Blažo Lompar. I 1945. DIVIZIJE NOVJ Naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ. Mikrofilm. 11. 199-200. 267 . I. Tekst odluke AVNOJ-a je odštampan u Tuzli i upućen na teren. Oni su živjeli u strahu od zločinaca kojih je bilo u svakoj jedinici i od njemačkih starješina i vojnika sa kojima su zajedno išli u akcije i bili im podređeni. 357-358. Arhiv VII. Nije se odnosila samo na lica koja su počinila ratne zločine. II 1945. 6 7 8 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 10. 29. ili učestvovala u jedinicama hrvatskog i slovenačkog domobranstva.6 U svim ovim kolabracionističkim formacijama vladao je strah od neizvjesnosti. Leci sa ovim tekstovima upućeni su na teritoriju koju je kontrolisao neprijatelj.iz Srbije. jer su vojnici dolazili do saznanja da uskoro predstoji potpuni krah njemačkog 3. 484 i 619-620). rolna 12. Čekali su priliku da napuste kvislinške formacije i ona im se uskoro pružila. kako bi stigao do četnika. Odgovoreno im je da je jedini način da se izvuku iz teškoća . 394-398.7 POD KOMANDOM 23. 25. rolne 11/101 i 12/62. U Štabu 2. Na prijedlog predsjednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije.

divizije su sačinjavali: Miladin Ivanović.i 45. str. januara pomjerio svoju 9.9 Shodno toj zapovijesti. korpusa (čiji je komandant bio Radivoje Jovanović Bradonja. januara 1945. Vitomir Lazarevič Rutoš. i 28. Tako je 28. (U Gračanici se i tada nalazilo zapovjedništvo 3. Štab 23. načelnik štaba. brigadu na sektor Srebrenik-Špionica. I 1945. str. divizija. divizije. Izvještaj Štaba 14. novoformirani Štab 2. 25. I 1945. korpusa od 3. politički komesar. naredio Štabu 23. te dijelovima 3. divizije da dvije brigade postavi na liniju Smoluća-Puračić-Milino Selo. a politički komesar Đuro Lončarević) je 6. pomoćnik političkog komesara i Novak Knežević. 33. Prvom zapoviješću. godine. komandant. a potom da težište operacija prenese u dolinu Bosne. 5. divizije) i 17. bojne bosanskih planinaca. slavonska divizija postavljena na prostoriju Janja-Zabrđe-Koraj i orijentisana prema Bijeljini. dok 5. str. 75-76) i zapovijest Štaba 14. Doboja i Ozrena. 27. istočnobosanska divizija je ostala u opštoj rezervi u rejonu Tuzle. Štab 14. srpska divizija da zatvori pravce ka Tuzli koji izvode iz rejona Gradačca. a 38. gorskog zdruga sa 4. korpus i jedinice pod njegovom komandom na teritoriji istočne Bosne. 17. i 9. 32. divizije 11 je 9. ali je nije mogla zauzeti zbog jakog otpora neprijatelja. da presiječe neprijateljske komunikacija u dolini Drine. armije je odredio zone djejstva potčinjenih divizija. knj.)10 Videći da početni raspored jedinica ne pruža najbolje mogućnosti za aktivna dejstva. dok 25. januara napadala Gračanicu. armije bio je da proširi postojeću slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni. 168). istočnobosanska divizija je imala zadatak da dejstvuje na neprijatelja na komunikaciji Han-Pijesak-Vlasenica. knj. Njena 14. brigada je od 6 do 8. 23. januara 1945. istočnobosanskoj diviziji postavljen je zadatak da likvidira neprijateljsko uporište u Čeliću i zatvori pravac Brčko-Tuzla. Zadatak 2. ustaškom bojnom. a pod njenu komandu stavljen je 3. Vojo Popović. 11 Štab 23. 138-141. 10 268 . isto (dok. srpska divizija je dobila zadatak da krene iz Tuzle i napadne neprijateljake jedinice u Vlasenici. (Zbornik IV. izdatom 5. gdje se već nalazila jedna brigada 45. Korpusa od 6. 9 Zbornik IV. a sa jednom brigadom da napadne neprijatelja u Gračanici. 32.

ali su protivnapadom ustaša i četnika potisnuti iz Bijele. brigadu je postavio na prostoriju Donja Orahovica-Huskići-Miričina-Kruševica. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 122 borca. 12 13 Tom prilikom poginuo je vodnik Đulaga Delić iz Čehaja. Treći prema selu Straži. 253-255. bataljona. brigade. Svoj Prvi bataljon Štab 9. brigade i 1. koji su u to vrijeme zajedno djejstvovali sa jedinicama 9. armije u Sremu. a 1. brigade je krenuo prema Donjem Srebreniku. armije je svojim zapovjestima od 14. Sve jedinice su ponovo. 269 . Dvanaestog januara neprijatelj je izvršio novi protivnapad jačim snagama. na primjer. 80 ranjenih i 10 zarobljenih. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 118 boraca. brigade. bataljona 9. Tako je. Štab 9. Vojnoizdavački zavod JNA. Štab 2. 2.13 U vezi sa nepovoljnim razvojem situacije na sremskom frontu. kako bi olakšali situaciju snaga 1. koji se nalazio na sektoru Maoče. 1971.dajući joj zadatak da uništi četnike na prostoriji Donji Hrgovi-Srnice-Bijela.12 Drugi i Četvrti bataljon brigade i 2. Štab 23. i 18. četu 2. a 2.148 ljudi. bataljonom Posavsko-trebavskog odreda napadne to neprijateljsko uporište. Prvi bataljon 9. Brojno stanje 9. Drugi bataljon 9. sa zadatkom da sa 1. a Posavsko-trebavski odred sa 3. brigade brojao oko 900 boraca. a 14. brigade uputio je 9. str. izvršile napad i ovladale Bijelom i Cerikom. bataljonom. Ivan Džina Gligorijević: Deveta srpska brigada. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ovladali raskrsnicom puteva u selu Srnice i odbili protivnapade četnika iz pravca sela Lukavac. bili su neuporedivo slabiji od bataljona 9. bataljon 9. bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. pa su ustaše protjerane uz gubitke od oko 30 mrtvih. brigade oko 900 boraca. januara naredio da sve jedinice preduzmu ofanzivna djejstva. Prvi i drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda. brojao je svega 340 boraca. po dubokom snijegu. bataljon Posavsko-trebavskog odreda ovladali su selima Bijela i Hrgovi. a ranjeni su Nedo Pisarević i Zijah Bičić. brigade je odmah intervenisao uvođenjem u borbu 3. brigade iznosilo je 4. Uspio je da iz sela Skakave potisne 2. januara prema Srnicama. Beograd. bataljona iz rezerve i ostalih četa 2. bataljon 9. a Četvrti prema Špionici. brigade. 1.

pa su se utvrdili čekajući pomoć od Nijemaca. 81. Luka Leković pomoćnik političkog komesara i Jovan Labus načelnik štaba. Neprijatelj je imao 28 mrtvih. U to vrijeme Štab 9. ušla prva u grad i oko pola noći ga zauzela. Tošić Nedeljko politički komesar. Bosanskog Šamca i Gračanice. 270 . brigadu i dva bataljona (1. korpusa od 16. na čelu sa majorom Nikolom Kalabićem. 14 15 Izvještaj Štaba 14. Na čelu svih grupa određene su starješine iz komandi četa i štabova bataljona. odgođen je za 2-3 sata. brigade). a desna napadna kolona (2. U svim jedinicama Posavsko-trebavskog odreda izvršene su pripreme za ovu akciju.14 Gradačac. i 3. Srnice. januara u 18. 32. 384. I 1945. brigade. srpske brigade su sačinjavali: Jovan Kecman Ceda komandant. časova. Lijeva napadna kolona koju su sačinjavali 1.). u čijoj se prethodnici nalazio Posavsko-trebavski odred. 10 ranjenih i 12 nestalih. Neprijatelj je bio razbijen. bataljon Posavskotrebavskog odreda. bataljon 9.) Posavsko-trebavskog odreda uputio prema Gradačcu.15 brigadna artiljerija i l . knj. srpska brigada. napadala je iz pravca Donje Mionice. i 4. ali je u Kuli ostalo 50-60 četnika koji se nisu mogli izvući. Održani su partijski i skojevski sastanci i četne konferencije. zloglasnim četničkim komandantom. brigade i Posavsko-trebavskog odreda iznosili su 5 mrtvih. Kerep i okolna sela zaposjeli su četnici Avalskog i Trebavskog korpusa. Razbježali su se na sve strane. a na liniju Srnice-Špionica upućena je 7. Napad je trebalo početi 16. Jedinice brigade i odreda su imale zadatak da se održe na dostignutoj liniji i da vrše izviđanje u pravcu Modriče. Gubici 9. str. i 2. oko 50 ranjenih i 6 zarobljenih. Rezerva se nalazila u Kerepu. dok. Lijeva napadna kolona. ali zbog zakašnjenja desne napadne kolone. i 2. (Zbornik IV.divizije je odlučio da napadne neprijateljske jedinice koje su se utvrdile u Gradačcu. napadala je Gradačac cestom preko Humaka. bataljon 9. koja je prethodno morala voditi borbu u Porebricama sa jednom kolonom četnika i ustaša obučenih u njemačke uniforme. razbila je Kalabićeve četnike (Kalabić je tada jedva umakao) i podržana jakom artiljerijskom vatrom. U vezi s tim on je 9.

18. Izloživši se neprijateljevoj vatri bio je pogođen rafalom u stomak. Čuvši za smrt svog omiljenog komandanta. Štab odreda je donio odluku da se kapija na Gradini razbije ručnim bacačima (đonbulima) i da bombaši izvrše juriš na kulu i unište četnike. četnici su se pomoću konopca i opasača spustili niz zidine i izvukli iz kule. našao se 271 . dok su neke čete 9. bataljon 9. Po četama i bataljonima su održani partijski i skojevski sastanci. izašao je iz zaklona i gađao puškomitraljezom. Rana je bila smrtonosna. na Maleševcima. od metka četničkog izdajice ispaljenog iz srednjovjekovne kule u koju su se uvijek sklanjali oni koji su činili zločine nad narodom. zahvaljujući pomrčini i magli. a neprijatelj je često otvarao vatru prema položajima odreda. Prethodne noći 19/20. januara. bataljon je orijentisan u rejon sela Donja Lukavica. istočnobosanske brigade u borbama u zeničkom kraju. Skromnog posavskog mladića ubrzo su upoznali borci Ozrenskog NOP odreda u borbama na Lipačkom kamenolomu i u akciji na Turiji. želeći da na taj način osvete smrt svog voljenog komandanta. puškomitraljezaca i automatičara. sa zadatkom da unište neprijateljsku grupu koja se zatvorila u kuli. Svi članovi Partije i SKOJ-a prijavili su se za bombaše. januara.Sutradan. brigade se nalazio u Skugriću. 2. ali tamo nije nikoga zatekla. neustrašivi borac mnogih bitaka koje su partizani istočne Bosne vodili na svom teškom putu ka slobodi. koji je uvijek uzimao čim bi započela borba. 3. godine i uputio se ka Ozrenu. Tako je na vratima svoje rodne Posavine. gdje je plamtio ustanak. Posljednji koji su se spustili uhvaćeni su. poginuo Pero Bosić. svi borci i starješine su bili veoma ožalošćeni i još više ogorčeni na četnike. brigade i Posavsko-trebavski odred ostali u Gradačcu. Milan-planini i drugim mjestima. bataljon na putu prema selu Bare. Pušku je uzeo jednog septembarskog dana 1941. 1. na Visu u dolini Spreče. Romaniji. a Četvrti se nalazio u Donjoj Mionici. Grupa se u rano jutro privukla kuli i upala u njene prostorije. formirana je jedna udarna grupa. Tog i slijedećeg dana nastavili su se naizmjenični napadi na kulu. a borci 6. U martu 1943. Vidjevši to i ostali borci su se masovno javljali. Birču. Od velikog broja dobrovoljaca bombaša. Izdahnuo je sutradan u Srebreniku na putu za Tuzlansku bolnicu. Kada je komandant Posavsko-trebavskog odreda Pero Bosić primijetio da se nekoliko četnika kreće u kuli. kod Vlasenice.

a u povlačenju posljednji. komandant bataljona u 1. 16 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu je donio odluku da se Pero Bosić sahrani u Gradačcu. U momentu kada je sanduk sa tijelom puštan u raku. jer je u zadnja 4 mjeseca bio neprekidno sa njima. iz 1941. godine i komandant Posavsko-trebavskog odreda. u kojem su se uglavnom nalazili prekaljeni borci iz Majevičkog NOP odreda. Pero postaje komandant bataljona u Posavskom NOP odredu. koji su tražili da se Pero sahrani u njihovom mjestu. Uskoro je za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen Cvijetin Vasić. Pero i odred su bili čvrsta garancija stanovništvu da neprijatelj neće moći stupiti ponovo u Srebrenik. U teškim borbama u petoj ofanzivi dva puta je ranjavan. koji je tada bio komandant bataljona u 20. u jurišu bio prvi. Trebavu. godine. Do dolaska novog komandanta dužnost načelnika Štaba privremeno je obavljao kapetan Mile Glavaš. 272 . Okružni komitet KPJ je uputio prijedlog da se za novog komandanta odreda postavi major Nikola Simić. Sa svojim Posavcima i Trebavcima prokrstario je Posavinu. godine. tukao se sa neprijateljskim vojskama. No Pero ni u takvom stanju nije htio ostati u bolnici. Pošto je u to vrije16 Podaci uzeti iz priloga Mehmedalije Tufekčića. čete 1. Evo. u ljeto 1943. Sahrana je. majevičkoj brigadi i krenuo na Sutjesku kao komandir 1. obavljena u Gradačcu. Srebreničanin Mustafa Mujezinović je povikao: »Stanite i mi imamo nešto da kažemo. majevičkoj brigadi i komandant Posavskog NOP odreda. u prisustvu čitavog stanovništva Gradačca i mnogobrojnih Srebreničana i stanovnika okolnih sela. dotadašnji zamjenik komandanta. donijeli smo grudu srebreničke zemlje da je stavimo u njegov grob«. romanijskoj brigadi. Kada su partizanske jedinice oslobodile Posavinu i Trebavu. a u proljeće 1944. Mahnjaću. smatrajući da on ima najviše vojničkog znanja i iskustva i da je vrlo popularan u narodu kao raniji komandir Posavske čete. Štab Posavsko-trebavskog odreda predložio je Đorđa Kaurinovića iz Bukvika. nego je našao načina da opet uđe u stroj brigade. srednju Bosnu. komandant Posavsko-trebavskog područja. Monj i Konjuh. a u jednom jurišu je teško ranjen. bataljona. član Okružnog komiteta N 0 0 .u 1. ali je ona naišla na snažno protivljenje Srebreničana. a vi niste dali. Tražili smo da Peru sahranimo u Srebreniku.

godine o postupcima pripadnika RZK: »U selu Brki uništavaju privatnu imovinu. a u Brčkom dijelovi 7. f. 407). (Arhiv VII. 6. tvrđavsku brigadu i da zajedno sa njom preduzme izvlačenje. SS divizije Princ Eugen.me politički komesar Posavsko-trebavskog odreda Savo Živković premješten na dužnost političkog komesara Tuzlanskog NOP odreda. br. armije donio je odluku da snagama 3. Izvještaj Štaba 14. munaru upotrebljavaju kao osmatračnicu. U to vrijeme u Bijeljini se nalazila njemačka borbena grupa »Skenderbeg«. korpusa zadrži neprijateljske snage i vrati ih prema jugu. a listove svete knjige Kurana upotrebljavaju u klozetu«. fond NDH. 2. Ustaški logor iz Brčkog izvještava svoje pretpostavljene 5. Neprijatelj je razbijen i protjeran uz gubitke od 54 mrtva i više ranjenih. četnici su pokušali prodrijeti u Gradačac iz pravca Modriče. 1. i 14. XII 1944. (Arhiv VII. 2. F.17 Posavsko-trebavski odred je ostao nekoliko dana u Gradačcu kao posada. 12/394-398. nastoje ih nasilno polno upotrijebiti. reg.20 U vezi situacije nastale probojem neprijateljskih snaga iz Vlasenice prema Zvorniku. koji je ujedno i dalje vršio dužnost partijskog rukovodioca u odredu. U jednom izvještaju kotarske oblasti Brčko. (Zbornik IV. 5. 104. brigade su iznosili 18 mrtvih i 12 ranjenih. 47). 12/619-620). ustaško-domobranske divizije i ostaci 1. Mikrofilm. Gornjeg Žabara i Bosanskog Samca. 1). i 2. pravcem Drinjača-Zvornik-Bijeljina. 1. i 9. 178. 12/357-358.19 dijelovi 12. 1945. korpusa od 21. rolne 12/199-200. k. Gubici 9. ruše kuće. 25. govori se o zabrinutosti zbog pljačke i nasilja koje vrše pripadnici njemačkih jedinica koje prolaze kroz Brčko (Arhiv VII. obaraju ograde. IRP Sarajevo. reg. 12/352. i 28 divizijom likvidira bijeljinski garnizon. 1. kao prihvatni punkt neprijatelja na drinskom pravcu i oslobodi što više snaga za obračun sa neprijatelj17 18 19 20 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 11. br. vrše nasilja nad ženama. 32. 18 Polovinom januara upućena je u rejon Vlasenice njemačka 22. divizija sa zadatkom da deblokira 963. fond NDH k. knj. dužnost političkog komesara Posavskotrebavskog odreda preuzeo je Petar Kaurinović. Dvadesetog januara 1945. Štab 2. 1945. 178. puka bjelogardijskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). dok. a sa 17. is 273 . str. 1.

23 Već sutradan. (Zbornik. brigade beogradske divizije KNOJ-a. u 17. 48CM92). armije od 22. januara i krenule na izvršenje novog zadatka. Lukavca i Zelinje krenuo u Doborovce. Sa Bataljonom su došli major Viktor Kućan komesar brigade i major Veljko Dragović iz OZNE za Jugoslaviju. 32. januara i preko Vida. 1945. pa je 23. bataljonom 1. U vezi sa ovim izdata je zapovijest potčinjenim jedinicama da zauzmu nove položaje. dok je na širokom frontu. brigade 23.22 Posavsko-trebavski • odred napustio je Gradačac 23. jedinice odreda su se povukle na nove položaje: Ka21 22 23 Naređenje Štaba 2. istočno od Gračanice i Gradačca ostala samo 14. Ivan-Džina Gligorijević: n. sa zadatkom da pvonađe i napadne štab Draže Mihailovića. divizije je postavila svoje bataljone istočno od Gračanice da spriječe prodor neprijatelja pravcem Gračanica-Tuzla. 108. bataIjona odreda. str. kada se vratio u Beograd. 263. 1945. Zadržao se u Posavini do 8.d. Beogradski bataljon i odred su stavljeni pod operativnu komandu 14. III. zbog svog malog brojnog stanja i naoružanja . Bataljon je imao oko 800 boraca naoružanih puškomitraljezima i automatima i obučenih u nove uniforme. sa zadatkom da spriječe prodor neprijatelja prema Tuzli.skom grupacijom koja je nastupala iz pravca Vlasenice. dok.30 časova. IV. brigada sa Posavsko-trebavskim odredom i 1. U Srnice je stigao 1. brigada u rejonu Čelića i Brezovog Polja. str. divizije i da sa dvije brigade zatvori pravac Brčko-Tuzla. Četrnaesta brigada 23. od kojih svega 5 ispravnih) i zbog brojne nadmoćnosti neprijatelja. bataljon 1. divizije. divizija dobila zadatak da smijeni jedinice 17. i 2. a Posavsko-trebavski odred u Doborovce. neprijatelj je jačim snagama iz pravca Sokola i Džakula napao položaje 1.21 Jedinice 23. otvorivši prethodno jaku minobacačku vatru. knj. beogradske brigade KNOJ-a. Upućen je iz Beograda polovinom januara 1945. 274 . Pošto su položaji kod Dobrovaca bili suviše izduženi (bataljoni ih nisu mogli solidno zaposjesti. a s jednom brigadom i brigadom 45.180 pušaka i 10 puškomitraljeza. divizije zatvori pravac koji dolinom Spreče iz Doboja vodi ka Tuzli. Bataljon je imao posebnu radiostanicu i šifru. I. a 9. Sedma brigada je upućena da preuzme položaje na liniji Bukvik-Žabar. divizije napustile su Gradačac 23.

25. br. 1074. Radovan Sobota. Štab 14. beogradske brigade KNOJ-a (zvali su ga i 14. napali su položaje Posavsko-trebavskog odreda na Kapetanovoj bini. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. zbog nedostatka municije.petanova bina (k. januara. pa pošto je primijećena koncentracija jačih neprijateljskih snaga na Humkama kod Gradačca. ustaško-domobranske divizije) sa jačim snagama. Neprijatelj je imao oko 30 mrtvih i više ranjenih. bataljon 1. odnosno Beogradski bataljon) bio je na položajima oko sela Vučkovaca sa isturenim dijelovima u Kerepu i Biberovom Polju. odred i Beogradski bataljon su se povukli preko rijeke Tinje i organizovali položaje za odbranu na liniji Gornji Hrgovi-Ćehaje. 9.oko 1. stigavši preko Vranjevca na kote 373 i 309. januara. Slijedećeg dana. Protivnapadom jedinica odreda neprijatelj je protjeran preko kote 309 i 373. načelnik štaba. neprijatelj je jačim snagama obnovio napade na jedinice odreda. Treći bataljon brigade napadao je iz Avdića preko Kosice i Srnica u pravcu Biberovog Polja. reg. bataljon 1. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom napadne i protjera neprijatelja iz Srnica i Doborovaca. 275 . četnici (Valjevski korpus i Lipovačka brigada . brigade su sačinjavali: Jovan Mitić Đorđe. Poslije tročasovne borbe. a Posavskotre24 25 Arhiv VII. bataljon se povukao i smjestio svoje jedinice u Gušte. Pred noć je neprijatelj napao i položaje Beogradskog bataljona KNOJ-a u Biberovom Polju. srpske brigade23 odlučio je da sa svojim Drugim i Trećim bataljonom. 16. komandant. 24 Zbog takvog razvoja situacije na sektoru Doborovci-Srnice-Biberovo Polje. Tridesetog januara počeo je napad. armije. izbjegavši opasnost da im neprijatelj dođe iza leđa. preko Vranjevca. gdje je sa Beogradskim bataljonom pružio jak otpor neprijatelju. f. Štab 14. odred je bio prinuđen da se pod borbom povlači prema Špionici. zamjenik komesara i Milivoje Drljević.500 četnika) i zeleni kadar (dijelovi 12. Tog dana 1. Sutradan. ali su se jedinice odreda pred noć morale vratiti na ranije položaje. Gornje Hrgove i Špionicu. Pošto je neprijatelj u borbu uveo nove snage i imao namjeru da prodre do Srebrenika. 26. 200)-Begov han-Srnice. k. fond NOP-a.

Štab 14. srpske brigade. bataljon na liniji Kupres-Biberovo Polje—Doborovci. brigade. brigade od 31. a s obzirom na situaciju na cijelom frontu od Brčkog do Gračanice. f. i izlišnosti jedne takve akcije. Beogradskog bataljona. srpske brigade i ostale jedinice koje su učestvovale u akciji. brigade trebalo je da ode na novi zadatak. Sutradan je izvršen opšti napad na četnike i jedinice NOV i POJ su ponovo došle na svoje ranije položaje. Neprijatelj je protjeran i 31. Izvještaj Štaba 14. Tog dana 3. 309)-Kapetanova bina (k. Vučkovcu i Prnjavoru. 276 . korpusa od 31. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon napale su jače četničke i ustaške snage koje su ih potisnule na liniju Hrgovi-Gušte-Špionica. brigade je tada odlučio da zbog brojne premoći neprijatelja nad jedinicama Posavsko-trebavskog odreda i. (Zbornik IV. a partizani 2 poginula i 11 ranjenih. 32. 26 Slijedećeg dana su 3. Od 5. 1627. 696). februara na frontu nije bilo aktivnosti ni s jedne ni s 26 Arhiv VII. bataljon 14. knj. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon su. Protivnik je primjetio njihovo povlačenje i prešao u gonjenje. 763-764) i izvještaj Štaba 3. I 1945. Četnici su imali 6 mrtvih i više ranjenih. br. primjedba 7. do 9. (Knj. Drugi bataljon 14. februara ušli u Gradačac. bataljon.260). str. Drugog februara 3. brigade dejstvovao je u pravcu Sladna i Doborovaca. dok. januara Posavsko-trebavski odred je zauzeo položaje na liniji Pilipovina (k. samoinicijativno preduzeli opšti napad na četnike. k. i ujutro 3. Zbog ove akcije Štab 14. 176. 166. i 9.bavski odred i Beogradski bataljon prema Kerepu. reg. pa su se jedinice zaustavile tek na liniji: Zubovo brdo-Mustafići-Čehaje-Avdići. fond NOP-a. Uslijed jačih napada neprijateljskih snaga na Srnice. I 1945. bez odobrenja Štaba brigade. bataljon 14. dok. 15. zadrži 3. 11. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon izvršili protivnapad i povratili izgubljene položaje. str. 32. ove jedinice su morale napustiti grad. korpusa je oštro kritikovao Štab 14. bataljon 14. U momentu kada je napuštao položaje na liniji Biberovo Polje-Kupresi. Ostavivši slabo obezbjeđenje u Srnicama (dvije čete Posavsko-trebavskog odreda) potjerali su četnike.

Njemački 734. napad iz Brčkog i Bijeljine ka Zvorniku. 88. 33. divizije koja je. Istom zapoviješću je naređeno Štabu 28. Gligo Mandić. 83. str. Da bi olakšao težak položaj 22. januara do 3. Orahovica-Miričina.druge strane. 277 . divizije da 7. armije je 11. Gračanice i Sokola. februara naredio Štabu 17. srpske brigade. 95-96 i Zbornik IV. a potom da produži napad ka Tuzli sa ograničenim ciljem. n. divizije NOVJ na liniji D. lovačke divizije napad od Doboja i Gračanice prema Tuzli. i 9. slavonske divizije da od 7. 341-342. februara odred je imao gubitke od 4 mrtva i 20 ranjenih. imao je zadatak da izvrši napad na jedinice 23. Zbornik V. armije NOVJ donio je odluku da na frontu kod Zvornika pređe u aktivnu odbranu. ojačan jednim divizionom 654. artiljerijskog puka. brigade 23. Među ranjenima je bio i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. divizije da svoj sektor napada kod Zvornika preda jedinicama 27. str. 312. 38. bila sabijena na malom prostoru između Drinjače i Diviča. 2 ' U napadu su sadejstvovale ustaško-domobranske jedinice iz Doboja. U skladu s odlukom Štab 2. ojačanim artiljerijom i tenkovima. divizije preuzme položaje oko Brčkog. probijajući se dolinom Drine ka Bijeljini. 28 Uvidjevši da je Tuzla u opasnosti. a da na pravcu Tuzla-Doboj preduzme ofanzivna djejstva.d. Posavsko-trebavski odred se nalazio na desnom krilu jedinica 14. četom minobacača i ustaškim i domobranskim jedinicama iz Doboja. divizije i da krene prema Tuzli. a sa 734. knj. a Štabu 23.29 27 28 29 Zbornik IV. pukom iste divizije. dok. brigadu hitno uputi prema Srnicama i Ratišu kako bi zatvorile pravce Gradačac-Tuzla i Gračanica-Tuzla. lovačke divizije. knj. pukom 104. knj. U borbama od 24. i 9. dok. Štab 2. trpeći velike gubitke i ostavši sa malo municije Štab grupe njemačkih armija »E« preuzeo je 9. Gračanice i Sokola i Valjevski četnički korpus. puk 104. na položajima kod Srnice prema Kupresima. dok. 33. februara sa 724. Čekanići i G. a Beogradski bataljon na liniji Prnjavor-Hrgovi-Donje Gušte. Jovica Jovičević. 388-397.. koji je napadao iz Gradačca prema Srnicama i Srebreniku. str.

Trinaestog februara 7. Kada je 7. zamjenik komandanta. srpska brigada na putu za Ratiš.Devetog februara 1945. Sutradan je 7. Linija fronta se pomijerala naprijed-nazad. Milan Čabarkapa. gdje je stigla 14. brigadom spriječi prodor Nijemaca iz Gračanice ka Tuzli.30 Došlo je do borbe kod Vučkovaca i četnici su potisnuti. srpske brigade tada su sačinjavali: Vojo Ivanović Grebić. Borba je trajala čitav dan. februara stigla na prostoriju Špionica-Srnice. godine. februara sa baterijom protivtenkovskih topova i dvije baterije minobacača 120 mm koji su postavljeni na vatrene položaje u 30 Štab 7. 14. srpska brigada sa fronta istočno od Brčkog i razmjestila se na prostoriji Dubrave-Cerik-Bijela. Sedma brigada napala je neprijatelja na liniji Moranjci-Seona-k. Tog dana. brigade. naročito na liniji Moranjci-k. načelnik štaba. brigada je uvedena u borbu na mjestu proboja njemačkih jedinica. Sutradan su nastavljena borbena djejstva na cijelom frontu. 462. došla je u sukob sa četnicima koji su krenuli od Gradačca da sadejstvuju sa Nijemcima koji su prodirali od Gračanice ka Tuzli. 278 . neprijatelj je napao položaje 14. Zbog nestašice municije i gubitaka (10 poginulih i 35 ranjenih). oko 5 časova. Dušan Kovačevič. politički komesar i Živorad Milovanović Žika. brigada je vršila pritisak na neprijatelja koji se utvrdio u Huskićima i Moranjcima. sa zadatkom da ovlada protivničkim prednjim položajima u Lušnici i Muratima. Jedanaestog februara 7. Vodeći borbu neprekidno 48 časova. 415-Rašljevo-k. 415-Mehići-Rašljevo. februara. brigada krenula ka Lušnici i Muratima da zajedno sa 14. 518-Turkovići-Kamenica. usiljenim maršem 10. brigada je napadala neprijatelja na položajima kod Donjih Moranjaka. ali ga nije ispjela protjerati. Četrnaesta brigada je istovremeno ovladala linijom k. Posavsko-trebavskog odreda i Beogradskog bataljona na cijelom frontu. 12. a 9. dijelovi 14. 596-Ratiš-Gnojnica. brigade povukli su se na liniju Moranjci-Mehići-k. brigada je izvršila pregrupisavanje i bila u pokretu ka prostoriji Vučkovac-Kerep-Biberovo Polje. stigla je 9. Tada je ubijeno 10 Nijemaca i nekoliko ranjeno. komandant. politički komesar. Mišo Martinović.

armije na opkoljenu 22. Četnici i ustaše su tokom noći 18/19. februara izvršili napad iz pravca Žabara na D. str. 1. marta 1944. srpske brigade i Beogradskog bataljona KNOJ-a. divizije dobile su zadatak da se utvrde na dostignutim linijama. do 18. 12. a na liniji Hrgovi-Cerik-Beogradski bataljon KNOJ-a. 15. Pošto je postigao cilj da smanji pritisak jedinica 2. jedinice 23. Jedinice 23. januara 1945. bataljon . i 25. bataljon . pa je odstupio prema Porebricama i Gradačcu.Hrgovi. 1. 2. februara 9. Hrgove. bataljona 9. Deveta brigada rasporedila je svoje bataljone na nove položaje i to: 1. do 16. divizije su tada izvršile protivnapade i protjerale neprijatelja. dok. Neprijateljske snage brojale su preko 1500 ljudi i uspjele su da odbace jedinice NOV i POJ zapadno od komunikacije Srnice-Kerep. ali je protivnapadom 2. održan sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Neprijatelj je protivnapadom razbijen poslije teške borbe. godine. februara. Tada su imenovana nova partijska sreska rukovodstva. Posavsko-trebavski odred je držao položaje i vodio borbu sa četnicima na liniji Gornji Hrgovi-Zubovo Brdo. . 3. Na ovim položajima jedinice su ostale do 5. knj. Biberovog Polja i Međeđe. Istovremeno je neprijatelj i/ Sokola krenuo u napad i ovladao grebenom: k. 540-k. 34.Vranovac. . na kojem su. i 4. pretrpjevši gubitke od 28 mrtvih i 34 ranjena. bataljona 9.Monj i 4.Vučkovac. brigada je potisla četničke jedinice iz Kerepa. otpočeo povlačenje prema Doboju i Gračanici. 31 Zbornik IV. diviziju kod Zvornika i na položaje svojih jedinica oko Brčkog i Bijeljine. U Srnicama se nalazio Posavsko-trebavski odred. brigade odbačen.Srnicama. * U Tuzli je od 16. razmatrana i organizaciona pitanja. 279 . pored ostalog. 533. a Beogradski bataljon na liniji Dubrave-Bijela-Cerik. neprijatelj je. U borbama koje su vođene od 14.31 Zbog ovako ispoljene aktivnosti neprijatelja. 455-k. Cerik i Vučkovac na jedinice Posavsko-trebavskog odreda.

Fadil Zečić. Salih Mehikić i Džemila Ajanović. U komitet je kasnije kooptiran Sulejman Čaušević. Džemila Ajanović. Savo Zivković. 32 Arhiv IRP. Alija Muslić. br. Rabija Mujkić. Džafer Muradbegović. Bešlaga Korajkić. Fehim Klebić i Cviko Bosić. Đoko Pajić. a funkciju sekretara sredskog komiteta preuzeo je Radivoje Lukić. Pero Janković. godine u odredu je djelovalo 30 članova KPJ. Milan Šljakić. Lepa Kudžić. To su bili: Cvijetin Vasić. Petar Kaurinović. Hamid Aljić. Radivoje Lukić. Sarajevo. nije došla na tu dužnost. Zbirka NOR-a. Mitar Mitrović. koja je u komitetu trebala biti zadužena za omladinsku organizaciju. Adem Gibić. Sekretari bataljonskih biroa ulazili su u sastav biroa odreda kojim je rukovodio sekretar partijske organizacije odreda. Ljubica Miljuš. Soka Veselić. Ilija Kaurinović. Jovan Radovanović. U Sreski komitet za Gradačac imenovani su: Mehmedalija Tufekčić (za sekretara). U bataljonima su postojali bataljonski partijski biroi koje su sačinjavali sekretari ćelija u četama i p r i štabovima bataljona. a funkciju sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a tada je preuzeo Ekrem Taslidžić. Uskoro je prešla na rad u Okružni komitet SKOJ-a. U Sreski komitet KPJ za modrički srez imenovani su Slobodan Janković (za sekretara) Panto Nikolić.32 Partijska organizacija Posavsko-trebavskog odreda u pogledu rukovođenja bila je vezana za Okružni komitet KPJ. Selena Stojčević. Muharem Ibralić. Ona je u komitetu bila zadužena za omladinsku organizaciju. Polovinom februara 1945. 280 . Marković i Janković su uskoro primili druge funkcije. Đorđe Brkić. Kadro Ramić. Teufik Imamović. Ilija Milovanović. Fadil Izić i Dana Simić. Milan Kresoja. Ivan Bumbulović.Za Sreski komitet KPJ za Brčko imenovani su: Panto Marković (sekretar). Pavle Mihaljčić. Ahmet Ćatić i Trivo Dakanović. Još tri člana KPJ iz odreda su se nalazila u bolnici kao ranjenici. Husein Zorić. Hasan Begić. 5021 i 5022. kat. Jovan Jeremić. 5122. dok je Joco Vočkić postao organizacioni sekretar Komiteta. Zaim Zaimović. Stjepan Tešić. pa je umjesto nje imanovana Zagorka Lukić. Muhidin Muftić. raspoređenih u 8 osnovnih partijskih organizacija (ćelija).

Sreska partijska rukovodstva za Modriču i Gradačac nisu mogla funkcionisati na svom terenu koji je bio zaposjednut jakim neprijateljskim jedinicama. koje su brojno ojačale dolaskom grupacije srbijanskih četnika na Trebavu i Posavinu. Članovi Sreskog komiteta za Brčko mogli su odmah da pođu na svoj teren. Prema Modriči i Odžaku upućeni su članovi Sreskog komiteta za Modriču i drugi aktivisti. koji je djelovao u skladu sa razvojem vojno-političke situacije na tom području. Grupa partijskih aktivista koja je krenula u Bukvik stigla je bezbjedno u svoje odredište. Trebalo je da prođe izvjesno vrijeme. Komandom područja i Posavsko-trebavskim NOP odredom. koje su ujedno pomagale i obezbjeđivale rad društveno-političkih organizacija. ali su se morali vratiti. Radi lakšeg rukovođenja stvoren je jedan partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu. Tako su i prilikom privremenog oslobođenja Gradačca (oslobodili su ga bataljoni 9. jer su mnoga naselja u tom kraju bila oslobođena i u njima stacionirane jedinice NOV i POJ. čiji potpisi bi značili garanciju da im se neće ništa desiti. pa je odlučeno da se napiše proglas. srpske brigade i Posavsko-trebavski odred u drugoj polovini januara 1945.) u grad su stigli i članovi partijsko-političkog aktiva za Trebavu i Posavinu i odmah razvili partijsku i političku aktivnost. 281 . Za vrijeme boravka u Gradačcu partijsko-politički aktivisti održali su 17 konferencija sa stanovnicima grada i okolnih sela. Preduzete su mjere da se oni vrate svojim kućama. Jedan od problema o kojem se raspravljalo na tim konferencijama bilo je pitanja povratka izbjeglih seljaka koji su pod pritiskom četnika napustili svoja sela i pošli na Trebavu. pa su se kretala zajedno sa Okružnim komitetom KPJ za Posavinu i Trebavu. Kada su jače jedinice NOV privremeno zaposjedale dijelove posavsko-trebavskog područja. Trebalo je da ga potpišu ugledni građani iz Posavine i Trebave. dok se članovi partijskih rukovodstava ne okupe. jer se nisu mogli probiti do svog terena kroz gust raspored neprijateljskih jedinica. onda su i partijsko-politički rukovodioci dolazili sa njima i razvijali partijsko-političku aktivnost.Sreska rukovodstva nisu odmah konstituisana.

Pošlo je oko 80 građana. Tako su uz njegovu pomoć formirani seoski odbori Fronta u selima Potpeć. Donji i Gornji Srebrenik i zajednički odbor za sela Like i Kuge. 282 . a veći broj se sklonio kod svojih rođaka i prijatelja u okolnim selima. Brčkom i Doboju. Srpska Tinja. U to vrijeme u Srebreniku je djelovao Opštinski komitet KPJ i SKOJ-a koji su bili vezani za okružne komitete KPJ i SKOJ-a za tuzlanski okrug. djelovalo je 149 članova KPJ. od kojih su 42 člana bili u Komandi područja i Posavskotrebavskom odredu. Sarajevo. radi koordiniranja zajedničkih akcija i kao poznavalac prilika na tom terenu. br. Pomagao je partijskoj organizaciji Srebrenika.33 Po jedan član Okružnog komiteta KPJ kretao se sa sreskim komitetima za Modriču i Gradačac. U štabu Beogradskog bataljona. Lisovići. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom KNOJ-a. za vrijeme njegovog boravka na Trebavi i Posavini. nalazio se Teufik Imamović kao član sreskog komiteta KPJ za Gradačac. god. jedinice 23. Muslimanska Tinja. Svi oni koji su se osjećali ugroženim od represalija okupatorskih i kvislinških vlasti pozvani su da sa Posavsko-trebavskim odredom pođu na oslobođenu teritoriju u Srebrenik. divizije su morale poslije 7 dana napustiti Gradačac. Dan prije sazvana je konferencija na kojoj su građani upoznati sa razlozima napuštanja Gradačca. partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta podijelio se u grupe.Zbog promjenjene situacije na frontu prema Zvorniku. 5112). Zbirka NOR-a kat. Sa njim je krenuo i skojevski aktiv iz grada. Posebna pažnja je bila posvećena organizaciji žena. Zahirovići. a sa njima Posavsko-trebavski odred. Po dolasku u Srebrenik partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta razvio je znatnu političku aktivnost na teritoriji te opštine. u stvaranju i razvijanju organizacija Narodnooslobodilačkog fronta u selima oko Srebrenika. Poslije napuštanja Gradačca. Komanda područja i partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta KPJ. a 107 članova u partijsko-političkom aktivu i na terenu (Arhiv IRP. jer su one tada sačinjavale većinu sta33 Na posavsko-trebavskom području u februaru 1945. Sa partijsko-političkim aktivom pošao je i Kemal Halilović koji je duže vrijeme proveo na ilegalnom radu u Gradačcu.

Reorganizovani su i prošireni postojeći odbori AFŽ u Gornjem i Donjem Srebreniku i Breziku. a kroz dva dana. i u Breziku. Na taj kurs su početkom februara upućeni Kemal Halilović. januara 1945. Mikrofilm. Tako je u Gornjem Srebreniku 26. počeo je sa radom niži partijski kurs koji je imao jednog stalnog predavača. živio maršal Jugoslavije drug Tito. Sofija Veselić i Ahmet Čatić. koji u zoru našeg oslobođenja još jednom pokušava da zabode nož u leđa našem. u krvi skovanom. rolna 12/352. Sutradan je sličan zbor održan u Donjem Srebreniku. kao i ostali ratni zločinci. a u martu 1945. po dolasku Posavsko-trebavskog odreda na teritoriju Bijela-Hrgovi-Srnice. AVNOJ-u i Komunističkoj partiji. živio AVNOJ. bratstvu i jedinstvu. koji je osjetio u punoj mjeri izdajničku kamu kraljevih četnika. Mikrofilm IRP. On može doći u našu zemlju samo zato da bi odgovarao pred narodnim sudom.Demokratske federativne Jugoslavije. januara. Kralj Petar Karađorđevič je još jednom pokazao svoje izdajničko lice. Džemila Ajanović. Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. Muharem Ibralić. 35 Pri .36 Partijski aktiv Okružnog komiteta. narodnom heroju drugu Titu. godine Perica Kosik. Jozo Stanić i drugi partijski omladinski rukovodioci. Svakodnevno su se održavale konferencije sa ženama. šalje Ti svoje pozdrave i izražava zahvalnost za mudro rukovođenje narodnom borbom. Sarajevo. s obzirom na to da se većina muškog stanovništva nalazila u vojsci. IRP. godine održan protestni zbor na kojem je prisustvovalo preko 400 građana koji su nosili transparente i klicali maršalu Titu. u 34 35 36 Arhiv VII. Arhiv VII. a ostala predavanja su držali sami članovi Oblasnog komiteta.novnika u opštini. 29. Sa ovih protestnih zborova upućen je maršalu Titu slijedeći telegram: »Predsjedniku Nacionalnog komiteta. koji si znao da očuvaš slobodu i čast naših naroda u najtežim časovima i koji ćeš sa istom mudrošću rukovoditi izgradnjom naše mlade države . rolna 12/108-109. Narod sela Srebrenika«. zatim usmene novine i analfabetski tečajevi. 283 .Oblasnom komitetu u februaru 1945. Narod sela Srebrenika. Živjela DFJ. okupljen na ovom protestnom zboru povodom izjave kra!ja-izdajnika. Sarajevo. Remza Kapetanović. Narod slobodarskog Srebrenika izražava svoju punu odanost Antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Jugoslavije i Tebi naš dragi druže Tito.34 Povodom odluke kralja Petra II da proglasi ništavnim sporazum Tito-Šubašić na cijeloj slobodnoj teritoriji su održani protestni zborovi.

referent za privredu. predsjednik. Sa sobom su nosili štampu i letke. Za dopisničku službu u OK KPJ bio je zadužen Edhem Čamo. Vučkovce. Grupe partijskih aktivista. 38 Jedinice NOV i POJ pripremale su se za konačno oslobođenje zemlje. Mikrofilm. (Arhiv VII. 6. inž. Hrgove.Panto Nikolić. IRP . a izvjestan broj primjeraka patrole su nosile na neoslobođenu teritoriju. među kojima su bila i 4 člana Okružnog komiteta KPJ. III i 8. rolna 12/780-781 i rolna 13/318-223 i 239-240). mjeseci gotovo potpuno uništili. Skakavu.Sarajevo. Vojvodini i Bugarskoj. Preduzete su mjere za popis i skupljanje djece čiji su roditelji pali u borbi ili su bili žrtve okupatorovog terora. u sreskom komitetu Gradačac Teufik Imamović. Dubrave. Edhem Čamo. Kerep. stvoreni su odbori NOF-a koji su u prvi mah poslužili kao most za kontakt naroda i vojske. sekretar. 284 . a u Sreskom komitetu Modriča . i to uglavnom Front slobode. Pojedini partijski aktivisti odlazili su uz pratnju patrola odreda u sela na neoslobođenu teritoriju. došle su u Bukvik. III. dr Ham37 38 U Bukviku je ponovo uspostavljen Opštinski komitet KPJ za čijeg sekretara je imenovan Boško Pantelić. Da bi organi narodne vlasti u selima i mjestima Posavine i Trebave mogli funkcionisati. 37 Bijelu. februara održano je oko 50 frontovskih i omladinskih konferencija i izabrano 13 seoskih odbora NOF-a. Od 10. Preko njih su partijski aktivisti nastojali politički pripremiti izbore za narodnooslobodilačke odbore. četnici i ustaše su ih za 11. Naročito je bio tražen Front slobode. do 19.februaru 1945. Milivoje Kunce. Članci su čitani po grupama. i sam polazi na taj teren. S obzirom na to da se nije moglo odmah pristupiti izborima za nove N 0 0 . II. u okviru organizacija NOFa i AFŽ. Okupator. Ta djeca su upućena na oporavak u dječje domove u Srbiji. konstituisan je Izvršni odbor Okružnog N 0 0 u sastavu: Mustafa Rustanbegović. Biberovo Polje i Srnice. Na slobodnu teritoriju dolazio je mali broj primjeraka novina. Izvještaji OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 19. U selima na pomenutoj prostoriji nisu našli organe narodne vlasti. a rjeđe Politika i Borba. početkom marta 1945. 1945.

IRP . a ljekar odreda je. naročito pljačkom stoke. Zbog toga. pa je u Bijeloj napravljena suha komora gdje se dezinfikovala odjeća. Ostavljeno je da se sreski i opštinski narodnooslobodilački odbori konstituišu kada se oslobode sjedišta opština i srezova. referent za prosvjetu. Hidajet Ljubović. referent za finansije. Mikrofilm. prozora i krovova. Ferdo Halaljkijević. Mile Glavaš. a one koje su ostale bile su bez vrata. cijepio i stanovnike okolnih sela protiv trbušnog tifusa. (Arhiv VII. 285 . Posavsko-trebavsko područje je prije rata imalo 52 osnovne i jednu građansku školu. Izvjesnu količinu soli razmjenio je za namirnice koje su upućene bolnicama u Tuzli. 1945. Većina školskih zgrada je popaljena. preduzete su odgovarajuće mjere u saradnji sa sanitetom odreda. oduzele su i one namirnice koje su ljudi ostavili za sjetvu i ishranu.Sarajevo. pored boraca. 3. Teško se dolazilo do buradi za dezinfekciju i do dezinfekcionih sredstava.39 39 Izvještaj Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 8. Pljačkali su i po kućama. Ostalo je svega četiri učitelja koji su počeli da organizuju analfabetske tečajeve. a na čitavom području radio je samo jedan ljekar dr Vilim Šmugler. referent za javnu upravu. Mika Stanković.dija Bravo. Zbog epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. koje su u zadnje vrijeme boravile na ovom području. je ionako težak položaj ishrane i sjetve postao još teži. Popravljeni su mostovi na slobodnoj teritoriji na komunikaciji Bukvik-Srnice i Srnice-Doborovci. pa se postavio problem sjetve. Naročito je stradala stoka. inž. Neprijateljske vojske. rolna 13/244-246). referent za zdravstvo. naročito po onim iz kojih je neki član bio u NOV i POJ. Hrane nije bilo dovoljno. Okupator je sa svojim slugama počinio veliku materijalnu štetu narodu. Okružni narodnooslobodilački odbor je preuzeo niz mjera za obnovu rada na slobodnoj teritoriji. privremeni referent za ishranu (do povratka Davida Davidovića sa neoslobođene teritorije). Okružni narodnooslobodilački odbor je podijelio 135 metričkih centi soli porodicama palih boraca i onima koji su bili u najtežoj materijalnoj situaciji.

izvršile napad na Gračanicu i Sokol. korpus. 341-k. nastavljena su borbena dejstva. orijentisan prema Sarajevu. armije (Srem) i spriječio povlačenje njemačkih snaga dolinama Bosne i donjeg toka Drine.254-k. armije je 15. 17. 447-448. februara na liniju Potočari-Pukiš-Čelić-Lopare. ' 286 . brigade i Posavsko-trebavski odred na liniji Vučkovac-Kerep iz dva pravca od sela Avramovine ka Donjoj Lukavici i iz sela Međeđe ka liniji k. brigada 23. Pretrpjev40 Zbornik. divizije i Majevički NOP odred postavio 17. i 5. armije je odlučio da težište operacija prenese u rejone Bijeljine. gdje je u sadejstvu sa jedinicama 2. a 23. diviziju prema Doboju. i 14.387-k. diviziji je naredio da svoje jedinice iz rejona Dubrave-Srnice ne pomjera prema jugu. diviziju sa dvije brigade u rejon Janje. radi zatvaranja pravca Brčko-Tuzla. Deveta brigada je pristupila protjerivanju neprijatelja iz rejona Džakule-Trnovci-Okići-Alići i kose Oglavak. Zbog sigurnije zaštite pravaca koji sa sjeverozapadne i sjeverne strane vode ka Tuzli. Nijemci su proturili vijest da imaju namjeru zauzeti Tuzlu obuhvatnim manevrom od Zvornika i Brčkog. Drugog marta napali su položaje 1. knj.POD KOMANDOM 25. 23. da bi što bolje obezbijedio lijevi bok 1. a sutradan se predala i posada u Sokolu. 98. Zbog toga je orijentisao: 45. Tako su 7. Štab 2.kao armijsku rezervu.497. četnici nisu mirovali. godine stvoreni su povoljni uslovi za prenošenje dejstava u donji tok Drine i Bosne. 25. U Gračanicu su ušli istog dana bez borbe. Brčkog i Doboja. diviziju u rejon Tuzle . DIVIZIJE Kada je opasnost za Tuzli prošla i pošto su borbe kod Zvornika završene. dok. diviziju prema Brčkom za dejstva na komunikaciju Brčko-Bijeljina. na sektoru Trebave i Posavine. str. majevičku brigadu 17. po naređenju Vrhovnog štaba. 33. divizije 24. br. sa zadatkom dejstva na komunikaciju Janja-Bijeljina. a jednu njenu brigadu u rejon Lopara. Međutim. IV. 28. februara 1945. diviziju u rejon Srnica za dejstva prema Gradačcu i Posavini. korpusa trebalo da učestvuje u oslobođenju ovog grada i okoline. krajem februara 1945. Štab 2. dok je 3. 40 U drugoj polovini februara 1945. bataljona 9. i 2.

jer bi oni opet otišli pod okrilje Nijemaca. Već 8. divizije na sjever. radi smjene 23. str.41 Početkom marta počelo je prebacivanje crnogorskih četnika sa Trebave na lijevu obalu Bosne. marta prebacio i Draža Mihailović. ostali su ostaci jedinica Trebavskog i Majevičkog četničkog korpusa. Pošto ni tu nisu imali uspjeha. Ovi četnički napadi kojima je. marta 5. gdje se 4. divizija. pošto se uvidjelo da ne vrijedi angažovati i trošiti na četnike jače snage i sredstva. i 8. 287 . rukovodio Draža Mihailović. Petog marta počelo je postepeno pomijeranje jedinica 25. bataljon je odbacio četnike. brigade na liniji Grabovac (k. 369). po zamisli Štaba 41 42 Ivan-Džina Gligorijević. a moral i borbena sposobnost vrlo slabi. sa osloncem na okupatorske garnizone. bataljona 9. Glavnina četničkih snaga iz Srbije ostala je na Trebavi sve do 13. Protivnapadom. Štab 14. Četničke bolnice su prebačene preko rijeke Bosne i smještene u selima Glogovac. marta tamo se našla četnička 1. četnici su odustali od daljnih napada. Međutim. dok se četnička Vrhovna komanda sa članovima Ravnogorskog Centralnog komiteta smjestila u selo Dugo Polje. marta. ali je njihovo brojno stanje bilo umanjeno. Trnjani. Trebavski četnički korpus i dalje je imao nominalno 7 brigada . od toga je odustao.ši gubitke od 25 mrtvih i 43 ranjena. divizija 42 Osmog marta je trebalo. 277) Kaljuge (k. Na sektoru Trebave i Posavine. prebacila na lijevu obalu Bosne i organizovala odbranu na odsjeku: Lipljak (k. ali su slijedećeg dana napali 4. gdje se već nalazila 45.Borik (tt-436) iz pravca Zelinje. Isto. armije. bataljon 9. marta iznenada napali i potisli iz Bijele Beogradski bataljon.d. kako bi se oslobodile jače snage za kasniji napad na Brčko i druge gradove u Posavini. uslijed pritiska jedinica 2. pretpostavlja se. Majevac i Podnovlje. 274-279. korpusa je zbog toga vršio pripreme da jačim snagama izvrši opšti napad na četnike na Trebavi i Posavini.427) . divizije koja je prebačena u dolinu rijeke Spreče prema Doboju. kada se. brigade. n. a 10. nagovještavali su da predstoji pomeranje četničkih jedinica sa te prostorije.četiri trebavske i 3. u kojem je učestvovala i jedna četa 3. posavske. divizija. četnici su 4.

pored ostalog. divizije. 3/4). brigada na liniji . reg.18. divizije (14. fond NOP. Kukolja je krajem marta 1945. Milorad Rakočevič. k.Gušte-D. 521)-Spasovište-Kostići-Čitluk-Klanac (k. komandant. u dolini Bosne i oko Brčkog i Bijeljine. br. na liniji Cerik-Bijela nalazio se Posavskotrebavski odred sa svoja tri bataljona. a čim nastupi pogodan momenat. divizije i Posavsko-trebavskog odreda izvele su opšti napad na četnike na Trebavi. na dužnosti zamjenio Rajko Tanasković. armije u kojoj je. a slijedećeg dana. i 8. marta Operativna grupa 53. Za sada vam je nužan odmor i sređivanje jedinica za predviđene ofanzivne operacije. brigada na liniji Vis (k. divizije je bio u sastavu: Uroš Kukolj. ove jedinice su dostigle liniju: Markovo brdo-Koprivska Trebava-Kožuhe-Trebavac. Jedanaestog marta jedinice 25. Noću između 7. armije za dejstva u sjeveroistočnoj Bosni (Arhiv VII.25. likvidirajte Janju. 14. politički komesar. . brigada na liniji . Nastavljeno je dalje gonjenje četnika preko Trebave ka rijeci Bosni. načelnik štaba. Desno od jedinica 25. Lukavac-VitezovacGrabov Gaj. Mogući ispadi Nijemaca iz Brčkog i Doboja doveli bi vas u neugodan položaj. Štab 25. 274.43 Jedinice 25. Tog dana bataljoni Posavsko-trebavskog odreda su upali u Gradačac iz pravca Porebrice-Seljani. . nanijevši im gubitke od oko 700 mrtvih i oko 288 . 45 Istog dana je43 44 45 Direktiva Vrhovnog komandanta JA. Bijeljinu i Brčko i odmah ćete se baciti svom snagom na brodsku prugu«.16. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a pod komandom komandanta divizije Đurina Predojevića i komesara Radoša Raičevića prešla je preko utvrđenih neprijateljskih položaja na komunikaciji Doboj-Bosanski Brod i u rejonu Ritešić-Majevac-Trnjani napala skoncentrisane četnike. divizije i pod njenom operativnom komandom. opasno je uvlačiti vaše divizije i artiljeriju u posavski trokut. pomoćnik političkog komesara i Voja Sekulić. izvesti opšti napad na četnike. Milojica Pantelić. pisalo: »Sa neprijateljem na oba krila. Štabu 2. brigada i dva bataljona 1. marta.Mramorje-Osoje-Bajinac-Dugi breg-Jasenica-Ploča-Petrovac-Ramići.19. i 19. 654). Dimitrije Pisković Trnavac. divizije 44 11. ali je odgođen poslije dobijanja direktive Vrhovnog komandanta upućene Štabu 2. Trinaestog marta oslobođena je Modriča i Duge Njive. marta su bile na sljedećim položajima: . zamjenik komandanta.

a zarobili 25 četnika. Čardak. harao je pjegavi tifus. Taj proces se počeo sa uspjehom odvijati. Čak su i mnogi četnici 300 ranjenih. kasnije Božo Đorđevič. 4 minobacača i oko 400 pušaka. krio se oko svojih kuća ili u okolnim šumama. Štab 25. Mnogo domaćih četnika . pomoćnik komesara Vitomir Lazarević i načelnik štaba Boško Ivanović. pomoćnik komesara Danilo Milošević. 34. Tom prilikom mnogi stanovnici ovih sela pridružili su se jedinicama 53. divizije i Posavsko-trebavskim odredom u Gradačac. 1 automat i 27 pušaka. 102. 149-152 388-389). Prvo je trebalo osloboditi Garevac. Zaplijenjeno je 59 automatskih oruđa. politički komesar Miloš Stanimirović. i 2. Trajko Jovanović. str. knj. pa rijekom Bosne do Osječana.46 Sedamnaestog marta. politički komesar i Aleksa Đukić. U ovim borbama 1. Zaplijenjeno je 3 puškomitraljeza. 1744. 23 i 65. pomoćnik političkog komesara. 17. popom Savom Božićem. divizije 47 naredio je svoj i m jedinicama da očiste Posavinu od neprijatelja u nekoliko etapa. politički komesar Svetislav Savković. Štabovi brigada 25. a načelnik štaba Batrić Vujisić. komandant. Štab 19. Modriču. Sa jedinicama 25. korpusa je pohvalio jedinice koje su učestvovale u napadu i njihove komandante (Zbornik IV. brigade komandant Mirko Zec (poginuo 29. divizije su imali ovaj sastav: Štab 16. Kornicu. brigade: Mirko Bujaković.dinice 25. kod Srebrenika). Tom zapoviješću pred Posavsko-trebavski odred je postavljen zadatak da sa svoja dva bataljona napadne i likvidira neprijateljska uporišta do linije Slatina-k. Pored Gradačca i Modriče. zamjenik komandanta Tihomir Kaličanin. Na zborovima i konferencijama narod je iznosio brojne primjere četničkih nedjela i osuđivao četnike kao uzročnike svojih patnji i nesreća. Željeli su da se predaju vojnopozadinskim vlastima i narodnooslobodilačkim odborima. f. br. komandant Mirko Jelić. dok. d. naišli su na pravu pustoš. divizije. Miloševac i Slatinu i izbiti na liniju: Miloševac-Slatina-Tramošnica-Turić-Porebrice. III 1945. trebavska i posavska sela došli su partijsko-politički radnici i vojnopozadinski organi. 37/1. privremeno su oslobođena sva sela i zaseoci do linije Porebrice-Brđani-Tramošnica-Čardak-Modriča. gdje su ranije bili četnici. 1. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ubili 12. Arhiv VII. reg. brigade: v. 46 47 289 . Štab 18. Na oslobođenoj teritoriji. 95. divizije ušle su u Porebrice i Tramošnicu. Zbog uspješno izvedene akcije. jer nisu htjeli ići sa srbijanskim i crnogorskim četnicima. Nikola Ćelar zamjenik komandanta.seljaka. fond NOP k. Kladare. a ni sa svojim komandantom. štab 5.

Fehim Halilović. Asim Muftić. Skugriću i Tarevcima. br. (Arhiv VII. Mustajbeg Ganibegović iz Mionice. 1744. reg. Mikrofilm. Ko48 49 Arhiv VII. 13. Politički komesar Komande područja i član OK KPJ. sekretar Teufik Imamovič iz Gradačca i članovi: Anđelko Radić iz Zelinje. odobrio je konstituisanje Sreskog N 0 0 za Gradačac u koji su ušli: predsjednik Ešref Gradaščević iz Gradačca. U gradačačkom srezu formirana su 2 opštinska. Sreski narodnooslobodilački odbor za Gradčac izvršio je i privremenu administrativnu podjelu na opštine. do aprila 1944. Jakica Vidović iz Hrgova. 290 . jedan gradski (za Gradačac) i 9 seoskih odbora. Dedo Kukuruzović. inž. Počeo je popis školskih zgrada i vršena priprema za početak rada osnovne škole u Gradačcu. za Komandu mjesta Odžak Vid Dević.48 Dva dana poslije oslobođenja Gradačca počeo je funkcionisati Okružni N 0 0 . a na njegovo mjesto je postavljen Midhat Muradbegović.Mirko Vuković. Ilija Kikić. 1.49 Marta 1945. Tunjo Begić i Kasim Džananović. Franjo Kraljević iz Cerika. Hidajet Ljubović iz Gradačca. Boško Milutinović otišao je u Beograd na novu dužnost. u oslobođen Gradačac je došla i Komanda Posavsko-trebavskog područja. f. i 15. Muhamed Mehmedović. postavljeni su mobilizacijski oficiri pri komandama mjesta. učiteljica iz Gradačca. sudija iz Gradačca. Izvještaji Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 10. fond NOP. k. III 1945. potpredsjednik Boro Jovičević iz Sugrića i Tunja Bagić iz Ledenica. Na svojoj sjednici. Anka Kikić. Većina ovih odbornika su od septembra 1943. Žabara. bili članovi narodnooslobodilačkih odbora. 50.koji su prešli na lijevu obali Bosne izražavali želju da se vrate i predaju. Okružni N 0 0 je formirao upravu narodnih odbora u koju su kao članovi ušli: David Davidović. Mobilizacijski oficir za Komandu mjesta Gradačac bio je Tošo Tovirac. Tošo Pavlović iz G. Početkom marta 1945. Sarajevo rolna 13/277-278 i 288). marta. Održani su zborovi i konferencije u Gradačcu. Milivoje Kunce. učenik iz Gradačca i inž. Komandu mjesta Modriča . Srez je podijeljen na 7 opština. Mihajlo Novaković. a u aprilu i obavještajni oficiri.

koji je bio ojačan dijelovima 1. divizije Jugoslovenske armije. U skladu s ovom odlukom. Izbijanjem jedinica 25. f. i 28. armije koje su se nalazile na Trebavi i u Posavini.Mehmedalija Subašić i za Komandu mjesta Orašje . njemačka divizija je sa 47. a od Doboja prema Gračanici i dalje 50 Arhiv VII. Bilo je predviđeno da njemačka 7. lovačke divizije. puka Ruskog zaštitnog korpusa i četnicima. izvršila je napad pravcem Žabar-Srnice. dijelom snaga 117.mandu mjesta Bosanski Šamac . SS divizija istovremeno prodre od Vareša preko Olova i Kladnja. lovačke divizije i izviđačkim dijelovima 12. Bosanskog Šamca i Doboja osvoji Tuzlu. Sa 16. napala jedinice 25. i 9. armijskog korpusa iz rejona Sarajeva. grenadirskim pukom. armiju. reg. kako bi se njemačke jedinice bezbjednije mogle povlačiti iz Bosne ka Slavonskom Brodu i dolinom Save. 36/1 i 50. čemu nije moglo biti udovoljeno zbog nedostatka prevoznih sredstava. prevaljujući samo u jednom pravcu četrdesetak kilometara. pa je njemačka komanda Grupe armija E donijela odluku o preduzimanju operacije Maigewitter (Majska oluja). odbacile što dalje od rijeke Bosne i Save. a zatraženo je da pođe više. 22. grenadirskim pukom. godine. povlačenje Nijemaca dolinom te rijeke postalo je veoma ugroženo. 30 U Tuzli je održana 8. marta 1945. i da zajedno sa snagama koje su nadirale iz Brčkog. marta Oblasna konferencija AFŽ i veliki miting žena. na spoj 25.Džemal Huskanović. divizije u donji tok rijeke Bosne. po ružnom vremenu pješke. prisili je na povlačenje i na odbrambene borbe i spriječi učešće njenih jedinica u sarajevskoj operaciji. Iz posavsko-trebavskog područja pošlo je oko 30 žena. U isto vrijeme iz Bosanskog Šamca prema Gradačcu je upućena jedna pukovska grupa 117. Ofanziva je imala cilj da rastroji 2. 19. ustaškog zdruga. fond NOP-a k. i istovremeno obezbijedi bezbjedno povlačenje jedinica njemačkog 21. 291 . 1. 1744. da bi se snage 2. br. divizije pravcem: Brka-Bijela-Srnice.

98 konja. marta u 4. sa dijelovima 15. Milojica Pantelić: 25. fond NOP. divizije i ušao u Gradačac. 47 kola. divizija. divizija. marta počeo napad dolinom Spreče. str. Beograd. Tada je poginulo 22." 1 Neprijatelj je u zoru 20. divizije.52 Na Humkama (trig. marta. kada su položaje predali 14. bataljon) vodio je žestoku borbu sa Nijemcima u selu Donjim Guštama. ali se noću 21/22.Rabija Mujkić. divizije pružaju otpor neprijatelju sa linije: Kapetanova bina-Vranovac-Špionica-Hajdurovići-Ćosići-Zeljinski potok. Izgubljena su 2 topa. n. Tog dana Posavsko-trebavski odred (2. a vlastiti gubici su iznosili 2 mrtva i 3 ranjena.30 časova. divizije su na položajima kod Gračanice odbile sve njemačke napade. ustaško-domobranske divizije. 281) je neprijatelj napao bolnicu. Borci divizijske artiljerije borili su se vrlo hrabro i gotovo svi izginuli. Arhiv VII. 11 puškomitraljeza. Zadržali su nastupanje neprijatelja sve do noći. divizijska apoteka sav bolnički materijal i veći dio arhive. pukovska borbena grupa Gajger. Vojnoizdavački zavod JNA. a nestalo ili zarobljeno 75 boraca. 4 puške i dio komore." Napad je otpočeo 19. str. Tog dana odred je imao 2 poginula i 5 ranjenih boraca. 5 minobacača. 186-187. 1744.prema Trebavi. U povlačenju su izgubljeni 1 puškomitraljez. 33 Slijedećeg dana jedinice 25. koja je pretrpjela osjetne gubitke 51 52 53 54 Gligo Mandić. 36/1. diviziju i Drugu krajišku brigadu 17. 1. Posavsko-trebavski odred je takođe učestvovao u toj borbi na položajima južno od grada. k. brigadi 23. divizije. 1977. brigadu sa položaja kod Turića. komoru i druge dijelove 25. a 25. jakom vatrom po položajima jedinica 25. divizije. divizije. 145 pušaka. 6 protivtenkovskih pušaka. reg. neprijatelj je prodro u pozadinu jedinica 25. f. br. divizija povukla istočno od Gračanice u koju su Nijemci ušli 22. armije je zbog ovakvog razvoja situacije uveo iz rezerve u borbu 23. Ubio je 16 neprijateljskih vojnika. Među ranjenima je bila i rukovodilac SKOJ-a u odredu . Štab 2. ranjeno 41. d. zbog razvoja situacije na pravcima Gradačac-Srnice i Gradačac-Gračanica. Odbacivši 18. 4 automata. nastupajući od Doboja ka Gračanici. i 3. marta. 321. koja je tada uvedena u borbu. Jedinice 45. 292 .

i ustašama iz Donje Mahale. marta. 55 56 57 Prije nego što je pošla u napad na oslobođenu teritoriju ustaška 8. 437. da napadne neprijatelja u Srebreniku sa zapadne i jugozapadne strane.57 U novostvorenoj situaciji. fond NOP-a." U dolini Spreče neprijatelj je potisnuo 45. i 29. došla 16. Arhiv VII.Sandići-Potočari-Vukelje-Vujičić. • 293 . diviziju ka Ozrenu i Trebavi i ovlado Gračanicom. i 9. 1744. 484). njemačke divizije i grupe Gajger ka Tuzli. reg. 23. U borbu su uskoro ubačene i dvije brigade 25. br. ustaškog zdruga iz Babine Grede i Županje je zajedno sa ustašama iz Bazika. sa zadatkom da zatvori pravac Srebrenik-Tuzla. U borbama vođenim od 19. povučena je u rezervu i upućena na jug. f. armije kao što su to planirali. da napadne lijevi bok neprijatelja pravcem Karavlaška Maoča-Hajdučko brdo. neprijatelj je odbacio jedinice NOV i POJ iz Posavine ka padinama Trebave i Majevice i ovladao komunikacijama: Brčko-Bijela-Srnice. komunikacijom Sarajevo-Doboj-Brod. Završne operacije. brigada 23.56 Od 23. str. marta.PPPpggMHmnMMMMHM (126 poginulih 283 ranjena i 150 nestalih). Jedinice 2. armije zadržale su se u odbrani na liniji: 45. ubijajući nasumice stanovnike po ulicama. iz armijske rezerve je pravcem Lisovići-Srebrenik upućena 2. i izvršila strašan zločin. Bile su vrlo žestoke i jedna i druga strana trpjele su velike gubitke. Tada je ubijeno 88 građana Orašja. Brčko-Žabar-Gradačac-Modriča i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice-Gračanica. godine u Orašje. bojna 12. do 27. divizije. divizija istočno od Gračanice. krajiška brigada 17. marta 1945. Početni uspjesi su Nijemcima omogućili da organizuju izvlačenje svojih snaga iz rejona Sarajeva. do 22. divizije. 1. a 28. međutim oni nisu uspjeli da ovladaju Tuzlom i unište glavninu snaga 2. divizija na liniji Špionica-Topalovići-Bandra (k. k. na ćelu sa Grgićem. Borbe su nastavljene 28. marta vođene su uporne borbe sa ciljem da se spriječi dalje prodiranje 22. divizije sa zadatkom da zatvore pravac Musi. na ćelu sa Skicom. divizije. Istovremeno su upućene jedna brigada 28. divizija na liniji . 404)-Debelo brdo (k. 36/1 i 50. Maoča-Humci-Tuzla i pravac Srebrenik-Lisovići-Tuzla. po naređenju Štaba armije.

3. . 28. 662)-Lepik-(k. brigadu Bosansko-hercegovačke divizije Narodne odbrane. bataljonom 9. 7 puškomitraljeza. to jest na greben Majevice i otvorio pravac prema Tuzli. Dvadeset šestog marta odred se uputio prema Bijeloj.1. Odred nije mogao izvršiti mobilizaciju u rejonu Gradačca. br. Od 22 do 24.Minobacačko odjeljenje: 16 boraca. Istovremeno su u odred stupila 34 nova borca. zajedno sa 4. 1. 5 pušaka. 5 puškomitraljeza. f. srpske brigade. marta bio je napadnut od jačih neprijateljskih snaga podržanih artiljerijom. 3 puškomitraljeza. 2 minobacača. jer se morao brzo povući. . on je uspio da prijeđe preko mosta na Tinji. 24 mine i 10 pušaka. 736)-Okresnica (trig. 815).38 Od 20 do 29. potisne jedinice NOV i zauzme liniju Stražba-k. gdje se smjestio. a zatim prema selu Rašljani. divizije potisnuo je dijelove 23. 1744. k. prodro pravcem Bijela-Srebrenik. 36/1. U povlačenju iz Rašljana ka grebenu Majevice došlo je do prekida veze između jedinica. 9 automata i 53 puške. bataljon: 74 borca. . reg. marta vodio je borbu sa četnicima i ustašama u Gornjim Hrgovima i Poklecu. pa se jedan bataljon odreda sa komandantom i komesarom prebacio preko grebe58 Arhiv VII. 8 automata i 42 puške. Odred je 18. 10 automata i 64 puške. 504.Dvadeset trećeg marta Posavsko-trebavski odred se nalazio na položajima Gornji Hrgovi-Bijela.2. bataljon: 87 boraca. Tog dana ojačani 16. puk njemačke 22. Brojno stanje ljudstva i naoružanja iznosilo je po bataljonima: . marta poslao 60 boraca i 50 pušaka u 2. divizije i Posavsko-trebavskog odreda. izbio na liniju Karahum (k. Uz istovremeni napad preko Špionice. 294 . fond NOP-a. . većinom omladinci.radni vod: 10 boraca. Bio je prisiljen na povlačenje u pravcu Srebrenika. bataljon: 68 boraca. marta Posavsko-trebavski odred se kretao na prostoriji Srnice-Srebrenik-Rašljani.

armije. naredbom komandanta Vojne oblasti 3. a Milan Kajganić za pomoćnika komesara. korpusa. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a. nego su raspoređeni na dužnost u Odredu. bataljona. reg. godine i partijski rukovodilac odreda od njegovog formiranja. 50. 295 . marta na dužnost komesara odreda postavljen je Ivan Bumbulović. Pajić za zamjenika. a za zamjenika komandanta odreda Alija Muslić. čije su jedinice u to vrijeme napadale neprijateljske garnizone u Bijeljini i Brčkom. Bio je iskusni komunista. korpusa Posavsko-trebavski odred je došao u Tuzlu 30. marta naveče. od 31. Za taj zadatak je formiran poseban štab u čijem se sastavu nalazilo sedam bataljona. dotadašnji komandant 3. politički komesar Odreda Petar Kaurinović. br. Poslije pogibije Petra Kaurinovića. fond NOP-a. Đoko V. Treći bataljon Posavsko-trebavskog odreda ušao je u sastav 2. da protjera i uništi četničke i zelenokadrovske grupe koje su se zadržale na terenu Majevice i ometale rad pozadinskih ustanova 2. pod uticajem svog učitelja i saoborca Naste Nakića. Druga dva bataljona kretala su se drugim pravcem. Prema naređenju Komande vojne oblasti 3. marta. a po naređenju Štaba 2. k. brigade KNOJ-a nisu pošli rukovodioci iz Štaba bataljona. brigade KNOJ-a. pa su u Podorašje stigli tek 29. Tako je Milan Kresoja postavljen za komandanta 1.na Majevice na komunikaciju Srebrenik-Brezik. bataljona. Kadro Ramić za političkog komesara. 1744. krenuo na Majevicu sa zadatkom. Sa 3. 59 Arhiv VII. 59 Tako je poginuo Petar Kaurinović hrabri i neumorni borac. koji su bili spremni da daju živote za ideale revolucije i socijalizma. bataljonom u sastav 2. Pao je na pragu slobode u blizini svog Bukvika. nedočekavši da doživi ostvarenje ciljeva za koje se borio još od predratnih dana. član KPJ od 1941. koji je od odanih omladinaca stvarao članove Partije i SKOJ-a. Pri prelasku ceste Srebrenik-Brezik teško je ranjen i uskoro podlegao ranama. Istog dana Posavsko-trebavski odred je sa svoja dva bataljona.

Njemački front. Odred se zatim spustio u Semberiju. . opšta situacija na frontovima je bila sljedeća: . a Vrhovni štab u Generalštab JA. Vrhovni komandant je pred JA postavio cilj da oslobodi sve naše narode na cjelokupnoj etničkoj teritoriji. Odra-Slovačke planine-Blatno jezero-Drava. Srbiju. Dalmaciju sa ostrvima. Prvog marta 1945.na jugoslovenskom ratištu Jugoslovenska armija je u toku jeseni i zime oslobodila Madedoniju. Priboja i Teočaka. Brijesta. aprila. Narodnooslobodilačka vojska preimenovana je u Jugoslovensku armiju. u oslobođeno Brčko. Hercegovinu.na zapadnom frontu saveznici su izbili na Rajnu i obrazovali više mostobrana sa namjerom da što prije zauzmu Rursku oblast. Kod Čađavice i Vršana se takođe borio sa četnicima. a zatim se preko Brezovog Polja uputio. 296 . Na frontu u Italiji saveznici su se pripremali za proljetnu ofanzivu na Gotsku liniju (jezero Komo-Bolonja-Toskanske planine). BORBE ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE Uoči velike savezničke proljećne ofanzive koja je bila predviđena za početak aprila 1945. a zatim da preuzmu opštu ofanzivu ka Berlinu. nasuprot jedinicama Jugoslovenske armije.Odred je krenuo na Majevicu preko Gornje Tuzle. u susret Crvenoj armiji. Četnici su pod borbom satjerani u rejon Teočaka. 9. oslobodivši u toku zime Poljsku. jugozapadnu Bosnu i uspostavila neprekidan front od Drave do Jadranskog mora. gotovo cijelu istočnu Prusku i Pomeraniju izbila na liniju r. gdje je vodio borbe sa domaćim četnicima. .na istočnom frontu Crvena armija je. Crnu Goru. gdje su opkoljeni i uništeni. uglavnom se protezao linijom Drava-Dunav-Šarengrad-ušće Drine-Sarajevo-Banja Luka-Bihać-Gospić-Karlobag i nije bio taktički povezan.

armije je formirao tri udarne grupe divizija. Petar Simurdić. . str. . politički komesar.PPHMMH Sve četiri armije i samostalni korpusi dobili su zadatak da prijeđu u ofanzivu za konačno oslobođenje zemlje. Makso Sekulić. s. U Južnu operativnu grupu ušle su 2. Mašan Milutinović. pomoćnik komesara i Nikola Tomić. komandant. Ilija Materić. Peta krajiška N 0 0 divizija imala je tada u svom sastavu Prvu krajišku proletersku brigadu. Druga armija koja je bila grupisana u istočnoj Bosni dobila je zadatak da u početnom periodu operacija. Drago Šobot. Mirko Turić. . Dvadesetosma divizija se nalazila u armijskoj rezervi na prostoriji Puračić-BukinjePoljice. u pozadinu neprijateljskih snaga na sremskom frontu. Aleksandar Krajačević Saša. politički komesar. divizije).Miloš Tanjga. Prvu jugoslovensku udarnu. 17.u Prvoj krajiškoj . angažovanjem svojih divizija u dolini rijeke Bosne. . divizije). armije. Štab divizije je imao slijedeći sastav: Radomir Babić. pomoćnik komesara i Drago Mitrović. pomoćnik komesara i Novo Matunović.u Prvoj jugoslovenskoj . divizije). politički komesar.Vasilije Bošković. i 4. politički komesar.d.60 Zadatak Južne operativne grupe bio je da likvidira neprijatelja na potezu Bijeljina-Brčko-Orašje.u Četvrtoj krajiškoj . Četvrtu krajišku udarnu i Artiljerijsku brigadu.Savan Kesić. štab 1. politički komesar. i 5. načelnik štaba. armija je držala liniju Karavlaška Maoča-hajdučko brdo-Hujdurovići (jedinice 25. U štabovima brigada nalazili su se: . zamjenik komesara i Jovo Nastić. i u sadejstvu sa Sremsko-bosutskom grupom divizija nastupa pravcem Gunja-Županja-Cerna. Borike-Debelo brdo-Veliki brijeg-Kamenički vis (jedinice 45.61 Pred početak završnih operacija 2. Đuro Vukobrat. Pravoslavna Špionica-Bandra-Stražba-k. komandant. U okviru priprema za proboj sremskog fronta. komandant. Milan Bojanić. obezbijedi unutrašnje bokove 1. pomoćnik komesar i Ante Bajak. n. komandant. načelnik štaba.Mirko Srdić. načelnik štaba. 472 (jedinice 23. koje bi sa fronta napala Sremska grupa divizija. komandant. 60 t. 61 297 .u Artiljerijskoj brigadi . 325-326. Gligo Mandić. a zatim da forsira Savu u rejonu Brčkog. Vlado Malbašić. divizija. a poslije toga da dejstvuje opštim pravcem Doboj-Derventa-Banja Luka-Sisak-Novo Mesto. načelnik štaba. načelnik štaba.

komandant. načelnik štaba. politički komesar. divizija je izbila na liniju Piskavica-Straževac-Karanovac-M. aprila prešle u opšti napad na neprijatelja. krajiška brigada je dostigla liniju Donja Zelinja-Petrovac-Gornji Lukavac.Ocenjujući da je pritisak neprijatelja popustio i da je on uglavnom zadržan na cijelom frontu. Zvonko Žardin. 298 . orijentišući 25. zamjenik komandanta i Branko Bahrić. Poslije uporne borbe jedinice JA su ovladale Srebrenikom i nastavile gonjenje neprijatelja prema Špionici. Dušan Sovilj.Rade Čorak. armije odlučili su da nastave ofanzivna djejstva i što prije ovladaju Semberijom i Posavinom.Milorad Miklavčić. zamjenik komandant. armije prenijela je težište operacija iz rejona Bijeljine u rejon Brezovog Polja i Brčkog. Milan Makivić. brigada 25. marta i 1. Milan Minić. divizija). savladale otpor neprijatelja i do mraka izbile na liniju Hrgovi-Hajdurović-Kapetanova bina-Vranjevac-Hadžići (25. divizijom i 2. i V. Štab 2. a zatim gonila neprijateljske zaštitničke dijelove prema Brezovom Polju. divizije oslobodila je Gradačac i izbila na liniju Humke-Gradačac-Tu62 U štabu 17. politički komesar i Uroš Kukolj. Sa pomenutih linija sve jedinice su 5. politički komesar. armije je premjestio težište operacije sa pravca Gradačca u pravcu Doboja. komandant: Milenko Stojaković. divizije tada su bili: Blažo Janković. aprila prijeđe sa 23. diviziju sjeverno od komunikacija Gračanica-Doboj. Šestog aprila štab 2. Sedamnaesta divizija je istog dana napala neprijateljski garnizon u Bijeljini i 2. i 23. Primjetivši. 19.62 U toku 4. pomoćnik komesar. politički komesar. Jedinice 2. i 28. Šestog aprila 2. Ostravica (na Ozrenu). pomoćnik komesara. armije i Štab Južne operativne grupe divizija 1. komandant. pomoćnik komesara. krajiškom brigadom u protivnapad. Južna operativna grupa divizija 1. svaka na svom pravcu. u Drugoj krajiškoj Milan Zgonjanin. zamjenik komandanta i Vlado Bajić. divizija). U štabovima brigada su bili: u Šestoj . aprila. armije napadale su pravcima Karavlaška-Maoča-Avramovina (25. aprila oslobodila grad. u Petnaestoj majevičkoj . Istog dana 45. U borbama koje su se odvijale tog dana jedinice su. 1. armije je odlučio da u toku noći između 31. Božo Hinič. Stevo Klašnja. komandant. Petko Kahmi. aprila. divizija) i Bandra-Lukavac (23. Štab 2. da se neprijatelj na čitavom frontu u Posavini i Semberiji ubrzano povlači.

Napad jedinica Južne operativne grupe divizije 1. zamjenik komandanta. Borba je nastavljena 10. divizija. aprila. osobito u Hasiću.Vido Šoškić. politički komesar.rić.Mihailo Gavrilović. Živojin Jeremić. Vojin Đurašinović Kostja. i 11. oslobodile je sutradan u 7 časova i nastavile nastupanje prema Doboju. brigadom).Ljubiša Veselinović. otpočeo je takođe 5. srpsku brigadu. Štab divizije su sačinjavali: Šredoje Urošević. Peta divizija i 17 divizija su se prebacile preko Save i nastavile nadiranje prema Županji. Uz pomoć pojačanja. . brigada 25. brigada 25. i 19. Devetnaesta brigada je blokirala neprijatelja u Garevcu. pmoćnik komesra i Jovo Samardžić. na liniju Modriča-Koprivna. neprijatelj je 11. pod komandom Peke Dapčevića. načelnik štaba. komandant. a 18. komandant. politički komesar. Veselin Perović Truša. Zarija Šaletić. Vaso Dragović. Oko 15 časova dijelovi 18. Milija Stanišić. Branislav Joksović. brigade. Ustaše su pošle prema zapadu. vodeći idućih dana ogorčene borbe na Becnju i Ciganištu. divizija je imala 25 mrtvih. zamjenik komandanta. brigadom). nastupajući desnom obalom Save. načelnik štaba. komandant. uspio da ih potisne i izvršio evakuaciju ranjenika na lijevu obalu Bosne. 8. brigadom iste divizije izbila na rijeku Bosnu. aprila prešle rijeku Bosnu i oslobodile Odžak i okolna sela. koje je dobio sa lijeve obale Bosne. aprila je oslobodila Orašje (sa 4. 40 ranjenih i 56 nestalih boraca. pomoćnik komesara i Lazar Tešić. politički komesar i Radomir Burič. U borbi za Garevac. Nikola Stanišić. brigade prešli su u napad i neprijatelja odbacili prema rijeci Bosni. Jedinice 23. koji se utvrdio u tri zidana bunkera. divizije je u 23 časa oslobodila Modricu i u sadejstvu sa 19. ali se nisu mog63 Druga proleterska divizija imala je tada u svom sastavu 2. proletersku (crnogorsku) i 3. armije.63 Devetog aprila 16. divizije je izbila na liniju Porebrice-Dubrava-Bijela. Brčko je oslobođeno 7.U Trećoj srpskoj . i 3. aprila ujutro. srpske divizije su u noći 18/19. Poslije kraćeg odmora jedinice 25. U štabovima brigada bili su: u Drugoj proleterskoj . 4. aprila. te u crkvi i školi. 299 . Milorad Milošević. načelnik štaba. divizije su tog dana napale Gračanicu. a 2. aprila Bosanski Šamac (sa 2. komandant. 11. načelnik štaba. pomoćnik političkog komesara i Vojislav Đurović. zamjenik komandanta. politički komesar. poslije žestokih borbi na prilazima ovom mjestu. u kojem je bilo oko 600 ustaša. proletersku (srpsku). marta iz Garevca izvršio napad na jedinice 19. u Četvrtoj proleterskoj . Đoko Nedić.

Prema toj odluci teritorija Bosne i Hercegovine je podijeljena na šest okruga: sarajevski.64 Po oslobođenju Bosanskog Samca. Stanovnici Odžaka su izbjegli u Modriču. Izgubile su 4 topa. 7 minobacača. 63 konstituisan je sreski narodnooslobodilački odbor za srez Bosanski Samac. 3 minobacača. Mitar Lujić iz Crkvine. tuzlanski. divizije imale su 74 poginula i 259 ranjenih boraca. Šćepo Radić iz Dubice i Cvijetko Stojanović iz Vranjaka. n. istočnobosanske divizije 3. str. Brčko. jednu pt pušku i 10 konja.d. 12 mitraljeza. Graćanicu. 205-Svilaj-Potočani-Vlaška Mala-Prud. 365 ranjenih i 2. za referenta za privredu Trivo Dakanović. Jedinice 25. Za predsjednika je izabran David Davidović iz Miloševca.le probiti. Tarevce i Jakeš. armije. Neprijatelj je ipak uspio zadržati svoje položaje. srpska divizija morala poći u sastav svoje 2. aprila. za sekretara Panto Nikolić iz Modriče. Vlasenicu. Maglaj. na osnovu odluke Predsjedništva ZAVNOBiH-a. Neprijatelj je imao 733 poginula. za podpredsjednika Pavo Pajić iz Modriče i Ahmet Mešić iz Odžaka. aprila oslobodile Slavonski Brod. a za referenta za zdravstvo dr Huso Kapetanović (nalazio se tada u JA). Kladanj. koji su se protezali linijom: k. 76 puškomitraljeza i 37 automata. koji je obuhvatao teritoriju opština Bosanskog Šamca. pošto su jedinice JA 20. mostarski. koja je u napredovanju daleko odmakla na zapad. Konstituisanju Sreskog N 0 0 u ime Okružnog N 0 0 prisustvovao je Edhem Čamo 64 65 Milojica Pantelić. Na taj način su ih odsjekle od ostalih neprijateljskih jedinica koje su se povlačile ka Zagrebu. Članovi odbora su bili: Vid Dević iz Novog Grada. Nove borbe su vođene od 24. Referent za prosvjetu je postao Dojčin Uzelac. u noći 28/29. Zajedno su se vratili i zaposjeli fortifikacijski uređene položaje za odbranu. Doboj. Na povratku prema Odžaku njima su se priključile ustaše koji su se povlačili dolinom rijeke Bosne. Od oružja i opreme zaplijenjena su 4 topa. korpusa. Bos. banjalučki. Tuzlanski okrug je imao 12 srezova: Bijeljinu. aprila.882 zarobljena. Pošto je 25. Modriča i Odžaka. a odnos snaga je bio 1:1. do 27. Zvornik i Srebrenicu. referent za finansije Mehmedalija Subašić iz Bosanskog Šamca i referent za upravu Tošo Tovirac iz Tišine. 300 . bihaćki i travnički. 235-236. Gradačac. Samac. njene položaje su preuzele jedinice 27.

djelovalo je 59 članova i 3 kandidata za članove KPJ. Nešto ranije formiran je sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez. U pripremama se nailazilo na znatne teškoće. a u srezovima čete. 301 . U isto vrijeme imenovan je i novi sreski komitet za bosanskošamački srez. U Komandi područja i u komandama mjesta bilo je 24 člana. poslije odlaska nekih članova na druge dužnosti. Istom odlukom partijska organizacija iz Bukvika pripala je Sreskom komitetu za brčanski srez. a na teritoriji sreza Gradačac-36 članova. a za članove Cvijan Dakić. Uporedo su se vršile i pripreme za postavljanje opštinskih i sreskih sudova. Odlukom Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. a pola u Bosanskom Šamcu.koji mu je prenio smjernice za dalji rad. Teufik Imamović. radio u okrnjenom sastavu. divizije.Esad Taslidžić. Odžaku i Orašju. od toga pola u Gradačcu. u sastavu: Mehmedalija Tufekčić. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. partijska organizacija opštine Srebrenik ponovo je pripala Okružnom komitetu za Trebavu i Posavinu pošto je od februara 1944. U prvo vrijeme bilo je svega 90 milicionera na teritoriji okruga. Imenovan je novi sreski komitet za srez Gradačac. za sekretara Saliha Mehikić. a u Posavsko-trebavskom odredu 36 članova KPJ i 5 kandidata. Modriči. Dana Simić. Arif Zenunović i Lepa Kuđic. Okružni komitet je. Na čitavom Posavsko-trebavskom području bila su svega 2 pravnika. Teufik Imamović član sreskog komiteta KPJ i Kasim Ibrišimović. bila u sastavu Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. u sastavu: Slobodan Janković (sekretar). Uskoro su konstituisani opštinski NOO u Bosanskom Šamcu. Desetog aprila u oslobođenom Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Milojica Pantelić. Mile Glavaš i Gojko Šarkanović. komesar 25. Fuad Suljić. Rifat Salihović. U svim opštinama formirani su vodovi milicije. Uporedo sa konstituisanjem organa narodne vlasti stvarani su organi unutrašnjih poslova i milicije. Predviđeno je da u komitet uđe i komesar Komande mjesta Gradačac . Joco Vočkić. jer se oskudijevalo u stručnom kadru i pomoćnom osoblju. Na teritoriji sreza Bosanski Samac.

Za komandanta 3. Odred je pomagao i pri radu organa narodne vlasti i pružao im zaštitu. a na teritoriji opštinskog komiteta Vražići 19 članova (ćelije u Vražićima. Posavsko-trebavski odred je 10. koje su se krile oko posavskih sela. Vrlo brzo odred je narastao na oko 1000 boraca. Umjesto ranijeg 3. Sekretari sreskih komiteta po svojoj funkciji su bili i članovi Okružnog komiteta. Došlo je do znatnog priliva novih boraca u jedinice odreda. a nisu bili krivi. Brnjiku. korpusa u Gračanicu. Dolazili su i oni koji su silom mobilisani u neprijateljske formacije. na tom terenu više nije bilo vojnih jedinica i ustanova. IRP. u drugoj polovini aprila. postojale su partijske organizacije u ustanovama sreza i pri komandama mjesta Brčko i Celić. korpusa. Tako je. Lepa Kuđić. Rahiću i Koraju). Oni koji su se krili. da vrši mobilizaciju ljudstva i da politički djeluje među stanovništvom. izuzev Komande područja i komande mjesta koje su imale malo naoružanog ljudstva. zbirka NOR-a kat. Zbog toga je Okružni komitet nekoliko puta. Salih Mehikić. Zaga Lukić i Sulejman Čaušević. Sarajevo. 302 . G. Od toga broja. br. Mehmed Mujbegović i Trivo Dakanović. (Arhiv VII. aprila. osobito među onima koji su bili zaplašeni zbog neprijateljske propagande. Odred je dobio zadatak da uništi ostatke četničkih i ustaških jedinica. 66 Ostaci četničkih i ustaških bandi još su krstarili teritorijom Posavine i Trebave. Poslije oslobođenja Brčkog. Ahmet Ćatić. 5036 i 5022). Joco Vočkić. formiran je novi 3. aprila iz oslobođenog Brčkog krenuo preko Bukvika i Žabara prema Orašju. Sreski komitet za brčanski srez imao je tada slijedeći sastav: Radivoje Lukić (sekretar). Poslije prelaska jedinica JA preko rijeka Bosne i Save. upućeno je 200 boraca u Dopunski bataljon 3. ba66 Na teritoriji opštinskog komiteta Bukvik djelovalo je 10 članova KPJ. Pored toga. za sekretara sreskog komiteta KPJ došla je Nada Manojlović. jer im se ništa neće dogoditi. bataljona koji je upućen u 2. obavještavani su preko prijatelja i rođaka da se predaju. bataljon. po naređenju komande Vojne oblasti 3. brigadu KNOJ-a. Posavsko-trebavski odred brojao 796 boraca. 30.Panto Nikolić. tražio da se u okolinu Gradačca iz Posavine upute jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje bi političkim radnicima i organima narodne vlasti pomogle i obezbjeđivale njihov rad.

000 ustaša. za komesara 1. 9 minobacača. Od polovine do kraja aprila ubijeno je 15 neprijateljskih vojnika. jer je broj približan neprijateljskim gubicima u toj operaciji. Svako naseljeno mjesto je pretvoreno u otpornu tačku. a vlastiti gubici su bili 1 mrtav i 1 ranjen (komesar 2.000 ustaša i oko 1. 154. 303 . bataljona postavljen je Muharem Ibralić. U Posavini Posavsko-trebavski odred nije naišao na jači otpor zaostalih neprijateljskih jedinica. 190. Ostala sela i zaseoci su takođe bili dobro utvrđeni. bila je najjače utvrđena. 133 puškomitraljeza sa dosta municije. jača ustaška formacija od oko 4. Štab 27. i izradili sistem odbrane u vidu stalne i polustalne fortifikacije. 67 U navedenom djelu Milojice Pantelića. Vlaška Mala. opasanog sa tri reda bodljikave žice. iznosi se broj od oko 2. 34.000 pripadnika uglavnom 12. na str. sa još jednim bataljonom ustaške milicije. navode d a j e na tom prostoru bilo oko 11. Od naoružanja su imali 8 topova.500 ustaša. ustaško-domobranske divizije. Pored velikog trospratnog bunkera. str. kao glavna otporna tačka. za odbranu je pripremljena velika školska zgrada. dok. Zbog odlaska Kadre Remića na partijski kurs. sa pojedinim mitraljeskim zaklonima. Drago Karasijević i Mladen Vukosavljević u knjizi 53. gdje su u velikom broju bili zastupljeni bunkeri povezani podzemnim skloništima i streljačkim rovovima punog profila. U međuprostorima su bili iskopani streljački zakloni punog profila. poslije povlačenja Nijemaca. Zadnji podatak je najrealniji.500 četnika.67 Oni su ranije imali zadatak da kao bočna zaštitnica štite izvlačenje njemačkog 21. (Zbornik IV. NOV srednjobosanska divizija. knj. Utvrdili su se u trouglu koji čine rijeke Bosna i Sava i planina Vučjak. 29 mitraljeza. bataljona Ilija Kaurinović). i 15. Na prostoriji Novi Grad-Vlaška Mala-Odžak-Mrka Ada-Balegovac-Dubica ostala je. 228. na str. a za komesara Stjepan Tešič. divizije je u svom izvještaju Štabu 3.500-4. korpusa iz doline rijeke Bosne preko Bosanskog Broda. jer su se one krile po malim grupama. korpusa od 7. 856) naveo da se na tom prostoru nalazi 3. maja 1945.taljona prvo je postavljen Nedo Pisarevič. a naročito Gornja Dubica i Prud u kojima su postojali trospratni bunkeri.

. brigada 53. a poslije njegovog ranjavanja Omer Dedić. u sastav 2. Ratko Altarac. Pero Jovičić. načelnik štaba. 275. do 7.U Devetnaestoj . vršile su stalne napade na neprijateljska uporišta . te su ostale odsječene od ostalih neprijateljskih snaga u trokutu koji čine rijeke Sava i Bosna i planina Vučjak. Zarije Škerović. u borbu je uvedena i 16. 304 . U ovim napadima pojedine napadne kolone su uspijevale da se kroz međuprostore probiju iza braniočevih položaja. Poslije priprema. divizije68 i Posavsko-trebavskog odreda okružile neprijatelja. i 19 brigada 27. muslimansku.U Šesnaestoj . Čamil Kazazović. 9.Radomir Šćepanović. muslimanska brigada 27. ustaše nisu mogle da krenu na zapad lijevom obalom Save kuda su se povlačile njemačke i ostale ustaške snage. dok je mjesto načelnika štaba bilo upražnjeno. politički komesar. na odseku Vrbovac-Vinska i time onemoguće povlačenje ustaša desnom obalom Save na zapad. 19. str. U štabovima brigada bili su: . Kada je prispjela u Modriču. zamjenik komandanta. komandant. Pošto su od 1. a da njegove otporne tačke opkole. politički komesar. ali ih nisu mogle likvidirati zbog nedostatka teške artiljerije i avijacije. Teške borbe nastavljene su od 25 do 27. muslimanskoj brigadi i krenule na zapad. birčansku i 20. ali je neprijatelj uspijevao da odbije napade i da se na svojim dobro utvrđenim uporištima održi. romanijsku brigadu. . aprila oslobođen Slavonski Brod. divizije predale su 28. Vojnoistorijski glasnik br. načelnik štaba. Drago Karasijević. Pošto je 20. Operacija Vlaška Mala. načelnik štaba.U Dvadesetoj . pomoćnik komesara i Živko Gajić. Jedinice 25.69 Sedmog maja stigla je u Brusnicu kao pojačanje 14. otpočeo je napad na cijelom frontu u kojem su učestvovale 16. Asim Hodžič. komandant. Ahmet Đonlagić. divizije. pomoćnik komesara i Selim Zelinčević. Štab divizije su sačinjavali: Miloš Zekić. divizije započele su borbu sa ustašama 19.Ratko Jovičić. 68 69 Dvadeset sedma istočnobosanska divizija imala je tada u svom sastavu 16. aprila izbiju nadomak Save. One su uspjele da do 21. politički komesar. maja jedinice 27. komandant. 23. pomoćnik komesara i Momir Koprivica. Vlašku Malu i M r k u Adu.Spaso Mičić komandant. Nikola Andrić. maja u 3 sata ujutro. divizije sa jednim divizionom artiljerije. aprila sa velikim gubicima na obe strane. aprila. aprila. politički komesar.Jedinice 25.Odžak. divizije. aprila svoje položaje 16. pomoćnik političkog komesara i Jakob Vodušek. armije. 2/67. Košta Banjac.

. 925-928).Ćamil Kazarović. srednjobosanske divizije raspoređena je na liniju Lipik-Svilaj-Vrbovac. divizije od 20. IV. ojačana jednim bataljonom Posavsko-trebavskog odreda. a gubici jedinica 27. Jedinice JA su se uspjele ukliniti do Dubice i blokirati Vlašku Malu i Odžak. knj. brigade bili su u rezervi i sprečavali eventualno prebacivanje neprijatelja preko rijeke Bosne. Ahmet Džonlagić . str. . divizije i jedan divizion artiljerije.70 Iako je kapitulirala fašistička Njemačka i sa njom kvislinška NDH. maja neprijatelj je imao 243 poginula i 404 ranjena. do 15. 5. Izvršen je novi raspored jedinica i u borbu su uvedene nove jedinice. bez velikih gubitaka. 101-s.Šesnaesta muslimanska brigada. 34. 1945. do 15. sa zadatkom da spreči proboj neprijatelja preko rijeke Bosne. 286-287. dok. (Zbornik. ustaška grupa se još borila. Uvidjevši da raspoloživim snagama i sredstvima.71 70 71 Izvještaj Štaba 27. ne može likvidirati . ali pošto je neprijatelj u borbu ubacio svoje jake rezerve. korpusa podršku avijacije i tenkova. Srnava. muslimanske brigade.Devetnaesta brčanska brigada napadala je sa linije k. Štab 27. Posavskotrebavski odred i dijelovi 20.Jedan bataljon Hrvatske divizije KNOJ-a zaposjeo je desnu obalu Save od sela Svilaj do ušća rijeke Bosne u Savu.Četrnaesta brigada 53. 222 ranjena i 27 nestalih. divizije su iznosili 114 mrtvih. jedinice JA bile su prinuđene da se povuku na polazne položaje. Od 9. . Borbeni put 16. Napad je trajao 9 sati. str. U borbama koje su vođene od 1. . Posavsko-trebavski odred (bez jednog bataljona) zauzeo je položaj od Mrke ade do Bosanskog Šamca. 330. napadala je neprijatelja na liniji Srnave-Potočani-Duge Njive. brigada 53. . divizije je zatražio od Štaba 3. a jedan na desnoj obali rijeke Bosne od skele ispod Modriče do Mrke ade.neprijateljska uporišta. Svaki njihov napad je uzvraćen neprijateljskim protivnapadom.14.Dvadeseta romanijska brigada je rasporedila jedan bataljon južno od Mrke ade. 20 305 . maja jedinice JA su djejstvovale sa svojih položaja prema neprijateljskim uporištima.

Njoj su sadejstvovali. i 27. 290. Slijedeća dva dana. str. te je kod protivnika nastupila opšta dezorganizacija. dijelom snaga. Posavsko-trebavski odred je 28. 284. sadejstvujući u likvidiranju neprijatelja u Dubici. do 22. pa su jedinice 16. Sva neprijateljaka uporišta su razorena. u 4 časa.401. maja avijacija je sa sedam aviona bombardovala neprijateljska uporišta. Ustaše koje su se povlačile iz Odžaka i Vlaške Male pokušale su da se probiju preko položaja 16. 19. Poginulo je 3. Dvadeset četvrtog maja u 23 časa 19. a zarobljeno je 745 ustaša. nastavljeno je čišćenje terena od neprijateljskih grupa. divizije koncentričnim napadom. U dogovoru sa partijskim rukovodstvima i organima narodne vlasti je72 73 Isto. koji iznenadnim udarom likvidiraju i produžavaju ka Dubici. a 22. Bježeći ispred 16. i 20.d. maja. maja vršeni su svakodnevni napadi. str. poslije održanog mitinga u Bosanskom Šamcu. krenuo u tri kolone prema Tuzli. maja. preko Krčevina prema Vučjaku. bričanska brigada i jedan bataljon Posavsko-trebavskog odreda. brigade. maja. divizije prodiru duž desne obale Save do Pruda. 26. maja. Slijedeća dva dana. na kojem je govorio Ivan Bumbulović.73 Manji broj ustaša se po grupicama izvukao iz obruča. poslije dvočasovne borbe. Šesnaesta brigada 27. Drago Karasijević. zauzimaju Odžak.Od 15.. n. Poslije učešća u operaciji protiv ustaške grupacije kod Odžaka. Nastupilo je rasulo kod ustaša. 306 . Dvadeseta romanijska brigada i Posavsko-trebavski odred su u toku noći forsirali Bosnu i napali na neprijateljske položaje duž lijeve obale Bosne. i 24. i 19. izvršen je opšti napad svim snagama. brigade. U ovoj operaciji ustaše su potučene. brigade prešle u gonjenje. brigade odbačeni su nazad. muslimanske brigade. divizije napala je najjače uporište . Snažnim protivnapadom bataljona 16. 23. a sutradan 25. artiljerija i avijacija su od zore do mraka žestoko bombardovale neprijateljske položaje. brigada 27.Vlašku Malu sa t r i pravca.72 Nakon žestoke tročasovne borbe neprijatelj je razbijen i stalna neprijateljska uporišta su zaposjednuta. Jedinice 53. ustaše su naletjele na dijelove 14.

koja je imala zadatak da iskorijeni ostatke ustaških. 307 . Posavsko-trebavski odred je rasformiran. kojeg će kao ranjenika ubiti četnički banditi u brčanskoj bolnici 1946. k. Stvaranje partizanskih odreda u Posavini i na Trebavi je jedan od glavnih rezultata dugotrajnog i teškoćama ispunjenog političkog djelovanja aktivista NOP-a . a među njima i posljednji komandant odreda-Cvijetin Vasić. Jedan broj boraca daće u toj borbi i svoj život. godine. po dolasku većih jedinica NOV u Posavinu i na Trebavu.koji su upornim političkim radom pridobili i privukli na stranu NOP-a omladinu i veći dio ostalog stanovništva ovog kraja.dan broj starješina iz Odreda je ostao na terenu i preuzeo dužnosti u oslobođenim gradovima Posavine i Trebave. bili su bitni činioci za donošenje odluke o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. brigade 3. Tako su stvorili preduslove da. četničkih i zelenokadrovskih bandi koje su se krile po šumama i zemunicama sjevernog dijela istočne Bosne. br. i 16. 15. a njegovo ljudstvo i starješine su popunili čete i bataljone 2. U prvo vrijeme Posavski i Trebavski odredi su bili samostalne jedinice i vršile svoje odredske funkcije . godine.74 Oni će u naredne 2 godine nastaviti borbu sa istim neprijateljem.članova KPJ i SKOJ-a . f. prošao kroz tri faze u svom razvoju.branili i širili slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i obezbjeđivali djelatnost partizanske pozadine. 6. Posavsko-trebavski odred je. 42. reg. fond NOP-a. u ljeto 1943. u bataljone 6. na svom borbenom putu dugom oko 20 mjeseci. protiv kojeg su se borili u toku rata. Došavši u Tuzlu. 1745. brigade stupe stotine novih boraca i formiraju se dva nova partizanska odreda. VOJNO-POLITICKI ZNAČAJ POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Veliki uspjeh jedinica NOV i POJ i vrlo povoljna politička situacija u sjevernoistočnoj Bosni. 74 Arhiv VII. divizije KNOJ-a.

Svoje brojno stanje i organizacionu strukturu. kalili se u mnogim akcijama i izrastali u dobre borce. U jedinicama odreda djelovali su mnogi komunisti i skojevci koji su svojim primjerom u borbi. Odred je bio prva jedinica za mnoge Posavce i Trebavce u kojoj su oni sticali prva borbena iskustva.brigadu.Posavini i Trebavi. narastanju uticaja NOP-a i širenju ideje bratstva i jedinstva. u pojedinim periodima. Pred kraj rata imao je oko 1000 boraca. kada se vrati na svoju teritoriju. koliko je dala Trebava i Posavina.U drugoj fazi razvoja. Na svom borbenom putu odred je izvršio razne zadatke. političkim radom među borcima i narodom. koji su poticali iz svih sela i gradova Trebave i Posavine. u neposrednu blizinu svoje teritorije. U njegovim redovima su se zajedno borili Srbi. Učestvovao je u operacijama većih jedinica. Iz svog sastava je uputio za popunu drugih jedinica preko 1000 boraca. ravnopravan i slobodan život u zajedničkoj postojbini Bosni i Hercegovini. Muslimani i Hrvati. zavisno od vojno-političke situacije u Posavini i na Trebavi. Od 4800 boraca NOV i POJ. komandante i vrijedne političke komesare. Prelaskom u centralnu Bosnu i dužim zadržavanjem na drugoj teritoriji. hrvatsku brigadu i da se odred svede na takvo brojno stanje koje će služiti kao jezgro za popunu. odred je mijenjao. visokim moralom i zalaganjem dali veliki doprinos snaženju odreda. odred je živio i rastao. poslije spajanja. vješte komandire. stvarajući uslove za bolji. Iz Srebrenika sada počinju akcije odreda prema matičnoj teritoriji . zatvarao opera308 . Crpeći uvijek nove snage iz naroda. nije više bilo potrebno da odred ima nekoliko stotina boraca u svom sastavu. odred je vojnički i politički sazrio da preraste u veću jedinicu . Odluka nije mogla biti realizovana. Odred je bio sastavljen od običnih ljudi iz naroda. oko 2000 je prošlo kroz Posavsko-trebavski odred. zvog ofanzive jakih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. Zbog toga je donijeta odluka da kompletni bataljoni pređu u 18. Treća faza razvitka nastaje dolaskom odreda u Srebrenik.

gonio. To jedinstvo fronta i pozadine bilo je zaloga uspjeha i pobjede nad znatno nadmoćnijim neprijateljem i dovelo je slobodu u sela i gradove Trebave i Posavine. išao u izviđačke akcije. hvatao i razoružavao pripadnike odmetničkih bandi. Izvodio je mnoge napade na neprijateljska uporišta i kolone.cijske pravce i spriječavao prodore neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju. sreski i opštinski komiteti. USAOJ-a. pravio zasjede na pravcima kretanja neprijateljskih jedinica. Bilo je i odlaženja iz njegovih redova. Djejstva je izvodio danju i noću. Okružni komiteti KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu. AFŽ i NOF-a. sadejstvovao drugim jedinicama u napadu i odbrani. vršio garnizonu službu. po svim meteorološkim uslovima. Odred se nalazio i u teškim situacijama. Društveno-političke organizacije sa terena znatno su doprinijele da odred uspješno vrši svoje funkcije. SKOJ-a. ćelije i aktivi KPJ i SKOJ-a. mostovima i željezničkim prugama. narodnooslobodilački odbori i organizacije AFŽ su u svakoj prilici nastojali da pruže pomoć. Dao je znatan doprinos u sprovođenju linije KPJ na mobilizaciji svih snaga za pobjedu nad okupatorom i domaćim izdajnicima. Kao teritorijalna jedinica neprekidno je vršio politički uticaj u rejonu svog dejstva. ali je čvrsto odredsko jezgro našlo uvijek načina da to stanje brzo prebrodi i odred učini još jačim i borbenijim. Unosio je patriotizam u redove omladine i ostalog stanovništva. 309 . Bio je pod operativnom komandom 7 štabova divizije i 12 štabova brigada. Obezbjeđivao je rad vojnopozadinskih organa i učestvovao u prikupljanju sredstava za partizanske bolnice i stanovništvo ratom opustošenih krajeva. one su u njegove čete uputile mnoge članove Partije i SKOJ-a koji su pomogli da Odred postane čvrsta borbena jedinica. osobito u prvim mjesecima svog postojanja. ali je često vršio i samostalna borbena dejstva. Odred je obezbjeđivao rad društveno-političkih organizacija i sam pomagao da se na terenu stvaraju narodnooslobodilački odbori i organizacije KPJ. U prvim mjesecima postojanja odreda. vršio diverzije na putevima.

V D I O SPISAK BORACA POSAVSKO-TREBAVSKOG ODREDA .

kada knjiga bude odštampana. Brčko. bili priključeni uz dvije verzije rukopisa da bi čitaoci mogli dati svoje primjedbe. Tako sređeni spiskovi su dva puta upućivani opštinskim odborima SUBNOR-a na dopunu i izmjenu. odnosno da su podaci o pojedinim borcima neprecizni i nepotpuni. Orašje. Doboj. proleterskoj i 15./ Podatke za spisak boraca Posavsko-trebavskog odreda prikupili su opštinski odbori SUBNOR-a Bosanski Samac. . Uprkos svim nastojanjima. a za borce koji su bili u 16. da u spisku ne budu obuhvaćeni svi borci. Odžak i Srebrentk. Stoga molimo čitaoce da imaju u vidu da su propusti u najvećem broju nastali uslijed nepotpunosti evidencije. Na osnovu toga. a o njima su dali mišljenje i organizacije SUBNOR-a mjesnih zajednica. sekretar redakcije Uroš Goranović je sačinio spiskove po opštinama. 6. muslimanskoj. Spiskovi su također. Gradačac. Gračanica. Modriča. majevačkoj brigadi sa podacima iz edicija o tim jedinicama. Autor rukopisa je na kraju uporedio podatke iz rukopisa sa podacima iz spiska. sigurno će se ispostaviti.

komandir čete. zemljoradni. ANTIĆ Riste ANTONIJE. ARANĐIĆ Miče CVJETKO. 1945. ANTIĆ Marka STEVO. 1921. 1945. 313 . umro 1962. poginuo 17. u odredu od 20. zemljoradnik. 9. 1927. zemljoradnik. Srbin. Škarić. 1925. 9. komandir čete. zemljoradnik. Brvnik. Gornja Slatina. 1924. Brvnik. borac. u odredu od 15. 1945. 9. zemljoradnik. borac. član SKJ. Srbin. u odredu od 1. ANTIĆ Jovana LUKA. Srbin. 3. borac. zemljoradnik. 1943. ARANĐIĆ Miče BOŽO. 9. Srbin. 7. ARANĐIĆ Marijana PERO. zemljoradnik. Srbin. 1945. 1927. 5. 4. 1945. 1945. Srbin. 1922. u odredu od 20. Srbin. 4. član KPJ. 9. 1943. komesar bataljona i brigade. u odredu od 4. 1943. ANTIĆ Save CVIJAN. 1924. 1943. 4. trgovac. član SKOJ-a. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 10. ANTIĆ Pere RAJKO. u odredu od 8. 1945. Brvnik. borac. u odredu od 5. Brvnik. 1945. Gajevi. u odredu od 8. član KPJ. radnik. borac. 1945. Srbin. 4. zemljoradnik. 1919. Srbin. zemljoradnik. ANTIĆ Jovana PERO. Srbnik. poginuo 18. Musliman. 1922.Borci odreda sa područja opštine Bosanski Samac BOSIĆ Vlade PERO. 1924. 1944. borac. Gajevi. Srbin. Gornja Slatina. 1945. zemljoradnik. u odredu od 12. u NOB od oktobra 1941. narodni heroj. Brvnik. Donja Slatina. u odredu od 20. Gornja Slatina. 1923. Gradačac. ARSENIĆ Joce DAKO. Obudovac. ARSENIĆ Marka VLAJKO 1911. 1927. 4. Brvnik. 1945. 1921. u NOB* od 1941. borac. u odredu od 20. borac. ALIMANOVIĆ Salke HALID. borac. komandant odreda. zemljoradnik u odredu od 15. 5. 1943. ANTIĆ Save DUJO. 4. Obudovac. Srbin. radnik. u odredu od 10. 1945. Gradačac. Srbin. borac. član KPJ. 4. borac. januara 1945. u odredu od 20. Gornja Slatina. u odredu od 15. 4. ANTIĆ Save UUBOMIR. 1920. u NOB od 27. 1911. ARANĐIĆ Vlade JOVO. 4. Srbin.

Musliman. u odredu od 12. u m r o od rana u bolnici u Tuzli. 1945. BIJELIĆ Petra SAVO. Bosanski Samac. Srbin. 2. 1945. zemljoradnik. 1921. u NOB od avgusta 1943. Srbin. 1924. 1944.ATIĆ Januza AGAN. Bosanski Šamac. Bosanski Samac. u odredu od 9. Tišina. Srpkinja. borac. Obudovac. radnik. 1. u odredu od 12. 1945. u odredu od marta 1944. 1923. BEGIĆ Alije SULJO. 1. AVRAMOVIĆ Ljube SIMO. 1945. maja 1945. u odredu od 20. u odredu od 15. Bosanski Samac. zemljoradnik. 1926. Škarić. zemljoradnik. član KPJ. 4. Bosanski Šamac. borac. član KPJ. Srpkinja. Brvnik. 1. borac. Gornja Slatina. 1945. Braniča. borac. Tišina. bolničarka. u odredu od marta 1944. u m r o 1974. radnik. Srbin. poginuo 14. 1929. Bosanski Šamac. u odredu od 10. 1927. 11. Srbin. borac. 1925. 1913. 1944. Tišina. BABIĆ Alekse LJUBEŠA. radnik. AVRAMOVIĆ Avrama STEVAN. Srbin. Bosanski Šamac. borac. 1898. u odredu od marta 1944. poginula decembra 1944. Donja Slatina. 4. avgusta 1944. 1926. 1924. borac. BAJRAKTAREVIĆ Salke RIZAH. borac. radnik. u odredu od aprila 1945. 1945. zemljoradnik. Srbin. u m r o 1979. 314 . u odredu od 10. borac. u odredu od 10. borac. zemljoradnik. BIĆAKĆIĆ Sulje OSMAN. borac. 1944. 4. borac. 1930. BLAGOJEVIĆ Todora STOJA. BIČIĆ Hasana ZIJAH. Musliman. Srbin. 4. BABIĆ Luke LUKA. BAĆIĆ Pere NIKOLA. Gornja Slatina. 1945. Musliman. zemljoradnik. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik. 4. Donja Slatina. Gornja Slatina. BIJELIĆ Jelisije NIKOLA. borac. BABIĆ Sime JULKA. zemljoradnik. 2. BLAGOJEVIĆ Save MILAN. član KPJ. 4. radnik. komesar bataljona. 1944. zemljoradnik. 1922. u odredu od 20. 1945. umro 1966. 1944. stolar. borac. BAĆIĆ Boška BOŠKO. Musliman. 1925. borac. Srbin. Braniča. u odredu od 17. u odredu od 15. Srbin. Srbin. BABIĆ Mihajla NIKOLA. radnik. BABIĆ Alekse SAVO. 1929. u odredu od 2. 1923. komandir čete. umro 1968. u odredu od 2. BOGDANOVIĆ Save LJUBEŠA. 2. 1922. trgovački pomoćnik. u odredu od 10. 1945. trgovac. Musliman. 1943. Srbin. 1945. Tišina. Bosanski Šamac. 4. BEGIĆ Rame HASAN. 4. BAJRAKTAREVIĆ Muharema JUSUF 1926. Gornja Slatina. Musliman. zemljoradnik. 1945. 4. politički komesar čete. borac. 9. Musliman. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 12. 5. zemljoradnik. 1916. BAJRAKTAREVIĆ Smaje MUJO. 1908. 1920. borac. 1912. politički komesar čete. član KPJ. Srednja Slatina. Srbin. BOGDANOVIĆ Đorđa JOCO. Garevac. borac. u odredu od 15. 1945. zemljoradnik u odredu od 12. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 1943. u odredu od 15.

Srbin. zemljoradnik. umro 1978. borac. 4. 1944. zemljoradnik. ĆANČAREVIĆ Todora MARIJA. BUMBULOVIĆ Joce LJUBO. Brvnik. ĆELIKOVIĆ Miloša MIĆO. borac. Bosanski Samac. poginuo maja 1945. u odredu od 8. u odredu od 20. član KPJ. 2. Srpkinja. u odredu od 11. Brvnik. u odredu od 10. srednja Bosna. Skarić. Crkvina. 4. referent veterine u diviziji. 4. BOSIĆ Milana NIKOLA. 9. u odredu od 10. Srbin. 1916. Srbin. u odredu od 20. 4. 1944. zamjenik komandanta bataljona. član KPJ. 1945. Gornja Slatina. Srbin. u NOB od 20. zemljoradnik. borac. 1919. borac. 4. u odredu od 27. Musliman. Gornja Slatina. 1924. radnik. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. 1919. 4. 1923. 1921. BOŽANOVIĆ Jovana STANKO. 1942. 1924. CVIJANOVIĆ Gojka PERO. u NOB od 27. CERIBAŠIĆ Saliha HASAN. zemljoradnik u odredu od 15. u odredu od 4. Gornja Slatina. umro 1967. 1945. 9. Bosanski Samac. 1914. u odredu od 20. ĆELIKOVIĆ Pere MILAN. 3. 1923. Srbin. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od 20. 2. Srbin. u odredu od aprila 1944. 4. Bosanski Samac. 1913. borac. 1914. CERIBAŠIĆ Ibrahima MUSTAFA. trgovac. borac. Brvnik. đak. 1925. 1945. 9 1943. Sarajevo. 1921. do 10. 1944. poginuo marta 1944. 1944. 11. Musliman. 1927. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 17. Miloševac. đak. član KPJ. borac. Srbin. 1918. 1922. 1945. Brvnik. BOSIĆ Jovana MIHAJLO. 1. Obudovac. VII 1943. u odredu od 20. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. borac. BOSIĆ Milana NEDELJKO. u odredu od 12. Gornja Slatina. Srpkinja. student veterine. Musliman. CVIJANOVIĆ Cvijana SIMO. ČELIKOVIĆ Pere JOVO. 1945. borac. Bosanski Samac. 4. borac. 1. zemljoradnik u odredu od 12. 1943. 1919. vodnik voda. 1944. 1945. Srbin. zemljoradnik. u odredu 12. član KPJ. ČEČAVAC Sime MIHAILO. Brvnik. u NOB od 1941. omladinski rukovodilac. Srbin. 1915. borac. BOSIĆ Cvijana DIMITRIJE. u odredu od 8. u NOB od 1. borac. 1943. BOSIĆ Vlade NIKOLA. 1945. umro 1979. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Srbin. BRKIĆ Ljube DESA. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornja Slatina. BOSIĆ Pere RADE. borac. 11. 1943. 4. 4. Srbin. 1929. Gornja Slatina. zemljoradnik. komesar Odreda. borac. Srbin. CVIJANOVIĆ Cvijana MARKO. poginuo u ljeto 1944. 1924. 9. u odredu od 20. 1922. Brvnik. 1945. Brvnik. 9. borac. 1943. Gornja Slatina. 1945. BOŽIĆ Arse ILIJA. BUMBULOVIĆ Milana IVAN. 1944. 9. 9. pomoćnik komesara čete. Srbin. Batkuša. trgovac u odredu od 10. Srbin.BOSIĆ Cvijana CVIKO. trgovac. zemljoradnik. poginuo 18. 1923. Srbin. 1926. Srbin. borac. Brčko. CERIBAŠIĆ Saliha HUSEIN. 1943. 1943. Srbin. 315 . borac. domaćica. 1943. radnik. u odredu od 20.

poginuo marta 1944. u odredu od 20. u odredu od 25. ĐURIĆ Krste BOŽO. b o r a c . član KPJ. Kruškovo Polje. 4. umro 1977. 1945. 5. 9. Braniča. Musliman. borac. 1943. 1926. u odredu od 10. u odredu od 20. Braniča. borac. u odredu od 17. u o d r e d u o d 6. Srbin. ĆULUMOVIĆ Marka STEVAN. 1923. umro 1949. Srbin. Crkvina. Brvnik. 1926. 1926. Kruškovo Polje. 1920. Tuzla. 1945. Crkvina. Gornja Slatina. u m r o 1963. 1. bolničar. DRAGIČEVIĆ Drage BOŠKO. u odredu od 2. 1927. DRLJAČIĆ Ismeta ALIJA. RVI. 1945. zemljoradnik. Crkvina. Obudovac. borac. DESPIĆ Luke MILAN. u NOB od decembra 1942. 316 . do 4. DUKOVIĆ Alekse DRAGO. Crkvina. radnik. Srbin. Srpkinja. zemljoradnik. 1943. 4. Srbin. u odredu od 10. 2. jula 1944. 1944. 1943. ĐEKIĆ Milana SAVO. zemljoradnik. 1921. Srbin. trgovac. u odredu od 25. 9. ĐURIĆ Gavrila CVIJAN. 1945. borac. 4. zemljoradnik. bolničarka. Srbin. 1927. bolničarka. 1925. Musliman. Srbin. Crkvina. u m r o 1949. u odredu od oktobra 1943. 4. borac. Srbin. poginuo oktobra 1944. član SKOJ-a. Bosanski Samac. DELIČ Muharema HASAN. 1926. borac. borac. Srbin. Ledenice. šegrt. u odredu od 14. 1945. 9. 1927. ĐORĐIĆ Tome ĐORĐE. Srbin. borac. 4. zemljoradnik. 1945. Crkvina. zemljoradnik. Srbin. radnik. borac. Gornja Slatina. 4. 1943. Srpkinja.Č E L I K O V I Ć L j u b e N I K O . 4. 1923. 1945. 1944. u odredu od 6. u odredu od 20. 1925. Brvnik. 4. DUJKOVIĆ Sime STEVO. zemljoradnik. član SKOJ-a. poginuo juna 1945. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. 9. 1945. ĐEKIĆ Obrada BOŽO. u odredu od 10. 1914. umro 1973. 1. desetar. u odredu od 20. 2. 1943. 1945. ČELIKOVIĆ Miloša STEVO. borac. 1916. Srbin. 1945. u odredu od 15. Kruškovo Polje. ĐORĐIĆ Pante RADOVAN. zemljoradnik. borac. 1921. 9. Srednja Slatina. Srbin. Gradačac. 1944. DUŠANIĆ Jove KOSA. S r b i n . Crkvina. 1945. 1927. borac. 9. u odredu od 12. 1. 1943. Bosanski Samac. DRUAĆIĆ Sejfe ABDULAH »Kula«. Gajevi. član KPJ. B r v n i k . zemljoradnik. bravar. 4. u odredu od 20. 9. radnik. u odredu od 20. DUJKOVIĆ Koste PETAR. 1919. 1931. zemljoradnik. 1913. zemljoradnik. u odredu od 12. zemljoradnik. Srbin. poginula septembra 1944. borac. z e m l j o r a d n i k . član SKOJ-a. zemljoradnik u odredu od 20. DUSANOVIĆ Miče MARKO. 1911. Srbin. DANIĆIĆ Cvijana JOVAN. 1945. poginuo 22. 1921. u odredu od septembra 1943. borac. vodnik voda. Bosanski Samac. Gračanica. borac. zemljoradnik. DANIĆIĆ Spasoja VUČKO. ĐOKIĆ Milana CVIJAN. Srbin. u odredu od 10. član SKOJ-a. Srbin. 1944. borac. DUŠANIĆ-DAKIĆ Jove MILKA. 1922.

1923. Srbin. ĐURIĆ Milana STEVO. u odredu od 16. 1945. 4. 1913. Musliman. Srbin. zemljoradnik. Crkvina. 1. zemljoradnik. ĐURIĆ Krste SPASOJE. u odredu od 14. borac. Gajevi. Srbin. zemljoradnik. 1. šegrt. 1945. u odredu od 12. Srbin. ĐURIĆ Milana JOVO. borac. Srednja Slatina. 1945. ĐURIĆ Laze STEVO. zemljoradnik. zemljoradnik. Srednja Slatina. Gajevi. Bosanski Samac. FILIPOVIĆ Jove MIHAJLO. 4. u m r o 1978. 4. 1928. u odredu od 14. Gajevi. Batkuša. Srbin. 1923. politički delegat voda. u m r o 1980. borac. borac. ĐURIĆ Nike RAJKO. Srbin. u odredu od 12. Srbin. Srbin. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Pere BOŽO. 4. 1945. 1943. 1945. trgovački pomoćnik. u odredu od 20. 1920. Musliman. 1945. umro 1976. u odredu od 15. DŽOMBIĆ Riste BOŽO. u odredu od 15. 1945. ĐURĐEVIĆ Steve ĐURO. 1924. 4. DŽOMBIĆ Mihaila CVIJAN. 4. 5. 3. Srbin. Srbin. 1945. 1925. Srbin. DŽOMBIĆ Mihaila MILAN. 1921. Gornja Slatina. član KPJ. FITOZOVIĆ Mehmeda RIZAH. 1945. 1915. borac. u odredu od 10. borac. 4. 1945. Srednja Slatina. 4. zemljoradnik. 1945. 1922. borac. borac. zemljoradnik. u odredu od 10. 1944. u odredu od 10. umro 1965. zemljoradnik. 4. Srbin. 1945. 3. u odredu od 12. Gajevi. u odredu od 6. Gajevi. Batkuša. u odredu od 14. 1945. borac. borac. borac. 4. 4. 1919. borac. 1925. 4. Bosanski Samac. 317 . Musliman. Srbin. zemljoradnik. GANILOVIĆ Jove BOŠKO. borac. 4. 7. zemljoradnik.ĐURIĆ Gavrila DUŠAN. 1927. u NOB od 10. 1924. GAJIĆ Bože RADOVAN. borac. 4. Brvnik. radnik. borac. Srbin. trgovački pomoćnik. 4. borac. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Pere CVIJETIN. borac. GAJIĆ Bože MILAN. Srbin. ĐAKIĆ Huseina RIZO. borac. 1924. do 4. u odredu od 12. u odredu od 15. u odredu od 4. Gajevi. u odredu od 8. 1944. 1945. Srbin. 1944. 1944. član KPJ. Srbin. 1923. Gajevi. 1943. 9. Gajevi. 1945. Obudovac. 1945. 1944. u odredu od 10. u odredu od 7. zemljoradnik. 1926. borac. omladinski rukovodilac. 4. 1922. 1928. 1. 1919. Srbin. u odredu od 15. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. 1912. GANILOVIĆ Teše TEODOR. zemljoradnik. borac. ĐURIĆ Ilije MAKSIM. Srednja Slatina. borac. Bosanski Samac. Srbin. DŽOMBIĆ Marka JOVO. ĐURIĆ Nike ĐORĐE. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 10. 1945. 4. Gajevi. Srednja Slatina. 1920. 1924. ĐAKIĆ Huseina ABID.

u odredu od 28. u odredu od 10. zemljoradnik. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustave IBRAHIM. 3. 1923. u odredu od 15. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20.GAZETIĆ Ilije ILJKO. u odredu od 10. 1930. zemljoradnik. 1943. borac. poginuo februara 1945. borac. 1945. u NOB od jula 1943. 1928. 1926. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustafe JUSUF. Srbin. 1925. 1923. IGNJATOVIĆ Rade NIKOLA. član KPJ. u odredu od 7. borac. 1944. 9. 3. zemljoradnik. Bosanski Samac. 1924. 1926. Gornja Slatina. Bosanski Šamac. 1927. u odredu od 20. u odredu od 15. 10. Srbin. u odredu Salke IBRAHIM. HARČINOVIĆ odredu od 10. 1918. 2. IZETBEGOVIĆ Mustafe BAHRIJA. Crkvina. Musliman. trgovački pomoćnik. 318 . u odredu od 7. 4. Musliman. 4. u odredu od 19. 3. brico. u m r o 1950. borac. 1944. Srbin. Musliman. 1923. đak u odredu od 10. u odredu od 15. 1944. u odredu od 12. GLUVAĆEVIĆ Pere ΤΟΜΟ. kočijaš. 1923. obućar. 1944. Salke SULEJMAN. Musliman. obućar. komesar bataljona. u odredu od 28. Crkvina. zemljoradnik. HALILOVIĆ Ibre MUSTAFA. 1914. Braniča. službeod 17. 1943. Musliman. 1944. 3. Srbin. Crkvina. 3. u odredu od 19. Srbin. IBRALIĆ Dede MEHMED. 1928. 1944. Gajevi. Musliman. zemljoradnik. 1943. borac. Musliman. GLUVAČEVIĆ Spasoja MARKO. 1917. HADŽIJUSUFOVIĆ Jusufa MERSAD. zubar. Braniča. ILIŠKOVIĆ Jovana MILORAD. Srbin. IGNJATOVIĆ Rađe ĐORĐE. Musliman. borac. GIBIĆ Emina HASIB. 2. 1944. HASANČEVIĆ Muharema HUSNIJA. borac. desetar. borac. 1926. 1945. 1945. Bosanski Samac. 3. 1922. 1943. u odredu od 16. HADŽIJUSUFOVIĆ Muharema ALIJA. GAZETIĆ Rade PERO. Gornja Slatina. u odredu od 10. zemljoradnik. 1944. Musliman. borac. 1926. u Odredu od 11. Srbin. član SKOJ-a. zemljoradnik. Bosanski Samac. 9. borac. zemljoradnik. bravar. Musliman. Gornja Slatina. 1922. ILIĆ Ljube MILJO. član SKOJ-a. Gornja Slatina. član SKOJ-a. 1945. borac. 1944. Bosanski Šamac. Srbin. Bosanski Šamac. 1922. borac. u odredu od 10. u odredu od 25. radnik. Srbin. 1945. član SKOJ-a. politički komesar čete. Bosanski Šamac. član KPJ. borac. Kozluk. 3. GRBIĆ Stanka DUŠAN. Bosanski Šamac. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. umro 1946. borac. 10. 1920. 1944. Bosanski Samac. 1. HARČINOVIĆ nik. Gradačac. Musliman. 1944. Musliman. u odredu od 2. Bosanski Šamac. 3. Musliman. u 2. 1923. ILIŠKOVIĆ Stanka JOVAN. 1945. borac. 1923. 9. Srbin. 9. 2. Ledenice. IBRALIĆ Dede MUHAREM. borac. 1945. HADŽIALIJAGIĆ Smaje HAZIM. borac. zemljoradnik. borac. 2. 12. desetar. borac. Bosanski Šamac.

član KPJ. borac. poginuo 10. 1945. 1945. vodnik voda. 1943. u odredu od aprila 1944. JOVIĆ Živka JOVO. Srbin. Srbin. 5. 5. 4. Busovača. 319 . KERTIĆ Peje MAKSO. 1943. Gornja Slatina. 5. Srbin. Srbin. 1944. Brvnik. član KPJ. u odredu od aprila 1945. Donja Dubica. 1923. Srbin. u odredu od 28. zemljoradnik. 4. u NOB od 1942. desetar. 1. borac. Bosanski Samac. radnik. Brvnik. borac. JOVIC Cvijana ALEKSANDAR. namještenik. 1945. Batkuša. komandir voda. JAĆIMOVIĆ Spasoja PAVLE. KASAPOVIĆ Arse STEVO. 1945. 4. u odredu od 20. borac. Fojnica. 9. Sibovac. Obudovac. u odredu od 13. borac. komesar čete. Bosanski Samac. u odredu od 5. 3. član KPJ. Srbin. Turić. 1923. zemljoradnik. 1926. 4. KLADNJAK Alije MUHAMED. borac. JELISIĆ Petra NEDELJKO. Srbin. u odredu od 10. Musliman. Obudovac. 2. Musliman. Batkuša. Bosanski Samac. u odredu od 12. Donja Slatina. zemljoradnik. KEREZOVIĆ Đoke LJUBOMIR. Musliman. JOŠIĆ Steve MILAN. 1929. poginuo aprila 1944. đak u odredu od 20. 1944. Srbin. Gornja Slatina. JOS1POVIĆ Steve MILIVOJE. Srbin. zemljoradnik. 1945. 3. Jugosloven. u odredu od 1. JASENICA Ibrahima HASAN. Obudovac. 1925. 1945. Donja Slatina. 1928. 1927. u odredu od 2. 1919. zemljoradnik. 10. 1945. u odredu od 20. zemljoradnik. 1945. 1926. KADIĆ Hamida RAIF. 1914. 1920. JOVANOVIĆ Gojka JEVTO. 1944. 1924. Srbin. 1916. zemljoradnik. zemljoradnik. KASUMOVIĆ Kasima RIZO. zemljoradnik. 1921. 9. zemljoradnik. 1945. Srbin.IZETBEGOVIĆ Izeta MIRZO. u odredu od 10. Braniča. član SKOJ-a. u NOB od jula 1943. borac. komesar bataljona. umro 1972. 1945. 1945. 1921. JOVANOVIĆ Rade MILAN. umro 1975. 1. 4. 9. 1927. borac. 1943. Musliman. 1922. 10. 1943 do 4. zemljoradnik. u odredu od 15. Pisari. Srbin. 1924. 1944. borac. u odredu od 10. radnik. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. 9. Bosanski Samac. JEKIĆ Joce ILIJA. u odredu od 12. Srbin. 2. borac. komandir čete. 1920. član KPJ. Obudovac. Srbin. Bosanski Samac. Musliman. zemljoradnik. 1943. 1930. u odredu od 31. borac. 1924. u odredu od 7. umro 1977. Odžak. 1944. umro 1973. u odredu od 15. 1. KASAPOVIĆ Arse ΤΟΜΟ. borac. 4. zemljoradnik. borac. trgovački pomoćnik. Gornja Slatina. u odredu. JOŠIĆ Kuzmana SAVO. KARIĆ Salke MUSTAFA. Srbin. borac. zemljoradnik. Crkvina. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. član SKOJ-a. 4. Pisari. 3. JOŠIĆ Kuzmana PERO. KEREZOVIĆ Boška JOVO. Musliman. borac. zemljoradnik. poginuo 10. Srbin. KERTIĆ Đorđa VASO. poginuo maja 1945. u odredu od 15. u odredu od aprila 1944. 1924. 1945. 1945.

Srbin. zemljoradnik. 1945. 14. u odredu od marta 1944. Musliman. borac. đak u od15. 1924. 1921. Srbin. Miloševac. 1927. borac. Crkvina. 1943. u odredu od 28. 1923. 9. borac. Sežana. u odredu od 20. KUREŠEVIĆ Steve PERO. Srbin. borac. Pisari. borac. 1944. 2. zemljoradnik. član SKOJ-a. Gornja Slatina. 1926. Miloševac. 1925. KOSTIĆ Luke MARKO. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. u odredu od 2. u odredu od oktobra 1943. 5. SR Slovenija. bolničarka. KUREŠEVIĆ Sime ILIJA. 4. 4. 1945. 10.ACO. LUJIĆ Jevte ALEKSANDAR . Pisari. Obudovac. 3. Srbin. u odredu od 15. 1944. zemljoradnik. LUJIĆ Gojka MARKO. borac. poginuo 10. Alojza LJUBA. 1943. Tumpej. umro 1980. Obudovac. 1928. 1932. zemljoradnik. borac. borac. Crkvina. u odredu od 15. 1920. 1911. dou odredu od 10. LUJIĆ Marka DUŠAN. 9. u odredu od 2. 1924. Srbin. u odredu od 14. 9. Monj. avgusta 1944. 1930. 9. borac. 4. Bosanski Šamac. KUJUNDŽIĆ Mehmeda HUSEIN. 1926. 1897. komesar čete. 1943. borac. 10. borac. Laže. u odredu od 20. SR Slovenija. Srbin. Crkvina. u odredu od 15. 1921. KOJIĆ Pavla PAVLE. radnik. 1943. zemljoradnik. 1945. 1945. radnik. Slovenka. u odredu od 20. Slovenac. zemljoradnik. 1943. 1908. đak. 8. član SKOJ-a. u odredu od 15. zemljoradnik. Srbin. Pisari. borac. zemljoradnik. 1945. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. borac. Gornja Slatina. Slovenka. u NOB od 10. zemljoradnik. KOSANIĆ Veselina MIHAJLO. Crkvina. 1945. Musliman. Srbin. Obudovac. 1943. borac. 12. 1920. KUREŠEVIĆ Toše OSTOJA. Viktora BREDA. LUJIĆ Nike MITAR. LUKIĆ Marka MIĆO. Bosanski Šamac. zemljoradnik. u odredu od 20. 4. 1925. 9. član KPJ. Maribor. Miloševac. poginuo u Obudovcu. 1944. Maribor. u od10. radnik. Monj. Srbin. 1943. borac. KOJIĆ Petra MARKO. u odredu od 20. borac. Srbin. 2. zemljoradnik. u odredu od 13. Trbovlje. borac. zemljoradnik. 4. SR Slovenija. Srbin. poginuo 10. Srbin. KOJIĆ Đure PERO. Srbin. KOJIĆ Save MIĆO. 4. u m r o 1969. Slovenac.KODRE redu od KODRE redu od KODRE maćica. 1943. 1943. KURBAŠIĆ Bege BEGAN. 4. u odredu od 10. do 4. Srbin. borac. Batkuša. umro 1971. đak u NOB od 27. 1944. 1943. 1924. Srbin. 1926. borac. Viktora JURIJE. 1911. LUJIĆ Marka KOJO. KUJUNDŽIĆ Mehmeda ALIJA. 1. Bosanski Šamac. borac. 4. umro 1975. 320 . 1924. u odredu od 15. Musliman. 1921. VII 1943. 12. 1945. SR Slovenija. KODRE Ivana VIKTOR. borac. u odredu od marta 1944. LAZAREVIĆ Pere VID. zemljoradnik. 1945. 8.

Romanija. u odredu od 3. Derventa. 1945. 4. zemljoradnik. borac. 4. 9.LUKIĆ Mitra SIMO. Crkvina. 1906. borac. Crkvina. u odredu od 6. 9. 5. zemljoradnik. u odredu od 10. Foča. Pisari. MARKOVIĆ Ignjata PETAR. desetar. Srbin. u odredu od 28. 321 . 1926. Crkvina Srbin. MARINKOVIĆ Rade MILUTIN. 1943. u odredu od 20. borac. 4. zemljoradnik. 9. u odredu od maja 1944. borac. u odredu od 25. 2. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 1927. 10. 1924. MARJANOVIĆ Todora SPASOJE. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Nikole SIMO. 1944. 1919. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. borac. MASLIĆ Marka LAZAR. u NOB od 27. u odredu od 12. u odredu od 3. Srbin. MARJANOVIĆ Rade CVIJAN. 4. 1907. u odredu od 20. zemljoradnik. zemljoradnik. Obudovac. MARKOVIĆ Miče JELA. 1943. 1909. Crkvina. 1945. MADŽAREVIĆ Osme HASAN. 1922. u m r o 1970. intendant bataljona. LUKIĆ Pere STEVO. borac. MANDARIĆ Nikole AVGUSTIN. D. 1919. 1944. MAKSIMOVIĆ Đorđa PERO. Bosanski Samac. borac. u m r o 1982. 1921. 1943. 9. D. 12. 4. 7. Srbin. 9. 1926. 10. u odredu od marta 1944. Srbin. 1943. umro 1978. u odredu od 25. 1943. Donja Slatina. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 20. Srbin. MAKSIMOVIĆ Milivoja UUBOMIR. 1943. zemljoradnik. borac. borac. Pisari. Srpkinja. 3. MARKOVIĆ Đorđa CVJETKO. član KPJ. MARJANOVIĆ Obrada LAZAR. 1945. Srbin. Crkvina. borac. borac. MARINKOVIĆ Rade MIRKO. u odredu od 6. vodnik voda. u odredu od aprila 1945. radnik. borac. Braniča. 1925. trgovački pomoćnik. Srbin. 8. u odredu od 20. borac. 1943. Braniča. 1919. Srbin. 1922. zemljoradnik. borac. 1945. zemljoradnik. poginula 1944. borac. zemljoradnik. 1925. Srbin. 4. zemljoradnik. 1919. član KPJ. Batkuša. zemljoradnik. u odredu od 10. u NOB 27. borac. Srbin. 1923. poginuo maja 1945. 1945. MARJANOVIĆ Todora KOŠTA. domaćica. Srbin. Srbin. Srbin. 1945. borac. 1920. Crkvina. Pisari. MARKOVIĆ Koste NEDO. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. Srbin. juli 1943. zemljoradnik. Srednja Slatina. Musliman. Baktuša. D. 1945. poginuo novembra 1943. Srbin. radnik. Braniča. 1943. 1943. Pisari. MAKSIMOVIĆ Veljka DUŠAN. u odredu od 20. poginuo aprila 1944. u odredu od jula 1944. Crkvina. 1925. MAKSIMOVIĆ Nike SAVO. borac. Braniča. Braniča. 1943. D. Srbin. Crkvina. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. u odredu od 15. 1916. 1924. u NOB od 27. 9. Crkvina. Srbin. MAKSIMOVIĆ Maksima MIROSLAV. 4. 1945. Braniča. Hrvat. u odredu od 10. 1923. 1925. u odredu od 15.

Gornja Slatina. zemljoradnik. MITROV1Ć Luke SVETOZAR. u odredu od 27.MEŠIĆ Osmana SAFET. umro 1975. zemljoradnik. Grebenice. Kruškovo Polje. 4. u odredu od 20. borac. borac. u NOB od avgusta 1943. 9. 1945. borac. član KPJ. u odredu od 15. zemljoradnik. 3. 4. 1922. Bosanski Samac. 322 . 5. u NOB od avgusta 1943. 1944. 1943. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. 4. 1944. 11. Srbin. Donja Slatina. borac. 1890. 1945. 1923. Srbin. 1913. poginuo 1. Srbin. MIHALJČIĆ Marka ĐORĐE. zemljoradnik. MIHAJLOVIĆ Mike CVIJETIN. 9. Brvnik. 1943. MILADINOVIĆ Stanka JOVAN. Gornja Slatina. MIHALJČIĆ Đorđa PAVLE. Srbin. borac MILJIĆ Mihaila PERO. u odredu od 2. 1942. borac. borac. pozadinski radnik. 4. Srbin. gimnazijalac. Crkvina. 1925. Srbin. 1930. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. u NOB od 20. Srbin. u odredu od 15. Srbin. 1945. u odredu od aprila 1944. Brvnik. 1919. juna 1969. MIHALJĆIĆ Đorđa PERO. 1943. 1943. Srbin. borac. Brvnik. desetar. u odredu od 24. 1. MIHALJĆIĆ Đure SPASOJE. član KPJ. 9. borac. borac. u odredu od 15. Srbin. MIHALJĆIĆ Spasoja LAZAR. 1924. u odredu od 24. Gornja Slatina. MIRKOVIĆ Đorđa JOVO. borac. komandir čete. 1918. u odredu od 5. zemljoradnik. MILIĆEVIĆ Marka PETAR. član KPJ. 1945. MITROVIĆ Boška BOZO. 1917. 1922. u odredu od 20. umro 8. zemljoradnik. u odredu od 12. 1923. borac. 1926. zemljoradnik. borac. 9. zemljoradnik. MILOVANOVIĆ Mile LUKA. zemljoradnik. 2. đak. Gornja Slatina. Srbin. MITROVIĆ Ljube UUBOMIR. 1924. 7. 2. 3. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 1912. u NOB od 27. borac. MLINAREVIĆ Petra JOVICA. Srbin. 1943. Crkvina. borac. Srbin. u odredu od 15. MILOVANOVIĆ Luke MIRKO. borac. zemljoradnik. u odredu od 14. član SKOJ-a. Srbin. Srbin. 4. Pisari. 1921. MILOVANOVIĆ Jove ILIJA. 9. 1933. u NOB od 1. u NOB od marta 1942. zemljoradnik. 1945. Crkvina. Srbin. Brvnik. komandant bataljona. 11. 4. Grebenice. 1926. zemljoradnik. 1945. u odredu od 15. 1944. MILANO VIC Cvijana RADIVOJE. 1943. u odredu. Kruškovo Polje. Srbin. u odredu od 8. MIHALJĆIĆ Spasoja NIKOLA. 1943. 1945. 1929. u odredu od 21. 1. 1945. Gornja Slatina. 1915. od 25. Gornja Slatina'. Crkvina. 4. zemljoradnik. Crkvina. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. član SKOJ-a. poginuo 1945. 1902. Kruškovo Polje. 1943. 1945. 1921. Srbin. Crkvina. Musliman. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. MIĆIĆ Jovana STEVO. zemljoradnik. MIĆIĆ Jelisije TOŠO. poginuo jula 1944. Srbin. Srbin. 9. 1944.

Braniča. u odredu od 10. u odredu od 15. radnik. 1944. borac. desetar.U·™« MITROVIĆ Jelisija MARKO. borac. 1924. MITROVIĆ Đoke MIĆO. zemljoradnik. 1944. borac. radnica. šegrt. MURATOVIĆ Ibrahima SULEJMAN. borac. u odredu od 15. Muslimanka. 4. MITROVIĆ Dake VESELIN. Srbin. Srbin. 4. borac. NOVAKOVIĆ Jelisija PETAR. 1945. u odredu od 10. 1942. 1922. Srbin. borac. Crkvina. Srbin. borac. zemljoradnik. borac. 323 . 1928. Bosanski Samac. 8. u odredu od 24. 2. 1924. zemljoradnik. NASTIĆ Naste SVETO. član SKOJ-a. radnik. 1930. zemljoradnik. 1945. 1926. borac. 1945. 1945. NIKOLA. 1944. u odredu od 14. Srbin. Bosanski Samac. 4. 1945. Gornja Slatina. đak. umro 1954. 1944. zemljoradnik. 1924. u odredu od 5. u odredu od 28. MITROVIĆ Saila MIKA . Brvnik. 4. Gornja Slatina. MUSTAFIĆ Hasana FETIŠ. zemljoradnik. član KPJ. Obudovac. u odredu od 6. 3. 1904.MIĆO. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. 1924. Srbin. MOKRIĆ Laze TATOMIR. Srbin. Srbin. zemljoradnik. NEDIĆ Jovana NIKOLA. 1929. borac. 1926. 1918. zemljoradnik. MITROVIĆ Milivoja VLADO. 1925. 4. NESTOROVIĆ Mitra PERO. borac. 11. 2. 1924. 1925. 1924. 1926. Srbin. Bosanski Šamac. 1945. 1943. u odredu od 10. Srbin. Braniča. NEDIĆ Boška JOVAN. Bosanski Samac. Srbin. u odredu od 20. politički komesar čete. 9. 1916. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. MITROVIĆ Steve OSTOJA. u odredu od 28. u odredu od 16. 1915. Pere KOJO. Srbin. Crkvina. 1945. 1945. NEZIROVIĆ Derviša DŽEMAL. 1943. zamjenik obavještajnog oficira brigade. 1944. u odredu od 17. Srbin. borac. MITROVIĆ Jovana SPASOJE. 7. borac. 1942. 1945. Braniča. Srbin. 9. Srbin. NIŠLIĆ Huseina SAFA. NIKOLIĆ Jelisija MILAN. 9. u odredu od 5. umro 1945. Brvnik. 1926. omladinski rukovodilac. radnik u NOB od 7. Musliman. Obudovac. Srbin. NESTOROVIĆ Mitra MARKO. Srbin. 3. 4. Srbija. 1922. 1945. borac. NIKOLIĆ Živana PETAR. Crkvina. Musliman. Obudovac. 1920. u odredu od 10. Crkvina. borac. 4. 4. u odredu od 8. borac. zemljoradnik. Modrica. borac. Gajevi. zemljoradnik. u odredu od 12. od 13. 1929. umro 1978. 4. u odredu od 15. u odredu od 20. zemljoradnik. Gornja Slatina. 1943. NIKOLIĆ Marka NEDO. 1945. Srbin. u odredu od 25. 1945. 4. 1945. član KPJ. član KPJ. 1. zemljoradnik. 3. borac. 1945. Brvnik. u NOB od 19. u NOB. 2. 2. Obudovac. u odredu od 25. u odredu od 10. MOJIĆ Pere MILAN. 1943. borac. 4. Musliman.

umro 1952. 1943. u odredu od 20. 1926. Pisari. 5. Crkvina. Pisari. zemljoradnik. borac. borac. 1945. 1928. Obudovac. borac. borac. zemljoradnik u odredu od 8. 4. 324 . Srbin. 1918. Pisari. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. Crkvina. Pisari. OSTOJIĆ Pere OSTOJA. član KPJ. 1922. PETKOVIĆ Toše DAKO. Srbin. OSTOJIĆ Cvijana PERO. u odredu od 20. poginuo jula 1944. član KPJ. nepoznato vrijeme i mjesto. 1945. Crkvina. Brvnik. 1924. 1945. zemljoradnik. Srbin. borac. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 15. zemljoradnik. Braniča. Pisari. 1923. Srbin. u odredu od 14. 4.OBRENOVIĆ Jove MIKA. Srbin. 4. PERIĆ Pere ĐORĐE. Srbin. Srbin. učitelj. 1943. PETROVIĆ Ostoje BOŠKO. Donja Slatina. poginuo 1944. zemljoradnik. borac. Monj. borac. Srbin. 1923. 4. trgovački pomoćnik. 9. 9. Trnava. u odredu od septembra 1943. PEJIĆ Miloša ĐORĐE 1927. 1945. 1926. 1943. Srbin. borac. avgusta 1944. PERUNOVIĆ Zarija VASILIJE. u m r o 1972. u odredu od 28. poginuo februara 1945. Srbin. član KPJ. u odredu od novembra 1944. 9. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. 9. borac. 1917. zemljoradnik. u odredu od 20. 1945. Pisari. Srbin. 1928. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 1941. Srbin. Srbin. borac. borac. 1918. komandir čete. PISAREVIĆ Mile LJUBOMIR. borac. u odredu od 20. 9. PETROVIĆ Slavke MARJAN. 1917. 4. PISAREVIĆ Nike TOMISLAV. 1915. 1924. Srbin. zemljoradnik. borac. Srbin. 1922. 1917. 1945. poginuo aprila 1944. PAVLOVIĆ Luke PAVLE. 5. borac. Srbin. PISAREVIĆ Pante MITAR. zemljoradnik. 1943. PISAREVIĆ Nike JOVO. PAVLOVIĆ Mile NIKOLA. u odredu od marta 1944. 1943. u m r o jula 1944. PETKOVIĆ Nikole CVIJAN. 9. borac. Obudovac. u odredu od 20. Gornja Slatina. 1943. zemljoradnik. Gornja Slatina. PAVLOVIĆ Živka ŽIVAN. umro 1976. PISAREVIĆ Vida JOVAN. Donja Slatina. u odredu od februara 1944. poginuo 10. borac. 1943. borac. Tišina. u odredu od 20. Donja Slatina. 9. 9. u odredu od 20. zemljoradnik. u odredu od 25. Pisari. 1912. 1945. Srbin. u odredu od 17. u NOB od 22. 1924. Srbin. Brvnik. umro 1973. Srbin. Ozren. 1926. Srbin. umro 1954. borac. borac. 1927. zemljoradnik. 4. Kozluk. član SKOJ-a. Crkvina. PISAREVIĆ Pere BRANKO. PISAREVIĆ Nike NEDO. zemljoradnik. 1945. komandant bataljona. PETROVIĆ Živana STOJAN. Pisari. umro 1968. zemljoradnik. u odredu od 10. Srbin. jula 1943. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. umro 1972. u odredu od 15. borac. u odredu od 20. 1926. borac. PETROVIĆ Zaharija TRIVO. 1943. poginuo. 1943. Zvornik. PISAREVIĆ Luke JOVAN. u NOB od 1942. u odredu od novembra 1943.

1921. umro. zemljoradnik. borac. Obudovac. 1945. 1913. Gornji Žabari. RADIVOJEVIĆ Đorđa JOVO. 1945. 4. 325 . 3. Srbin. zemljoradnik. Musliman. 4. radnik u odredu od 10. trgovački pomoćnik. REPĆIĆ Huseina ALIJA. 9. 4. desei:ar. u odredu od 20. u odredu od 18. 1945. RADULOVIĆ Đorđa GRUJO. zemljoradnik. 1945. 1927. intendant odreda. Srbin. član KPJ. RISTIĆ Tanasije PERICA. borac. SAVIĆ Rade PERO. u NOB od juna 1943. Musliman. Srbin. Gajevi. član KPJ. u odredu od 28. 1945. 1921. u odredu od 10. 1943. zemljoradnik. Musliman. Bosanski Šamac. 12.PISAREVIĆ Nike VOJISLAV. 1923. i komande Posavsko-trebavskog područja. poginuo 15. Musliman. 4. umro 1982. Obudovac. POROBIĆ Osmana SMAJO. 1920. 9. vodni delegat. zemljoradnik. Srbin. Pisari. 9. Srbin. borac. Srbin. u odredu od 20. 1927. radnik. Pisari. SAVIĆ Pere JANKO. 1926. POPOVIĆ Đorđa CVIJAN. SALKIĆ Ibrahima MEHMED. Bukvik. u odredu od 15. u odredu od 10. Bosanski Šamac. 1921. u odredu od 12. u odredu od 12. u NOB od septembra 1943. 1944. 2. 9. Bosanski Šamac. Srbin. komandir čete. 1945. borac. SAVIĆ Stanka MIRKO. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. 1910. zemljoradnik. 1. borac. član KPJ. 4. 1943. zemljoradnik. 1917. borac. PISAREVIĆ Pante ŽIVAN. 4. 1944. komandir čete. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1969. diplomirani pravnik. Srbin. radnik. zemljoradnik. Brvnik. PIVAŠEVIĆ Milovana LAZAR. 1921. u NOB od jula 1943. Obudovac. Gajevi. u odredu od 12. RISTIĆ Riste ĐORĐE. 1945. 1924. 3. u odredu od 17. Gornja Slatina. u odredu od 20. u odredu od 10. 1924. 2. 1943. umro 1953. 4. 1923. POPOVIĆ Mojsija BORIVOJE . u NOB od avgusta 1941. poginuo decembra 1943. u odredu od 13. 1943. 1944. zemljoradnik. 1916. u odredu od 15. 4. Srbin. RISTIĆ Pere ĐORĐE. u odredu od 10. 9. 1943. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. 1927. POPOVIĆ Cvjetka PERO. u odredu od 25. 1910. borac. 4. 4. borac. 1945. borac. umro 1975. Donja Slatina. u odredu od 14. Crkvina. Srbin. borac. 1925. Srbin. Srbin. Srbin. Crkvina. 1944. zemljoradnik. 1944. Gajevi. u odredu od 7. zemljoradnik. politički komesar odreda. Crkvina. Gajevi. član KPJ. Bosanski Šamac. borac. Srbin.BORO. POPOVIĆ Joce JOCO. Tišina. 1943. PRCIĆ Ševke FERID. Vražići. 1943. Bogutovo Selo. borac. zemljoradnik. član KPJ. Brčko. u odredu od 20. Srbin. Srbin. 1913. SAVIĆ Nikole KONSTANTIN. u odredu od 10. šegrt. poginuo novembra 1945. SAVIĆ Rade SAVO. borac. 4. Srbin. 1945. SAVIĆ Blagoja MIĆO. 1945. Srbin. Gajevi. 1928. borac. 1924.

zemljoradnik. zemljoradnik. 1918. SIMEUNOVIĆ Marka ČEDO MIR. 4. u odredu od 10. 1945. zemljoradnik. 1923. Srbin. 1919. 4. član KPJ. zemljoradnik. Gornja Slatina. Obudovac. u odredu od 25. Srbin. Srbin. Srbin. Pisari. u odredu od 15. 1925. borac. Obudovac. borac. zemljoradnik. borac. SIMIČEVIĆ Dake BORISLAV. član SKOJ-a. SIMEUNOVIĆ Lazara LAZO. u odredu od 10. SEKULIĆ Radovana ĐORĐE. 4. SOFRENOVIĆ Laze MILAN. Gajevi. 1945. borac. 4. Srbin. radnik. Musliman. vodnik voda. 1928. 1945. umro 1974. 4. Gajevi. Gajevi. SIMEUNOVIĆ Sime VLADIMIR. borac. Srbin. u odredu od 12. 1945. Gajevi. Obudovac. Obudovac. Crkvina. u odredu od 20. SIMEUNOVIĆ Steve STEVO. SOFRENOVIĆ Mitra BOŽO. SIMENDIĆ Stanka JOVO. borac. 1926. u odredu od 3. zemljoradnik. Gajevi. 4. 1910. 1943. borac. u odredu od 10. borac. u odredu od 10. borac. 10. zemljoradnik. Srbin. 1924. borac. 1927. umro 1981. SIMEUNOVIĆ Obrada MILAN. Srbin.SEKULIĆ Miloša BOŽO. u odredu od 12. u odredu od 12. Gajevi. Srbin. borac. 9. u odredu od 14. borac. SMAJIĆ Kasima MUSTAFA. 1945. 1920. SIMEUNOVIĆ Jove JOVO. u odredu od 20. u m r o 1965. Srbin. 9. 4. zemljoradnik. 1915. 1943. SIMIĆ Miloša BOŽO. 1945. 5. 2. 1923. Gajevi. Srbin. 4. u odredu od 16. zemljoradni. 1922. zemljoradnik. SIMIČEVIĆ Miloša ŽIVAN. 1945. Crkvina. 1921. 1945. 4. 1945. Srbin. u odredu od 1. 4. zemljoradnik. u odredu od 1. Obudovac. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. SJENČIĆ Pere MILORAD. Gornja Slatina. SIMIČEVIĆ Jove UUBO. 1945. Gajevi. SIMEUNOVIĆ Tanasije KOŠTA. zemljoradnik. 4. u odredu od 8. 1945. 1923. 1945. SIMEUNOVIĆ Lazara Cvijetin. 1921. borac. SIMEUNOVIĆ £>oke PETAR. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 4. najamni radnik. Gajevi. Gajevi. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. borac.1943. 1926. 4. Srbin. 1945. zemljoradnik. 1943. 1914. Srbin. 326 . 1915. 4. 11. borac. borac. Bosanski Samac. 1945. 1945. u Odredu od I. borac. u odredu od 6. 4. zemljoradnik. Obudovac. SIMIĆ Pavla CVIJETIN. 1943 do 15. komesar ćete. 4. 1945. stolar. borac. 1923. Obudovac. borac. 12. Srbin. 4. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. Srbin. 1916. borac. 1917. Srbin. 1945. SIMEUNOVIĆ Jačima BOŽO. u odredu od 12. u odredu od 15. 1945. SOFRENOVIĆ Teodora NEDELJKO. Srbin. u odredu od 10. Srbin.

1943. borac. Srbin. zemljoradnik. 4. Srbin. u NOB od 15. 1926. borac. borac. 1890. Srbin. Tišina. 1923. zemljoradnik. STANKOVIĆ Ilije KRSTA. zemljoradnik. Modriča. Gornja Slatina. borac. 1945. Gornja Slatina. 4. Srbin. 1922. borac. 1. zemljoradnik. Donja Slatina. STOJANĆIĆ Đure PETAR. Srbin. u odredu od 20. 1983. 327 . u odredu od 15. 4. Donja Slatina. zemljoradnik. 4. Srbin. STOJANOVIĆ Andrije DRAGO. radnik. Crkvina. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. STANKOVIĆ Ilije CVIJETIN. borac. zemljoradnik. Brvnik. 1945. 1945. 1943. 1945. u odredu od 20. 4. Obudovac. u odredu od 20. Obudovac. STOJANOVIĆ Krste JOVO. STOJANČEVIĆ Jove ĐORĐE. Crkvina. Srbin. 4. 4. u NOB od jula 1943. 9. 1944. 1913. Donja Slatina. Kruškovo Polje.STAJIĆ Ilije JOVO. u NOB od 8. 1944. STAJIĆ Pere MARKO. u odredu od aprila 1944. 3. u odredu od 15. STOJANOVIĆ Nikole MARKO. Srbin. borac. STEVANOVIĆ Krste VASKRSIJE. umro 1972. u odredu od 8. Srbin. u odredu od 15. Gornja Slatina. politički radnik. Srbin. 4. 1942. 1943. Srbin. 1911. 1944. Gornja Slatina. 1923. borac. zemljoradnik. 4. Srbin. 1923. Srbin. 9. 1895. u odredu od 10. borac. 3. šegrt. Gornja Slatina. u odredu od 15. u odredu od 1. 1920. borac. umro 1972. zemljoradnik. član KPJ. STANIŠIĆ Lazara VLADIMIR. 1945. radnik. 1923. Srbin. Srbin. borac. borac. 1944. u odredu od 20. Gornja Slatina. 4. 9. u odredu od 15. 1943. 1945. borac. 5. Srbin. u m r o 1970. 7. 1926. Obudovac. STEVANOVIĆ Krste NEDELJKO. član KPJ. STANIŠIĆ Miče JOVAN. Srbin. Obudovac. 1945. 1915. 2. borac. 1945. u odredu od 12. STO JANO VIĆ Bože BOŠKO. Srbin. u NOB od jula 1943. 2. u odredu od 20. 1943. STANIŠIĆ Jovana RADE. STANKOVIĆ Vase MILORAD. Gajevi. zemljoradnik. STOJANOVIĆ Pere VASKRSIJE. u odredu od 15. 1926. 9. 1945. poginuo polovinom avgusta 1944. 1890. Srbin. borac. 1923. 4. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. 1943. u NOB od 1. STANKOVIĆ Teodora SPASOJE. STEVIĆ Mihajla OBRAD. 1918. borac. 11. 9. zemljoradnik u odredu od 16. do 4. borac. borac. Srbin. Konjuh. 1945. Srbin. u m r o 1971. u odredu od 12. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. 1924. zemljoradnik. 9. 1944. u odredu od 20. poginuo marta 1944. Bukvik. STANKOVIĆ Teodora STOJAN. zamjenik komandira čete. STEVIĆ Obrada PETAR. u m r o 1953. Gornja Slatina. 1925. Grebenice. zemljoradnik. 1920. zemljoradnik. u odredu od 17. u odredu od 12. zemljordnik. Srbin. 1945. STANIŠIĆ Ljuboja STANKO.

2. u odredu od 12. komandir voda. 1. u NOB od 19. TIRIĆ Saila SALIH. 1945. član KPJ. 1945. borac. u odredu od 6. ŠKORIĆ Đorđa RADE. 12. radnik. borac. TIHIĆ Mehmeda GALIB. zemljoradnik. TIHIĆ Hasana BEGAN. Obudovac. umro 1975. 4. 1912. 3. radnik. u odredu od 20. TIHIĆ Salke RAMIZ. Modrica. 1945. 1944. u odredu od 20. ŠIKANIĆ Ilije CVIKO. 1925. 1. Brvnik. 1944. Musliman. 1944. u odredu od 5. 1945. umro 1980. ŠAHINPAŠIĆ Fehima MIDRALEM. radnik u odredu od 15. Donja Slatina. komesar bataljona. u odredu od 10. zemljoradnik. u odredu od 10. ŠKUUEVIĆ Miče CVJETKO. u odredu od 10. borac. 1941. borac. Musliman. 1945. član KPJ. u odredu od 15. 1945. Brvnik. zemljoradnik. 10. 1914. Bosanski Samac. Srbin. Srbin. SIKANIĆ Ilije ILIJA. član KPJ. 4. 1944. zemljoradnik. borac. 1943. 4. 4. borac. u odredu od 10. 1944. 1945. 1943. član KPJ. u odredu od 15. 1928. TEŠIĆ Cvijana STJEPAN. borac. 1945. Obudovac. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. TANASIĆ Tanasije JOVO. Monj. borac. Musliman. 1925. borac. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. TEŠIĆ Maksima CVIJETIN. 4. u odredu od 20. u odredu od 20. intendant bataljona. Srbin. 1917. 1913. 3. Musliman. borci. radnik u odredu. Srbin. 1944. u odredu od 15. Gornja Slatina. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. 4. Srbin. Bosanski Samac. član KPJ. 4. 1944. u m r o 1982. komandir čete. 1918.STOKIĆ Petra BOŽO. TANASIĆ Đure CVIJETIN. u odredu od 14. 1925. Musliman. član KPJ. 1927. 4. 4. član KPJ. 1. SULJIĆ Emina IBRAHIM. Bosanski Samac. zemljoradnik. Srbin. 1923. 1923. Bosanski Samac. 1043. 1925. poginuo februara 1945. 1. borac. 1927. trgovac. 1928. 3. 9. zemljoradnik. borac. 1944. Brvnik. ŠKUUEVIĆ Jove BOGOUUB. Srbin. TIHIĆ Muje PEŠAGA. umro 1976. Bosanski Samac. Srbin. Srbin. 1944. radnik. ŠIKANIĆ Jelisija ILIJA. 1. Srbin. 1918. Tišina. 1925. Srbin. 1923. od 12. 1924. u odredu od 10. Musliman. Bosanski Samac. 1945. ŠIKANIĆ Sime PERO. 1920. 1922. Bosanski Samac. Musliman. Zvornik. poginuo 10. ŠUOKIĆ Cvijana MILAN. poginuo septembra 1946. 1927. SEHIĆ Mustafe OSMAN. avgusta 1944. Srbin. 328 . Srbin. u odredu od 15. Musliman. Srbin. borac. Brvnik. 8. ŠKULJEVIĆ Petra JOVAN. Brvnik. 1911. Braniča. 1945. Brvnik. radnik. ŠERIĆ Ibre HASAN. u odredu od 10. muzikant. 1945. borac. u NOB od 15. radnik u odredu od 4. 1944. u odredu od 4. Musliman. komandir čete. zemljoradnik. 4. Braniča. u odredu od 6. Bosanski Samac. Gornja Slatina. član SKOJ-a. borac. umro 1950. borac. radnik. zamjenik komandira čete.

1927. VASILJEVIĆ Radovan BOSKO. VAJIĆ Stjepana ILIJA. Gornja Slatina. 1923. u odredu od 17. član KPJ. u odredu od 20. borac. VASILJEVIĆ Veljka GAVRILO. TUBAKOVIĆ Gavre PETAR. u odredu od oktobra 1943. umro 1972. 1924. Musliman. Obudovac. 1945. Gornja Slatina. borac. u odredu od marta 1944. Srbin. 1943. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1944. 1945. zemljoradnik u odredu od 13. TUZLAKOVIĆ Joce MIHAJLO. TOVIRAC. 3. u odredu od 25. VANCAGIĆ Jelisija JELISIJE. član SKOJ-a. 1944. Srbin. Tišina. zemljoradnik. Srbin. 1945. borac. Tišina. Bosanski Samac. Perice KOŠTA. zemljoradnik. 5. Srpkinja. 1944. Srbin. 1926. u odredu od 20. borac. 1945. 8. u odredu od 1. u NOB. zemljoradnik. Crkvina. 1945. Srbin. Srbin. od 1. 1921. u odredu od 10. TUZLAKOVIĆ Živka LAZAR. borac. borac. zemljoradnik. 9. u odredu od 16. u odredu od 15. VAJZOVIĆ Mustafe ATIF. Srbin. Gornja Slatina. borac. TOVIRAC Perice JOKA. Crkvina. u odredu od 4. Srbin. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Bosanski Samac. 1924. Musliman. TUBAKOVIĆ Jove GAVRO. desetar. zemljoradnik.TODOROVIĆ Mitra ILIJA. zemljoradnik. borac. 1945. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Vojke PETAR. Srbin. borac. u odredu od marta 1944. brico. 4. borac. u NOB od 20. borac. 9. poginuo januara 1945. VAKIĆ Đure NIKOLA. VASILJEVIĆ Veljka SIMO. Srbin. TOMAŠEVIĆ Jove JOVO. Crkvina. Kruškovo Polje. borac. 1927. TRIFUNOVIĆ Rade JOCO. 1944. Gornja Slatina. zemljoradnik. Gornja Slatina. TOVIRAC Spasoja ĐORĐE. 1943. u odredu od 4. 1924. VASILJEVIĆ Save STANKO. 1921. član SKOJ-a. 2. Braniča. Srbin. Srbin. 1943. 329 . 1914. Srpkinja. 1925. 4. 3. 1945. član KPJ. Srbin. borac. 1943. borac. 1911. borac. u odredu od 12. politički radnik. Tišina. Gornja Slatina. 1903. u odredu od marta 1944. 3. 1922. Tišina. 1927. Gornja Slatina. 4. 4. Srbin. Gornja Slatina. zemljoradnik. od 15. Zvornik. 1925. krznar. 1945. Derventa. 8. Srbin. zemljoradnik. Srbin. u odredu. u odredu od marta 1944. 1928. 1945. poginuo 12. zemljoradnik. Tišina. borac. zemljoradnik. delegat voda. 4. TRIFUNOVIĆ Ignjata PERO. 9. zemljoradnik. Crkvina. zemljoradnik. u odredu od 1. u odredu od marta 1944. 4. i ubijen. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 1922. trgovac. 4. 1926. TOVIRAC Perice JULKA. Gornja Slatina. 1925. 1944. 1921. 4. u odredu od 13. 1927. 1903. zarobljen oktobra 1944. 4. TUBAKOVIĆ Gavre MILAN. Borac. borac. 1944. VAJZOVIĆ Sulejmana SEAD. 1945. umro 1971. zemljoradnik. u odredu od 19.

4. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 15. ŽIVKOVIĆ Živka BORO. ARSENIĆ Doke GAVRO. Srpkinja. borac. borac. Crkvina. u odredu od 18. Gornji Rahić Musliman. ALIKADIĆ SEMSO. Musliman. Braniča. član KPJ. Srbin. 5. intendant bataljona. Srbin. zemljoradnik. borac. 1903. 11. 8. 1921. u odredu od 21. Srbin. borac. zemljoradnik. ZUKIĆ Sulejmana ATIF. 4. u odredu od 10. 1924. borac. Tišina. 1925. komandir čete. 1944. 1945. 7. Srbin. 9. 1922. 1944. ZORANOVIĆ Cvijana PETAR. 1897. u odredu od 20. ZORANOVIĆ Jove MARKO. borac. u odredu od 3. 1943. 1945. Musliman. u NOB od 15. Srbin. 1921. Srbin. 9. zemljoradnik. ZORANOVIĆ Blagoja JOVAN. borac. u odredu od 20. zemljoradnik. Tišina. 1922. radnik. VUKSANOVIČ Zivana CVIJETIN. u NOB od 1. u odredu od 13. 4. zemljoradnik. VUKOSAVLJEVIĆ Stanka MARIJA. borac. od januara 1942. ZAIMOVIĆ Husnija ZAIM. ZORANOVIĆ Luke Živan. 1943. član KPJ. Borci odreda sa područja opštine Brčko AHMETOVIĆ Fejze SUUO. i. 12. 1923. član KPJ. Musliman. u odredu od 13. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 10. 5. 1945. 1918. zemljoradnik. 1924. poginuo aprila 1945. VUKOVIĆ Petra MILAN. 1893. 1928. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 15. Gornja Slatina. 1922. 3. poginuo 1945. zemljoradnik. 1943. ŽIVKOVIĆ Zivana MARIJAN. 1945. 1943. borac. 4. u odredu od marta 1944. umro 1972. Srbin. Bosanski Samac. borac. 1945. Bosanski Samac. 5. Bosanski Samac. 1920. komandir čete. Gajevi. Srbin. 1928. kafedžija. borac. VUKSANOVIĆ Pere KOŠTA. komandant mjesta. 1927. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 3. VIDOVIĆ Tanasija IGNJAT. borac. 1943. Bukvik. VUČIĆEVIĆ Teodora NEDELJKO. Braniča. u odredu od marta 1944. VUKSANOVIĆ Alekse NOVO. u odredu od 10. u NOB od 1943. zemljoradnik u odredu od 28. u NOB. 10. 1945. 1943. 1924. u odredu od marta 1944.VASILJEVIĆ Sime VELJKO. Srbin. zemljoradnik. Musliman. Obudovac. Obudovac. u NOB od 27. borac. 1945. borac. Obudovac. 9. 1943. Srbin. Gornja Slatina. 1945. zemljoradnik. 1945. 1919. u odredu od 1. u odredu od marta 1944. 1944. Donja Slatina. borac. Srbin. Gornja Slatina. pekar. Gornja Slatina. član KPJ. domaćica. 1922. komandir pdeljenja. Srbin. VUKSANOVIĆ Jovana RAJKO. u odredu od 5. Srbin. Gornja Slatina. 1945. Bosanski Samac. 330 . u odredu od 15. 1927. Srbin. 4. ZAIMOVIĆ Husnije HUSAN. borac. 4.

331 . BAĆIĆ Marka ILIJA. u odredu od 1943. Bosanska Bijela. zemljoradnik. u NOB od 15. u odredu od 15. borac. u NOB od 15. Srbin. poginuo 1944. intendant bataljona. u odredu od 20. BEŠIĆ Ibrahima FERID. 4. 1943. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 15. borac. CVIJETINOVIĆ Stoke PETAR. RVI. u NOB od 1942. zemljoradnik. Srbin. član KPJ. 11. zemljoradnik. u odredu od 15. umro 1948. borac. Čoseta. 9. u NOB od 14. trgovački pomoćnik. u NOB od 1941. 1945. zemljoradnik. 1943. 1943. Srbin. Bukvik. u odredu od 15. 1920. Bukvik. 1943. u odredu od 20. Bukvik. 1943. 1944. 1923. u NOB od 15. borac. 1905. Bukvik. 1914. u NOB od 1. Srbin. u NOB od 15. 1943. Bosanska Bijela. CVIJETINOVIĆ Rajka MILORAD. 2. 1943. zamjenik komandira čete. 2. 1943. 1943. 10. Bukvik. u odredu od 15. vodnik voda. član KPJ. 1924. Bukvik. 4. 1943. 1943. poginuo aprila 1946. Bukvik. 1945. Bukvik. BLAZEVIĆ Lazara STEVO.ARSENIĆ Đoke ILIJA. u odredu od 1944. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. u odredu od 1943. 1924. borac. član KPJ. 9. Srbin. CVIJETINOVIĆ Krste LAZO. BAŠIĆ Koste CVIJETIN. 11. Bukvik. komandant bataljona. poginuo 15. 1945. od 1942. u NOB od 15. Bukvik. Bukvik. BAŠIĆ Teše MAKSIM. član KPJ. Maoča. 1923. zemljoradnik. 1920. 4. Bukvik. Musliman. Srbin. CVIJETINOVIĆ Jovana NIKOLA. poginuo septembra 1944. Brčko. 2. 9. 4. 1943. 1944. u odredu od 10. član KPJ. u odredu od 25. 1945. 1922. 4. Bukvik. 1925. član KPJ. BRKIĆ Jovana SPASOJE. 1916. 10. Srbin. Srbin. 1943. zemljoradnik. poginuo 1946. Gračanica. u odredu od 1944. CVIJETINOVIĆ Cvijetina CVIJETIN. član KPJ. Musliman. poginuo aprila 1944 na Majevici. BEKRIĆ Muhameda RAMO. zemljoradnik. 4. borac. 4. zemljoradnik. BEŠIĆ Latifa IBRAHIM »Šipoš«. 1912. 1910. Krepšić. borac. BAŠIĆ Vojke GAVRO. borac. BOJIĆ Nede ALEKSA. 1. Srbin. 1945. BAČIĆ Marka CVIJETIN. 4. u odredu od 10. zemljoradnik. 1914. poginuo 1945. 11. Srbin. član KPJ. zemljoradnik. Srbin. 10 1943. BAĆIĆ Marka MITAR. u m r o 1961. u odredu od 20. borac. borac. zemljoradnik. 10. ARSENIĆ Drage LUKA. vodnik voda. borac. borac. vodnik voda. u odredu od 21. Musliman. 10. 1943. zemljoradnik. Srbin. 1920. zemljoradnik. Bukvik. 1910. u odredu od 20. zemljoradnik. 1924. borac. 1943. član KPJ. zemljoradnik. 1944. komandir čete. Srbin. Srbin. 1923. BAŠIĆ Koste PAVO. zemljoradnik. u NOB od 24. u odredu od 20. u odredu od 20. borac. 4. 1. u odredu od 15. 11. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1943. Srbin. Bukvik. u NOB od 15. BAĆIĆ Miljana VASO. borac. zemljoradnik. BAĆIĆ Koste NIKOLA. 1924. Srbin. Srbin. Bukvik. 1919. 1927. zemljoradnik. 9. 1943. Srbin. u NOB.

1943. 1925. 1923. 1945. zemljoradnik. u odredu od 1. 1921. 9. u NOB. 11. Bukvik. u odredu od 10. u NOB od 1941. u NOB od 1943. zemljoradnik. HALILOVIĆ Alije AHMET. 1919. u odredu od 15. 2. 10. Bukvik. umro 1969. zemljoradnik. 10. HASANBEGOVIĆ Mustafe FERID. borac. 1944. ĐURIĆ Save SPASOJE. 1945. 4. 1943. Ćoseta. borac. Musliman. Musliman. borac. zemljoradnik. borac. 11. 1920. zemljoradnik. 1. Bukvik. 1925. 1924. 1952. Brčko. 332 . Srbin. zemljoradnik. Gornji Rahić. Musliman. 1945. borac. Musliman. 1904. Gradačac. 1914. Ćoseta. u odredu* od 11. Srbin. IL1Ć Jove PERO. u odredu od 28. borac. 9. GUBALJEVIĆ Sene HASAN. Markovič Polje. sekretar SKOJ-a u bataljonu. komandira čete. zemljoradnik. u odredu od 21. 1. 8. 1943. Srbin. komandir čete. 1944. Bukvik. 1926. Modriča. 10. u odredu od 20. Musliman. 1923. 11. zemljoradnik. Ćoseta. zemljoradnik. Ogradenovac. Musliman. Musliman. 1926. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. u NOB od 14. član KPJ. Brčko. borac. Srbin. borac. 1945. borac. DELIĆ Muje MUSTAFA. Bukvik. u odredu od 15. u NOB od 22. Srbin. zemljoradnik. ĐUKIĆ Save NIKO. 1907. član KPJ. 1943. Bosanska Bijela. 1943. u odredu od 15. HALILOVIĆ Hase HASAN. u odredu od 5. 1907. u odredu od formiranja. u odredu od 15. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 14. 2. Musliman. 1943. ĐURIĆ Đokana PERO. 10. zemljoradnik. 1943. u odredu od 7. Musliman. u odredu od 15. 1924. ĆANDIĆ Muje BEĆIR »Ćando«. zemljoradnik. Srbin. 1944. HALIDOVIĆ Muje BAJRO. umro 1956. Musliman zemljordnik. ĆIRIC Jove IGNJO. ĐURIĆ Jovana GOJKO. 4. 1944. 1943. zemljoradnik. 1943. zamjenik. 1921. kandidat KPJ. borac. član KPJ. 1920. u NOB od 20. 11. komesar čete. 1943. 4. Srbin. Bukvik. ĐURIĆ Đure ALEKSA. Bukvik. DŽANIĆ Bege SULJO. borac. u odredu od januara 1945. Ćoseta. u NOB od 25. 1943. 1943. Gradačac. Gornji Rahić. u odredu od 15. ĐURIĆ Đokana ĐORĐE. 1944. službenik. 11. ĐURIĆ Save LAZO. član SKOJ-a. borac. zemljoradnik u NOB od 10. Musliman. zemljoradnik. umro 10. 11. 10. u odredu od 15. 1944. 11. 1922. 7. Srbin. 1921. 4. borac. u odredu od 15. 1944. ĐURIĆ Gojana NIKOLA. od 15. 1943. HERCEGOVAC Rame ISMET. u odredu od 10. 1924. ERIĆ Steve PETAR. Bukvik. HALILOVIĆ Alije SULJO. 11. 10. 11. borac. zemljoradnik.ĆELOSMANOVIĆ Omera ŠEFKET. borac. 1912. vodnik voda. u odredu od 10. zemljoradnik. Bukvik. 1918. 1943. 1944. 11. u odredu od 1. borac. Srbin. Srbin. 1943.

đak trgovačke akademija. poginuo 27. Bukvik. KAURINOVIĆ Đokana PETAR. Bukvik. Bukvik. u NOB od 10. komesar čete. 7. 1918. borac. zemljoradnik. komandir voda. 1920. u odredu od 20. Bukvik. Musliman. Bukvik. član KPJ. 8. 1943. u odredu od 1945. u NOB od 10. u odredu od 20. 4. u Odredu od novembra 1943. Bukvik. zemljoradnik. Srbin. Bukvik. 1909. u NOB. 9. zemljoradnik. član KPJ. 1925. u NOB od 15. komesar bataljona. KEREZOVIĆ Nike CVJETIN. Bukvik. 9. Srbin. član SKOJA-a. u NOB. 1943. poginuo 15. Brčko. 9. 1923. u NOB od 1941. 1943. u odredu od 15. 1945. 1944. Bukvik. 8. zemljoradnik. Marković Polje. Musliman. Srbin. 4. 1941. Srbin. 9. JEFEMIĆ Petra JOVAN. zamjenik komandanta bataljona. u odredu od 20. Srbin. 9. zemljoradnik. član KPJ. od 1941. u odredu od 20. od 1941. Bukvik. 1943. 1918. kandidat KPJ. 9. 1943. zemljoradnik. 4. Srbin. zemljoradnik. komesar odreda. Bukvik. član SKOJ-a. 1944. Srbin. član KPJ. Srbin. 1922. komesar čete. »Šindo«. borac. u NOB od 1941. umro 18. borac. u NOB. borac. u NOB. član KPJ. 1922. u odredu od 1944. 4. član KPJ. KAURINOVIĆ Boška SAVO. Srbin. 1919. 1943. 333 . 8. KAURINOVIĆ Boška PETAR. 1943. u odredu od 20. u odredu od 1944. Srbin. 1950. 9. JANKOVIĆ Steve MIHAJLO. JOKANOVIĆ Ilije TRIVUN. 1943. KAURINOVIĆ Pere MOJSIJA. KAURINOVIĆ Petra ILIJA. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1947. Krepšić. u odredu od 21. JOKANOVIĆ Cvijetina ILIJA. 1944. Bukvik. 11. Srbin. 4. Srbin. Srbin. Bukvik. obavještajni oficir bataljona. 11. KEREZOVIĆ Marka RAJKO. član KPJ. 1911. u odredu od 10. KAURINOVIĆ Cvijetina MIHAJLO. zemljoradnik. Bukvik. 9. 1943. 1943. 1943. 1943. Srbin. 1917. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB. 6. zemljoradnik. umro 10. 1943. 1926. 1945. KAURINOVIĆ Pere TRIVO. u odredu od 20. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od 20. zemljoradnik. Srbin. 1945. Srbin. Srbin. borac. zemljoradnik. u NOB od 1941. zemljoradnik. Brčko. pomoćnik komesara bataljona. 1924. zemljoradnik. član KPJ. komesar čete. 9. u odredu od 1944. borac. u odredu od 15. u odredu od 20. KLEBIĆ Ibrahima FEH1M. Bukvik. 1943. borac. zemljoradnik. KAURINOVIĆ Boška ILIJA »Farkaš«. borac. 1921. od 1941. radnik. 1917. 12. od 27. Bukvik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 20. borac. JOVICIĆ Ilija MITAR. zemljoradnik. borac. 1925. 3. 1943. Srebrenik. KEREZOVIĆ Damjana JOVAN. 8.IPiili·· ILIĆ Jelisije PERO. poginuo 20. 8. Srbin. od 14. poginuo 29. član KPJ. u odredu od 1944. 1923. 4. 1918. u NOB od 1941. 1906. 1926. u odredu od 1944. borac. Bukvik. u NOB od 10. 1945. borac. JOKANOVIĆ Cvijetina RISTO. 1943. Srbin. u NOB od 2. 9. u NOB od 1941. poginuo 1944. umro. 1906. 1943. IMAMOVIĆ Ahmeta IBRAHIM. član SKOJ-a. u NOB od 1943. JOVANOVIĆ Sime BOŽIDAR. u odredu od 20.

10. 1925. član SKOJ-a. RVI. 1931. Srbin. 1926. zemljoradnik. 1943. u NOB. 1944. 334 . Bukvik. Bukvik. 4. 11. u NOB od 15. 1924. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. komandir minobacačkog odjeljenja. 11. MILIĆ Tome MILOVAN. 1927. 1927. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 15. 11. 11. 1925. u odredu od 15. 1915. u odredu od 25. 1943. Srbin. 1944. 1926. Bukvik. MEŠIĆ Mustafe IBRAHIM. KOMBIĆ Saliha MINA. 2. Srbin. poginuo februara 1944. 1926. član KPJ. Srbin. domaćica. borac. MAKSIMOVIĆ Vladimira MITAR. borac. u odredu od 3. 1944. Srbin. 2. Lončari. Musliman. 1943. 1944. borac. borac. u odredu od 20. zemljoradnik. LUKIĆ Nede DANKO. u odredu od 20. u odredu od oktobra 1943. Srebrenik. Tolisa . Srbin. LUKIĆ Nede STEVO. 1944. Bukvik. u odredu od 15. u NOB od 15. 1. Maoča. u odredu od 15. Muslimanka. 1943. u NOB od 24. 1926. 1945. u NOB od 10. borac. 1943. 1900. u odredu od 15. MILICEVIĆ Paje PAJO. LUKIĆ Save NIKO. 1944. Bukvik. 1944. Srbin. Srbin. u odredu od 10. 1927. 1920. 1945. 1. borac. borac. 9. u odredu od 15. zemljoradnik. Gornji Rahić. Musliman. Srbin. 10. bolničarka. u odredu od 11. zemljoradnik. 1926. Srbin. LEVIĆ Rame ISMET. LEVIĆ Halila IBRO. MIHAILOVIĆ Vojke CVIJETIN. Musliman. 4. 4. u odredu od 15. 11. Musliman. u NOB. zemljoradnik. 1945. borac. u odredu od 28. borac. u odredu od 20. 1945.KOJIĆ Vase MARKO. MAKSIMOVIĆ Jovana MAKSO. 1945. umro 1951. u odredu od 20. u odredu od 10. 6. zemljoradnik. 11. zamjenik komandira čete. borac. 1943. 1943. u Odredu od 15. umro 1945. Srbin. zemljoradnik. 1945. u odredu od 3. 1922. 1925. u odredu od 20. 1920. Srbin. borac. od 20. Srbin. Musliman. Bukvik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1927. 10. Bukvik. 1945. Srbin. umro 1947. Skugrić. MAKSIMOVIĆ Maksima MAKSO. 1943. borac. 1945. borac. Bukvik. član SKOJ-a. LEJIĆ Alekse STOJAN. Srbin. borac. RVI. Maoča. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. Bukvik. 4. zemljoradnik. 1919. borac. 10. Maoča. 4. 1944. zemljoradnik. LEVIĆ Age SALIH. 1. zemljoradnik.Modriča. 1944. 4. zemljoradnik. Srbin. 1943. zemljoradnik. 9. u NOB od 20. MILICEVIĆ Paje MILAN. 1943. 4. Bosanska Bijela. zemljoradnik. Musliman. Maoča. 1945. 1945. MIHAILOVIĆ Milana PAJO. član SKOJ-a. 1. borac. 1943. 11. u odredu od 15. vodnik voda. Maoča. zemljoradnik. 2. zemljoradnik. borac. 1926. 12. zemljoradnik. od 1. 1922. Bosanska Bijela. 9. Krepšić. MAJDANĆEVIĆ Nede CVIJETIN. MIKIĆ Cvijetina MARKO. 2. borac. u NOB od 24. Bosanska Bijela. u odredu od 15. KURTAGIĆ Bege HUSEIN. borac. KRAINOVIĆ Jove CVIJETIN. zemljoradnik.

zamjenik komandanta bataljona. RVI. u odredu od aprila 1945. u odredu od 15. poginuo decembra 1944. PANTELIĆ Boška ILIJA. NOVAKOVIĆ Koste DUŠAN. borac. zemljoradnik. od 10. zemljoradnik. 9. 1943. u odredu od 15. zemljoradnik. Musliman. 4. u odredu od 15. umro 1972. u NOB od 1941. 1914. zemljoradnik. PAJIĆ Paje MILOŠ. 4. Srbin. borac. 1943. zemljoradnik. Bukvik. 8. Srbin. PAJIĆ Paje SIMO. Bukvik. borac. Srbin. 1943. zemljoradnik. 1944. Srbin. član KPJ. 1923. u NOB od 15. Srbin. 1943. RVI. borac. član SKOJ-a. u odredu od 21. Bukvik. 1916. u NOB od 20. 1918. 1945. PAJIĆ Mitra ILIJA. zemljoradnik. Bukvik. Bukvik. u NOB od 20. 9. Srbin. borac. 9. 11. Orašje. PAJKANOVIĆ Đure DRAGO. 4. Bukvik. Srbin. u odredu od 20. Gornji Rahić. u m r o 1944. Srbin. u NOB od 1941. 1907. 1919. borac. Bukvik. borac. 12. 1943. 1943. Srbin. borac. Srbin. u NOB od 1942. 1943. 4. 9. 4. član KPJ. Bioča. u NOB od 10. MUJKANOVIĆ Mehage OSMAN. u odredu od 20. Čović Polje. Bukvik. 1924. Musliman. u odredu od 15. zemljoradnik. MIŠIĆ Petra MITAR. 1907. 4. u odredu od 15. 5. 9. MUJDANOVIĆ Salke SALIH. PANTELIĆ» Marka SAVO. u odredu od decembra 1943. u odredu od 15. 11. 1924. 1907. Srbin. Bukvik. OSTOJIĆ Stojana MITAR. u odredu od 15. u NOB. u odredu od 1944. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE. 1944. Bosanska Bijela. 1943. Bukvik. 1943. zemljoradnik. 1944. 1945. zemljoradnik. u odredu od 10. kandidat KPJ. 1943. u NOB od 25. MUSLIĆ Himze ALIJA. 11. 1943. 1911. 1919. Srbin. član KPJ. Brnjik. Bosanska Bijela. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 5. član KPJ. Bukvik. Brčko. Bukvik. 1945. poginuo septembra 1944. 2. zemljoradnik. 1916. borac. 1944. Lopare. MITROVIĆ ĐOKO. Srbin. borac. u odredu od 11. zemljoradnik. zemljoradnik. 2. 1925. 1. MRKONJIĆ Jovana SPASOJE. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 10. MITROVIĆ Krste ILIJA. 2. zemljoradnik. član SKOJ-a. Srbin. 2. 1943. u NOB od 10. 1928. u NOB od 10. zamjenik komandanta odreda. Bukvik. 1943. u odredu od 20. 1916. 1945. u odredu od 15. 1924. Srbin. PEJIĆ Koje BLAGOJE. 1943. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. PAJKOVIĆ Đure MITAR. 10. borac. komandir čete. 1925. u odredu do 20. student prava. 1923. 335 . poginuo 25. zemljoradnik. 1924. Musliman. zemljoradnik. NIKOLIĆ Tode NIKICA. intendant bataljona. PAJIĆ Ilije ĐOKO. 1943. 1944. borac. 1944. 9. u odredu od 2. 1924. komesar čete. MULAHALILOVIĆ Halusije AHMET. 8. 1920. 11. 11. MITROVIĆ Krste ĐOKO. Srbin. borac. Musliman. Bosanska Bijela. 1943. poginuo septembra 1944. 1919. u odredu od 1944. Bosanska Bijela. 1943.M1LIČEVIĆ Milica SIMO. poginuo 1960. borac. 11. zamjenik komandira čete. 1945. Bukvik. Srbin. u odredu od 20.-borac. u NOB od 15. član KPJ.

PETROVIĆ Petra CVIJETIN. 1925. u odredu od 20. RISTIĆ Pante CVIJETIN.ve SPASOJE. Musliman. 1924. 1944. 4. POBRIĆ Dege FEJZO. 1927. 12. u odredu od 20. borac. borac. 1907. SAVIĆ Nike NIKOLA. ekonom čete.Brčko. zemljoradnik. PEKIĆ Jusufa ALIJA. desetar. 8. referent saniteta bataljona i sekretar SKOJ-a u odredu. Bukvik.6. Gornji Rahić. u odredu od 15. borac. 1926. 9. 1927. PEKIĆ Rame SALIH. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. 1943. Bukvik. borac. borac. PEKIĆ Muharema OSMAN. PEJIĆ Jovana PANTELIJA. u NOB od 14. 1912. Musliman. Srbin. 1943. borac. borac.Lopare. Srbin. RVI. 11. Srbin. PERIĆ Petka VASO. borac. PEJKANOVIĆ SAVO. 9. 1943. POPOVIĆ Đorđa RISTO. 1944. 1944. RISTIĆ Jo. 1926. Srbin. 1944. 1943. u odredu od 25. PURIĆ Save JANKO. zemljoradnik. u NOB od 10. u odredu od 15. 11. 7. 10. u odredu od 20. Bukvik. poginuo septembra 1944. Ćoseta. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 20. Bukvik. član KPJ. Srpkinja. RIBIĆ Alije HALIL. RAMIĆ Nikole SELENA. 1927. Srbin. RISTIĆ Sime DUŠAN. 1918. 1943. zemljoradnik. u NOB od 1. u odredu od 15. u odredu od 2. u odredu od 15. 9. 4. 11. zemljoradnik. Bukvik. zemljoradnik. 9. borac. 1943. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. Zemun. borac. ROSIĆ Sime VASO. zemljoradnik. u odredu od 15. komesar bataljona. u NOB od 20. POZDEROVIĆ Dege BAJRO. 1943. 1943. 10. 4. u odredu od 20. 1944. zemljoradnik. u odredu od 20. Srbin. poginuo aprila 1944. u odredu od 1945. 1943. kandidat KPJ. SAVIĆ Petra PERO. 1945. u odredu od 10. Bukvik. 1922. Gajevi . Srbin. u odredu od 15. 1944. u NOB od 25. član KPJ. 10. 1944. 1925. 1943. zemljoradnik. 1943. Humci . zamjenik komandira čete. 1943. 1943. 336 . zemljoradnik. u NOB od 1942. 1943. Srbin. u NOB od 2. 11. borac. Dobanovci. 1928. Bukvik. član SKOJ-a poginuo aprila 1944. zemljoradnik. u odredu od 20. 11. Rašljani . u odredu od 15. 1925. Musliman. borac. u NOB od juna 1943. 4. od 2. 12.Bukvik. zemljoradnik. 9. 10. 1943. u NOB od 10. poginuo 10. Musliman. Srbin. Bukvik. Bukvik. Bukvik. Ćoseta. Marković Polje. 9. Srbin. u odredu od 20. 8.Lopare. Srbin. Srbin. kandidat KPJ. u m r o 1962. Musliman. 1943. 1943. SAVIĆ Nike GAVRO. Musliman. 8. 1943. borac. 1926. zemljoradnik.PEJIĆ Marka JOVO. 1920. Srbin. u NOB od 8. 1943. 1916. 1912. Gradačac. 11. 4. borac. u odredu od 20. 8. 9. 1943. 1943. 1907. zemljoradnik. 10. 1944. 8. đak. 1943. 1922. borac. komandir čete. Ćoseta. zemljoradnik. u odredu od 10. zemljoradnik. Vražići . 12. RAMIĆ Uzeira KADRO. Krpešić. u NOB. 1918. 1943. Srbin. član KPJ. u NOB od 20. u NOB od 2. u odredu od 20. 1943.

4. 3. 11. borac. Bukvik. 1910. 8. borac. STOJANOVIĆ Steve MIKA. ŠEĆERBEGOVIĆ Murata SULJO. 1918. 1. član KPJ. Maoča. 11. Bukvik. borac. u NOB od 10. 1945. u NOB od 15. Srbin. 11. Musliman. 10. Markovič Polje. STANISIĆ Pere PETAR. 1923. 1. u NOB od 15. Musliman. u odredu od 15. 1944. zemljoradnik. poginuo februara 1945. u NOB od 20. zemljoradnik. SUŠIĆ Huseina AHMET. 1945. 1944. 10. Gračanica. zemljoradnik. Srbin. borac. Maoča. 1943. 1917. borac. konobar. u odredu od 20. borac. u odredu od 10. borac. borac. Musliman. u odredu od 25. u odredu od 1944. Srbin. Srbin. SEKULIĆ Jove STOKO. TRUMIĆ Mehmeda REDŽO. u NOB od 1943. u odredu od 20. 2. Bukvik. 1922. 11. Srbin. borac. STANKOVIĆ Maksima STANKO. zemljoradnik. 1918. Srbin.SAVIĆ Pere VOJKO. u NOB od 15. 1925. 12. zemljoradnik. 11. zemljoradnik. kandidat KPJ. Srbin. zemljoradnik. borac RVI. obavještajni oficir. RVI. 1943. član SKOJ-a. Vučkovci . u odredu od 15. 8. zemljoradnik. 1. STOJANOVIĆ Steve DUŠAN. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. 1943. Brčko. u odredu od 1944. 1943. Srbin. Gornji Rahić. u odredu od 25. komandir čete. član KPJ. Bukvik. TANACKOVIĆ Đoke TODOR. zemljoradnik. Bukvik. 1943. borac. SOFRENOVIĆ Luke SIMO. 4. Bukvik. 9. 1943. 1922. u odredu od 15. 1943. 1927. u odredu od 21. 1943. 10. TIRIĆ Muniba REDŽO. zemljoradnik. borac. 1944. 1943. Bukvik. član KPJ. Srbin. u NOB od 10. ŠIŠIĆ Rašida IBRO. 1945. zemljoradnik. u odredu od 1944. TURSUNOVIĆ Saliha LATIF. 1923. TANACKOVIĆ Nikole GOJAN. 10. Musliman. Srbin. RVI. 10. SIMIĆ Bože BRANKO. Srbin. u odredu od 15. 1943. 1926. 1943. 1912. u NOB od 15. Pelagićevo. zemljoradnik. 337 . u NOB od 28. Gornji Rahić. 1924. zemljoradnik. zemljoradnik. zarobljen oktobra 1944. u odredu od 21. STANISIĆ Laze SAVO. zemljoradnik. Bukvik. 1944. zemljoradnik. u odredu od 1944. Srbin.Gradačac. 1913. u odredu od 15. 1943. 1926. u odredu od 15. 1943. STOJANOVIĆ Steve RISTO. 4. poginuo 20. Pelagićevo. u NOB. Musliman. 7. zamjenik komandira čete. 1910. zemljoradnik. u odredu od 15. 1943. 1945. zemljoradnik. borac. 1920. Porebrice. 9. 8. 1945. Musliman. u NOB od 1943. 1943. zemljoradnik. 4. u NOB od 12. 1920. Maoča. u odredu od 21. 1915. 1944. u odredu od 10. 1944. ekonom ćete. 6. u NOB od 14. Srbin. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. 1912. 1945. 4. Krepšić. Bukvik. poginuo 1945. Bukvik. borac. 9. od 27. komandir čete. borac. 1943. u odredu od 15. u NOB od 24. Srbin. 8. borac. 1943. 1943. Musliman. zemljoradnik. TERZIĆ Alije JUSUF.

umro 1950. Srbin. 1943. avgusta 1943. Srbin. VESELINOVIĆ Neška VESELIN. Bukvik. 8. Srbin. desetar. u odredu od 20. 1943. 1915. u odredu od 20. 1943. u NOB od 15. u odredu od 20. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. 9. 10. VUJIČIĆ Vujice JOVAN. u odredu od 15. zemljoradnik. obaveštajni oficir odreda i referent partijske tehnika odreda. Bukvik. 1927. Bukvik. Osječani. 1943. 8. zemljoradnik. zemljoradnik u odredu od 15. borac. zemljoradnik. član KPJ. 1944. u NOB od 1. Bukvik. Bukvik. 1922. BLAGOJEVIĆ Save NEDO. zemljoradnik. u NOB od 1941. borac. 1907. borac. član KPJ. VUJIĆ Petra JOCO. u NOB od 2. Borci odreda sa područja opštine Doboj ANTIĆ Aleksije JOVO. umro 1977. borac. 9. zemljoradnik. 1943. intendant bataljona. 4. ZARIĆ Gojka TRIVUN. 1943. ARSENIĆ Vasilija CVJETKO. Srbin. u odredu od 15. 8. Srbin. Srbin. 1912.VASIĆ Stoke CVIJETIN. avgusta 1941. u NOB od 20. ANTIĆ Steve SVETOZAR. 3. 1945. / A k k IVua PERO. zemljoradnik. 1923. u odredu od 1944. Srbin. avgusta 1943. Bukvik. Srbin. u odredu od 21. u odredu od septembra 1943. u NOB od 23. Srbin. VASILJEVIĆ Paisije SPASO. 338 . Srbin. Bukvik. borac. u odredu od oktobra 1943. poginuo oktobra 1943. borac. zemljoradnik. u odredu od 20. 9. komesar čete. borac. borac. član SKOJ-a. u odredu od 21. borac. 1913. Bukvik. 7. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. 8. 1919. borac. u odredu od septembra 1943. Bukvik. zemljoradnik. zemljoradnik. član SKOJ-a. umro 1980. Srbin. 1943. u NOB od 16. 11. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 9. Srbin. zemljoradnik. 9. 4. u NOB od 12. u odredu od septembra 1943. VUJIĆ Sime RAJKO. Osječani. RVI. Bukvik. VESELINOVIĆ Ilije NESKO. Bušletić. 1909. godine. poginuo maja 1944. godine. umro 15. 1944. u NOB od 2. VIDOVIĆ Miloša ĐOKO. 1917. BLAGOJEVIĆ Mihajla BOZO. 1945. 1908. Bukvik. umro 1944. u NOB od 10. 1943. komandant odreda. Bukvik. 1912. 1943. poginuo 20. zemljoradnik. 11. vodnik voda. borac. Srbin. 4. 2. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u NOB od 12. 1922. zamjenik komandanta bataljona. zemljoradnik. Osječani. član KPJ. umro u Osječanima. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. VUJIĆ Todora VASO. Bosanska Bijela. Srbin. 2. 11. BLAGOJEVIĆ Zaharije JOVO. u odredu od 18. 1922. poginuo novembra 1943. 1943. Srbin. Srbin zemljoradnik. Bušletić. 1943. borac. 8. zemljoradnik. u NOB od 1941. zemljoradnik. Osječani. 1907. 1921. 1913. 1945. u odredu od 2. VUJIĆ Todora SAVO. Srbin. ZARIĆ Janka PAVLE. 1912. 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. avgusta 1943. pomoćnik komandira čete. 1943. Bukvik. 1946. 1924. VASILJEVIĆ Sime RISTO. Srbin. 1943. u NOB od 2. 1943. 1913. u odredu od 20.

u NOB od 7. marta 1945. poginuo 3. Glogovica. 1925. ĐORĐIĆ Mike BRANKO. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1926. u NOB od 1. JAĆIMOVIĆ Vladimira NEDO. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. borac. u odredu od septembra 1943. DEJANOVIĆ Dimše ZDRAVKO. zamjenik komandanta odreda. član SKOJ-a. u odredu od septembra 1943. u NOB od 16. Osječani. Podnovlje. LUKIĆ Jovice BOŽO. ĆAKAREVIĆ Cvijana NIKOLA. zemljoradnik.BLAGOJEVIĆ Save RADOJICA. zemljoradnik u NOB od 15. Bušletić. u NOB od septembra 1943. BLAGOJEVIĆ Bože RUŽICA. 1922. Osječani. zemljoradnik. Podnovlje. Srbin. bolničarka. član SKOJ-a. Osječani. u Majevcu. borac. Srbin. Srbin.Tešanj. borac. 4. borac. Bušletić. zemljoradnik.Gračanica. 1921. septembra 1943. zemljoradnik. Majevac. Srbin. 1926. avgusta 1943. avgusta 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. avgusta 1943. oktobra 1943. i od 29. Srbin. DANILOVIĆ Stojana MIRKO. Srbin. CVIJANOVIĆ Ostoje VOJIN. u Kožuhama. DELIĆ Nenada BOGDAN. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. ranjen u martu 1944. 1917. Osječani. zemljoradnik. 1943. stolarski radnik. DANILOVIĆ Jevte BORO. avgusta 1943. borac. RVI. Srbin.BOBAN. zemljoradnik. 1927. 12. u odredu ĐORĐIĆ Alekse SRETO. poginuo 26. 1926. BLESIĆ Riste MILORAD. BLAGOJEVIĆ Save RAJKO. komandir čete. 1924. Srbin. domacica. borac. poginuo jula 1944. Osječani. DEJANOVIĆ Sime B0GOLJUB . u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. komandir čete. avgusta 1943. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1945. poginuo 8. Osječani. Srbin. borac. borac. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. 1924. 1923. jula 1943. 1923. od 15. Srbin. Srbin. 1928. na Crnom Vrhu . avgusta 1943. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra 1943. avgusta 1941. 1924. umro 1961. jula 1943. u odredu od septembra 1943. u odredu od septemba 1943. u odredu od Božinci Donji. umro u aprilu 1944. JOVIĆ Simeuna OBRAD. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. BOŽIĆ Zivka BOŽO. u odredu od novembra 1943. Glogovica. avgusta do kraja decembra 1943. god. kandidat za člana KPJ. Bušletić. februara 1942. borac. 4. 15. avgusta 1943. Osječani. zemljoradnik. Srbin. Glogovica. 1929. avgusta 1943. zemljoradnik u NOB od avgusta 1943. i od 8. Srbin. Srpkinja. 339 . zemljoradnik. Bušletić. umro 1978. RVI. 1908. ĆAKAREVIĆ Jove ĐOKAN. borac. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Srbin. u odredu od januara 1944. u odredu od septembra 1943. u NOB od 16. đak. u NOB od 15. zemljoradnik. DŽIGUMOVIĆ Cvijana PETAR. 1920. borac. zemljoradnik. u NOB od 10. 1917. komesar čete. Osječani. u NOB od 15. u NOB od 16. god. god. zemljoradnik. komesar čete. u NOB od 15. Bušletić. borac. borac. 1945. 1927. u odredu od septembra 1943. ĆAKAREVIĆ Nede MILAN. u NOB od 23. 1927. Srbin. u Lohinji . delegat voda. u bolnici u Derventi.

avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od 16. zemljoradnik. MALIČIĆ Sime SIMEUN. Glogovica. borac. MILIĆEVIĆ Milanka BOZO. u m r o 1946. zemljoradnik. 1923. Srbin. Srbin. zemljoradnik. bolničarka.Doboj. borac. Srbin. MILIĆEVIĆ Jovana DUŠAN. NIKOLIĆ Konstantina NIKOLA. Srpkinja. 1928. u odredu od septembra 1943. borac. 3. u NOB od 15. 1925. zemljoradnik. novembra 1943. Osječani. zemljoradnik. MALEŠEVIĆ Bogdana LJEPOSAVA. zemljoradnik u odredu od septembra do kraja decembra 1943. umro 1974. u odredu od septembra 1943. avgusta 1943. NIKOLIĆ Konstantina ZDRAVKO. 1915. umro 1947. avgusta 1943. zemljoradnik. Osječani. PETROVIĆ Milanka DAMLJAN. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943.Plevlja. Srbin. NIKOLIĆ Ignjata MILAN. godine. u NOB od komesar bataljona. zemljoradnik. vodnik voda. RVI. u NOB od 16. Osječani. MITROVIĆ Dokana MARKO . 1928. Glogovica. avgusta do kraja decembra. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. borac. član SKOJa. umrla 1952.Doboj. 1925. avgusta 1941. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 2. Srbin. 1945.Doboj. intendant bataljona. 340 . Osječani. u odredu od septembra 1943. Srbin. NARIĆ Filipa DUŠAN. novembra 1943. umro 1968. umro 1979. u m r o 1974. i od 3. Osječani . kandidat za . Osječani . borac. u NOB od 15. Podnovlje. domaćica. u odredu od septembra 1943. Osječani. 5. 1923. 5. člana KPJ. 1925. do 15.LUKIĆ Blagoja NEDO. OKOLIĆ Vida MARA. i od 10. Srpkinja. avgusta 1943. umro 1979. Osječani. 1943. Srbin. borac.Doboj. Civčije Osječanske. 1918. god. Glogovica . u 1943. 1904. u odredu od februara 1944. 1945. Srbin.Doboj. 1914. Srbin. Srbin. Osječani. Srbin. PEJIĆ Ilije NEDEUKO. 1922. Srbin. MALIČIĆ Živke NOVAK. 1926. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1921. PEJIČIĆ Save MILOŠ. u odredu od septembra do konca decembra 1943. i od 10. NARIĆ Nikole ALEKSA. u odredu od februara 1944. 3.FOČO. 1927. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. do 15. u odredu od 2. 1923. NARIĆ Stanka DUŠAN. vodnik voda. avgusta 1941. zemljoradnik. borac. avgusta do kraja decembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. radnik. borac. god. zemljoradnik. 1912. u NOB od 23. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. Srbin. borac. do 15. borac. u odredu od 2. domaćica. Božinici Donji . 1927. 4. avgusta do kraja decembra 1943. 1945. Osječani. umro 1973. zemljoradnik. u Stupinama . Božinci Donji. avgusta 1943. zemljoradnik. Osječani. MILIĆEVIĆ Dimitrija NEDO. u NOB od 15. novembra 1943. borac. NENADIĆ Živka NEDO. u NOB od 16. borac. poginuo u julu 1944. Srbin. Srbin. 1913. MILIĆEVIĆ Dimitrija STIJEPO. zemljoradnik. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. 5. borac. Osječani. borac. Osječani odredu od septembra do kraja decembra Srbin. borac. u NOB od 16. u NOB od 23.

1945. 3. borac. Osječani. komandir čete. i od 10. jula do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. komandir čete. borac. Osječani. 1923. Osječani. zemljoradnik. avgusta do kraja decembra 1943. u NOB od 12. borac. 1912.Doboj. u odredu od septembra 1943.ADŽIJA. TODIĆ Jove VELIMIR . godine u Kožuhama . 1945. avgusta 1943. Srbin. zemljoradnik. 3. do 15. Osječani. avgusta 1941. Srbin. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. god. 5. avgusta do kraja decembra 1943. zemljoradnik.Kepalica. u odredu od septembra 1943. 1920. TEOFILOVIĆ Dušana SAVO. kandidat za člana KPJ. u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. 1920.Crna Gora. Ritešić. Osječani. Kožuhe. 1925. 1924. jula 1943. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. SIMIĆ Živka BOŽO. Osječani . 1908. u m r o 1980. poginuo u maju 1945. borac. jula 1943. 5. zemljoradnik. Srbin. VASIĆ Teodora JOVICA. do 15. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 15. 1923. Srbin. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. TOMANIĆ Lazara SVETOZAR. ŽIVANOVIĆ Vase DUŠAN. zemljoradnik. 2. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od avgusta do kraja decembra 1943. Srbin. poginuo 1944. radnik. borac. SIMIĆ Petra SAVO . Osječani. 1920. zemljoradnik. u NOB od 16. 1921. 1915. u NOB od 16. Srbin. 5. 1945. Osječani.Lujo. zemljoradnik. STOJANOVIĆ Stanka STOJAN . zemljoradnik. novembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. Srbin. Srbin. u odredu od 2. VASILJEVIĆ Trive RANKO. avgusta do kraja decembra 1943. POPOVIĆ Vase BRANKO. kod Plužina . u NOB od 15. PETROVIĆ Simeuna NEDO. desetar. Osječani. umro 1972.Doboj. 1918. u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. avgusta do kraja decembra 1943. umro 1978. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. RADIĆ Teodora NEDELJKO. RVI. Srbin. Srbin. 1920. Srbin. 5. i od 12. 5. RVI. zemljoradnik. Srbin. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. borac. 1927. Srbin. u odredu od novembra 1943. najamni radnik. borac. do 15. Osječani. u NOB od 23. 341 . avgusta 1943. POPOVIĆ Petra ZDRAVKO. Crni. u NOB od 15. 1921. SIVĆEVIĆ Teodora PERO.PETROVIĆ Jovana ĐORĐO. 1925. Bušletić. Srbin. intendant odreda. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 15. desetar. VUKMIROV1Ć Jakova MILENKO. borac. Srbin. 1945. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. PETROVIĆ Jovana RADOVAN. Trnjani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1923. Srbin. borac. zemljoradnik. avgusta 1943. borac. do 15. PETROVIĆ Marjana SPASOJE. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. i od 10. god. zemljoradnik. Osječani. Osječani. zemljoradnik u NOB od 15. član SKOJ-a. Glogovica. komandant bataljona. 1924. i od 5.

do 17. 1943. Modriča. Miloševac. ALIĆ Ibrahima RAGIB. 12. Kladanj. radnik. đak. Musliman. član KPJ. borac. 9. u odredu od 14. zemljoradnik. do 25. zemljoradnik. zemljoradnik. ALIĆ Alije HAMID. Musliman. 1911. radnik. delegat voda. BEĆIRBASIĆ Hamid EHLIMANA. 1913. zemljoradnik. 1925. ALATOVIĆ Halida KASIM. ALIĆ Age AHMET. u odredu od 20. borac. zemljoradnik. Modriča. 12. u NOB od septembra 1943. 1943. 1943. Muslimanka. 9. AVDIĆ Ibrahima HASIB. 1919. u odredu od decembra 1943. član KPJ. u odredu od septembra 1943. ALAGIĆ Mustafe MEHMED. borac. 342 . bolničarka. 1917. umro 1953. intendant bataljona. član KPJ. u odredu od decembra 1943. u odredu od februara 1944. borac. napustio odred. poginula decembra 1943. Tarevci. Musliman. Musliman. ANDRIĆ Marka JAKOV. BAJUNOVIĆ Jove SPASOJE. borac. ALAKOVIĆ Obrada PETAR. ALIĆ Mehe SALIH. 1918. u odredu od 14. 1928. u odredu od oktobra 1943. 1922. Musliman. do decembra 1944. umro 1962. zarobljen kod Živinica i streljan u logoru 1945. 1924. član KPJ. Musliman. borac. zemljoradnik. Musliman. Modriča. u odredu od septembra 1943. borac. član SKOJ-a. borac. Srbin. Musliman. ALIĆ Mehe EDHEM. član SKOJa. zemljoradnik. uhvaćen i streljan u Doboju novembra 1943. Modriča. 9. Miloševac. Tuzla. Modrica. Modriča. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. 1922. 1922. zemljoradnik. ALJIĆ Paše MEHO. umro 1972. 1943. 1926. BAJRIĆ Hasana MEHMED. Srbin. 1907. Musliman. Modrica. ALAKOVIĆ Pere MILE. ALIĆ Alije MUSTAFA. 1926. u odredu od 16. u NOB od septembra 1943.Borci odreda sa područja opštine Modrica ALAGIĆ Mustafe AGAN. umro 1945. zemljoradnik. Miloševac. u odredu od 14. Srbin. 1943. Tarevci. Musliman. Garevac. Hrvat. 1930. zemljoradnik. 9. 1922. 1924. radnik. Hrvat. 1925. 1943. ALIĆ Mehe MEHO. Tarevci. zemljoradnik. 1943. Musliman. poginuo 1943. đak u odredu od septembra 1943. Garevac. zemljoradnik. Musliman. Čajniče. Musliman. Tarevci. u odredu od 16. Modriča. zemljoradnik. poginuo decembra 1944. borac. poginuo 1944. u odredu od novembra 1943. 1924. radnik. Musliman. borac. Modriča. 9. borac. poginuo juna 1944. u NOB od 8. Srbin. Modriča. u odredu od februara 1944. BABIĆ Koste ĐURO. 1916. 1922. vodnik voda. u odredu od 11. 9. u odredu od maja 1944. Modriča. 1943. Skugrić. 1943. BEĆIRBASIĆ Age EMIN. vodnik voda. ANDRIĆ Marka MATO. u Miloševcu. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. AVDIĆ Ibrahima NAZIF. borac. radnik. Modriča. u odredu od 16. u odredu od 10. 10. poginuo decembra 1944. zarobljen koncem 1943. 1922. borac. komandir čete. 1943. Modriča. godine. zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1944. 11. 9. 9.

9. član KPJ. član SKOJ-a. 1945. borac. 9. BLAGOJEVIĆ Ovijana MILAN. Musliman. 3. vodnik voda. 1922.BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda ŠALIM. Srbin. BEGANOVIĆ Sulje DERVA. Musliman. 9. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. borac. u odredu od septembra 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. 9. u odredu od 14. Musliman. u odredu od 14. Hrvat. Skugrić. u odredu od 14. 343 . Tarevci. borac. 9. zemljoradnik. 1918. do decembra 1943. 1927. komesar čete. BERBIĆ Mehe REŠID. komandir čete. Musliman. član KPJ. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 14. BERBIĆ Ahmeta EDHEM. zemljoradnik. Srbin. 1922. 1906. BOGDANOVIĆ Jove JOVAN. borac. Tarevci. Miloševac. komandir čete. u odredu od februara 1944. u odredu od oktobra 1943. 9. Srbin. Foča. član KPJ. Musliman. intendant bataljona. Modrički Lug. u odredu od 14. 9. 9. u odredu od aprila 1944. radnik. zemljoradnik. BIJELIĆ Ahmeta DŽEMAL. 1943. BRADAŠEVIĆ Vida PETAR. 12. BERBIĆ Hasana SAFET. Srbin. 1925. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1913. u odredu od oktobra 1943. 1925. 1917. BEŠIĆ Himze HASAN. 1943. borac. Skugrić. borac. radnik. zemljoradnik. Zenica. Garevac. BOGDANOVIĆ Jove BOGDAN. zemljoradnik. umro 1982. Tarevci. 3. poginuo aprila 1944. BEGANOVIĆ Mehmeda MEDO. u odredu od septembra 1943. 1926. 1919. poginuo 1946. u odredu od 1944. Musliman. 1929. BERBIĆ Ahmeta FAJKO. u m r o 1972. član SKOJ-a. 9. Tarevci. poginuo aprila 1944. poginuo koncem 1944. u odredu od 14. zemljoradnik. Miloševac. 1945. član KPJ. poginuo 26. Vranjak. Tarevci. poginuo maja 1945. zemljoradnik. Tarevci. u odredu od 16. 1926. bolničarka. Srnice. u odredu od septembra 1943. Modrica. borac. 1925. Zvijezda. poginuo aprila 1944. obavještajni oficir bataljona. Kozarevina. 1943. 1919. Foča. u odredu od 14. 1943. u odredu od 16. Musliman. zemljoradnik. Srbin. 1943. Vranjak. zamjenik komandanta odreda. borac. 1943. đak. Musliman. 1916. zemljoradnik. 9. Muslimanka. Srbin. BEGANOVIĆ Sulje SULEJMAN. zemljoradnik. vodnik voda. BEGANOVIĆ Ahmeta SEVKO. zemljoradnik. 1922. 1925. Goražde. borac. borac. Rešetnica. član KPJ. poginuo decembra 1943. zemljoradnik. BRAJIĆ Hase ALIJA. Musliman. Srbin. borac. Tarevci. BELIĆ Ive MATO. do 17. Tarevci. 1943. Musliman. Tarevci. Musliman. Musliman. Musliman. 1903. borac. u odredu od 19. u odredu od 10. Tarevci. 9. Tarevci. BLAGOJEVIĆ Spasoje JOVAN. 1943. zemljoradnik. 1920. 1943. BERBIĆ Ahmeta MEHMED. 1943. 9. BERBIĆ Meha MUSTAFA. 1913. Tarevci. u odredu od 15. 1918. 1943. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od 15. u Odžaku. Kozarevina. u NOB od 1941. BLAGOJEVIĆ Pere ĐORĐE. član SKOJ-a. BRADAŠEVIĆ Jove JOVO. radnik.

u odredu od 14. zemljoradnik. Tarevci. u odredu od 19. Musliman. komandir čete. DAKANOVIĆ Simeuna MILENKO. Srbin. 1943. zemljoradnik. do 17. borac. 9. 1922. 1943. poginuo januara 1944. 12. poginuo 21. Tarevci. Miloševac. 344 . do decembra 1943. 9. Srbin. u odredu od 14. borac. u odredu od 16. poginuo oktobra 1944. 1919. DAVIDOVIĆ Jove ILIJA. zemljoradnik. 1929. Gradačac. borac. u odredu od 16. Modriča. u odredu od 14. Tarevci. ČARIĆ Sulje SMAIL. Musliman. 1924. DAVIDOVIĆ Ilije RISTO. 9. Musliman. Muslimanka. u odredu od marta 1945. bolničarka. zemljoradnik. radnik. 9. član SKOJ-a. ČIČIĆ Dimitrija PETAR. 1910. ĆAKAR Demira SMAIL. u odredu od 14. 1943. Srbin. Foča. u odredu od 14. BUNOZA Ilije IVAN. 1944. borac. 9. zemljoradnik. Srbin. 9. ČEREMAGIĆ Salka ĆERIMA. u odredu od februara 1944. DEDIĆ Alije HAZIM. u odredu od 14. 9. Modriča. 1922. Musliman. domaćica. zemljoradnik. 1943. BRADAŠEVIĆ Koste VLADIMIR. Srbin.BRADAŠEVIĆ Ilije NOVAK. vodnik delegat. Muslimanka. Musliman. član KPJ. 1926. DAJIĆ Muje ZUMRA. borac. harmonikaš. Miloševac. Modriča. 1942. DAVIDOVIĆ Davida BOŠKO. u odredu od 16. član KPJ. komandir čete. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. vodnik voda. 1930. do 17. Rom. 12. u odredu od februara 1944. komandant bataljona. BUNGUR Bege ŠALIM. Modriča. borac. BRADAŠEVIĆ Petra RADE. u odredu od 16. Tarevci. BUNGUR Ćamila PAŠAGA. u odredu od oktobra 1943. 9. borac. Modriča. radnik. član KPJ. Tuzla. poginula decembra 1943. đak. borac. 1943. Musliman. 9. Muslimanka. 1914. u odredu od 16. 1925. 1943. u odredu od 16. 1925. Hrvat. zemljoradnik. Tarevci. u odredu od 16. 9. 1914. Miloševac. Rom. Tarevci. domaćica. poginuo aprila 1944. ČARIĆ Sulje HAMDO. poginula aprila 1944. 1943. borac. 1922. 1943. zemljoradnik. Ilinčica. 9. poginuo maja 1944. zemljoradnik. borac. bolničarka. Konjuh. borac. Miloševac. kao sekretar Sreskog komiteta KPJ u Laparama. 5. 1943. član KPJ. 1943. 1943. ĆAKAR Demira MEHMED. u odredu od 16. borac. borac. zemljoradnik. DAJIĆ Saliha MUJO. Musliman. Srbin. u odredu od 14. Srbin. zemljoradnik. 1914. 1943. 1919. Miloševac. 1924. 1912. Miloševac. Paprača. Miloševac. u odredu od 16. Tuzla. 1943. BUNGUR Mehmeda HUSO. 1922. Modriča. 1943. 9. 9. 9. radnik. u odredu od 16. 9. 1925. 9. Hum. Foča. vodnik voda. Miloševac. borac. 1943. Srbin. borac. Modriča. umro 1949. 1943. Musliman. BUNGUR Muje ATIF. DELIĆ Redže MEJASA. 9. 1925. 1922. 1927. Modriča.

9. borac. borac. u NOB od 15. 1908. DOMAZET Marka PEJO. domaćica. komesar bataljona. 1943. DUGIĆ Imze SULJO. Srbin. u odredu od 16. zemljoradnik. Srbin. do 17. 9. 1943. član KPJ. Miloševac. Srbin. 1943. komandir čete. u odredu od 16. DRINIĆ Jove CVIJETA. 1943. Miloševac. 9. Riječani. 9. u odredu od 16. u odredu od 15. član KPJ. do decembra 1943. 9. Miloševac. 1910. G.DEVIĆ VID. 345 . Hrvat. Tarevci. Hrvat. zemljoradnik. 9. Musliman. zemljoradnik. Hrvat. 9. u odredu od 16. 1914. 1943. dak. 1920. ĐOKANOVIĆ Mile PETAR. poginuo 10. 10 1943. 1927. DUJIĆ Đorđa MIKA. Srbin. 1943. borac. član KPJ. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 16. radnik. borac. Srbin. u NOB od 1941. 9. borac. 1922. u odredu od 16. u odredu od 16. Modriča. Miloševac. DRINIĆ Vase TRIVO. član KPJ. Modriča. Osječani. do 17. Skugrić. u odredu od 15. u NOB od 14. Miloševac. zemljoradnik. 9. Teočak. 9. zemljoradnik. komesar čete. član KPJ. Gračanica. 1944. Miloševac. borac. Srbin. Srbin. 9. borac. poginuo septembra 1944. DUJIĆ Aleksa MILAN. ĐOKIĆ Todora ĐOKAN. Zvornik. Modriča. DRINIĆ Mike SAVO. u NOB od septembra 1943. radnik. 1905. 1943. u odredu od septembra 1943. u odredu od 16. decembra 1943. 1919. DRINIĆ Pere JOVO. 9. član KPJ. 9. mlinar. zemljoradnik. Miloševac. Dobrinja. komandir čete. Modriča. Srbin. član KPJ. septembra 1943. DUGIĆ Toše NIKO. u odredu od septembra 1943. zemljorandik. nestao 1943. 1943. u odredu od aprila 1944. DUŠINOVIĆ Mehmeda FADIL. Kao ranjen ostao kod kuće. 1943. 1923. omladinski rukovodilac odreda. komandant bataljona. borac. član KPJ. DJEDOVIĆ Huse MEHMED. 1943. 9. bolničarka. u odredu od aprila 1944. 1943. D. Miloševac. DRINIĆ Steva SAVO. Musliman. poginuo na Drinjači januara 1945. Garevac. umro 1970. 1925. poginuo decembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. DOMAZET Abrama IVO. borac. DRINIĆ Jove MILAN. Botajica. borac. 1943. Musliman. DŽAFEROVIĆ Mustafe DŽAFER. u odredu od 14. u NOB od proljeća 1943. zemljoradnik. Slatina. Novi Grad. u odredu od 14. Srbin. zemljoradnik. DRINIĆ Jove MITAR. 1945. Musliman. Srnice. poginuo avgusta 1944. DUBRAVAC Nike MARKO. Skugrić. poginula u jesen 1944. Srbin. u odredu od marta 1944. 1915. zemljoradnik. Srpkinja. u odredu od 14. 9. borac. Lisina. 1924. zemljoradnik. 1911. zemljoradnik. zemljoradnik. 2. 1922. 1943. Botajica. u odredu od novembra 1943. borac. 1922. 9. Srbin. 1909. vodnik voda. 1920. do aprila 1944. poginuo 9. 1925. poginuo novembra 1943. DOMAZET Zarija STIPO. Hrvat. umro 1979. DUJIĆ Filipa JOVO. 1924. zemljoradnik. Srbin. umro 1956. zamjenik komandira čete. Tarevci. borac. u odredu od 19. 7. Miloševac. zemljoradnik. 1924.

HADŽIHASKIĆ Bajre HAZIM. borac. Modriča. član SKOJ-a. radnik. HADŽIĆ Mehmedalije MEHO. zemljoradnik. Tarevci. Tarevci. Kozarevina. 1924. 9. Muslimanka. HASIČEVIĆ Hakije OMER. Jabuka. u odredu od 14. Musliman. 1943. u odredu od aprila 1945. Modriča. borac. Foča. 1921. Musliman. u odredu od februara 1944. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1943. 1943. Musliman. 1944. Modriča. HADZIDEDIĆ Osme NAZIF. borac. Tarevci. u odredu od 14. vodnik voda. u odredu od 14. HURTIĆ Huzeira NURIJA. Tarevci. Musliman. u NOB od 1943. Modrica. HADŽIHASKIĆ Huse MEHMED. poginuo decembra 1945. Modriča. HERDIĆ Sabita. borac.EFENDIĆ Avdrahima ASIM. Musliman. Foča. đak. 9. poginuo aprila 1944. LJUBAS EVA. zemljoradnik. Modriča. HURTIĆ Salke FATIMA. u NOB od 10. borac. Srpkinja. 9. 1924. 1922. Tarevci. HASANBAŠIĆ Omera NADŽIB. Modriča. 1930. Modriča. u odredu od 14. HUSIĆ Atifa ŠALIM. HADŽIHASKIĆ Bajre ĆAZIM. do decembra 1943. Miloševac. 9. Modriča. poginuo aprila 1944. u odredu od februara 1944. Tarevci. 1926. HADŽIHASANOVIĆ Ibrahima HAJRO. poginuo jula 1944. u odredu od jeseni 1943. 1943. Musliman. 1922. Čelebić. Musliman. HODALJ rođ. HADZIDEDIĆ Ahmeta AVDO. Garevac. domaćica. u odredu od 15. 1943. borac. Musliman. radnik. HODALJ Mate ĐURO. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. poginuo aprila 1944. u odredu od 14. Modriča. u odredu od 15. 1943. Živinice. Musliman. borac. borac. 1926. 9. Musliman. bolničarka. 9. u odredu od 20. zemljoradnik. Gradačac. 9. poginuo decembra 1943. u odredu od 10. 1943. Musliman. 1917. 1927. Tešanj. GUNJEVIĆ Milana MARA. NOVALIJA Ibrahima SEMSA. Đurđevik. Tarevci. RVI. Musliman. u odredu od 16. opančar. u odredu od oktobra 1943. 1921. Foča. 1943. zemljoradnik. 9. đak. 346 . borac. 12. 1943. Musliman. GUBALJEVIĆ Huseina ASIM. 1927. Modrica. radnik. referent saniteta. domaćica. Hrvat. 1943. domaćica. Kozarevina. 1925. Musliman. HUSIĆ Mije MUSTAFA. Ražljevi. zemljoradnik. desetar u NOB od 1943. borac. 1925. 11. đak. đak. Modriča. u odredu od oktobra 1943. borac. Modriča. 1922. član KPJ. Muslimanka. HASANIĆ Ibrahima JUSUF. u odredu od avgusta 1944. Goražde. 1910. Modriča. 1920. član SKOJ-a. borac. u NOB od 8. zemljoradnik. zemljoradnik. HAMZIĆ rođ. Musliman. 1926. 9. 1944. 1918. borac. u odredu od 14. 1943. Musliman. u odredu od 14. bolničarka. zemljoradnik. 1943. 1943. član KPJ. u odredu od 14. 1923. HASANIĆ Hasana ESAD. FERHATOVIĆ Osmana SMAIL. 1923. borac. domaćica. borac. FAHRO. Hrvatica. 2. poginuo juna 1944. 11. Musliman. umrla. 9. u odredu od februara 1944. umrla 1975. 2. poginuo oktobra 1944. komandir voda. 1924. poginuo februara 1945. zemljoradnik.

u odredu od 14. na Sjemeću. Skugrić. 1943. 9. zemljoradnik. 1903. Miloševac. JANKOVIĆ Ljube SLOBODAN. 1943. 1943. Tarevci. Srbin. komandir čete. ILOVAC Petra OSTOJA. bolničarka. 1943. JERINIĆ Đorđa RAJKO. komesar čete. JERINIĆ Marka PETAR. zemljoradnik. u odredu od 14. vodni delegat. Tarevci. HUSKIĆ Bećira MUJO. 1922. 1920. umro 1961. Srbin. u odredu od 16. 9. borac i član SKOJ-a. borac. zemljoradnik. 9. Šepak. poginula maja 1945. 1943. HUSKIĆ Bečira DERVA. Miloševac. do decembra 1943. Srbin. 1943. 9. 10. 1. JANKOVIĆ Ostoja CVIJAN. 1923. umro 1967. član KPJ. u odredu od 14. domaćica. Modriča. HUSKIĆ Bećira SAFIJA. do 10. JOVANOVIĆ Milana STANA. poginuo 10. Zvornik. 1926. Paprača. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1943. Srpkinja. borac. u odredu od septembra 1943. 1943. borac. Muslimanka. JERINIĆ Todora PERO. 1943. Odžak. 9. Tarevci. 9. domaćica. Srbin. 1943. 1921. zemljoradnik. do 17. Modriča. Skugrić. borac. 8. delegat voda. borac. u odredu od marta 1945. u odredu od 16. u odredu od 14. bataljonska bolničarka. poginula februara 1945. poginuo novembra 1944. Miloševac. ISIĆ Agana SAKIB. u odredu od 16. Miševac. Srbin. u odredu od 16. 9. Srbin. borac. borac. do decembra 1943. Domaćica. JERINIĆ Đorđa BRANKO. Miloševac. 8. Miloševac. ILINČIĆ Gojka JELENA. Miloševac. 8. 1921. Muslimanka. radnik. 9. zemljoradnik. 12. zemljoradnik. u odredu od 16. Miloševac. domaćica. Tarevci. 1944. ISIĆ Mehe GANO. 1943. 1918. komesar odreda. 1943. 1926. 9. 9. poginuo novembra 1944. Musliman. borac. Vranjak. 1926. u odredu od 16. Musliman. 1923. 1926.HUSIĆ Atifa SMAIL. u odredu od 9. zemljoradnik. u odredu od 14. 1914. 9. zemljoradnik. Tarevci. 347 . u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin. u odredu od 14. borac. Srbin. u NOB od aprila 1941. Kozluk. ISIĆ Huse MESUD. poginuo na Srnicama. Rogatica. umro 1978. član KPJ. član SKOJ-a. u NOB od 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 16. ćlan KPJ. 1924. zemljoradnik. komandir čete. Musliman. 1925. poginuo 31. član SKOJ-a. ILINĆIĆ Pere LUKA. zemljoradnik. 1943. Musliman. poginuo koncem 1944. 1925. umro 1979. JOVANOVIĆ Dujka SAVO. Musliman. zemljoradnik. JANKOVIĆ Jovana NEDELJKA. 1916. Monj. 1923. Monj. u odredu od 16. ISIĆ Akifa ADEM. radnik. električar. 1944. 1944. u odredu od 16. Srpkinja. 9. Srbin. 9. Srbin. u odredu od 16. 1914. 1944. zemljoradnik. Srpkinja. 9. 1925. Miloševac. borac. borac. 1943. Modrica. Miloševac. Srbin. JOVANOVIĆ Gojka PERO. JERINIĆ Pere MLADEN. 1943. 9. 9. 1920. u odredu od 16. borac. poginuo 10. u odredu od septembra 1943. 1928. 9. 1943. Modriča.

1922. LAZAREVIĆ Pere VID. Musliman. Srbin. Vranjak. Musliman. KOSIK ud. 1925. do decembra 1943. u odredu od jula 1944. borac. JURILJ Pere PETKO. borac. Srbin. 1943. borac. Kejžar NEVENKA. komesar čete. borac. zemljoradnik. 1912. 1909. poginuo 10. u odredu od jula 1944. godine. u odredu od marta 1945. borac. 1922. Srbin. Miloševac. 1924. član KPJ. član KPJ. Modriča. 12. u odredu od 5. zemljoradnik. zemljoradnik. Garevac. 9. 1944. u odredu od 14. Modriča. u odredu od 1. Skugrić Gornji. LAZAREVIĆ Petra RADE. 1925. 9. član KPJ. zemljoradnik. 1943. Srpkinja. u odredu od novembra 1943. član KPJ. u odredu od septembra 1943. Hrvat. 1923. borac. do 17. u odredu od 16. Miloševac. Musliman. Srbin. Monj. borac. Dragaljevac. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od 16. u odredu od septembra 1944. Kozarevina. 1922. omladinski rukovodilac. član KPJ. poginuo aprila 1944. komandir čete. đak u NOB od marta 1944. KNEŽEVIĆ U ž a r a ŽIVKO. u NOB od ljeta 1943. u NOB od 1942. Tarevci. 1917. Modriča. u odredu od marta. Modriča. LAZAREVIĆ Mika JOVČIN. zemljoradnik. 1924. 1927. JOVIČEVIĆ Jovana JOVICA. u odredu od 16. poginuo decembra 1943. borac. 1923. 1944. vodnik voda. Zeljina. KOSIK Milana PERICA. u odredu od 16. 1921. u odredu od 15. KUBURIĆ Ahme VEJSIL. 1916. Modriča. đak. Kožuhe. intendant bataljona. napustio odred. zemljoradnik. 8. KOJIĆ Bogdana MITAR. Goražde. Srbin. KUZONIĆ Petra DRAGO. u odredu od septembra 1943. 1922. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. Musliman. JOVIČEVIĆ Gavra LUKA. 2. poginuo aprila 1944. borac. 1922. umro. 1943. u odredu od 16. 1908. zemljoradnik. Vranjak. 1921. Miloševac. radnik. Hrvat. intendant bataljona. zemljoradnik. Tarevci. umro od tifusa aprila 1944. đak. KRESOJA Đuro MILAN. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. 9. 1943. član kulturne ekipe i član SKOJ-a. Musliman. Srbin. Tarevci. Pećnik. 1914. umro. u odredu od oktobra 1943. omladinski rukovodilac. 1907. LUBINA Marka JOZO. LENDIĆ Saliha MEHMEDALIJA. đak u NOB od septembra 1943. 11. Miloševac. zemljoradnik. 9. Musliman. borac. omladinski rukovodilac. 1943. Koprivna. 3. poginuo aprila 1945. komandant bataljona. Srbin. umro 1978. radnik. KOVAČEVIĆ ud. Musliman. KUBURIĆ Husenija MEHO. Srbin. Brčko. član SKOJ-a. Hrvatica. KRAJINOVIĆ Ahmete ALMAZ. borac. zemljoradnik. Srbin. umro 1972.JOVANOVIĆ Jelisije JOVO. Modriča. Modriča. Srbin. borac. 9. zemljoradnik. 9. KUBURIĆ Muje ISMET. 1943. zemljoradnik. 348 . KARABEGOVIĆ Ibrahima ENVER. LAZIĆ Branka VELJKO. član KPJ. Modriča. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. Foča. borac. radnik. u odredu od septembra 1943. umro 1975. Srbin. Srbin. 1930. Nikolić KSENIJA. 1944. JUSIĆ Kusima RASIM. trgovac. u odredu od decembra 1943.

borac. poginuo aprila 1944. Srbin. radnik. 1922. MEHMEDBEGOVIĆ Mustafe SAFET. u odredu od 16. 1943. do marta 1944. 1925. zemljoradnik. MEŠANOVIĆ Huse RIZAH. borac. u odredu od oktobra. 1943. 1921. MEHIĆ Idriza SAMID. MEHIĆ Ismeta HILMO. umro 1972. Tarevci. Tarevci. komesar čete. Kožuhe. 9. poginuo aprila 1944. borac. 1943. 9. zemljoradnik. MEHMEDBEGOVIĆ Mehe SALKO. 1943. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Kozarevina. 1911. MEHMEDOVIĆ Age KADIR. 1943. umro 1978. 1943. Tarevci. 1943. MARKOVIĆ Vojke MIODRAG. 1925. 349 .LUKIĆ Pere ĐOKO. Srbin. Rešetnica. u odredu od 16. 5. 1943. Kozarevina. borac. MEHIĆ Mujage SAFET. u odredu od januara 1944. vodnik voda. Tarevci. 1943. 1943. Miloševac. MEŠIĆ Hase DERVIŠ 1916. 1914. 1943. 1943. u odredu od 14. do decembra 1943. Modriča. komesar čete. borac. u odredu od 10. 1924. 1919. Musliman. 9. Musliman. borac. radnik. poginuo 24. borac. borac. 1925. u odredu od 16. MEHMEDOVIĆ Age ISMET. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. 1916. borac. borac. borac. Srbin. 10. vodnik voda. zemljoradnik. LUKIĆ Spasoja MILAN. zemljoradnik. MEŠANOVIĆ Alije SAKIB. u odredu od 14. Modrica. poginuo 20. Skugrić. 1945. 9. poginuo aprila 1944. 1925. Srbin. zemljoradnik/u odredu od 16. MARKANOVIĆ Pere ĐORĐE. Musliman. 1926. 10. Foča. Miloševac. u odredu od septembra 1943. Ćlan KPJ. 1926. 9. zemljoradnik. 9. Musliman. borac. 9. MATIJEVIĆ Matije PERO. u odredu od 14. Tarevci. zemljoradnik. Hrvat. u odredu od 14. Skugrić. Tarevci. vodnik voda. zemljoradnik. 1943. Tarevci. 9. u odredu od 14. Tarevci. 1943. Tarevci. MEŠANOVIĆ Mehe SELIM. član SKOJ-a. 1943. 1925. 9. član SKOJ-a. zemljoradnik. u m r o 1973. u odredu od oktobra 1943. Avde EJUB. član KPJ. 1943. 9. do februara 1944. borac. 1924. 1924. Musliman. 9. 1927. Musliman. u odredu od 14. 1922. 9. Srbin. u odredu od 14. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. Musliman. Musliman. MEŠANOVIĆ Mehe HAZIM. Foča. 9. MARKANOVIĆ Vaskrsije STEVO. Tarevci. borac. 1926. Tarevci. LUKIĆ Milana PERO. MARJANOVIĆ Marka ĐORĐE. borac. Musliman. poginuo kod Srnica. u odredu od 16. ranjen i umro marta 1944. MEHIĆ Ibrahima SELIM. u odredu od 18. 1926. Pećnik. 1925. borac. Miloševac. Musliman. RVI. Odžak. Tarevci. Foča. 1943. Tarevci. Tarevci. u odredu od 15. zemljoradnik. radnik. do decembra 1943. Musliman. Musliman. MEŠANOVIĆ Muje HASAN. Miloševac. u odredu od 15. borac. MALESAK. 9. Musliman. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 14. u odredu od 16. zemljoradnik. 12. Srbin. 1925. poginuo aprila 1944.

komandant bataljona. MILOŠEVIĆ Todora MILOŠ. u NOB od 23. 1910. komesar bataljona. 1929. umro. šef odseka za naoružanje. Skugrić. komesar čete. MUJBEGOVIĆ Abaza MEHMED. 9. Musliman. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Modriča. do 25. radnik u odredu od 14. 9. radnik. Srbin. 9. 12. komandant bataljona. 1943. član SKOJ-a. Tešanj. Tarevci. Kozarevina. MILANKOVIĆ Sime SIMO. 1943. Tarevci. 9. poginuo marta 1945. MEŠIĆ Alije KASIM. 2. 1924. radnik u odredu od 14. Foča. M1KIČIĆ Đorđa BOŽANA. MIKIČIĆ Stevana ĐORĐO. 1914. 1943. Modriča. 1943. Miloševac. borac. Musliman. 9. poginuo aprila 1944. radnik. zemljoradnik u odredu od 15. zemljoradnik. Musliman. Srbin. 1943. 1943. 350 . borac. 9. Višegrad. MUJANOVIĆ Huse AGO. borac. u odredu od 14. Miloševac. MEŠIĆ Himze MUSTAFA. 11. u NOB od 1941. Tarevci. umrla 1972. u odredu od januara 1944. Musliman. u NOB od 1941. Tarevci. 1912. član KPJ. 9. Modriča. u odredu od 14. zemljoradnik. Musliman. poginuo u aprilu 1944. član KPJ. obavještajni oficir brigade. Musliman. u odredu od oktobra 1943. bolničarka. Musliman. 1978. vodnik voda. u NOB od 1941. u odredu od 16. zemljoradnik. Miloševac. 1925. MUJKIĆ Mustafe NEDŽIB. 1943. član KPJ. 1914. Musliman. 1944. zemljoradnik. 1923. 1890. 1943. zemljoradnik. borac. MUJANOVIĆ Adema VEJSIL. Tarevci. član KPJ. MUJBEGOVIĆ Abaza IBRAHIM. 9. Srbin. u odredu od 16. Musliman. đak. 1928. 1943. 1943. u odredu od 14. do aprila 1944. u odredu od 14. borac. 1917. borac. Tarevci. MUJKIĆ Emina MEHMEDALIJA. Srbin. MILOŠEVIĆ Jove MARKO. 9. borac. radnik. 1918. 1925. 1923. u odredu od februara 1944. MEŠIĆ Ibrahima SULJO. 1943. Skugrić. 1943. član KPJ. Tarevci. borac. 1943. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 8.MEŠIĆ Mehe HAJRO. 1942. Modrica. 1943. 1910. 1916. poginuo jula 1944. zemljoradnik. borac. MOMIĆ Živana OBRAD. zemljoradnik. Skugrić Srpkinja. Gacko. 9. u odredu od 14. 1925. u odredu od 14. 1914. Tarevci. umro 1968. MUJBEGOVIĆ Abaza MUHAREM 1907. 1926. 1943. Musliman. 1915. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. u Odredu od 14. MIKIČIĆ Đorđa LJUBOMIR. Miloševac. u odredu od oktobra 1943. 9. 1943. zemljoradnik. MILOŠEVIĆ Jove NIKOLA. 9. MUJKIĆ Ibre JUSUF. Musliman. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od 16. poginuo maja 1944. 9. radnik. 9. Musliman. u odredu od 14. politički radnik na terenu. Batkuša. umro 1951. zemljoradnik. 1921. MUJAGIĆ Osmana IBRAHIM. u odredu od 14. borac. Musliman. borac. 9. đak. Srbin. borac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. MUJKIĆ Jasuna BEGO. član KPJ. Tarevci. Skugrić. u odredu od 16. 9. ćlan KPJ. kod Platica. Modriča.

Orašje. u odredu od 14. domaćica. 1901. 1922. 9. član SKOJ-a. 1943. Foča. borac. poginuo marta 1944. Musliman. 9. NIKOLIĆ Steve MIKAILO. radnik. Srpkinja. Tarevci. borac. NIKOLIĆ Steve MARKICA. zemljoradnik. član KPJ. 9. u odredu od 14. 1912. 1943. zemljoradnik. 351 . član KPJ. 1943. Musliman. 1943. Musliman. 9. 1912. Musliman. Tarevci. 9. poginuo 1945. Modriča. Modriča. član KPJ. u odredu od 14. u odredu od februara 1944. u odredu od 14. Tarevci. đak u NOB od septembra 1943. 1943. zemljoradnik. Tarevci. 9. u odredu od oktobra 1943. komesar odreda. OKIĆ Huse IBRAHIM. zemljoradnik. MURATBEGOVIĆ Ahmeta HALIL. 1920. 9. 1922. zemljoradnik. u odredu od 14. u odredu od oktobra 1943. Tarevci. đak u odredu od 12. MUTIĆ Huse MUHIDIN. omladinski rukovodilac odreda. NIKOLIĆ Zdravka MILADIN. u odredu od 15. Skugrić. NEDIĆ OLGA. zemljoradnik. 1943. borac. MULIĆ Ahma MURADIF. Srbin. NAKIĆ Ibrahima SALKO. 10. borac. u odredu od 14. MUTIĆ Huse SEDO. Musliman. član SKOJ-a. 1928. Musliman. Tarevci. u odredu od 14. 1926. borac. vodnik voda. Tarevci. 1943. Srbin. član KPJ. Tarevci. član SKOJ-a. u odredu od 14. NIKOLIĆ rođ. student. član KPJ. Tarevci. 1925. borac. 1943. Musliman. poginuo oktobra 1944. mesar. OKIĆ Huse MUHAREM. umrla 1976. Musliman. Srbin. 9. 9. borac. 1943. Srbin. 1926. Musliman. MUJKIĆ Rede NURIJA. 9. 1943. Musliman. Srbin.MUJKIĆ Huse MUJO. Srpkinja. 1943. borac. Jarak. borac. Modriča. u NOB od 1942. đak. OKIĆ Hasana ABDULAH. zemljoradnik. Skugrić. 9. radnik. 1924. Mitrovica. Musliman. Srpkinja. u odredu od 15. 1926. komandir ćete. do 25. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. NEDIĆ Saila MILANKA. bolničarka. borac. 1943. 9. 1943. u odredu od septembra do decembra 1943. Tarevci. borac. zamjenik komandanta bataljona. komesar čete. MUJKIĆ Sulje REŠID. Musliman. u odredu od 14. 9. Tarevci. Bosanski Samac. 1928. 1922. poginuo aprila 1944. 1943. domaćica. 12. Tarevci. borac. u odredu od 14. borac. 1920. 1916. Tarevci. Kozarevina. 1943. đak. zemljoradnik. Muslimanka. 9. zemljoradnik. MUJKIĆ Huse RABIJA. 1918. u odredu od 14. borac. 1943. u odredu od aprila 1945. 1922. Tuzla. NEDIĆ Saila GINA. 1926. u odredu od 19. 1906. borac. Skugrić. umro 1958. Musliman. NIKOLIĆ Nikole PANTO. zemljoradnik. Modriča. 1921. Musliman. 9. 1924. zemljoradnik. MULIĆ Age HASAN. Srnice. NOVAKOVIĆ Novaka BLAGOJE. do 30. Tarevci. u odredu od septembra 1943. OKIĆ Alije MEHMED. u odredu od 14. MULIĆ Ćamila ASIF. 9.

Modriča. 9. 1914. Srbin. 1926. Musliman. borac. Musliman. Srbin. Rešetnica. intendant bataljona. PERANOVIĆ Nike TODOR. u odredu od 2. 1943. 1943. borac. poginuo decembra 1944. u odredu od 14. PELEŠ Omera IZET. 1923. Miloševac. u odredu od 14. 9. do aprila 1944. zemljoradnik. Srbin. 9. 1919. OTANOVIĆ Redže. 9. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Modriča. Srpkinja. PEJIĆIĆ Obrada PETAR. zemljoradnik. do kraja decembra 1943. u odredu od 16. zemljoradnik. 1943. 1943. 1922. 1943. član KPJ. član KPJ. 1944. 9. 9. 1943. Miloševac. 1924. Srbin. 9. 1912. PEJIĆIĆ Đorđa MILAN. u odredu od 15. borac. 1943. Miloševac. 1943. 1943. u odredu od 16. komesar čete. Srbin. 1924. Radovana ANĐELKO. borac. Miloševac. u m r o 1947. Srbin. u odredu od 14. u odredu od 16. Osječani-Doboj. borac. Miloševac. Romanija. 9. POPOVIĆ Toše MARIJA. PERANOVIĆ Milana MIĆO. domaćica. 1927. PELEŠ Barke AHMET. Srbin. poginuo 15. u odredu od 16. borac. 1925. borac. umro 1975. PAVIĆIĆ Steva LJUBOMIR. umro 1966. 8. radnik. Srbin. poginuo 10. POPOVIĆ Radovana DUŠAN.OKIĆ Alije MUJO. kurir odreda. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 16. u odredu od februara 1944. 1925. 1943. Modriča. ' PELESIĆ Ibrahima GALIB. u odredu od 15. 1943. u odredu od 14. Miloševac. 9. u odredu od 16. Miloševac. zemljoradnik. zemljoradnik. POPOVIĆ. zemljoradnik. Modriča. 12. Srbin. POPOVIĆ Teše DANKO. Musliman. radnik. od 16. zemljoradnik. u odredu od 16. Srbin. Srbin. 9. 1943. Miloševac. trgovac. Srbin. 3. do decembra 1943. PATKOVIĆ Jovana MILE. 1922. od 16. 352 . Srbin. poginuo aprila 1944. 9. ranjen i ostao na terenu. 1943. u odredu od januara 1944. komandir čete. borac. 9. 1925. ABDURAHIM. 1925. 1922. piljar. 1943. Srbin. borac. do 17. POPOVIĆ Petra MITAR. 1922. PAVLOVIĆ Petra DRAGO. u odredu od 16. 1919. Teočak. 1943. borac. PANDUREVIĆ Mike STEVO. borac. član KPJ. 1943. 1910. od 16. 1945. 1913. zemljoradnik. 9. Dugo Polje. 1926. 4. borac. Miloševac. Skugrić. Tarevci. 9. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. PERANOVIĆ Pere MARKO. PETROVIĆ Andrije JOVO. poginuo 12. komandir voda. Miloševac. 9. 1905. zemljoradnik. 1943. u odredu od 16. u odredu od 16. Miloševac. član KPJ. borac. 1912. Srbin. 1919. Miloševac. delegat voda. Musliman. zemljoradnik. Porebrice. u odredu u odredu u odredu u odredu PETROVIĆ Koste NIKO. Monj. član SKOJ-a. član KPJ. Srnice. POPOVIĆ Toše MILAN. Musliman. borac. PANDUREVIĆ Đorđa RACKO. 1943. 9. Miloševac. 12. zemljoradnik. vodnik voda. 9. Miloševac. 1943. borac. Miloševac. poginuo marta 1944. radnik. od 16. 1944. 12.

1943. član SKOJ-a. 1944. desetar. Musliman. domaćica. Srpkinja. u odredu od septembra 1943. 1943. borac. Foča. zemljoradnik. Musliman. 1943. član KPJ. poginuo 28. 1918. u odredu od 14. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. Tarevci. 9. 1927. zemljoradnik. Tarevci. Musliman. Miloševac. umro. SAJIĆ Rajka GAVRO. Miloševac. poginuo 15. 9. do decembra 1943. SAILOVIĆ Luka JOVO. zemljoradnik. SAILOVIĆ Luke SIMO. Srbin. 7. 9. SAILOVIĆ Ignjata BOJA. Kozarevina. Skugrić. 1908. u odredu od 16. 1925. 353 . zemljoradnik. 1926. u odredu od septembra 1943. 1919. komesar ćete. u odredu od 14. SARVAN Huse FEHIM. domaćica. poginuo septembra 1943. borac. 9. do aprila 1944. 1943. poginuo oktobra 1944. u odredu od 14. Vranjak. u odredu od 15. bolničarka. zemljoradnik. SARVAN Osme AHMET. u odredu od februara 1944. SARVAN. 9. 9. POŽUN Hasiba IBRO. u odredu od 16. Raduša. u odredu od novembr 1943. 1914. u odredu od 14. Modriča. Miloševac. Srebrenica. bolničarka. 1918. Srbin. borac. do decembra 1943. 9. 1926. SAJIĆ Stanka NIKOLA. RADOJEVIĆ Đorđa KOŠTA. Ostružnja. 1924. Srbin. 9. u NOB od 16. komandant bataljona i član KPJ. 1943. 1945. SARVAN Dede SABIT. zemljoradnik. u odredu od 16. 1923. Tarevci. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. Adema RASIM. 9. 1912. SARVAN Alije MUSTAFA. zemljoradnik. vodnik voda. Srbin. zemljoradnik. SARVAN Alija VEJSIL. Modrića. poginuo aprila 1944. Musliman. Musliman. 1925. borac. 1943. 1. 1923. Srbin. SARVAN. 1943. član KPJ. SA VIĆ Spasoje STOJAN. domaćica. Tarevci. u odredu od mart 1944. 1943. 1943. borac. Srbin. borac. RAĐANOVIĆ Cvijana ZORKA. Musliman. u odredu od 14. 1919. Modriča. zemljoradnik. 1926. Srbin. u odredu od 16. 9. 1943. 1943. Tarevci. 1943. 9. zemljoradnik. Musliman. 1943. komandir čete. 9. 9. 6. 1925. borac. zemljoradnik. borac. Srpkinja. Musliman. 1943.POPOVIĆ Vasilija SAVKA. Tarevci. u odredu od 14. 1943. u odredu od 16. borac. Tarevci. POPOVIĆ Petra VID. 1909. u odredu od 16. umro 1971. borac. Skugrić. zemljoradnik. komandir ćete. SAILOVIĆ Stjepana PETAR. Srbin. SALKIĆ Belija AHMET. Skugrić. Skugrić. Miloševac. borac. POŽUN Hasiba ŠEMSO. član KPJ. 1921. Capardi. poginuo jula 1944. Tarevci. u odredu od 14. zemljoradnik. Miloševac. Tarevci. Musliman. Foča. Tarevci. poginuo aprila 1944. 1927. zemljoradnik. 1924. Osmača. 9. zemljoradnik. 1922. u odredu od 14. borac. poginuo marta 1944. SAILOVIĆ Marka OSTOJA. borac. 1922. zemljoradnik. Srpkinja. 9. Muste HASAN. SAJIĆ Vaskrsija ĐOKO. Miloševac. Srbin. u odredu od oktobra 1943. 9. borac. bolničarka. Miloševac. Musliman.

Vranjak. komandir čete. 3. Musliman. radnik. borac. 2. Musliman. poginuo maja 1944. Srbin. 1943. 1945. 1918. borac. 9. Kozarevina. umro 1969. zemljoradnik. Srbin. oficir OZN-e. 1944. u odredu od 14. komandir čete. u odredu od 14. poginuo 10. Joko. član KPJ. u odredu od novembra 1943. u odredu od 14. Miloševac.SEJDIĆ Ibre HUSEIN. trgovački pomoćnik. 1917. zemljoradnik. Zvornik. zemljoradnik. Miloševac. STANIĆ Nike MARKO. Gradačac. 354 . Srbin. Lisina. vodnik voda. ŠKUNDRIĆ rod. Skugrić. Musliman. u odredu od novembra 1943. STEVIĆ Pera JOVAN. u odredu od novembra 1943. 1943. Modrica. Srbin. u odredu od 2. zemljoradnik. u NOB od 8. SIMKIĆ Koste IGNJAT. 1922. 1943. u odredu od 14. Srbin. radnik. zemljoradnik. 1914. u odredu od septembra 1943. Modriča. Srbin. u NOB od 1942. u odredu od 16. 9. Tarevci. Srbin. Srbin. Vranjak. SKENDEROVIĆ Nurije NUSRET. borac. pomoćnik komesara bataljona. u NOB od septembra 1943. STANIŠIĆ Laze SLAVKO. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zamjenik komandanta područja. 1927. 1943. zemljoradnik. vodnik voda. borac. u odredu od 16. učitelj. 1943. vodnik voda. do aprila 1944. Skugrić. 1911. 9. 1918. 9. 1924. 1924. borac. Srbin. Skugrić. član KPJ. zemljoradnik. SENDIJAREVIĆ Ahme MEHMEDALIJA. borac. 1943. član KPJ. 1910. u odredu od 16. radnik. 1909. Kulaši. Foča. borac. 1926. član KPJ. radnik. u odredu od 18. Modriča. 1923. STOJIĆ Teodora MILENKO. 1912. STANIĆ Nike JOZO. 1915. 9. zemljoradnik. 1915. 9. u odredu od 14. 9. SUBAŠIĆ Gana SMAJO. Modriča. 1911. borac. Hrvat. 9. krojačica. godine. član KPJ. do decembra 1943. 1943. 1920. 9. do decembra 1943. STJEPANIĆ Mike PETAR. član KPJ. STRANATIĆ Rade DUŠAN. Garevac. 1943. Miloševac. politički radnik na terenu. 9. Musliman. Miloševac. zemljoradnik. član KPJ. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. STANIĆ Nike IVO. vodnik voda. STEVANOVIĆ Stojana NIKOLA. Kapetanović REMZA. 9. SENDIJAREVIĆ Bege RASIM. 1926. u NOB od septembra 1943. u odredu od 16. 1943. Musliman. u odredu od novembra 1943. trgovački pomoćnik. Musliman. Tarevci. Srbin. radnik u odredu od oktobra 1943. Muslimanka. u odreduod februara 1944. 1943. SULJIĆ Osmana BERKO. 1927. Hrvat. Hrvat. 1925. zemljoradnik. u odredu od 14. član KPJ. član KPJ. Garevac. Tarevci. 9. u odredu od februara 1944. STOJANOVIĆ Stojana CVJETKO. 9. STANKOVIĆ Stanka MIKA. u odredu od 19. STANKOVIĆ Riste PETAR. Srbin. Skugric. STOJIĆ Đura MARKO. Garevac. komesar čete.

1924. Gradačac. komandir voda. Srbin. VAJKIĆ Simeuna BRANKO. TADIC Milana ĐOKO. u odredu od 1944. 2. 4. do oktobra 1943. 1914. 12. radnik. borac. 6. TURSIĆ Age FAHIR. u odredu od 16. VASILJEVIĆ Ignje TODOR. TRAKIĆ Ibrahima AGO. zemljoradnik. Tarevci. borac. Modriča. 1943. član KPJ. 9. komesar čete. zemljoradnik. Srbin. radnik u odredu od 14. u Miloševcu. zemljoradnik. radnik u odredu od 16. Modriča. do 17. član SKOJ-a. borac. poginuo decembra 1943. 1944. zemljoradnik. 1920. 9. vodnik. obućar. Modriča. Skugrić. borac. u odredu od 16. Srbin. radnik. 1943. TURSUN Huse MEHO. 1924. zemljoradnik. Modrića. radnik u odredu od 14. u odredu od početka do kraja oktobra 1943. 1922. 9. Kladanj. Miloševac. 9. 1906. 1943. u odredu od 16. komandant bataljona. 9. do 17. Musliman. Miloševac. gimnazijalac. Musliman. TODOROVIĆ Miloša RADO. Musliman. 9. Musliman. 1927. Srbin. desetar. TURSIĆ Munida REUF. zamjenik komesara bataljona. borac. zemljoradnik. TERZIĆ Saliha SALIH. 1925. Miloševac. poginuo decembra 1943. 1943. VASILJEVIĆ Nikole MITAR. Skugrić. Graćanica. u NOB od 23. TERZIĆ Mladena NIKO. u odredu od 14. borac. 1943. zemljoradnik. Musliman. umro 1976. Miloševac. VASILJEVIĆ Ilije TODOR. član KPJ. 10. u odredu od 16. 1943. Srbin. 1943. 9. vodnik voda. Modrića. borac. u odredu od 8. 1927. borac. u odredu od septembra 1943. član KPJ. 9. borac. 9. zemljoradnik. 1943. 1921. Skugrić. Srbin. 1921. borac. Modriča. 1910. 1943. VASILJEVIĆ Pere ILIJA. u odredu od 12. Modrica. 1922. 12. u odreduod decembra 1943. u odredu od 14. 1943. Modriča. TERZIĆ Saliha HUSO. 10. član KPJ. poginuo januara 1945. 1925.SULJIĆ Saliha DZEVAD. 1943. poginuo decembra 1944. 1909. 9. 1924. Modrića. 9. Musliman. 9. zemljoradnik. 1943. SULJIĆ Mehmedalije FUAD. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Vranjak. Snagovo. Miloševac. 1943. Miloševac. Modrica. Musliman. VASILJEVIĆ Nikole ĐURO. u odredu od 14. Musliman. borac. u odredu od 14. Miloševac. borac. 1927. 1945. 1914. 4. 1944. 1924. vodnik voda. u odredu od 16. Srbin. borac. u NOB od 20. Srbin. TESANOVIĆ Todora SAVO. 355 . u NOB od 12. TRAKIĆ Ibrahim HASAN. TOMIĆ Todora ĐORĐE. Srbin. borac. u odredu od 16. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. poginuo novembra 1944. u odredu od 14. 1914. zemljoradnik. Musliman. u odredu od septembra 1943. VASILJEVIĆ Simeuna STOJAN. član SKOJ-a. borac. član KPJ. radnik u odredu od 14. 9. Musliman. 1943. Modriča. 1943. 1927. Srbin. Srbin. TERZIĆ Saliha KEMAL. 3. 1943. 1943. u odredu od 16. 1922. TESANOVIĆ Jova KONSTANTIN. 1926.

umro 1968. KOVAČEVIĆ Ive PERO. komesar čete. obućarski radnik. borac. umro 1963. HUSAKOVIĆ Junuza ŠEMSO. u odredu od 15. Musliman. Musliman. 9. Tarevci. 1926. ZEČIĆ Muharema HUSE1N. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. 1923. borac. Skugrić. ŽILIĆ Age HAKIB. u odredu od aprila 1945. ZEČIĆ Muharema SAKIB. umro 1970. Miloševac. 1943. 1943. komandir čete. ZARIĆ Koste LUKA. FILIPOVIĆ Risto ZORKA. Botajica. 9. 9. Modriča. zemljoradnik. HADŽIHUSKIĆ Bajre HAZIM. zemljoradnik. kovač. 9. Modriča. Musliman. 1919. u odredu od 15. komesar čete. 9. Hrvat. zemljoradnik. borac. Musliman. radnik. Odžak. u odredu od 14. 356 . Modriča. Skugrić. borac. ZARIĆ Koste JOVO. Tarevci. član KPJ. Tarevci. ZORIĆ Sulje HASAN. 1927. zemljoradnik. Musliman. 1945. 1943. borac. JOVIČEVIĆ Damljana SAVO. Kladari. umrla 1945. komesar čete. Tarevci. 1918. domaćica. 9. 1912. 9. poginuo 12. Srpkinja. Musliman. borac.VUKMIROVIĆ Staniše SMIUKA. radnik. 1907. do aprila 1944. umro 1969. Srbin. 1922. Musliman. Musliman. u odredu od marta 1944. u odredu od 14. 9. Modrica. 1943. 1943. Skugrić. u odredu od septembra 1943. 1917. trgovac. u odredu od 14. Vlasenica. Musliman. član SKOJ-a. Srbin. radnik u odredu od 14. bolničarka. ZEČIĆ lime FADIL. 1923. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. Modriča. u odredu od 18. 1924. ZORIĆ Alije AHMO. u odredu od 14. borac. zemljoradnik u odredu od februara 1944. desetar. Musliman. Dodatni spisak za opštinu Modriča DELIĆ Mustafe BEĆIR. trgovački pomoćnik. poginuo maja 1944. borac. 1943. u odredu od februara 1944. borac. komesar čete. 1943. 1925. Modriča. 1943. ZEČIĆ Zije ZAHID. sekretar Opštinskog komiteta. 9. radnik u odredu od 14. ZORIĆ Osmana HUSEIN. 9. radnik u odredu od oktobra 1943. član KPJ. 1926. HUSIĆ Atifa FEHIM. trgovac. 9. 1944. Srpkinja. 1943. Musliman. radnik. u odredu od 14. 2. poginuo decembra 1943. 9. borac. 1912. 1920. komesar čete. poginuo februara 1945. u odredu od 14. ŽILIĆ Osmana FADIL. ZORANOVIĆ Luke PETAR. 1920. ŽILIĆ Jasima EMIN. 1907. borac. Musliman. Tarevci. Modriča. Musliman. 1943. u odredu od septembra 1943. 1903. 1943. u NOB od ljeta 1941. u odredu od 14. Tarevci. Srbin. u NOB od 8. Foča. Odžak. 9. ekonom čete. 1926. 1926. Srbin. Tarevci. član KPJ. 1943. Skugrić. 9. član KPJ.

11. borac. borac. 9. borac. stupio u odred 15. zemljoradnik. 9. poginuo decembra 1944. 5. 9. Srbin. g. godine. 4. Duga Njiva. Srbin. Srbin. 9. BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda OSMA Ni. 1925. zemljoradnik. 1943. 1926. SAVIĆ Jovana MARKO. 9. zemljoradnik. Modriča. 1927. 1943.KOLJIĆ Nikole BORO. šofer. Srbin. do aprila 1944. 1924. u odredu od 15. 1943. 1909. TADIĆ Ilije SAVO. Miloševac. u odredu od 15. 1928. u odredu od 8. Miloševac. u odredu od 16. Modrica. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od 4. DAJIĆ Muje MUJESIRA. Brčko. Srbin. Srbin. HALILOVIĆ Salihe REFIK. 1922. Srbin. Koprivna. Koprivna. 1944. u odredu od 16. 1920. 12. borac. 1926. Miloševac. poginuo u Žabaru 1945. zemljoradnik. 9. borac. 1943. godine. borac. Srbin. Miloševac. borac. 1919. do decembra 1943. ĆARIĆ Mile PETAR. 357 . zemljoradnik. umro 1975. Miloševac. borac. u odredu od 9. LUKIĆ Stanka NEDO. u odredu od 14. do decembra 1943. zemljoradnik. domaćica. borac. 1921. Srbin. zemljoradnik. 1922. 1943. u odredu od 14. 1943. u odredu od 16. 1944. đak. zemljoradnik. Srbin. 1910. 1925. 9. 1926. 1915. zemljoradnik. 1943. 9. 1943. Koprivna. 1943. Srbin. đak. 1918. Srbin. đak. Miloševac. 1945. zemljoradnik. 4. borac. borac. 11. Srbin. STRANATIĆ Rade BOZO. radnik. 9. u odredu od 4. Modriča. borac. poginuo 1945. poginuo 1944. 1943. zemljoradnik. do decembra 1943. Koprivna. 1944. JOVANOVIĆ Andrije MIRKO. u odredu od 8. LAZAREVIĆ Jovana DRAGO. 1920. do decembra 1943. DURONJIĆ Petra BOŠKO. godine. TRIFKOVIĆ Jove GAVRO. u odredu od 16. Koprivna. Miloševac. borac. 9. 1921. Musliman. Miloševac. Miloševac. 1927. VIDOVIĆ Bogdana VASO. u odredu od 16.3. Modriča. 1945. Miloševac. Srbin. Musliman. 1943. u odredu od 1. borac. DAM JANO VIĆ Đorđa OSTOJA. zemljoradnik. 9. 9. u odredu od 9. godine. u odredu od formiranja 1942. 1943. Srbin. do 12. HASANBAŠIĆ Omera MEHMEDALIJA. DESPOTOVIĆ Jovana MILUTIN. u odredu od 10. PERANOVIĆ Milana STOJAN. 1943. godine. PANDUREVIĆ Mike SAVO. godine. Srbin. 5. Koprivna. 1943. u odredu od 15. NIKOLIĆ Nikole MILOŠ. Muslimanka. Srbin. borac. 1923. 1943. do decembra 1943. zemljoradnik. poginuo i Krivaji 1943. 1943. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 16. JOVANOVIĆ Ilije MARINKO. 1. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. Miloševac. VIDOVIĆ Bogdana BLAGOJE. u m r o 1967. 1945. Modriča. 1922. Musliman. zemljoradnik. do decembra 1943. 9. umro 1944. 1923. Modriča. PATKOVIĆ Jove OSTOJA. BRADAŠEVIĆ Vida JELISIJE.

godine. u odredu od 1945. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnik. Koprivna. godine. 1920. u odredu od 1. MAKSIMOVIĆ Kostadina STOJAN. Srbin. godine. u odredu od 1. 1945. Koprivna. DUJIĆ Milana PETAR. 1918. zemljoradnik. godine. ČAKAREVIĆ Blagoja VIDA. Srbin. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Jove MILORAD. Srbin. 1945. godine. godine. Srbin. GRUJIĆ Jovana JELENA. zemljoradnik. 1945. Koprivna. godine. STRUGALOVIĆ Cvjetka NEDO. 5. zemljoradnik. u odredu od 15. zemljoradnik. 5. SAVANOVIĆ Boška VELJKO. 1920. 1943. 5. u odredu od 5. 5. zemljoradnica. godine. JAĆIMOVIĆ Petra ČEDO. 1945. Koprivna. Srpkinja. 1920. godine. Koprivna. Srbin. ANTIĆ Stevana SPASOJE. 24. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 1941. u odredu od 2. u odredu od 1943. Koprivna. 4. godine. 1945. MATIĆ Stanka STANIŠA. Koprivna. 8. 1923. Srbin. 1945. 1921. u odredu od 15. Koprivna. 5. zemljoradnik. godine. u odredu od 3. 1925. Srbin. poginula 1943. zemljoradnik. godine u Kožuhama. 1945.DURONJIĆ Petra ČEDO. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnica. 1945. 4. RADOVANOVIĆ Peje MILOŠ. 1945. poginuo 1945. 5. MAKSIMOVIC Petra MIHAJILO. 1943. godine. Srbin. 1914. u odredu poginuo 1943. u odredu od 19. u odredu od 5. u odredu od 1. u odredu od 1945. 1920. Koprivna. Koprivna. 4. u odredu od 9. Srbin. 1923. zemljoradnik. Srbin. Srbin. godine. godine. 1925. u odredu od 4. Koprivna. 4. 1924. Koprivna. Koprivna. godine. zemljoradnica. Koprivna. 10. u odredu od 4. u odredu od 17. zemljoradnica. 1945. RADOVANOVIĆ Danila KRISTINA. 1945. NIKIĆ Đorđa ĐOKO. 1922. u odredu od 1. Srpkinja. Koprivna. 5. godine. VASILJEVIĆ Jovana JEREMIJA. 1945. 1918. kod Tuzle. u odredu od 6. zemljoradnik. KUZMANOVIĆ Obrada LJUBOMIR. zemljoradnik. 1945. 1945. SAVANOVIĆ Boška MILUTIN. u odredu od 1943. Koprivna. Srbin. Koprivna. Srbin. Koprivna. godine. Srpkinja. Koprivna. 1921. 3. zemljoradnik. Koprivna. 5. Koprivna. 1927. godine. 1925. godine. zemljoradnik. JOVIĆ Mare PETAR. godine. Srbin. Srbin. NEDIĆ Živka NEDO. 358 . MAKSIMOVIĆ Kostadina MILOVAN. zemljoradnik. 5. Srbin. u odredu od 25. 5. Koprivna. godine. 8. 1944. godine. poginula 1944. 1922. zemljoradnik. godine. poginula 1944. zemljoradnik. PURANOVIĆ Janka STEVO. godine. GRUJIĆ Gruje JELENA. Srbin. Srpkinja.

1925. Srbin. 4. g. 1945. zemljoradnik. VIDOVIĆ Marka CIVKO. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 1. Srbin. g. 1920. zemljoradnik. DESPOTOVIC Dimitrija DESPOT. u odredu od 1943. Koprivna. 1945. Koprivna. u odredu od 25. 5. Srbin. zemljoradnik. Srbin. 1926. Srbin. 1945. g. zemljoradnik. 1920. zemljoradnik. u odredu od 15. KOSTADINOVIĆ Vase UROS. 1921. g. 1945. 5. 4. u odredu od 4. g . u odredu od 10. u odredu od 25. 1923. zemljoradnik. 5. VIDOVIĆ Boška UROS. Koprivna. 1926. borac. borac. Srbin. 1929. 1921. u odredu od 15. g. BANOVIC Milana RADOVAN. VUJIĆ Bogdana NOVAK. Srbin. g. BANOVIC Milana ĐORĐE. 8. god. Srbin. 1945. godine. Koprivna. 4. u odredu od 1943. u odredu od 25. god. zemljoradnik. zemljoradnik. godine. 1945. borac. u odredu od 25. Koprivna. JEVTIĆ Bože STEVO. zemljoradnik. 1923. borac. Srbin. u odredu od 25. 1945. 1945. Srbin. Srbin. Koprivna. PAVLOVIĆ Cvijana NEDEUKO. 1920. 1945. PAVLOVIĆ DRAGO. JANKOVIC Sime NEDELJKO. Koprivna. 5. zemljoradnik. umro 1979. Koprivna. NEDIĆ Živka MILAN. TUBAKOVIĆ Jove MILAN. zemljoradnik. VUKASINOVIĆ Gojka RADOVAN. godine. 4. g. 1915. zemljoradnik. godine. u odredu od 30. TOMIĆ Ignjata CEDOMIR. borac. Srbin. 1922. 1945. Koprivna. Srbin. borac. Koprivna. 1945. godine. 1922. VIDOVIĆ Marka BOSKO. godine poginuo 1944. Koprivna. zemljoradnik. Koprivna. borac. zemljoradnik. u odredu od 1943. 4. 1945. VUKASINOVIĆ Tome BOGDAN. 4. 1945. 1921. zemljoradnik. poginuo 1945. borac. 4. Srbin. 5. godine. 1914. Srbin. godine. borac. Vranjak. borac. g. 4. u odredu od 3. poginuo 1944. zemljoradnik. Srbin. Koprivna. 1945. domacica. godine. u odredu od 1. 5. g. g. Srbin. VUKASINOVIĆ Gojka MILOVAN. u odredu od 1. 1920. zemljoradnik. u odredu od 1. POLEKSIĆ Drage OLGA. Vranjak. 1943. 1908. Vranjak. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 1943. umro u jedinici 1945. 1944. borac. 1920. 4. 1945. Srpkinja. borac. Vranjak. 1925. NEDIĆ Jevte MILAN. 1926. zemljoradnik. 1945. 4.NIKIĆ Mirka NIKO. Srbin. 4. Srbin. 1924. SIMEUNOVIĆ Blagoja SRETO. Koprivna. Koprivna. u odredu od 9. u odredu od 10. Koprivna. Koprivna. godine. zemljoradnik. u odredu od 26. Koprivna. 359 . 1925. 4. 1945. zemljoradnik. Srbin. Vranjak. godine. g. VIDOVIĆ Luke SAVO. u odredu od 1.

4. 1945. u odredu od 25. u odredu od 25. borac. god. zemljoradnik. g. Srbin. god. 1924. borac. Srbin. borac. 4. u odredu od 3. CVIJANOVIĆ Jefrema MARKO. g.VASILJEVIĆ Save SRETO. god. STRUGALOVIĆ Toše TODOR. 1925. 1945. 1920. VASIĆ Petra RISTO. zemljoradnik. Koprivna. godine. 4. zemljoradnik. Srbin. Koprivna. zemljoradnik. u odredu od 1. 4. 1944. 1945. VASIĆ Vida VASO. zemljoradnik. Koprivna. borac. LAZIĆ Sime NOVAK. 1920. zemljoradnik. Srbin. Srbin. TR1FUNOVIĆ Mikaila BOZO. Srbin. Srbin. zemljoradnik. 1923. Koprivna. 1945. 1910. Srbin. 4. 1945. u odredu od 5. RISTIĆ Dimitrije SLAVKO. 1945. g. Koprivna. 1945. 4. 1923. god. Koprivna. borac. zemljoradnik. Koprivna. godine. MARJANOVIĆ Milana JANKO. Srbin. 5. Srbin. 4. borac. MARI JANO VIĆ Svetozara ŽARKO. 1909. zemljoradnik. 1922. Koprivna. 1917. 3. umro u jedinici. u odredu od 25. Italijan. borac. zemljoradnik. godine. u odredu od 1. MARKO VIĆ Stanka SVETOZAR. god. 1922. 1925. 1920. u odredu od 3. Koprivna.g. zemljoradnik. zemljoradnik. 1925. Koprivna. zemljoradnik. Koprivna. 1925. 1923. Koprivna. 5. Srbin. u odredu od 25. 1920. 4. LAZIĆ Nike LJUBO. borac. LAZIĆ Sime RANKO. 1919. 4. u odredu od 15. 1914. 1945. 1945. 1945. borac. zemljoradnik. 1923. 4. 1945. 1922. Srbin. 1945. 1920. 1945. borac. 4. Srbin. 1945. 4. 1945. 1945. 1945. borac. zemljoradnik. u odredu od 1. 3. zemljoradnik. Srbin. godine. u odredu od 25. u odredu od 1945. Srbin. Srbin. Srbin. g. borac. Srbin. borac. 1926. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Stojana STEVO. VASILJEVIĆ Teodora JOVO. JEVTIĆ Koste NOVAK. borac. g. Koprivna. BERTONI Antonija MARKO. Koprivna. u odredu od 25. zemljoradnik. u odredu od 3. Koprivna. Srbin. zemljoradnik. godine. LAZIĆ Nike ĐORĐO. u odredu od 15. 1921. NEDIĆ Nikole ZDRAVKO. u odredu od 15. Koprivna. Koprivna. 1945. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. Srbin. borac. 1945.g. 4. u odredu od 10. VASILJEVIĆ Vida STOJAN. 360 . 5. Koprivna. 1945. PAVLOVIĆ Cvijana ILIJA. umro. 1945. 4. 1945.g. borac. MAKSIMOVIĆ Kostadina STANlSA. god. Koprivna. 4. Koprivna. u odredu od 3. Srbin. borac. u odredu od 10. godine. borac. u odredu od 20. borac. TRIVIĆ Marka VASILIJE. zemljoradnik. borac. 8. radnik. Koprivna. Srbin. borac. u odredu od 1. 4. 4. PAVLOVIĆ Đorđa BOGDAN. Koprivna.g. borac. u odredu od 25. zemljoradnik. borac. Koprivna. Koprivna. god. zemljoradnik. godine. borac.

u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. ALIĆ Selima IBRAHIM. u odredu od septembra 1944. u odredu od septembra 1943. ARNAUTALIĆ Hasana IBRAHIM. borac. borac. borac. u odredu od 10. borac. u NOB od 1. Petrovo Selo. 8. GOJKOVIĆ Boška BRANKO. zemljoradnik. poginuo 1943. u NOB od maja 1943. 10. borac. 11. 1944. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. Boljanić. Rašljeva. borac. 1921. AHMETAŠEVIĆ Huse HUSEIN. Gradačac. u NOB od septembra 1943. TOPALOVIĆ Miloja BRANKO. Obudovac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 20. 1923. 1943. 1926. Musliman. MUSLIMOVIĆ Kadre BAJRO. Donji Skugrić. u odredu od 12. u odredu od oktobra 1944. Zelinja. Borci odreda sa područja opštine Gradačac AHMETAŠEVIĆ Ahmeta DŽEM AL. RVI. Petrovo Selo. ARSENIĆ Petra KONSTANTIN. 1926. poginuo 1946. B. 8. u odredu od decembra 1943. Musliman. 1924. 10. MIŠIĆ Stojana NEDO. Srbin. 1924. Tuzla. 10. 1944. u odredu od marta 1945. B. B. ALIMANOVIĆ Alije DŽEMAL. Donji Skipovac. borac. Musliman. 10. 1921. zemljoradnik. u odredu od 11. Musliman. Srbin. u odredu od septembra 1943. ALAJBEGOVIĆ Ahmeta MUHAREM. radnik. 1944. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. Srbin. 1908. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. 1924. komesar čete. borac. zemljoradnik. u odredu od 10. u NOB od 1. Srbin. radnik. Srbin. Musliman. Musliman. PUŠELJIĆ Nike NOVAK. Srbin. Rašljeva. borac. 1924. 1909. 1943. Rašljeva. 1929. u odredu od 6. zemljoradnik. učitelj. Rašljeva. borac. Doboj. 1944. 1924. Gradačac. umro 1974. borac. radnik. 1920. u NOB od 1944. borac. borac. Gradačac. AHMETAŠEVIĆ Nazifa OSMAN. AVDIĆ Salke AHMET. komandir čete. Gornji Skipovac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od novembra 1943. u odredu od septembra 1943.Borci odreda sa područja opštine Gračanica BOŽIĆ-GAJIĆ Jovana PERO. 1921. zemljoradnik u odredu od 10. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 10. borac. u odredu od 10. đak u NOB od 6. Musliman. Pelagićevo. Sanski Most. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. radnik. 9. 8. 1924. MUSLIMOVIĆ Mehe MUHAREM. 1944. 1945. Gradačac. Musliman. borac. Musliman. Rašljeva. borac. borac. 1943. 1943. 3. 9. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. 1919. zemljoradnik. Petrovo Selo. poginuo novembra 1944. 1928. komandir voda. 1944. Musliman. VASILJEVIĆ Gruje PERO. zemljoradnik. AKŠAMOVIĆ Nike VELJKO. ISLAMOVIĆ Saliha OSMAN. Gradačac. 1922. 361 . 10. poginuo jula 1944. 1906. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Srbin. 1944. Srbin. 1927. Musliman.

đak. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradaćac. Pelagicevo. borac. u odredu od oktobra 1943. Mionica. u odredu od aprila 1945. borac. 1924. BOSKOVIC Pere MARKO. Musliman. Gradaćac. BAJRIC Alije HUSEIN. u odredu od oktobra 1943. BESIREVIC Mustafe ASIM. zemljoradnik. zemljoradnik. Pelagicevo. u odredu od oktobra 1943. Rajska. u odredu od februara 1945. 1924. zemljoradnik. poginuo maja 1944. 1924. Musliman. borac. član KPJ. Donji Skugrić. RVI. BABIC Sime JOVO. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. AVDIC Ibrahima FAHRUDIN. radnik. BESIREVIĆ Zije HAZIM. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. komandant bataljona. BISKUPOVIC Đoke GOJKO. 1929. Gradaćac. AVDIĆ Hasana IZET. u odredu od januara 1945. Celić. zamjenik komandira ćete. Srbin. radnik. Srbin. BILAJAC Osmana ISMET. član KPJ. Mionica. Musliman. Ledenice. Hrvat. Musliman. 1918. Musliman. borac. Tolisa. Gradaćac. 1920. Musliman. u NOB od maja 1943. borac.AVCIC Hase AHMO. radnik. đak. radnik. u NOB od avgusta 1943. borac. borac. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Musliman. poginuo novembra 1944. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradaćac. borac. u odredu od septembra 1944. Srebrenik. 1925. borac. Gradaćac. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. Musliman. zemljoradnik. Gradaćac. 1921. borac. zemljoradnik. BILAJAC Nesiba AHMET. Hrvat. 1925. Srbin. u NOB od septembra 1943. član KPJ. Tramošnjica. BESIREVIC Ibrahima OSMAN. BOŽIĆ Ignjata MAKSIM. u odredu od oktobra 1943. AVDIĆ Hase NURIJA. 362 . zemljoradnik. Zelinja. borac. Gradaćac. u NOB od avgusta 1943. poginuo decembra 1944. BAKO VIC Tadije JOZO. u odredu od oktobra 1943. 1924. zemljoradnik. 1926. u NOB od avgusta 1943. radnik. poginuo decembra 1944. borac. poginuo 1944. borac. Gradaćac. radnik. Musliman. BOBIC Sulje IBRAHIM. Srbin. 1920. Kozluk. RVI. Gradaćac. BAHIC Ahmeta ŠALIM. Gradaćac. 1925. borac. BOŽIĆ Mihajla NEDEUKO. Tešanj. borac. u odredu od aprila 1945. Musliman. BOJIC Steve SAVO. Konjuh. 1928. 1920. 1928. 1923. Gacko. u odredu od aprila 1945. 1920. Musliman. AVDIĆ Mehmeda OSMAN. BAHIC Mustafe HAMID. u NOB od avgusta 1943. poginuo jula 1944. u odredu od oktobra 1943. 1927. Musliman. borac. 1917. u odredu od oktobra 1943. 1917. zemljoradnik. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. 1925. BILAJAC Abdulaha RAIF. u odredu od marta 1945. Gradaćac. zemljoradnik.

1922. 1926. borac. Musliman. zemljoradnik. Vučkovci. 1915. Hrvat. Gradačac. borac. 1925. 1910. BRIĆIC Rešida JASIM. borac. Gradačac. radnik. Musliman. BRISTRIĆ ALMAZ. Vučkovci. BRISTRIĆ Bajre ALIJA. zemljoradnik. Musliman. BRISTRIĆ Alije ZEĆIR. BRIĆIC Alije RAMO. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. Musliman. zamjenik komandira čete. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. 1918. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. Musliman. 363 . Gradačac. 1909. u NOB od avgusta 1943. Tramošnjica. Musliman. Musliman. Musliman. 1920. 1924. u NOB od septembra 1943. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. poginuo decembra 1944. Gradačac. Gradačac. 1924. 1926. borac. ĆAĆIĆ Šime JOZO. u NOB od septembra 1943. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Gradačac. četna bolničarka. borac. BUKVAREVIC Nurije OSMAN. ekonom čete. Musliman. 1925. u odredu od oktobra 1943. BRISTRIĆ Šabana OMER. u odredu od oktobra 1943. 1920. u odredu od oktobra 1943. Mionica. u odredu od aprila 1945. borac. Mionica. BRKIĆ Ibrahim HASAN. borac. poginuo aprila 1944. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Vučkovci. poginuo januara 1945. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. BRISTRIĆ Šabana EMIN. u NOB od septembra 1943. u odredu od februara 1944. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Vučkovci. Musliman. zemljoradnik. Gradačac. Donji Hrgovi. 1924. u odredu od oktobra 1943. ĆOSIĆ Ibre ŠABAN. 1916. zemljoradnik. Musliman. godine. BULIĆ Mehe EDHEM. član KPJ. Musliman. Vlasenica. radnik. 1923. Hrvatica. Gradačac. 1925. Gradačac. BRKIĆ Vase MARKO. u NOB od avgusta 1943. Srbin. 1918. Gradačac. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1922.PERA. Vučkovci. domaćica. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. Bosanska Bijela. BRKIĆ Ibrahimaa ALJO. borac. u NOB od avgusta 1943. radnik. u odredu od oktobra 1943. borac. ĆOSIĆ Omera MEHMED. radnik. član KPJ. borac. borac. borac. radnik. đak. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. Musliman. BULIĆ Mehe FEHIM. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Pelagicevo. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. 1924. u NOB od avgusta 1943. Musliman. BRISTRIĆ Muje AGO. BRICIĆ Mustafe ŠEVAUJA. borac. BRISTRIĆ Šemse MEHMED »Salih«. borac. 1918. u odredu od aprila 1945. u odredu od januara 1944. u odredu od oktobra 1943.BRIČIĆ Ibrahima HASAN. u odredu od oktobra 1943. komandir čete. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. CRLJIĆ Mate PETRA . poginuo novembra 1944. Majevica. BRICIĆ Mustafe MEHO. zemljoradnik.

zemljoradnik. 1926. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1924. đak u odredu od avgusta 1944. DELIĆ Hase SALIH. Gradačac. borac. u NOB od avgusta 1943. borac. 1930. 1925. borac. zemljoradnik. DELIĆ Muje OSMAN. u odredu od marta 1945. Musliman. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. borac. Musliman. DELIĆ Muharema HALIL. DELIĆ Muharema 1BRAHIM. Teočak. vodnik. borac. 1922. Hrvat. borac. Tremošnjica. DELIĆ Mustafe RAGIB. Musliman. ČOVIĆ Andrije PAVO. Hrval. radnica. poginuo 1944. zemljoradnik. 364 . borac. godine. Gradačac. 1920. borac. u odredu od oktobra 1944. ČOLIĆ Mehmeda HAŠIM. u odredu od maja 1945. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. ĆAVAROVIĆ Nike MATO. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. ČOVIĆ Andrije IVAN. u odredu od aprila 1945. DOBORAC (Huseina IBRAHIM. zemljoradnik. član KPJ. u NOB od avgusta 1943. 1925. 1926. Gradačac. borac. borac. 1929. Gradačac. Strmica. zemljoradnik. Tramošnjica. Donja Zelinja. komesar čete. Musliman. član KPJ. Gradačac. DELIĆ Mahmuta NURIJA. 1924. komandir čete. 1922. 1925. Musliman. u odredu od marta 1945. u odredu od aprila 1945. 1920. zemljoradnik. DAJIĆ Mehmeda DZEVDET. borac. Gradačac. DADIĆ Ilije MARKO. u NOB od avgusta 1943. Mionica. Gradačac. Srednja Slatina. Hrvat. Musliman. DELIĆ Ibre FEHIM. zemljoradnik. Musliman. borac. poginuo 1944. Muslimanka. borac. ČOVRK Šerifa ARIF. član SKOJ-a. Gradačac. borac. Vučkovci. Musliman. poginuo 1944. borac. zemljoradnik. Vučkovci. u odredu od decembra 1943. DELIĆ Hase ALEMA. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. 1925. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. DELIĆ Mahmuta MUSTAFA. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Donji Skugrić. zemljoradnik. 1915. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Višegrad. DELIĆ Saliha IDRIZ. u odredu od oktobra 1943. Musliman. DAKIĆ Obrada MARKO. 1925. DELIĆ Muje MUHAREM. Gradačac. Hrvat. 1927. Musliman. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. borac. 1928. Vučkovci. 1920. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. 1927. DELIĆ Vehaba OSMAN. borac. Gradačac. Musliman. radnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1925. zemljoradnik.ĆANDIĆ Hasana BAJRO. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Tramošnjica. zemljoradnik. 1917. Musliman. Musliman. član SKOJ-a. u odredu od marta 1944. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. godine. Musliman. borac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. DAJIĆ Mehmeda ŠEVKIJA. 1914.

Srbin. 1927. DRAGIĆ Blagoja CVJETKO. 1910. DŽANHODŽIĆ Muhameda EDHEM. 1924. borac. 1920. borac. zemljoradnik. borac. DRAGIĆ Đorđa PETAR. u NOB od avgusta 1943. Musliman. Vučkovci. FAČIĆ Rašida AHMED. ĐOGIĆ Hasana IBRAHIM. član KPJ. Srbin. u odredu od marta 1944. poginuo septembra 1944. u odredu od septembra 1944. Palegićevo. EMIĆ Mehe AHMED. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Žepče. borac. u odredu od oktobra 1943. borac. Pelagićevo. Vida. Musliman. ĐURIĆ Luke RANKO. u odredu od aprila 1945. poginuo 1945. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Musliman. 1929. zemljoradnik. ĐONLIĆ Mehmeda HALIL. učitelj. Lukavac. borac. Gradačac. radnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. borac. Musliman. Srbin. borac. Vučkovci. u NOB od aprila 1943. Skugrić. Musliman. borac. ĐUKIĆ Mihajla MARKO. Zvornik. ĐURIĆ Luke MILOŠ. zemljoradnik. Donja Zelinja. Gradačac. 1923. Musliman. 1914. borac. zamjenik komandira čete. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Pelagićevo. DŽINOVIĆ Kasima ĆAMIL. borac. borac.DOGLADOVIĆ IBRAHIM. u odredu od marta 1945. u NOB od maja 1943. 1923. Donja Zelinja. 1926. zemljoradnik. poginuo juna 1946. borac. DŽEKIĆ Sulje IBRAHIM. Vučkovci. Tramošnjica. Mionica. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. Musliman. DUBRAVAC Mate JAKOV. borac. ĐORĐIĆ Ignjata MIRKO. 1925. u odredu od oktobra 1943. borac. DURAKOVIĆ Saliha OSMAH. borac. 1918. Donji Skugrić. DŽIDIĆ Osmana AHMED. borac. Musliman. borac. 1926. Musliman. 1918. radnik. Musliman. zemljoradnik. 365 . u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. poginuo krajem 1944. Hrvat. poginuo maja 1945. Srbin. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. FAČIĆ Mehmeda MUSTAFA (MUJO). zemljoradnik. FAČIĆ Abida RAMO. u odredu od aprila 1945. Vida. zemljoradnik. Musliman. 1920. Musliman. Turić. Srednja Zelinja. u odredu od oktobra 1943. Musliman. DURANOVIĆ Osmana RIZALIJA. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Skugrić. Srbin. zemljoradnik. DZEKIĆ Omera RAHMAN. u odredu od marta 1945. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1923. zamjenik komandanta odreda i obavještajni oficir brigade. borac. Tuzla. 1923. 1925. Musliman. 1926. Gradačac. 1922. radnik. u odredu od oktobra 1943. 1926. član KPJ.

FAZLIČ Nesiba DŽEMAL, 1918, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. FAZLIĆ Omera ZAHID, 1925, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. FERHATOVIĆ Salke SALKAN, 1920, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Kulaši. FERHATOVIĆ Salke TAHIR, 1916, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Donja Međeđa. FERHATBEGOVIC Nezira BISERA, 1921, Rogatica, Muslimanka, domaćica, u NOB od januara 1944, u odredu od aprila 1944, borac. FILIPOVIĆ Steve SAVO, 1923, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. FILIPOVIĆ-TESANOVIĆ ZORKA, 1916, Skugrić, Srpkinja, domaćica u NOB od januara 1943, u odredu od oktobra 1943, bolničarka. GAGULIĆ Marijana ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GAGULIC Ive JOZO, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac, poginuo 1945, Bosanski Samac. GARIĆ OMER, 1902, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Gojka GAVRO, 1905, Samarevac, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Boze IGNJAT, 1922, Pelagicevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Srnice. GEGIĆ Gavre ĐORĐE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka MILAN, 1923, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka SPASOJE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GIBIĆ Ahme ALIJA, 1912, Ledenice, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GLAVAŠ MILE, 1910, Hrvat, geometar, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1944, načelnik štaba odreda, član KPJ. GLUHIĆ Mujačina AHMED, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Ledenice. GLUHIĆ Ćamil OSMAN, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Zvornik. GRADASĆEVIĆ Derviša ADNAN, 1930, Gradaćac, Musliman, đak u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Bosanska Bijela. GRADASĆEVIĆ Hajre NASIR, 1924, Gradaćac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Orašje. GRO MIC Muharema EDHEM, 1914, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.

366

GROMIĆ Muharema FADIL, 1918, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. GUBAUEVIC Sejne HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandira čete. GUBAUEVIC Sejne MUHAREM »Cihan«, 1928, Gradačac, Musliman, u odredu od oktobra 1943, borac. HAFIZOVIC Hakije MUSTAFA, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, vodnik. HAFIZOVIC Regiba SEAD, 1927, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HALILOVIĆ Rame AGO, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac, poginuo 1944, Majevica. HALILOVIĆ Sadika FEHIM, 1922, Gradačac, Musliman, đak u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, član SKOJ-a. HALILOVIĆ Bege IBRAHIM, 1921, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, vodnik voda. HALILOVIĆ Ahmeta KEMAL 1922, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, rukovodilac SKOJ-a, član KPJ. HALILOVIĆ Halila MEHMED, 1922, Donja Međcđa, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HALILOVIĆ Ibre OSMO, 1926, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HANIĆ Hasana AHMET, 1912, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, umro 1974. HANIC Osmana BEGO, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. NAHIC Osmana HUSO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944. Graćanica. HANIĆ Ahmeta MUJO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HANIĆ Salkana MUJO, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HAPADŽIĆ Bajre MUJO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANBAŠIĆ Ibrahim EJUB, Lukavac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac. HASANOVIC Saliha IBRAHIM, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HASANOVIC Muje MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANOVIC Ibre MEHO, 1921, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac.

367

HASANOVIĆ Muje SULEJMAN, 1922, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HASELJIĆ Muharema ADEM, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1945, borac. HASELJIĆ Osmana FEHIM, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Brčko. HASELJIĆ Alije HASIB, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASELJIĆ Omera MUNIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1950. HASELJIĆ Sadika SAMID, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASIĆ Huseina SULJO, 1920, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 5. 5. 1945. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Alije HUSO, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Samida IBRAHIM, 1918, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Orašje. HADŽIMEHMEDOVIĆ Mehmeda ZIJO, 1902, Gradačac, Musliman, trgovac, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza EMIN, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HEĆIMOVIĆ Huse AHMO, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta FEHIM, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta EMIN, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HERCINOVIĆ Alije RIZAH, 1918, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HODŽIĆ Huseina HUSEIN, 1923, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HODŽIĆ Rame IBRAHIM, 1915, Jasenica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HOJNIĆ Ibrahima RAHMAN, 1924, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda DŽEMAL, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembral943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda OSMAN, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HUREMOVIĆ Ibrahima MUSTAFA, 1915, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HUREMOVIĆ Salke SALIH, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, RVI.

368

HUSEINBAŠIĆ Himze HALIL, 1928, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HUSEINBAŠIĆ Smaje JASIM, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od februara 1944. borac. HUSEINBAŠIĆ Omera MEŠA, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, borac, RVI. HUSEINBAŠIĆ Emina MUHIDIN, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HUSELJIĆ Smaje AHMET, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HUSELJIĆ Bajre AKIF, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, komandir čete, član KPJ. HUSELJIĆ Alije NURIF, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, umro od posledica smrzavanja, maja 1944, Lebršnik. HUSKIĆ Sulje MERSED, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od februara 1944, borac, poginuo marta 1945, Ozren. IBRAHIMBEGOVIĆ Mustafe OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, u m r o 1957. IBRAHIMOVIĆ Hasana HASAN, 1929, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1944, borac. IBRELJIĆ Redžepa JUSUF, 1909, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. ILJAZOVIĆ Muje SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1948. IMAMOVIĆ Nešeta SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od septembra 1943, u odredu od aprila 1944, kurir. INKIĆ Mehe IDRIZ, 1926, Gradačac, Musliman, radnik u odredu od oktobra 1944, borac, umro 1965. INKIĆ Pašage MUHAREM, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ISLAMOVIĆ Ibrahima SALIH, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. IVANOVIĆ Mike MIKAILO, 1926, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odreduod aprila 1945, borac. IVANČIČEVIĆ Cvijana KRSTO, 1927, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo u jesen 1944, Brčko. IVANĆIĆEVIĆ Cvijana MILORAD, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Pelagićevo. IVIĆ Nike JURE, 1921, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. IVIĆ Nike MARJAN, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAHIĆ Alage MEHO, 1922, Jelovče Selo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.
24

369

JAŠAREVIĆ Ahmeta ABDULAH, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944. JAŠAREVIĆ Ahmeta AGO, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Ahmeta HASIB »Hasko«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Mehe HAZIM, 1924, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. JAŠAREVIĆ Mehmeda IBRAHIM, »Brajče«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Ibre JUSUF, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Mehmeda ALJO, 1922, Gradčac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Alage SAKIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od aprila 1944, borac. JELEČEVIĆ Nike PERO, 1915, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Pere MILOŠ, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila RAJKO, 1919, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Mihajla RISTO, 1921, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila ŽIVKO, 1913, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od februara 1945, borac. JEŠIĆ Sime ILIJA, 1932, Srnice, Srbin, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, u m r o 1975. JOSIPOVIĆ Marijana IVO, 1923, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JOVANOVIĆ Janka BOGOLJUB, 1907. Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1944, borac, poginuo maja 1944, Pelagičevo. JOVANOVIĆ Pere MILENA, »Buca«, 1928, Gradačac, Srpkinja, domaćica, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JOVANOVIĆ Janka PERO, 1924, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. JOVANOVIĆ Janka VASO, 1920, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. u NOB od 1944, Pelau NOB od 1944, Pela-

JOVIČEVIĆ Damjana SAVO, 1907, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, član KPjf, borac. JUKAN Hasana HASAN, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. JURIĆ Marka JURO, 1922, Orlovo Polje, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac.

370

KADIĆ Nedžiba HUSEIN, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od januara 1945, borac. KADIĆ Mehmeda IBRAHIM, 1920, Sibovac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KADIĆ Ahmeta MUHAREM, 1924, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od decembra 1944, borac. KADIĆ Osmana OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča. KALINOVIĆ Cvijetka NEDELJKO, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Kasima HADŽIB, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Rame ŠAHMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. KARIĆ Hasana OSMAN, 1921, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIĆ Ahmeta ZAIM, 1927, Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIŠIK Šabana AMIR, 1929, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KARIŠIK Šabana HAMID, 1927, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEŠAN Šeće MUJO, 1922, Cajniče, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEVRIĆ Hašima ALIJA, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Špionica. KLOPIĆ Paše RAGIB, 1916, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KLOPIĆ Ahme SAMID, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KNEŽEVIĆ Tode PERO, 1921, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KNEŽEVIĆ Đorđa TODOR, 1915, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac, poginuo marta 1945. KNEŽEVIĆ Lazara ŽIVKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KOLAREVIĆ Ahmeta AVDO, 1926, Vida, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. KOPIĆ Ive JURO, 1928, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KOVAČ žife SULJO, 1915, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KOSANIĆ Milana NEDO, 1925, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča.

371

KRDŽIĆ Bećira MEHO, 1921, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Prud. KRDŽIĆ Agana SULJO, 1925, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KRDŽIĆ Saliha RAMO, 1926, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Odžak. KUJRAKOVIĆ Fejze OSMAN, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUJRAKOVIĆ Muje REDŽO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUKULJEVIĆ Huseina ALMAZ, 1897, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Muje IDRIZ, »Husein«, 1927, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Alije RAIF, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Latifa DŽEMAL, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1943, Odžak. KURBAŠIĆ Muje ALIJA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Ahmeta BEĆIR, 1926, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Halila HASAN, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odreduod oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Hasana MUSTAFA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAKIĆ Milivoja BLAGOJE, 1924, Srbin, zemljoradnik, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo januara 1945, Zvornik. LAKIĆ Milivoja JOVO, 1926, Srnice, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAZIĆ Obrada IGNJO, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo marta 1945, Jelik. LAZIĆ Vase ILIJA, 1922, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, mitraljezac. LAZIĆ Marka JOVO, 1922, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Đure NIKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Obrada VOJO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od januara 1944, zamjenik komandanta odreda, član KPJ. LIPOVAĆ Osmana HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac. LOJIĆ Rame EDHEM, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac.

372

LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Hadžiba MUSTAFA, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LUČIĆ Bone STJEPAN, 1922, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo avgusta 1944, Krepšić. LUKIĆ Pane PETAR, 1912, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo decembra 1943, Kožuhe. LUKIĆ Nike VASO, 1920, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LUŠNIČKIĆ Džefra ZAHID, 1924, Vućkovci, Musliman, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. LJUBIĆ Jure MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo jula 1944, Teslić. UUBOJEVIĆ Cvjetka DANILO, 1923, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, pomoćnik komesara čete, član KPJ. MAHMUTOVIĆ Muniba RAMO, 1922, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAHMUTOVIĆ Muharema MUSTAFA, 1927, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima BEGAN, 1918, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima HALIL, 1916, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandanta bataljona, član KPJ, poginuo maja 1945, godine. MARJANOVIĆ Marka ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MARJANOVIĆ Koste CVJETKO, 1910, Krečane, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJRANOVIĆ Jove SIMO, 1911, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAŠIĆ Mehmeda ADEM, 1927, Vida, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Kulaši. MAŠIĆ Osmana SAFET, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac. MAŠIĆ Osmana SAKIB, 1927, Vida, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Sekovići. MATANOVIĆ Nike ILIJA, 1922, Turić, Hrvat, student, u odredu od oktobra 1943, komesar bataljona, član KPJ. MATANOVIĆ Nike MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945. MATANOVIĆ Ive ΤΟΜΟ, 1924, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha FEHIM, 1910, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo, 1944, Bosanski Samac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha MEHMEDALIJA, 1912, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona.

373

desetar. borac. zemljoradnik. Hrvat. Musliman. Musliman. MEJREMIĆ Muharema FADIL. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. Musliman. Tramošnjica. u NOB od septembra 1943. borac. radnik. Musliman. borac. Srbin. u odredu od aprila 1945. 1926. 1923. 1927. Hrvat. borac. zemljoradnik. Musliman. 374 . poginuo novembra 1944. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. 1923. 1923. Musliman. Gradačac. MIKIĆ Boška JOVO. 1925. u NOB od jula 1943. Mionica. u odredu od novembra 1943. zemljoradnik. domaćica.MEHMEDČEHAJIĆ Muje ŠALIM. u NOB od septembra 1943. MEHIĆ Hasana SALIH. borac. borac. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. Vida. Gradačac. u odredu od februara 1945. zemljoradnik. Musliman. MIĆIĆ Mije MIJO. Mionica. Tramošnjica. MEHMEDIČEVIĆ Smaila IBRAHIM. u odredu od oktobra 1943. Musliman. MIJIĆ Stjepana ANTO. Tramošnjica. MIĆIĆ Mije MATO. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. Gradačac. Gradačac. MILAKOVIĆ Cvijetina MILO. MEJREMIĆ Emina SADIK. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1923. Musliman. u odredu od decembra 1943. MIKULIĆ Ive MANDA. 1904. radnik. Rahić. borac. u odredu od aprila 1945. MEŠIĆ Ibre UZEIR. 1922. 1927. Vida. borac. borac. borac. Musliman. borac. u NOB od avgusta 1943. 1917. 1908. borac. MEHIĆ Huseina ADEM. Srbin. borac. MESANOVIĆ Ahme RAGIB. zemljoradnik. 1919. borac. 1926. Musliman. Vučkovci. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. MEHIĆ Džemala ADEM. radnik. u odredu od aprila 1945. Hrvatica. 1921. zemljoradnik. Musliman. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. poginuo 1944. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1920. zemljoradnik. 1924. Srbin. Srnice. u NOB od jula 1943. Donji Skugrić. zemljoradnik. 1926. 1913. borac. borac. Donji Skugrić. borac. »Tunjo«. Musliman. u odredu od aprila 1945. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. MESANOVIĆ Muje JUSUF. u odredu od proljeća 1944. 1916. 1928. u odredu od aprila 1945. borac. u odredu od oktobra 1943. MIĆIĆ Mirka ĐORĐE. MEHIĆ Hasana HUSEIN. 1924. Gradačac. Gradačac. MEHINOVIĆ Hasana HUSEIN. u odredu od februara 1945. Gradačac. Tramošnjica. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. MIJIĆ Pere MARKO. MESANOVIĆ Ahmeta SAFET. u odredu od decembra 1943. Donji Skugrić. Vida. Mušići kod Gradačca. desetar. zemljoradnik. MEJREMIĆ Nurije NUSRET. MIĆIĆ Todora TODOR. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. Hrvat. Srbin. borac. zemljoradnik.

u odredu od oktobra 1943. Musliman. 1913. borac. MUJČINOVIĆ Hase MUJO. 1923. Musliman. MILIČEVIĆ Steve SAVKA. Pelagićevo. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1943. 1925. MILIČEVIĆ Dragića RAJKO. zemljoradnik. MITROVIĆ Đokana JOVAN. borac. MUJANOVIĆ Redže BAJRO. MITROVIĆ Miće BOSA. Srbin. zemljoradnik. član SKOJ-a. Donji Skugrić. 1923. MITROVIĆ Steve MITAR. borac. 1922. u odredu od aprila 1945. domaćica. domaćica. MITROVIĆ Jove SIMO. u NOB od avgusta 1943. Srnice. borac. 375 . MORANJAK Muje HUSEIN. 1925. MILIČEVIĆ Mihajla MIHAJLO. Donji Skugrić. borac. u NOB od avgusta 1943. Mionica. zemljoradnik. MILIČEVIĆ Rade RADOVAN. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Musliman. desetar. u odredu od marta 1945. zemljoradnik. Srbin. 1922. u odredu od aprila 1945. 1924. 1909. MORANJAK Muje HASAN. Srbin. poginuo juna 1944. Srbin. Srbin. komesar bataljona. Srbin. zemljoradnik. desetar. u odredu od oktobra 1943. 1922. borac. u odredu od septembra 1944. 1915. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Srbin. 1919. u odredu od novembra 1943. u odredu od oktobra 1943. Srbin. MITROVIĆ Miće NEDO. zemljoradnik. zemljoradnik. Srnice. borac. borac. Gradačac. Srbin. 1925. borac. Donji Skugrić. Srnice. Srpkinja. u odredu od aprila 1943. u odredu od aprila 1945. borac. borac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. MIŠIĆ Jove MILOŠ. u NOB od avgusta 1943. borac. borac. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. 1920. Samarevac. borac. Srbin. MILUTINOVIĆ Stanka NIKO. 1923. MILIČEVIĆ Lazara ČVIJETIN. borac. MUJEŠIĆ Sadika HAŠIM. MUJIĆ Redžepa EŠREF. 1925. borac. član KPJ. Gradačac. umro 1953. poginuo januara 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. 1921. 1923. u NOB od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. Srbin. Srbin. u odredu od aprila 1945. MIŠIĆ Miće JOVAN. u NOB od septembra 1943. u odredu od decembra 1944. u odredu od novembra 1943. 1913. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. Srnice. Pelagićevo. Donji Skugrić. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Rajska. radnik. član SKOJ-a. Musliman. 1916. Zelinja. MUJIĆ Mustafe IBRAHIM. u NOB od juna 1943. 1924. zemljoradnik. Šiprage. Donji Skugrić. Pelagićevo. umrla 1968. u NOB od septembra 1943.MILANKOVIĆ Gruje BOŽO. zemljoradnik. Srpkinja. zemljoradnik. Gradačac. Srnice. MLINAREVIĆ Jove MILAN. zemljoradnik. zemljoradnik. radnik. zemljoradnik. borac. 1928.

Musliman. Gradačac. MULALIĆ Huseina MERSED. radnik. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Zelinja. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. zemljoradnik. 1914. NAKIČEVIĆ Mehe BAJRO. Musliman. MULAVDIĆ Avde Fadil. u odredu od januara 1944. 1924. NIKIĆ Boška JOVO. u NOB od avgusta 1943. Musliman. NOVAKOVIĆ Novaka JOVO. borac. 1919. 1926. Vučkovci. Musliman. Srbin. NIKIĆ Boška JELISIJE. Pelagićevo. u NOB od septembra 1943. borac. 1928. NEZIĆ Nazija BEGO. 1921. borac. 1914. Musliman. u odredu od aprila 1945. 1925. zemljoradnik. Vučkovci. Srnice. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. 1919. Srbin. MUJKANOVIĆ Hasana RAIF. u odredu od oktobra 1943. NADAREVIĆ Marka IVO. borac član KPJ. u odredu od oktobra 1943. borac. 1924. u odredu od aprila 1945. poginuo marta 1946. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. Srbin. 1924. Tolisa. 1928. MURATOVIĆ Smaje OSMAN. 1916. 1926. u odredu od februara 1945. u NOB od novembra 1943. zemljoradnik. Musliman. 1924. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Tolisa. Musliman. u NOB od septembra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Hrvat. MULAHALILOVIĆ Sulje IDRIZ. MUJKANOVIĆ Ahmeta DŽEMAL. u odredu od januara 1944. borac. Srbin. u NOB od septembra 1943. borac. MURATOVIĆ Halila MEHMED. MUJKANOVIĆ Muharema MUSTAFA. Gradačac. borac. Mionica. Donji Skugrić. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. 1921. borac. Goražde. 1916. MULAHALILOVIĆ Huse REŠAD »RESKO«. u odredu od novembra 1944. 1922. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. radnik. Gradačac. MUJKNANOVIĆ Osmana SMAIL. MUJDANOVIĆ Muje SABIT. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od februara 1945. Musliman. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1944. Musliman. zemljoradnik. Mionica.MUJIĆ Alije MUJO. NOVAKOVIĆ Simeuna BOŠKO. zemljoradnik. Mionica. komandir čete. u odredu od aprila 1945. Gradačac. radnik. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. NOVAKOVIĆ Mihajla PERO. Musliman. zemljoradnik. Mionica. Mionica. borac. borac. 1927. borac. borac. 1925. 1926. poginuo decembra 1943. Gradačac. MUJKANOVIĆ Hasana OSMAN. Jelovče Selo. borac. Srbin. radnik. zemljoradnik. MULAVDIĆ Osmana GALIB. borac. Musliman. MUMINOVIĆ Hasana ĆAMIL. zemljoradnik. 1911. borac. Tramošnjica. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od januara 1944. 376 . borac. Gradačac. zemljoradnik. zemljoradnik.

377 . poginuo maja 1944. 1925. zemljoradnik. član SKOJ-a. OMERĆIĆ Hase MEHO. đak. NOVALIĆ Sulejmana ISMET. Musliman. borac. poginuo februara 1944. član KPJ. u NOB od septembra 1943. 1925. OSMANLIĆ Hasana SMAJO. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. Srbin. zemljoradnik. OMEROVIĆ Emina EMIN. Lukavac. 1924. zemljoradnik. borac. borac. 1925. Pelagićevo. Brčko. zemljoradnik. Gradačac. borac. Mionica. 1921. Musliman. borac. u odredu od septembra 1944. Gradačac. Srbin. član SKOJ-a. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik. OMERĆIĆ Mehe MURAT. borac. borac. poginuo avgusta 1944. Musliman. Musliman. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1943. PAVLOVIĆ Toše VOJKO. u odredu od oktobra 1943. desetar. Musliman. Musliman. Gradačac. zemljoradnik. Srbin. u NOB od avgusta 1943. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. Gračanica. Srbin. OMEROVIĆ Kasima RAMIZ. Dubrave. Musliman. poginuo aptila 1944. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Ledenice. 1920. Musliman. Pelagićevo. OMIĆ Emine FAJKO. 1926. Pelagićevo. OMIĆ Redže ZAIM. PEJKIĆ Pavla PERO. u NOB od juna 1943. Musliman. Musliman. Musliman. Donja Zelinja. 1926. PEŠALIĆ Osme OSMAN. borac. u NOB od avgusta 1943. 1919. zemljoradnik. Rajska. u odredu od oktobra 1943. 1926. Brčko. Srbin. Donje Krečane. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. OKANOVIĆ Mehmeda LATIF. Gradačac. Musliman. đak. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. borac. 1926. OMERĆIĆ Ibre MEHMED. u odredu od januara 1944. Mionice. u odredu od marta 1945. 1926. u odredu od oktobra 1944. Pelagićevo. 1910. Musliman. borac. borac. PEBIĆ Tome JOVAN. u odredu od oktobra 1943. borac. PEJKIĆ Jove RANKO. borac. Gradačac. u odredu od oktobra 1943.NOVALIĆ Hasana ALMAZ. u odredu od decembra 1943. borac. NOVALIĆ Muharema HUSEIN. u odredu od decembra 1943. Musliman. Srnice. 1933. borac. 1920. Monica. OMEROVIĆ Arifa RESKO. poginuo oktobra 1944. PEŠALIĆ Nesiba IBRAHIM. zemljoradnik. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. borac. u NOB od juna 1943. borac. 1926. Ledenice. komandant bataljona. 1927. zemljoradnik. 1911. sekretar SKOJ-a u četi. Mionica. borac. 1925. u NOB od septembra 1943. PAVLOVIĆ Paje ĐURO. 1923. u NOB od septembra 1943. 1918. Musliman. NOVALIĆ Hamida ŠEFIK. 1926. 1927. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. borac. u odredu od decembra 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. Lukavac. zemljoradnik. Srbin. Mionica. PEJKIĆ Jove JOCO. Gradačac. OMERAGIĆ Ahmeta HAS1B.

1927. u odredu od aprila 1945. u od aprila 1945. Pelagićevo. Gornja Zelinja. Musliman. Donji Skugrić. zemljoradnik. PERIĆ Milana PAVLE. u odredu od oktobra 1944. 1924. član KPJ. 1927. borac. član SKOJ-a.PEKARIĆ Muharema MUJO. borac. Srbin. poginula jula 1944. 1927. borac. Tešanj. RADIĆ Koste ANĐELKO. u odredu od oktobra 1943. 1927. u od aprila 1943. u NOB od jula 1944. Srbin. u odredu od ra 1945. borac. odredu odredu februaodredu PETKOVIĆ Andrije UUBOMIR. Tolisa. đak. Gornje Selište. u od decembra 1944. SAHAĆIĆ Zaima GALIB. Pelagićevo. RAMIĆ Avde MEHMED. borac. referent saniteta. borac. u odredu od novembra 1944. domaćica. borac. 1910. Srbin. zemljoradnik. borac. Srbin. RISTIĆ Blagoja MILAN. zemljoradnik. borac. 1921. zemljoradnik. borac. Musliman. borac. Pelagićevo. Srpkinja. RISTIĆ Mihajla ANĐELKO. Srbin. Mionica. Musliman. u odredu od oktobra 1943. SAILOVIĆ Save STOJAN. zemljoradnik. Pelagićevo. 1927. 1920. POBRIĆ Mehe ADEM. Srbin. Srnice. Srbin. u odredu od aprila 1944. Tolisa. u odredu od oktobra 1943. 1925. borac. 1920. 1922. SARAJLIĆ Ismeta NAZIF. Gornje Selište. borac. zemljoradnik. Muslimanka. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1927. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. đak. Srbin. 1926. u NOB od avgusta 1943. PERIĆ Dušana MLADEN. đak. Srbin. Gradačac. borac. u odredu od aprila 1945. 1922. u odredu od aprila 1945. 1929. Gradačac. Musliman. borac. 1927. Srbin. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Tolisa. borac. zemljoradnik. PERIĆ Mitra NIKO. 1926. Donji Skugrić. zemljoradnik. PETROVIĆ-MIĆIĆ Jovana VASILIJE. Tolisa. Tešanj. borac. zemljoradnik. borac. Musliman. đak. Gradačac. PELEŠEVIĆ Mahmuta ALIJA. Musliman. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. . Mionica. RVI. PELAGIĆ Đoke SAVO. Gradačac. Srpkinja. borac. RELIĆ Vasilija MILKA. 1921. RADULOVIĆ Steve PETAR. Mionica. zemljoradnik. PERIĆ Borislava MILO RAD. u NOB od septembra 1943. 1920. u odredu od aprila 1945. Srbin. borac RVI. komesar bataljona. zemljoradnik. REJZOVIĆ Džemala SANIJA. poginuo jula 1944. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Musliman. RABIĆ Huseina MUSTAFA. RELIĆ Vasilija DARA. 1916. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. Srbin. u odredu od otobra 1943. Srnice. kurir. u odredu od aprila 1945. u odredu od decembra 1943. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. radnik. 1928. PETKOVIĆ Dragutina BORO. član SKOJ-a. u odredu od aprila 1945.

1919. 1906. Jelovče Selo. Gradačac. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Maksima CVIJETIN. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Srbin. u odredu od decembra 1943. u NOB od avgusta 1943. SEJDIĆ Muje SELIM. SENDIĆ Mehmeda RASIM. Tolisa. Srpkinja. Pelagićevo. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. SELIMOVIĆ Huse ŠEĆO. borac. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. SENDIĆ Smaila EDHEM. 1922. Gradačac. Musliman. u NOB od avgusta 1943. u odredu od septembra 1944. SAVIĆ Maksima DANKO. borac. Mionica. zemljoradnik. 1928. SELIMOVIĆ Muje MEHO. borac. Porebrice. u odredu od aprila 1945. 379 . poginuo decembra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. SIMEUNOVIĆ Đorđa ŽARKO. zemljoradnik. SELIMOVIĆ Avde AHMO. »Meho«. borac. Tolisa. borac. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik. Gradačac. Musliman. poginula 1946. Musliman. Mionica. 1923. 1924. Samarevac. zemljoradnik. 1923. SEJDIĆ Redžepa MUJO. Srbin.SAVIĆ Mihajla ANDRIJA. Muslimanka. Musliman. Jelovče Selo. u odredu od aprila 1945. 1922. u NOB od jula 1943. borac. borac. Musliman. kurir. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1943. 1921. u NOB od avgusta 1943. u odredu od marta 1945. Srbin. Porebrice. Porebrice. Tolisa. SAVIĆ Mihajla STOJAN. Mionica. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. 1923. SEJDIĆ Osmana MEHMED. SAVIĆ Maksima DRAGO. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 1944. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u NOB od avgusta 1943. umro 1966. Srbin. u odredu od oktobra 1943. RVI. SEJDIĆ Osmana OMER. Pelagićevo. Vučkovci. SAVIĆ Save ĐORĐE. borac. borac. zemljoradnik. Musliman. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. 1925. 1927. član KPJ. 1917. borac. poginuo jula 1944. borac. Srbin. zemljoradnik. SEJDIĆ Ibrahima HUSEIN. SELIMOVIĆ Ahmeta MUSTAFA. 1927. zemljoradnik. Mionica. u odredu od oktobra 1943. 1927. borac. 1919. zemljoradnik. zemljoradnik. 1920. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Mionica. Srbin. Musliman. u odredu od marta 1943. Jelovče Selo. SENDIĆ Smaila DŽEVDET. domaćica. u odredu od januara 1945. SENDIĆ Kasima MEHMED. Musliman. u NOB od oktobra 1943. intendant bataljona. 1925. 1927. borac. Mionica. 1918. zemljoradnik. 1924. Musliman. SELIMOVIĆ Muje FATA. Musliman. poginuo oktobra 1944. Srbin. član KPJ. u NOB od 1943. borac. Musliman. Mionica. radnik. Srnice. SELIMOVIĆ Bećira MUSTAFA. 1920. borac. 1927. u odredu od januara 1945. Teslić. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. borac.

1925. Gradačac. borac. 1924. zemljoradnik. SMAJIĆ Smaje AHMED. u odredu od marta 1945. kurir. Gradačac. borac. borac. SINANOVIĆ Nurije FAJKO. u NOB od avgusta 1943. Pelagićevo. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. borac. SINANOVIĆ Mehe SULEJMAN. borac. Pelagićevo. u NOB od septembra 1944. SOKOLJAK Mehmeda MEHO. zemljoradnik. Musliman. Muslimau. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od aprila 1945. Hrvat. 1925. Srbin. 1925. SKENDEROVIĆ Muje HUSEIN. SIVIĆ Jasima HASAN. zemljoradnik. SOFIĆ Koste SMAILO. komandir čete. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. Zelinja. u NOB od oktobra 1943. Musliman. 1923. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. SMAJLOVIĆ Ibre RAMIZ. 1927. Gradačac. 1922. borac. poginuo septembra 1944. u NOB od avgusta 1943. 1929. borac. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1944. Županja. 1907. SIMIĆ Vasilije NENAD. Zelinja. 1919. borac. Musliman. Srbin. u odredu od oktobra 1943. SIMIĆ Todora MILAN. Gradačac. radnik. u odredu od oktobra 1943. 1912. 1926. borac. zamjenik komandira čete. Skugrić. SIVIĆ Dede OSMAN. zemljoradnik. umro 1970. zemljoradnik. SIVIĆ Avde ZAHID. 1893. SKENDEROVIĆ Ibrahima SMAJO. Musliman. radnik. 1926.SIMIĆ Koste KOŠTA. radnik. član SKOJ-a. poginuo juna 1944.umro 1962. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin. SIMIĆ Vasilije JOVO. Srbin. u odredu od januara 1944. radnik. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. radnik. 1922. borac. SMAJIĆ Mustafe ĆAMIL. u odredu od oktobra 1944. 1917. borac. u odredu od aprila 1945. umro 1954. Musliman. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Mionica. 1913. SMAJIĆ Adila OSMAN. borac. 1921. Gradačac. Srnice. Kulaši. Čemerno kod Gacka. 1922. Musliman. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. u NOB od avgusta 1943. đak. borac. borac. Mionica. Musliman. Musliman. SKENDEROVIĆ Nurije HUSNIJA. vodnik voda. . Gradačac. Musliman. 1926. borac. Musliman. radnik u NOB od septembra 1943. Tolisa. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Gradačac. radnik. desetar. zemljoradnik. Srbin. SKENDEROVIĆ Muje IBRO. ekonom čete. 1925. SLOBOĐANAC ALEKSANDAR. borac. SKENDEROVIĆ Nurije HUSREF. 1923. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. Musliman. 380 . godine. član KPJ. vodnik voda. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. u NOB od avgusta 1943. 1911. radnik. u NOB od septembra 1943. član KPJ. u odredu od decembra 1943. SMAJLOVIĆ Selima ŠAHMAN. umro 1960. radnik. SPAHIĆ Halila OMER. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. poginuo maja 1944. u odredu od novembra 1943.

Musliman. 1919. Vučkovci. STJEPANOVIĆ Ilije RADOVAN. Zelinja. 1925. borac. Musliman. komesar ćete. STANIĆ Ostoje TRIVO. borac. borac. Ćajniče. 1927. u odredu od oktobra 1943. Ledenice. komandir čete. 1923. u NOB od aprila 1941. borac. 1925. ŠAKIĆ Ibrahima DŽEMIL. Snagovo. u odredu od aprila 1945. Pelagićevo. Pelagićevo. u m r o 1973. 1919. zemljoradnik. Stopići. Pelagićevo. zemljoradnik. 1906. u NOB od septembra 1943. borac. STANKO VIC Pere ĐORĐE. Tolisa. STEVANIĆ RADO. zemljoradnik. poginuo februara 1945. domaćica. 1910. Pelagićevo. STOJČEVIĆ Ljube DUŠAN. u odredu od aprila 1945. Srbin. u NOB od septembra 1943. Srpkinja. u odredu od oktobra 1943. Srbin. u NOB od juna 1943. Samarevac. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. domaćica. borac. SUBAŠIĆ Ibrahima NUMAN. zemljoradnik. SUBIĆ Tome ΤΟΜΟ. borac. 381 . Gradačac. 1926. u odredu od decembra 1944. SUBAŠIĆ Nurije SAMID. Muslimanka. zemljoradnik. borac. SUŠIĆ Hadžiba HASIB. 1931. umrla 1945. borac. poginuo 1945. Srbin. Vučkovci. STEVIĆ Ilije SAVO. zemljoradnik. STOJANOVIC Mladena BOGDAN. u NOB od juna 1943. u odredu od aprila 1945.SRNA Adema MINA. Virovitica. radnik. u odredu od oktobra 1943. borac. član KPJ. 1922. Gradačac. zemljoradnik. đak. 1926. 1922. u odredu od oktobra 1943. u NOB od 1943. Ledenice. član KPJ. Graćanica. zemljoradnik. radnik. STEVIĆ Duke ANICA. Crkvina. poginuo 1945. borac. Srbin. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Srnice. komandir čete. borac. borac. borac. Musliman. Musliman. SUŠIĆ Huseina OSMAN. u odredu od aprila 1945. Vida. poginuo februara 1945. zemljoradnik. Tolisa. Srnice. zemljoradnik. Srbin. Srbin. Srbin. 1924. 1916. ŠAHDANOVIĆ Mehmeda HADŽIB. Srbin. umro 1951. 1925. STEVIĆ Save SAVO. SULJIĆ Muje BEGO. zemljoradnik. u odredu od 1944. Zvornik. borac. službenik. Musliman. RVI. u NOB od avgusta 1943. u odredu od decembra 1944. u Odredu od oktobra 1943. u odredu od februara 1944. 1916. 1920. Gradačac. Srbin. ŠARKANOVIĆ Sime MILOŠ. Srbin. zemljoradnik. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. u odredu od aprila 1945. Tolisa. borac. 1924. Srbin. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin. zemljoradnik. Pelagićevo. Osijek. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1922. poginula septembra 1944. ŠAKIĆ Ibrahima MUHIDIN. član KPJ. 1925. Tolisa. borac. Musliman. u odredu od aprila 1945. 1926. 1910. STAKIĆ Štake MILAN. Musliman. član KPJ. u odredu od februara 1945. borac. Zelinja. STJEPANOVIĆ Đorđa GOSTO. Srbin. u odredu od februara 1944. borac. u odredu od januara 1945.

komandir čete. TASLIDŽIĆ. član KPJ. VUKOVIĆ Rašida MUSTAFA. 1920. borac. zemljoradnik. komesar čete. Srbin. Musliman. borac. u NOB od juna 1943. borac. Skugrić. Vida. u odredu od oktobra 1943. TEŠIĆ Gavre BOŽO. Musliman.ŠARKANOVIĆ Sime PERO. u odredu od aprila 1945. Srnice. Musliman. komesar odreda. u odredu od aprila 1945. Musliman. borac. ŠIBONJIĆ Alije ŠEFIK. Musliman. Musliman. Musliman. TEŠANOVIĆ Alekse BLAŽAN. borac. đak. u NOB od avgusta 1943. brico. radnik. u odredu od septembra 1943. VEHABOVIĆ Muhibije MEHMED. Pelagićevo. Kerep. borac. TERZIĆ Mustafa DŽEMAL. poginuo februara 1945. borac. Skugrić. Mionica. u NOB od avgusta 1943. borac. Zelinja. Musliman. u odredu od aprila 1945. Gradačac. TALETOVIĆ Hasana MUHAREM. Zelinja. borac. 1920. Gradačac. 1926. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1925. TALETOVIĆ Rame IBRAHIM. 1912. zemljoradnik. radnik. na Majevici. u odredu od februara 1943. borac. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. radnik. umro 1945. Srbin. 1916. poginuo avgusta 1944. Odžak. Zvornik. Musliman. 1915. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. ŠEĆIĆ Mehmeda MEHMEDALIJA. 1915. u odredu od novembra 1943. Srbin. Gradačac. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. 1925. Gračanica. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Zelinja. Musliman. TOMIĆ Pere PETAR. Jelovče Selo. u NOB od avgusta 1943. Zelinja. u odredu od oktobra 1943. Džemala EKREM. zemljoradnik. Gradačac. Zelinja. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. 382 . poginuo februara 1944. ŠARKANOVIĆ Cvijetina VASO. borac. 1926. . Srbin. borac. Musliman. borac. zemljoradnik. u odredu od novembra 1943. član KPJ. Gradačac. borac. u odredu od aprila 1945. 1921. TASLIDŽIĆ Džemala EŠREF. u odredu od oktobra 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. zemljoradnik. borac. borac. 1923. umro 1976. 1922. Srbin. u NOB od septembra 1943. poginuo maja 1945. TUFEKČIĆ Sejfe MEHMEDALIJA. Musliman. VIDAKOVIĆ Nike PETKO. ŠEHIĆ Osmana BAJRO. 1927. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1926. Musliman. komesar bataljona. RVI. u odredu od marta 1945. TERZIĆ Hasana SUUO. TALETOVIĆ Huseina OMER. 1925. 1925. Tolisa. 1925. u odredu od aprila 1944. u NOB od jula 1941. 1926. 1925. u odredu od oktorbra 1943. u NOB od avgusta 1943. TOKIĆ Muje ABID. zemljoradnik. član KPJ. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Musliman. Srbin. TALETOVIĆ Huse OSMAN. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo.

ZARIĆ Cvijetina ĐORĐE, 1926, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac, u m r o 1956. ZARIĆ Zarije PERO, 1910, Palegićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. ZUKIĆ Hašima HAMID, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. ZUKIĆ Muje HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo oktobra 1944, na Romaniji. ZUKIĆ Nedžiba MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ZUKIĆ Hašima RAMO, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Rahic. ZULEJHIĆ Emina HASAN, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo marta 1945, Rukvik. ŽIVKOVIĆ Živka ĐOKO, 1919, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, poginuo aprila 1945. ŽIVKOVIĆ Živka KOŠTA, 1910, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Živka SAVO, 1917, Pelagićevo, Srbin, trgovac, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar odreda, član KPJ, umro 1977. ŽIVKOVIĆ Živka STEVO, 1914, Pelagićevo, Srbin, radnik, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar čete, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Steve NEDELJKO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo u jesen 1943. godine.
Borci odreda sa područja opštine Odžak

AHMETOVIĆ Muje RAMIZ, 1920, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. BOROJEVIĆ Koste ALEKSA, 1917, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. ČAJIĆ Mehe HASAN, 1910, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. ČAUŠEVIĆ Mehe NEDŽIB, 1922, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 20. 9. 1943, borac. JURIŠIĆ Marka TADIJA, 1915, Novi Grad, Hrvat, radnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac, poginuo jula 1944, Derventa. KUREŠEVIĆ Milana BOSILJKA, 1922, Novi Grad, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, Kožuhe. LEŠIĆ Bože PETRA, 1926, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od novembra 1943, borac, poginula 1944. MAGLAJČEVIĆ Asima SAJDA, 1926, Odžak, Muslimanka, domaćica, u odredu od septembra 1943, borac.

383

MALIĆ Ahmeta MUJO, 1924, Odžak, Musliman, radnik, u odredu od septembra 1944, borac. MARTINOVIĆ Ilije IVAN, 1923, Srnava, Hrvat, radnik, u odredu od 2. 10. 1943, komandir čete, član SKOJ-a, poginuo aprila 1944, kod Rešetnice, Goražde. MINIĆ Marka SRETO, 1920, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac. MILETIĆ Avrama ĐURAĐ, 1918, Donji Svilaj, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od 1. 10. 1943, komandir čete, poginuo juna 1944, Derventa. NARIĆ Steve MILORAD, 1926, Podnovlje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1. 10. 1943, desetar, RVI. PAVIĆ Marka STEVO, 1925, Novi Grad, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 2. 10. 1943, borac. PURIĆ Marka DRAGO, 1924, Vrbovački Lipik, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1944. PURIĆ Marka DRAGICA, 1923, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, u Kožuhama. SALKANOVIĆ Ferida MEHMEDALIJA, 1927, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. TIRIĆ Mehe RAMIZ, 1928, Modriča, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac.
Borci odreda sa područja opštine Orašje

ADAMOVIĆ Jova BOŠKO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BABIĆ-ORKIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23, 4. 1945, borac. BABIĆ Lazara PERO, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 14. 5. 1945, borac. BAOTIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. BENKOVIĆ Peje MARKO, 1919, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. BLAGOJEVIĆ Milana SIMO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 7. 6. 1943, u odredu od 20, 9. 1943. BLAGOJEVIĆ Pere VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana MIJO, 1907, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana TUNJO, 1909, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. CVETKOVIĆ Maksima BOŠKO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DABIĆ Paje ĐURO, 1926, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac, umro 1953.

384

DABIĆ Grge MARIJAN, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Jose MARIJAN, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Ilije MARKO, 1927, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. DABIĆ Grge MATO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Marka MATO, 1923, Matići, Hrvati, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, umro 1965. DAMJANOVIĆ Marka ĐURO, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DAMJANOVIĆ Marija MARIJAN, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive ĐURO, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 25. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Marija ILIJA, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ilije JOSIP, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Martina TUNJO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DRAGANOVIĆ Mika MATO, 1915, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DŽIJAN Mate IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac, telegrafista. DŽIJAN Đure PEJO, 1926, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DŽIJAN Đure MATO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Filipa ILIJA, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Luke IVO, 1914, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Tunja IVO, 1925, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Maksima BOŠKO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. GAJIĆ Janka BOŽO, 1910, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, umro 1969. GAJIĆ Mitra MARKO, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Mitra SAVO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac.

385

GRGIĆ Ive PAVO, 1925, Vok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 1. 4. 1945, borac. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, trgovački pomoćnik, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 1. 1. 1944, politički delegat voda, član SKOJ-a. IGNJIĆ Steve ĐORĐE, 1919, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. IGNJIĆ Đorđa IGNJO, 1922, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. ILIŠEVIĆ Šime MARIJAN, 1920, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Marka BLAŽ 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Jakova MARIJAN, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. JANKOVIĆ Živana BOŠKO, 1925, D. Zabari, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 6. 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1943. JOVIČIĆ Drage PETAR, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 8. 1943, u odredu od 1945, borac, poginuo 1945. JOVIĆ Jove LAZO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, desetar. JOVIĆIĆ Ilije VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. JOVANOVIĆ Jove ĐOKO, 1925, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. JOZIĆ Mate MIJO, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. JURIĆ Jose ĐURO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. JURIĆ Marijana IVO, 1922, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945. JURIŠIĆ Petra SVJETKO, 1916, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. KABAKLIĆ Sulejmana MUSTAFA, 1924, Orašje, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. KATIĆ Spasoja MILO RAD, 1922, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 20. 7. 1943, u odredu od februara 1944, intendant bataljona, član KPJ. KATIĆ Save VLAJKO, 1923, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, do 3. 1. 1944, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KAMBEROVIĆ Rame SELMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac. KOBAŠ Marijana JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOPIĆ Grge ANA, 1920, Oštra Luka, Hrvatica, domaćica, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KOPIĆ Mate MARIJAN, 1924, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 3. 1945, borac.

386

KOPIĆ Jakova MATO, 1919, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Marka FILIP, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Ante ILIJA, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Đure IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Duke MATO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Mate MARIJAN, 1914, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Martina MATO, 1913, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Mate ĐURO, 1920, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Ilije MARKO, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 5. 1945, borac. KRIŠTIĆ Marijana TUNJO, 1917, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. LAZIĆ Bože CVIJETIN, 1920, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. LUKIĆ Mika PETAR, 1926, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 3. 4. 1945, borac. LUKIĆ Jove SPASOJE, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. MAMIĆ Luke IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MAMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije IVO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blaža JOSIP, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945. borac. MARKOVIĆ Tome JOVAN, 1922, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blagoje JOVO, 1916, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac., MARKOVIĆ Jove MIĆO, 1913, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Luke PAVO, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije PEJO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Alekse SAVO, 1910, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

387

MARKOVIĆ Jove TODOR, 1918, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana BOGDAN, 1917, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana SIMO, 1923, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Luke MARTIN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Marijana MARTIN, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MASKALJEVIĆ Mate PAVO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. MATKIĆ Jose IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. MIKIĆ Tunje MARIJAN, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIKIĆ Peje MIKA, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIHAJLOVIĆ Bože CVIJETIN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIVOJEVIĆ Jove SAVO, 1922, D. Zabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIĆ Ilije BORO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, član SKOJ-a. MILIĆ Tome MILOVAN, 1924, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. MIJATOVIĆ Marka ILIJA, 1921, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 26. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIRKOVIĆ Blagoja SAVO, 1925, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od ljeta 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, poginuo novembra 1943. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE, 1925, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 10. 1944, u odredu od aprila 1945, borac, RVI. MIROSAVLJEVIĆ Cvjetka CVIJETIN, 1914, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIROSAVLJEVIĆ Jove RANKO, 1926, Č. Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana IVO, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKO VIĆ Tunje IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive LUKO, 1913, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Jose MARKO, 1924, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac.

388

MIŠKOVIĆ Marijana MARKO, 1926, Matici, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Franje PAVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive PAVO, 1914, Koštrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana PEJO, 1922, Janjić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MITROVIĆ Ovijana CVIJETIN, 1914, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠIĆ Jove CVIJETIN, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. NEDIĆ Đure MARKO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NEDIĆ Marijana PETAR, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NOVAKOVIĆ Maksima STJEPAN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Nika CVIJETIN, 1909, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Bogdana ILIJA, 1926, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Mika TEODOR, 1913, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORKIĆ Peja IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive IVO, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka IVO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate IVO, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. OROŠLIĆ, Tunje, Joso, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Jose LUKA, 1913, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka MARIJAN, 1914, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive MARKO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac.

389

ORŠOLIĆ Mate MARKO, 1919, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ilije MATO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate TUNJO, 1915, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. PANIĆ Marka MILOŠ, 1912, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu 14. 4. 1945, borac.

15. 20. 20. od

PEJIČIĆ Ive TUNJO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 8. 8. 1944, borac. PEJIĆ Marijana PEJO, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PEJIĆ Blaža MATO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PERIĆ Pere ĐURO, 1911, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 3. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze LUKA, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze PERO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. PETROVIĆ Sava DRAGO, 1925, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 2. 1945, borac. RISTIĆ Mitra NIKOLA, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. SEJDIĆ Bege SADIKA, 1924, Modriča, Muslimanka, radnica, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, četna bolničarka. SIMIĆ Marka BOŽO. 1927, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. SIMIĆ Marka NIKOLA, 1914, Lončari, Srbin, učitelj, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od 20. 9. 1943, komandant odreda, član KPJ od 1940, umro 1979. SOFRENOVIĆ Marka SAVO, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. STEVANOVIĆ Jove STOJAN, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 30. 7. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac. STEVANOVIĆ Krsta IGNJATIJE, 1921, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milana ANDRIJA, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milovana CVIJETIN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 8. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, RVI. STEVIĆ Nike ILIJA, 1913, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. STEVIĆ Steve IVAN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. STEVIĆ Marka JOVO, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

390

TODOROVIĆ Milorada MARKO. VINCETIĆ Jose NIKOLA. D. 4. STJEPANOVIĆ Stjepana VOJKO. STOJIŠIĆ Mitra MILAN. borac. zemljoradnik. 391 . 4. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. Žabar. Žabar. Hrvat. 1945. VARZIĆ Peje IVO. 1945. zemljoradnik. 1924. 1922. borac. 1921. Srbin. 1924. 1926. borac. u odredu od 7. u odredu od 15. STEVIĆ Cvjetka MILAN. 1945. u odredu od 14. 1945. 1943. Čović Polje. borac. 4. D. 4. Žabar. VICETIĆ Stjepana MIKA. TOMIĆ Nike ŽIVAN. zemljoradnik. Oštra Luka. STOJIŠIĆ Nikole DUŠAN. zemljoradnik. TOMIĆ Miće MIHAJLO. 1945. Tolisa. Srbin. 1945. Srbin. zemljoradnik. 1924. borac. zemljoradnik. Srbin. 1945. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 18. Hrvat. borac. Srbin. Oštra Luka. 4. SOŠIĆ Marka MARIJAN. 1917. u odredu od 10. u odredu od 7. 1945. borac. D. Ugljera. u odredu od 15. Srbin. 4. 4. D. 4. Oštra Luka.STEVIĆ Milovana PETAR. 1920. u odredu od 4. TOMIĆ Pantelije PAVLE. STOJIŠIĆ Pere ŽIVAN. 1945. borac. 1945. 1925. TOMANIĆ Toše KOŠTA. D. borac. 4. 4. Srbin. TOMIĆ Stjepana PETAR. u odredu od 5. 1945. Mahala. 4. Žabar. u odredu od 18. 1945. D. Žabar. borac. SOŠIĆ Marijana MATO. zemljoradnik. 1912. D. D. 1926. STOJIŠIĆ Marka NIKO. 1945. VIDAKOVIĆ Save DUŠAN. borac. u odredu od 16. zemljoradnik. 1945. Srbin. zemljoradnik. borac. Žabar. borac. 1926. 1910. 1945. 1913. Hrvat. Srbin. 1905. u odredu od 10. 4. Srbin. Žabar. u odredu od 3. 1945. Srbin. u NOB od 7. 1945. u odredu od 23. zemljoradnik. 1921. borac. borac. 1945. u odredu od 14. zemljoradnik. borac. 1908. TOMANIĆ Trivka SIMO. UDOVČIĆ Mate PEJO. 1943. 4. 1924. D. Hrvat. 4. 4. Cović Polje. 1924. 1945. borac. Hrvat. 1908. Žabar. Srbin. borac. u odredu od 8. Hrvat. 4. borac. 4. u odredu od 5. Žabar. u odredu od 10. 1945. borac. STEVIĆ Milovana ZARISLAV. Žabar. D. D. zemljoradnik. zemljoradnik. Čović Polje. 5. u odredu od 2. D. Ćović Polje. zemljoradnik. 4. TODOROVIĆ Petra ĐOKO. zemljoradnik. u odredu od 22. Čović Polje. 8. Srbin. 4. borac. u odredu od 7. u odredu od 10. zemljoradnik. borac. 1945. 4. 1917. Srbin. D. Žabar. 4. 1945. zemljoradnik. Srbin. 1917. Srbin. u odredu od 20. Žabar. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1928.

zemljoradnik. borac. u odredu od 5. VUKOVIĆ Ilije MILAN. ŽIVKOVIĆ Mate MARIJAN. komesar čete. 4. 1945. 1945. 1924. 1926. Žabar. ŽIVKOVIĆ Marijana IVO. Čović Polje. D. 9. ĆARKIĆ Milana VASO. 1923. borac. u odredu od septembra 1944. u odredu od 20. zemljoradnik. 1914. Oštra Luka. zemljoradnik. Borci odreda sa područja opštine Srebrenik AHMETOVIĆ Emina BEĆO. Lisovići. zemljoradnik. 4. D. 1915. 1920. Tolisa. Musliman. borac. u odredu od septembra 1944. borac. 1911. VINKO VIĆ Peje MARKO. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. Žabar. u odredu od septembra 1944. Srbin. 10. borac. 4. Hrvat. u odredu od 8. 1922. 1925. ŽIVKOVIĆ Jose PEJO. borac. zemljoradnik. Musliman. Srbin. 3. 1945. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. 1922. 1945. 1945. 1945. Musliman. Špionica. u NOR od 15. 4. 1923. Kostrč. borac. 1944. u odredu od septembra 1944. ZARIĆ Jove SAVO. u odredu od 21. AVDIĆ Omera DŽEMAL. član KPJ. zemljoradnik. Musliman. 1945. Hrvat. 4. BAJRAKTAREVIĆ Mursela BEGO. u odredu od 10. Srbin. AVDIĆ Bege BEŠIR. Lisovići. 1944. u odredu od 11. VUKOVIĆ Pave MARKO. Hrvat. 1945. Musliman. ŽIVKOVIĆ Živka PERO. 1945. AHMETOVIĆ Mehe PAŠAN. Hrvat. u odredu od 30. ŽIVKOVIĆ Marka IVO. Mahala. Srbin. borac. 8. 1945. zemljoradnik. borac. 1923. 1945. u odredu od 13. Musliman. u odredu od 22. 4. u odredu od oktobra 1944. Musliman. borac. zemljoradnik. 10. 1911. Špionica. zemljoradnik. 1945. 1926. Srbin. zemljoradnik. AVDULAHOVIĆ Mehmeda REŠID. zemljoradnik. u odredu od 1. u odredu od 12. Hrvat. 4. borac. 1922. zemljoradnik. D. Srebrenik. Hrvat. u odredu od 20. borac. 1926. u odredu 21. Čović Polje. Srbin. zemljoradnik. Kostrč. 4. BABIĆ Pere MILJO. zemljoradnik. borac. 3. borac. Kostrč. Babunovići. zemljoradnik. D. 1920. Jasenica.VINCETIĆ Marka PAVO. Donji Srebrenik. borac. 1945. 4. 1911. 1921. Jugosloven. 12. poginuo 26. Hrvat. 4. borac. BAŠIĆ Alije IBRAHIM. Donja Slatina. borac. zemljoradnik. 1944. 3. 392 . 1943. u odredu od 10. Žabar. borac. u NOR od 15. 1944. borac. Srbin. 1913. Čović Polje. 1945. 3. Kostrč. ARIFOVIĆ Ahmeta ĆAMIL. zemljoradnik. 1943. VUKOVIČ Laze DUŠAN. ZARIĆ Jove LAZAR. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 8. zemljoradnik. 1920.

4. 1918. zemljoradnik. BEĆIĆ Saliha MEHMED. Rapatnica. 1924. Musliman. zemljoradnik. 1943. borac. 8. umro. 1944. u NOB od 30. BULJUBAŠIĆ Rame RAHMAN. 1944. Srbin. 1909. BEĆIĆ Velije Hazim. Musliman. 1923. Srbin. borac. zemljoradnik. borac. 1922. Donja Špionica. BLAGOJEVIĆ Staniše SAVO. Musliman. 1944. BRĆKALIĆ Avdije IBRAHIM. BEŠIĆ Muje ALIJA. Musliman. 1909. 9. 1944. zemljoradnik. 9. borac. borac. 1926. Brezik. 1927. u NOB od 1943. Zahirović. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Brezik. borac. u NOB od 15. borac. 1915. 1945. Brezik. BEGOVIĆ Salka OMER. Donji Srebrenik. BULJUBAŠIĆ Ibrahima ŠAĆIR. borac. borac. ČIZMIĆ Jašara MEHMED. zemljoradnik. CVIJANOVIĆ Petra CVIJAN. 12. 1924. BAŠIĆ Sinana OSMAN. Musliman. u NOB od 1. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. BEĆIĆ Velije ABDULAH. u odredu od 15. Musliman. Brezik. u odredu od 9. borac. Srebrenik. Musliman. 9. borac. Srebrenik. borac. zemljoradnik. 1944. u odredu od 1. BEŠIĆ Velije AVDO. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 15. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. borac. u odredu od 9. borac. 9. 1927. Jasenica. u odredu od jeseni 1944. 1944. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. Srebrenik. Srbin. 8. BJELIĆ Mustafe HASAN. zemljoradnik. zemljoradnik. BULJUBAŠIĆ Smaje ALAGA. u odredu od 1. 1923. Musliman. borac. 1944. 1945. u odredu od oktobra 1944. u odredu od jeseni 1944. borac. zemljoradnik. 1914. 1923. BLAGIĆ Jevrema NEDELJKO. u odredu od jeseni 1944. Rapatnica. Musliman. zemljoradnik. Brezik. u odredu od 15. Musliman. 1918. 4. Musliman. u odredu od 15. 1. borac. RVI. u odredu od 17. Musliman. Potpeć. u odredu od 9. 1919. 1943. zemljoradnik. 1927. 1926. 1930. Špionica. u odredu od 12. u odredu od 15. 1926. 393 . Špionica. 10. Srebrenik. Musliman. 10. BEĆIĆ Kasima FERHAT. 1944. 1944. BJELIĆ Hašima HUSEIN. Srbin. Musliman. u odredu od septembra 1944. Musliman. Rapatnica. Musliman. BEĆIĆ Ahmeta NOVALIJA. BLAGIĆ Jevrema STEVO. borac. Donji Potpeć. u odredu od jeseni 1944. 1922. Musliman. 1928. Trnja. zemljoradnik. BJELIĆ Omera BEGO. 4. Musliman. 1913. Brda. đak. BULJUBAŠIĆ Hruste NAIL. borac. borac. 1943. u odredu od decembra 1944. Musliman. Brezik. 11. borac. 12. borac.BAŠIĆ Alije HALIL.

vodnik voda. HODŽIĆ Avde ABDURAHMAN. 1944. 9. 1944. u odredu od 25. 1944. 1923. 1923. 1928. Prijedor kod Srnice. 1944. u odredu od 1. Musliman. Musliman. 1926. borac. borac. zemljoradnik. 1925. DEDIĆ Ahmeta MUJO. HODŽIĆ Mehmeda Hajro. borac. 1911. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Musliman. DELIĆ Salke ĐULAGA. zemljoradnik. borac. Musliman. DELIĆ Šabana RAHMAN »Čeko«. DEDIĆ Ahmeta PAŠAN. 10. Musliman. 1914. 11. zemljoradnik. 9. Donji Srebrenik. DELIĆ Salke HUSEIN. zemljoradnik. borac. Gornji Moranjci. Donji Srebrenik. Crveno Brdo. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Musliman. borac. 1923. borac. zemljoradnik. u odredu od 17. 1944. 1928. zemljoradnik. 9. FERIZOVIĆ Osmana TAIB. 12. Crveno Brdo. 2. Brezik. zemljoradnik. Musliman. Špionica. 394 . 1944. Musliman. Musliman. u odredu od 3. GAJIĆ Milaka STOJAN. 1926. Srebrenik. HASIĆ Hajre HASAN. Seona. 1944. 1945. GLOTIĆ Alije ŠAHBAZ. borac. 1921. Musliman. 1906. 1915. 1916. zemljoradnik. Musliman. Musliman. 1945. Srebrenik. Potpeć. zemljoradnik. Musliman. u NOB od 15. poginuo. borac. borac. zemljoradnik. poginuo januara 1945. u odredu od 11. u odredu od 17. u odredu od februara 1945. Musliman. Jesenice. u odredu od 15. 1927. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. DORIĆ Himze HASIB. DŽOMBIĆ Ibre ŠAHBAZ. 1914. 1943. borac. GAVRIĆ Jove MARKO. u odredu od novembra 1944. Musliman. Musliman. borac. 1. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. Musliman. Špionica. HODŽIĆ Bege BEŠLAGA. HODŽIĆ Mehmeda SAKIB. u odredu od 11. borac. DELIĆ Ahmeta NAZIL. Spionica. u odredu od 17. Brezik. 5. u odredu od oktobra 1944. Srebrenik. u odredu od novembra 1944.DEDIĆ Omera AGAN. umro 1979. u odredu od 10. Brezik. u odredu od septembra 1944. 9. Musliman. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 9. Špionica. 8. Srbin. borac. Dedići. borac. Srbin. 1944. Donji Moranjci. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Musliman. 1924. Špionica. borac. DŽOMBIĆ Juse HUSO »HUSKO«. u odredu od 10. borac. Brezik. 1911. borac. Srebrenik. zemljoradnik. 1944. 1923. 9. Musliman. 1944. DELIĆ Ahmeta ĆAZIM. zemljoradnik. umro 1973. 10. HODŽIĆ Huseina IDRIZ. u odredu od jeseni 1944. Babunovići. 1920. 10. zemljoradnik. DŽANIĆ Muje OSMAN. borac. 1925. 1911. u odredu od jeseni 1944. 1944. borac. DEDIĆ Velije HAZIM. zemljoradnik. poginuo 27. 1926. Musliman. u odredu od oktobra 1944.

1921. zemljoradnik. ILIĆ Pere VASKRSIJE. 1944. 8. Zahirovići. Donji Potpeć. borac. JOVANOVIĆ Koje MIĆO. zemljoradnik. ILIĆ Steve PERO. zemljoradnik. Potpeć. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. u odredu. Potpeć. u odredu od 14. 1923. 1944. 12. borac. zemljoradnik. Srebrenik. 1928. kurir. Musliman. 1943. 1917. u NOB od 15. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Save DUŠAN. 1944. Čehaje. u odredu od 9. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. 11. Potpeć. 1944. 1944. u odredu od 1. Srbin. 1944. borac. u odredu od septembra 1944. 1925. 1944. 1915. 9. 10. u odredu od oktobra 1944. u odredu od jeseni 1944. 10. 1926. Srbin. Srbin. JOVANOVIĆ Stojana CVIKO. 8. 1919. Srbin. Donji Potpeć. u odredu od 1. Musliman. Srebrenik. Musliman. Behrami. 1923. 1944. ILIĆ Cvike PERO. JOVANOVIĆ Koste RISTO. 1928. zemljoradnik. 9. HUSIĆ Rahmana NOVALIJA. umro 1949. u NOB od 30. 1913. JAŠAREVIĆ Muje ISMET. 10. u odredu od 1. od septembra 1944. Musliman. 10. borac. 1944. Srbin. borac. borac. borac. 1925. borac. JOVANOVIĆ Stojana STOJAN. Srbin. 1916. JOVANOVIĆ Jovana CVIKO. Srbin. 12. Musliman. 1927. borac. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Srebrenik. 1922. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. 1926. borac. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 10. član SKOJ-a. Potpeć. 1944. 1919. u NOB od 15. Musliman. 10. u odredu od 11. Jasenice. borac. Sladna. HUSARIČ Agana BAJRO. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. desetar. HUSKIĆ Emina HALIL. JOLDIĆ Bajre ĆAMIL. JARČEVIĆ Osmana MEHMED. desetar. u odredu od septembra 1944. u odredu od oktobra 1944. borac. 12. JOVANOVIĆ Nike DIMITRIJE »Dišo«. 1912. ISIĆ Huse OSMAN. 1944. 1943. u odredu od 10. 8. 1924. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. Donji Potpeć. 1944. borac. 1923. zemljoradnik. 11. u odredu od 1. Behrami. 1944. kurir odreda. Ćehaje. Jasenice. zemljoradnik. u odredu od 3. u odredu od jeseni 1944. Srbin. borac. zemljoradnik. u m r o 1977. Potpeć. 395 . Musliman. IBRAHIMOVIĆ Adema OSMAN. Musliman. u odredu od oktobra 1944. Srbin. Donji Moranjci. borac. zemljoradnik. 12. u NOB od 11. JOVANOVIĆ Koste ILIJA. IBRAŠIMOVIĆ Avde HASIB.HOGIĆ Ahmeta KASIM. Srbin. zemljoradnik. Musliman. 1926. Musliman. u odredu od oktobra 1944. Donji Potpeć. 1943. Jasenica. 1944. 1921. Huremi. Srbin. borac. JOVANOVIĆ Koste MARKO. borac. zemljoradnik. 11. 1924. umro 1948. umro. član SKOJ-a. IBRIĆ Himze MUSTAFA. u odredu od 11.

1927. MAKSIMOVIĆ Dimitrije STEVO. Musliman.KADIĆ Mehe ALAGA. Musliman. zemljoradnik. borac. 1922. 1917. borac. borac. zemljoradnik. LAZAREVIĆ Gojka MARA. Tinja. u odredu od oktobra 1944. MAŠIĆ Huseina ALIJA. KEŠETOVIĆ Kasima MEHMEDALIJA. u odredu od 1. borac. Seona. RVI. 9. Musliman. 1924. u odredu od 17. KEŠETOVIĆ Saliha MEHO »Boro«. Musliman. Donji Moranjci. zemljoradnik. u odredu od 17. u odredu od novembra 1944. Musliman. Donji Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. Brnjičani. 1923. Lisovići. 1944. Musliman. 1943. zemljoradnik. 12. umro 1974. u NOB od 15. u odredu od 15. borac. borac. 1924. u NOB od 8. Srbin. Uroža. Musliman. zemljoradnik. 1925. Donji Morenjci. zemljoradnik. 11. 1944. 1922. 12. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. 1927. Zahirovići. u odredu od 1. Srebrenik. Rapatnica. KEŠETOVIĆ Himze SAFER. 1924. Gornji Potpeć. Jasenica. u odredu od 28. zemljoradnik. borac. 1920. u odredu od 1. Rapatnica. LIKIĆ Mustafe KADRO »Kadraga«. Omera MUJO. KEŠETOVIĆ Rahmana SALKO. Musliman. 11. 1916. 1922. borac. član SKOJ-a. 1919. Srbin. Musliman. 1944. KOŠIĆ Avde MEHO. 1924.Brda. borac. zemljoradnik. 1944. MAŠIĆ. 1943. 1944. Musliman. Brda. 396 . zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. 1926. umro 1982. Musliman. KOVAČEVIĆ Muhe SALKO. KOŠIĆ Avde OSMAN. Ljenobud. LELIĆ Huse HUSEIN. Musliman. 10. zemljoradnik. bolničarka. MAŠIĆ Atifa DŽAFER. 9. u odredu od septembra 1944. 9. borac. 1944. MAKSIMOVIĆ Mile RADE. 10. u NOB od 1943. zemljoradnik. 1921. 1944. borac. LELIĆ Alije MUSTAFA. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Rapatnica. borac. 1944. u odredu od jeseni 1944. 1925. domaćica. Musliman. u odredu od jeseni 1944. borac. borac. borac. u odredu od 8. borac. poginuo 1945. u odredu od 1945. Musliman. u odredu od 1944. Srebrenik. zemljoradnik. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. u odredu od oktobra 1944. Musliman. zemljoradnik. Musliman. MALKIĆ Rame BEĆIR »Bećo«. borac. Musliman. Gornji Potpeć. Musliman. 9. mitraljezac. borac. zemljoradnik. Donji Moranjci. 1916. u odredu od 1. 12. 1910. 1944. u odredu od 10. zemljoradnik. 10. borac. 1926. u odredu od 10. 1927. 1944. u odredu od jeseni 1944. KEŠETOVIĆ Mustafe MEHO. zemljoradnik. Špionica. u odredu od oktobra 1944. Rapatnica. borac. LAKIĆ Spasoja NIKIFOR. Srbin. Rapatnica . KEŠETOVIĆ Ibrahima BEGAN. KLJUČIĆ Muje ĐULAGA. Srpkinja. 1922. 8.

Lisovići. MIHAJLOVIĆ Jove RADE. 1944. borac.MAŠIĆ Ahmeta ZAIM. 12. 11. borac. borac. u odredu od jeseni 1944. MUSIĆ Ševke ŠAFER.Špionica. MIRIĆ Marka SIMO. u odredu od 20. MEHMEDOVIĆ Mustafe MUJO. Musliman. zemljoradnik. 1944. 1921. 11. zemljoradnik. u odredu od 11. 1922. u odredu od 8. 1944. Donji Srebrenik. Musliman. Musliman. borac. Gornji Srebrenik. MEŠETOVIĆ Alije SAFER. borac. zemljoradnik. MUJEDINOVIĆ Muje BEGAN. 1943. 1921. Gornji Srebrenik. u NOB od 15. Crveno Brdo. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od decembra 1944. 1945. 1923. borac. MEŠIĆ Muše MEHMED. MUJKANOVIĆ Omera MUHAREM. u NOB od 15. MUSIĆ Omera HAŠIM. 1919. 1925. u NOB od ljeta 1943. 1943. Jasenica. Donji Srebrenik. Musliman. borac. 1920. Cage. 1. zemljoradnik. MURATOVIĆ Mursela NURAGA. 1923. Lisovići. 1944. Srbin. desetar. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 21. 1923. 1944. 1924. 10. član KPJ. MUJČINOVIĆ Jusufa NURAGA. borac. 1926. Musliman. borac. borac. Musliman. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 8. borac. zemljoradnik. Ježinac. MUJIĆ Bege OMER. 1943. zemljoradnik. borac. umro 1948. Musliman. Srebrenik. 1944. zemljoradnik. Musliman. borac. u odredu od 7. MOČIĆ Huse MUSTAFA »Mujčin«. borac. borac. Musliman. Lisovići. u odredu od jeseni 1944. poginuo 1945. u odredu od 11. 11. Musliman. u odredu od jeseni 1944. Srebrenik. 1944. u odredu od 15. umro 1965. zemljoradnik. 397 . zemljoradnik. MULAAHMETOVIĆ Kasima ABDULAH. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 10. zemljoradnik. 1910. Donji Srebrenik. u odredu od otobra 1944. u odredu od 10. 12. u odredu od 10. Brda. 1944. u odredu od 1. 11. MEŠIĆ Omera MEHMED. 1922. MURSELOVIĆ Šaćira BEGAN. borac. Musliman. Lisovići. 1920. 8. zemljoradnik. Srbin. 1920. 11. poginuo 1945. zemljoradnik. u NOB od 27. borac. zemljoradnik. Jasenica. Lisovići. 10. Musliman. 1910. Musliman. borac. Ježinac. Musliman. MEŠIĆ Fehima DŽEMO. u odredu od 1. Musliman. Srbin. borac. zemljoradnik. Jasenica. Musliman. u odredu od jeseni 1944. 12. MEŠIĆ Ćerima SAFER. MITROVIĆ Stojana NIKO. borac. 1944. zemljoradnik. 1944. Ježinac . 9. MUEZINOVIĆ Rahmana ALIJA. Novi Šeher. borac. 8. 1926. 1925. 8. 1944. u odredu od 12. 1927. Srbin. zemljoradnik. MILAKOVIĆ Save MIĆO. 10. 1925. 1943. umro 1982. zemljoradnik. 1944. 1926. 11. 1925. Ljenobud. 1925. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. Potpeć. Srebrenik. Musliman. Musliman. MUJKIĆ Halila ALAGA.

zemljoradnik. Musliman. 1902. G. PETROVIĆ Jove PETAR. 1. Srbin. Srebrenik. borac. PEDLJIĆ Halila AGAN. 1943. Srebrenik. zemljoradnik. borac. 10. u odredu od oktobra 1944. 1926. 10. u odredu od 15. Musliman. SADIĆ Bajre SEJDALIJA. zemljoradnik. 1923. Musliman. Srebrenik. 1943. G. utopio se 1948. Špionica. borac. 1927. Musliman. zemljoradnik. član KPJ. Srpkinja. OSMANOV1Ć Bege BAJRO. Srebrenik. borac. 12. zemljoradnik. Potpeć. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 10. Špionica. 1944. u odredu od 1. RAMIĆ Šerifa SAFET. u odredu od januara 1945. zemljoradnik. 12. 8. u NOB od 15. D. Musliman. kurir štaba odreda. u odredu od 15. G. u odredu od 1944. u NOB od 1943. 1944. borac. »Kuge«. NOVAKOVIĆ Jove PETAR. zemljoradnik. 1944. 1924. Špionica. borac. Srbin. zemljoradnik. Musliman. OMEROVIĆ Salke SELIM. 8. NIŠIĆ Muje HUSO. u odredu od 1944. Srbin. 1925. Srebrenik. 1922. 1945. umro 1975. Musliman. trgovac. OSTOJIĆ Jove JOVAN. umro 1975.NEDIĆ Ilije ILINKA. u odredu od 1944. zemljoradnik. 1911. Srebrenik. 1944. 1921. u odredu od 12. u NOB od 30. PERIĆ Đorđa JOVO. 1922. G. u NOB od 1943. Srbin. zemljoranik. Musliman. u odredu od 14. 1944. 1927. G. 12. borac. OMERAGIĆ Rešida HASAN. 1920. u odredu od 1. 1944. Brničani. RADOSAVUEVIĆ Đorđa DAVID. borac. 1943. 1925. Maoča. zemljoradnik. OMERAGIĆ Rešida ALAGA. 1944. OMEROVIĆ Hašima HUSO. 1919. Potpeć. borac. komandir čete. domaćica. borac. u NOB od 15. 1926. u NOB od 15. Srebrenik. 1945. poginuo 1945. borac. zemljoradnik. 1. PJEVIĆ Mehmeda MUSTAFA. borac. rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Donji Srebrenik. zemljoradnik. Ljenobud. 398 . Musliman. Musliman. 1944. vodnik voda. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 1944. Brda. član KPJ. zemljoradnik. borac. RIKANOVIĆ Maksima ILIJA. Srbin. 1919. PERIĆ Milje STANOJA. D. borac. u odredu od 1. Potpeć. 1943. 10. u odredu od 1. Srebrenik. 1944. zemljoradnik. Musliman. REŠIDOVIĆ Šehbanza HASAN. borac. D. 8. u odredu od 1944. umro. Srbin. 10. 8. PEDLJIĆ Omera DŽAFER. 1922. 1918. borac. 4. u odredu od 1944. PJEVIĆ Mehmeda AHMET. 1920. 1913. Musliman. Srbin. 1944. 1924. 1909. zemljoradnik. u odredu od 1945. Ćehaje. Špionica. RISTIĆ Milana PERO »Ozrenac«. borac. 10. Srbin. 1943. 1924. u NOB od 1. 9. borac. zemljoradnik. OMERAGIĆ Rešada RAHMAN. u odredu od 1. Jasenica. u odredu od 20. u odredu od 10. u odredu od 1944. Musliman. Potpeć. 10. borac.

1944. Gornji Srebrenik. Srbin. 8. 1943. SUBAŠIĆ Halila ABDURAHMAN. 1927. Potpeć. desetar. Musliman. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srebrenik. 1944. borac. Musliman. 1927. u odredu od 1945. 1944. zemljoradnik. Brezik. u odredu od 12. 1917. 10. u odredu od 10. 1923. 3. Brezik. u odredu od 1944. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Pere STEVO. u odredu od 29. zemljoradnik. borac. borac. Vukovići. desetar. Musliman. Musliman. u odredu od 17. Musliman. 8. zemljoradnik. Ćehaje. Srbin. zemljoradnik. 10. 10. Musliman. SULJAGIĆ Hasana PAŠAN. SMAILOVIĆ Alije HASAN. zemljoradnik. borac. 1923. u odredu od jeseni 1944. STANIŠIĆ Steve MAKSIM. 1943. SOFIĆ Ibrahima ABDULKADIR »Avdaga«. SARAJLIĆ Muje MEHMHD. SELIMOVIĆ Ibrahima HASAN. član SKOJ-a. SULJAGIĆ Osmana IBRAHIM. Musliman. bolničar. 1925. Musliman. u m r o 1966. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. Musliman. u odredu od septembra 1944. 1944. borac. Ćehaje. 1925. vodnik voda! 399 . Tinja. 1926. Potpeć.SADIKOVIĆ Omera BAJRO. u NOB od 15. borac. 1944. Gornji Potpeć. 1944. umro 1973. u NOB od 1943. 8. Musliman. SINANOVIĆ Osmana OSMAN. SMAILOVIĆ Hasana VELIJA. vodni delegat. u odredu od oktobra 1944. 1944. 8. 1924. poginuo 1945. u odredu od oktobra 1944. borac. SIMEUNOVIĆ Pere SIMO. zemljoradnik. Ćehaje. u NOB od 1943. zemljoradnik. SMAILOVIĆ Ahme HAŠIM. 9. Musliman. u NOB od 15. 1922. 1913. 1944. 11. član KPJ. borac. desetar. zemljoradnik. Ćehaje. SMAILOVIĆ Rašida ALIJA. zemljoradnik. Musliman. u odredu od jeseni 1944. 1917. Srbin. Ćehaje. Seona. borac. 1917. Musliman. zemljoradnik. u NOB od 25. Musliman. Dragunja. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od septembra 1944. u odredu od 1. zemljoradnik. 1914. komesar čete. u odredu od 1. Srbin. Potpeć. 1945. u odredu od 17. 9. Gornji Srebrenik. borac. SINANOVIĆ Muje PAŠAN. poginuo decembra 1944. borac. Like. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 17. Like. 1920. Musliman. borac. Donji Srebrenik. zemljoradnik. SMAILOVIĆ Muje OSMAN. Srbin. 1923. 1923. 1943. 1920. 1923. u odredu od oktobra 1944. borac. borac. zemljoradnik. SAVIĆ Koje STOJAN. 1944. 12. SMAILOVIĆ Muje HAZIM. zemljoradnik. u odredu od 10. 1915. 9. zemljoradnik. 1926. Musliman. 10. Ćehaje. zemljoradnik. 1944. Obodnica. STANKOVIĆ Miloša MIRKO. zemljoradnik. Srbin. Ćehaje. D. SMAILOVIĆ Hasana HAZIM. u odredu od jeseni 1944. SELAMOVIĆ Šabana ALAGA. STEVANOVIĆ Stojana STEVO. poginuo 27. 1925. Musliman. borac. u odredu od jeseni 1944. 1927.

1911. u odredu od 28. đak. Musliman. borac. 1918. BAŠIĆ Ibre SALIH. u odredu od jeseni 1944. Jevrejka. u odredu od 25. u m r o 1971. ŠERIFOVIĆ Hasana MUJO. Vlasenica. radnik. u Tuzli. u odredu od 2. 1944. zemljoradnik. Musliman. Musliman. Cerik. Gornji Bmjičani. Srebrenik. 1918. 1944. 1944. zemljoradnik. 1918. Ljenobud. ŠABIĆ Ibrahima HASIB. Musliman. GAVRIĆ Marka DUŠAN. borac. u odredu od decembra 1944. SULJIĆ Imšira MUJČIN. Kuge. 1. Puračić. Musliman. borac. ŠERIFOVIĆ Rašida MEHMED. radnik. KONJIĆ Muje HUŠKA. 1943. 1920. zemljoradnik. poginula koncem 1943. Musliman. Humci. 10. borac. borac. đak. u odredu od januara 1944. Srbin. Srbin. 10. 1909. 1944. u odredu os septembra 1944. referent saniteta odreda. 1924. zemljoradnik. Jugosloven. zemljoradnik. Potpeć.SULJIĆ Redže AHMIĆ 1924. Kuge. 1944. Lisovići. 12. Donji Srebrenik. u odredu od 20. borac. Lopare. 1927. u odredu od novembra 1944. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 20. 10. u odredu od 24. 1944. Srebrenik. Srbin. referent saniteta odreda. 1928. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. Musliman. u Sremu. Srbin. zemljoradnik. 1944. Srbin. 1927. 1910. Jasenica. Srbin. Ćemernica. 9. GAČIĆ VLADO. Jasenica. u odredu od 17. 400 . umro 1980. borac. 1926. 1944. TURSIĆ Hruste NURAGA. u odredu od 17. Musliman. 1921. ZUKIĆ Hašima IBRAHIM. 10. TEŠIĆ Jove SIMO. borac. Lisovići. ZUKIĆ Muje JUSUF. zemljoradnik. član KPJ. 1943. Srbin. 1922. zamjenik komesara bataljona. TODIĆ Jove STEVO. 1910. 9. borac. puškomitraljezac. zemljoradnik. KAJGANIĆ MILAN. 11. u NOB od 1943. 1945. zemljorandik. u odredu od 5. u odredu od 17. 1923. borac. 1918. 1944. zemljoradnik. borac. borac. Potpeć. u odredu od 8. Gornji Potpeć. borac. u odredu od 10. VUKOVIĆ Drage SAVO. 1921. u NOB od 1941. TANIĆ Stojana JOVO. Borci odreda sa drugih područja ALTARAC Haima BEBA. borac. ŠABIĆ Osmana KASIM. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. TANIĆ Jove BOŠKO. u odredu od oktobra 1944. trgovački pomoćnik. 9. u odredu od 1944. Hrvat. 9. Musliman. na Majevici. TUNJIĆ Antuna MARIJAN. zemljoradnik. 12. Musliman. desetar. 1924. zemljoradnik. 1924. Vrgim Most.

radnik. LAZAREVIĆ Laze JOVICA. Surčin. Prud. član KPJ. Podgorani . VOJINOVIĆ VELJKO. Vrpolje. komandant bataljona. godine. referent saniteta. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. 1920. poginuo. 1926. Bijeljina. u NOB od marta 1943. 401 . 1943. 1923. 1922. 5. domaćica. PUHALOVIĆ Nikole LAZAR. u odredu od proljeća 1944. Srbin. VINKOVIĆ Josipa PETAR. u odredu od marta 1945. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od 20. 1920. student medicine. borac. TOLPA Radovana MILOŠ. 9. u odredu od oktobra 1943 do februara 1944. Sremska Mitrovica. u NOB od 1941. član KPJ.KORAJKIĆ Dede BEŠLAGA. u odredu od 20. Hrvat. u odredu od 20. Srpkinja. kao sekretar Kotarskog komiteta KPJ. 1943. Trnovo. 9. pomoćnik komesara bataljona. rukovodilac SKOJ-a i član Štaba odreda. zamjenik komesara bataljona. u odredu od oktobra 1943 do aprila 1944.Bijeljina. Musliman. Čapljina. Srbin. Janjari . zemljoradnik. Hrvat. VINCETIĆ IVAN. 1920. Visoko. poginuo maja 1945. 1906. u NOB od avgusta 1943.Mostar. TIPURA Osmana MUJO. službenik. radnik. u odredu od septembra 1943. POPOVIĆ Riste VESA. umro 30. Zaječar. Musliman. Srbin. umrla 1947. 9. poginuo 1945. u NOB od avgusta 1942. u NOB od jula 1943. 1962. Srbin. radnik. 1943.

. knjiga 1. knjiga. Arhiv Vojnoistorijskog instituta: ANOR-a (fondovi 17. Odžak. 1. te velike župe Posavje). 1972. . knjige 1. Sarajevo. tom IV.. 2. 4. Vojnoizdavački zavod. Saraicvo 1975. OBJAVLJENA GRAĐA: Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda i narodnosti Jugoslavije. Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta Sarajevo: fondovi Oblasnih komiteta KPJ i SKOJ-a za istočnu Bosnu.. Komande vojne oblasti 3. 15. ŽENE BOSNE I HERCEGOVINE U NOB. 1971. TUZLA U RADNIČKOM POKRETU I REVOLUCIJI. SA TITOM. 9. divizije djelimično 16. odnosno korpusa i fond Vrhovne komande za vrijeme dok je ona boravila na teritoriji Trebave i Posavine. Hronometar. Glas. 7. 6. 1980. i tom XIV. 1959. Narodna knjiga.IZVORI I LITERATURA i I Z V O R I NEOBJAVLJENA GRAĐA: 1. Svjetlost. 17. 15. ANDH (fondovi kotarskih oblasti Brčko i Gradačac. Univerzal. 1971. Sarajevo. 3. 1. Iutekčić Mehmedalija. divizije). Svjetlost. Minderovič Čedomir. i 2. Orović Savo. Vojnoizdavački zavod Beograd. RATNI DNEVNIK 1941-1945. . . 1978. 402 . PARTIZANI U POSAVINI. 10. 11. 13. 1979. Piskavica Rifat.. 2. knjige 2. HRONIKA TAREVACA. Univerzal. 1972. knj. 1976. MAJEVIČKA BRIGADA. RATNI DANI. Muradbegović Hakija. Svjetlost. Popović Boro. 1969. Beograd. i 3. te sreskog komiteta KPJ za Gradačac. Bosanski Samac. i 36. 5. Tuzla. četnička arhiva (fond Trebavskog odreda.. komande Posavsko-trebavskog vojnog područja i komandi mjesta: Gradačac. Prosveta. Olbina Dane. 3. HRONIKA MODRIĆF. 8. knjiga 1. Orašje i Srebrenik. 2. tom XI. GRADAČAC 1941. 2. Oslobođenje Sarajevo. Svjetlost. 1956. . Okružnog komiteta KPJ za Posavinu i Trebavu. Banjaluka 1979. . GODINE. ZAPISI IZ OSLOBODILAČKOG RATA. 14. 1977. . Tuzla. knj.. Čolaković Rodoljub. 1 ISTOČNA BOSNA U NOB-u. Majevicu i Tuzlu. SREDNJA BOSNA U NOB-u. tom XII. knjiga 2. Modriča. 1974. 1981. knjige od 1-35. SEMBERIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI I SOCIJALISTIČKOJ REVOLUCIJI. 1979. MAJEVIČKA BRIGADA. Beograd. i 2. 3.. It>. i drugo dopunjeno izdanje. Modriča. 12.. i 4. . SKOJ U BRČKOM 1941-1942. Spužić Muhidin.. Arhiv Muzeja revolucije Sarajevo (fond Oblasnog NOO za istočnu Bosnu i Okružnog NOO za Posavinu i Trebavu). Sarajevo. Vojnoizdavački zavod. . Modriča. i 38. . Brčko. tom IX knjige 1-7. korpusa NOVJ-a.

Džonlagić Ahmet . Pres-kliping. Vojnoizdavački zavod. 1970. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. JUGOSLAVIJA 1941-1945. Dušan Uzelac. 1. knjiga 1. BORBENI PUT 16. Sarajevo. VOJVOĐANSKE DIVIZIJE. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA.Kazazović Ćamil. Beograd 1962. S MAJEVICE I SEMBERIJE. Fond NOB-a Podrinja. Vojnoizdavački zavod. Atanackovič Žarko. Vojnoizdavački zavod. Popović Stevo. Vojnoizdavački zavod. 1972. Antonić dr Zdravko. BORBENI PUT 16. 8. 1951. 3. Svjetlost. i 2. 1977. Petovar Rudi. DOBOJ. MUSLIMANSKE BRIGADE. 12. 1981. TREĆA VOJVOĐANSKA BRIGADA. 10. Trikić Savo. VOJNA DJELA. 19. DRUGA VOJVOĐANSKA BRIGADA. 5. Grujić Periša. Sarajevo. 14. Dželebdžić Milan. Vojnoistorijski institut. 1980. Vojnoistorijski institut. Džonlagić Ahmet. Beograd. 20. MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED. Beogradski izdavačko-grafički zavod. 18. Vojnoistorijski institut 1964. Panić Radovan. 1957. 1970.L I T E R A T U R A 1. 1978. Istorijski arhiv Sarajevo. OKUPATORSKA PODJELA JUGOSLAVIJE. 13. 14. Vojnoizdavački zavod. 15. PETA KOZARSKA BRIGADA. Samardžija D. 22. Josip Broz Tito. Borojević Lj. 1963-1965. Ljubivoje Pajović. 1965. i Bašić R. 21. Mandić Gligo. ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENJE JUGOSLAVIJE 1945. MAJEVIČKI PARTIZANI. Vojnoizdavački zavod. Strugar Vlado. 1982. društveno-privredna karta komune. HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAĆKE BORBE NARODA JUGOSLAVIJE 1941-1945. NJEMAČKA OFANZIVA NA ISTOČNU BOSNU. Beograd. Vojnoizdavački zavod. 1978. Vojnoizdavački zavod. Slavko. Mišo Leković. DIVIZIJA. 17. 1957. 4. OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE knj. SREMSKI FRONT 1944-1945. 9. Vojnoizdavački zavod. 16. 25. 1979. 6. Vojnoistorijski institut. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941. 1973. 403 . 2. 1976. 17. 1. Beograd. Vojnoizdavački zavod. knj. Beograd. Pantić Milojica. 1982. Šabac. 1951. JANUAR-FEBRUAR 1942. 23. i 1961. Mićanović Slavko. Ćulinović dr Ferdo. SRPSKA BRIGADA. Petrovar Rudi. Miladinović Svetislav. Beograd. Vojnoizdavački zavod. 7. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. i 2. Dragoslav Parmaković. 11. Vojnoizdavački zavod. VOJNO DELO. 1973.

12. edicija II. SJEĆANJE NA HASANA KIKlCA. Uzelac Dušan. Vojnoistorijski glasnik. U SREZU BRĆANSKOM. Antonić Zdravko. Vojnoizdavački zavod 1964. Karabegović Ibrahim. GRADAĆAC I NJEGOVA OKOLINA U NOB. GODINE. 14. 1. 1. 1. Borovčanin Drago. 9. Istočna Bosna u NOB-u. Mujkić Asim. 3. Muradbegović Midhat. 6. Bašović Ljubinka. 2/1979. Ustanak naroda Jugoslavije 1941. 25. Danilović Uglješa. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 10. 1979. ČLANCI I RASPRAVE . Istočna Bosna u NOB. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. OZRENSKI PARTIZANSKI ODRED. DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA. Jovo Vukotić. 1962. Mijatović Cvijetin. Sarajevo. 1. 12. 1. 1969. Univerzal. 8. Književni susreti. Vujasinović Todor. 404 * w > . Narodna armija. O REVOLUCIONARNOM RADNIČKOM POKRETU U TUZLI OD 1929-1934. Antonić Zdravko. 7. 4.24. 1977. Ćamo Edhem. Univerzal. Tuzla 1941. Svjetlost. 2/1967. Vojnoistorijski glasnik. 26. Vojnoizdavački zavod. DELOVANJE KPJ NA PRIPREMAMA I POKRETANJU USTANKA U BiH 1941. knj. 4. PODGMEČKE BIJELE NOĆI. 13. knj. knj. Tuzla. marta 1980. 1977. Karasijević Drago. 2. O IZGRADNJI BOSANSKO-HERCEGOVAČKE DRŽAVNOSTI POSLIJE II ZASIJEDANJA AVNOJA-a. Lukić Radivoje. KRIZA USTANKA U ISTOČNOJ BOSNI. BORBE VOJVOĐANSKIH PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI KRAJEM 1942. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. OSVRT NA RADNIČKI POKRET U BRČKOM IZMEĐU DVA RATA. ·. Politika od 6-16. 2. Beograd. br. knj. I POČETKOM 1943. Panić Radovan. PRILOG ISTRAŽIVANJU RADNIČKIH BIBLIOTEKA I ČITAONICA U BiH IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA (1918-1941). Prilozi br. 1979. i treće prerađeno i dopunjeno izdanje. knj. 16. Sarajevo. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. REVOLUCIONARNA DJELATNOST MITRA TRIFUNOVIĆA U RADNIĆKOM POKRETU. OKUPACIJA I POČETAK OKUPATORSKOG TERORA U TUZLANSKOJ OBLASTI. NARODNI I RADNIČKI TRIBUN MITAR TRIFUNOVIĆ UCO. Gradačac. Oblasni vojni štab. knj. 1972. Kljajić Radmilo. Beog rad. 5. Tuzla 1981. Prilozi. OPERACIJA VLASKA MALA. 11. 1979. Vojnoizdavački zavod.

405 . UTICAJ RADNIČKOG POKRETA TUZLE NA POLITIČKA KRETANJA U GRADAČCU.15. Simič Nikola. ZAPISI O DOKTORU MUJBEGOVlCU. Istočna Bosna u NOB-u. Popović Boro. 18. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 1. 17. 16. 1. knj. PRVA POSAVSKA PARTIZANSKA ĆETA. 1. knj. knj. POSAVINA I TREBAVA U NOP. Sarajlić Abdulah. Tufekčić Mehmedalija. 2. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Istočna Bosna u NOB-u. knj.

organa narodne vlasti i vojnoteritorijalnih organa u Posavini i na Trebavi od ljeta 1943. godine 4. Djelatnost društveno-političkih organizacija. Formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda 3. Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka 2.mjere i akcije okupatora i kvislinga 4. Borbena dejstva Trebavskog i Posavskog NOP odreda do početka 1944. Spajanje Posavskog i Trebavskog NOP odreda u Posavsko-trebavski NOP odred i borbe u Posavini i na Trebavi od konca januara do sredine aprila 1944. Značaj prodora glavne udarne grupe divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i orijentacija jedinica 17. do proljeća 1944. godine .S A D R Ž A J Strana PREDGOVOR RIJEČ AUTORA UVOD I DIO 5 25 31 RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA 1. godine 5. Oživljavanje aktivnosti NOP-a II DIO 54 55 65 79 87 FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA 1. Pripreme. Teškoće u razvoju NOP-a 1942. divizije za dejstvo na Trebavi i Posavini 2. početak i razvoj ustanka 3. godine 103 105 119 122 150 169 407 .

divizije 3. Dejstva odreda u centralnoj Bosni 2. Povratak u istočnu Bosnu 3. GODINE . Vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi početkom 1945. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. godine 2. Pod komandom 25. divizije 4. Borbe za konačno oslobođenje Posavine i Trebave Vojno-politički značaj Posavsko-trebavskog NOP odreda V DIO 261 263 267 286 296 307 SPISAK BORAČKOG SASTAVA POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Izvori i literatura Neobjavljena građa Objavljena građa Literatura Članci i rasprave 311 402 402 402 403 404 408 . 1. Pod komandom 23. Aktivnost odreda od septembra do decembra 1944.III DIO Strana DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. godine 4. Rad Komande Posavsko-trebavskog područja i politički rad na terenu IV DIO 203 205 212 229 225 UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE 1.