ODBOR ZA IZDAVANJE KNJIGE BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTlC, NIKOLA BOSIĆ, IVAN BUMBULOVIĆ.

AHMET ĆATIĆ, dr ETHEM ČAMO, V!D DEVIĆ, IVO DOMAZET, ILIJA DRINIĆ, STEVO ĐURIĆ, SAVO ĐUR1Ć, SVETOLIK GOSPIĆ, UROS GORANOVIĆ, KEMAL HALILOVIČ, TEUFIK IMAMOVIĆ, ILIJA KAURINOVIĆ, DR MUHAMED KEŠETOVIĆ JOVAN KEREZOVIĆ, JOVICA LAZAREVIĆ, JOVO MALESEVIČ, MUSTAFA MUJCINOVIČ, PANTO NIKOLIĆ, KADRO RAMIĆ, SAFET RAMIĆ, NIKOLA SIMIĆ, BORIKA STANČIĆ, LAZAR STEVANOVZĆ, FUAD SVUIC, MUHIDIN SPUŽIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKČIĆ, ESAD TIHIĆ, GAVRO TUBAKOVIĆ, SAVO ŽIVKOVIĆ i STEVO ŽIVKOV1Ć

REDAKCIJSKI ODBOR: BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTIC, IVAN BUMBULOVIĆ, ILIJA DRINIĆ, dr MUHAMED KEŠETOVIĆ, NIKOLA SIMIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKĆIC.

RECENZENTI: Dr IBRAHIM KARABEGOVIĆ i mr. RAFAEL BRČIĆ.

FINANSIRANJE EDICIJE OBEZBIJEDILE SU SKUPŠTINE OPŠTINA: BOSANSKI SAMAC, BRČKO, GRACANICA, GRADACAC, MODRICA, ODŽAK, ORASJE, SREBRENIK I REPUBLIČKI ODBOR SUBNOR BiH SARAJEVO,

ESAD TIHIĆ

POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED

Beograd 1983.

I z d a v a č VOJNOIZDAVAČKI

ZAVOD

Načelnik ĐORĐE STANIČ, pukovnik

RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE
KNJIGA DVESTA ČETRDESET OSMA

M O N O G R A F I J E JEDINICA NOV I PO JUGOSLAVIJE

KNJIGA SEDAMDESET TREĆA

UREĐIVAČKI ODBOR RAHMIJA KADENIC, generai-pukovnik, predsjednik, članovi: ALI SUKRIJA, RISTO DŽUNOV DAKO PUAC, generai-pukovnik, MILAN DALJEVlC, generai-pukovnik, ŽIKA STOJSlC, general-po (pukovnik, FABIJAN TRGO, general-potpukovnik, VELJKO MILADINOVIĆ, general-potpukovnik, JOCO TARABIC, general-potpukovnik, METODIJE KOTEVSKI, general-potpukovnik, AUGUST VRTAR, general-potpukovnik, SVETOZAR ORO, general-major, MISO LEKOVIĆ, pukovnik, AHMET ĐONLAGIC, pukovnik, VIKTOR KUCAN, pukovnik, RADOMIR PETKOVIC, pukovnik glavni i odgovorni u r e d n i k .

UREDNIK MOMČILO KALEM, potpukovnik

*

RECENZENTI

dr ZDRAVKO A N I O N I C i general-potpukovnik V E L J K O MILADINOVIĆ

P R E D G O V O R Narod Posavine i trebavskog pobrđa od davnina je njegovao slobodarske tradicije. Na seoskim skupovima i sijelima ljudi su rado slušali ili pjevali popularnu, starinsku, pjesmu o hajduku Savi od Posavlja. Pričale su se i prepričavale priče o nekadašnjim pobunama posavskih kmetova protiv samovolje njihovih bezobzirnih i nezasitnih čitluk-sahibija o takozvanoj pop-Jovičinoj i pop-Stevanovoj buni - znalo se štošta i o revolucionarnim idejama i porukama znamenitih Posavaca Vase Pelagića i Mitra Trifunovića Uče, pa se slobodno može reći da su i ta predanja i tradicije, a pogotovu dotadanji rad i uticaj poznatih komunista Ahmeta Kobića, Riste Mikičića i drugih, mnogo doprinijeli i pomogli da i brčanska Posavina i susjedna Trebava, već u prvim ustaničkim danima 1941. godine, postanu snažnim uporištima narodnooslobodilačkog pokreta. U stvari, prve ustaničke akcije su i ovdje, u Posavini, počele istovremeno kad i u ostalim dijelovima sjeveroistočne Bosne - na Majevici i u Semberiji. Desilo se to ne slučajno, stihijno, nego po ranije utvrđenom planu i dogovoru. Naime, ubrzo nakon objavljivanja poznatih, istorijskih, proglasa CK KPJ i poziva svim narodima Jugoslavije da se dižu u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u Bogutovom Selu ispod Majevice je, 28. jula iste godine, održan sastanak nekolicine odgovornih aktivista KPJ sa područja sjeveroistočne Bosne na kome je, u duhu tih proglasa i prethodnih odluka viših partijskih rukovodstava, formirano i ustaničko rukovodstvo za ove krajeve: »Majevički podštab«, kako je 5

tada nazvan. Na istom tom sastanku, pored formiranja navedenog rukovodstva, donesena je i odluka da već 10. avgusta, istovremeno, počnu prve ustaničke akcije i na Majevici, i u Semberiji, i u brčanskoj Posavini. Tako je u skladu sa pomenutom odlukom - ugovorenog dana, 10. avgusta uveče - i nekoliko grupa patriota i simpatizera Partije, predvođeni ovdašnjim komunistima Perom Ćuskićem, Nastom Nakićem, Petrom Kaurinovićem i drugim, izašlo na glavne saobraćajnice i isjeklo telefonske veze na pravcima Brčko - Orašje, Brčko - Brezovo Polje i Brčko - Celić. Valjda zbog toga što su se, istovremeno, desile na više mjesta i na dosta širokom prostoru - na Majevici, u Semberiji i u brčanskoj Posavini - ove prve ustaničke akcije su, iako skromnog učinka, izazvale veliki strah i pometnju kod predstavnika okupatorsko-ustaških vlasti u susjednim gradovima. Kako su to oni u prvi mah shvatili, najbolje se vidi iz jednog sačuvanog dokumenta - iz depeše kotarskog predstojnika iz Brčkog, kojom on, već sljedećeg jutra, obavještava Ministarstvo unutrašnjih poslova NDH u Zagrebu da je u ovim krajevima »izbila pobuna«, da su »pobunjenici u jakoj nadmoći«, da »prijeti opasnost da će se pobuna proširiti i preko rijeke Save« i, na kraju, da moli »najhitinju pomoć, i to u vojsci koja će biti naoružana strojnim puškama...« Međutim, već sljedećih dana, čim su se malo pribrali i prikupili nešto više podataka o učesnicima u ovoj pobuni, ustaše su, još revnosnije, nastavili da jure po okolnim srpskim selima: da hvataju goloruke mještane, da ih muče i ubijaju ili šalju u koncentracione logore. Našavši se u takvoj situaciji, ljudi su, htjeli, ne htjeli, morali da bježe ispred ustaškog noža i ugarka. Najodvažniji su se, slijedeći komuniste, svrstavali u borbene grupe i jedinice, pa je tako, već krajem avgusta, prvo formirana Ražljevačka partizanska četa, a nešto kasnije, polovinom decembra, i Posavska partizanska četa. Moglo bi se slobodno reći da je već tada - formiranjem navedene partizanske jedinice - formirana i osnovica, srž, budućeg Posavskog partizanskog odreda o kome će ovdje biti riječ.
6

Ražljevačka partizanska četa (kasnije Brčanska) razvijala se i dejstvovala na prostoru istočno od ceste Brčko - Tuzla. Iako još uvijek relativno malobrojna, četa je s uspjehom štitila okolna srpska sela od ustaških nasilja. Tako je Ražljevačka partizanska četa, 10. septembra, izvela jednu, u takvim prilikama, veoma uspjelu akciju. Naime, toga dana četa je u zasjedi sačekala neprijateljevu kolonu od 60 do 70 ustaša i domobrana koja se, od Brezova Polja, kretala prema Ražljevu. U tom kratkom, ali oštrom sukobu neprijatelj je bio iznenađen, razbijen i potisnut. Šest domobrana je ranjeno, a šest zarobljeno. Pa i plijen, koji je tom prilikom pao partizanima u šake, takođe nije bio za potcjenjivanje: jedan teški mitraljez »švarc-loze«, 13 pušaka, nešto municije, bombi i druge vojničke opreme. Posavska partizanska četa je, nakon formiranja, i nadalje krstarila na prostoru zapadno od ceste Brčko - Tuzla: po Bukviku, Obudovcu, Žabarima i još nekim srpskim selima u Posavini. Međutim, u okolnim selima, hrvatskim i muslimanskim, vlasti NDH već su bile uspjele da formiraju svoje ustaške tabore ili oružničke postaje. Naravno, njihov osnovni zadatak je bio uvođenje okupatorskog »novog reda i poretka«, pa su se i ustaše i oružnici iz svih tabora i postaja tako reći svakodnevno zalijetale u pomenuta srpska sela i zaseoke. Ipak, mada teškom mukom, četa je uspijevala da se suprotstavi ustašama i održi na tom prostoru. U to vrijeme partijska organizacija ovog dijela Posavine je neposredno bila povezana sa Okružnim komitetom KPJ za Majevicu i Semberiju. I četa je, isto tako, ulazila u sastav Majevičkog partizanskog odreda i sa Ražljevačkom (Brčanskom) i Semberijskom (Bijeljinskom) partizanskom četom sačinjavala Bijeljinsko-brčanski bataljon pomenutog odreda. Stoga su i posavski partizani, s vremena na vrijeme, prelazili cestu Brčko - Tuzla i sadejstvovali sa ostalim jedinicama bataljona čiji se štab, tih dana, nalazio u Koreniti. Tako je Posavska partizanska četa, 12. februara 1942. godine, zajedno sa Ražljevačkom četom, napala i likvidirala neprijateljevo uporište na Miladijama kod Brčkog. Tom prilikom je izgubila i jednog od svojih boraca - Savu Lukića Jeremića. 7

Dvadesetog februara 1942. godine došlo je do mučkog četničkog napada na štab Prvog majevičkog partizanskog odreda u Vukosavcima, kojom prilikom je izginula većina članova tog štaba i Okružnog komiteta, među kojima i Pero Ćuskić, jedan od organizatora ustanka u Posavini, i doktor Mustafa Mujbegović - rodom iz posavskog sela Tarevca koji je uživao ugled i poštovanje ne samo u svome kraju nego i u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni. Poginuo je i sekretar Partijskog povjereništva za Posavinu Slobodan Jovanović koji se, toga jutra, slučajno zatekao u štabu. Već slijedećeg jutra, čim su saznali za ovaj nemili događaj, borci Bijeljinsko-brčanskog bataljona su smjelo krenuli u protivnapad i za kratko vrijeme razbili i razoružali četničke »bataljone« Spasoja Ćembučića Čembe u Čađavici i Andrije Popovića u Krbetima. U tim akcijama, bolje reći u razoružavanju četničkih grupa u Krbetima, Sandićima i Srpskom Brezovom Polju, učestvovala je i Posavska partizanska četa, koja se toga jutra, takođe, zatekla u tom rejonu. Majevički partizanski odred nije pokleknuo pred ovim prvim, iako teškim, udarcima četničkih izdajnika. Naprotiv, njegove snage su se ponovo našle na okupu, i to, ovog puta, u Koreniti. Formiran je novi štab odreda i 26. februara - s namjerom da se obračuna sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima - kolona od oko 450 boraca je ponovo krenula ka Vukosavcima. U toj koloni, uporedo sa Sembercima i Majevčanima, krenuli su i Posavci... Čitav dan 28. februara, na kosama iznad Vukosavaca, vođena je teška i odlučujuća borba sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima. I komandant Drinskog četničkog odreda Đure Bižić takođe je mučki, iza leđa, napao partizane, mada je prije toga, pred novoformiranim štabom Prvog majevičkog partizanskog odreda, dao svečano obećanje da se neće miješati u sukob. Poslije brojnih juriša i protivjuriša, u kojima je bilo mnogo mrtvih sa obje strane, glavnina Odreda, sa nešto oko 250 boraca, morala je da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju i da se prebaci na Birač, dok je drugi njegov manji dio ostao odsječen... Na Karića-vinogradu iznad Vukosavaca (tako se zvao jedan od partizanskih 8

položaja što su ga zaobišli četnici) ostala je i grupa boraca iz Posavske partizanske čete. Probivši se nekako kroz redove Bižičevih četnika što su im iza leđa dolazili - izgubivši u tom dvoboju jednog od omiljenih boraca u četi Stevana Đuričića Abisinca - i ovih desetak boraca iz Posavine je krenulo nazad, ka Koreniti. No, te noći, u Koreniti nikoga više od partizana nije bilo. Stoga su i oni nastavili pokret i, sljedećeg jutra, osvanuli u Popovom Polju nedaleko od Brčkog. Šta se sve u međuvremenu desilo i šta ih sada u selu očekuje, to niko od njih, u prvi mah, nije mogao da zna. Ali, desilo se da su upravo tu, kod Maksimovića kuća u Popovom Polju, osvanuli i Nasto Nakić i Boro Popović koji su, prema ranijem dogovoru, morali da se vrate na partijski rad u Posavinu, a s njima i nekoliko brčanskih komunista što su početkom januara, zajedno sa Hasanom Burićem i Ivicom Đermanovićem, uspjeli da pobjegnu iz ustaškog zatvora u Brčkom i pridruže se posavskim partizanima. Bili su to Safet Salihodžić, Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević Hakan. Tako su se ove dvije grupe Posavaca, sticajem okolnosti, ponovo našle na okupu. U Popovo Polje, sa nekolicinom boraca, stigao je i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i Semberiju Jusuf Jakupović Mrki, koji je, takođe, ostao odsječen... I odmah je otpočelo savjetovanje... Trebalo je, i to što prije, odlučiti šta da se radi i kuda da se krene. Bilo je svakojakih prijedloga, ali je preovladalo mišljenje da će najbolje biti ako se krene u Posavinu, a odatle, preko Trebave, na Ozren. Svaki trenutak je bio dragocjen. Čim je mrak počeo da se spušta, kolona od dvadesetak partizana, sa sekretarom Okružnog komiteta KPJ Jusufom Jakupovićem na čelu, krenula je iz Popova Polja ka Posavini. Bez teškoća su prešli preko ceste Brčko - Tuzla i, pred ponoć, stigli do Omerbegovačke rijeke. Ali, dalje nijesu mogli... Na mostu preko nabujale riječice dočekala ih je zasjeda. Morali su da se vrate... Četiri dana su sjedili, skriveni, u nekom opustjelom zaseoku u Potočarima, a onda su se, ponovo, odlučili za pokret. Jusuf Jakupović je izostao... Smatrao je da on, kao partij9

Tuzla. Formirane su i neke nove ustaničke jedinice u koje su i nadalje pristizali novi borci iz Gradačca. srećno prešli preko Omerbegovačke rijeke. Ali. posavski partizani su dobro znali. Na Trbavi je. na Ozrenu događalo. Maglaj i Gračanicu. jedan broj trebavskih ustanika se.pod uticajem nekolicine oportunista i kapitulanata sa Stevanom Botićem na čelu .Brod i Doboj . već u samom početku.. dobar dio ustaničkih snaga je izostao na desnoj strani Spreče.predvođena Milošem Kupresom i Ismetom Kapetanovićem . poprimio široke razmjere: da su ustanici. Trebavaca .uz pomoć partijskih aktivista. No.ski funkcioner. na Majevici ili u Semberiji . kao što je već bilo dogovoreno. tada su počele da kolaju priče kako je u jedinicama na Trebavi došlo do razmirica i previranja. Stoga je odlučio da na tom prostoru. O tome su pristalice narodnooslobodilačkog pokre10 . domobrana. tako reći u zaletu. mještana . da je ustanak u tim krajevima. za kratko vrijeme.sačeka povratak naših snaga.i od četnika. oružnika. da su isjekli telefonske veze. Stalno su zazirali od ustaša.. na Trebavi. naime. Stoga je trebalo da i ova grupa partizana. pa je kod tog dijela snaga . Ostali su krenuli i ovoga puta. početkom marta ponovo našla u svome kraju. naišli na strah i pometnju. vratio sa Ozrena na Trebavu. porušili mostove.. Tako se grupa preostalih boraca Posavske partizanske čete.ali je i ta četa..ka Ozrenu. Pogotovu među saradnicima i pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta.. ranije. da su onesposobili željezničke pruge Sarajevo . jedva nekako. umjesto dobrodošlice. Znali su. nešto kasnije.. ne bi smio da napušta svoje područje.došlo do naglog osipanja. ustanici su se povlačili. Međutim. krajem januara... sa nekolicinom preživjelih partijskih aktivista. Ljudi su se bojali. odmah produži dalje . a sada. uspjela da se održi četa partizana. Modriče i još nekih mjesta sa trebavskog područja.. Pod pritiskom nadmoćnijeg neprijatelja. zauzeli gradove Doboj. i ovdje su. Glavnina je uspjela da se organizovano povuče ka Ozrenu. evo .. Istina. okupator je brzo reagovao i povratio izgubljene gradove. pogotovo na susjednoj Trebavi. takođe morala da se prebaci na Ozren. No. Šta se.

povlačio sa Majevice). Njih trojicu su drugovi jedva nekako uspjeli da sklone u Siminom i Borinom rodnom selu Obudovcu. krenuli ka trebavskim brdima. kao dobrovoljci. a ostali. vršile premetačine po kućama.. no. javili su se Sreto Petrović Srbijanac.to niko nije umio da kaže. nije bilo skloništa. Ali. koji su se tu skrivali i potajno djelovali. Prvo su se porazbolijevali Simo Petrović. Međutim. iz dana u dan. mještana. Za izvršenje toga zadatka. No. zajedno sa grupom Posavaca. ali šta se sada na Trebavi događa . prvo pronašli Petra Kaurinovića i Stevu Živkovića. prilike u Posavini su. ni oni nisu mogli da im pruže podrobnija obavještenja. a zatim. zaraza se i dalje širila pa su se. takođe. Žabare ili u neko od drugih srpskih sela u Posavini. Obudovac. bez odlaganja. odmah nakon toga. uputi patrola koja će ispitati kakvo je stanje na Trebavi. da ostanu u Posavini. ne htjeli. Ustaše i oružnici su im stalno išli po tragu.ta u Posavini čule.. Mehu Ahmetovića. u takvim prilikama. nakon duže rasprave. Safet Salihodžić i Ratko Vojinović (jedan od majevičkih partizana koji se. polovinom marta. prvo otkrili i pohvatali iznemogle Simu Petrovića i Mustafu Šehovića. dok se patrola ne vrati. Sva četvorica su bili nepokretni i morali su. Malo je bilo ljudi koji su smjeli da pod svoj krov. još iste noći. Naime . 11 . A onda je uslijedilo ono najgore: pojavio se tifus. i Nastu Nakića.valjda što su već bili nešto osjetili ili saznali o prisustvu partizana na tome prostoru . zakratko. čim su stigli u Bukvik. Mustafa Šehović i Boro Popović. htjeli. a od trojice izviđača ni traga ni glasa. pa je zbog toga. Stoga su i ovi naši borci. donesena odluka da se. premlaćivale mještane ili ih otpremale u logore. bivale sve teže i nesnosnije.ustaše i oružnici iz okolnih uporišta su tako reći svakodnevno upadale u Bukvik. prime partizane. da se sklone u neku poljsku kolibu (stanaru) u Gornjem Žabaru.. U vodoplavnim i još neolistalim posavskim lugovima. desetak dana kasnije. i još iste večeri održali s njima sastanak. porazbolijevali i Nasto Nakić. Safeta Salihodžića i Ratka Vojinovića. Mustafa Sinanagić i Hasan Trebinčević Hakan i. pa su tako. dvojicu partijskih aktivista. Meho Ahmetović..

takođe. više nije moglo biti ni govora. morali da se sklanjaju ispred ustaške policije. izvršio samoubistvo. odnosi sa četnicima su se iz dana u dan zaoštravali tako da je.dok se ova grupa posavskih partizana. 0 njihovim prijašnjim namjerama: o odlasku na Trebavu. Doduše u toku marta . U jednom gornježabarskom zaseoku sustigle su ih ustaše: došlo je do kratke i neravnopravne borbe.odista bile u rasulu. Avdo Mujbegović i Edhem Mujbegović . nekako u to vrijeme. ustaničke snage na tom prostoru su . doduše. Tako su u ove jedinice. još bile prisutne i uspijevale da se održe neke. nešto ranije. došlo i do oružanog 12 . čuvši šta se sa ostalima dogodilo. a odatle na Ozren. prije nego što su ova četvorica pala u šake ustašama. pali kao žrtve tih razmirica i rasula. inače rodom iz Bistarca kod Tuzle). Međutim. takođe obolio od tifusa.na TreBavi su. Na žalost. partizanske jedinice: jedna od nekih 150 ljudi pod komandom Nikole Ćelića. od bivše Posavske partizanske čete i Partijskog povjereništva za Posavinu. tako da su i ona prva trojica kurira. nekim drugim pravcem probijao sa Majevice ka Posavini i Trebavi i tek kasnije se pridružio ostalima. a druga od 50 boraca pod komandom Novaka Mrkonjića. kao i jedna grupa antifašista iz sela Tarevaca. čekajući povratak izvidnice. preganjala sa ustašama i rvala sa tifusom . Milivoje Stojčević Brzina i komandir čete Nikola Simić koji se. zbog svoje aktivnosti. prvenstveno komunista i antifašista koji su.Međutim. nisu daleko odmakli. poslije Vukosavaca našao u Posavini. manje. ipak. tih dana. Bili su to. u životu je ostalo samo sedam ljudi: Petar Kaurinović.kao što se to i ranije govorilo . bila je donesena odluka da se ponovo uputi patrola na Trebavu. jedini oslonci i utočište pristalica narodnooslobodilačkog pokreta sa trebavskog područja. Nakon toga je i Živko Ćuskić. Stevo i Savo Živković. polovinom aprila. došli i Mehmedalija Tufekčić i Hamid Mazalović iz Gradačca. Jer. u kojoj su ova dvojica komunista junački izginuli.zatim Ferid Širbegović i još neki. Ovoga puta su krenuli Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić (koji se. među kojima i Mehmed Mujbegović. Boro Popović.braća i rođaci doktora Mustafe Mujbegovića . Sreto i ostali. Ukratko rečeno. Vuko Simić.

četničke odrede. u stvari. nemajući drugog izbora. odlazila na Krečane nedaleko od Gradačca gdje se. Nekako u isto to vrijeme dok se ovo događalo sa Petrom Kaurinovićem i ostalim pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta iz Posavine.da formiraju svoje. odmah nakon toga. u sastavu Trebavskog četničkog odreda. Poslije svega što se dogodilo . U takvoj situaciji i nekoliko preživjelih partijskih aktivista našlo se u dilemi: da li da i dalje ostanu izolovani i prepušteni sami sebi . maja 1942. pa su i oni krenuli na Krečane. izražavli svoju lojalnost i privrženost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Čak su i mnoge pristalice narodnooslobodilačkog pokreta.kod golorukih i nezaštićenih posavskih seljaka. zavladao je još veći strah i nesigurnost. Stoga je većina tih ljudi. nastavili da djeluju na liniji narodnooslobodilačkog pokreta? Najzad je preovladalo ovo drugo mišljenje.morao da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju. pa su Cvijetin Todić na Ozrenu. Jer. ustaše su i dalje harale i činile svakojake zločine. a zaštite niodakle nije bilo.sukoba. već prema mogućnostima.da se povinjuju istoj sudbini kakva je već snašla Nastu Nakića i ostale . pop Dimitrije Stefanović iz Gornjeg Žabara.bolje reći onaj dio njegovih boraca koji je i dalje ostao vjeran idejama narodnooslobodilačkog pokreta . čiji je komandant bio takođe Posavac. a zatim i na Ozrenu i Trebavi . godine u selu Lipcu kod Doboja . tražeći kakav-takav oslonac i utočište. četnički komandanti su.na sastanku koji je sa tim predstavnicima održan 28. pokazali nadmoćnijim: Ozrenski partizanski odred je .ili da se i sami prilagode prilikama i nađu u toj sredini gdje bi.potpisao i komandant Trebavskog četničkog odreda pop Savo Božić. počeli da uvode svoju vlast . svako u svoje ime i na svom području. Šta to zapra13 .prvo na Majevici. formirao i takozvani Posavski četnički bataljon. a pop Savo Božić na Trebavi. čime su. Četnici su potpuno zagospodarili tim područjem. Petokolonaši i raskolnici su se. Takav jedan dokumenat je. na žalost. među prvima . pogotovo Srba. pravili sporazume sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti. odlazile u taj bataljon.

pa je bilo jasno i velikom broju posavskih seljaka koji su. Naprotiv. u Posavini i na Trebavi je vladalo relativno zatišje. ali to Bukvičanima nije odgovaralo. ali je na kraju popustio.! Sada su i jedni i drugi. nego im je pop Savo za komandanta nametnuo nekoga Vladimira Mičića.Bukvički bataljon. Jer. kako Mičić. prisno sarađivali u traganju za pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. Stoga i Petru Kaurinoviću. Pop se u početku opirao.. izvodile grupice razularenih četnika i legionara. No. i njima je to išlo u račun: htjeli su da te ljude.. Iza tog zahtjeva opet su stajali Petar Kaurinović i ostali. a neko zbog ustaške samovolje i terora. došli iz udaljenijih posavskih sela. u bataljonu je i nadalje glavnu riječ vodio Petar Kaurinović.da nađu s njima zajednički jezik. Nisu uspjeli samo to da na čelo bataljona isture svoga čovjeka. nije imao nikakvog autoriteta. izvuku ispod štetnog uticaja popa Dimitrija. pošto-poto. godine. Tokom ljeta 1942. to su i četnici ljenčarili i muvali se oko svojih kuća..čovjek koji je i odranije uživao veliki ugled i poštovanje. kako su protjerani ne samo sa Majevice i Ozrena nego iz cijele is14 . Nikoli Simiću i ostalima nije bilo teško da se prilagode toj sredini: da se povežu sa tim ljudima .vo znači . kako se te pristalice nisu često pojavljivale. Sporazum sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti što ga je pop Savo prihvatio i potpisao ubrzo je stupio na snagu. u Bukviku.. tu i tamo.. Naravno da je takvo »ratovanje« odgovaralo i onim četnicima koji su tu. formiraju svoj bataljon. već bili prisili kokarde i našli se u bataljonu popa Dimitrija.. godine.sada je svakom razumnom i dobronamjernom čovjeku bilo jasno. takođe Bukvičanin . Tako se nekih 70 ili 80 Bukvičana. narednika bivše jugoslovenske vojske. rodom iz Birča. na Krečane. neko zbog neobaviještenosti. nikakvih ozbiljnijih borbi nije bilo. No.da je to akt potpune izdaje i kapitulantstva . vratilo u svoje selo i formiralo . Četnički agitatori su i nadalje pronosili priče kako partizana nigdje više u blizini nema. nakon toga. nisu morali da zaziru od ustaša. u duhu toga sporazuma. kao stranac. krajem avgusta 1942. pa su stoga i postavili zahtjev da se izdvoje i da. tako da i četnici. Sem manjih čarki koje bi.

na Trebavu. Sa njom se ovoga puta. jednu od glavnih saobraćajnica koja povezuje posavsku i semberijsku žitnicu sa tuzlanskim industrijskim bazenom. Zvornika. Pristalice narodnooslobodilačkog pokreta su. a zatim (16. Nijemci su veoma brzo reagovali i odmah počeli da pripremaju opsežniji napad na Šestu brigadu i sremske partizane u kome je. 15 . odahnule. čak ni šljivu sa grane da uberu. sa tom brigadom. godine. Istina. prostrujala vijest da je. znatno pojačana i snabdjevena oružjem i municijom što ga je tamo zaplijenila (u borbi sa Nijemcima 14. Mehmed Mujbegović. kod sela Broca. na Trebavi. prebacio i Sremski partizanski odred. Ali. Brigada se nije dugo zadržavala na Trebavi: ostala je tu svega dva-tri dana i opet se vratila na Majevicu. novembra) zauzela Lopare i tako presjekla cestu Brčko . stigli i neki od poznatih posavskih i trebavskih partizana za koje se još od aprila ništa nije znalo: da su tu doktor Ethem Čamo. novembra) razjurila četnike kapetana Dragoslava Račića u Donjoj Pilići. preko Save. novembra formirala na desnoj obali rijeke. trebalo da učestvuju i majevički i trebavski četnici. izbila na Savu gdje je. pa neće. prebrodila rijeku i odmah. Ubrzo nakon povratka iz Srema Brigada je. pored njemačkih i ustaško-domobranskih snaga iz susjednih garnizona: Tuzle. Bijeljine i Brčkog. nastavila pokret dalje . iza nje je. stigla Šesta istočnobosanska brigada te da su. u sadejstvo Sremskog partizanskog odreda. poput svježeg povjetarca. Pero Bosić i drugi. prvo (11. Šesta istočnobosanska brigada je. pod zaštitom noći i uz pomoć mještana. tako da je u koloni. Tako je to bilo sve do kraja septembra kada je. ostala drukčija politička atmosfera: ostale su priče i prepričavanja kako je to nekakva neobična vojska čiji vojnici neće ni plot da satru. bez pitanja i odobrenja.Tuzla. Petog oktobra 1942.. brigada se ponovo vratila u Bosnu. Poslije mjesec dana provedenih u Sremu. Mehmedalija Tufekčić. oktobra kod Dvorca nedaleko od Sremske Rače). Hamid Mazalović. bilo nešto oko 1300 boraca. koja se 5.. preko sremske ravnice. najzad.točne Bosne.ka fruškogorskim brdima.

novembra 1942. koji su se tih dana nalazili u selu Trnovi nedaleko od Bijeljine. pop Dimitrije je svoju »vojsku« ipak doveo na Maleševce: na ugovoreno zborno mjesto gdje su se. začas ih razoružali i takođe.Tako je u skladu sa tim njemačkim planovima. doduše . zakonačilo u selu Lukavici ispod Majevice gdje su ih na spavanju. mada ne u punom. trebalo da se pridruži i Bukvički četnički bataljon. Tako je došlo i do poznatog boja na Maleševcima. treba da učestvuje i ovih 1200 četnika koliko ih se. budno su motrili šta se oko njih zbiva. već uveliko okupljali Bižićevi i Kerovićevi četnici. već bilo sakupilo na Maleševcima. a onda su se i oni počeli da rasipaju i da se. vraćaju kućama. takođe uspud.njih oko 80 . bili četnici. krenulo sa Krečana ka Majevici i 500 četnika pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. naime. novembra. tek što su se malo od sela odmakli. uporedo sa ustaško-domobranskim jedinicama.. negdje oko 20. bez oklijevanja. donijela odluku da preduhitre protivnika: da mu ne dozvole da se sasvim prikupi i poveže nego da ga. s istim ciljem. sljedećeg dana. 16 . to da je 70 njegovih četnika. stigli u selo Vražiće ispod Majevice: tu su i zanoćili. Ostali su. pojedinačno ili u grupicama. Sem ovog slučaja sa Bukvičanima. da Nijemci pripremaju ofanzivu u kojoj. Bukvičani su se povinovali naređenju i krenuli. Ostavši sam. na redu.nastavili pokret i. sljedeće večeri. a dvadesetak njih je već bilo iščezlo iz kolone.. Put ih je vodio preko Bukvika gdje je toj popovoj koloni. ova dva partizanska štaba su. Prvi su. dok je još u pokretu. Držeći se starog ratničkog pravila da je napad najbolja odbrana. iznenadili borci Drugog bataljona Šeste brigade. vratili tamo odakle su i došli.. 28. prijašnjem. pa su tako saznali i za ovo okupljanje majevičkih i trebavskih četnika: saznali su. prema naređenju komandanta Trebavskog četničkog odreda popa Save Božića. naime. i »komandant« Mičić nije imao kuda nego da se i on. » Štabovi Šeste brigade i Sremskog odreda. popu Dimitriju se. desila još jedna neprijatnost. No. bez i jednog svog vojnika. prema pristiglim obavještenjima.. pojedinačno tuku. jedne večeri. sastavu. godine. Desilo se. vrati u Bukvik. Ali.

Predalo ih se oko 700. ponovo prešao u partizane. da pobačaju kokarde i ponovo prišiju petokrake. prividno prešlo u četnike. Predvodio ih je Vuko Simić. ali su i nadalje djelovali na liniji narodnooslobodilačkog pokreta. naročito u toku pete neprijateljske ofanzive. štiteći i pomažući jedni druge.svi koji su 28. Pričalo se kako je taj ratoborni pop. Na bojištu je. počela da se budi i jača vjera u sopstvene snage. ponovo. sa »šmajserom« u rukama. odmah nakon što se Šesta brigada vratila iz Srema. poslije boja. u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni je došlo do snažnog uspona narodnooslobodilačkog pokreta: u narodu je. No. jedan od one nekolicine preživjelih boraca Posavske partizanske čete koji su. Gotovo svi su se našli u takozvanom Jablaničkom četničkom bataljonu gdje su.na istovjetan način postupili i snašli se u novonastaloj situaciji. Istina. Izginuli su i njihovi komandanti: Đuro Bižić i kapetan Jovo Prnjatovič . pa tako mnogi i izginuli. ostalo oko 140 mrtvih četnika. do nogu bili potučeni. čitav ovaj bataljon je (sem nekolicine zagriženih četnika koji nikada nisu ni bili partizani). ni okupator nije mirno posmatrao šta se zbiva na ovom za njega veoma zna17 . morali da prišiju kokarde. zajedno sa svojim dotadašnjim komandantom. Naime i nekih stotinjak partizana sa Majevice je. Interesantno je da su pripadnici Prvog majevičkog partizanskog odreda . istupilo je 40 ljudi i reklo kako bi želilo da ostane u partizanima: da su s tom namjerom i krenuli ovamo. četnici su ipak pobacali oružje. poslije poraza u Vukosavcima. februara bili odvojeni od glavnine: i oni što su krenuli ka Posavini i oni koji su ostali na Majevici . tjerao svoje četnike da se bore.poginuo je i pop Dimitrije Stefanovič. junački borili. nakon obračuna na Vukosavcima. saopšteno da su slobodni i da mogu ići kućama. Treba reći i to da su se većina ovih ljudi. Poslije četničkog poraza na Maleševcima. nakon kraće provjere i ispitivanja.Četnici su. takođe. zajednički. iia Maleševcima. sve do kraja narodnooslobodilačkog rata. Zbilja. Posavaca i Vučjačana. mada nikakvog međusobnog dodira i veze nisu imali. uspjeli da se održe i sačekaju trenutak kada će moći. Kada im je. Među zarobljenima je bilo i dosta Trebavaca.

i neke manje.kako ga je narod prozvao po njegovom čuvenom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku . njemu nije bilo teško da obezbijedi sebi boravište: ti njegovi stari znanci i prijatelji su ga. Šesta brigada i novoformirani Majevički partizanski odred (25. formiran i Treći majevički partizanski odred ili . bile 18 . Zahvaljujući ranijim poznanstvima i prijateljstvima što ih je godinama sticao kao sreski veterinar u Gradačcu.. postojali su svi uslovi da snage narodnooslobodilačkog pokreta i u ovim krajevima dođu do punog i još jačeg izražaja. marta preimenovan u Grupu majevičkih udarnih bataljona) i nadalje su ostali u Birču odakle su kasnije.ljudi su se postepeno oslobađali onog. kao i novoformirani Majevički partizanski odred. u proljeće 1943. svesrdno prihvatili. po naređenju Vrhovnog štaba. terenske.Kurjakov odred. istina. morali da napuste Majevicu i prebace se na Birač. Ostale su. U semberijskoj ravnici i na sjevernim padinama Majevice je. prema tome. pa je.kao i vijesti sa ostalih ratišta širom naše zemlje . Pantom Nikolićem i još nekim partijskim aktivistima koje je tu zatekao .zajedno sa Milošem Tolpom.čajnom području. za relativno kratko vrijeme. nije vratio Sremski partizanski odred. odmah je počeo .. prijašnjeg. godine. poslije odlaska Šeste brigade. polovinom januara sljedeće godine. već polovinom decembra.da hvata veze sa najboljim simpatizerima sa toga područja i da formira partijsku organizaciju. Vijesti o zbivanjima na Majevici i u Semberiji veoma brzo su stizale i još brže se širile po Trebavi i Posavini. i ovoga puta. Tako su Šesta brigada i Sremski partizanski odred. Na Majevici i u Semberiji je. nakon toga. ka jugu .u sastav glavnine NOVJ. ponovo krenuo u ofanzivu. Upravo s takvim ciljem i zadacima na Trebavi je. Pod uticajem tih vijesti . straha i pometnje: u narodu je raslo samopouzdanje i vjera u pobjedu. zavladalo izvjesno zatišje koje je trajalo sve dok se u te krajeve. Ukratko rečeno. partizanske grupe koje su se veoma brzo razvijale i jačale tako da je od tih grupa. I čim se malo snašao i prilagodio prilikama. Tako su. ostao i doktor Ethem Čamo. krenuli dalje. ostao samo Sremski partizanski odred.

pa nisu izostala ni reagovanja četničkih komandanata koji su. seljaci.. ne samo mještani. Ali. pojedinačno i u manjim grupama. Stoga njima ništa drugo nije preostalo nego da se pritaje i zakonspirišu: da formiraju svoju partijsku ćeliju i da . sve do proljeća 1943.po nagovoru Petra Kaurinovića.. prešla na Majevicu i stupila u Kurjakov odred.ni Partijskog povjereništva za Posavinu. Jer. mnogi od tih ljudi su malo odahnuli i počeli. nego i po čitavoj Posavini. Tek tada. sva ta reagovanja i poduhvati četničkih komandanata su bivali uzaludni. nakon tog saznanja.. nego i znatan broj »domaćih« četnika je štitio i skrivao ovu grupu partijskih aktivista. bolje reći u Bukviku. Posavaca. koji su poslije četničkog puča u Vukosavcima. Vezu ni sa jednim od svojih partijskih rukovodstava više nisu imali. A kako i s kim da je imaju kad ni jednog od tih rukovodstava . iščupali iz zatvora. Dešavalo se da se neko od tih ljudi nađe u neprilici: da mora da se sklanja ispred Pavla Gajića i njegovog bijesa. Skugriću. Pristalice četničkog komandanta Pavla Gajića su. Odžaka i još nekih mjesta. braće Živkovića i drugih . ni Okružnog komiteta za Majevicu i Semberiju .negdje početkom ljeta krenula iz Posavine. jednom prilikom bile uhvatile Boru Popovića. Izgledi za širu mobilizaciju stanovništva toga kraja i njegovo uvođenje u borbu protiv okupatora bivali su sve bolji i realniji.ti ljudi nisu imali nikakvog oslonca i zaleđa. u Posavini je.rade ono što su sami mogli i umjeli. Kurjak je na 19 . ali su ga. i dalje bila aktivna partijska ćelija sastavljena od komunista. Ali. Dok se ovo događalo na Trebavi. Modriču. godine sve dok se nije saznalo da je na Majevici formiran i Treći majevički partizanski odred . ostali u životu i našli se tu na okupu.formirane partijske ćelije u Gradačcu. shvatili o čemu se radi: da komunisti »vršljaju« ne samo po Bukviku. na primjer.pridržavajući se osnovne linije narodnooslobodilačkog pokreta . simpatizeri našeg pokreta. Tako je i jedna grupa od nekih tridesetak dotadašnjih četnika i još toliko seoskih omladinaca . Pohvatane su veze i sa nekolicinom aktivista Partije iz Bosanskog Šamca.. Rezultati nisu izostali. da odlaze na tu stranu.više nije bilo. niko drugi nego ti isti četnici. veoma brzo.

godine.. Tek tada je i narodnooslobodilački pokret u ovim krajevima. godine. neprijatelj se i dalje uporno branio. u ljeto iste godine. formirao posebnu četu. a nešto kasnije. u čiji sastav su ušle: Šesta istočnobosanska brigada. od te grupe..bez čvršćeg oslonca i veze . zajedno sa Štabom divizije.njihov zahtjev. Kladanj. zatim. nije formiran i Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu. početkom jula 1943. formirao i Okružno partijsko povjereništvo za Trebavu i Posavinu. Petnaesta majevička brigada i Majevički (Kurjakov) partizanski odred.sve dok. Naime. dok je Petnaesta majevička brigada. Oblasni komitet je. raskinuvši neprijateljev obruč na Sutjesci i probivši se. a to je na obnovi i izgradnji partijske organizacije u istočnoj Bosni. godine. radeći na realizaciji jednog od tih svojih osnovnih zadataka. zauzelo Olovo. U drugoj polovini juna iste godine došlo je do poznatog. ali nova. preko željezničke pruge Sarajevo-Višegrad. Međutim.došlo do krupnih i značajnih promjena: do obnove prijašnjih veza i popune pojedinih. partijskih rukovodstava. stigla na Majevicu. Istina. snažnog. prodora glavnine NOVJ na teritoriji istočne Bosne. djelovala samostalno . u prethodnom periodu prorijeđenih. formirana i Sedamnaesta istočnobosanska udarna divizija. Srebrenicu i Zvornik.u pogledu partijskog života i rada . još uvijek. nekoliko divizija NOVJ je odmah prešlo u protivnapad i. Upravo u takvim prilikama je. Tek tada je i u tom pogledu . I čim se malo 20 . takođe u proljeće 1943. bukvička partijska organizacija je. prvo obnovio Okružni komitet KPJ za Majevicu i Semberiju. plima narodnooslobodilačkog pokreta u istočnoj Bosni ničim se više nije dala zaustaviti. za čijeg komandira je postavljen bivši komandant jednog četničkog bataljona Rajko Anđelić. htjela-ne htjela. koje je trebalo da mobiliše nove snage i nastavi daljnju izgradnju i učvršćenje toga pokreta. snažna. na Trebavi i u Posavini. Naime. Šesta brigada se još neko vrijeme zadržala na Romaniji i Birču. Vlasenicu. za kratko vrijeme. dobio svoje okružno rukovodstvo (u početku Okružno partijsko povjereništvo. a poslije Okružni komitet). početkom 1943. a za komesara Savo Živković opet jedan od nekolicine posavskih komunista.

No. Steve Trivunovića i drugima jer se sa njima samo preko puščanih cijevi moglo razgovarati pošto su bili ogrezli u zločine. bez kokardi na kapama. četnički komandanti su se na vrijeme sklanjali sa vidika. Tako je Petnaesta majevička brigada. saznavši za dolazak Brigade. Jer. tobožnji četnici iz takozvanog Bukvičkog četničkog bataljona su još dan ranije. napokon. nisu pojavili njemački tenkovi. postrojili pred bukvičkom školom. Petnaesta majevička je. 21 . Pedeset i dvojica su odmah izašla iz stroja i stupila u Brigadu. kukolj iz pšenice. oni su se.. bili otišli u partizane. sa jednim bataljonom Kurjakovog odreda. nešto oko 80 domobrana i četrdesetak legionara. sem jedne grupe ustaša i oružnika koji su se povukli u kulu Husein-kapetana i odatle pružali otpor. dok ih je tridesetak ostalo u novoformiranoj. Predalo se nekoliko oficira. brigada je brzo i lako savladala neprijateljevu posadu u Gradačcu. još ranije. razoružali svoga komandanta narednika Mičića i strpali ga u zatvor. u stvari. partizanskoj četi. dabome. kao jezgru oko koga će se okupljati novi dobrovoljci. Četvrtog dana nakon dolaska u Posavinu.. Petnaesta majevička brigada je napala neprijateljevo uporište u Gradačcu. krenula ka Posavini i Trebavi. jula osvanula u Bukviku. Slatini i drugim posavskim selima. Ostali branioci grada su. Međutim. A kada je Brigada stigla.. iz kule i dalje pružale otpor sve dok se. koja je dostavila detaljna obavještenja o jačini i rasporedu ustaško-domobranskih snaga i pripremila svoje aktiviste da pomognu brigadi prilikom napada na grad. Bježali su i njihovi četnici. 24.. I. nikakve borbe u Bukviku nije bilo. koji su. s namjerom da prečisti račune sa četnicima Pavla Gajića. jula.. Sljedećeg dana Brigada je nastavila pokret kroz Posavinu prema Žabarima. Izdvojen je. Zahvaljujući još ranije uspostavljenim vezama sa gradskom partijskom organizacijom. nadomak Gradačcu. terenskoj.oporavila i popunila novim ljudstvom.. već krajem jula. U redovima ovih dveju jedinica bilo je i dosta Posavaca. 28. odmah pobacali oružje i predali se partizanima. Obudovcu. ustaše su.

i oni su počeli da izlaze iz svojih skrovišta. Četnici su ostali i. jedne su ostale na Trebavi.. stiglo je naređenje Vrhovnog štaba da Divizija odmah krene ka Ozrenu.. Naime. prije svega formiranju organa nove narodne vlasti. Međutim. naročito u odrede. pristizale ohrabrujuće vijesti: Italija je već bila kapitulirala. iz pravca Modriča i Bosanskog Samca.. formiran je Posavski partizanski odred. jedinice Sedamnaeste divizije su nastavile svoja ofanzivna dejstva.javljao u jedinice narodnooslobodilačke vojske. Samo iz posavskog sela Miloševca. već 15.. razumije se. širom Trebave i Posavine. takvo stanje nije dugo potrajalo. Već u prvoj polovini septembra. a zatim pristupile sređivanju prilika na tom području.. I tek petnaestak dana kasnije. nakon što su obavile određene zadatke na Ozrenu i u dolini Spreče jedinice Sedamnaeste divizije su se vratile na Trebavu.Brigada je morala da odustane od svojih daljih namjera i da se pod borbom povuče prema Majevici. razbile trebavske četnike. Sva sela i gradovi. javilo se tih dana oko 70 dobrovoljaca.. jedinice Sedamnaeste divizije . takođe. Bosanski Šamac.u želji da i oni učestvuju u toj pobjedi .. godine. iznova počeli da uvode svoju strahovladu: da progone pristalice narodnooslobododilačkog pokreta. septembra 1943. i Švabama se žurilo: njihovi tenkovi su protutnjali preko Trebave i Posavine i opet se negdje izgubili. Međutim. a druge su se spustile u posavsku ravnicu i prvo oslobodile Modriču. Sa velikih svjetskih ratišta su. Takav razvoj događaja četnici su jedva dočekali. za kratko vrijeme.Šesta istočnobosanska i Petnaesta majevička brigada .ponovo su izbile na Trebavu i... 17. na primjer. pa se i sve veći broj dobrovoljaca . bili su sada oslobođeni. Doduše.. upravo u toku te i takve aktivnosti. Orašje. a zatim i Gradačac. I čim su se. U njegovom sastavu 22 . avgusta. Upravo u takvoj situaciji. pojavili okupatorski tenkovi. Perspektive narodnooslobodilačkog pokreta su bivale sve šire i svetlije: pobjeda nad okupatorom je bila na vidiku. Mnogi su istrčavali pred Nijemce i pridruživali se njihovim kolonama.

uslijedio još jedan takav događaj. dok je za političkog komesara. i u početku ustanka 1941. godine. bilo nešto oko 160 ljudi. postavljen Slobodan Janković. kao seoski učitelj. u selu Skugriću. 20. u početku. što je trebalo da predstavlja tek samo osnovu. septembra iste godine. U sastavu toga odreda je. bio dosta poznat u tim krajevima.je. takođe u početku. dvojica uglednih Posavaca. formiran i Trebavski partizanski odred. bilo oko 150 boraca. koji su. koji su se nešto kasnije (u februaru 1944. svega tri dana kasnije. a nešto kasnije Panto Nikolić. Za komandanta je postavljen Nikola Simić. Relja Pećo. koji je. oko koje će se okupljati novi dobrovoljci. prilikom formiranja. Za komandanta odreda je postavljen bivši komandant jedne četničke brigade. Upravo o ovim dvema istočnobosanskim partizanskim jedinicama i njihovom borbenom putu . jedan od istaknutih partijskih aktivista sa Trebave. Naime. Stevo POPOVIĆ 23 .) spojili u jedinstveni Posavsko-trebavski partizanski odred kazuju nam naredne stranice ove zanimljive i korisne knjige. na Trebavi je.o Posavskom i Trebavskom odredu. vodili Posavsku partizansku četu. srž. a za političkog komesara Boro Popović. A onda je.

i Komanda tuzlanskog vojnog područja. sa manjim izmjenama u pogledu teritorijalne nadležnosti. Okružnog narodnooslobodilačkog odbora z. odnosno Posavsko-trebavskog odreda. Ona su pripadala teritoriji koju su pokrivali Okružni komitet KPJ i Okružni narodnooslobodilački odbor za Tuzlu. mobilizacije i obezbjeđenja u nadležnosti Komande posavsko-trebavskog vojnog područja i Posavsko-trebavskog NOP odreda. u dolini rijeke Bosne. koja pripadaju opštinama Gračanica i Doboj. u ovoj knjizi. Obuhvatalo je teritoriju opština: Bosanski Samac. tretirali onoliko koliko je bilo potrebno da se objasne pojedine političke aktivnosti i vojne akcije koje su polazile sa posavskotrebavskog područja ili su preko tih naselja išle ka posavsko 25 . godine i kao takvo. posavski dio opštine Brčko i. Zbog toga smo ta naselja. odnosno Ozrenski i Tuzlanski NOP odred. vojnih dejstava. nekoliko naselja koja pripadaju opštini Doboj. patrijsko-političko i administrativno područje konstituisalo se u ljeto 1943. nisu u pogledu partijsko-političke i vojnoteritorijalne organizacije spadala u nadležnost Okružnog komiteta KPJ. a u pogledu vojnoteritorijalne organizacije. Odžak i Srebrenik.a Trebavu i Posavinu i Komande posavsko-trebavskog vojnog područja. Gradačac. Modriča. u prvo vrijeme. Naselja na južnim i jugoistočnim ograncima Trebave. U pogledu partijsko-polidčkog rada i organizovanja narodne vlasti ovo područje je bilo u nadležnosti Okružnog komiteta KPJ i Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Trebavu i Posavinu.RIJEČ AUTORA Posavina i Trebava kao posebno vojnoteritorijalno. ostalo do kraja rata.

Odrede nismo mogli posmatrati izolovano od cjeline zbivanja koja su mu prethodila. U prvoj fazi svog razvitka. godine i o spajanju u jedan odred . Najteže je bilo objasniti događaje iz perioda 1941. branili i širili slobodnu 26 . odredi su vršili odredske funkcije. početku i razvoju ustanka. divizije u Posavini i na Trebavi u ljeto 1943. do avgusta 1943. te dejstvima tog odreda do aprila 1944. mjerama okupatora i kvislinga da zaustave razvoj narodnooslobodilačke borbe i o oživljavanju aktivnosti NOP-a. godine. koja je trajala 7 mjeseci. U kraćem uvodnom dijelu date su geografske karakteristike područja Trebave i Posavine. Slično smo postupili i sa područjem Na obradi ove teme suočili smo se sa nekim pitanjima koja su ranije trebala biti razjašnjena. o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Prvo poglavlje rukopisa govori o stanju poslije okupacije 1941. U ovom radu prvenstveno se govori o nastanku. o njihovim posebnim borbenim dejstvima do početka 1944. ali nisu mogle da daju odgovore na mnoga pitanja iz oblasti formulisanja našeg istoriografskog zadatka. koje su imale uticaja na razvitak NOP-a u tom kraju. razvoju i borbenoj aktivnosti . te ekonomske i društvenopolitičke prilike u periodu između dva rata.sredina 1943. Prvo smo morali da vršimo primarno istraživanje. Postojeća istoriografska 1 memoarska literatura. Trebavskog i Posavsko-trebavskog NOP odreda. Zato je i materija o Posavsko-trebavskom NOP odredu podijeljena na uvod i šest poglavlja.Posavsko-trebavski. . to jest da prikupimo osnovne dokumente o odredu. godine. Vučjaka i Majevice. kao i od onih u kojima je odred bio samo jedan od djelotvornih činilaca. zbog nedostatka primarnih istorijskih izvora. Ovo poglavlje obuhvata događaje od aprila 1941. Drugo poglavlje govori o situaciji koja je nastala poslije prodora jedinica glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i u vrijeme boravka jedinica 17./ trebavskom području. o NOP-u na terenu Posavine i Trebave i 0 dejstvu jedinica NOV na toj teritoriji. o pripremama.Posavskog. kao i politička publicistika. korisno su nam poslužile.

nešto je brojniji dokumentima. no i to su većinom obavještajni izvještaji i izvještaji o brojnom stanju. Tako. borbe za oslobođenje Posavine i Trebave i borbe za uništenje jake neprijateljske formacije u trouglu Bosne i Save u maju 1945. Takođe. divizije. postoje nekoliko dokumenata štaba Trebavskog NOP odreda. Druga i daleko važnija odrednica u ovakvom pristupu za pisanje monografije . i dva izvještaja o boravku u srednjoj Bosni. godine.teritoriju i obezbjeđivali djelatnost društveno-političkih organizacija Posavsko-trebavski odred je toliko brojno narastao i sazrio kroz borbena dejstva da je trebalo da preraste u višu taktičku jedinicu . već je u sastavu borbenog poretka viših jedinica. Svega sedam izvještaja iz tog perioda govore o borbenim dejstvima. dolaskom operativnih jedinica NOV na tlo Posavine i Trebave. Najviše teksta posvećeno je periodu kada je odred bio na svojoj odredskoj prostoriji ili kada je djejstvovao prema njoj. već donijeta odluka morala je biti odložena. a nijedan dokument o petomjesečnom borbenom putu Posavskog NOP odreda. Period od septembra 1944. a jedan o političkom radu. postoji samo jedan izvještaj štaba Posavsko-trebavskog odreda za period od februara do aprila 1944. Odred u ovom periodu ne vrši samostalne borbene radnje. Četvrto poglavlje opisuje djelatnost odreda pod operativnom komandom jedinica 23. već je partijska i skojev- 27 .brigadu. a šesto sadrži spisak boraca odreda. zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na odredsku prostoriju. do maja 1945. na primjer. povratak u istočnu Bosnu i samostalna dejstva prema svojoj odredskoj prostoriji. Treće poglavlje opisuje četveromjesečni boravak odreda u centralnoj Bosni. Odred nije nastao odjedanput. Peto poglavlje govori o vojno-političkom značaju Posavsko-trebavskog odreda. a manje kada je bio van svoje odredske prostorije. U ovoj situaciji odred malog brojnog sastava egzistira kao jezgro koje je sposobno da primi nove borce kada stigne na svoju odredsku prostoriju. i 25. koja je posjednuta jakim neprijateljskim snagama.je mali broj dokumenata koji je nastao u samom odredu. Međutim. Nije sačuvan nijedan izvještaj štabova bataljona.

Ponekad se čini da je djejstvima krupnijih jedinica poklanjano više prostora.ska organizacija strpljivim radom pripremala omladinu da popuni brigade i bude osnovna snaga za formiranje dva odreda kada jedinice NOV stignu u taj kraj. rad tih organizacija. ukratko. Njihov rad smo doticali u onoj mjeri koliko je. makar ukratko. O radu sreskih komiteta KPJ imamo izvještaje samo od aprila 1945. Zbog toga smo morali. dolazile na to područje. u okviru svojih zadataka. Odred je tada dolazio pod njihovu operativnu komandu i izvršavao zadatke kao dio njihovog borbenog poretka. dat je. odnosno JA u borbenim djejstvima. O radu Okružnog narodnoos28 . a svega jedan izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a. što je razumljivo. godine. u posebnom odjeljku. a za kasniji period do kraja rata praćen je njihov rad kada su one zajedno sa odredom djelovale na privremeno oslobođenim dijelovima Posavine i Trebave. opisati događaje koji su prethodili stvaranju slobodne partizanske teritorije u Posavini i na Trebavi i formiranju Posavskog i Trebavskog odreda. Za period od septembra 1943. godine. uglavnom. kada je postojala slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu. dati organizacionu strukturu i donekle djelatnost tih organizacija. Podaci o radu društveno-političkih organizacija i narodnooslobodilačkih odbora nalaze se. većinom na tlu Posavine i Trebave ili prema njima. po našem mišljenju. Odred je obezbjeđivao slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i time štitio i pomagao razvoj i rad narodnooslobodilačkih odbora i društveno-političkih organizacija. bilo dovoljno da se objasni djejstvo odreda kao vojnoteritorijalne jedinice. a na kraju rata i čete viših jedinica. Zbog toga smo morali. a odredu je često postavljan zadatak koji su izvršavali bataljoni. u izvještajima Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu i Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu od avgusta 1943. morali smo prikazati dejstva brigada i divizija kada su one. do maja 1945. godine. u vrijeme kuda je odred tu boravio. Da bi se mogla rekonstruisati vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi. Za rad organizacije SKOJ-a postoji nekoliko izvještaja Oblasnog komiteta SKOJ-a. jer su izvodile zamašnije akcije. Odred je učestvovao u sastavu sedam divizija i dvanaest brigada narodnooslobodilačke vojske. do aprila 1944.

Nadamo se da će ova knjiga opravdati svoju namjenu i biti od koristi drugim autorima za slične poduhvate.maj 1945. do 1983. dr Ibrahimu Karabegoviću i mr Rafaelu Brčiću koji su svojim primjedbama pružili znatnu pomoć na konačnom oblikovanju ovoga djela. 29 . članovi Redakcije koja je formirana 1974. Zato im dugujemo posebnu zahvalnost. Članovi Redakcije su inicirali rad na stvaranju rukopisa. general-potpukovniku Veljku Miladinoviću. Odžak. kao i sekretar Redakcije Uroš Goranović. To se ponajviše odnosi na ona pitanja o kojima nema dovoljno podataka u istorijskim izvorima i koja su izvan sfere vojnih dejstava. i pored naše želje. Dragocjenu pomoć u stvaranju monografije pružili su. »Naša borba« i »Žena kroz borbu«. pratili sve vrijeme njegovo nastajanje. Gradačac. godine u sastavu: Boro Popović (predsjednik). Svoju zahvalnost dugujemo i recenzentima dr Zdravku Antoniću. Doboj. Podatke za pregled boračkog sastava odreda prikupljali su i provjeravali opštinski odbori SVBNOR-a opština Bosanski Samac. Također se zahvaljujemo komisijama za istoriju Komiteta SK BiH za opštine Bosanski Samac. godine. O radu tih organizacija podatke smo crpili iz izvještaja Okružnog i Oblasnog komiteta KPJ i iz listova »Front slobode«. Brčko. Mehmedalija Tufekčić. Ivan Bumbulović. godine. Nikola Simić. nismo mogli dovoljno osvjetliti. Gračanica. ukazivali na propuste i nedostatke i mnogo pridonijeli da tekst dobije konačan oblik. Odžak. Svjesni smo da izvjesne događaje. Nikola Bosić i Ilija Drinić. Modriča. u prvom redu. Orašje i Srebrenik kao i brojnim pojedincima-borcima koji su nam davali korisne primjedbe i sugestije tokom rada na rukopisu.lobodilačkog odbora ima nekoliko izvještaja iz perioda septembar 1944 . Ljubo Antić. Doboj. dr Muhamed Kešetović. Modriča. Gradačac. Gračanica. Također ne postoje izvještaji o radu Okružnog i sreskih odbora AFŽ. na čemu im najtoplije zahvaljujemo. Brčko. Nema nijednog izvještaja o radu sreskih narodnooslobodilačkih odbora. Orašje i Srebrenik u periodu od 1974. temeljno analizirali svaki dio rukopisa.

Odžak. Na kraju zahvaljujemo Biblioteci »Ratna prošlost naših naroda i narodnosti« Vojnoizdavačkog zavoda.Takođe zahvaljujemo skupštinama opština Bosanski Samac. Orašje i Srebrenik i· Republičkom odboru SUBNOR-a BiH koji su finansijski pomogli rad na stvaranju rukopisa i štampanje knjige. Brčko. Modriča. koja je omogućila da se rukopis pretoči u knjigu i time učini pristupačnim široj javnosti. Gračanica. Gradačac. 30 .

znatno je pogodniji za izvođenje većih vojnih dejstava. Njena širina kod Bosanskog Šamca iznosi oko 200 m. Rijeka Sava kod Bosanskog Šamca ulazi u svoj donji tok. Zagreb. str. a sa južne i jugoistočne strane obroncima Trebave i Majevice.Brezovo Polje) i dijele Posavinu od Semberije. Osnovi vojne geografije FNRJ.Zemljopisni pregled.8 m na 1 km. n. naročito između Bosanskog Šamca i Orašja pravi mnoge meandre. str. Zbog toga. 160-166. Prostrani masiv Majevice čiji obronci dopiru do rijeke Save (na prostoru Brčko . 2 Posavina i Trebava se odlikuju gustoćom rijeka i dječica. jugu i jugoistoku iz ravnice postepeno izrastaju niski brežuljci. str 197-198. Obale rijeke su joj lomljivije. 31 .d. 1952. Sava preplavi obale i izlije se u. a kod Brčkog oko 500 m. Idući ka zapadu. koji zajedno sa malim padom onemogućavaju brz protok vode. obrasle žbunjem i vrbacima. Vojno delo. Školska knjiga. Beograd. Ivan Božić i Milan Knežević. U svom toku. Jugoslavija . Od Modriče ka ušću.UVOD Bosanska Posavina je prostrana ravnica. 1954. 173-181. ravnicu bosanske Posavine. plavljenja su češća na prostoru oko 4 1 2 3 Anton Melik. 1 Trebava i Vučjak u vojničkom pogledu ne predstavljaju znatnu prepreku zbog svoje male dubine. pri visokom vodostaju. Širina je promjenljiva sa padom od 0. Anton Melik. gdje se dugo zadržava. 3 Korito rijeke Bosne na pojedinim mjestima račva se u više rukavaca koji su od matice odvojeni šljunkovitim nasipima. nezaštićenu nasipima. koja je omeđena sa zapadne strane obroncima Vučjaka.

u svom donjem toku. Pored onih za Šamac i Modriču. n. Stanoje Stanojević. pa je kretanje većih vojnih jedinica van puteva teško izvodljivo. a drugi su. 241. Na Savi i Bosni je bilo više skelskih prelaza. a putem koji je išao ivicom Panonskog bazena sa Gradačcem. Jedan krak je išao od Brčkog do Vinkovaca. Od Modriče. iz njega su polazili putevi preko Srebrenika ka Tuzli preko Srnica ka Gračanici i preko Gornjeg Žabara 4 5 Ivan Božić.d. Bibliografski zavod d. Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka. Na rijeci Tinji je bio most kod Skakave koji je 1943. na svom toku dugom 93 km. str. 32 . 546. U Gradačcu se sticalo više puteva. str. Bosanskom Šamcu i Orašju. put se račvao na dva kraka i dolinom Bosne sa obje strane rijeke produžavao ka Doboju. Bosna i Tinja su veoma značajne u vojnom i privrednom pogledu.km sa obje strane rijeke. 4 Rijeka Tinja. Na Bosni je pri malom vodostaju bilo više gazova. Zagreb. godine porušen iz istih razloga. jer njihovim dolinama prolaze važne komunikacije. porušile jedinice NOV-a. knj. Sava.d. koja izvire na jugozapadnoj strani Majevice. IV. Milan Knežević. 1929. 5 U vrijeme visokog vodostaja rijeka i riječica u Posavini stvaraju se prostrane bare. a ka jugu putevi ka Modriči i Gradačcu. Posavina je sa dva kraka bila povezana sa željezničkom prugom Beograd-Zagreb. godine. drugi od Slavonskog Šamca do Vrpolja. pravi često i preko ljeta. Prvi je zapaljen u aprilu 1941. u septembru 1943. Preko Brčkog i Bosanskog Šamca su se uglavnom izvozili poljoprivredni i stočarski proizvodi. Bosanski Šamac je bio putevima povezan sa svim mjestima u Posavini. Uslijed neznatnog pada i niskog zemljišta. Modriča je putem preko rijeke Bosne bila povezana sa Odžakom i selima na lijevoj strani Bosne. koji su korišćeni za prelaz jedinice NOV iz istočne u srednju Bosnu i obratno. a Brčko uz to još i sa Tuzlom i Bijeljinom. među kojima su najvažniji u Modriči. Na rijeci Bosni su postojali drveni kolski mostovi u Bosanskom Šamcu i Modriči. Lijevi krak se u selu Podnovlje vezivao sa poprečnim putem koji je dolazio iz Dervente. velike poplave. veoma krivuda. Od Bosanskog Šamca je preko Orašja išao put za Brčko. Rijeku Savu premošćuje željeznički i kolski most u Brčkom dug 755 m.

godine u gradačačkom srezu živjelo 80.962 stanovnika. 1941. 33 . 24% Muslimana i 1% pripadnika ostalih naroda i narodnosti.Srnice . konstituisana kao vojna. Glavni ratarski proizvod bio je kukuruz. III 1931.1% u trgovini i bankarstvu. i 1939. po popisu izvršenom 31. a izvozio se u znatnim količinama. 3. 22-23. 35% Srba. kojim se hranio najveći broj stanovnika.498 stanovnika. godine ovaj put igrao je važnu ulogu u vojnim djejstvima. lan. koji je kao hipotenuza zatvarao trokut Posavine čije su dvije katete rijeke Sava i Bosna. U oba sreza bilo je oko 40% Hrvata. str. Dr Zdravko Antonić. Niski prinosi poljoprivrednih kultura uveliko su bili uslov6 7 Brčko. Posavina je. politička i administrativna cjelina. Vojnoizdavački zavod. Pravcem sjeveroistok-jugozapad Posavinu i Trebavu je presijecao put Brčko .za Brčko. Beograd. 6 S obzirom da su dijelovi Posavine i Trebave ulazili u sastav i susjednih srezova. prema pomentom popisu.894 stanovnika.009 stanovnika.Gračanica . po broju stanovnika na 1 km 2 . najviše pod šljivama.Doboj. 16. na teritoriji sreza Gradačac koji je ulazio u sastav Vrbaske banovine. U oba sreza ukupno je bilo 178. 1973. u toku narodnooslobodilačkog rata. 1939. U ratnim godinama 1941-1945. godine proizlazi da je 1939. 7. Pšenica je sijana na dvostruko manjim površinama nego kukuruz.1% slobodnim zanimanjima i 2.115. šećerna repa i duvan (u okolini Orašja). 7 U Posavini i na Trebavi preko 75% površina su predstavljale oranice. Na osnovu prirodnog priraštaja od 1. Od ukupnog aktivnog dijela stanovništva Bosne i Hercegovine. a na teritoriji sreza Brčko. Od industrijskih biljaka gajene su uljana repica. koji je ulazio u sastav Drinske banovine živjelo je 77. može se izvesti zaključak da je na teritoriji koja je. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni.000 stanovnika. srez i grad. str.2% radilo u industriji i zanatstvu. konoplja. 83% se bavilo poljoprivredom. Trebavsko i majevičko pobrđe obiluje velikim procentom zemljišta pod voćnjacima. Prije drugog svjetskog rata. živjelo oko 180. Na čitavom području povrtlarstvo je bilo znatno razvijeno. a u brčanskom 97.2% i drugih izmjena nastalih u periodu između 1931. Beograd. živjelo je 70. najnaseljenije područje u Bosni i Hercegovini.2% ostalim poslovima. godine. 4.

nedostatkom reprodukcionog materijala i poljoprivrednih mašina i alata. a od 1879. Najviše je bilo svinja. vijeka kao trgovački centri razvijaju se Brčko. zatim pilana i fabrika čarapa. Željeznička pruga Brčko-Vinkovci podignuta je 1894. 221-223. a u drugoj polovini 19. Posavina i Trebava nemaju rudnog blaga i prostranih šumskih kompleksa.Bosanski Šamac i Orašje. 9 Nasuprot slaboj zastupljenosti industrijskih preduzeća. Godine 1862. 2. Uvoze se industrijski proizvodi i kolonijalna roba čija je potrošnja bila znatna. n. Peradarstvom se bavio znatan dio ženskog stanovništva. Gradačcu i Bosanskom Šamcu. str. vijeka pridružuju im se. Relativno dobre saobraćajne veze i njihova povezanost sa magistralnim putevima i željeznicom. opštim siromaštvom i niskim obrazovnim nivoom stanovništva. str.d. 17. pa su nikle ciglane u Brčkom. Antun Melik. Izvozno-uvoz8 9 10 Isto. razvoj korparstva. 191). U dolinama rijeka i riječica bilo je puno vrba i šiblja što je uslovilo. Orašju. 8 Stočarstvo je bilo srazmjerno manje razvijeno i uglavnom štalskog tipa. ' knj. Već krajem 18. koje su služile podmirenju potreba gradskog i seoskog stanovništva. Odžaku i Gradačcu. str. 10 U velikim količinama se izvozi kukuruz i suha šljiva. nisu mogla razviti veća industrijska preduzeća. odsustvom agrotehničkih mjera. na njihovom području. a najmanje ovaca i koza. U Brčkom je postojala i manja fabrika ulja i špirita. a uskoro i pruga Vrpolje-Šamac (Enciklopedija Jugoslavije. osobito dijelove odjeće i prostirke. uspostavljena je parobrodska linija Brčko-Beograd-Oršava-Galac. Modriči. Žene Posavine i Trebave su izrađivale mnoge predmete narodne radinosti. a etivaže šljiva u Brčkom i Bosanskom Šamcu. zatim goveda i konja. pa se zbog toga. usitnjenosti posjeda. Na osnovu prerade žitarica i voća razvila su se manja preduzeća. Gradačac. nova naselja . 34 . goveda i sirovo voće. te razvijen riječni transport pogodovali su razvitku trgovine. a u znatnim svinje. Gračanica i Modriča. u varošicama je bilo dosta zanatskih radnji. Parni mlinovi su postojali u Brčkom. Posavina je bogata glinom.ljeni čestim poplavama. godine. u Brčkom redovno pristaju brodovi Dunavskog parobrodskog društva.

Ranije kreditno solventni seljaci uvučeni su u dugove kod gradskih i seoskih lihvara i kod banaka. opterećen velikim porezima. seljaci u posavskim i trebavskim selima su stvarali zemljoradničke zadruge. a u zimu i proljeće ga prodaje seljacima od kojih ga je kupila po znatno višim cijenama. Seoski nadničari radili su po cio dan za bijednu nadnicu od 4 do 5 dinara. do 1937.Bosanski Šamac i okolina. Građa za monografiju . koji su robu uzimali na kredit uz veliku kamatu." Pojavili su se u znatnom broju i seoske gazde . sušama i drugim nedaćama. produžena ruka trgovaca na veliko u eksploataciji seoskog stanovništva. Kasnije su otvorene filijale i ekspoziture banaka iz Zagreba i Sarajeva.Univerzal. 12 11 12 Cvijetin Mijatović. godine i iz Beograda. knj. 35 . godine begovima su oduzeta kmetska selišta. Agrarnom reformom 1920.polugrađani-poluseljaci. često ista lica. osobito iz redova onih koji su se bavili izvoznim poslovima i otkupljivali. 52. str. Brčko je drugo mjesto u Bosni i Hercegovini koje je dobilo novčani zavod . Privilegovane agrarne banke iz Beograda. a poslije 1918. a 1921. Seljak je u to vrijeme bio ekonomski uveliko zavisan. Tuzla. 460-461. Trgovačka buržoazija nije birala sredstva da se što više obogati. Da bi se održali i izbjegli eksploataciju. U najtežem položaju su bili najamni radnici i bezemljaši. 1. 1979. Tada se naglo razvija trgovačka buržoazija.banku. Zemaljske banke iz Sarajeva i Prve hrvatske štedionice iz Zagreba. i begluci. živeći na usitnjenom posjedu koji je često bio izložen poplavama. na veliko. str. Time su bili ukinuti feudalni odnosi. šljivu i stoku. kupuje žito u ljeto i jesen jeftino. ili im ga daje na zajam uz veliku kamatu.nim poslovima bavili su se trgovci na veliko koji su posjedovali znatan kapital. kukuruz. osobito kod Državne hipotekarske banke. Ona se bavi lihvarenjem. Od veletrgovaca je bila zavisna masa malih trgovaca. O revolucionarnom radničkom pokretu u Tuzli od 1929. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji . vezan dugovima i mjenicama. Mnogi su odlazili na kopanje kanala i kao sezonski poljoprivredni radnici u Slavoniju i Vojvodinu.

a u drugim mjestima ambulante smještene u malim. kako po gradovima tako i po selima. Zbog opšte situacije u zemlji rađao se kod omladine otpor prema postojećem stanju i društvu i prijemčivost za ideje koje su propagirale promjenu takvih prilika i odnosa u društvu. utovar i istovar obično rasutog tereta. Zdravstvena zaštita stanovništva bila je na niskom nivou. Time je naročito bila pogođena omladina. zaostalosti u zdravstvenom vaspitanju. U teškom položaju su bili šegrti i kalfe. Poslije nje . U zadnjim decenijama turske vladavine počele su se otvarati osnovne škole pretežno uz crkve i manastire. u Tolisi kod Orašja. nehigijenskog načina življenja i stanovanja. za tu svrhu neprikladnim prostorijama. smrtnost odojčadi bila je vrlo velika. mnoge zanatlije su zatvarale svoje radionice. Modriči. a u selima uz Bosnu i Savu oboljelih od trahoma. splavarenje i ribarenje. tetanusa. bez perspektive. nego i tifusa. Sve je više bilo siromaštva. Prva osnovna škola otvorena je 1821.U gradovima je većina radnika radila na sezonskim poslovima kao što su pakovanje. Uslijed nedostatka zdravstvene zaštite. ne samo od tada opake bolesti .tuberkuloze pluća. a odnos između živorođenih i umrlih je bio također izrazito nepovoljan. Umiralo se u velikom broju. U oblasti kulturno-prosvjetne djelatnosti područje Posavine i Trebave bilo je na nivou ostalih krajeva sjeverne Bosne. Životarilo se u opštoj privrednoj stagnaciji. nadajući se da će tu moći. dorada i prerada šljiva. Zbog opšte privredne stagnacije i pojave konfekcije. kako bi tog dana mogli da nahrane svoje mnogočlane porodice. zaraditi koru hljeba. krojači i opančari. šarlaha. koji su kod svojih poslodavaca radili uz ponižavajuće uslove i po 12 časova dnevno. Njih je opsluživao mali broj zdravstvenih radnika. osobito obućari. U Brčkom je postojala bolnica malog kapaciteta. Gračanici. 36 . otvorene su osnovne škole u Brčkom. U selima oko Gradačca i Srebrenika bilo je mnogo oboljelih od endemskog sifilisa. difterije i dizenterije. U gradove su dolazili osiromašeni seljaci. To su bili nekvalifikovani radnici koji su egzistirali čekajući svakodnevno da dobiju posao.

srez i grad. opredjeljivala za Radikalnu stranku. Tako su sticana početna saznanja o osnovama dijalektičko-materijalističkog pogleda na svijet. str. zalagala se za sprovođenje njihovih ideja i programa. širili napredne ideje. Dolaskom novih. Čitaju se djela sa socijalnom tematikom i djela teoretičara marksizma. 21. u prvo vrijeme. U tom periodu je u brčanskom srezu podignuto 18 osnovnih škola i jedna građanska škola. Obudovcu. počinju se otvarati čitaonice i stvarati društva prijatelja književnosti.Bijeloj. 13 Dolaskom austrougarske vlasti počela se stvarati mreža državnih osnovnih škola. Najčešće postavljena na konzervativnoj i tradicionalističkoj bazi umjetničko-prosvjetna djelatnost je bila pocijepana na tri nacionalne cjeline u kojima su se okupljali isključivo pripadnici jednog naroda ne miješajući se međusobno. Nikla su i mnoga zanatlijska društva koja su često bila mjesto za okupljanje i organizovanje mladih radnika. a kasnije za Jugoslovensku nacionalnu stranku (JNS) i na kraju za Jugoslovensku radikalnu zajed13 14 Brčko . kroz rad u tim društvima. antifašistički orijentisanih intelektualaca koji su. Enciklopedija Jugoslavije. Domaljevcu. Trgovačka akademija i Niža gimnazija u Brčkom i ženske stručne škole u Brčkom. Ona se. 37 . U godinama pred rat u nekim od tih društava primjetan je uticaj demokratskih. godine u Bosni i Hercegovini nije postojala jedna buržoazija. Modriči i Bosanskom Šamcu. Nakon stvaranja zajedničke države 1918. Odžaku. 14 Kulturno-prosvjetni rad se odvijao u malom krugu ljudi. str. naprednih ljudi u bosanske kasabe. nego tri u mnogo čemu suprotstavljene . Srpska buržoazija se u cjelini orijentisala prema građanskim strankama u Srbiji. u društvima koja su organizovana na nacionalnoj i vjerskoj osnovi. knj. 2.srpska. Bukviku i drugim naseljima. Pored ovih postojala su razna lokalna društva koja su svoju djelatnost razvijala na humanitarnoj osnovi i na polju širenja pismenosti i prosvjete. Između dva svjetska rata podignuto je nekoliko osnovnih škola: Građanska škola trgovačkog smjera u Gradačcu. hrvatska i muslimanska. 64-70.

je uspjela da ono. u ogromnoj većini. sveštenik Svetozar Lazarević koji je pripadao njenom lijevom krilu i isticao se svojim naprednim stavovima imao je znatan broj pristalica u selima oko Bosanskog Samca. da bi se kasnije pretvorilo u opoziciju prema vladajućem sloju. Srpska i hrvatska buržoazija su smatrale Muslimane isključivo kao vjersku grupaciju koju treba pridobiti za sebe. nije počeo govoriti o teškom položaju seljaštva i o problemima koji ga tište. ali što je vrijeme više prolazilo i što su. na površinu izbijali klasni interesi srpske buržoazije. To se najbolje moglo vidjeti u junu 1940. Za srpski narod ujedinjenje je predstavljalo ovaplođenje njegove ideje o zajedničkoj državi. dugo vremena prihvata politiku i akcije Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO). Orašja i Brčkog. Hrvatska buržoazija je ispoljavala svoju političku aktivnost u Hrvatskoj seljačkoj stranci (HSS). gdje je bilo prisutno više hiljada ljudi. hrvatske mase su sve manje bile zagrijane za političke poteze vodstva. preovladao uticaj krupne buržoazije i klerikalnih elemenata i prešutkivan socijalni dio programa. Muslimanska buržoazija. Kako je u toj stranci. poslije ubistva Stjepana Radića. Kandidat Zemljoradničke stranke. seljak iz istočne Slavonije. iako su disciplinovano glasale za kandidate koje je istaklo vodstvo stranke.nicu (JRZ). sve dok Antun Tuna Babić. Manji broj se opredjeljivao za Demokratsku stranku i Zemljoradničku stranku. Građanske partije u Bosni i Hercegovini. sve više. Hrvatsko stanovništvo u Posavini nije bilo oduševljeno niti je nešto očekivalo od sporazuma Cvetković-Maček. Muslimani su sve više uviđali da vodstvo JMO gleda samo svoje klasne interese i da raspoloženja muslimanskog stanovništva koristi u svojim pogađanjima sa predstavnicima srpske i hrvatske buržoazije oko podjele položaja i privilegija. narodni poslanik sa lijevog krila stranke. stvorene na nacionalno-vjerskoj osnovi. raspoloženje je usahnjivalo. Prisutni su nijemo slušali govornike iz vodstva stranke. propovijedale su nacionalizam i 38 . na zboru u Domaljevcu. koristeći se nezadovoljstvom muslimanskog stanovništva zbog njegovog položaja u novoj državi.

Kada je sporazumom Cvetković-Maček. Posebnu aktivnost na tom polju ispoljila je bosansko-hercegovačka studentska omladina sa fakulteta u Beogradu i Zagrebu koja se preko svoja tri otvorena pisma. Njegove knjige »Umovanje zdravog razuma«. protiv raskidanja cjeline teritorije Bosne i Hercegovine. vijeka propovijedao istaknuti borac za demokratske slobode i narodna prava Vaso Pelagić. Ta pisma su odigrala vidnu ulogu u spoznaji i političkoj orijentaciji širokih slojeva omladine u Bosni i Hercegovini u događajima koji su slijedili. 15 Socijalističke i slobodarske ideje koje je krajem 19. u jesen 1939. srpski bučno protestvovali i pozivali u pomoć vodstvo Srpskog kluba iz Beograda. 39 . za ravnopravnost i slobodu sva tri njena naroda. podijeljena teritorija Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske buržoazije. Iz redova Srba. rodom iz Gornjeg Žabara (Pelagićevo). došlo je do novog zaoštravanja međunacionalnih odnosa. a muslimanski su zaboravili parolu o autonomiji Bosne i Hercegovine i priklonili se postojećem stanju. 24-26. Jedino je dosljedna ostala Komunistička partija Jugoslavije koja se zalagala za narodnu autonomiju Bosne i Hercegovine u okviru borbe za demokratiju i nacionalnu ravnopravnost naroda i narodnosti Jugoslavije. Hrvatski nacionalisti u Bosni i Hercegovini su likovali. n.d.šovinizam i bile obojene političkim konzervativizmom i vjerskom netolerancijom. sa potpisima. javno izjasnila za federalistički pristup u odnosu na autonomiju Bosne i Hercegovine. str. našle su svoje 15 Dr Zdravko Antonić. nalazile su plodno tlo u posavskim i trebavskim selima. »Istorija bosansko-hercegovačke bune« i druge. u politici i akcijama Komunističke partije Jugoslavije. Muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini rađa se radnička klasa i nova inteligencija koja traži nove puteve u rješavanju nacionalnih i socijalnih pitanja i nalazi ih u učešću u radničkom pokretu.

poznatog po imenu Husinska buna. otvoreno i vrlo jasno i konkretno propovijedao i nastojao da ilh prihvate široke narodne mase. 1. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Revolucionarna djelatnost Mitra Trifunovića u radničkom pokretu. Jedan od njenih osnivača i neumorni organizator i propagator bio je Miitar Trifunović . V. sastajao se sa svojim pristalicama i držao političke zborove. Poslije završetka I svjetskog rata Učo se vraća u Tuzlu. 1979. Tuzla. vijeka na političku pozornicu Bosne i Hercegovine stupa radnička Iklasa koja se organizuje u Glavni radnički savez Bosne i Hercegovine 1905. knj. Mitair Trifunović Učo nije bio samo predvodnik i organizator kllasnog radničkog pokreta u sjeveroistočnoj Bosni. 1909. 101. godine. a potom u Socijal-demokratsku stranku Bosne i Hercegovine. U godinama revolucionarnog vrije nj a Učo predvodi radničku klasu Tuzle i okoline u mnogim štrajkačko-tarifnim akcijama. uz Đuru Đakovića. Za razliku od mnogih rukovodećih ljudi svoje stranke. str. knj. a njihov sadržaj i ideje su prihvatale mnoge generacije. 40 . smatrao ga saveznikom radničke klase i zalagao se za rješenje seljačkih pitanja (kao što je kmetstvo). Dr Ibrahim Karabegović. 274. On je.mjesto u kućama mnogih Poisavaca i Trebavaca. Kao član Glavnog odbora stranke on 1911. On se neumorno bori za veća prava radnika i seljaka. 16 Početkom 20. koji su svoj u djelatnost usmjerili isključivo prema radničkoj klasi. str. organizacije KPJ. kada je došlo do sukoba između r u d a r a i žandarma. Univerzal. nego i neumorni revolucionar koji je ideje socijalizma smjelo. jer je shvatio njegov položaj. godine. godine dolazi na rad u Tuzlu i tuzlansku oblast da organizuje mladu bosansku radničku klasu koju su strani kapitalisti eksploatisali. stvara prve organizacije Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) a poslije Vukovarskog kongresa na kome je prisustvovao. Uče» nije zapostavio politički rad među seljaštvom. 17 Dolazio je u mnoga mjesta i sela u Posavini.Učo rodom iz Brvnika u Posavini. a protiv vlasnika fabrika i nenarodne vlasti koja svojim aparatom prinude fizički i politički štiti eksploataciju. On je kao pravi narodni t r i b u n nastupao na mnogim politi16 17 Enciklopedija Jugoslavije. idejni i stvairni vođa štrajka rudara.

uz pomoć Mitra Trifunovića Uče. Božo Bašić. kao i drugdje u zemlji. maja 1919.) koje je buržoazija donijela da bi slomila narastajući otpor radnika i uticaj KPJ na narodne mase. XII 1920. U periodu od 1927. broj članova se udvostručio. Nakon proglašenja Obznane (30. jenjava revolucionarno vrijenje. Poslije kongresa delegati iz Bosne i Hercegovine proveli su u Brčkom dva dana kao gosti svojih brčanskih drugova. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu izabran je na listi Komunističke partije Jugoslavije za narodnog poslanika. Gradačcu i na skupovima u mnogim selima.čkim zborovima u Tuzli. U Brčkom je tada formirana organizacija KPJ u koju su uključeni Todor Zorić. str. Ubrzo poslije toga. Sekretar brčanske partijske organizacije Meho Ahmetović je učestvovao na Kongresu ujedinjenja. god. Formirana je i obućarska zadruga. u ovom kraju. iz Brčkog su učestvovali Meho Ahmetović. stolara. konferencije zagrebačkih komunista. građevinskih i komunalnih radnika koje su u početku imale 160 članova. godine formirana prva mjesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). rasturanja obućarske zadruge i raspuštanja sindikalnih organizacija. zatvaranja Radničkog doma. Zabranjena je djelatnost KPJ i svih radničkih organizacija. pa zbog toga dolazi do hapšenja i progona komunističkih aktivista u Brčkom. Pred tim represalijama neki aktivisti povlače se iz političkog života i sindikalne borbe. Doboju. 41 . Alija 18 Isto. Mihajlo Hajduk i Filip Filipović kao delegati brčanske partijske organizacije koja je tada imala 50 članova. Mihajlo Hajduk. abadžija. Brčkom. VIII 1921. na kojem je KPJ dobila taj naziv. Slijedeće. 1920. upućenog na osnovu poznatih stavova 8. dolazi do izvjesnog oživljavanja partijskog rada poslije pisma Izvršnog komiteta Kominterne. Znatno smanjena aktivnost odvija se preko Nezavisnih radničkih sindikata. godine. U nju su ušli Meho Ahmetović. Mevla Ahmetović. Todor Zorić i Filip Filipović.) i Zakona o zaštiti države (2. 18 U Brčkom je 1. 275-276. do 1928. Bijeljini. formirane su sindikalne organizacije obućara. a na Vukovarskom kongresu.

Ono je izviralo iz mnoštva neriješenih nacionalnih i socijalnih pitanja.Travanjkić. pokušavaju da ožive rad partijskih organizacija. Policija hapsi u Bosanskom Šamcu Mitra Trifunovića Uču i Sud za zaštitu države osuđuje ga 7. Osvrt na radnički pokret u Brčkom između dva rata. u sklopu opšte koncepcije ostvarivanja i jačanja uticaja KPJ. godine komunisti su se našli na još većem udaru policije. na 2 godine robije. knj. II 1930. Otrgnuto od zaborava. Narod više nije vjerovao golim i lažnim obećanjima buržoaskih političara. Asim Mujkić. Huso Burić-Babura.19 Proglašenjem šestojanuarske diktature 1929. Time su se pred KPJ objektivno stvorile perspektive jačanja njenog političkog ulicaja i bržeg sluiranja organizacijo KPJ i SKOJ-a u gradovima i selima. 42 . svojim dugim postojanjem. Ivica Đermanović. 1. Period diktature je. dolazi do velikih hapšenja koja su zahvatila sve radničke centre u Bosni i Hercegovini. u Sarajevu održavaju partijsku konferenciju (treću po redu). te aprila 1932. Ibro Omerbašić. Razvijalo se široko opoziciono mnjenje. Safet Salihodžić i Mihajlo Hajduk na dvije. godine. Tada su u Brčkom uhapšeni i od Suda za zaštitu države osuđeni Ahmet Kobić i Ivica Đermanović na tri godine robije. nagomilao toliko ozbiljnih problema koje režim nikako nije mogao niti znao da riješi. Martin Volovski. članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. 806-812. u decembru iste godine. str. koje je počelo novo partijsko rukovodstvo na čelu sa Josipom Brozom Titom i u Bosni i Hercegovini dolazi do oživljavanja djelatnosti KPJ na novim 19 20 Safet Pašalić. Međutim. Ahmet Kobić. Komunisti koji nisu uhapšeni. Josip Oks na godinu dana robije i Ilija Šestić na 10 mjeseci zatvora. Husein Burić. na kojoj je kao delegat brčanske partijske organizacije učestvovao Ahmet Kobić Kobo. Počevši od 1938. Safet Salihodžić i Safet Pašalić. U Brčkom je uhapšen Safet Pašalić i sproveden u zatvor u Sarajevo. naročito omladine. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 20 U godinama neposredno pred rat političko neraspoloženje protiv režima prožimalo je dobar dio naroda. Hasan Burić na godinu i po. Politička svijest naroda se kroz vlastita iskustva mijenjala mnogo brže nego ranije. uskoro.

strpala mnoge komuniste. Asim Mujkić. stvaraju partijske i skojevske organizacije. Uz pomoć komunista. U istočnu Bosnu dolaze Cvijetin Mijatović. koji su odgajani u duhu novog shvatanja mjesta i uloge Partije u narodu. n. Partija prodire u nova područja. Poslodavci su morali prihvatiti zahtjeve štrajkača i radnici su se vratili na posao. organizujući tarifno-štrajkačke akcije.000 knjiga i brošura i bila jedina ustanova te vrste u gradu.22 Komunisti uporedo razvijaju snažnu djelatnost kroz URS-ovu sindikalnu organizaciju. a SKOJ sve više okuplja i organizuje omladinu i usmjerava je u antifašističku i revolucionarnu borbu.osnovama. uspostavljaju njihova rukovodstva i usmjeravaju ih u svakodnevnu aktivnu političku i sindikalnu borbu. organizovanja i obrazovanja radnika ponovo je otvoren Radnički dom i u njegovom sastavu Radnička biblioteka. koji sprovodeći direktive CK KPJ. jula 1938.d. godine obustavilo rad tražeći veće nadnice i snošljivije uslove rada. Uglješa Danilović. za ukidanje koncentracionih logora u koje je policija. Tako je više stotina transportnih radnika 25. i imali znatno iskustvo u političkom radu i borbi. Borisa Kovačević i Rato Dugonjić. prvenstveno studenata Beogradskog univerziteta. po ugledu na njemačke naciste. str. Brčanska partijska organizacija jača svoj ugled u gradu i selima i vodi niz političkih akcija kao što su: pomoć španskom narodu. n. koja je imala preko 2. Štrajkačima su punu pomoć pružili radnici drugih struka i mnogi građani.č. 818-814. 43 . borba za dozvolu povratka u domovinu španskim borcima poslije poraza revolucionarnih snaga u Španiji. 38-39. str.21 Novi duh je time počeo da prodire u partijske i skojevske organizacije u Bosni i Hercegovini. Preko biblioteke popularisane su knjige naprednih pisaca i časopisi socijalis21 22 Dr Zdravko Antonić. komunicira sa narodom i obavještava ga o političkim događajima. Radi okupljanja. za podršku narodima Čehoslovačke pred njeno pokoravanje itd. ubrzo se stvaraju mjesne i kasnije oblasne organizacije Partije i SKOJ-a.

Boriša Kovačević. Gradačcu i Tuzli. za koje se KPJ u svojoj politici zalagala. Prilog istraživanju radničkih biblioteka i čitaonica u Bosni i Hercegovini između dva svjetska rata (1918-1941). Čeliću. Pod uticajem Naste Nakića u Bukviku je stvoreno široko opoziciono raspoloženje prema organima vlasti. uz prigodan program. 44 . Vražićima i drugim naseljima. propagirane ideje i ciljevi. Bukviku. ponajviše omladinu. godine Radničko kulturno-umjetničko društvo Vaso Pelagić. Orašju. a zatim i Sreski komitet KPJ. Žandarmi su se naročito okomili na familiju Kaurinovića. 225-226. a ujedno je služila kao pogodno legalno mjesto gdje se mogla proučavati marskistička literatura i okupljati članovi KPJ i SKOJ-a. koje je u svoje redove okupilo mnoge građane. a članovi: Ahmet Kobić. Ražljevu. Svoje glavne oslonce Nakić je našao u omladincima Petru Kaurinoviću. Asim Mujkić. razvila je veoma živu aktivnost na pridobijanju. Pero Čuskić. okupljanju i organizovanju omladine za ideje socijalizma i demok23 24 Ljubinka Bašović. godine stvoren Mjesni komitet. Janku Vasiću i Jakovu Mitroviću. Sarajevo 1979. formirana 1939.č.23 Partijska organizacija se učvrstila i postala brojnija prijemom novih članova koji su bili prethodno provjereni kroz izvršavanje mnogobrojnih često teških zadataka. str. pa su žandarmi morali pobeći. posebno na Petra. Društvo je imalo više sekcija i dalo je veliki broj priredbi u gradu i selima na kojima su.24 koji je razvijao djelatnost i održavao veze sa mnogim naprednim ljudima na teritoriji brčanskog sreza u Bosanskom Šamcu. Prilozi Instituta za istoriju. godine. Došlo je i do fizičkog obračuna. pa je često dolazilo do sukoba između mještana i organa vlasti. U Sreskom komitetu Nasto Nakić je bio sekretar. U Brčkom je prvo 1940. Brčanski sreski komitet je također održavao kontakte sa komunistima u Bijeljini. U periodu između 1935-1941.tičke orijentacije. primljeno je u članstvo KPJ 20 članova. 814-815. Milan Marinković i Haris Suljić. n. str. Djelovanjem komunista stvoreno je 1938. Skojevska organizacija u Brčkom. Nasto je oformio skromnu čitaonicu u kojoj su se mogla naći djela mnogih naprednih pisaca.

ukazala se šira mogućnost kontaktiranja. godine. U gradu je organizovana velika proslava 1. godine. programe priredbi i manifestacije. Organizacija je pred rat narasla na oko 40 članova. među 70 polaznika bili su i predstavnici brčanske skojevske organizacije. Na kursu za skojevske rukovodioce Bosne i Hercegovine. Treće otvoreno pismo bosansko-hercegovačke omladine pod naslovom »Protiv rata!«. Mitar Trifunović Učo je konfiniran. Omladinci su zajedno sa članovima Partije i ostalim pristalicama socijalističkih ideja organizovali izlet na kojem je bilo izvedeno nekoliko uspješnih prigodnih programskih tačaka. malo mjesto koje tada nije imalo ni 3. a protiv fašističke i nacističke ideologije i njihovih pristaša ljotićevaca i frankovaca. Nasto Nakić i Tihomir Vraštanović. Skojevska organizacija Brčkog održavala je veoma tijesne kontakte sa bijeljinskom skojevskom organizacijom. propagirane su socijalističke ideje. koji je održan početkom avgusta 1940. demokratiju i ravnopravnost naroda!«. prvo u svoje rodno selo Brvnik. »Za slobodu.000 stanovnika. gostovanjima. Olga Nakić. godine. Kada se zaposlio u Srpskoj zemljoradničkoj kreditnoj žitarskoj zadruzi. Na mnogim izletima. pred sudbonosne događaje koji su slijedili 1941. Skojevci su djelovali i imali snažan uticaj u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima omladine. Branko Repić. u šumi PašIjani iznad sela Vesela kod Bugojna. »Za autonomiju Bosne i Hercegovine!« potpisali su. Taj kurs je mnogo značio za sticanje saznanja i praktičnog iskustva u radu sa omladinom. godine. Učo je prvo vrijeme morao biti veoma obazriv i indirektno djelovati. i studenti iz Brčkog: Simo Petrović. jer su mu ljudi prilazili kao obraz45 . koja se navikla na njega. septembra 1931. pored ostalih. Došlo je do međusobnih kontakata i bližeg upoznavanja. maja 1940. a policija je postala manje podozriva jer nije mogla primijetiti ništa sumnjivo u njegovom ponašanju. pa onda u Bosanski Šamac. formirano je više aktiva. kroz razgovore.ratije. Vremenom je upoznao sredinu. Poslije povratka sa robije. Radivoje Pavlović. priredbama. zatim Mjesni i Sreski komitet SKOJ-a. Moriš Papo i Vojislav Magazinović.

U selu Pisarima zalaganjem naprednih seljaka otvorena je čitaonica koja je raspolagala mnogim knjigama i časopisima koji su bili na indeksu zabranjenih publikacija. dr Mustafa Mujbegović i Uglješa Danilović. Tada je izabran za sekretara pokrajinskog rukovodstva.čl. do 16. godine u Bosanskom Šamcu formirana URS-ova sindikalna podružnica obalskih radnika i uskoro je njih 100 stupilo u štrajk. Brankom Miljkovićem i Spasojem Uinčićem na koje je prenosio svoja politička ubeđenja. a koja se. Jedan broj žena bio je pretplaćen na napredni časopis »Žena danas«. Održavao je veze sa tuzlanskom partijskom organizacijom i partijskim radnicima iz drugih mjesta koji su dolazili u Bosanski Šamac. Često je kontaktirao sa Hasanom Zaimovićem. Acom Đorđevićem. Oni su vršili znatan politički i kulturni uticaj na svoje mještane.ovanom i dobronamjernom čovjeku i tražili pomoć i savjet. Radmilo Kljajić. tražeći sklapanje kolektivnog ugovora. Krajem 1940. Šamca i okoline. str. 65. 301-304. Odžak i okolna sela prije rata su često dolazili aktivisti radničkog pokreta i ljudi naprednih političkih pogleda. Učo je vremenom upoznao mnoge ljude i ocijenio kome može prići. Politika od 6. Građa za monografiju Bos. pored ostalog. Risto Mikičić je u prvim godinama šestojanuarske diktature rukovodio partijskom organizacijom u Sarajevu. To su u prvom redu bili Risto Mikičić. obalski radnici su ponovo štrajkovali tražeći povećanje nadnica i poboljšanje uslova rada. Narodni i radnički tribun Mitar Trifunović Učo. Pod Učinim uticajem je novembra 1938. učesnikom oktobarske revolucije. godine. marta 1980. n. učestvovao je na pokrajinskoj konferenciji bosanskohercegovačkih komunista koju je sam pripremao. 46 . Povezivali su se sa ljudima koji su bili demokratski i antifašistički orijentisani i politički djelovali u svom rodnom kraju. bavila pitanjem stvaranja posebnog partijskog rukovodstva za Bosnu i Hercegovinu. 25 Po Učinom savjetu jedan broj ljudi u Bosanskom Šamcu bio je pretplaćen na list »Narodne novine« koji je u Zagrebu izdavao Božidar Adžija. Uhapšen je u 25 dr Ibrahim Karabegović. rodom iz ovog kraja. U aprilu 1932. U Modriču.str.

Uglješa Danilović je u svojim čestim putovanjima po Bosni i Hercegovini. Gradačcu i okolnim selima. Kasnije u Tuzli. koristeći se svojim ljekarskim. 1969. Uhapšen septembra 1941. U pustari »Petar Mrkonjić« u Modriči radili su Vjekoslav Bakulić. štrajk je uspio. godine aktivisti KPJ su organizovali štrajk radnika na Pustari. str. 10. I pored represalija od strane žandarma i organa vlasti.zacije BiH u periodu 1930-1932. Zapis o doktoru Mujbegoviću. predavanjima i drugim načinima. 308-318. godine izvršili pretres u kući Mustafe Gra26 27 28 29 Vlajko Begović. 1. slušali ga.marksista i kao kurir jugoslovenskog partijskog rukovodstva. širenja marksističke literature u Modriči žandarmi su 1935. Ljudi su znali da je po ubeđenju komunista. 1941. str. Studirajući u Beču rano se uključio u veoma razvijenu aktivnost studenata . Istaknuti partijski rukovodilac u Slavoniji. 27 U ljeto 1939. širio je socijalističke ideje i imao vidan uticaj ne samo u Tuzli nego i u svojim rodnim Tarevcima. često. putovao u Jugoslaviju. Abdulah Sarajlić. Javnim istupima. 11. Član okružnog partijskog rukovodstva za Osijek. Pregled br. 47 . po zadacima.poznatoj provali decembra 1932. dolazio u svoju rodnu Gnionicu. 29 Vojo Stupar i Josip Rolih. Bakulić i Klajn. prijateljskim i rođačkim vezama. bili su povezani sa osiječkom partijskom organizacijom i odatle donosili marksističku literaturu koju su davali na čitanje ljudima sa kojima su bili povezani. kao ljekar i pogodna partijska ličnost radi na mnogim sektorima partijsko-političkog rada. sastajao se s naprednim ljudima i usmjeravao njihovo političko djelovanje. osuđen na smrt od ustaškog prijekog suda i strijeljan. Tuzla u radničkom pokretu i »revoluciji. 431^137. i vjerovali da je istina i pravo ono što govori. sa zahtjevima da im se povise nadnice i ograniči radni dan na 12 časova. Osudio ga je Sud za zaštitu države na 8 godina zatvora. Modriči. 26 Dr Mustafa Mujbegović pripada plejadi narodnih ljekara koji su svojim ljudskim i intelektualnim kvalitetima. kao član najvišeg partijskog rukovodstva za BiH. koje se u to vrijeme nalazilo u Beču. u ondašnjoj sredini uživali veliko poštovanje i mogli ostvariti znatan politički uticaj. godine. godine. Sarajevo. Zbog. Odžak i Modriču. članovi KPJ. knj. Poginuo 22. u borbi sa ustašama između Vukovara i Osijeka. Orijentacija na oružani ustanak partijske organ. 28 Mihailo Klajn.

Istraga je vođena nekoliko mjeseci. Omladinci su posebno bili aktivni u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima i organizovali su mnoge omladinske skupove pod raznim izlikama. 1970. 29. On je u Modriči formirao aktiv SKOJ-a u kojem su bili Seiko Avdić. On je donosio marksističku literaturu. prisustvovali na oblasnom savjetovanju SKOJ-a u Solini kod Tuzle. Pripremio je mnoge napredne omladince za događaje koji će slijediti. str. Ljubo Dević i Mustafa Grbić. Aco Stojić. ukazujući da se samo akcijom radničke klase i drugih naprednih snaga. 30 U Odžaku je u godinama pred rat djelovao Boško Milutinović Đedo. stolarski radnik. koji su bili u vezi sa Uglješom Danilovićem. To su u prvom redu bili Josip Šiber koji je kao stari partijski rukovodilac živio i djelovao u Beogradu i Za30 Hakija Muradbegović. Okružni sud u Tuzli donio je oslobađajuću presudu. sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za tuzlansku oblast. Hronika Tarevaca. Tada su bili uhapšeni Pero Kovačević. Mustafa Grabić. član KPJ koji je radio u Beogradu. Pošto organizovan rad nije dokazan. U Modriči i okolnim selima osjećao se snažan uticaj omladinske organizacije. 48 . pod vodstvom Komunističke partije. u kući Pere Kovačevića. Rado Stanišić i Ivo Šubarić iz Dobrinje. orijentišući ih da slijede put na koji je ukazivala Komunistička partija Jugoslavije. Oni su u razgovorima sa svojim prijateljima i poznanicima objašnjavali političku situaciju i socijalne prilike. stanje može izmijeniti. Opštinski komitet SKJ Modrica.bića. Ponovo su u junu 1937. godine u Tarevce i Modriču je dolazio Enver Šiljak. U svoje rodno mjesto Gradačac su često dolazili i u njemu boravili izvjesno vrijeme članovi KPJ i SKOJ-a i drugi napredni ljudi koji su se idejno identifikovali sa komunistima. Avdić i Mujbegović su. U proljeće 1940. godine uhapšeni Pero Kovačević i Ljubo Dević i sa njima Ferid Širbegović i Stevo Lazić. Slobodan Janković. poslije. letke i proglase i dijelio ih svojim mještanima. Na propagiranju komunističkih ideja radili su još Čedo Stojić. U Tarevce i Modriču je često dolazio Smail Mujbegović. a u januaru 1937. Aziz Terzić i Mehmed Mujbegović. u jesen 1940.

Mostaru . kojoj je sudio Sud za zaštitu države i borac internacioanalnih brigada u Španiji. omladinski rukovodilac. Skupljeni u maloj. osobito kod omladine i u postojećim kulturno-prosvjetnim društvima u kojima su ranije odlučivali feudalci i klerikalci. U to vrijeme premješteni su u ovo mjesto. dolazili Cvijetin Mijatović i Rato Dugonjić. službenik. brijački radnik. Ismet Terzimehić. ovi ljudi brzo su se počeli isticati svojim inicijativama i djelovanjem na polju mijenjanja postojećeg u novo. Mehmedalija Tufekčić. Ivica Vižlar koji je kao komunista djelovao među radnicima Željezare i rudnika u Zenici. Edhem Čamo. marksistički orijentisan intelektualac. Acom Novožilovim i ostalim naprednim ljudima u duhu linije KPJ na okup49 . bolje. poznat u ranijem mjestu službovanja . član SKOJ-a.grebu. sa Ismetom Terzimehićem. raniji pripadnik naprednog studentskog pokreta u Zagrebu. pisac poznatih djela sa socijalnom tematikom iz bosanske sredine (Ho-ruk. Oni su u Gradačcu dobro primljeni i ubrzo su se povezali sa naprednim mladim ljudima koji su ranije dolazili u kontakte sa Hasanom Kikićem. također. student prava. koji je živio u Zagrebu. marksista i književnik. Organizovaniji rad na širenju naprednih ideja i na razvijanju političkih akcija u Gradačcu počinje 1939.kao istaknuti partijsko-politički radnik koga je Oblasni komitet KPJ za tuzlansku oblast zadužio za partijsko-politički rad u Gradačcu. godine. rodom iz Gradačca sa svojim mužem Radom Zigićem i Midhat Muradbegović. To im je ubrzo donijelo znatan ugled i uticaj u svim sredinama. Hasan Kikić. koje se smatralo za zabačenu i nerazvijenu sredinu. Oni su kontaktirali po partijskoj. U Gradačac su. te napredni učitelji Hamid Mazalović i Hakija Raljević. To su bili Aco Novožilov. veterinar. pripadnik revolucionarnog omladinskog pokreta koji je djelovao u Banjoj Luci. krojački radnik i Mehmedalija Meho Abdulahamidović. Provincija u pozadini). sudija. odnosno skojevskoj liniji. Bukve. Slavica Slobođanac komunista iz Zagreba. rodom iz Maglaja. Lea Kraus. Teufik Imamović. nerazvijenoj sredini koja je još odisala feudalnim nasleđem. Osijeku i Zagrebu gdje se školovao. Josipom Šiberom i drugim.

a na drugoj mali broj bogatih trgovaca i veleposjednika.31 U Srebreniku je napredni učitelj Mehmed Ibrahimović. U rano proljeće 1941. Učitelji Mustafa Mirica u D. 50 . ostvarivao znatan politički uticaj među svojim seljanima. pred prodorom industrijske proizvodnje. pa je uskoro formirao aktiv SKOJ-a u gradu u koji su primljeni: Ekrem Durić. godine.ljanju svih naprednih snaga u borbi protiv nadolazećeg fašizma i nenarodnih režima u zemlji. simpatizer KPJ. Mehmedalija Tufekčič. kod Bugojna. Safet Pašić u Seoni i Muslija Avdić u Gnojnici su zajedno sa Ibrahimovićem ostvarivali znatan kulturnoprosvjetni i politički uticaj. Desimir Jovanović. a članovi Kemal Prohić i Mustafa Ustavdić. Kandidati za članove KPJ su postali Ahmet Durić i Džemal Suša. za socijalističke ideje i za politiku narodnog fronta. karakterisalo je. godine formirana je partijska organizacija u Gračanici čiji je sekretar bio Velo Šuput. Tuzle i Brčkog. Političke prilike karakterisala je 31 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Uticaj radničkog pokreta Tuzle na politička kretanja u Gradačcu. Terzimehić i Novožilov su odlazili u Tuzlu na sastanke sa članovima Oblasnog komiteta za tuzlansku oblast radi usklađivanja partijsko-političkog rada. neposredno pred sudbonosne događaje 1941. 816-821. Ljenobudu. godine. početkom avgusta 1940. Salih Osmanbegović i Rizo Mehinagić. Aco Novožilov prisustvovao je oblasnoj konferenciji SKOJ-a u ljeto 1940. Hajro Mehinagić. Ekonomske prilike na području Posavine i Trebave. naročito među omladinom u srebreničkom kraju i doprinijeli širenju ideja bratstva i jedinstva. str. u Solini kod Tuzle. Bio je povezan sa mnogim naprednim ljudima iz Gradačca. knj. Sa sekretarom partijske ćelije u Gračanici bio je povezan Midhat Muradbegović koji je tada radio kao učitelj u Doborovcima i u tom kraju politički djelovao. Stevo Milovanović. naglo polarizovanje. 10-29. Gradaćac 1979. Na jednoj strani bilo je siromašno seljaštvo i sitne zanatlije u propadanju. Kemal Prohić je učestvovao na kursu partijskih i skojevskih rukovodilaca. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Šuput je najviše radio sa omladinom. 1. str.

radnici i napredni intelektualci . 51 . što se potvrdilo pri dizanju ustanka. Građanske političke partije su uglavnom bile kompromitovane i nesposobne da pružaju odgovore i otvaraju perspektive u tako složenim zaoštrenim društvenim protivurječnostima. dali svoj prilog ostvarivanju ideja i programa koji su im predočavali komunisti i napredni ljudi u predvečerje drugog svjetskog rata. Pozivi komunista i naprednih ljudi. Seljaci.ovog područja. su masovnim učešćem u NOB. imali su jak odjek.Srbi. To je bilo pogodno tlo za djelovanje naprednih pojedinaca i grupa iz redova članova KPJ i SKOJ-a i njihovih simpatizera. Hrvati i Muslimani .apatija. nezadovoljstvo i iščekivanje.

I DIO RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA .

Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka Pripreme. početak i razvoj mjere ustanka i akcije okupatora NOP-a i kvislinga godine - Oživljavanje aktivnosti . Teškoće u razvoju NOP-a 1942.

i uz pojačano dejstvo svoje avijacije. mnogi koji su bili daleko od svojih kuća i slušali naređenja svojih starješina. kako bi izbjegli odlazak u zarobljeništvo. na tlu Posavine i Trebave našle su se tri divizije bivše jugoslovenske vojske . koja je tukla kolone jugoslovenske vojske u povlačenju. od Brezovog Polja do Brusnice . skupljali su se na zbornim mjestima odakle su odvedeni u zarobljeništvo. nastavili nadiranje ka jugu. Jedinice jugoslovenske vojske su se povlačile ka liniji Doboj . u grupama i pojedinačno.sa zadatkom da na rijeci Savi i u pojasu bosanskih pretplanina . do 14. aprila na više mjesta. gdje su trebale da sačekaju dalja naređenja. aprila. mnoge jedinice su se raspale. željezničke čvorove i gradove. da bi tu organizovali slijedeći pojas odbrane. 1941. a mostovi i TT linije predaju u ispravnom 55 . polože oružje i prikupe se na zbornim mjestima. Istim ultimatumom je zatraženo da se putevi oslobode za nesmetano kretanje njemačkih vozila. Nijemci su forsirali Savu 12. na pravcu kretanja njemačkih kolona u Bosni. oklopno-motorizovanog korpusa. Trebavi i Majevici zadrže nadiranje snaga njemačkog 46. Na putevima od Modriče i Gradačca prema jugu. u njegovoj drugoj fazi od 10. Međutim. Vojnici su ostavili oružje i samoinicijativno.raspoređene frontom prema Savi.Tuzla.PRILIKE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KAPITULACIJE BIVŠE JUGOSLOVENSKE VOJSKE DO USTANKA U aprilskom ratu.Bosanska. Četrnaestog aprila u 17 časova komandant njemačkog 46. godine. korpusa uputio je ultimatum tražeći da sve jugoslovenske jedinice. Osječka i Vrbaska . nastojali da što prije stignu do svojih kuća.Vučjaku.

bez ugleda. Kasnije je za logornika došao Franjo Homa. Kazimir Nandor. poslije kraćeg sukoba sa jedinicama 2. zavisno od lokalnih prilika. Redžo Bristrić i sveštenik Jakov Barišić. divizija koja se razmjestila. Ljubo Lastrić. armije kod Doboja. kada je premješten iz Gradačca. i uskoro su se. 2 Zbog toga okupljaju u svakom mjestu po nekoliko ljudi. željni vlasti i pljačke i stvaraju ustaške tabore i logore. Ante Šimić i Salko Salković. stigla je u Sarajevo. kao novi kotarski predstojnik. koji su prevoženi prema istoku. uglavnom. 56 . U Gradačcu su se uz Vjećeslava Montanija prvog kotarskog predstojnika našli na zločinačkom poslu Srećko Katić. po garnizonima u Bosni. U Posavini i Trebavi ustaše su pred rat imale malo pristalica. Ivo Stefanac Opančar i Alija Tursić.stanju. Dva dana kasnije. 1 Njemačke jedinice koje su izvršile okupaciju Jugoslavije kratko vrijeme su se zadržale u mjestima bivstvovanja. Martin Petrović. koji je stacioniran u Slavonskom Brodu. knj. 17. bataljon 750. Dane Babić. uz željezničke pruge. uspostavlja se nova ustaška vlast. svakodnevno mogli vidjeti transporti njemačkih vojnika. Pošto nije imala unaprijed pripremljeni kadar da pokrije čitavu teritoriju. među kojima i 118. 1. nasilje i pljačku po ličnim 1 2 Dr Zdravko Antonić. Mustafa Huseljić. jugoslovenska vojska je zvanično kapitulirala. različitim tempom. U Modriči ustaški logor su formirali Miloš Pavić. oklopna divizija. aprila. Rašid Užičanin. pešadijskog puka. Pod zaštitom njemačkih trupa i uz pomoć raznih njemačkih vojnih i upravnih komandi i ustanova. Oni su svojim zločinačkim djelima prevazišli sve što je do tada u narodu ovog kraja bilo poznato o zločinu. U Odžaku glavni ideolog i organizator ustaša bio je dr Zdenko Odić. Na teritoriji Jugoslavije stigle su nove njemačke posadne jedinice. pridružio Vječeslav Montani koji se prije rata specijalizirao i borbi protiv komunista u beogradskoj policiji. 735-737. bivši policajac i Tomas Mane kulturbundovac. U toku 15. uz koje su se odmah našli folksdojčeri. str. njima se. ustaška vlada je u pojedina mjesta poslala ljude iz drugih mjesta da preuzmu vlast. a od avgusta 1941. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Kasnije je jedna njemačka jedinica došla u Brčko. U Bosanskom Samcu ustašku vlast su organizovali Ivo Vrljić. Najbliži području Posavine i Trebave bio je 1. Okupacija i početak okupatorskog i ustaškog terora u tuzlanskoj oblasti. Ilija Mandžuka. aprila 114. Narod ih je nazvao divljim jer su vršili zločine. U Brčkom su ustašku vlast uspostavili Marko Tubić. Mirko Bakša.

koji dobijaju novo ime .kulturbundovci. Iz njihovih redova su isključeni Srbi i Crnogorci. Brodu. bili su izdvojeni od ostalog stanovništva i ponašali se u skladu sa nacističkom teorijom o višoj rasi. a oružnički vod u Derventi. a od februara 1942. Isto. Bosanskom Samcu.folksdojčeri. a zatim ustaša u prikupljanju oružja. Pošto u svoje redove nisu mogli okupiti uglednije ljude iz hrvatske i muslimanske sredine. str. 57 . Vodovi su zadržali svoje ime. a žandarmerijske čete . 742. U početku stvaranja sistema vlasti NDH pojavljuju se žanđarmi. jer su tada 3 4 Dr Zdravko Antonic. nego i da se obogate preuzimanjem imovine Jevreja i Srba. Gornjem Žabaru i Sibošnici. Doboju i Tuzli. dok su vodu sa sjedištem u Doboju pripadale i postaje u Osječanima i Gračanici. Bivše žandarmerijske pukove zamijenile su oružničke pukovnije. Srnicama i Odžaku. postaje u Gradačcu. 4 Oružnici su u novoformiranoj NDH u početku njtenog bitisanja imali vrlo važnu ulogu. Pri dolasku njemačkih trupa prvi koji su im se našli na usluzi bili su pripadnici njemačke narodnosti . Modriči.sklonostima i željama. Oružničko krilno zapovjedništvo imalo je vodove u Brčkom. nego društveni ološ.č.Hrvati i Muslimani koji nisu prošli redovnu obuku. Orašju. već su protiv sebe izazvali revolt naroda ili pak pasivnu rezistenciju. 740. u Slavonskom Brodu. a žandarmerijske stanice su postale oružničke postaje (bataljoni nisu postojali). Županji.oružnička krila.oružnici. 3 Kasnije su se regrutovali u posebne ustaške jedinice koje su bile u sastavu Ustaške vojnice. Posavina i Trebava su teritorijalno spadale u nadležnost oružničkog krilnog zapovjedništva sa sjedištem u Tuzli. Čeliću. oni nisu mogli u narodu steći nikakvo poštovanje. U novom režimu nastojali su ne samo da steknu visoke položaje i uticaj. a primljeni novi . Oružnički vod u Brčkom imao je postaje u Brezovom Polju. Dubravama. str. Brčkom. U Pavelićevoj državi oni su dobili novo ime . n. U pogledu prava i privilegija. koje je ostalo rasuto ili skriveno poslije kapitulacije bivše jugoslovenske vojske. Još od aprilskog rata oni su pomagači prvo Nijemaca.

uhapšeni su mnogi komunisti i ostali antifašisti. Brčko i Bijeljinu. Bukviku. a na slavonskoj samo Slavonski Brod i Đakovo. Kotarske predstojnike je postavljalo Ministarstvo unutrašnjih poslova na prijedlog ustaških područnih organizacija. Brčanska kotarska oblast imala je kotarsku ispostavu u Bosanskom Samcu. Orašju. Velika župa Posavje sa sjedištem u Slavonskom Brodu obuhvatala je na bosanskoj strani kotare: Bosanski Brod. a Gradačačka u Odžaku. Na osnovu njihovih spiskova i podataka. koja je u svojoj teritorijalnoj nadležnosti imala bivše hrvatske i bosanskohercegovačke kotare. Zagreb. bez obzira na etničku pripadnost.bili jedina ranije organizovana oružana snaga sa bogatim iskustvom u sprovođenju policijskih mjera. 105. Modriči. 3 Na čelo velikih župa postavljeni su veliki župani. a na dužnost 5 Fikreta Jelić-Butić. Gornjem Rahiću i Tramošnici. a kasnije i u Obudovcu. Dubravama. a ove na kotarske oblasti. Liber-Školska knjiga. velike župe. Derventu. U administrativnom pogledu teritorija NDH je podjeljena na 22 tzv. 58 . Gradačac. str. Pri formiranju velike župe Posavje. a na čelo kotarskih oblasti i kotarskih ispostava kotarski predstojnici. Donjoj Mahali. 1974. Srnicama i Vranjaku. Ustaše i NDH 1941-1945. U zapadnom dijelu brčanskog sreza postojala su opštinska poglavarstva u Bosanskom Šamcu. Ustaška vlast je uspostavljana sa vrha na dole. U gradačačkom kotaru opštinska poglavarstva bila su u Gradačcu. bile prve mete napada ustanika. godine 11 oružničkih postaja koje su u uslovima uspostavljanja ustaške vlasti obezbjeđivale njenu egzistenciju i razvoj i služile kao izlazišta i sabirališta prilikom hapšenja i terorisanja srpskog stanovništva. ustaška vlada htjela je pokazati da je Bosna i Hercegovina hrvatska oblast i učvrstiti ideju o jedinstvenom istorijskom i nacionalnom prostoru Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Bivše opštinske uprave su zamijenili opštinska poglavarstva na čelu sa načelnicima. Odžaku. U ustanku su oružničke postaje. Samo na području Posavine i Trebave bilo je 1941. Jevreja i naprednih ljudi. poslije napada Njemačke na SSSR. odnosno upravitelji ispostava.

Okupatorska podjela Jugoslavije. Neki funkcioneri su otpušteni ili premješteni. Prvi se bavio policijskim poslovima. Ravnateljstva za javni red i sigurnost bila su u nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova. 225-226. nastojeći na taj način suzbiti otpor naroda protiv ustaške vlasti. 1970. sutradan po proglašenju NDH. Na teritoriji Bosne i Hercegovine. obično smrtne kazne. formirano je Bosansko divizijsko područje kao najviši vojnoteritorijalni organ. Policijski aparat NDH je organizovan u okviru Ravnateljstva za javni red i sigurnost i Ustaške nadzorne službe.velikih župana su dolazile istaknute ustaše. u 6 Dr Ferdo Ćulinović. u čiju nadležnost su spadali i koncentracioni logori. str. Vojnoizdavaćki zavod. Tu su spadali u prvom redu ustaški prijeki pokretni sudovi koji su išli iz mjesta u mjesto. Sudovi su takođe bili centralistički organizovani. Ustaše su na položaje u administraciji dovodili svoje istomišljenike i prijatelje. Slavko Kvaternik ministar vojske u Pavelićevoj vladi izdaje naredbu o osnivanju vojske i mornarice NDH. U mobilizacijskom smislu Posavina i Trebava su pripadale Popunidbenom zapovjedništvu u Tuzli. koncem aprila. okružni i kotarski sudovi) uvedeni su i vanredni ustaški sudovi. Beograd. a drugi obavještajnom i kontraobavještajnom djelatnošću. Ustaška nadzorna služba je bila posebna organizacija sa svojim organima u sjedištima velikih župa i kotara. Organi UNS su se posebno orijentisali na borbu protiv komunista i ostalih antifašista. 6 Po ulasku njemačkih trupa u Zagreb. Domobranstvo je trebalo da predstavlja redovnu vojsku regrutovanu po sili zakona. izricali surove. ali je ostao i veliki broj onih koji su zadržali svoje funkcije ili dobili veće. odnosno velikih župa. sa popunidbenim zapovjedništvima (vojnim okruzima) u koje se uskoro sleglo mnoštvo vojnih obveznika koji su upućivani u novoformirane domobranske jedinice. Uz redovne sudove (stol sedmorice. 59 . Na bosanskom divizijskom području. Na najviša komandna mjesta dolaze bivši austrougarski oficiri. U opštinama i kotarima izvršene su mnoge personalne promjene. jer ustaški totalitarni sistem nije dozvoljavao nikakvu samostalnost.

i sami se često izlažući životnoj opasnosti. dok su Muslimane uvrstili u Hrvate. postavljeni su ustaški povjerenici koji su se više bavili pljačkom. Na osnovu te odredbe progonjeni su i oni koji su imali nekog. osobito ustaškog ideologa Mile Budaka koji je često u svojim govorima naglašavao ustašku krilaticu: »Srbe na vrbe«. U tom smislu razvili su veoma jaku propagandu preko štampe. da im pruže pomoć u hrani. raditi na kuluku. kakav se nije pamtio u cjelokupnoj četiristogodišnjoj istoriji njihovig življenja na bosanskohercegovačkom tlu. Jevreji su se našli u teškom položaju. stacionirane na teritoriji istočne i srednje Bosne. od kojih je jedna (Osma) bila stacionirana u Tuzli. Morali su nositi žute trake oko rukava. raznošenje i uništavanje njihove zajedničke i lične imovine na osnovu Pavelićevih zakonskih odredbi »O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Očuvanju hrvatske narodne imovine«. a noću odvođeni i ubijani. ogrjevu i novcu. Sva nepokretna imovina srpskih i jevrejskih kulturno-prosvjetnih društava predata je ustaškom Savezu napredkovih zadruga. Srbi su se također našli u položaju građana drugog reda. Građani drugih narodnosti ulagali su napore. uglavnom su dolazili regruti iz zagrebačkog. nego trgovačkom i zanatskom djelatnošću. uz potpunu saglasnost Nijemaca. htjele stvoriti jednonacionalnu državu. zabranjeno im je kretanje po60 . pljačkani. ostalih glasila i javnim istupima funkcionera. nisu smjeli izlaziti na javna mjesta. Obreli su se na Srbe i Jevreje koje su stavili van zakona. Osnovane su »komisije za ponovu« koje su preuzimale imovinu protjeranih Srba. bili su na svakom koraku maltretirani.prvo vrijeme su formirane tri domobranske pukovnije. trgovine i zanatske radnje Jevreja i Srba koji su iseljeni ili pobijeni. osječkog i vinkovačkog regrutnog područja. Počeli su progoni Srba i Jevreja. U domobranske jedinice. U industrijska preduzeća. pa i dalekog pretka Jevreja. Tajno su ih obilazili i uvjeravali da nisu sami i da će pravda na kraju pobijediti. Zakonskom odredbom o državljanstvu morao je svaki građanin da dokazuje svoje porijeklo. Ustaše su. Otpuštani su sa posla.

počelo je prekrštavanje srpskog stanovništva u rimokatoličku vjeru. obavljanje vjerske s|užbe i upotreba zvona na crkvama. 1978. a pogotovo u selima. Tokom maja 1941. godine izvrše prekrštavanje svog srpskog stanovništva u kotaru. na osnovu poslanice nadbiskupa Alojzija Stepinca. Opštinski odbor SUBNOR-a. 18. zabranjena je i upotreba ćirilice. ali nije siguran da im je spasio i tijela. 51. Za vrijeme policijskog časa odvođeni su od svojih kuća trpani u transporte i upućivani u Srbiju. U 7 8 Boro Popović. intelektualaca i drugih uglednih ljudi. Svjetlost. obično uz iznuđenu dobru nagradu da bi ostali u životu. U drugim mjestima Posavine i Trebave nije došlo do ovakve primjene nasilja da bi ljudi promijenili svoju vjeru. ustaše prilaze masovnoj fizičkoj likvidaciji srpskog stanovništva. prvenstveno zbog otpora stanovništva. Partizani u Posavini. Nije htio vršiti prekrštavanje bez potvrde ustaških vlasti »o dostojnosti molioca da primi rimokatoličku vjeru«. Fra Ilija Violoni je na prekrštavanju govorio da im je spasio duše. a zatim ostalih. 8 Nisu svi rimokatolički sveštenici prišli sa takvom usrdnošću i cinizmom sprovođenju okružnica nadbiskupske kancelarije. Pošto iseljavanje i prekrštavanje nije dalo zadovoljavajuće rezultate. okupljanje na javnim mjestima. ili su zadržavani u zatvorima kao taoci. Odmah je počelo hapšenje i protjerivanje sveštenika. onda sprovedeni preko Save u Gunju gdje je predstojnik Montani obećao da će biti pušteni ako podnesu molbe za pokrštavanje. za koju su se davale velike pare. bosi i pretučeni stajali su na temperaturi od -15°. Sarajevo. Svučeni. nije imao uspjeha. 7 U Brčkom su rimokatolički sveštenici Ante Kljajić i Ilija Violoni sa kotarskim predstojnikom Vjećeslavom Montanijem postavili sebi cilj da do kraja 1941. prvo onih za koje su pretpostavljali da bi mogli biti eventualni nosioci otpora. Krajem novembra i početkom decembra u Brčkom je uhapšeno oko 150 Srba i zatvoreno u zgradu gimnazije. Brčko. str. Taj proces u većini mjesta. 61 . Rifat Piskavica. Nisu imali izbora.slije policijskog časa. 1974. SKOJ u Brčkom 1941-1942. str. Katoličku vjeru su primali pojedini činovnici i trgovci da bi sačuvali svoj imetak i položaj. godine.

Na Petrovdan 12. koju su. Odžačani su se nadmetali ko će zatvorenicima donijeti u logor bolju hranu. 9 Ljudi su izražavali solidarnost sa progonjenima i žrtvama terora. juna 1941. ubio je u kalani na očigled građana u Bosanskom Šamcu Hajrudina Izetbegovića. međutim. a zatim bacali leševe u Savu. obuću i odjeću. zanatskih radnji i kafana. kotarski predstojnik iz Brčkog se žali Velikoj župi na ponašanje pripadnika ustaškog logora u Brčkom. Znajući da se oni nalaze u nevolji. Poslije tri dana ustaše su morale pustiti zatvorenike. 62 . šumarcima. U slijedeća tri dana pokupili su nasumice po gradu i okolnim srpskim selima mnoge Srbe. zbog bojazni od izliva narodnog gnjeva prema ustašama. i ustaških logora. kao što je bilo u Bosanskom Samcu. reg. Cjelokupno stanovništvo ovog mjesta je javno izrazilo svoj protest zatvaranjem trgovačkih. koji je došao iz Zagreba. tražili su načina da im pomognu. 83-84. pa su održavali i javne demonstracije. On piše: »Ustaše sami izdaju propusnice. Ispostava kotarske oblasti u Bosanskom Samcu je tek poslije mjese i po dana poslala izvještaj Velikoj župi o ovom događaju. Muslimani i Hrvati. 10 Samovoljnim ponašanjem ustaša nisu bili zadovoljni ni organi koji su po svojoj funkciji bili zaduženi da vode računa o javnom redu i bezbjednosti. pobili su u Brčkom sve Jevreje na Savskom mostu i na starom pravoslavnom groblju. (Arhiv VII. ustaše iz zloglasne 5. u velikom broju. Modriča. zbog toga što mu nije htio pokazati legitimaciju.ll. satnije koji su u Brčko stigli iz Mitrovice. i 18. Hronika Modriče. fond NDH.174. VI 1941. br. prema Srbima. Zatim su išli u udaljenija sela. Ustaše su željele da izazovu neprijateljstvo Hrvata i Muslimana. gdje su također pravili strašne pokolje. F. 32). godine Puškarić. cigarete. Gotovo u svim mjestima Posavine i Trebave došlo je do međusobnog optuživanja kotarskih oblasti i ispostava. hvatali ljude u kućama. Opštinski komitet SKJ. nisu odobravali postupke ustaških vlasti prema Srbima i Jevrejima. naredbe o 9 10 Muhidin Spužić. 1969. mučili ih u zatvoru. i učešćem na sahrani. U noći 14/15. str. obezbjeđivali njemački vojnici. godine ustaški oficir Cesar Lovro. na poljima i ubijali ih. jula u Modriči i okolini ustaše su uhapsili oko 300-400 Srba i sproveli ih u logor u Odžak. u tome nisu uspjeli. Muslimani i Hrvati iz Modriče. ubijali. Već 29. Odžaka i okolnih sela preduzeli su akciju da ih spasu. r.toku tri noći u prvoj polovini decembra.

11 Međutim. Arhiv VII. Puškarić pismeno traži od ustaškog logora da mu preda sve uhapšene građane na osnovu Pavelićeve naredbe koja je štampana u 61. Izvještaj velikog župana dr Vladimira Sabolića Ministarstvu unutrašnjih poslova od 23. Martina Petrovića. zbog čega su se oni uskoro našli pred sudom. Na osnovu pritužbi kotarske oblasti. 4/5. 28/1. Arhiv VII. fond NDH. Neki pravoslavni sveštenici su takođe uhapšeni i protjerani u Srbiju. Velikoj župi. 12 Da bi pokazao da Srbi i Hrvati nisu imali ništa zajedničko u jeziku. 28. br. po zlu poznati Vjećeslav Montani. pre11 Izvještaji kotarske oblasti Brčko. Brezovo Polje i Čelić na Ilindan 2. I 1942. VII i 8. Tog dana su ustaše počele hapsiti seljake u srpskim selima i transportovati ih u Bijeljinu.ustaša iz Zagreba. Glavni ustaški stan je donio naredbu o smjenjivanju ustaškog logornika u Brčkom. odakle su mnogi otpremljeni u koncentracione logore. hapse ljude i dugo ih drže u zatvoru i ne predaju ih redovnim vlastima na postupak. fond NDH.seljaka u opštinama Brčko. U drugoj polovini avgusta na mjesto kotarskog predstojnika u Brčko došao je iz Gradačca. Odmah je optužio svog prethodnika Puškarića i zapovjednika domobranske posade u Brčkom satnika Božidara Mileusnića. k. F. stvaraju neraspoloženje kod mještana i u svemu mimoilaze upravnu vlast«. student . ustaše nisu ostale dužne Puškariću. 12 63 . Pavelić uvodi tzv. Posavlje od 22. V. VIII 1941. postavljaju povjerenike u pojedinim hrvatskim kulturnim društvima. ali se ustaše na to oglušuju. korienski pravopis i osniva ured za jezička pitanja. 4/3.ograničenju kretanja. godine. On je i dalje u svojim izvještajima ukazivao na zločine i samovoljno ponašanje ustaša i na bezrazložno hapšenje mnogih Srba . kažnjavaju ljude i ubiru globe zbog redarstvenih prekršaja. da su štitili Srbe i komuniste.174. br. smjenjuju i imenuju povjerenike u židovskim radnjama. Na njegovo mjesto došao je Mato Rajić. 10/2 i 30/1. Uvode se nove riječi i kovanice. od uhapšenika naplaćuju kauciju. ispražnjuju pojedine obitelji iz stanova. 4/2.3. broju »Narodnih novina«. avgusta 1941. k. 9. reg. VII. izriču i naplaćuju kazne.174.

dići od službe. premiještati bez njihove privole iz područja jednog ministarstva u drugo. str. a zatim u Foču. 19-20.14 Nijemci su prijetili da će za jednog svog poginulog vojnika strijeljati stotinu Srba. 101. većinom zabačena. str.d. a Ismeta Terzimehića.d. str. n. sudiju kotarskog suda prvo u Mostar. 13 14 15 Dr Ferdo Ćulinović. n. Na osnovu te uredbe ustaške vlasti su iz Gradačca odmah premjestili kotarskog veterinara Edhema Čamu. i na dobrovoljni rad u Njemačku. u mjesta. Polovinom juna izdato je naređenje oružničkim postajama da pohapse sve građane koji nisu lojalni NDH. što izaziva podsmjeh i mnoge viceve na račun tog jezičkog galimatijasa. da ga odmah predaju ustaškim vlastima. a zatim u Visoko. iz državne službe u samoupravnu i u službu javnog reda i obratno. bez obzira na dosadašnje pravne odredbe i dosadašnji položaj«. Jevreja i komunista. 13 Ustaška propaganda nastojala je da se što više ljudi prijavi u ustašku legiju. Radi toga u gradove Posavine i Trebave dolaze Ademaga Mešić.1'' Tom uredbom ustaše su se uveliko koristile da nepoćudne činovnike premjeste iz mjesta gdje su bili poznati i imali ugled. Ustaše. najprije u Fojnicu. ali je odziv bio veoma slab. gdje im je političko djelovanje lakše bilo onemogućiti. koja je odlazila na istočni front.d.uzete iz njemačkog jezika. n. Muhidin Špužić. njihovom kretanju i djelovanju i stvarali svoju evidenciju. 228. Blaž Gutić i Hakija Hadžić. Uporedo sa progonom Srba i Jevreja ustaše su tragale za članovima KPJ i SKOJ-a i za svima onima koji su sa komunistima na razne načine sarađivali. umiroviti. pozivaju sve one koji posjeduju bilo kakvo oružje. drže govore i ubeđuju. Prikupljali su podatke o komunistima. Istaknuta su razna upozorenja da se građani moraju uredno odazvati svakom pozivu vlasti. 64 . Desetak dana nakon uspostavljanja NDH izdata je uredba o činovništvu u kojoj između ostalog stoji »svi činovnici se stavljaju na raspoloženje nadležnom ministru koji ih može bez obrazloženja otpustiti. pod prijetnjom smrti. Fikreta Jelić-Butić.

sanitetski materijal i drugu vojnu opremu. vratili su se u svoja mjesta. u Tuzli. prošire. shodno ranijoj direktivi svoga rukovodstva. Pojačane su mjere budnosti i uka65 . Jedan od prvih zadataka je bio razotkrivanje namjera okupatora i ustaških vlasti. izvlačenju članstva koje je dopalo u zarobljeništvo i pojačali mjere opreza prema novoj vlasti. U novim uslovima iskazala se politika bratstva i jedinstva kao jedina alternativa nejednakom tretiranju nacija.PRIPREME. ali su u većini mjesta bili odbijeni. Savjetovanje je bilo posvećeno problemima rada organizacija KPJ u uslovima okupacionog režima i pripremama komunista za dizanje naroda na oružani ustanak. Iso Jovanović. prišli uspostavljanju partijskih veza. Komunisti su dobili zadatak da prikupljaju i sakrivaju oružje i municiju. Direktive usvojene na Majskom savjetovanju CK KPJ u Zagrebu prenio je komunistima tuzlanske oblasti. komunisti koji su izbjegli zarobljeništvo. tadašnji sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Kada se završio aprilski rat. ukazivanjem na konkretne primjere njihovog držanja i ponašanja. koncem maja 1941. Ovo je osobito bilo potrebno zbog Hrvata i Muslimana. tražili svoje jedinice i javljali se dobrovoljno u vojsku. Preduzete su mjere da se partijske i skojevske organizacije očuvaju. U Modriču i Bosanski Šamac dolazio je iz Osijeka krajem maja ili početkom juna 1941. jer su neki od njih gajili iluzije da će novi režim ukloniti nepravde koje su režimi bivše Jugoslavije učinili za vrijeme svoje 23-godišnje vladavine. POČETAK I RAZVOJ USTANKA U vrijeme napada Njemačke na Jugoslaviju komunisti su. koji je simpatizerima KPJ prenio direktive o novom načinu rada i međusobnom povezivanju. genocidu i izazivanju bratoubilačke borbe koju je nametnuo okupator. Vjekoslav Bakulić. kako bi mogle raditi u novim uslovima. Članovi oblasnog partijskog rukovodstva prenijeli su uskoro iz Tuzle direktive komunistima u gradovima i selima istočne Bosne. ojačaju i organizuju.

zapovjednici oružničkih postaja i kulturbundovci. a uz to su srpske i jevrejske narodnosti. Stojan Šikanić. Vjećeslav Montani. Jedno vrijeme se skrivao u ilegalnim stanovima u Tuzli. za koje se smatralo da su komunisti ili saradnici komunista. Tošo Bošnjaković. Mihajlo Ikić. kotarski predstojnik u Gradačcu je nastojao da njegov spisak zatvorenih komunista i njihovih saradnika bude što veći. sve komuniste i njihove saradnike. Kojo Mikičić. Vaso Bošković. Đoko Maslić. pa je u trećoj dekadi juna 1941. gdje su životni uslovi bili veoma teški. Mitar Trifunović Učo pošao je iz Bosanskog Samca prilikom povlačenja jugoslovenske vojske. Ratko Stavrić. Tarevcima i Gradačcu uhapsio oko 27 lica. U organizaciju KPJ i SKOJ-a primljeni su novi članovi koji su ranije bili poznati po identičnim pogledima sa komunistima. Žarko Ružić. Aco Malinović. Na osnovu naredbe Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 15. gdje je otkriven. juna. 22. Safet i Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević. a uskoro i Milan Marinković. Pod sumnjom da su komunisti. Đorđe Radić. Pero Kovačević. još više se otežava djelovanje članova KPJ i SKOJ-a. Napadom Njemačke na SSSR. su upućeni u koncentracioni logor kod Gospića i tamo pobijeni. Sarajevu pa opet u Tuzli. Vaso Gligorević. Đorđo Škorić. U komisijama su bili ustaški i policijski funkcioneri. u Modriči. Hasan Burić. Na osnovu te naredbe u Brčkom su odmah uhapšeni istaknuti komunisti Ivica Đermanović. gdje je kasnije ubijen. uhapšeni. uhapšen i otjeran u logor u Jasenovac.zivano je na neophodnost stroge tajnosti i na potrebu mijenjanja mjesta boravka i stanovanja. jula i naredbe Glavnog ustaškog stana od 19. U Bosanskom Samcu je uhapšeno 16 ljudi: Dimitrije Tovirac. Armen Rozenzvajg. Na osnovu direktive šefa Gestapoa trebalo je pohapsiti po ranije pripremljenim. Đoko Vujanić i Aco Cvjetičanin. Aco i Jovo Nikolić. ili na osnovu lokalne situacije sastavljenim spiskovima. Oformljene su komisije x koje će izvršiti izbor lica koje treba uhapsiti i poslati u logor. 66 . Poslao ih je u zatvor u kulu u Gradačcu. zatvoreni su Risto Mikičić i njegova supruga Darinka. jula 1941. i uputiti ih u koncentracione logore.

Isidor Abinum. Deputacije viđenijih građana odlazile su u razne ustanove NDH. jer ih smatraju svojim glavnim neprijateljima. Kladara i Riječana. Reuf Grabonjić. jula od17 Dr Zdravko Antonić. do novembra 1941. Veljko Jovanović. Andro Šubarić. Abdurahim Otanović. Međutim. str. Tarevaca. Na oslobođenju uhapšenih intenzivno su radili simpatizeri KPJ koji su ostali na slobodi. prikupljanje oružja i opreme. Jozo Ljubas. Aleksandar Novožilov. Edhem Mujbegović.Fuad Suljić. Oni su angažovali mnoge ugledne građane da se zauzmu kod ustaških vlasti kako bi se uhapšenima ublažio zatvorski režim i da se puste iz zatvora.17 Poslije sjednice PK KPJ za BiH 13. jula. najčešće u Slavonski Brod i Zagreb. Okupator i ustaše vode borbu protiv komunista svim sredstvima i metodama. Vlajko Stanišić i Isidor Abinum. i izvlačenja uhapšenih iz zatvora. Ferid Širbegović i Himzo Salkić iz Modriče. cigarete i preobuku. Fehim Mešanović Duša. Ova hapšenja izazvala su proteste građana Modriče. Veljko Jovanović. Hajro Halilović. organizacije KPJ nastoje da pregrupišu snage upućivanjem svojih članova iz gradova u sela. Husein Zečić. 107-108. Vlajko Stanišić. u gradovima ostaje dovoljno aktivista radi održavanja veza. na kojoj je zaključeno da se u skladu sa odlukama CK KPJ od 4. Garevca. Niko Stanić. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. Sakib Suljić. Muradif Havkić. Modriče i okoline. pa je većina uhapšenih. zalažući se za puštanje na slobodu uhapšenih. redovno su im upućivali hranu. Montani je uz to uhapsio oko 60 Srba iz Gradačca. Ovoj grupi zatvorenika je priključen Aco Novožilov iz Gradačca. Šefko Avdić. Esad Širbegović. Iako su pretrpjele znatne gubitke. Tarevaca. puštena kućama. 67 . Gradačca i ostalih naselja. Mehmed Mujbegović. Ibrahim Mujbegović. godine. Građani ovih mjesta su i na druge načine pomagali uhapšenima da lakše podnose zatvorski režim. Odlaskom Montanija iz Gradačca i dolaskom Vatroslava Borkovića na rad u kotarsku oblast ove intervencije su donekle urodile plodom. zbog neopreznosti i neblagovremenog preduzimanja mjera za sklanjanje svojih članova. Niko Kovačević. Na osnovu pomenutih naredbi u Gospić su otpremljeni i tamo ubijeni Risto Mikičić.

mah ide na pokretanje oružane borbe. Oblasni vojni štab Tuzla 1941. poslije hapšenja poznatih starijih komunista. Pored članova sreskog komiteta na sastanku su bili: Hamid Berbić. U vrijeme priprema za ustanak komunisti brčanskog sreza orijentisali su se na ljude sa kojima su prije rata kontaktirali i na one koji su se kao napredni ljudi. Vezu između Sreskog komiteta koji 18 19 Dr Zdravko Antonić. a početkom avgusta 1941. Područje Posavine je pripadalo brčanskom srezu i aktivisti iz Brčkog su još prije rata ostvarili niz kontakata i veza sa naprednim ljudima u selima i varošicama u Posavini. povezali se sa mnogim naprednim ljudima i prišli stvaranju organizacija u Ražljevu. Dragoljub Vraštanović. Univerzal. n. pa je tamo uputio većinu svojih kadrova da rade na neposrednoj organizaciji ustanka. Pred izlazak sreskog komiteta na teren u Brčkom u kući Tihomira Vraštanovića sastalo se petnaestak brčanskih komunista da se dogovore u vezi direktiva sa Majskog savjetovanja CK KPJ. Nasto Nakić i Milan Marinković. Iz tih ustaničkih centara strujaće uticaji. Zoviku. Brnjiku. Oni su krajem maja 1941. Oblasni vojni štab je odlučio da centri ustanka u oblasti budu na Ozrenu. Na sastanku su govorili Ahmed Kobić i Pero Ćuskić. 39. 18 Područje Posavine bilo je vezano za Majevicu. 1981. On je u partijskoj i skojevskoj organizaciji grada imao veoma odane. Ahmet Kobić. 68 . dolaskom okupatora. str. Početnim pripremama za ustanak u Posavini i drugim dijelovima brčanskog sreza rukovodio je Sreski komitet KPJ za brčanski srez u sastavu: Pero Ćuskić. godine i sam je sa Pećnika kod Tuzle otišao u Sekoviće. Članovi sreskog partijskog rukovodstva su održavali međusobnu vezu i vezu sa partijskom i skojevskom organizacijom u Brčkom kojom je. kako se treba pripremati za ustanak i kakve mjere treba greduzeti u vezi sa prilikama na brčanskom srezu (Boro Popović. Djelovanje KPJ na pripremama i pokretanju ustanka u Bosni i Hercegovini 1941. Zabaru i Obudovcu. Vražićima.d. rukovodio Haris Suljić. izašli iz Brčkog 19 . Popovom Polju. članovi Oblasnog komiteta KPJ i novoformiranog Oblasnog vojnog štaba za tuzlansku oblast odlaze da organizuju prve vojne akcije. U ovim selima počelo je formiranje borbenih grupa. 28). štr. a područje Trebave za Ozren. Birču i Majevici. hrabre i neustrašive pomagače. vratili u svoj rodni kraj. Bukviku. Haris Suljić. i još neki. dolaziti poruke i aktivisti koji će uticati na razvijanje ustanka u Posavini i na Trebavi. godine. Tuzla.

Hasan Aganović Tač. n. Početkom avgusta je bio u Bukviku i Donjem Žabaru da ubrza pripreme za ustanak i da prenese uputstva za izvođenje prve akcije . ostvarili veći politički uticaj na sredinu u kojoj su djelovali. On je također sa Petrom Kaurinovićem i Jankom Vasićem odlazio u Ražljevo radi koordinacije pripreme ustanka.d. Pero Ćuskić je uspostavio direktan kontakt sa Ilijom Katićem iz Donjeg Žabara i Simom Petrovićem i Borom Popovićem iz Obudovca.se najčešće okupljao u Ražljevu i organizacije KPJ u Brčkom. aktivisti Modriče pokušavali su da stupe u kontakt i dobiju direktive za rad od Vjekoslava Bakulića. 69 .20 Nasto Nakić je u početku najviše boravio u svom rodnom Bukviku gdje je oformio brojnu i jaku borbenu grupu. održavao je preko porodice Đokić u Grbavici. Pero Ćuskić se kretao cijelim terenom Posavine i po ostalim dijelovima brčanskog sreza zahvaljujući svojim vezama i javkama. Aktivisti iz Bosanskog Šamca i Gradačca su održavali povremene međusobne kontakte radi upoznavanja sa situacijom. Josip Jovanović i Ismet Kapetanović. spriječili ustaše u njihovim namjerama da privuku pod svoj uticaj muslimansko i hrvatsko stanovništvo. Aktivisti Modriče i Gradačca su proširili krug svojih pristalica. Milana Marinkovića su ustaše uhapsile kada je išao u Bijeljinu po partijskom zadatku. ali on Bakulića nije uspio pronaći. mladi komunisti od kojih je najstariji imao samo 26 godina. sanitetskog materijala i druge vojne opreme.Čelić. str 47. Cedo Jaćimović. u okviru dobojske grupe. 20 Boro Popović. Uputili su jednog aktivistu u Osijek. U jugozapadnom dijelu Trebave radili su na pripremi ustanka. pomoći u prikupljanju oružja.prekidanje telefonskih veza. te Nikolom Simićem iz Lončara i njih uključio u pripreme ustanka. Ahmet Kobić je iz svog Brnjika djelovao u muslimanskim selima zapadno od ceste Brčko . Posavski komunisti su komunicirali sa sreskim komitetom povremenim odlaskom u sjedište komiteta u Ražljevu. Ostavši bez veze sa oblasnim komitetom KPJ za tuzlansku oblast.

avgusta u Bogutovom Selu.Ustanak u istočnoj Bosni otpočeo je u sklopu opšteg ustanka naroda Jugoslavije. Kaurinović.Oražje telefonske veze. (Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Posavini i na Majevici objedinjene su stvaranjem Sreskog podštaba za Majevicu koji je svoj prvi sastanak održao 7. a kada to nije uspjelo upotrijebili su sjekiru. Bašić. 168. Pošto su zadatak izvršili. str. 168. Razlog treba tražiti u činjenici da teror prema srpskom stanovništvu u tom kraju u početku nije bio tako izrazit kao u graničnim srezovima prema Srbiji i Crnoj Gori. Trivun G. Jovo Pajić. Trivo P. Petar Đ.d.21 Ustanak ovdje nije otpočeo kao masovna pobuna naroda protiv ustaškog terora. Vasić. nego je pripreman politički. Kaurinovića sakupila se 9. 1. Jovan Kerezović. Boško Pantelić.u daljem tekstu: Zbornik IV. Prve oružane akcije su izvedene na Birču. Prvo su pokušali da telefonske žice pokidaju pomoću srpa nataknutog na motke. str. Cvijetin Vasić. Njima su pomagali omladinci: Ilija Kaurinović.Bijeljina i Brčko . knj. U bukvičkoj borbenoj grupi su bili: Petar B. Semberiji i Posavini pripreme su tekle sporije. dok. str. Janko S. Zarić i Nikola Pantelić. organizaciono i u vojnom pogledu kroz diverzije sa manjim grupama ustanika koje podržava većina stanovništva svih narodnosti. poruši mostove i propuste na putevima. Đurić. avgusta presjekla kod Gorice. Jakov Mitrović. politički rukovodioci na terenu i vojni i politički rukovodioci u jedinicama NOV i POJ. Posavska borbena grupa iz Bukvika je 10. Đorđo Kaurinović. 21. Stojan Pajić te Savo i Stevo Živković iz Gornjeg Žabara. a Ražljevačka na putu Brčko . Romaniji i Ozrenu u kojima je učestvovalo po nekoliko stotina ustanika. na putu Brčko . neopaženo 21 22 23 Dr Zdravko Antonić. avgusta u Bukviku i u popodnevnim časovima krenula na komunikaciju Brčko Orašje. knj. 70 . Oni su za čitavo vrijeme rata radili za NOP. Ilija S. Kaurinović. 1. iako su partijske i skojevske organizacije bile brojne i jake.Čelić. Kaurinović.22 Posavska (bukvička) borbena grupa 23 pod vodstvom Petra B. 372-379). postali komunisti. Izvještaj Štaba Majevičkog odreda štabu tuzlanske oblasti. Janko Vasić. Ilija Pajić. 372-379 . n. Borbene grupe u Semberiji. tom IV. Pošto su borbene grupe bile dosta međusobno udaljene odlučeno je da svaka u svom kraju presiječe telefonsko-telegrafske veze. dok. U blizini Gorica sklonili su se u kukuruze da sačekaju noć. Lazo S. Na Majevici.

26 U septembru 1941. 11. F. Kod Brezovog Polja 10. Krivci nisu pohvatani. i 18. k. Ovoj akciji brčanskih skojevaca je do skoro pridavan neznatan značaj. nego su prostorije bile osvijetljene petrolejskim lampama. Lopara i Ražljeva i zadobijen znatan plijen. a u pravcu Orašja su samo žice pokidali. 24 Ove akcije su izazvale veliki nemir kod predstavnika ustaške vlasti. Izvještaj 4. Aganović je upalio šljepove sa lanom na pristaništu. 71 . pa su odmah u svim pravcima otposlate oružničke patrole i vojska da intervenišu u slučaju potrebe. (Arhiv VII. fond NDH. br. međutim. dok. 24 25 26 27 Ilija Kaurinović. šalje Ministarstvu unutrašnjih poslova izvještaj sljedeće sadržine: »U noći 10. uz pomoć drugih omladinaca. 261. O tom je obaviještena ova Oblast. knj. Radi opreznosti ova oblast je uhitila i zadržala u zatvoru Židove emigrante te viđenije Srbe iz grada i sela. IV.25 Samo 7 dana kasnije. reg. Odbijeni su napadi ustaša i oružnika kod Vakufa. avgusta 1941. tako da su prerezali stubove na par mjesta. godine majevički partizani izveli su niz akcija koje su bile veoma uspješne. Na cesti 11 km od Brčkog prema Čeliću pokušali su srušiti most. u noći između 17. oružničke pukovnije za period od 6-16. br. str. (Zbornik. 581). Nigdje. a za njima se svestrano traga. 204-205. brčanski skojevci Hasan Aganović Tač. reg. a drugi omladinci vojni senjak. 11. 27 Koliko je to bilo besmisleno vidi se iz činjenice da u to vrijeme ni u jednom selu i pogotovo svim sirotinjskim kućama u gradu nije bilo uvedeno električno osvjetljenje. str. 174. Pero Marjan i Zaim Mušanović su. VIII 1941. godine jedna četa domobrana je razbijena. znak ustaničkih pristalica da njihove kuće ustanici poštede. Arhiv VII. knjiga 2. fond NDH. nije došlo do izgreda. Ona je izvedena u teškim uslovima i imala je znatan efekat kod brojnog dijela stanovništva. Bukvik u borbi: Istočna Bosna u NOB-u. svijećama i kandilima. 34/1). pa su na sve strane tražile pomoć u uvjerenju da će ta mjesta ustanici uskoro napasti. jer je to. na 11. Koliki je strah od napada ustanika među njima zavladao svjedoči naredba o zabrani paljenja svijeća i kandila noću u kućama.su se vratili u Bukvik. avgusta. 58/3. VIII nepoznata lica su prekinula telefonsko-telegrafske veze na putu Brezovo Polje-Brčko-Čelić-Brčko i Orašje-Brčko. br. k. 1. IX 1941. a sumnja se da bi to mogli biti komunisti«. O tom događaju Kotarska oblast iz Brčkog 11. Ustaške vlasti je u Brezovom Polju i Čeliću uhvatila panika. ali su ga samo u manjoj mjeri oštetili. 174. tobože. izveli dvije veće diverzantske akcije u samom gradu.

Sa studija u Zagrebu na nove zadatke u Sarajevu. Rankom Šipkom. formiran je Brčansko-bijeljinski bataljon. Jankom Vasićem i Petrom Kaurinovićem iz Bukvika i ostalim aktivistima razvio živu političku aktivnost u 28 29 dr Zdravko Antonić.Majevički NOP odred je kao jedinica takvog naziva formiran između 5. n. 72 . (Džemil Šarac. oktobra 1941. Borom Popovićem. Uporedo je formiran i Okružni komitet SKOJ-a. Ilijom Katićem. U Posavinu je. U novembru 1941. i Posavska četa. Zagom Umičević. po svom formiranju. na Majevici su. U oktobru 1941. Perom Simičevićem. radi pružanja pomoći partijskom i skojevskom rukovodstvu. sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a. radi pružanja pomoći. rodom iz Bijeljine.za Bijeljinu. Sekretar komiteta je postao Jusuf Jakupović Mrki. a članovi Albin Herljević. godine. Slobodan Jovanović. knj. u odredu postoji Prva majevička četa u Vakufu. Tijesno je sarađivao sa Ivicom Mažarom. Stevo Popović. U štabu Brčansko-bijeljinskog bataljona nalazili su se komandant Mirko Filipović i politički komesar Stevo Perić. Poslije dolaska Bijeljinske čete iz Srbije. uputio Slobodana Jovanovića 29 . Srbo Gligorević. Vlajkom Arsenićem i Dušanom Pavlovićem. Krajem oktobra imao je četiri čete: Prvu i Drugu majevičku. formiran je Okružni komitet KPJ za Majevicu. U novembru je u ovoj četi boravilo i desetak Bukvičana. Džemilom Šarcem i ostalim poznatim naprednim bosansko-hercegovačkim studentima. također na osnovu odluka savjetovanja u Stolicama. koje je okupljalo studente marksističke orijentacije iz BiH. Sarajevo u revoluciji. 1. sa preko 200 boraca. Brčko i Majevicu . Jelisijem Mitrovićem. i 10. Druga majevička u Peljevama odnosno na Površnicama. bio je kao student u Zagrebu veoma aktivan u studentskom kulturno-umjetničkom društvu »Brazda«.d. Bijeljinsku i Brčansko-ražljevačku četu. 180). Bijeljinska i Brčansko-ražljevačka četa. boravili Vaso Miskin. U duhu odluka savjetovanja u Stolicama.i partijskom organizacijom u Majevičkom NOP odredu. str. str. član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Rato Dugonjić. Nikolom Simićem. 320. Svetolik Gospić i Pero Čuskić. u kasnu jesen Okružni komitet KPJ. sa sekretarom Tomislavom Ramljakom. On je sa Simom Petrovićem.28 U ovaj bataljon je ušla. Okružni komitet je rukovodio sa tri sreska komiteta . te sa Nastom Nastićem.

koji je ujedno bio odgovoran i za agitaciju. Osamnaestog decembra 1941. Gavro Stavrić iz Porebrice. u sastav čete su ušli i Boško Zoranović. za vodnika Vukosav Simić. koji su sa Perom Ćuskićem došli sa Majevice. Prva posavska partizanska četa. Savo Đ. Joco Čurčić i Andrija Stanković iz Obudovca.d. Svaku noć su se održavali sastanci u zaseocima na kojima su učestvovale mnoge pristalice narodnooslobodilačke borbe. Kaurinović. u Donjem Žabaru u staji Dušana Pavlovića. Kaurinović. 30 Pored njih i pet boraca. Istočna Bosna u NOB-u. str. Četvrta desetina u kojoj su se na30 Boro Popović. Vidović i Cvijetin S. u Posavinu je stigao sekretar Sreskog komiteta Pero Ćuskić u pratnji pet partizana iz Majevičkog NOP odreda (Živko Ćuskić. Simo Žigić. n. Kaurinović. knj. 73 . Milan Lukić i Martin Milkić Nenad. Cvjetko i Sailo Jeftić. Sreto Petrović Srbijanac. Cvijanović. Simo Jovanović i Jovo Arsenić koji su se izjasnili da su četnici i koji će uskoro otpasti i otići u izdaju. Savo Lukić. te Ilija Kaurinović Farkaš. Kaurinović. str. Slobodan i Simo su najviše objašnjavali situaciju u drugim krajevima naše zemlje. Petar S. i naglašavali potrebu da i Posavci krenu u narodnooslobodilačku borbu. Na formiranju čete u njenom stroju su takođe bili Pavle Gajić. Vijesti iz nekoliko brojeva užičke »Borbe« i izvode iz drugih propagandnih materijala prekucao je Boro Popović. Savo i Stevo Živković i Stevo Đuričić iz Gornjeg Žabara. Ilija Vasić. U četi je na formiranju bilo ukupno 34 boraca i starješina podijeljenih u tri desetine. 1. za zamjenika političkog komesara Simo Petrović. Trivo B. Kaurinović iz Bukvika. Predloženi su i izabrani za komandira Nikola Simić Učo. U decembru 1941. za zamjenika komandira Živko Ćuskić. Jovika Simić. za političkog komesara Slobodan Jovanović. Boro Popović. koji se u putu priključio grupi) da formira Posavsku partizansku četu. Slobodan Jovanović je u ime štaba Majevičkog NOP odreda pred strojem boraca saopštio da se formira Posavska partizanska četa. Đorđo Kaurinović. za rukovodioca kulturno-prosvjetnog rada.posavskim selima. Miro Herljević. 70. Mitar Lukić. 166. Pero Marković. Nikola Simić. Te vijesti su dopirale do mnogih stanovnika posavskih sela. Petar Đ. Milorad R. Mihailo C.

Ilija Pejić. Ilija P.lazili Trivo P. a sa Ozrenskim NOP odredom preko Anđelka Radića iz Zelinje. i preko Mehmedalije Tufekčića uspjeli uspostaviti vezu sa partijskom organizacijom u Slavonskom Brodu. Kaurinović. stvarajući narodnooslobodilačke odbore. 1975. Obudovcu i Donjem Žabaru. 31 Slobodan Jovanović je odlazio u Gradačac gdje je uspostavio vezu sa grupom aktivista. Pavle Zarić. 31 32 33 Boro Popović. gdje je takođe održao sastanak sa grupom aktivista koji su prikupili 5 vojničkih pušaka i izvjesnu količinu municije. Trivun Zarić. sada su formirani N 0 0 u Donjem i Gornjem Žabaru. Pisarima i drugim selima. po tom zadatku. autoru. bukvički ustanici su tri puta išli u Ražljevo prenoseći oružje. Muhamedom Sadikovićem. Ilija Pantelić. 32 Veza sa šamačkom grupom aktivista kasnije je išla preko Ivana Bumbulovića iz Brvnika. Obudovcu. 33 Partijskoj organizaciji u Brčkom znatnu pomoć pružio je Fadil Hadžiefendić koji je. Slatini. uspostavio vezu i sa delegatom PK KPJ u Tuzli. 74 . gdje su se uključivali u borbe koje su tamo vođene. Pored ranije formiranog narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku. Izjava Spasoja Ilinčića data decembra 1979. Komanda Posavske čete je po jednu desetinu rasporedila u Gornjem Žabaru. a od polovine januara 1942. U novembru i decembru. Brvniku. Pokušali su.d. opreme i sanitetskog materijala. Gradačac u 1941. posredstvom dr Mustafe Mujbegovića i Age Hrustića i sa dobojskom organizacijom preko Đure Jukića. 83. Aktivisti iz Gradačca ostali su jedno vrijeme bez veze sa partijskim rukovodstvom. Zoran Kerezović. a uskoro je sa Simom Petrovićem i u pratnji Tome Kasapovića došao ilegalno u Bosanski Šamac. u jesen 1941. Svjetlost. str. Kaurinović i Nikola Pantelić . i Pero Ćuskić su intenzivno radili po posavskim selima. Cvijetin Vasić. Rukovodioci čete i Nasto Nakić. Veza sa Majevičkim NOP odredom išla je preko Milivoja Stojčevića Brzine iz Gornjeg Žabara. Ilija Majdančević. Janko Vasić. Pero Pejić. Kasnije je Mehmedalija Tufekčić. str.ostala je u Bukviku pod vodstvom Naste Nakića i Petra Kaurinovića. Crkvini. Mehmedalija Tufekčić. Te naoružane grupe ustanika iz Bukvika ostajale su po nekoliko dana u Ražljevu i Koreniti. n. Sarajevo. 86-94. godini. municiju i poruke.

Ponovnim 34 Akcijom je rukovodio sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić.d. a njegov predsjednik Karlo Katić i tužilac Emil Validžija stavljeni su na raspolaganje domobranstvu kao rezervni oficiri.d. po naređenju Ustaške nadzorne službe u februaru 1942. ali se tu nisu dugo zadržavali. Na Novu godinu 1941/1942. Sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. a drugi nisu mogli dugo doći do svijesti. U strašnim mukama u zatvoru su umrli Hasan Aganović i Pero Marjan. Zijaha Salihodžića.došao iz Tuzle. (Rifat Piskavica. str. Sud je ukinut. policija je u Brčkom sprovela veliku akciju hapšenja komunista i skojevaca. otpremljen u Jasenovac i Staru Gradišku gdje su takože doživjeli strašna mučenja. Hasana Trebinčevića Hakana i Safeta Salihodžića. Fehim Klebić i braća Đokić iz Grbavice. Da optuženi ne budu izvedeni pred Prijeki pokretni sud u Brčkom u čiju ustašku revnost i strogost nije vjerovala Kotarska oblast na čelu sa Montanijem i Župska redarstvena oblast u Slavonskom Brodu. a izveli su je odvažni skojevci Zaim Mušanović. n. 79). pao je u ruke policije. što je Ministarstvo pravosuđa i bogoštovnja NDH usvojilo. Spašeni komunisti su preko Grbavice i Bukvika stigli u Gor. oktobra 1942. predložili su da se ukine Pokretni prijeki sud u Brčkom. U tim logorima je ubijeno 12 omladinaca i omladinki iz ove grupe. nego su pošli u Ražljevo u sjedište Sreskog komiteta KPJ. Uhapšeni su. 34 Petog januara 1942. našavši se opkoljen ustašama. Na intervenciju građana iz zatvora su pušteni mlađi od 16 godina. Žabar. izvedena je akcija spasavanja iz zatvora Hasana Burića. U isto vrijeme je uhapšen i Alija Suljagić koji je angažovao domobranskog satnika Vodošek Jakova za saradnju sa NOP-om. Poslije niza intervencija rođaka i građana Brčkog i drugih mjesta. 47 i Boro Popović n. izvršio je samoubistvo. podvrgnuti strašnoj torturi koja po svojoj stravičnosti i surovosti premašuje ljudska shvatanja. 75 . Sud je trojicu članova grupe osudio na smrt. 39 preživjelih je dopremljeno u Zagreb pred Prijeki ustaški sud. Pedesetjedan uhapšeni aktivista je. Gotovo sav partijski i skojevski aktiv od oko 80 ljudi. a ostali su oslobođeni. str. među kojima i dr Abdulaha Bukvice. Ivice Đermanovića. u brčanskom zatvoru.

br. februara borci Posavske čete učestvovali su u uspješnom napadu jedinica Majevičkog NOP odreda na neprijateljsku posadu u Miladijama koju je sačinjavalo 40 domobrana na čelu sa jednim oficirom . Peru i Savku Pantelić. reg. n. 174. f. reg. veliki župan Župe Posavje koji je pozvao ustanike da se vrate svojim kućama obećavajući im ličnu i imovinsku sigurnost. a u Bukviku je i dalje ostala desetina naoružanih ustanika da spriječi eventualni napad ustaša na selo i da služi kao veza između ustanika istočnog i zapadnog dijela brčanskog sreza.2. Pošto do ustaškog napada nije došlo.č.2. br.. Brezovog Polja i Koraja. kao odgovor na napad Bukvičke desetine izvršen 7. k. Posavska četa je učestvovala u nekoliko borbi sa ustašama koji su vršili ispade iz Brčkog. godine u Jablanici. godine Posavska četa je stigla u Ražljevo u sastav Bijeljinsko-brčanskog bataljona Majevičkog NOP odreda. U Bukviku se zadržala nekoliko dana u očekivanju napada ustaša na Bukvik. f. 32. a dva borca su lakše ranjena. Koncem januara 1942. reg. k. a 17 ih je zarobljeno. 34/1. Zaplijenjeno je 38 pušaka 35 Arhiv VII.ustašom. 36 Posavska četa se u Bukviku zadržala nekoliko dana. 33 Polovinom januara Posavska partizanska četa krenula je preko Srnica u Bukvik. 167. Simu. 37 Nikola Simić. str. produžila je u Ražljevo sa nekoliko boraca iz Bukvika. f. borac Posavske čete. 3. Ova desetina je kasnije dopratila Nastu Nakića na Majevicu na Okružno partijsko savjetovanje koje je održano 15. U borbi je poginulo 23 domobrana i ustaša. br. ' · 76 . Pajku. 2. f. Na strani partizana je poginuo Savo Lukić-Jeremić. januara 1942. koji je pod prijetnjom ubistva naterao domobrane da se bore do kraja. 17. 16/1-10. Već 10. Milku Kaurinović i Cvjetina Vasića. II 1942. fond NDH. Pantu. reg. 37 Zajedno sa Brčanskom četom. br. Prethodno su ustaše uhapsile i odvele Janka i Panu Bašića. fond NDH.175. Čelića. U to vrijeme na terenu bukvičke opštine našao se i dr Vladimir Sabolić. godine na oružničku postaju u Dubravama.zalaganjem kod najviših funkcionera ustaške države i ovoj trojici su smrtne kazne preinačene na vremenske. 36 Arhiv VII.

4. str. zarobe i odvedu u logore mnoge ustanike i stanovništvo. ali su na licu mjesta našli samo zapaljenu zgradu. 1. str. 279. između Komarice i Kotorskog. avgusta kada su mase ustanika krenule u napad i zauzele Doboj. knj. Dugog Polja. 1. Gračanice i Maglaja i presijecanje glavne bosanske komunikacije Sarajevo .i 1 puškomitraljez. Teslića i Zavidovića koje su poslije 4 dana borbi uspjele da povrate izgubljena mjesta. ustaša i Nijemaca iz Bosanskog Broda. dok. Dervente. II 1942. nejedinstvenog i nedovoljno čvrstog ruko38 39 40 41 Izvještaj štaba Majevičkog odreda Glavnom štabu NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu od 18. Modriče. knj. 39 Ustanak na Ozrenu. 622-623. dok. br. izazvali su odmah intervenciju jakih snaga domobrana. 41 Ustanak na Ozrenu i trebavskim i vučjačkim selima. a stanovnici Vranjaka i Koprivne su pored rušenja mostova i propusta postavili prepreke na putu Modriča . Gračanicu i Maglaj. f. knj. domobranska satnija iz Brčkog i legionari iz Čelića. 4. Zbornik IV. 40 Istovremeno su stanovnici Ritešića. trebavskim i vučjačkim selima započeo je 23.Brod. kao i u mnogim selima na lijevoj strani Bosne doživio je neuspjeh zbog nedovoljne pripremljenosti. 38 U pomoć napadnutoj posadi krenuli su 21. Bosanskog Šamca. 621-622. Božinaca. ustaška i 12. Glogovca. 306. (Zbornik IV. Ustanak na Trebavi i Vučjaku. 667-669 i dok. Majevca i drugih vučjačkih sela krenuli na rušenje mostova i TT linija na cesti Modriča . Ustanici sa jugozapadnog dijela Trebave su zauzeli žandarmerijsku stanicu u Osječanima i krenuli ka Doboju. 280. 14.Doboj. 11. oslobođenje Doboja. Trnjaka. 53). Podnovlja. fond NDH. str. 174.Doboj. uz željezničku prugu Brod . pobiju. reg. Arhiv VII. Odžaka.Derventa. Pored ostalih porušen je i most gvozdene konstrukcije u rasponu od 12 m. k. odbace ustanike sa komunikacija. 77 . Zbornik IV. Ustaničke snage sa Ozrena povukle su se organizovano na planinu Ozren i rukovodstvo ustanka je prišlo sređivanju prilika i čvršćem organizovanju ustanika. dok. str.

Fond NDH. koji su uskoro ponudili primirje okupatoru. od kojih se formirala četa sa komandirom Milošem Kupresom.174. Vranjaka i Dugog Polja. 78 . 100. Vojnoizdavački zavod. 53-58. Todor Vujasinović. Ustaški prijeki sud u Doboju osudio je na smrt 111 ustanika koji su strijeljani na Barama. koji je tada ustanovljen u Brčkom. 42 Jedna grupa od oko 30 ustanika. su vršena trijažna saslušanja. fond NDH. Ozrenski partizanski odred. Oko stotinu stanovnika iz sela sa lijeve obale Bosne odvedeno je u Derventu i Brod. 19/2. Ranije se zvao Drugi bataljon NOP odreda tuzlanske oblasti. Arhiv VII. k. k. u selu Lipcu se slijedećih mjeseci okupilo oko 80 ljudi iz trebavskih sela. predratni predsjednik opštine u Osječanima). Među njima je bilo djece ispod 14 godina.d. 60/2. Oni koji su se predali ili bili uhvaćeni. i što su na njegovo čelo isplovili razni kapitulanti (kao što je Stevan Botić. Modriču i Derventu. kada je uspostavila vezu i prebacila se na Ozren. U Podnovlju je na zvjerski način pobijeno 40 lica. a ostali su pušteni kućama. Sedmoro je upućeno na suđenje pred Prijeki pokretni sud. n. a među njima Pero Bosić i Savo Radulović iz Gornje Slatine i Pero Šikanić i Boško Mitrović iz Brvnika. reg. Na Pustari kod Modriče bilo je zatvoreno 255 seljaka iz Koprivne. Iz sela sa lijeve obale rijeke Bosne privedeno je 251 lice na saslušanje. Beograd. br.174. koji je to ime dobio poslije Savjetovanja u Stolicama. na čelu sa Ismetom Kapetanovićem i Milošem Kupresom povukla se u Trebavu i tu ostala do septembra 1941. 50/2. IX 1941. pa je nakon toga u zatvoru zadržano 19 ljudi za koje je dokazano da su na neki način učestvovali u ustanku. sprovedeni su u logore u Doboj. 12. Nešto kasnije se formirala i druga četa sa komandirom Nikolom Čelićem. br. str. str. Ozrenski NOP odred. Posljedice su bile strahovite. Do 10. 1962. U Gradačac je privedeno 276 osoba od kojih je 49 zadržano u zatvoru. f. 44 U ovim četama je bilo omladinaca i iz posavskih sela. 11. duž 42 43 44 45 Arhiv VII.vodstva. 51/6. 43 bio je pritisnut sa tri strane jakim neprijateljskim snagama koje su od svojih polazišta. Todor Vujasinović. f. pošto su rođeni na području kotara Gradačac. 43 U podnožju Ozrena. reg.

46 Napad koji su 27. 174. Organizatori četništva htjeli su da borbu protiv okupatora zamjene borbom protiv muslimanskog i hrvatskog stanovništva. pa i na Majevici. a ranjeno 12 vojnika iz jedinice koja je intervenisala poslije napada. br. Na Majevici je ipak došlo do sporazuma o zajedničkom napadu na neprijateljsko uporište u Koraju gdje su prethodno ustaše počinile zvjerstva prema srpskom stanovništvu. kao taoce. XI 1941. Zbog ovih postupaka komandir oružničke postaje Sulejman Sijerčić žalio se kotarskoj oblasti u Brčkom. Tada je stradalo oko 300 ljudi. ali ona nije poduzela mjere da se Begić onemogući. koji su podsticali i organizovali zločine. postojale.MJERE I AKCIJE OKUPATORA I KVISLINGA U jesen 1941.Olovo. Doboj . Uslijed otpora četničkih oficira i podoficira koji su po naređenju Draže Mihailovića došli iz Srbije do saradnje je teško dolazilo. u oktobru i novembru 1941. a od domobrana je poginulo 5 vojnika i 1 oficir. (Arhiv VII. GODINE . Odred je i pored toga svakodnevno. i neke četničke jedinice. nastojali da što dublje prodru na slobodnu teritoriju Ozrena. 2. žena i djece iz Koraja. sutradan je ustaški komesar i poznati koljač Burho Begić sa svojim ustašama izveo te ljude izvan naselja i na zvjerski način pobio. 15/5). Istoga dana je opljačkao stanovnike Bobetinog Brda i dotjerao opljačkana goveda. pljačku i paljevinu imovine seljaka Muslimana. XI 1941. u nekim su dijelovima istočne Bosne. k. 47 Tu je na licu mjesta izbio sukob između partizana i četnika i njihovih oficira. reg. četnici su svoje oružje usmjerili protiv nedužnog stanovništva i otpočeli pokolj žena i djece. godine pretres sela oko Koraja i dovela u Koraj 25 seljaka koje je našla kod svojih kuća. Po pitanju odnosa ustanika prema muslimanskom i hrvatskom stanovništvu i odnosa prema oku46 47 Treća domobranska satnija izvršila je 22. pored partizanskih. TEŠKOĆE U RAZVOJU NOP-a 1942. 79 . Naime.željezničkih pruga Doboj .Zavidovići. mostove i pute ve. fodn NDH. Ne pitajući nikoga. napadao na uporišta neprijatelja na tim komunikacijama i rušio željezničke pruge. f. izvršili partizani i četnici završio se katastrofalno u političkom smislu. Partizani su pored krupnih razilaženja pokušavali da uspostave vojničku saradnju sa tim četničkim jedinicama radi zajedničkih akcija protiv okupatora i ustaša.Tuzla i Zavidovići .

i Stevom Popovićem. str. 4. oko 50 boraca u Semberiju. Kada su partizanske čete saznale šta se dogodilo. četnici su počeli kontaktirati sa okupato49 « " z ^ i i i k IV. 80 . izvršili podmukli napad na štab Majevičkog odreda u Vukosavcima. U Ražljevu se našla jedna grupa partijsko-političkih aktivista i boraca iz brčanskog sreza. na čelu sa Ivanom Markovićem Ircem i Fadilom Jahićem Špancem. prilike u Posavini su bile izuzetno teške za partizane. knj! 1. U to vrijeme. pa se njegova glavnina od oko 250 boraca prebacila na prostor Birča. domobranske i oružničke posade nalazile su se skoro u svakom selu i raskršću.patoru sa kojim su četnici počeli uspostavljati kontakte došlo je do daljeg zaoštravanja odnosa između partizana i četnika. pa su 20. koji se nije očekivao. Cglješa Daniiović. članom tog komiteta vratila se na prostoriju istočnog dijela brčanskog sreza (Ražljevo-Bukovica-Korenita). i 402. 49 Borci Posavske čete su u toku borbe bili upućivani po zadacima u pojedine čete. sekretarom Okružnog komiteta KPJ za Majevicu. knj. 14. Tom prilikom izginuli su gotovo svi članovi štaba Majevičkog NOP odreda. 384. Odsječeni od ostalih jedinica odreda krenuli su prvo svi u Posavinu. podijelili su se u dvije grupe. član Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i sekretar Sreskog komiteta za brčanski srez. pa su dijelili sudbinu tih jedinica. Slobodan Jovanović koji je neposredno prije tog događaja predao dužnost komesara Posavske čete Simi Petroviću i došao na dužnost u Štab odreda i dr Mustafa Mujebegović. 53. Kriza ustanka istočne Bosne. početkom marta 1942. Brojne ustaške. 48 Četnici nisu mogli naći pristalice i pomagače u četama Majevičkog NOP odreda u kojima se nalazilo oko 400 boraca vjernih narodnooslobodilačkoj borbi. ljekar u Odredu. Semberiju i Posavinu. u kojoj su se nalazili Posavci i Brčaci. Borba sa koncentrisanim neprijateljskim snagama i podmukao napad četnika Đure Bižića. str. dok. Istočna Bosna u NOB. februara 1942. preduzele su odmah odlučan napad na četnike. završio se nepovoljno po Majevički NOP odred. a druga grupa. ali uvidjevši da će to ići veoma teško. u Posavinu. Poginuli su i Pero Ćuskić. a ostatak se našao u Ražljevu i okolnim selima. Jedna sa Jusufom Jakupovićem Mrkim.

Živko Ćuskić. u drugom dijelu Gornjeg Žabara. 179. Istovremeno ih je napala strašna i teška bolest . a policija nije došla do podataka o novim dokazima protiv uhapšene grupe skojevaca i to je bio jedan od razloga što su oni kasnije oslobođeni na suđenju pred Prijekim pokretnim sudom (Arhiv VII. 135-137.rom. go50 51 52 Nastu Nakića i drugove oružnici su 1. reg. 47 i 76. pa su u neravnopravnoj borbi poginuli. 81 . u Brčkom.50 Meho Ahmetović. Nasto Nakić i drugovi su se dobro držali pred policijom. Iako su imali podršku mnogih ljudi privrženih NOP-u. Istočna Bosna u NOB-u. U vezi njihovih iskaza niko nije uhapšen u Brčkom i okolini. Sutradan je. Hasana Trebinjčevića i Svetu Petrovića Srbijanca. Jelisija Mitrović i Pero Simićević. u Gornjem Žabaru opkolili oružnici. bila za mjesec dana uglavnom razbijena. marta u Gornjem Žabaru. U istom pravcu su krenuli kasnije i Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić. str. Njih su krajem marta 1942. 174. f. zamjenik komandira Posavske čete. Boro Popović.pjegavi tifus. Dušan Pavlović. Pokušavajući da stupe u vezu sa ozrenskim partizanima oni u martu 1942. U Obudovcu su 18. članovi KPJ. 5. Boro Popović. Pod pritiskom četnika Cvijetina Todića. 2. među kojima i Ilija Katić. marta. knj. oduzeo sebi život. sklonili su se na teren Posavskog četničkog bataljona i tu politički djelovali. godine upućuju na Trebavu Mustafu Sinanagića. 51 Pored toga. bolesni od tifusa i iznemogli uhvaćeni Simo Petrović i Mustafa Šehović. br. fond NDH. vidjevši da je opkoljen oružnicima. IV 1942. n. odvedeno je u logore oko 50 aktivista. koje trebavski četnici na prevaru hvataju i ubijaju. a narod je bio zaplašen. 52 Borci Posavske čete koji su izbjegli četnički udar na Majevici i ustaško-oružničku hajku u Posavini. Nasto Nakić. Safet Salihodžić i Ratko Vujinović zarobljeni su 30. Tako je grupa koja je poslije četničkog puča u Vukosavcima došla u Posavinu.d. posavski i brčanski aktivisti nalazili su se u beznadežnoj situaciji. str. što je za NOP u Posavini predstavljalo nenadoknadiv gubitak. Izmučeni teškom bolešću bili su nemoćni da se odupru neprijatelju. Iz Zagreba su takođe dolazili isljednici da ih saslušavaju o njihovim vezama sa grupom skojevaca koji su uhapšeni u januaru 1942. u ljeto 1942. a tada su se nalazili u logorima Jasenovac i Gradiška. k. Posavina i Trebava u NOB-u. U Brčko su došli da ih saslušavaju zamjenik ravnatelja Župske redarstvene oblasti dr Ivo Gromes i sam veliki župan dr Vladimir Sabolić. sproveli u zatvor Kotarske oblasti u Brčkom gdje su ih saslušavali više od mjesec dana.

Borbe su vođene pod izuzetno teškim vremenskim uslovima. Njemačka ofanziva na istočnu Bosnu. str. II 1942. Gradačac i njegova okolina u NOB-u. Njihov uticaj među pripadnicima Posavskog četničkog bataljona je bio očigledan. Istočna Bosna u NOB-u. Poslije četničkog napada na štab Majevičkog NOP odreda (20. neki se predali. izuzev komandanta i nekih ljudi oko njega. Ozrenski odred je raspolagao samo sa 5 bataljona sa oko 1200 boraca. 2. februara neprijatelj je preduzeo veliku ofanzivu protiv Ozrenskog NOP odreda. 53 54 Edhem Čamo. što se kasnije vidjelo na Maleševcima. Poslije ofanzive četnički elementi su se jače povezali sa svojim istomišljenicima na Trebavi i u srednjoj Bosni. Poslije druge neprijateljske ofanzive. str. Četnici su nastojali da svoj uticaj učvrste propagandom o dolasku Nedićevih trupa u istočnu Bosnu i o priključenju te oblasti okupiranoj Srbiji. Sedam dana poslije ofanzive odred je ponovo zaposjeo svoju teritoriju. Aktivisti iz Bukvika uspjeli su da krajem avgusta 1942. u kojoj je učestvovalo 9 njemačkih i 12 ustaško-domobranskih pješadijskih bataljona i 4 artiljerijska diviziona sa oko 17 hiljada vojnika. Bukvičane odvoje od trebavskih četnika i formiraju četnički bataljon u Bukviku koji je. a neki prešli u partizane. 76. kada se većina boraca tog bataljona vratila sa marša. januar-februar 1942. sa Ozrena su se na Trebavu prebacile dvije grupe ustanika. koja je uskoro dobila četničko obilježje. knj.) na Trebavu i preko Trebave u srednju Bosnu došlo je više četničkih oficira koje je uputio Draža Mihailović. 146-151. Vojno djelo 1962. jedna pod komandom Milana Sojića. 82 . i počeli dogovore o zajedničkom dejstvu protiv partizana.dine morali su napustiti Krečane i prijeći u Bukvik. ofanziva je ostavila mnoge posljedice koje će biti sudbonosne za odred. Neprijatelj je imao oko 400 vojnika izbačenih iz stroja. Ahmed Đonlagič. 53 U vremenu od 29. sa zadatkom da rade na razbijanju partizanskih jedinica i da oforme čis£o četničke jedinice. januara do 4. 54 Međutim. bio skoro u potpunosti pod uticajem partijske organizacije Posavine. Mišo Lekovič.

Milan Ilić Sićo.56 Iz Tarevaca je takođe uhap36 Tošo Vujasinović. Uroš Nastić. Zdravko Lukić Brčak. a spasili su se: Čedo Nikolić. Ratko Terzić i Slavko Stanišić. 55 U martu na Trebavu dolazi jedna jedinica Ozrenskog NOP odreda od oko 150 boraca. str. On objašnjava narodu trenutnu političku situaciju. Sa grupom Čelića i Mrkonjića pošli su na politički rad na Trebavu Ismet Kapetanović. kome su dva zatvorenika podlegla. Na Ozren je tada stigao i Ahmet Durić iz Gračanice. Prikupljeno je oko 10 vagona namirnica koje su se sukcesivno prebacivale preko Spreče. Poslije strahovitog mučenja. gdje su ih ubili i bacili u rijeku. Ferid Širbegović. U Paležnici je održan sastanak u štabu Milana Sojića. Miloš Petrović. Dušan Starćević. Miloš Radovanović. na kome su prisustvovali pop Savo Božić. U to vrijeme (24. Tarevaca i Gradačca. Majo Elazar. ostale su po noći poveli na most na rijeci Bosni. Šest uhapšenih se otelo. Nikola Grulović i Đorđe Simić. Ubijeni su: Luka Mihajlović. pod komandom Vojina Panića. Hasan Mešanović. Teufik Sofić. Mitar Filipović. Početkom marta izašla je na Trebavu grupa aktivista NOP-a iz Modriče.a druga pod rukovodstvom Nikole Čelića i Novaka Mrkonjića. Poslije nekoliko dana boravka na Trebavi. koja je zadržala partizansku orijentaciju. U to vrijeme nametao se problem ishrane boraca i izbjeglog naroda na Ozrenu. Vujasinović im je govorio o potrebi jedinstva ustanika i o izdaji četnika. koji će uskoro postati glavni četnički komandanti na Trebavi. Na Trebavu dolazi i komandant Ozrenskog NOP odreda. i zalaže se za nastavljanje borbe protiv okupatora. te Hamid Mazalović i Mehmedalija Tufekčić. zbog prijetnji četničkih elemenata da neće u svojoj sredini trpjeti Muslimane. Mihajlo Nikolić. a prisutni. Muharem Spahić. Miloš Nikolić. 274-276. Jusuf Bungur. Avdo Mujbegović.d. Tošo Vujasinović. Mehmed Mujbegović. U grupi su bili Šefko Avdić. pa je na Trebavi organizovana akcija za prikupljanje hrane. III 1942. odjeće i obuće. Sveto Nastić. skočilo u hladnu Bosnu i spasio život. n. Mihajlo Mikić. 83 . Edhem Mujbegović. učitelj Petar Borota i pop Dimitrije Stefanović. ovi aktivisti pošli su na Ozren.) ustaše u Modriči hapse grupu od 16 ljudi za koje su smatrali da su povezani sa ustanicima. svađali su se između sebe o pravu prvenstva.

NOP odreda u Čečavi 17. godine u Lipcu kod Doboja.šeno nekoliko ljudi. Prvi ugovor između političkih i vojnih predstavnika NDH i četnika potpisan je 28. Uskoro je izdata Pavelićeva direktiva od 13. a četnici Rade Radića na Četvrti bataljon 4. Tako su četnici Cvijetina Todića napali na Štab Ozrenskog NOP odreda i na Prvi istočnobosanski udarni bataljon 18. četnički rukovodioci su učestali sa kontaktima i razgovorima sa predstavnicima vojske i vlasti NDH. godine. prekidaju neprijateljstva sa NDH. maja 1942. Oslobođenje Sarajevo. slobodu kretanja. Odmah poslije pučeva i napada na partizanske štabove i ubijanja komunista. U martu 1942. Ta obaveza podrazumijeva stavljanje četničkih jedinica pod komandu oružanih snaga NDH. dodjeljivanja nagrada i odlikovanja onima koji se istaknu u borbi protiv partizana. materijalnu nadoknadu porodicama poginulih četnika. Petokraka zvijezda se jedino mogla vidjeti u partizanskom bataljonu u Kostajnici. U potpisanom ugovoru četnici priznaju NDH kao svoju državu. zapošljavanja 57 Mehmedalija Tufekčić. a u ime četnika sa Trebave Savo Božić. snabdijevanja municijom iz magacima NDH. 57 Veze i saradnja Cvijetina Todića na Ozrenu i Save Božića na Trebavi sa četnicima Rade Radića u srednjoj Bosni bile su neposredne. Za uzvrat četnici dobijaju pravo organizacije svoje vlasti na teritoriji koju drže. 114—116. liječenja ranjenih četnika u borbi protiv partizana u domobranskim bolnicama. pri čemu će lokalni četnički komandanti komandovati svojim jedinicama. aprila 1942. 1981. Branko Stakić i Cvijetin Đurić. izražavaju lojalnost Paveliću. Drugo dopunjeno izdanje. uglavnom onih koji su ranije bili zatvoreni u Gradačcu. godine. 84 . aprila. U ime četnika sa Ozrena ugovor su potpisali Cvijetin Todić. obavezuju se na dobrovoljnu saradnju sa oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana. str. kojom su propisana uputstva za pregovore sa četničkim komandantima. godine četnici su na Trebavi bili gospodari situacije. što se vidi i po akcijama koje su sinhronizovano izveli. dok su svi ostali nosili kokarde. Gradačac četrdesetprve. Đoko Milošević i Petar Arnautović. maja 1942.

Kroz šest dana. f. jula 1942. str. ali u borbi protiv jedinica NOV i POJ bili su uvijek zajedno. k. od ušća Spreče do sela Tarevci.174. str. decembra 1941. br. 60/5-6. I. fond NDH. knj. knj. dok. k. maja 1942.89. ustaše i četnici su imali svoje posebne ciljeve. br. fond NDH. Donji Skipovac. Ciljevi četničkog pokreta najbolje se razaznaju iz direktive Draže Mihailovića potčinjenim komandantima. 1. godine. Podaci o ustaško-četničkoj sprezi. predviđeno je da četnici prekinu neprijateljstva protiv njemačkih i italijanskih snaga. u kojoj se. 60 Zatim je 30. Arhiv VII. 3. 8. sa svojim sistemom nacionalnog ugnjetavanja i socijalnog izrabljivanja.8. dok. Njemački okupator se oslanjao od tada na ustašku vlast i na četnike. sa sjevera isključno Tarevci. str. juna 1942. 541-542. 117. kaže da sa komunistima i partizanima ne smije biti nikakve saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije. 85 .59 Aneksom ugovora od 9.174. Osnova te politike je bila . G. Okupator. a četnici se jedino bore za kralja i otadžbinu. Simići.58 Teritorija Trebavskog četničkog odreda ugovorom je ograničena granicama koje čine: sa zapada rijeka Bosna. dajući podršku i jednim i drugim. f. godine došlo do sklapanja ugovora o primirju između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata na Majevici. 276-280. Lukavica. da stvore 58 59 60 Arhiv VII. knj. sa istoka isključno Rajska. Zbornik XIV. Četništvo je bilo vojska velikosrpske buržoazije koje je djelovalo u duhu ideologije i politike te buržoazije. 20. između ostalog. Ahmet Đonlagić. reg. 411-412. reg. 60/2 i Zbornik XIV. Skugrić.borbu protiv NOP-a i njegovo uništenje. Gornja Zelinja.i snabdijevanja u gradovima koje drže vlasti NDH. a sa juga isključno Kostajnica i Stanić Rijeka. na Ilidži kod Gradačca je održan sastanak predstavnika vlasti NDH iz Gradačca i četničkih predstavnika na kojem su se sporazumjeli o načinu sprovođenja u djelo sporazuma sklopljenog u Lipcu. Poslije ovih sporazuma bilo je i dalje sukoba i ubistava pojedinaca i manjih grupa između četnika i ustaša. Krečane. Istočna Bosna u NOB-u. ali i jedan najvažniji zajednički cilj . i D.postati saveznik onoga koji u datom trenutku najviše obećava i čini da poslije rata ponovo dođe na vlast velikosrpska buržoazija na čelu sa monarhijom. 1.

rezervni major Muhamed Hadžiefendić. SS divizija Handžar. među četnicima su postojale razlike u pogledu saradnje sa okupatorom i ustašama. još Bosnu i Hercegovinu. a postojalo je i određeno rivalstvo među njihovim komandantima. Kada su četnici sklopili sporazum sa ustaškim vlastima. svi su oni u početku krili od naroda da su potpisali sporazume sa okupatorom i ustaškom državom. godine. Dalmaciju. jedinice tzv. Stvaranje legije se pravdalo tobožnom potrebom za zaštitu muslimanskih naselja od četnika. formirali. U podtrebavskim i podmajevičkim selima sa muslimanskim stanovništvom i u gradovima. iz kojih će biti istrijebljeni Muslimani i Hrvati. mnoge jedinice DOMDO pukovnije su zajedno sa njima učestvovale u borbi protiv partizana. 4. u narodu zvane legija. Kordun i Baniju. Zbornik III. 456.ponovo Kraljevinu Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju koja će biti etnički jednonacionalna i obuhvatiti pored Srbije. Muslimanska buržoazija je željela da ima svoju vojsku kada se bude odlučivalo o sudbini Bosne i Hercegovine. u proljeće 1943. Ta vojska se ubrzo počela raslojavati i osipati. knj. koja je od predviđenih 3. U prvo vrijeme je počela sa stvaranjem jedinica DOMDO pukovnije. i proljeće 1943. 86 . str.000 obveznika. dolazi do formiranja jedinica Domobranske dobrovoljačke pukovnije (DOMDO). Organizovanje DOMDO pukovnije započeo je 1941.500 vojnika narasla na oko 20. pa su neki vodeći predstavnici muslimanske buržoazije u sporazumu sa Nijemcima. Crne Gore i Vojvodine. U jesen 1942. Od ostatka razbijene DOMDO pukovnije Nijemci su u zimu 1943/44. 61 Iako im je ideološka platforma bila jedinstvena. Liku. u proljeće 1942. U posavska sela se spuštaju četnici sa Trebave i organizuju svoje čete i bataljone. godine oružničke postaje postepeno se povlače i iz srpskih posavskih sela pod pritiskom brojnih četničkih jedinica. počeli sakupljati ljudstvo od koje je formirana po zlu poznata 13. godine u Tuzli poznati pristalica Nijemaca bolesno ambiciozni trgovac. Međutim. na teritorijalnom principu.

jer će zbog njenog prisustva doći do intervencije njemačkih i ustaških snaga i četnika Cvijetina Todića sa Ozrena. On je Uglješi Daniloviću rekao da u centralnoj Bosni nema partizanskih snaga. brigade na Trebavu je iznenadio četnike i organe vlasti NDH i presjekao u korijenu tvrdnje njihove propagande da su partizani u istočnoj Bosni razbijeni i da se partizanske jedinice nalaze u rasulu. Kada je brigada 29. njihova organizacija. koje je bilo suprotno od 62 Uglješa Danilović. str. Na prostoru Trebave i Posavine najviše ih je bilo u rejonu Gračanice pod komandom Ibrahima Pjanića. knj. Pojava partizana. u Štab Trebavskog četničkog odreda u Tolisi pošli su Uglješa Danilovič i Tošo Vujasinovič koji su od ranije poznavali većinu članova štaba četničkog Trebavskog odreda. Komandant odreda pop Savo Božić uvjeravao je partizanske predstavnike da Brigada treba što prije da napusti Trebavu. 3. Načelnik štaba četničkog Trebavskog odreda Petar Arnautović koji je i ranije činio usluge aktivistima NOP-a bio je iskreniji. Bitka na Maleševcima. Brigada je pošla preko Trebave u srednju Bosnu sa namjerom da uhvati kontakt sa krajiškim jedinicama za koje je smatrala da se tamo nalaze. brojnost i naoružanje. a naročito disciplina i primjerno ponašanje boraca prema narodu i njegovoj imovini ostavili su povoljan utisak na trebavske seljake. Semberija u NOB i socijalističkoj revoluciji. 87 . istočnobosanske brigade na Trebavu. Na osnovu ovih podataka Operativni štab za istočnu Bosnu je donio odluku da se Brigada vrati na Majevicu. koncem septembra 1942. OŽIVLJAVANJE AKTIVNOSTI NOP-a Oživljavanju aktivnosti NOP-a. septembra stigla u Zelinju. 62 Dolazak 6. da se tamo nalaze znatne četničke snage i jaki garnizoni okupatorskih ustaških i domobranskih snaga i da bi put preko te teritorije do Bosanske krajine bio vrlo rizičan. Univerzal. na terenu Posavine i Trebave je doprinio dolazak 6. godine. Tuzla. 169-170.bosanskih planinaca koje su u narodu nazvane zeleni kadar. Vijest o njihovom držanju i ponašanju. 1980.

Svojom borbenošću. noću između 4. oktobra 1. brigade (2. 679-698. pa po63 Vojo Iiić. preko Save. knj. Poslije jednomjesečnog boravka u Sremu brigada se sa sremskim partizanskim bataljonima prebacila.Tuzla presječen. Ljudi su se počeli uvjeravati da su partizani drugačija vojska od ostalih koje su poznavali. divizije. Uskoro. 1. u noći između 5. od Šekovića preko Majevice do Srema i natrag. a emisar Draže Mihailovića na Majevici. disciplinom i primjernim odnosom prema narodu.63 Preko Dragaljevca i Čađavice istočnobosanski i sremski partizani stigli su 8. javno ukazivali na razliku u ponašanju četnika i partizana. oktobra. U trećoj akciji razbijeni su četnici u Jasenici i Kiseljaku. od kojih je najznačajina ona koja se odvijala na Filipovom putu 14. a put Brčko . Šesta brigada je bila prva partizanska jedinica koju su ova sela vidjela. kapetan Dragoslav Račić je pobjegao sa pratnjom preko Drine. u zaseoku Perići (Špionica). gdje su sa sremskim partizanima izveli nekoliko uspješnih akcija. ona je stekla poštovanje kod stanovništva i istovremeno ulila nadu pristalicama NOP-a da dolaze za njih bolji dani. istočnobosanske brigade i Sremskog NOP odreda na Majevici prinudili su njemačku komandu u Tuzli da odmah reaguje. Istočna Bosna u NOB. Štaba 6.četničkog. gdje je odlučeno da se odmah krene u napad na četnike. 88 . Uspjesi 6. bataljon je ostao u Trnovi) prešli su u Srem. a i susjednih oblasti. bataljon 6. oktobra 1942. i 3. kada je do koljena potučen jedan bataljon njemačke 718. održan je sastanak Operativnog štaba za istočnu Bosnu. Po povratku sa Trebave. gdje su razbijeni. Čak su i seljaci koji su bili uz četnike. a odatle u Srem gdje treba da se poveže sa sremskim partizanima. i 6. Prva akcija usmjerena je na Račićeve četnike u Tavni. novembra. i 5. ustaše i domobrane. godine u Trnovu. Drugi cilj napada bila je domobranska posada u Loparama koja je zarobljena. i da se oni postupno razbiju i unište. za kratko vrijeme je doprla u mnoga sela Trebave i Posavine. brigade i štabova bataljona na kojem je dogovoreno da brigada pređe u Semberiju. ojačana vrati u istočnu Bosnu i povede odlučnu borbu sa ustašama i četnicima. str.

89 . Već u Vujičićima iz bataljona je izostalo dvadesetak Bukvičana. pa se i sam komandant tog bataljona Vladimir Mičić. brigade koji ga je napao i zarobio 70 četnika. Iz Bukvika je. nalazio u rejonu Ražljeva. Detaljne podatke o pristiglim četnicima u Bukvik na putu za Majevicu dao je Petru Kaurinoviću Vukosav Simić. pa je donio odluku da jednovremenim udarom sa tri pravca. odlučila je da izvrši koncentraciju četnika sa Trebave. Zajedno sa Pavlom Zarićem oni su te podatke pretočili u iscrpan izvještaj koji je Pavle Sekulić pješke preko Zovika. bataljona. reg. novembra prošlo zapadnom stranom Gradačca i uputilo se cestom Gradačac . gdje su zanoćili slijedećeg dana. koji se sam našao na Birču. svim snagama. Nekoliko stotina četnika krenulo je sa Krečana i 21. kod autora). 175. (Izjava Pavla Zarića.što nije imala na raspolaganju dovoljno vlastitih snaga. po naređenju popa Dimitrija Stefanovića krenuo sa njima Bukvički četnički bataljon u kojem su aktivisti NOP-a imali snažan uticaj. morao vratiti u Bukvik. k. Tuzle. Bukvika. koji je zadužio skojevca Esada Taslidžića da je odnese u Brčko. a iz Vražića. Taslidžić je poruku stavio u bure od rakije i bezbijedno je prenio u Brčko. Ozrena. 15. Vražića i Lukavice odnio u Majevicu. kao prethodnica za pohod na Majevicu određen je Posavski bataljon pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. ostavši bez svoje vojske. Vučjaka i iz Posavine i Semberije na Majevicu i sa njima. Iz Trebavskog četničkog odreda. Gradačca. f. iz kolone je izašlo još oko 80 Bukvičana. a istovremeno sa romanijskim i radavskim četnicima razbije i uništi Birčanski NOP odred. kod autora). novembra posavski četnički bataljon je iznenađen od 2. br. Već na prvom konačištu. (Izjava Teufika Imamovića. fond NDH. Majevice. od aktivista NOP-a iz Brčkog.Srnice prema Majevici64. 63 i od štaba svog 2. uz sadejstvo domobranskih i ustaških jedinica. u susret Brčanskom četničkom bataljonu koji se pod komandom Jove Prnjatovića. Štab 6.8. u selu Humcima. Poruku Edhema Čeme o namjerama četnika donio je iz Skugrića Đorđo Mikičić do sekretara partijske ćelije u Gradačcu Teufika Imamovića. bataljona 6. razbije partizane na Majevici. istočnobosanske brigade primio je informacije o pokretu četnika ka koncentracijskoj prostoriji Maleševci Bogutovo Selo. u noći 22/23. iznenadno napadne četnike na njihovoj koncentracijskoj 64 65 Arhiv VII.

četnici su poslije poraza na Majevici. k. U četničkim. 35 i 38. u zoru 28. Zarobljeni četnici su morali položiti zakletvu da više neće učestvovati u borbi protiv partizana.prostoriji. 34. Istovremenim napadom 7 partizanskih bataljona. f. godine napali oružničku posadu u Srnicama i ubili 15 oružnika i 16 seljaka. br. 67 Arhiv VII.9. fond NDH. 68 Arhiv VII. 175. 2. reg. Dimitrije Stefanovič i drugi. 67 Da bi pred narodom popravili utisak o svojoj vojničkoj snazi. a među njima i komandanti Đuro Bižić. četnici su razbijeni. reg. na utvrđene položaje na Mramorku. Četnički poraz je odjeknuo u svim mjestima i selima sjeveroistočne Bosne. Ona je omogućila veći priliv novih boraca u partizanske jedinice. 90 . novembra 1942. br. ostali su u partizanima. većinom rodom sa Vučjaka i Posavine. Vlasti NDH u Brčkom su izvještavale svoje pretpostavljene da predviđaju eventualno napad partizana na Brčko. f. k. 54. Poginulo je i ranjeno oko 250 četnika. fond NDH. Jovo Prnjatovič. k.9. Kod stanovništva sjeveroistočne Bosne stvarala je uvjerenje da su partizani ona snaga koja će preovladati i da kolebanju na koju će se stranu opredijeliti sve manje ima mjesta. da je oko 30 ranjenih četnika liječeno u brčanskoj bolnici i da je četnički komandant Pavle Gajić molio zapovjednika oružničke postaje da sa svojim četnicima prođe kroz Koraj. Oko 40 zarobljenih četnika. stvaranje novog. domobranskim i DOMDO jedinicama i organima vlasti NDH inicirala je i ubrzala proces diferencijacije. 68 Partizanska pobjeda nad četnicima na Maleševcima zadala je takav udarac četničkom pokretu u istočnoj Bosni da se on više nikada nije oporavio. fond NDH. 175. br. naočigled stanovništva.9. 39. godine. 66 Kakvu je pometnju izazvao poraz četnika na Maleševcima svjedoči i to da je oko 50 četnika u ritama moralo proći kroz Brčko. prije nego što se oni razviju za napad i usklade svoja dejstva sa okolnim domobranskim i ustaškim garnizonima. f. a sigurno na Čelić i Koraj. drugog po redu Majevičkog NOP odreda. XII 1942. širenje i učvršćivanje partijskih organizacija na terenu i formiranje narodnooslobodilačkih odbora tamo gdje do tada nisu postojali. 175. «> Arhiv VII. obnavljanje. reg.

77-78. godine. godine.Po povratku sa Trebave članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva ocijenili su da postoje povoljni uslovi za partijsko-politički rad na Trebavi i u Posavini. Njima se u decembru 1942. U Modriči su u to vrijeme aktivno radili za NOP Pero Kovačević. Čamo se odmah povezao sa Milošem Tolpom i Feridom Širbegovićem. Orhan Topčić. u Dugom Polju Nedo Krekić. Sakib Hamidović i Ahmet Beširević. 91 .č. n. a u Miloševcu Trivo Dakanović. U istočnom dijelu Posavine. Enver H u m o i Jovan Radovanović. Oni su činili jezgro i rukovodeći aktiv pri stvaranju partijske i skojevske organizacije na Trebavi. Boro Popović. Tolpe i Širbegovića ušli Panto Nikolić. Savo i Stevo Živković. u Podnovlju Mile Dejanović Buna. godine oformljena je ćelija KPJ u Gradačcu u koju su ušli Teufik Imamović (sekretar). u jesen 1942. Sakib Mehmedović. gradačačkoj. pridružio Slobodan Janković. Mika Stanković. pa su na osnovu toga odlučili. Nikola Simić. Hakija Raljević i Mehmedalija Abdulhamidović. On je uskoro u Skugriću formirao partijsku organizaciju u koju su pored njega. Ilija Vasić. str. krajem septembra 1942. bosansko-šamačkoj i odžačkoj opštini i preko aktivista NOP-a u selima istočne Posavine sa partijskim radnicima na Majevici i Brčkom. a nešto kasnije i Kemal Halilović. Polovinom oktobra 1942. Mustafa Jašarević. koji je ranije postao član KPJ. Đorđo Mikičić i Midhat Muradbegović. da na sektor Trebave pođe Edhem Čamo. 69 Mjesec dana nakon toga oformljen je u Gradačcu i aktiv SKOJ-a u kojem su bili Esad Taslidžić. Petar Kaurinović. po svom dolasku iz Srbije. Šihabudin Moranjak i Šefik Dulić. Milivoje Stojčević Brzina i Ivan Bumbulo69 Edhem Čamo. članovima KPJ. Pored njih radilo je na konkretnim zadacima NOP-a više drugova i drugarica. Po dolasku na Trebavu Edhem Čamo se smjestio u selo Gornji Skugrić u kući Mihaila Novakovića odakle je mogao kontaktirati sa pristalicama NOP-a u modričkoj.

i na okupljanju. 70 Za vrijeme njihovog odsustva. Tamo su ostali mjesec dana u sastavu partizanske čete Đorđe Đojića. Tada su kandidovani za članstvo KPJ Stojan Bumbulović. da pljačkaju i vrše nasilje nad narodom. četnici Pavla Gajića uhapsili su na prevaru. članovi partijske organizacije Posavine: Boro Popović. 92 . godine politički komesar čete u Ozrenskom NOP odredu. majevičkog NOP odreda i sremskih partizanskih bataljona. sa ciljem da opkoli i uništi jedinice 6.d. Krajem 1942. Nikola Simić. Savo i Stevo Živković. Polovinom januara 1943. Pored ostalih. 71 Pošto su mnogi lju70 71 Boro Popović. neprijatelj je koncentrisao jače njemačke i ustaško-domobranske snage na Majevici. 2. Boru Popovića i Radisava Milanovića koji su po zadatku pošli sa propagandnim materijalom u sela oko Bosanskog Samca. str. u januaru 1943. Na Majevici su ostale malobrojne partizanske snage. Petar Kaurinović i Milivoje Stojčević pošli su u Ražljevo da se jave partijskom rukovodstvu za Majevicu. Istovremeno je stigla vijest da su na slobodnu teritoriju Birča prodrli četnici sa Romanije i Radave. da dalje razvijaju politički rad. i došli u kontakt sa Dragom Tojićem Gangom. 219-221. U takvoj situaciji Operativni štab je donio odluku da sa glavninom snaga prijeđe preko ceste Zvornik . Ljubo Antić i Stevo Lazić. istočnobosanske brigade. U decembru 1942.Tuzla u Birač. četnici Pavla Gajića su se raširili po posavskim selima.vić razvijaju veliku političku aktivnost koja je usmjerena na raskrinkavanje politike i prakse četnika i ukazivanje na ciljeve NOP-a i borbu NOV i POJ za oslobođenje zemlje od okupatora i njegovih pomagača. vraćaju se na svoj teren. nastojeći da terorom zaplaše stanovnike da ne pomažu partizane. n. Radisav Milanović. a zatim se prebacio u Slavoniju. Brvniku i Bosanskom Samcu. članoni Sreskog komiteta za Brčko koji im je dao zadatke za dalji rad u Posavini. Ilija Vasić. bio je 1941. vratio se u svoj rodni kraj. povezivanju i usmjeravanju saradnika NOP-a u Bukviku. rodom iz okoline Odžaka. godine se prebacio na Trebavu i učestvovao u borbama na Vučjaku u avgustu 1942. Polovinom decembra 1942. U januaru 1942. Gornjem Žabaru. što su četnici iskoristili da pojačaju teror nad pristalicama NOP-a i nad svima onima koji se sa četnicima nisu slagali. a poslije borbe na Maleševcima stigao na Majevicu.

Kada ga je kasnije. n. i početkom 1943. Četnici su na Trebavi angažovali Ivicu Špionjaka da ubije Edhema Čamu. Boro Popović i Radisav Milanović su. Ubrzo je u Srebreniku formirana partijska ćelija u koju su pored Hamida Mazalovića. januara 1943. Poslije izvjesnog vremena Boro Popović se prebacio u Bukvik 72 . nego je smišljao plan kako to da učini na drugi način. naprednog učitelja koga je poznavao prije rata. uz pomoć stražara Milutina Popovića i Racka Radića. uvidjevši da nema drugog izlaza zajedno sa Dankom Tešićem izvršio je samoubistvo. ušli: Mehmed Ibrahimović. Unaprijed obavješten o četničkoj namjeri. Slatine. Tu je našao Hamida Mazalovića. stigao u Srebrenik. str. str. poslije deset dana pobjegli iz zatvora i preko Miloševca i Pisara se. ranijeg člana KPJ. Peru Šikanića i Miku Obrenovića. brigade i Mehmeda Ibrahimovića. opkolila domobranska 4. a kasnije i Abdulkadir Fazlić iz Kerepa. n." Povoljne vijesti koje su krajem 1942. U Srebreniku i okolnim selima situacija je bila veoma povoljna za NOP. Batkuše. Obudovca. učitelja i borca 6. Gornjeg Žabara i drugih sela ustali u odbranu uhapšenih. a Radisav Milanović je ostao u odžačkom kraju. Ljubu Antića. Svjesni opasnosti koja ih čeka. 226-248. armije nad Romelovim korpusom kod El-Alamejna i pobjeda Sovjetske armije nad Hitlerovom 6. Edhem Čamo. Čamo je 30. bojna. 93 . 78. uz pomoć Emina Ibrahimbegovića koji ga je proveo sakrivenog među vrećama u seljačkim kolima.di iz Brvnika. u martu 1943. Najugledniji i najuticajniji mještani i rijetki školovani ljudi prišli su NOP-u i bili spremni da istraju u svom opredjeljenju i zalaganju. Ševlija Hodžić. Pavle Gajić ih nije smio tu likvidirati..d.č. Nuraga Sačić. Ahmet Danić. uz pomoć Save Maksimovića i Tome Kasapovića prebacili preko rijeke Bosne u Donju Dubicu. Odmah poslije toga četnici su u Brvniku uhapsili Ivana Bumbulovića. godine. armijom u Staljingradu) i iz naše zemlje (I zasjedanje AVNOJ-a. Salih Žilić. uspješne borbe jedinica NOV i POJ u IV neprijateljskoj ofanzivi) i o narastanju snaga 72 73 Boro Popović.. Mehmedalija Mujedinović. stizale sa savezničkih frontova (pobjeda engleske 8.

srednja Bosna i Slavonija) postepeno su kod naroda u Posavini i na Trebavi stvarali uvjerenje da će Hitler i njegovi saveznici i sluge izgubiti rat. Aktiv u Garev74 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Ideje narodnooslobodilačkog pokreta. Jefto Kovačević. Fehima Dedića.NOP-a u susjednim područjima (Majevica. omladinac Tomo Tadić i omladinka Ksenija Kosik. 58. su kandidovani za članove KPJ: Kemal Halilović. Velimir Popović. omladinci koji su se od ranije isticali u radu NOP-a. koje su ranije usvajali samo najsvjesniji. Ahmet Beširević. U Gradačcu su u martu 1943. Orhan Topčić. Ostoja Stojčinović. Komisija za istoriju Opštinskog komiteta SKJ. Perica Kosik. Maksim Danilović. Milena Šuput. da će se uskoro zbiti događaji koji će značiti prekretnicu u ratu. Modrička grupa aktivista proširena je uključivanjem u rad Mike Dujića. a naročito u gradovima sve više se okretalo protiv kvislinga svih boja. Fuada Suljića. izašle i Borka Mihajlović i Mara Bundalo. koji su se zbog pritiska četnika morali skloniti u Grabsku. Žarka Mihajlovića i Pere Krekića. Vid Dević. 94 . primljeni u KPJ Esad Taslidžić. Vojo Stojčević. sada polako postaju svojina širih narodnih slojeva. Ive i Stipe Domazeta. Raspoloženje naroda u srpskim. Abdurahima Otanovića. Zarije Domazeta. Tome je najviše doprinijelo rad partijskih i skojevskih organizacija koje se sada proširuju primanjem novih članova i čiji uticaj na okolinu postaje sve izrazitiji. Na taj teren su krajem februara 1943. iako su silom vlasti tjerani na to. Jelke i Joze Ljubasa. Nike Kovačevića. Jedno vrijeme u Koprivni i Vranjaku su bili Muhamed Devedžić i Ago Fejzić iz Tarevaca.74 U Modriči. Ljudi su na svaki način izbjegavali da idu u neprijateljske formacije. Džemal Huskanović i Milivoje Kune. Sakib Mehmedović. Miloš Milojević. a u aprilu 1943. Gvozda Krekić. muslimanskim i hrvatskim selima. Na Pustari je oformljen aktiv u kojem su radili Tomo Sperac. Zdravko Kovačević. Mustafa Jašarević i Šefik Dulić. Grupi vučjačkih aktivista su pripadali: Stanko Bogdanović. Gradačac 1979. trebavskim i vučjačkim selima stvoreno je niz organizacija NOP-a koje djeluju povezano. Sakib Hamidović. Safe Halilovića. str. Mato Belić.

Todor Peranović i Mitar Popović iz Miloševca. n. Soka Veselić. Jovo Mitrović i kandidati Nikola Čelić i Ahmet Durić. U Kožuhama i Osječanima aktivno djeluju Ivo Šubarić. dr Huso Kapetanović. str. a članovi Dedo Trampić. U Vranjaku su djelovali Svetozar Lukić i Cvjetko Stojanović i jedno vrijeme Petar Arnautović. Jovan Stanišić iz Donje Slatine i Mihajlo Peić iz Obudovca. godine ušao u sastav jedinica 2. Mato Belić. U avgustu i septembru 1943. Pavle Gajić uhapsio i maltretirao u zatvoru. majevičku brigadu. Veći broj ovih aktivista je u julu 1943. Đokan Babić iz Tišine. Istočna Bosna u NOB-u. kada su one stigle na Ozren a jedan broj u sastav novoformiranog Ozrenskog NOP odreda. 75 Članovi KPJ Miloš Tolpa i Panto Nikolić održavali su kontakte sa Dobojsko-kostajničkom partijskom organizacijom 76 čiji je sekretar bio Simo Lukić. pretežno 4. Branko Grebenarević i Adem Ademović.d. Milan Kajganić.2. Đoko i Košta Živković. Stojan Bumbulović. Gojko Šarkanović. Kosara Petrović i Dragan Ristić. Stevo Lazić. 117. Mato Andrić Stari i Niko Stanić (Ivin). Muhidin Spužić. Sa grupom iz Brvnika su sarađivali: Savo Maksimović iz Pisara. str. proleterske (crnogorske) brigade. Ignjat Radojčić. Slavko Stanojević. U oslobođenoj Modrici. Marko Andrić.cu sačinjavali su: Petar Jurilja. 95 . 77 U Odžaku je Midhat Muradbegović oformio organizaciju NOP-a u kojoj su se nalazili Nazir Omerbašić. U Brvniku su. a Vuku Simića i ubio. n. 198-199). djelovali i Ljubo Antić. Dobojsko-kostajnička partijska organizacija okupila je znatan broj aktivista NOP-a u selima jugozapadnog dijela Trebave i na Ozrenu. Vuko Simić i Mika Obrenović. Pero Petrušić. istočnobosansku i 1. knj. mnogi omladinci iz ovog kraja su stupili u 6. poslije bjekstva Bore Popovića i Radisava Milanovića iz zatvora. Obrad Stević iz Gornje Slatine. Mehmedalija Subašić. Božo Pataković. Njih je. 109. Ivica Hlubina i Tošo Mihajlović. Angela Todorović.d.. Ostvareni su punktovi u selima oko Orašja i to: u Oštroj Luci je djelovao Matko Arlović-Mi75 76 77 Muhidin Spužić. U Bosanskom Samcu je djelovala grupa aktivista NOP-a u kojoj su pored Hasana Zaimovića bili Spasoje Ilinčić. koji se kao ranjenik skrivao u Grapskoj kod Huseina Hadžirašidagića. čiji je politički komesar postao Simo Lukić.. U Gornjem Žabaru su djelovali Pero Stanković. str. pored Ivana Bumbulovića. divizije.

Roža Cerić. direktno ili preko partijske organizacije u Ražljevu. godine i formiran. a ponekog i čuknuo«. pronalazio oružje. 2. Mitar Tripić. kojih ima sve više. koji je 18. upozorio komandanta tog bataljona da »pazi na raspoloženje u bataljonu jer on (Božić) raspolaže podacima da situacija u bataljonu nije čista. U posavsku partijsku organizaciju. II 1943. Posavski komunisti su održavali vezu sa Sreskim komitetom za brčanski srez. a bili su povezani i sa partijskom organizacijom u Brčkom. u Boku Marko Marković-Kosić. U proljeće 1943. Kaurinović. 3 reg. Ilija Kaurinović Farkaš. Oni su ostvarili dominantan uticaj u četničkom Bukvičkom bataljonu i u okolnim selima. 14. Pavo Bašić. jer slučaj Kaurinovića nije usamljen i on vjerovatno ima pristaša u okolini i u samom bataljonu«. uključeni su i kandidovani aktivisti koji su se najviše isticali u radu. u Donjoj Mahali Božić Mato. f. To je bilo poznato i komandantu Trebavskog četničkog odreda Savi Božiću. U Bukviku su se isticali u radu NOP-a slijedeći aktivisti: Boško Pantelić. trećem po redu. batinao krivce. oni ponovo odlaze u Ražljevo. Joka Pantelić. na sastanak sa sekretarom Sreskog komiteta KPJ Svetolikom Gospićem. u Kostreču . Jakov Mitrović. U Ražljevu su ostali Nikola Simić i Milivoje Stojčević koji su predviđeni za rukovodioce u novom. jer je u srednju Bosnu poslao jedan dio snaga koji je sa četnicima sa Ozrena »čistio teren. 96 . br. 219. Majevičkom NOP odredu koji je. U martu 1943. uskoro. Nikola Pantelić. Gojan Pajić. Trifun Zarić.Nijaz Arnautalić. Petar Đokana Kaurinović. Savo Božić je mislio da u Bukvik uputi kaznenu ekspediciju. Jovo Pajić. Pavle Zarić. ali je od toga odustao. aprila 1943. preko Cvije Mitrović iz Srnica uspostavili vezu sa Teufikom 7S Arhiv VII.Ivo Baotić i u Orašju . Đorđo Kaurinović. Cvijetin Vasić i Jovan Kerezović. k. 78 Slijedećih mjeseci posavski komunisti intenziviraju kontakte sa pristalicama NOP-a. Lazo Đurić. koja je bila u sastavu Sreskog komiteta KPJ za brčanski srez.jatović. godine posavski komunisti su. ĆA. Trivo P.

Prebacimo ponekog Posavca u partizane na Majevicu. 261-266. Sekretar oblasnog komiteta Hasan Brkić u izvještaju od 24. str. U aprilu 1943. Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. i tu formirao 2-3 partijske organizacije i nekoliko aktiva saradnika NOP-a. Sarajevo. Do sada smo sporo primali ljude u Partiju. Mikrofilm. Arhiv VII. Sarajevo. iznosi ovakvu ocjenu o radu posavskih komunista: »Brčanska partijska organizacija radila je pod težim usiovima od bijeIjinske i imala je manje iskusnijih partijskih kadrova. Zbog toga je težište rada članova KPJ pomereno prema Srebreniku. obično umnožavamo na mašini partijske materijale ili nešto čitamo. Modriči i Gradačcu. godine Haso Burić je po zadatku boravio u muslimanskim selima zapadno od puta Brčko . Sabrali smo u Ražljevu nešto tih materijala«. Zbog četničkog terora većina komunista je morala napustiti trebavska sela i tražiti sredinu u kojoj će moći bezbjednije da djeluje. IRP. Sada to činimo ubrzano i mnoge primamo i bez kandidatskog staža.Tuzla (Brnjik . Radimo intenzivnije i sa ljudima u bataljonu. Sa njim su kasnije održavali redovne kontakte. Primamo ljude u partiju i formiramo partijske ćelije po zaseocima Bukvika. 97 . br. Zahvaljujući zalaganju partijskih kadrova ona je uspjela da savlada osnovne teškoće u radu. I tu odabiramo pojedince i pripremamo ih za članstvo u Partiji. Ili je to zbog naše pretjerane opreznosti ili je zbog našeg neznanja i nerada. Rahić i dr. sekretarom partijske organizacije u Gradačcu.Imamovićem. a pripremamo i u nekim drugim selima. Počinju. avgusta 1943. 1392). Ima dosta ljudi pripremljenih za članstvo. 79 Kako se radilo u posavskoj partijskoj organizaciji u to vrijeme. a uz to su bili daleko od partijskog rukovodstva na Majevici. gdje su krstarile četničke jedinice koje su se svirepo svetile onima koji su se izjašnjavali za NOB«. Po danu. kat. (Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta. ni sami ne znamo zašto. Boro Popović u navedenom djelu piše:80 »Intenzivnije radimo u samom Bukviku. rolna 4/335-336.d. 79 80 81 82 Boro Popović n.). polako. Odlazimo u Ražljevo na razgovore sa sekretarom Sreskog komiteta i brzo se vraćamo. zbirka NOR. Posebno je bio otežan rad jablaničke (majevičke) i posavske (bukvičke) partijske organizacije koje su djelovale na neoslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji.82 Trebavski komunisti su takođe djelovali u vrlo nepovoljnim usiovima. Strana 256 i 257. IV 1943. Posavci da se otkidaju i da odlaze u partizane.Vražići.

hrvatska i muslimanska. SS diviziju Handžar. SS diviziju koji je naišao na širok odjek. a on ju je predao Kotarskoj oblasti. Jedan primjerak brošure upućen je poštom dr Abdulahu Bukvici u Brčko. (Arhiv VII. fond NDH. pošli da vrbuju ljudstvo u 13. 176. 83 Ostvaren je znatan politički uticaj na gradsku sredinu pa su mnogi intelektualci . osobito među pripadnicima DOMDO pukovnije. Te veze su bile rjeđe. koji su se kao rezervni oficiri nalazili u jedinicama DOMDO pukovnije i domobranstva.Muslimani i Hrvati prišli NOP-u. 85 On je u Kerepu ostao do polovine maja 1943. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu objavio je brošuru Rodoljuba Čolakovića »Muslimani u NOB« u kojoj je objašnjen stav KPJ prema Muslimanima. u sporazumu sa jerusalimskom muftijom i Hitlerovim pomagačem El Huseinom. kada se preko Jasenice i Jablanice prebacio na Majevicu zajedno sa grupom oficira DOMDO pukovnije koje je poveo na slobodnu teritoriju. Uz brošuru je priloženo pismo u kojem se kaže da Bosna i Hercegovina nije ni srpska ni hrvatska ni muslimanska. U brošuri se na nekoliko mjesta ukazuje na reakcionarnu ulogu muslimanskog begovata. a kada je osnovana vlada NDH postao je njen potpredsjednik. Enver Mešković.gdje su postignuti znatni rezultati u političkom radu. Adem Osmanbegović. nego srpska. U maju mjesecu 1943. 84 Trebavska partijska organizacija je sa partijskim rukovodstvom na Majevici održavala vezu preko posavske i jablaničke partijske organizacije. 3) Može li se u ovoj borbi biti neutralan. napustiti Srebrenik i prijeći u Kerep. Ahmet Šiljić i Salih Žilić. koju su tada počeli da formiraju. Hilmija Zaimović. Brošura ima 4 dijela sa sljedećim naslovima: 1) Nekoliko riječi o današnjem ratu. Hasan Grabčanović. br. 98 . Proglas su potpisali: Daut Filipović. ponajviše na Džafera Kulenovića koji je prije rata bio ministar u Cvetkovićevoj vladi. reg. Mustafa Mirica. Tada su u Čekaničima uhapšeni Hamid Mazalović i Vehid Begić. f. Kotarska oblast je prepis ove brošure uputila upravo njemu. 3). jer su organi Gestapoa iz Tuzle otkrili da se grupa aktivista NOP nalazi u Srebreniku. Neki od njih. 83 84 85 Izdat je proglas protiv vrbovanja ljudstva za 13. polovionom marta. Članovi KPJ i drugi saradnici i pristalice NOP-a razbili su skoro u potpunosti akciju muslimanskih reakcionara koji su. je morao. i ranije sarađivali sa NOP-om pošli su sada u jedinice NOV i POJ. 2) Šta su Muslimani doživjeli u Hitlerovom »Novom poretku«. Hasan Maglajlija. njihova zajednička domovina. 10. Edhem Čamo. Mehmed Selimović. Omer Gluhić. k. 4) Jedini pravi put.

Nisu imali potrebnih predznanja o toj vrsti aktivnosti. godine. IRP. Mika Stanković i Đorđo Mikičić su ostali u svojim ranijim prebivalištima. oformili za vrijeme NOB-a. vršile svoje zadatke. 99 . Mnogi od njih su bili ubjeđeni da su samim tim što rade kao aktivisti NOP-a i što su po ubjeđenju komunisti. kao što su grupni sastanci. on je napisao: »Na terenu Trebave razvilo se nekoliko partijskih organizacija koje su. Oni će se kasnije. Hasan Brkić. nego su uglavnom međusobno pojedinačno kontaktirali. Iako su uslovi pod kojima su radile te organizacije bili teški. bilo je minimalno. poznatu kao 86 Arhiv VII. postali i članovi KPJ. Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. radeći ilegalno na neoslobođenoj teritoriji. Komunisti koji su radili na Trebavi i Posavini bili su mladi ljudi. uz veću ili manju pomoć partijskog rukovodstva. kao partijsko-politički radnici. Sarajevo. godine. 86 U kasno proljeće 1943. Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije ponovo su oslobodili znatne teritorije u Hrvatskoj. Oni su se.Panto Nikolić i Slobodan Janković su posredstvom grupe domobranskih oficira . nego su se. koncem avgusta 1943. Mikrofilm. Zato se i postavilo pitanje rukovodstva. Oni nisu imali pravu sliku kako naša partija izgleda u organizacionom pogledu. a Miloš Tolpa.saradnika NOP-a. ipak su one pokazale prilične rezultate. Iskustvo tamošnjih naših drugova. godine narodnooslobodilačka borba u sjeveroistočnoj Bosni dobija novi zamah i snažno se razvija. u teškim uslovima. Nisu mogli zadovoljiti neke organizacione principe partijskog života. Najvjerodostojniju ocjenu rada komunista na Trebavi izneo je u svom izvještaju sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Između ostalog. Osnovni nedostatak u njihovom radu je bio u tome što se u njihovoj blizini nije nalazilo neko partijsko rukovodstvo koje bi rukovodilo njihovim radom. Midhat Muradbegović je nastavio djelovati u Odžaku. legalizovali svoje prisustvo u Modriči. iznenaditi kada im bude saopšteno da su tek tada primljeni u KPJ. odakle su uspješno djelovali u mjestu i okolnim selima. a osobito u vrijeme čišćenja Trebave od četničkih bandi«. naročito u organizacionom pogledu. rolna 4/335. snalazili prema situaciji. u ljeto 1943. a Udarna grupa divizija Vrhovnog štaba ušla je u odsudnu bitku.

knj. 16 mitraljeza. krajem 1942. Sredinom maja 1. odnosno brigade. Prosveta. a l i . polovinom aprila 1943. 40 puškomitraljeza i preko 1. knj. juna. Samostalno ili zajedno sa Vojvođanima izveo je. Majevički i Birčanski odred su preuzeli sav teret narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni. Već početkom maja u svom sastavu imao je tri bataljona sa 550 boraca. Istočna Bosna u NOB-u. str. postao je ubrzo po svom formiranju. str. 87 Treći majevički partizanski odred. Tokom maja i juna likvidirali su nekoliko domobranskih uporišta u selima Semberije. 1956.000 87 88 Nikola Božić .Peta neprijateljska ofanziva. majevičke brigade u sastav Glavne udarne grupe divizija.256 neprijateljskih vojnika. pa je pokret odgođen. Zapisi iz oslobodilačkog rata. odnosno dvije grupe bataljona. nekoliko značajnih akcija. vojna snaga koja je uspješno izvela mnoge akcije na Majevici i u Semberiji. Rodoljub Čolaković. svrstanih u 10 bataljona. razbili četnike na Majevici i u Semberiji. godine. II. i 2.Vojvođani u istočnoj Bosni. Poslije toga obe brigade su trebalo da krenu na Trebavu i u Posavinu. str. ali je uoči pokreta stigla vijest da proleterske jedinice nadiru prema Vlasenici. i početkom 1943. 100 . 2. 88 Na Majevici su ostali Majevički partizanski odred i Prvi bataljon Druge vojvođanske brigade. prešle su na Birač. Vojnoistorijski glasnik br. po njegovom popularnom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku. istočnobosanske i 1. 2. Poslije odlaska 6. kad Vrhovni štab stigne u istočnu Bosnu. Beograd. vojvođanski partizani. Zaplijenjeno je 5 topova. Odlučeno je da krenu 22. od aprila do jula 1943. 28-29. 330. Borbe vojvođanskih partizana u istočnoj Bosni. juna na drumu Brčko-Bijeljina razoružali 3. koji će svoj naziv dobiti kasnije. pod direktnom komandom Vrhovnog štaba NOV i POJ. na koju je napadao neprijatelj sa oko šest hiljada vojnika. godine. gdje su zajedno sa Birčanskim odredom vodile teške borbe za odbranu slobodne teritorije Birča. 1979. domoboransku pukovniju i zarobili 1. vojvođanska brigada. protiv brojno nadmoćnih neprijateljskih jedinica. Kolone vojvođanskih partizana u talasima prelaze na teritoriju istočne Bosne i tu se od njih ubrzo formiraju grupe udarnih bataljona. 210-212. Radovan Panić. nazvan Kurjakov.

1. 89 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. na čelu sa Anđelićem koji se pokazao kao vrlo hrabar i odan borac. 89 Majevica i Semberija bile su uglavnom slobodne. knj. otišla je iz Gornjeg Žabara juna 1943. počinju da odlaze u partizane na Majevicu. na čelu sa svojim komandirom Rajkom Anđelićem. Do polovine jula 1943. bez neprijateljskih posada. 101 . Vojnoistorijski institut JNA. str. godine. Od ovih Žabaraca formirana je posebna četa u Majevičkom NOP odredu. U njoj je pored omladinaca bilo i 25 dotadašnjih četnika. Ostaci četnika su se skrivali po zabitnim mjestima Majevice i nisu predstavljali znatnu opasnost.pušaka. od 63 borca. 460-461. Od proljeća 1943. godine Posavci i Trebavci. 1963. iz Posavine je u jedinice NOV i POJ otišlo oko 110 boraca. pojedinačno i u grupama. Najveća grupa. Beograd.

U D I O FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA .

GODINE DJELATNOST DRUSTVENO-POLITIČKIH ORGANIZACIJA ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNO-TERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. GODINE . DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI FORMIRANJE BORBENA DEJSTVA POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP NOP ODREDA ODREDA DO TREBAVSKOG I POSAVSKOG POČETKA 1944.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRVPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. GODINE SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. DO PROUEČA 1944.

uz sadejstvo 1. SS diviziju na liniju Sokolac-Srednje. sa Vrhovnim štabom. krajem jula 1943. od 13. a 7. čime je izbjegnut glavni udar neprijateljske ofanzive. Kladnju i Zvorniku i stvorila veliku slobodnu teritoriju u međurečju Krivaje. banijska divizija. na kojoj je. 1 Ovim prodorom jedinica NOV i POJ neprijatelju je ugrožen tuzlanski rudarsko-industrijski bazen i bogata žetva u žitorodnim rejonima istočne Bosne. Vrhovni štab je izvršio dekoncentraciju svojih jedinica na širokom prostoru oslobođene teritorije. istočnobosanska divizija. do 20. diviziju (Vražju) na tuzlanski sektor. 17. 1976. Glavna udarna grupa divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ izbila je na prostoriju istočne Bosne. usmjeravajući sa juga i sjevera glavni udar na Birač. One zajedno sa domobranskim i četničkim snagama preduzimaju. proleterska i 7. brzim i snažnim naletima razbila i uništila ustaško-domobranske garnizone u Han-Pijesku. Zbog toga Nijemci prebacuju 369. vojvođanske brigade. 1. ofanzivu na oslobođenu teritoriju. Uočivši namjere neprijatelja. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI Poslije uspješnog proboja u dolini Sutjeske. Spreče i srednje Drine. 1 Gligo Mandić. i 2. Vojnoizdavački zavod. južno od rijeke Spreče. Srebrenici i Bratuncu.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRUPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. jula. 105 . Olovu. Beograd. gdje se u to vrijeme nalazila Centralna bolnica. Poslije neuspjeha neprijateljske ofanzive. 5. str. Vlasenici.

koji su na svoju stranu privukli većinu mobilisanog ljudstva tog četničkog bataljona. Stefan Mitrović za političkog komesara i Ljubiša Urošević za načelnika štaba. provela oko mjesec dana. Prva majevička brigada se iz pete ofanzive vratila na Majevicu.napuštaju istočnu Bosnu i odlaze prema zapadnoj Bosni. istočnobosanska divizija. a 5. jula brigada razbija četnike u rejonu Lopara. na osnovu procjene podataka koji su dobijeni od partijskih radnika iz Posavine. kreće u Posavinu i već 24. a u Štab 17. majevička brigada i Majevički NOP odred. a 16. jula stiže u Bukvik. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ 17. koga je poslije njegove pogibije zamjenio Vukašin Subotić. osobito iz Semberije. Pero Kosorić za zamjenika komandanta i Siniša Nikolajević za načelnika štaba. ojačana jednim bataljonom Majevičkog NOP odreda. štab 17. Oni su. vojvođanska i 17. uputivši jednu brigadu na Majevicu. 2 Pošto se sa svojom 1. krajiška divizija se vraća na sektor Visoko-Kiseljak-Busovača. majevičkom brigadom prebacio sa Birča na Majevicu zbog popune. Branko Petričević za političkog komesara. istočnobosanska divizija je orijentisana prema Trebavi i Posavini. 1. Već 19. divizije su naimenovani: Danilo Lekić za komandanta. divizije je nastavio da vrši pripreme za nastupanje prema Posavini i Trebavi u skladu sa direktivom Vrhovnog štaba. proleterska divizija. Oko stotinu novih boraca i zarobljenih četnika ostalo je u brigadi. Ona se popunjava i novim dobrovoljcima iz redova omladine. znajući da će jedinice NOV uskoro stići u Posavinu. U četničkom bataljonu u Bukviku ranije je stvoreno snažno jezgro aktivista NOP-a. Na teritoriji istočne Bosne ostaje privremeno 2. vojvođanska divizija je ostala na Birču. majevička brigada. razoružali i uhapsili komandanta četničkog bataljona 2 U štab 16. 106 . sa svega 200 zdravih i oko 100 ranjenih boraca. a na Majevici 1 Birču novoformirane 16. Čim se popunila i organizaciono sredila. istočnobosanska brigada. u koju su svrstane 6. na Ozrenu i u dolini Krivaje. divizije: Gligo Mandić za komandanta. Odmah po dolasku. u njen sastav su uvrštena dva bataljona Majevičkog NOP odreda: Drugi (komandant Nikola Simić) i Peti (komandant Hajrudin Brana Saračević). 1. pošto je na sektoru Olovo-Vareš-Breza.

Imamović je pozvao domobranskog poručnika Luju Bauera. zamjenik komesara brigade i Boro Popović. 38/4). (Zbornik IV. knj. jula. politički komesar Muhidin Begič. prema Slatini i Miloševcu. satnik Stanislav Horki koji je od njega tražio da posreduje kod partizana da ne napadaju na Gradačac. str. Čim se vratio u Gradačac. ušla je u Bukvik bez borbe. 107 . i zatražio da pribavi tražene podatke. Komandant brigade je bio Ratko Perić. porušivši mostove na rijeci Tinji. Prilikom napada partizana na Gradačac 28. U njene redove stupilo je 52 Bukvičana. 3 U nedjelju. Snabdjeven urednom propusnicom koju mu je izdao komandir domobranske jedinice.Vladimira Mičića i nekoliko njegovih pristalica. između sela Gorice i Krepšića. Umro je u januaru 1944. partijski radnik iz Obudovca. Iz ovih sela u brigadu je stupilo nekoliko desetina omladinaca. zamjenik političkog komesara Pavle Goranin. IX 1943. Slijedećeg jutra brigada je nastavila prodor dublje u Posavinu. pet majevičkih bataljona nastavilo je nastupanje prema selima istočne Posavine. Kada je brigada stigla. sekretar partijske ćelije u Gradačcu. U toj akciji na cesti u blizini Lončara partizani su zarobili zamjenika kotarskog predstojnika iz Brčkog dr Vladimira Samera i policijskog službenika Miju Pešuta. Drugi i treći bataljon su ušli u Donji i Gornji Žabar i Turić gdje su brzo razbili iznenađene četnike. 3 4 5 6 Izvještaj štaba 17. Teufik Imamović. Čamo je od Imamovića zatražio da odmah pribavi garnizonske znake raspoznavanja za 7 dana. (Arhiv VII. koji je stigao u pratnji jedne patrole Majevčana. Dvadest petog jula 1943. na traženje Okružnog komiteta KPJ. 5 Navečer je borcima oba bataljona govorio Vladimir Rolović. Po ulasku partizana u grad on je stupio kao borac u 1. Lujo Bauer je onesposobio 3 mitraljeza za dejstvo. k. 4 U Gornjem Žabaru je.4. br. Imamović je preko Humki stigao u Kerep. u zoru 25. fond NDH. zamjenik komandanta Franjo Herljevič. Poslije 3 mjeseca. 6 saradnika NOP-a. drugog dana održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Pavle Goranin. tačan raspored posade i vatrene položaje oruđa. divizije od 10. rukovodilac političkog odjela Brigade.177. a načelnik štaba Vukašin Subotić. od pjegavog tifusa. dok. 66. 146). na tri dana prije napada na Gradačac. jula. reg. koje su poslije saslušanja pustili. 17. došao je u Gradačac za rukovodioca tehnike. f. godine. U redove brigade stupilo je oko 40 dobrovoljaca iz Gornjeg Žabara od kojih su 6 bile omladinke. gdje je u kući Kadira Fazlića našao Edhema Čamu. majevičku brigadu. dobio je obavijest od Edhema Čame da dođe na sastanak u Kerep.

U toku odstupanja pružili su. pa su svugdje tražili pomoć. Partizani su u toku noći napustili grad i povukli se do Tramošnice i Kerepa. Poslije uništenja 3. 7 Dvadesetosmog jula napadnuta je neprijateljska posada u Gradačcu koja se sastojala od jedne čete domobrana. naročito 1. Prodor 1. Odmah poslije toga Orhan Topčić. 7 8 Izjava Teufika Imamovića. pa se ubrzo predalo 5 oficira. (»Vražje«) divizije u Brčkom u to vrijeme nije bilo potrebnih snaga za odbranu grada i za izvođenje akcija van mjesta. godine u Bosanski Samac je došlo kamionom nekoliko njemačkih vojnika i ustaša iz Tramošnice. avgusta 1943. omladinski rukovodilac. Krenuli su iz Broda preko Modriče s tenkovima i motorizacijom (202. bataljon. bataljona Vojko Milovanović (proglašen kasnije za narodnog heroja). ali su pri tom imali i gubitke od 13 poginulih i 14 ranjenih boraca. žestoki otpor Nijemcima (uz koje se našlo i oko 200 četnika) oštetivši im kod Kerepa tri tenka. Uhapsili su Hasana Zaimovića i odveli ga u zatvor u Gradačac.domobrana i pripadnika DOMDO pukovnije u vrijeme napada. Ustaše i oružnici zatvorili su se u kulu iz koje su davali otpor. Zahvaljujući djelatnosti partijske organizacije i patriotskom držanju domobranskog poručnika Luje Bauera i satnika Ibre Dogladovića. Prethodno su preko partijske organizacije u gradu utanačeni postupci aktivista NOP-a . Nakon ove borbe. zapovjednika satnije DOMDO pukovnije. 80 domobrana i 40 pripadnika DOMDO pukovnije. oklopni bataljon) i stigli pred Gradačac u 22 časa. 3. Nijemci su intervenisali istog dana. kod autora. čete DOMDO pukovnije i voda ustaša. 108 . i saradnja članova KPJ i SKOJ-a iz grada sa jedinicom koja napada.Lujo je skicirao položaje posade i mitraljeza i predao ih Imamoviću. je prenio poruku u Kerep do Edhema Čame. Preostalo je jedino da Nijemci brzo intervenišu sa svojim motorizovanim jedinicama iz Slavonije. ali do jutra nisu mogli da krenu zbog porušenog mosta. vojnici nisu pružili ozbiljniji otpor. pukovnije i kratkog boravka 4. 8 Među poginulima je bio i komandant 1. majevičke brigade u Posavinu uznemirio je vlasti NDH. pukovnije i jedne artiljerijske jedinice 369. jer su dobili podatke da on sarađuje sa partizanima.

Poslije zločina četnici su napustili selo. i da na Ozrenu smijeni jedinice 2. godine. 9 Sedamnaestoj istočnobosanskoj diviziji. izražavajući veliku radost što su dočekali dan da se partizani pojave u njihovim selima. veliki broj ranjenih i 175 zarobljenih. majevičku brigadu dočekali široka srca. majevičke brigade u kojem je bilo dosta Posavaca. izjavljujući da tuda mora proći u borbu protiv partizana. trebavski četnici su razbijeni. četnici su otvorili vatru i obojicu ih ubili u dvorištu. 10 U to vrijeme Štab 6. četnički komandant bataljona iz Slatine. Po naređenju štaba 17. proleterske divizije koje su trebale krenuti ka Crnoj Gori. Da bi im povratio samopouzdanje. Dobili su hrabrost kada su vidjeli njemačke tenkove. avgusta obuhvatni napad na četnike na Trebavi sa sjevera. koja je početkom avgusta prikupila sve svoje jedinice na Majevici. Savo Trikić zamjenik komandanta. Đoko Vujošević politički komesar. a 6. U toku samo 4 dana u brigadu je stupilo preko 120 boraca. bataIjon 1. partizana nije bilo u Posavini. avgusta naredio da prenese svoja dejstva ka donjem toku rijeke Bosne i likvidira četnike na Trebavi. U borbi koja je trajala sutradan do poslije podne i bila vrlo žestoka. 7. Pošto Ivan nije bio kod kuće. divizije Prva majevička brigada je preduzela u noći 15/16. jer su se vratile neke njihove jedinice koje su bile na Ozrenu. 109 . U izviđanje je poslat 2. a Ivan se vratio kući i našao ubijenog brata i njegovog druga (Boro Popović n.d. Žarko Kovačević. promarširao je sa svojim bataljonom od oko 250 četnika kroz Bosanski Šamac. istočnobosanska brigada 10 sa juga. Vrhovni štab je 13. iako tada.Posavci su 1. brigade je imao ovakav sastav: Miloš Zekić komandant. avgusta 1943. Među za9 Istog dana uveče u Brvnik su banuU četnici njih oko 20 i tražili od Milana Bumbulovića da pronađe svog sina Ivana da ih on tobože odvede u partizane. Ćim su Stojan i Stevo prišli. četnici su ponovo oživjeli.40 mrtvih. Pavle Gajić je čak dobio javnu pohvalu od popa Save Božića za hrabro držanje za vrijeme prodora partizana u Posavinu. str 286-287). Posavski četnici su se razbiježali. Čim je brigada otišla iz Posavine. Cvijetin Mijatović zamjenik političkog komesara i partijski rukovodilac divizije i Rudi Petovar. Milan im ponudi da ih odvedu njegov drugi sin Stojan i njegov drug Stevo Lazić. Njihovi gubici su bili . Aktivisti NOP-a koji su ostali na radu u Gornjem Žabaru i Brvniku morali su se povući iz svojih sela i doći u Bukvik. načelnik štaba.

Vida Jaćimović. Ankica Jovanović i Vuka Pejić. U noći 30/31. avgusta. istočnobosansku brigadu. morao otpratiti ranjenike iz Srebrenika u bolnice na Majevici. prihvatila ranjenike 2. Noću 22/23. a komandant 2. gdje su pružali ogorčen otpor jedinicama 1. divizije su se premjestile na sjever. Nada i Biljana Blagojević. divizije i u njen sastav predala svojih 120 boraca. vodeći svakodnevne borbe sa ozrenskim četnicima. Damjan. Živa politička aktivnost u srebreničkoj opštini. kasnije. godine. prekinut proces stvaranja partijskih organizacija i formiranje četa budućeg Trebavskog odreda. noću 27/28. majevičku brigadu. Krajem avgusta 1943. divizija se. koji se našao van obruča. avgusta prebacila ponovo na desnu obalu Spreče. majevičke brigade. Dan kada su omladinci srebreničke opštine krenuli u partizane. Uskoro je počelo formiranje četa budućeg Trebavskog NOP odreda. koji su se dobrovoljno javili u NOV. uzet je. avgusta. Ostali četnici su se povukli na Becanj. divizije pošle na Ozren. divizije ostao samo Muslimanski bataljon 6. 17. brigade Relja Peča. na liniju Bijela-Hrgovi-Špionica-Srni11 Iz Gračanice su tada u 1. Muslimanski bataljon je ostao kratko vrijeme u Srebreniku jer je. Međutim. četničke Trebavske brigade. za dan oslobođenja Srebrenika. po zadatku. zajedno sa novoformiranim Ozrenskim NOP odredom. komandant 1. naročito među omladinom. dovela je do masovnog i organizovanog priliva omladine u jedinice NOV i POJ. Zbog stalnih napada četnika i velikog broja ranjenika. avgusta oslobođena je Gračanica iz koje je nekoliko omladinaca stupilo u 1. Duško Jovanović. divizija odmah pođe na Ozren i tamo smijeni 2. Ostala je na Ozrenu još pet dana. 21.Muslimane. četnici su se ponovo vratili u Trebavu. brigade da u svoj sastav primi mnoge omladince . 110 . jedinice 17. Kada su jedinice 17. donekle. Asim Sulejmanović. U Srebreniku je od jedinica 17. 17. Ubrzo zatim. divizija je prešla rijeku Spreču. Iz tih sela mnogi omladinci su stupili u 6. predao se sa svojih 70 četnika. Smoluća i Jasenica.rabljenima je bio i Mamuzić." Istovremeno su protjerani i razoružani četnici u selima Potpeć. majevičku brigadu stupili: Ibrahim Džogo. došlo je novo naređenje Vrhovnog štaba da 17. Muharem Kahrimanović. Salih Čaiić. Džemal Šuman. diviziju. pa je time.

domobranske (karlovačke) pukovnije. majevičke brigade do Majevca. Oni su se. brigada je u noći 7/8. koji su preko Srema došli u istočnu Bosnu. Nijaz Dizdarević. ustaše. koja je docnije nazvana Kazalištem narodnog oslobođenja. brigade u koji su stupili mnogi omladinci i omladinke iz Modriče. gdje ih je prihvatio 3. brigade pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. Veliki zbor je održan i u Osječanima. Pašaga Mandžić. koji ih je otpratio dalje prema Jajcu. bataljon 3. ostao sa 2. Oni su razvili veliku aktivnost u stvaranju i povezivanju partijskih i skojevskih organizacija. prebacili preko rijeke Bosne u pratnji jedne čete 1. domobrane i jedinice DOMDO na Trebavi i Posavini. Nastavljajući napad 6. Rato Dugonjić. U gradu je održan veliki narodni zbor uz prisustvo oko 5. organizacija žena i omladine i narodnooslobodilačkih odbora. zahvaljujući radu aktivista NOP-a među domobranskom posadom. Svetolik Gospić. cjeli 2. Nije naišla na jači otpor domobrana. septembra. U Modriči se tada našao i Moša Pijade koji je. Borika Stančić i drugi. a bataljoni 6. na kojem je govorio Todor Vujasinović. U oslobođenom gradu je kao posadna jedinica ostao Muslimanski bataljon 6. a prvi cilj bio je Modriča. Sedmog septembra u nedelju 1. Boško Milutinović. U grad su pored članova štaba 17. divizije Branko Petričević i Panto Nikolić. pravcem Međeđa-Zelinja-Duga Njiva-Koprivna. gdje se u to vrijeme nalazilo sjedište Vrhovnog štaba. Kada su se jedinice odmorile i popunile. i članovi umjetničke grupe Vrhovnog štaba.000 ljudi iz grada i okolnih sela.ce. Na zboru su govorili politički komesar 17. bataljon 5. kozarske brigade. Tu su bili i članovi beogradske grupe partijskih radnika. Drago Stefanović. poslije odlaska Vrhovnog štaba iz istočne Bosne. u noći između 12. septembra oslobodila Modriču. divizije je odlučio da razbije četnike. Tarevaca i okolnih mjesta. 111 . i 13. divizije stigli partijsko-politički rukovodioci: Hasan Brkić. Zarobljeno je 5 oficira i 200 domobrana. divizijom na Ozrenu. majevička brigada sa Ozrenskim NOP odredom preduzela je nastupanje preko Trebave. štab 17. Edhem Čamo.

Jedan dio četnika je prešao na lijevu obalu Bosne gdje su opljačkali seljake u Balegovcu. U Riječanima je takođe formirana partijska organizacija u koju su primijeni: Zarija Domazet.7. Naši borci odgovorili su mitraljeskom vatrom. Neki radnici su docnije. Ibrahim Sarać.Partizane su vrlo srdačno dočekali stanovnici Tarevaca 12 .177. septembra u Tarevcima su u članstvo ICPJ primljeni aktivisti: Esad Širbegović. cestom iz pravca Modriče. bataljona ostavilo je u gradu najbolji utisak. Orašja i Brčkog. Oružnici iz Samca unaprijed obavješteni od četnika o našem pokretu pobjegli su pola časa prije našeg ulaska. iz kojeg je u jedinicama NOV i POJ već bilo mnogo boraca. Gradačca. Tada su opljačkali mnoge trgovine i imućnije građane. iznuđujući silom skrivene zlatnike. br. Avdo Tursum.. uzvikujući partizanske parole. septembra napadaju Bosanski Šamac. Stjepan Šubarić. Orašje. ušao bez borbe 1. Poslije oslobođenja Modriče radilo se na tome da se napadnu neprijateljske posade i oslobode Bosanski Šamac. 13 U Bosanski Šamac je 14. Sahza Muratbegović i Husein Sofić. četnici Slatinskog bataljona 9. Bosanskog Samca. Sedamnaest oružnika je pobjeglo preko Save. Narod je bio razdragan.8. zamjenikom komandanta Čedom Đukićem. reg. bataljona ušle su u Bosanski Samac. u kojem između ostalog piše: »Prekjuče. 6/2 i f.najvećeg muslimanskog sela na Trebavi. Vrbovcu. ubijenog Nijemca privukli na našu obalu zajedno sa oružjem. Prilikom izlaska naših jedinica na obalu Save manja grupa njemačkih vojnika zapucala je s druge strane. Tomo Šubarić. reg. čete našeg 1. Jusufa Bungura i Hasana Mešanovića.30 časova. br. fond NDH. a tužne su bile porodice poginulih: Muharema Spahića. k. a 34 pripadnika 25. Odžak i sela između Modriče. istočnobosanske brigade na čelu sa komandantom Vladom Karanom. IX 1943. u 11. Uhvaćena je veza sa Slavonijom. 14 Ostale jedinice brigade osloVeć 11. str.« 12 112 . 8.. Građanstvo i muslimanska legija Samca dočekali su našu vojsku u kordonima po ulicama. Marko Šubarić i Anto Juroš Kurjaković. satnije DOMDO pukovnije nisu ni pružili otpor. rastjerali Nijemce i ubili jednog njihovog narednika. bataljon 6. a naročito porodice onih koji su se poslije godinu i po vratili sa jedinicama NOV u svoj kraj. citira izvještaj štaba 6. Novom Gradu i Donjoj Dubici.. brigade od 15. Odlučno i disciplinovano držanje boraca 1. septembra 1943. oko podne. političkim komesarom Spasom Mičićem i zamjenikom političkog komesara Danom Olbinom. Gradačac. Jošavi. f. Znajući da stanovnici tih mjesta očekuju partizane. i-1 Arhiv VII. 14 Čedo Minderović u svojoj knjizi »Za Titom« na 263. Nazif Dugić. Gnionici.

fond NDH. Partizani su 18. Partizani su se izvukli iz grada i otišli u obližnja sela Tišinu i Pisare. XI. brigade Miloš Zekić.bodile su sela: Tišinu. septembra u 18 časova. n. počeo je u zgradi hotela zbor žena radi formiranja organizacije AFŽ i angažovanja žena u pomaganju narodnooslobodilačke borbe. Arhiv VII. Slatinu. Dane Olbina. 4 su ranjena. a oružnici su se vratili u mjesto. Nijemci su otvorili vatru s lijeve obale Save. Oni su također govorili na narodnom zboru 15. brigade. advokat. 52/2. str. Za vrijeme zbora otvorena je sa slavonske strane snažna artiljerijska i minobacačka vatra po gradu. 16. dr Husein Kapetanović. 1972. f. IX u 4. 16 15 16 Dane Olbina. a ostali su jedva uspjeli da se prebace preko Save. Batkušu i Obudovac. Ratni dani. k. Svjetlost. rukovodioca političkog odjela 6. Od zaplijenjenih namirnica. Zbor je u ime građana otvorio i pozdravio oslobodioce dr Džafer Mehmedagić. siromašnim građanima je podijeljeno 18 metarskih centi pšenice. Sutradan. Mitraljezac Safet Gluhić je odgovorio vatrom iz svog mitraljeza i ubio jednog njemačkog. 134-138. 2 vagona zobi i 8 metarskih centi graha.00 sata ujutro opkolili zgradu kraj Save u koju su se oružnici smjestili. ali za kratko. Petnaestog septembra Boro Popović je u prisustvu Zarija Skerovića. 113 . nenaišavši na otpor četnika Slatinskog i Crkvinskog bataljona koji su se razbježali i posakrivali. 139-140.d. reg. br. Oni su održali sastanak sa viđenijim građanima i govorili im o potrebi formiranja N 0 0 . koja je sa manjim prekidima trajala cijele noći. U borbi koja je nastala jedan oružnik je poginuo. rukovodilac polit-odjela Zarije Škerović. Sarajevo. koji su i ranije radili za NOP. str. Nešto kasnije u članstvo KPJ su primljeni Mehmedalija Subašić i Joco Bogdanović. koji je održan na pijaci. zaklonjeni iza željezničkih vagona. formirao partijsku ćeliju u Bosanskom Šamcu u koju su ušli Hasan Zaimović. Slavko Stanojević i Angela Todorović. 15 U Bosanski Šamac su odmah stigli komandant 6. 177.8. Spasoje Ilinčić. podoficira. kao sekretar. obavještajni oficir Dušan Blagojević i Boro Popović.

sremskog odreda. bez ispaljenog metka. avgusta 1943. Arhiv VII.8. Tako su jedinice Diljskog odreda i Vinkovačke partizanske grupe u domobranskim uniformama i snabdjevene lozinkama 18. 114 . a oružnici su pobjegli prema Savi u kukuruze. 177. septembra. pod komandom Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. Zbornik IV. cijela Posavina i veliki dio Trebave bili su slobodni. 18 Oslobođenjem ovih mjesta i sela između njih. na pošti su uništeni TT uređaji. reg. fond NDH. f. f. br. upale u Sikirevce (7 km sjeverno od Bosanskog Šamca) i. Prethodno je u Modriči boravio Midhat Muradbegović koji je uputio saradnike NOP-a u mjestu kako da iznutra pomognu oslobođenje Odžaka. majevička brigada nastavila svoja dejstva u dolini Bosne i na Trebavi. knj. 28. zarobile 6 oficira. 55 i 57. Sa lijeve obale Save Nijemci su obasuli mjesto artiljerijskom i minobacačkom vatrom. jedinice 6. fond NDH. Neki su se prebacili u Županju. k. 177. u 17. tako je i 1. a prodavnica obuće »Bata« je otvorena. godine. dok.Produžujući nastupanje. koji je bio pod komandom Štaba Istočne grupe NOP odreda Slavonije. narednik Nikola Čulum i oružnik Idriz Gušterović su zarobljeni. istočnobosanske brigade su 18. br. Šesnaestog septembra jedna četa ove brigade.7. reg. IX 1943. Istovremeno su na lijevoj obali Save jedinice Diljskog odreda. 30. i jedinice 2. brigade proširile svoja dejstva ka istočnoj Posavini. Oružnička postaja je demolirana. str.30 časova oslobodile Orašje. Pripadnici mjesne DOMDO jedinice nisu pružili otpor i ostali su kod svojih kuća. Domobranske radne pukovnije (DORAP) bile su popunjene ljudstvom iz rezerve većinom Srbima iz Srema i Slavonije i izvodile su uglavnom javne radove. napale mnoge posade i organe vlasti NDH u mnogim selima istočne Slavonije i zapadnog dijela Srema. 19 koji su se u većini 17 18 19 Arhiv VII. Granate su oštetile munaru džamije i potopile skelu na Savi. 17. k. oslobodila je Odžak. Partizani su ponovo ušli u Gradačac 14.17 Kao što su jedinice 6. 6 podoficira i 80 domobrana iz DORA pukovnije. a zapovjednik oružničke postaje. a roba podijeljena siromašnim građanima. 69-70. sa kojom je bio komesar Muhidin Begić.

Načelnik opštinskog poglavarstva u Donjoj Mahali. 52. br. f.izjasnili da stupe u partizane. Vojnoizdavački zavod. koji su smatrali da taj potez može da dovede do još masovnijeg pristupanja građana NOP-u. divizije u Posavini i na Trebavi. zbog napada na neprijateljski garnizon u Tuzli. bila je znatno rodnija od prethodne. 20 U noći između 10.4. Nikola Krajšić i Stevo Pravdić. divizije sa ovog terena. reg. uništila arhivu. lovačkog zdruga. naredio je oružnicima da uhapse porodice partizanskih boraca.22 Trgovci i vlasti NDH u Brčkom bili su vrlo zabrinuti zbog toga što je akcijama partizana uveliko onemogućen otkup šljiva i izvoz. br. f.2. 21 Devetog septembra napadnut je u Spačvi oklopni voz i zarobljena njegova posada. U nemogućnosti da nešto učini na vojnom polju. što je izazvalo negodovanje građana i predstavnika vlasti NDH. fond NDH. demolirala zgradu opštine. 1/2. Arhiv VII. a u jesen 1942. 9 i Stjepan Domankušić. ali plodove te jeseni nisu mogli da ubiraju ustaška vlast i četnici. kao i dejstva jedinica 16. k. Beograd. fond NDH. f. 177. 23 O korektnom ponašanju partizana prema stanovništvu govore izvještaji opštinskih poglavarstva i oružničkih postaja poslije odlaska jedinica 17. pocijepala Pavelićeve slike. 39. Semberiji i Birču i 11. 1601. oko 1500 vagona suhe šljive i oko 100 vagona pekmeza. br. i 11. 115 . f. Godina 1943. Oružnici su uhapsili 33 lica. reg. septembra Vinkovačka partizanska grupa upala je u Slavonski Šamac. 1981. kada je sporazumima sa četnicima vlast NDH u ovom kraju unekoliko bila učvršćena izvezeno je oko 1200 vagona sirove.8. reg.7. Te jeseni je izvezeno svega oko 250 vagona sirove šljive i oko 100 vagona drugog voća. fond NDH. Arhiv VII. Dejstvo jedinica NOV i POJ u Slavoniji i Sremu. k. br. reg. Arhiv VII. k. divizije na Majevici. oštetila TT uređaje i odnijela oružje i vojničku opremu ustaša i folksdojčera. Diljski NOP odred. divizije u srednjoj Bosni znatno su pomogle dejstvo jedinica 17. Ilija Vincetić piše u svom izvještaju Kotarskoj oblasti sljedeće: 20 21 22 23 Arhiv VII fond NOP-a. 177. 177. str. pukovnik Mifek zapovjednik 3. k. 36. čiji je štab tih dana stigao u Brčko.

44. fond NDH. Potpuno je poremećen planirani prisilni otkup žitarica. Modriči. 24 Upravitelj kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu.8. Franjo Šajkaš u svom izvještaju velikoj Župi Posavje od 28. Održavani su zborovi na kojima su govorili predstavnici Partije. piše: »Za vrijeme boravka u gradu partizani su skinuli poglavnikove slike. prihvatili su posavski i trebavski seljaci. uzeli iz nadleštva pisaće mašine i oštetili TT linije«. objavljen u prvom broju Oslobođenja.177. Donjoj Mahali. Odžaku.Živio Staljin. a njihove zgrade demolirane. a veoma je ograničen izvoz voća. a svaki dan oružnicima stižu indirektne prijetnje«. Orašju. Obudovcu. Niko se od pučanstva nije priključio njihovim redovima. Svaku noć su održavane partizanske 24 Arhiv VII. kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu i Odžaku i opštinska poglavarstva u Dubravama. godine. Nisu funkcionisale kotarska oblast u Gradačcu. oružničke pukovnije: »Partizani pored promićbe (propagande) i novačenja novih pristalica priređuju razna sijela i zabave. Gradačcu i Srnicama. te istima prilazi i materijalno ih potpomaže. IX 1943. te pozorišne predstave. Bosanskom Šamcu. Iz mjesta su rastjerane oružničke postaje. Zivilo bratstvo i jedinstvo Srba. živio Tito. Život nijednog žitelja nije bio ugrožen. Hrvata i Muslimana«. br. Zapovjednik oružničke postaje u opkoljenom Gradačcu 1. Predlažem da se ova postaja evakuiše. pošto ne mogu vršiti službu jer nemamo izgleda da se pri ponovnom napadu partizana održimo. niti su koga odveli sa sobom. Nisu vršili nikakvo zlostavljanje. a narod je zato da se protiv partizana borba uopće ne prima. Jedino su u zgradi općinskog poglavarstva pisali njihove krilatice . godine pište štabu 4. 116 . između ostalog. izražavajući svoje zadovoljstvo što su oslobodioci došli u njihova naselja. IX 1943. gdje se saznaje da odigravaju komade i dobro poznati narodu zagrebački glumci. Narod je izašao na ulice i puteve. Državnu i općinsku imovinu nisu oštetili ni u čemu. Domaćini su se utrkivali ko će ih što bolje ugostiti. Narod je prema državnim vlastima jako demoralisan. a prema partizanima se pokazuje raspoložen i oduševljen. f. Poziv Hasana Brkića »Ni zrna okupatoru«.»Od seljaka su partizani jedino tražili hranu i nešto prevoza. k. reg. Ustanove NDH su bile potpuno razbijene. U selima i varošicama Posavine i Trebave partizani su srdačno dočekani. vojske i naroda. izgubio je vjeru i svaku nadu u državnu zaštitu.

najviše brašna. Druga krajiška. U takvom rasporedu 17. brigade 17. koja je dopratila Štab 1.'sep-· tembra formirana 3. Milutin Pejanović je postavljen za zamjenika komandanta. korpusa od 23. Poslije oslobođenja cijele teritorije Posavine i Trebave. narasla je na četiri bataljona. . divizije su iskoristile za popunu i sređivanje svojih jedinica. Uz štab brigade se. mikrofilm IRP.Arhiv VII. prvi komandant Muslimanskog bataljna Romanijskog NOP odreda iz 1941/42.27 25 26 27 Naređenje štaba 1. 17. Trgovci i zanatlije su otvorili radnje. 361).priredbe. Učestvovali su na sastancima na kojima su se formirale partijske ćelije i skojevski aktivi. uz učešće omladine. 25 U Bukviku je 21. Za komandanta brigade je postavljen Salem Čerić. . koji su imali više iskustva u partijskom radu. dok. majevičkoj brigadi. istočnobosanskoj i 1. Zaplijenjene su velike količine namirnica. a Dane Olbina za zamjenika političkog komesara. a pored toga razvile su intenzivan politički rad. Partijski rukovodioci bataljona i brigade pomagali su partijskim organizacijama na terenu da se organizaciono srede i učvrste. u kojima je dala značajan doprinos. a komunisti iz brigada. 117. Vojska je bila sita i vesela. koliko ih je tada bilo u istočnoj Bosni. (Izvještaj sekretara PK KPJ za BiH od 18. knj. na kojima su nastupale kulturno-umjetničke ekipe iz jedinica. šećera i masnoća. za političkog komesara Muhidin Begić. godine. kao politički radnik. septembra kada se pomjerila na jug. rolna 4/295-296). (muslimanska) brigada divizije/U početku je imala dva bataljona. pomagali su partijskim radnicima na terenu da razviju različite forme i metode političkog djelovanja. od polovine avgusta do kraja septembra. Sarajevo. str. Uskoro je Pejanoviča zamijenio Mirko Batričević. Vrijeme provedeno u Posavini i na Trebavi. Šesta brigada je rasporedila svoje bataljone na prostoriju Miloševac-Bosanski Šamac-Donja Slatina-Obudovac-Gornji Žabar-Porebrice. divizija je ostala do 24. a 1. zbog priprema za napad na Tuzlu. 117 . a od ukupno 394 kandidanta 147 je bilo u pomenutim brigadama. 281 se nalazio u 6. postavila je svoje bataljone na liniju Paležnica-Živkovići-Skipovac. IX 1943 (Zbornik IV. Od 808 članova KPJ. korpusa iz srednje Bosne. nalazio Mujo Hodžić Crni. a neki su prodavali i robu koju su sakrivali od okupatora. 26 a odmah poslije borbi za oslobođenje Tuzle. majevička sa Ozrenskim NOP odredom bila je na prostoriji Zelinja-Kožuh-Vranjak-Modriča-Skugrić-Gradačac. VIII 1943.

Politički komesari četa, bataljona i brigada razvili su široku političku aktivnost u narodu. Organizovali su mnoge političke skupove, zborove i priredbe na kojima su nastupali. Kulturno-umjetnička ekipa divizije i kulturno-umjetničke sekcije po brigadama i bataljonima dale su mnoge priredbe na kojima je prisustvovalo po nekoliko stotina ljudi. Jedno vrijeme uz štab 17. divizije, do svog odlaska u srednju Bosnu, nalazili su se i članovi Umjetničke ekipe Vrhovnog štaba koji su svojim nastupom na pozornici ushićivali mnogobrojne Posavce i Trebavce. Na priredbi održanoj 4. septembra u Ceriku istočnobosanski borci su prvi put čuli poemu Skendera Kulenovića Majka Knešpoljka, koju je recitovala glumica Zagrebačkog kazališta Ivka Rutić. Jedinice su izdavale vijesti, a stigao je i prvi broj lista »Oslobođenje« koji je štampan u Trnovi 30. avgusta. Svuda je čitan Proglas Pokrajinskog komiteta KPJ za BiH upućen Srbima, Muslimanima i Hrvatima, a posebno omladini, štampan u Trnovi istog dana. 28 Noću 12/13. septembra na istočnobosansku stranu prešao je preko rijeke Bosne štab 1. bosanskog korpusa NOV i POJ na čelu sa komandantom generalom Kostom Nadom i komesarom Vladom Popovićem. Zamjenik komandanta 1. korpusa, pukovnik Tošo Vujasinović i načelnik Štaba korpusa, pukovnik Jovo Vukotić, stigli su sa Majevice nešto ranije. Štab korpusa se u prvo vrijeme nalazio u blizini Gradačca (zaseok Vida), zatim u Gradačcu, a kasnije se, u vrijeme borbe za Tuzlu, premjestio u rejon Srebrenika. U septembru 1943. godine, na terenu Posavine i Trebave našao se istovremeno veliki broj vojnih, političkih i partijskih rukovodilaca koji su svojim radom mnogo doprinijeli na razgaranju narodnooslobodilačke borbe u Posavini i Trebavi, na mobilizaciji novih boraca, stvaranju Posavskog i Trebavskog partizanskog odreda, razvoju mreže partijskih i skojevskih organizacija, stvaranju narodnooslobodilačkih odbora, odbora AFŽ i USAOJ-a. Takav polet narodnooslobodilačkog pokreta u Posavini i u Trebavi, pored objektivnih okolnosti, omogućen je poli28 Arhiv VII, Mikrofilm, IRP, Sarajevo, r. 4/372 i 373.

118

tikom i naporima Komunističke partije Jugoslavije, posebno komunista iz Posavine i sa Trebave, koji su u najtežim uslovima opstanka, rada i borbe bili nosioci samoprijegora i revolucionarne svijesti u borbi za oslobođenje zemlje za bolju budućnost naroda. Iako malobrojna, i u tom periodu organizaciono nedovoljno razvijena da zahvati sva sela posavsko-trebavskog područja, Partija je ipak uspijevala da oko sebe okupi najsvjesniji dio stanovništva i uključi ga u redove narodnooslobodilačke borbe.

FORMIRANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA Stvaranje slobodne teritorije u Posavini i na Trebavi i prisustvo jakih snaga NOVJ na tom području omogućilo je i formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Posavski NOP odred formiran je u Obudovcu, 29 naredbom Štaba 1. korpusa od 17. septembra 1943. Kao jezgro za formiranje odreda poslužila je partizanska četa, koja je osnovana polovinom avgusta 1943. u Bukviku, 30 u koju su tokom avgusta i septembra dolazili omladinci iz Gornjeg Žabara, Brvnika, Obudovca i drugih sela Posavine. Na formiranje odreda stigle su u Obudovac grupe dobrovoljaca iz Miloševca (skoro polovina pristiglih) Kruškovog Polja, Brvnika, Batkuše i Gornje Slatine, a bilo je boraca i grupa i iz drugih sela Posavine, tako da je u odredu na dan formiranja bilo oko 150 boraca koji su svrstani u četiri čete.31 Veliku pomoć štabu novoformiranog odreda pružio je Štab 6. istočnobosanske brigade, posebno njen komandant major Miloš Zekić, koji se tada nalazio u Obudovcu. Iz 6. istočnobosanske i 1. majevičke brigade u odred je došlo nekoliko rukovodilaca: Pero Bosić, Markica Milošević, Savo Živković i Nikola Simić, a kasnije i Mehmedalija
29

30 31

Tada je formirana partijska ćelija u Obudovcu u koju su primljeni: Cvijetin Simičević (sekretar), Makso Teodorović, Đurđo Popović, Pera Jovanović i Mihailo Pejić (Boro Popović n.d. str. 300). Komandir čete je bio Pavo Bašić, a politički komesar Stevo Živković. Nikola Simić, Osnivanje i borbe Posavskog partizanskog odreda 1943. godine, Istočna Bosna u NOB-u, knj. 2, str. 486-470.

119

Tufekčić, pošto je predao dužnost komandanta mjesta u Gradačcu, koju je vršio kratko vrijeme. Oni su imali vojničko i političko iskustvo stečeno u ovim proslavljenim jedinicama. Sam čin formiranja odreda izvršen je svečano, poslije održanog zbora, kod stare škole i crkve. Na zboru na kojem su bili prisutni stanovnici mnogih srpskih i hrvatskih sela govorio je Cvijetin Mijatović Majo, a poslije njega Boro Popović i Vukašin Subotić. Štab 6. istočnobosanske brigade dao je odredu izvjesnu količinu oružja kojim su naoružane čete, a pomagao je i na organizacionom sređivanju u političkoj i vojnoj obuci. Dvadesetosmog septembra u subotu u Gornjem Žabaru se prišlo formiranju bataljona. Od ranije četiri čete i Bukvičke čete, koja je naknadno pristigla, formirani su Prvi i Drugi bataljon. Za komandanta odreda postavljen je Nikola Simić Učo, dotadašnji komandant 2. bataljona 1. majevičke brigade, za političkog komesara Boro Popović, partijski radnik na području Posavine, a za zamjenika političkog komesara Petar Kaurinović, partijski radnik iz Bukvika. Zamjenik komandanta odreda postao je nešto kasnije Ibro Dogledović, a na dužnost referenta saniteta došla je Beba Altarac. Komandant 1. bataljona postao je Marko Milošević, zamjenik komandanta Pavo Bašić, a politički komesar Savo Živković. U 1. bataljonu na dužnosti komandira četa su bili: Prve - Ilija Kaurinović, Druge - Todor Peranović, Treće Pero Jovanović. Na dužnosti političkih komesara četa bili su: u Prvoj - Stevo Živković, u Drugoj - Savo Kaurinović, a u Trećoj - Ilija Pajić. U štab 2. bataljona postavljeni su: Pero Bosić, komandant, Trivo Petra Kaurinović, zamjenik komandanta, Ivan Bumbulović, politički komesar i Košta Živković, intendant. Komandiri četa su bili: Đoko Tadić - Prve, Mika Obrenović - Druge, i Vlajko Arsenić - Treće. Politički komesar Prve čete bio je u prvo vrijeme Ljubo Antić, Druge - Jovan (Damjana) Kerezović i Treće - Petar Đokanov-Kaurinović. Štab 17. divizije je 23. septembra naredio Štabu odreda da svoje jedinice postavi na liniju Gornji Žabar-Bukvik-Porebrice, radi zatvaranja pravaca koji od Brčkog vode u Po120

savinu, Šesta istočnobosanska brigada je tada svoje bataljone rasporedila na prostoriju Srnice-Špionica-Gornji Hrgovi, u očekivanju pokreta prema Tuzli. Štab Posavskog odreda bio je u stalnoj vezi sa štabom 6. istočnobosanske brigade. Istim naređenjem je bilo predviđeno da, ukoliko dođe do jačeg neprijateljskog napada, jedinice odreda budu podijeljene u manje grupe koje bi manevrisale na terenu Posavine, izbjegavale frontalnu borbu i napadale neprijatelja gdje je najslabiji. Odredu je takođe postavljen zadatak da razbijenim četničkim jedinicama onemogući ponovo organizovanje. Štab 17. divizije se tada sa divizijskom bolnicom nalazio u Ceriku. 32 Formiranje Trebavskog NOP odreda obavljeno je u subotu 20. septembra 1943. godine u Skugriću, gdje su pred strojem boraca pročitane naredbe o formiranju odreda i njegova dva bataljona. Kao jezgro za formiranje odreda poslužile su čete i grupe boraca koje su se počele izdvojeno organizovati poslije prvog prodora jedinica 17. divizije na Trebavu polovinom avgusta, a intenzivnije pripreme su nastavljene poslije oslobođenja Modriče. Prvi bataljon odreda bio je sastavljen od ljudstva iz Osječana, Buštelića i Kožuha, a Drugi od ljudstva iz Skugrića, Vranjaka i Koprivne. 33 U odredu je u početku bilo oko 160 boraca. U štab Trebavskog NOP odreda postavljeni su: za komandanta Relja Peća, za političkog komesara Slobodan Janković, a za zamjenika komandanta Petar Džigum. Kasnije, koncem oktobra, dužnost političkog komesara je preuzeo Panto Nikolić, a Slobodan Janković je postao zamjenik komesara odreda, i ujedno rukovodilac partijske organizacije u odredu. Omladinski rukovodilac u odredu bio je Mika Dujić, vršilac dužnosti načelnika štaba odreda Živko Knežević, a intendant Đorđo Petrović. Na dužnost komandanta 1. bataljona postavljen je Savo Simić Adžija. Božo Miličević je došao za političkog komesa32 33

Izvještaj Štaba 17. divizije Štabu 1. bosanskog korpusa 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. br. 118, str. 263/264). Tako je, na primjer Skugrićka četa 2. bataljona formirana odmah poslije oslobođenja Modriče u selu Skugrić, na mjestu zvanom Meraja. Poslije zbora na kome je govorio Mika Stankovič prijavilo se u četu 78 boraca. Neki su poslije prešli u 6. i 15. brigadu tako da je u četi ostalo 43 borca (Izjava Pere Stankovića - kod autora).

121

ra tog bataljona, a Damjan Petrović za intendanta. Komandir Prve čete bio je Nedo Blagojević, a komandir Druge Radovan Petrović. Politički komesar 1. čete bio je Đokan Čakarević, a Druge - Cvjetko Arsenić. Nedo Blagojević je ujedno bio i zamjenik komandanta. U Drugom bataljonu komandant je bio Cvjetko Stojanović-Jerković, a politički komesar Anđelko Radić. Zamjenik komesara bataljona bio je Mitar Mitrović, zamjenik komandanta Košta Radojević, intendant Živan Dimitrijević, a omladinski rukovodilac Jovica Jovičević. U 1. četi komandir je bio Košta Radojević, a politički komesar Mitar Kojić. Komandir 2. čete bio je Ignjat Simkić, a politički komesar Jovo Žarić. Košta Radojević je bio ujedno i zamjenik komandanta bataljona. Naredbom štaba 1. bosanskog korpusa od 23. septembra, Trebavski NOP odred je stavljen pod komandu 1. majevičke brigade i dobio zadatak da se postavi na liniju Cerov Gaj-Poturice i zatvori pravce koji iz doline rijeke Bosne vode prema Sjenini. Prva majevička brigada je postavljena na prostoriju Sjenina-Lukavica-Zoje, sa zadatkom da spriječi ispade četnika sa pravca Becanj-Stanić Rijeka. Brigadi je takođe, u okviru predstojećeg napada na Tuzlu, stavljeno u zadatak da ruši željezničku prugu Doboj-Tuzla na dijelu Boljanić-Karanovac. Jedan bataljon 1. majevičke brigade nalazio se na Dugim Njivama i davao obezbjeđenje za komande mjesta u Modriči i Gradačcu. Bilo je predviđeno da se u slučaju jačeg neprijateljskog napada komande mjesta Modriča i Gradačac povuku u pravcu Dugih Njiva.34

BORBENA DEJSTVA TREBAVSKOG I POSAVSKOG NOP ODREDA DO POČETKA 1944. GODINE Do kraja septembra 1943. godine sav sjeverni dio istočne Bosne bio je oslobođen, čitava Posavina, Trebava, Semberija i Majevica sa gradovima Bijeljinom, Zvornikom, Gra34

Naređenje Štaba 1. bosanskog korpusa Štabu 17. divizije 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 117, str. 261/262).

122

dačcom, Bosanskim Samcem, Modričom, Orašjem i Janjom. Neprijatelj je držao jače garnizone samo u Brčkom, Tuzli i Doboju i nešto slabije duž komunikacije Doboj-Tuzla. Da bi što uspješnije riješio osnovne zadatke koje je Vrhovni štab NOV i POJ postavio pred partizanske snage u istočnoj Bosni, štab 1. bosanskog korpusa donio je 27. septembra odluku da napadne Tuzlu i okolna neprijateljska uporišta. Uslovi za oslobođenje Tuzle koja je služila neprijatelju kao oslonac za preduzimanje dejstava ka Majevici, dolini Spreče, Birču, Trebavi, Ozrenu i Konjuhu, bili su povoljni, a njeno oslobođenje diktirali su jaki vojni i politički ciljevi. Glavne njemačke snage bile su angažovane ka jadranskoj obali i u zapadnom dijelu zemlje, pa nije postojala opasnost od jače intervencije. Krajem septembra su u Tuzli i okolnim garnizonima bile neprijateljske snage jačine jedne divizije, koje su se sastojale uglavnom od domobranskih jedinica, oružnika, jedinica DOMDO pukovnije i manjeg broja ustaša i gestapovaca. Jedan njemački bataljon je na dva dana prije napada povučen u Doboj, a u Tuzli se nalazila samo jedna njemačka oklopna četa. 35 Oslobađanjem Tuzle otvarale su se široke mogućnosti za mobilizaciju ljudstva, naročito radnika, i uspješno dejstvo NOP-a i jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni. U drugoj polovini septembra je situacija za neprijatelja u istočnoj Bosni postala teža. 0 tome je vladu NDH, veliki župan Župe Usora i Soli sa sjedištem u Tuzli izvijestio ovim riječima:
»Hrvatsko pučanstvo je jednim dijelom izgubilo nadu u povoljan ishod rata. Uslijed toga pojavili su se znaci neotpornosti i pasivnog držanja.... Na područjima velike župe Usora i Soli još je jedino Tuzla ostala pošteđena ulaska partizana, ali i nad njom visi Demoklov mač vječite partizanske opasnosti... Zadnji vojnopolitički događaji u svijetu ostavili su vrlo težak dojam u hrvatskom javnom mnjenju. Kapitulacija Italije, razoružanje italijanskih divizija, teške borbe na istočnom frontu i stalni napadi partizana, uslovili su javno govorkanje o lošoj situaciji u Hrvatskoj«. 36
35

36

Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd, 1967, knj. 1, str. 605 (u daljem tekstu - Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, knj. 1, str. 605). Izvještaj velike župe Usora i Soli od 14. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17. dok. 199, str. 460).

123

U okviru operacije za oslobođenje Tuzle, zadatak zatvaranja pravca prema Doboju i onesposobljavanja željezničke pruge i puta Doboj-Tuzla dobile su jedinice 1. majevičke brigade, Trebavskog i Majevičkog NOP odreda. 37 Posavskom NOP odredu dat je zadatak da sa pravca Gradačac-Srnice obezbijedi raspored glavnine 17. divizije i divizijsku bolnicu koja se nalazila u Donjem Srebreniku, 38 a Trećoj vojvođanskoj brigadi je naređeno da spriječi intervenciju neprijateljskih snaga iz Brčkog prema Tuzli. Prva majevička brigada i Trebavski odred su 28. septembra krenuli preko Bukve ka Gračanici. Istog dana su bez otpora ušli u Gračanicu i porušili prugu dužine oko 1 km, na dionici Karanovac-Suho Polje i postavili se na visove sjeverno od pruge i puta Doboj-Tuzla. 39 Poslije podne, 30. septembra, neprijateljska motorizovana grupa Fišer, koja se sastojala od tri ojačana njemačka bataljona i jednog bataljona domobrana, nadirući od Doboja prodrla je do Gračanice. Iznenadnim i odlučnim protivnapadom jedinica 1. majevičke brigade i Trebavskog odreda neprijatelj je odbačen na rijeku Spreču, odakle se, uz pomoć četnika povukao ka Doboju. Sutradan 1. oktobra neprijatelj se bolje pripremio, izveo napad i uspio da potisne partizanske bataljone do sela Donja Lohinja. U poslijepodnevnim časovima izvršen je ponovni protivnapad sa boka, po cijeloj dužini neprijateljske kolone. Nijemci su se morali opet povući. Pred mrak su jedinice 1. majevičke brigade napale neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici u Miričini, koja se brzo predala. Neprijateljska posada koja je bila na željezničkoj stanici Bosansko Petrovo Selo odstupila je bez borbe prema Doboju. 40
37 38 39

40

Zapovijest Štaba 1. bosanskog korpusa od 27. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 127, str. 278-283). Obavještenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 1. X 1943. Štabu 1. majevičke brigade (Zbornik IV, knj. 18, dok. 2, str. 10). U noći 26/27. septembra dva bataljona Prve majevičke brigade (2. i 3.) vodili su vrlo tešku borbu sa četnicima u Skipovcu kod Gračanice, pa je zbog toga u okviru zadatka obezbjeđenja pravca od Doboja, brigadi i odredu naloženo da spriječe eventualni napad četnika. Saopštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 2. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, dok. 9, str. 29).

124

Tuzla je oslobođena 2. oktobra. Istog dana neprijatelj je iz Doboja izvršio nov snažan napad na bataljone 1. majevičke i Trebavskog odreda i ovladao Gračanicom. Uprkos protivnapadima neprijatelj je, uz snažnu podršku avijacije, 3. oktobra odbacio brigadu i odred sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla i prodro u Lukavac gdje je iznenadio jedinice Majevičkog NOP odreda. Majevički odred, pošto nije bio obaviješten o prodoru neprijatelja iz Gračanice, pretrpio je osjetne gubitke i povukao se na visove sjeverno od komunikacije. U takvoj situaciji Štab 3. korpusa (naredbom Vrhovnog štaba od 5. oktobra 1943, Štab 1. bosanskog korpusa preimenovan je u Štab 3. korpusa NOV i POJ) preuzeo je odmah mjere za odbranu oslobođene Tuzle. Naredio je da se izvrši snažan protivnapad na uklijenjenog neprijatelja. Sa fronta kod Bukinja neprijatelja su napale 6. istočnobosanska i 2. krajiška brigada, 41 a 1. majevička (koja je pomenutom naredbom postala 15. majevička), Trebavski i Majevički odred dobili su zadatak da sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla napadaju izduženu neprijateljsku kolonu u bok i u pozadinu. 42 Kasnije je u borbu na lijevom krilu uvedena 16. muslimanska (ranije 3.), a na desnom krilu 1. vojvođanska brigada. 43 U okviru opšteg zadatka Trebavski odred je imao poseban zadatak da napadne neprijateljsku kolonu kod Miričine, gdje se pretpostavljalo da se nalaze pozadinske jedinice glavnine neprijateljskih snaga. Tako je na prilazima Tuzle došlo do veoma oštrih borbi, jer je neprijatelj uporno nastojao da povrati grad. Protivnapadi jedinica NOV i POJ su u potpunosti uspjeli, pa je neprijatelj bio primoran da naglo odstupi prvo prema Lukavcu, a kasnije prema Miričini. Osmog oktobra 15. majevička i 1. vojvođanska brigada su ušle u Puračić. 44
41

42 43

U štabu 2. krajiške tada su bili: Dragan Stanić komandant, Idriz Čejvan politički komesar, Dušan Egić zamjenik komandanta i Vojin Lukić zamjenik političkog komesara. Kasnije je za načelnika štaba došao Anton Kulundžić. Zapovijest Štaba 3. korpusa od 6. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, str. Štab 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Marko Perićin Kamenjar, komandant; Paško-Romac Zdravko, politički komesar; Ilija Bogdanović, zamjenik komandanta i Ljubo Momčilović, zamjenik komesara. Gligo Mandić, n.d., str. 39-60.
80-82).

44

125

poslije uspjeha u dolini Spreče. oslobođenje i odbrana Tuzle predstavljaju veoma uspješnu operaciju. str. a NOV je postigla prestiž u istočnoj Bosni. lovačke pukovnije iz Brčkog prema Tuzli odbila je 3. od intervencije sa sjevera. diviziji dao zadatak da zauzme Sokolac i Rogaticu i protjera četnike koji su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića prodrli iz Srbije u jugoistočnu Bosnu. To je omogućilo formiranje novih brigada (17. a odatle na Romaniju. u trouglu rijeka Bosna-Sava-Tinja. i 19). korpusa trebalo je da prenesu težište svojih dejstava prema jugoistoku na područje Sarajeva. korpusa da za obezbjeđenje pravca prema Doboju angažuju trećinu snaga koje su u početku učestvovale u napadu.• > . Poslije odlaska jedinica 17. vojvođanska brigada.S obzirom na način vođenja borbi i manevar snaga. Odmah po prijemu zadatka odred je izvršio marš iz Bukvika pravcem Špionica-Srnice-Gradačac. 1980. Beograd. istočnobosanske divizije. dale Tuzlu i da se postavi na liniju Gradačac-Srnice. korpusa je uputio 17. kada su jedinice odreda stupile iz pokreta u borbu. Četnici su stigli pred grad. Bili su uvjereni da im Posavski NOP odred ne može pružiti jači otpor. 18. na cijeloj teritoriji. 128-129. Šesnaesta vojvođanska divizija dobila je zadatak da dej45 Radovan Panić. Treća Vojvođanska brigada. pokazala se presudnom za uspjeh cijele operacije. Oslobođenjem Tuzle postignut je ogroman vojni i politički uspjeh. izvršile snažan protivnapad i protjerali četnike koji su se razbježali. diviziju najprije na Ozren. zatim na Vareš. Vojnoizdavački zavod. jedinice 3. jedinice koje su napa. Odluka štaba 3. našao se samo novoformirani Posavski NOP odred. Došlo je do velikog priliva novih boraca. Čim su četnici saznali za odlazak jedinica NOV ka Tuzli. On je dobio zadatak da obezbijedi. 126 . Tuzlanskog NOP odreda i 27. divizije ka Tuzli. najviše radnika i omladinaca. pošli su u napad na Gradačac sa namjerom da unište odred i da opljačkaju grad. U duhu tog plana štab 3. Višegrada i Goražda. Intervenciju 5. a 27. 45 Prema planu Vrhovnog štaba. Zadat je težak udarac neprijatelju.

Jedno vrijeme komandir 1. Pero Kovačević i Abdurahim Otanović. Ponovo su oslobodili Gračanicu. Uskoro je u Modriči formiran i 3. a sjeverno sa Posavskim NOP odredom.Mehmedalija Sendijarević. 46 U vrijeme dok je boravio u neposrednoj blizini Tuzle. koga je poslije nekoliko dana zamijenio Vid Dević. Za komandanta bataljona postavljen je Mehmed Mujbegović. Kladara i drugih sela. U prvo vrijeme čete su se zvale po nazivima mjesta. hrvatskom brigadom (pod čijom se operativnom komandom nalazio) koja je držala položaje kod Lukavca i zatvarala pravac Doboj-Tuzla. bataljon Trebavskog NOP odreda od omladinaca iz Modriče. Dugog Polja. 127 . U svakom bataljonu bilo je po 2 puškomitraljeza. Vršene su pripreme i za formiranje Garevačke čete. Južno je održavao vezu sa 18. Do polovine oktobra Trebavski NOP odred je zajedno sa bataljonima 1. vojvođanska brigada produžila je prema Brčkom. 607-608. Riječana. a Trebavski NOP odred je ostao na prostoriji Srnice-Gradačac-Skugrić. Tarevaca. sprečavao ispade neprijateljskih 46 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. Trebavski NOP odred krenuo je zajedno sa 1. Neprijatelj je pružio slabiji otpor na visovima kod Karanovca.stvuje na operativnom području Posavine. čete je bio Hasan Mulić. Prvo su formirane Modrička i Tarevačka. Odžaka. Treći bataljon je dejstvovao u trouglu Modriča-Odžak-Bosanski Šamac. vojvođanske brigade prokrstario terenom Trebave. čete je bio i Safet Doratić. Druge . Trebave. Trebavski NOP odred se snabdio izvjesnom količinom oružja. str. Prije formiranja štaba 3. bataljona Posavskog odreda. nenaišavši na ozbiljniji otpor četnika.Sakib Zečić a Treće . bataljona čete su bile pod komandom 3. a kasnije Odžačka. Semberije i Majevice i da po mogućnosti oslobodi Brčko. Poslije protjerivanja neprijatelja sa pravca Doboj-Tuzla. Komandir 1. što je diktirala tadašnja situacija. knj. Dobrinje. Zamjenik komandanta bio je Mate Belić. vojvođanskom brigadom na sjever. Poslije toga 1. a prvo vrijeme dužnost političkog komesara vršio je Muhamed Kladnjak. Politički komesari četa u bataljonu su bili: Ibrahim Mujbegović. odjeće i obuće. 1. Garevca.

Komandni sastav Prve čete sačinjavali su: komandir Ivo Domzet. bilo 7 članova KPJ. sastav Druge čete . tako da je početkom novembra u bataljonu. 128 . bataljona postavljeni su: za komandanta Mujo Tipura. Za vrijeme boravka Posavskog odreda u okolini Gradačca. politički komesar Hazim Jašarević. došlo je do osnivanja 3. Okružni komitet KPJ je u bataljon uputio 2 člana KP iz Gradačca. (zamjenik komesara nije imenovan) ekonom Hasan Gubaljević. za zamjenika komandanta Dedo Šakić. zamjenik komandira Numan Subašić. zamjenik komandira Akif Huseljić.komandir Osmah Sušić. Četvrte . U bataljonu je u početku bilo mnogo omladinaca i boraca koji su od ranije pomagali i simpatisali NOP. politički komesar Ekrem Taslidžić i ekonom Husein Skenderović. Vučkovaca. bataljona koji je formiran 7. a u jedinici su primljena 4 nova člana. ali nije bilo partijske organizacije. Bataljon je imao 304 borca svrstanih u 5 četa. Treće . (zamjenik komandira nije imenovan) politički komesar Šefkija Dajić. zajedno sa komesarom bataljona. oktobra od ljudstva iz partizanskih straža iz Gradačca. Posavski NOP odred ostao je na sektoru Gradačac-Srnice do povratka Trebavskog NOP odreda. (zamjenik nije imenovan) ekonom Zećir (Alje) Bristrić.jedinica na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. za političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. politički komesar Ibrahim Alić. Donje Zelinje. U 3. U štab 3.komandir Ragib Klopić.komandir Smajo Osmanlić. Mionice i drugih podtrebavskih sela. za intendanta Alija Repčić i za referenta saniteta Bešlaga Korajkić. razvijao širok politički rad na terenu. 2 mitraljeza i jednim puškomitraljezom. Naoružan je sa 275 pušaka.komandir Hamid Bahić i zamjenik Šalim Bahić (politički komesar i zamjenik komesara nisu imenovani). radio na mobilizaciji novih boraca i razvio obavještajnu aktivnost. Pete . U tom radu je postigao znatne rezultate. zamjenik komandira Osman Delić.

ali je on to odbio izgovarajući se da to ne može učiniti »bez privole svoga predsjednika« (Vlatka Mačeka) 49 * Trebavski NOP odred je u to vrijeme uglavnom bio orijentisan prema Trebavi i dolini Bosne. U proglasu se pozivaju ostali pripadnici domobranstva NDH da se pridruže narodnooslobodilačkoj vojsci. članovi PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i sa njima pukovnik Sulejman Filipović. rolna 5/53-58. U Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kome je bilo prisutno oko hiljadu stanovnika ovog grada i okoline. U Srebreniku. XI 1943. po oslobođenju Tuzle potpisao je proglas koji je emitovan preko radio-stanice »Slobodna Jugoslavija«. i 2. 129 . već su komesari vršili i dužnost partijskog rukovodioca. U ljeto 1943. 469-474. srdačno su dočekali ove rukovodioce i odazvali se pozivima da prisustvuju zborovima i konferencijama. bataljona Posavskog NOP odreda. Pukovnik Sulejman Filipović komandant neprijateljskog garnizona u Tuzli od 1941.d. došao je u kontakt sa rukovodstvom NOP-a za istočnu Bosnu i ponudio svoje usluge. str. Istog dana naveče održana je konferencija sa uglednim Muslimanima iz Gradačca i okoline. Govorili su Rodoljub Čolaković. Gradačcu i okolnim selima stanovnici koji su u većini bili prijateljski raspoloženi prema NOP-u. Arhiv VII. Učinjeni su pokušaji da se na stranu NOP-a privuče istaknuti prvak HSS iz Posavine Mato Mikić. a u odredu su djelovala 4 aktiva SKOJ-a. Sa još 77 bivših oficira domobranstva NDH.. Tema razgovora je bila masovniji priliv Muslimana u jedinice NOV i POJ. n. Sarajevo. politički komesar Posavskog NOP odreda.bataljonu. četa 2. Četnici su se uglavnom nalazili u okolini Dugih Njiva. Rodoljub Čolaković. knj. To su bili mobilisani i 47 48 49 Izvještaj OK KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom KP za istočnu Bosnu od 6. 47 U 1. 2. Mikrofilm IPR. Avdo Humo i Boro Popović. Sulejman Filipović. je održavao kontakte sa rukovodiocima NOP-a. nije bilo zamjenika političkog komesara kao ni u ostala 2 batlajona Posavskog odreda. bataljonu bilo je 25 članova KP. a zatim i u Gradačac početkom druge dekade oktobra stigli iz oslobođene Tuzle Rodoljub Čolaković i Avdo Humo. U Srebrenik su.48 Njih je od Srnica do Gradačca pratila 2.

Prvi bataljon i dijelovi Drugog bataljona Trebavskog NOP odreda su 2. novembra dočekali u Srnicama grupu partijsko-političkih rukovodilaca iz istočne Bosne koji su iz oslobođene Vlasenice preko Tuzle i Srebrenika krenuli u centralnu Bosnu da bi u Jajcu. oni su to odbijali bojeći se represalija Dražinih oficira i Nijemaca. budući prvi predsjednik ZAVNOBiH-a. zbog obezbjeđenja saobraćaja Gradačac-Modriča i zbog propagandnog djelovanja u trebavskim selima. U toku prevoženja jedne ture neko je bacio bombu u čamac od koje je teško ranjen Redžo Čaušević. 31 Partijska organizacija iz Odžaka pripremila je sa Odžačkom četom bataljona napad na oružničku postaju u Odžaku. dr Vojislav Kecmanović Đedo. Aleksandar Preka. br. Sulejman Filipović. 130 . a lakše nekoliko boraca. Članovi KPJ su prethodno razgovarali sa roditeljima tih omladinaca. 1/1 i 2/1. odnosno Mrkonjić Gradu prisustvovali II zasijedanju AVNOJ-a i I zasijedanju ZAVNOBiH-a. popunom iz Odžaka. Dvadesetdevetog novembra 1943. 50 Treći (modrički) bataljon odreda koji je u početku imao 120 do 130 boraca brojno je ojačao. fond NOP k. Kasnije se otkrilo da je bombu bacio ustaša Želić iz Riječana koji je prije nekoliko dana stupio u odred. gdje ih je čekao i obezbjeđivao prelazak jedan vod Modričkog bataljona na čelu sa komandantom Mehmedom Mujbegovićem. Iako je štab Trebavskog NOP odreda pokušavao pridobiti te seljake da pristupe NOP-u. U toj grupi bili su: Rodoljub Čolaković. često je patrolirao pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. čiji je zapovjednik Petar Gugić sarađivao sa NOP-om. f. reg. čitav ili njegovi dijelovi. Prevozio ih je Rafo Kovačević u svom malom čamcu u koji je moglo stati najviše 5-6 ljudi. 51 Partijska organizacija u Odžaku pripremila je grupu omladinaca za odlazak u odred. Dopirao je i do Dugih Njiva. Avdo Humo. ali su četnici izbjegavali borbu.zavedeni seljaci koji su se na položajima oko Dugih Njiva smjenjivali svaka četiri dana. Insceniran je napad na zgradu postaje i oružnici su se bez otpora predali.3. 1627. U toku noći oni su iz Odžaka stigli na obalu Bosne naspram Modriče. Četnički oficiri su tu masu od nekoliko stotina ljudi držali na uzdi i kažnjavali zbog učestalog bježanja sa položaja i izbjegavanja kuluka i obaveza u hrani. Drugi bataljon Trebavskog odreda. Ante Ka- so Arhiv VII. bataljon je u Skugriću zarobio sedam četnika koje je poslije razoružavanja pustio.

Evakuacijom je rukovodio Haso Burić. Modrička četa 3. mnogi seljaci iz sela opština Srebrenik.. Sa grupom partijsko-političkih rukovodilaca kretali su se avijatičari i radnici u industriji aviona. istim putem. divizije na Brčko. (Arhiv VII. Pero Đukanović i Mile Perković. 131 . gdje se nalazila. svrstanih u 3 partijske organizacije (u štabu odreda i u dva bataljona po jedna. kao posada. novembra 1. Oni su doveli komoru sa oko 100 tovarnih konja da preuzmu oko vagon soli koja je iz oslobođene Tuzle preko Srebrenika transportovana do Modriče. bataljon Trebavskog NOP odreda je dopratio ovu kolonu u Gradačac. . Bogomir Brajković. XII 1943. 3. na kojoj su govorili istaknuti politički rukovodioci istočne Bosne. koji su prikupljeni u jedinicama 3. krajiške brigade na čelu sa komandantom brigade proslavljenim junakom sa Kozare . korpusa za popunu prvih vazduhoplovnih jedinica NOV i POJ. Okružni komitet KPJ je zajedno sa Štabom Posavskog NOP odreda donio odluku da 1. 52 53 So i druge namirnice zaplijenjene u oslobođenoj Tuzli danima su prevlačili na svojim kolima. a odatle prebačena preko rijeke Bosne za potrebe jedinica NOV i POJ i naroda u srednjoj Bosni i Bosanskoj kra. i 2. Petog novembra prešli su rijeku Bosnu i stigli u Majevac gdje su ih dočekala dva bataljona 12. Gradačac i Modriča. bataljon odreda učestvuju u predstojećem napadu jedinica 16. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Među njima se nalazio i Franjo Kluz. bataljona su se. Sutradan. dok u jednom bataljonu nije bilo partijske organizacje. 1. Sarajevo. IRP. prvi partizanski pilot. Slijedećeg dana bataljon ih je preko Čardaka dopratio u Modriču. Mikrofilm. bataljona Trebavskog odreda. Jure Begić. vratili na svoje položaje. Početkom decembra u Trebavskom NOP odredu je bilo 14 članova KPJ. gdje je naveče održana konferencija sa građanima.menjašević.Petrom Mećavom. rolna 5/312-316). bataljon i dio 2. 53 U odredu je tada bilo 5 aktiva SKOJ-a sa 36 članova. c2 jmi· Pošto su uspješno obavili dodijeljeni zadatak i vijećnike bezbjedno sproveli do krajiških jedinica.

bataljon ostao je sam u Gradačcu i okolini. bataljon 5. nešto ustaša i Nijemaca. lovačkog puka. u stvari. i 8. tj. 7. domobranski zdrug. betonskim i zemljanim bunkerima i minskim poljima ispred njih. 213. dok. Prilikom boravka komandanta 16. donesena je odluka da 16. Prvi i Drugi bataljon odreda. Vukovaru. On je cijenio vojnički značaj Brčkog koje mu je služilo kao mostobran za nastupanje ka Bijeljini.Poslije odlaska 1. 2. Neprijatelj je u Brčkom. U gradu su mnoge zgrade građene od tvrdog materijala uređene za kružnu odbranu. Vinkovcima. 548. a posebno kasarne u lageru. Njegove čete će obezbjeđivati grad i omogućiti nesmetano djelovanje narodnooslobodilačkih odbora. sa zadatkom da zatvori pravce koji sa sjevera i zapada ulaze u Gradačac. divizije u Tuzli. knj. koji su pri dolasku novih boraca imali 212 boraca. Oko željezničkog mosta na slavonskoj strani izgrađeni su bunkeri. i 2. U Gunji preko Save nalazio se 1. U Brčkom su se u oktobru 1943. Tu su bili 5. lovački puk. bio kompletan 3. pruge Beograd-Zagreb na dijelu od Vinkovaca do Mitrovice. divizija pripremi 54 Zbornik IV. Gradačcu i Bosanskom Šamcu i za obezbjeđenje željezničke pruge Brčko-Vinkovci i. Tuzli. bataljona Posavskog odreda. 18. str. 132 . Rumi i Šidu) nalazile su se dvije njemačke divizije. koju su često napadali sremski i slavonski partizani. NOP-a i AFŽ na terenu oko Gradačca. do formiranja Posavsko-trebavskog odreda. 54 To je. Treći bataljon će ostati odvojen od ostalih snaga odreda sve do februara 1944. na vrlo uskom prostoru držao jake snage. artiljerijski divizion. Spoljna odbrana Brčkog počivala je na fortifikacijski uređenim položajima sa rovovima. organizacija KPJ i SKOJ-a. koje su upravo izvodile ofanzivna dejstva u Sremu i Slavoniji protiv partizanskih jedinica. nalazile znatne neprijateljske snage. početkom oktobra. pod komandom Glavnog štaba NOV i POJ Vojvodine. zajedno sa Štabom odreda krenuli su iz Gradačca ka Bukviku. 3. inžinjerijski bataljon. U okolnim neprijateljskim uporištima na lijevoj obali Save (u Županji. jedan bataljon DOMDO pukovnije. posredno.

1. oktobra u 20 časova. str. zamjenik političkog komesara. Drago Dikić. dok. 18. Jedna patrola odreda uspjela je prijeći put Brčko-Brka i ući u grad. knj." Ofanziva njemačke 173. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda napali su grad sa zapadne strane i uspjeli da potisnu neprijatelja iz rovova na spoljnoj odbrani grada i stignu do samog mjesta. Slijedećeg dana se sa dijelovima 4. Napadajući od Gorica uz drum Lončari-Brčko jedinice Posavskog odreda stigle su u blizini gradske bolnice gdje su zaustavljene. oktobra preko Save kod Rajevog Sela. i 2.i izvede napad na Brčko. divizije. Do kraja dana obje kolone bile su prisiljene da odstupe u pravcu Brčkog. Štab 2. Prema planu napada 2. vojvođanske brigade trebalo je da zauzmu Gunju i most na Savi i da zatvore pravce koji iz Vinkovaca i bosutskih šuma vode ka Brčkom. dok. koja je tada bila u fazi formiranja. Treća vojvođanska brigada i Majevički partizanski odred imali su zadatak da napadnu grad u zahvatu puteva Brčko-Bijeljina i Brčko-Tuzla. 28 str. vojvođanska i dijelovi 4. politički komesar. 248. Miško. kod Posavskih Podgajaca sukobila prvo sa jednom neprijateljskom kolonom. jačine dva bataljona. Zbornik IV. a zatim sa drugom neprijateljskom kolonom. dok. 133 . Napad na grad otpočeo je 19. koja je iz Gunje pošla radi povezivanja sa kolonom iz Županje. str. 19. 547 i knj. 213. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Radosav Jović. jačine ojačanog bataljona. koja se iz Županje kretala prema Gunji. Napadom na Brčko želio se olakšati položaj jedinicama NOV i POJ u Sremu i istočnoj Slavoniji i proširiti slobodna teritorija u istočnoj Bosni. a 1. vratiti se i donijeti obavještenja o neprijateljskim otpornim tačkama. Mirko Milanović. komandant. 18. 97-98. zamjenik komandanta i Ljubica Stanimirović. njemačkog oklopnog puka koja je bila u punom zamahu na području Srema i zapadne Slavonije ubrzala je odluku da se Brčko što prije napadne. kozačke konjičke divizije i 901. 56 Druga vojvođanska brigada 57 prebacila se 17. bataljonom Posavskog NOP odreda u zahvatu puteva Brčko-Srnice i Brčko-Orašje. vojvođanske brigade. Bataljoni 1. Istog dana nepri55 56 57 Zbornik IV. 25. vojvođanska brigada sa 1. knj.

zauzela Stolin i stigla do utvrđenih kasarni u lageru. vojvođanske brigade zatvorili su pravce Bošnjaci-Gunja i Lipovac-Vrbanja. Treća brigada je slomila spoljnu odbranu neprijatelja na istočnoj strani grada. oktobra.Muslimanski bataljon . godine od omladinaca i pripadnika DOMDO pukovnije iz Brnjika. brigade i Posavskog NOP odreda trajali su sa prekidima dva dana i dvije noći.. Još tri puta bataljoni su pokušali da prodru u grad. učestvovao je 5. 142. 134 . oktobra zauzela Gunju i bunkere na prilazima mostu koji je donekle onesposobila. 1. divizije naredio da se napad obustavi. dva bataljona 2. vojvođanske brigade su orijentisana na prostoriju Bosut-Višnjićevo sa zadatkom da zatvore pravac koji iz Morovića vodi ka Gunji. n. pa je štab 16. Sutradan. a dva bataljona 4. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja. str. vojvođanske brigade . Jedinice Posavskog odreda su se postavile na položaje u Bukviku. Vra58 Radovan Panić. Neprijatelj je organizovao jaku odbranu i precizan sistem vatre na liniji prvih gradskih kuća.d. Oko 300 boraca je izbačeno iz stroja·58 U napadu na neprijateljski garnizon u Brčkom. bataljon 3. Vojvođanske jedinice su u trodnevnim borbama pretrpjele velike gubitke. Neprijateljska artiljerija je takođe bila veoma aktivna i ometala je manevar vojvođanskih jedinica. Jake neprijateljske snage uspjele su tog dana da se probiju preko Gunje u Brčko. ali je osnovno da je omjer snaga i sredstava bio mnogostruko nepovoljan za napadača. i 3. ali su zadržani na utvrđenim položajima pred samim gradom. Uporni napadi. Avioni su po čitav dan bombama zasipali položaje partizanskih jedinica. postavivši ispred njih minska polja i žičane prepreke. 21. vojvođanske divizije su se povukle na sjeverne padine Majevice. Uzroci neuspjeha napada su raznovrsni. Druga vojvođanska brigada je 20. Došlo je do borbe sa jakim njemačkim snagama koje su tim pravcima hitale u pomoć opkoljenom neprijateljskom garnizonu u Brčkom. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja koji je potpomagala avijacija.jatelj je izvršio protivnapad sa jačim snagama i odbacio jedinice odreda ka selu Gorice. Sve jedinice pod komandom 16.formiran početkom oktobra 1943.

cigarete i dr.) na desnu stranu rijeke. 1. sa desne obale Save. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda kod Omerbegovače. ali su u svom nastupanju bili odbijeni. Huršidić i Dervišević su uskoro na zahtjev Okružnog komiteta KPJ za Majevicu upućeni na teren kao partijsko-politički radnici. Nijemci su domobrane isturili ispred tenkova. U visini sela Gorice. komandant. divizije. 135 . 4. Sutradan. 134. Dolazi do žestokih borbi kod Rače i Janje. 60 Trećeg novembra brodovi ratne mornarice NDH »Petričica« i »Ustaša« plovili su iz Županje ka Brčkom. Iz Brčkog su odmah upućena tri tenka i jedna četa domobrana. str. novembra. knj. 618-619.žića..d. Tuzle i Gračanice. šećer. Brod »Ustaša« je teglio deregliju sa hranom za jedinice 3. iz Brčkog je prema Gorici krenula jedna domobranska četa sa 5 njemačkih tenkova i stigla do Prnjatovićevog salaša. ali nailaze na snažan otpor jedinica 16. pa su se pred mrak morali vratiti u grad. dok. zamjenik političkog komesara. domobrani su se povukli. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda otvorili su vatru. gdje čine strašne zločine nad stanovništvom. knj. Prvo je formirana jedna četa na čelu sa komandirom Dževadom Kobičem. Jusuf Huršidić. Zbornik IV. str. 59 60 Radovan Panić. domobranskog zdruga u Brčkom. pirinač. n. Te jedinice pokušavaju da prodru u pravcu Bijeljine. 19. Bataljon je brojao oko 120 boraca. Oslobodilački rat. 28. Partizani su otvorili vatru. 59 Do kraja oktobra pristigle neprijateljske snage (vlasovci) vrše ofanzivne akcije u Sremu i istočnoj Slavoniji. borci 1. žene i djecu i paleći domove. Palanke i Boderišta. a tenkovi su ih morali štititi u povlačenju prema Brčkom. isprazne je i zapale. a brod »Ustaša« je potpuno izgorio. politički komesar i Enis Dervišević. »Petričnica« je pogođena na više mjesta mecima iz protivoklopne puške. Šatorovića. ubijajući starce. 98-100. a na sektoru 1. str. Partizani su uspjeli da odvuku deregliju sa namirnicama (brašno. Rahića i drugih muslimanskih sela iz zapadnog dijela brčanskog sreza. a za novog političkog komesara bataljona naimenovan je Esad Cerić. a zatim druga četa i Štab bataljona u sastavu: Hasan Kovačević.

62 Poslije upornih borbi. do 11. 61 Od 5. poslije 40 dana života u slobodi. vojvođanske divizije nisu mogle da intervenišu na pravcu Doboj-Tuzla. dok. XII 1943. str. 522). (Zbornik IV. 165. iz Gračanice u pravcu Srnice krenula je jedna jedinica 1. njemačke divizije i 1. sa ciljem da ponovo osvoji Tuzlu.63 bivši pripadnici sovjetske armije. neprijateljska motorizovana kolona je. knj. Tog dana neprijateljski vojnici su se provukli kroz potok i uz pomoć ustaša Ibrahima Pjanića iznenadili jednu četu 3. 1. lovačkog puka. Sedmog novembra je iz Doboja u pravcu Tuzle krenula motorizovana kolona od oko 2. 1932. (Zbornik IV.Dva neprijateljska aviona su mitraljirala borce i izbacila bombu koja nije eksplodirala. novembra zauzela Tuzlu. Podatke o koncentraciji njemačkih trupa u rejonu Vinkovci . Istovremeno su dva bataljona 187. knj. 13. 173. (vlasovci. Gračanici i Doboju. Sutradan je iz Gračanice krenula neprijateljska jedinica 61 62 63 Izvještaj Štaba 16. novembra neprijatelja prema Brčkom. bataljon 8. kozačke divizije. do 7. 19. koje su se produžile slijedećih dana. njemačke divizije. Sarajevo. Polovinom novembra 1943. 20. Opšta bojna relacija Štaba 2. 9. 11. da su mnogi vojnici 1. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda. str. dok. novembra. opljačkali stanovnike i vratili se u Gračanicu. divizije od 1. 2. dobijene iz Gračanice. Zbirka NOR kat. 551-552.000 vojnika i 9 tenkova iz sastava 369. bataljona Posavskog NOP odreda imali su informacije. (Arhiv IRP. Zbog toga što jedinice 16. (Zbornik IV. 136 .Gunja dostavila je Okružnom komitetu KPJ partijska organizacija iz Bosanskog Samca. kozačkog konjičkog puka.). vojvođanska brigada odbacile su 15. napadali iz Brčkog prema Čeliću. uz podršku artiljerije i tenkova. i 3. bataljona u Srnicama. hrvatske brigade i Tuzlanskog NOP odreda. dok. knj. nazvani tako po svom komandantu generalu Vlasovu) izrazili želju da se predaju partizanima. str. novembra neprijateljske jedinice iz Brčkog upućuju svoje izviđačke dijelove u pravcu položaja koje su držale jedinice 1. Pošto je koncentrisao jače snage u Brčkom. 19. br. preduzeo napade iz tih garnizona. To je bila izviđačka grupa koja je vršila izviđanje puta Gračanica-Srnice-Gradačac. nap. odbacivši dijelove 18. kozačke divizije. neprijatelj je od 7.). U štabu 3. zbornog područja za novembra 1943. U to vrijeme u Gračanici su stacionirale jedinice 6.

Preostali pripadnici bivše DOMDO pukovnije pristupili su novoformiranoj kvislinškoj jedinici . Nijemci su zbog toga strijeljali u Gračanici aktivistu NOP-a. čiji je komandant postao Nešet Topčić iz Zvornika. Poslije nekoliko dana u štab 3. IRP. koji su donijeli municiju i hranu. stigli su aktivisti i simpatizeri NOP-a iz Srpskih i Muslimanskih Srnica i Vučkovaca. (Arhiv VII Mikrofilm. Ubijeno je 28 neprijateljskih vojnika i 7 konja. Brčko i Gračanicu. uz gubitke. Pobjegli neprijateljski vojnici upućeni su u sastav vojvođanskih jedinica.od oko 600 vojnika. 137 . rezervnog narednika Adema Alića na službi u jedinici DOMDO. povukao u Gračanicu. kako su ih njihovi organizatori nazvali bosanskim planincima. Poslije zauzimanja Tuzle i dolaska jačih neprijateljskih snaga u Tuzlu. Pored ostalog zaplijenjeno je 15 konja i mazgi natovarenih opremom. 64 Prije početka protivnapada na položaje koje su držale jedinice odreda. Prvi i Drugi bataljon Trebavskog NOP odreda i Treći bataljon Posavskog NOP odreda pružili su snažan otpor u Srnicama. ali je neprijatelj pokušao da ih opkoli obuhvatom preko Biberovog Polja. bataljon Trebavskog NOP odreda. pa su zajedno krenuli u protivnapad i potisnuli neprijatelja koji se. Do tada prikriveni neprijatelji NOP-a podigli su glave.zelenom kadru ili. On je imao podršku od pripadnika muslimanskih reakcionarnih krugova iz Sarajeva. Sarajevo. tj. bataljona Posavskog odreda došla su tri pripadnika ove njemačke jedinice i izjavili da su gestapovci otkrili namjeru organizatora prebjega u partizane. vojnopolitička situacija u okolini tih mjesta se izmijenila. U odsutnom trenutku pristigao je iz pravca Gradačca 3. i pohapsili ih. decembra 1943.65 Nijemci su uskoro tu jedinicu povukli iz Gračanice u Derventu. U selima oko Gračanice i prema Gradačcu organizator i pokretač stvaranja zelenog kadra bio je Ibrahim Pjanić iz Sokola. Uz blagoslov reakcionarnih muslimanskih sveštenika uspio je preostale pripadnike DOMDO pukovnije i dio malodušnih privuče na svoju stranu. a uhapsili i sproveli u zatvor u Doboj Asima Osmanbegovića. rolna 5/312-316. cio bataljon. u četu koja je formirana od prebjeglih »vlasovaca« a jedan od njih je ostao pri Komandi mjesta Gradačac. Ibrahim Pjanić je održavao vezu i 64 65 Izjveštaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1.

Za obuku ove jedinice angažovano je 15 njemačkih podoficira. popom Savom Božićem. Brza politička akcija onemogućila je dalji prodor zelenog kadra. 5/312-316). (Arhiv VII. Sagledavši situaciju koja je nastala pojavom zelenog kadra. 66 U isto vrijeme se u hrvatskim selima. Kako je u hrvatskim selima bilo mnogo mladića koji su izbjegavali da idu u domobranske i ustaške jedinice. domobranskog zbornog područja.sa komandantom trebavskih četnika. Konferencije održane u skoro svim selima oko Gradačca u potpunosti su uspjele. a uz nju je stacionirana jedna četa 8. uz rijeku Savu od Broda do Brčkog. kada su sredinom decembra pristigle jače jedinice NOV-a na ovaj teren. osnivaju seoske straže sa obrazloženjem da štite hrvatska sela od upada četnika. Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu preuzeo je niz političkih i vojnih mjera da bi onemogućio njegovo djelovanje na slobodnoj teritoriji. zeleni kadar je i vojnički oslabljen. u tom bataljonu. to je za njih bilo prihvatljivo rješenje da službe vojni rok u svom kraju. po odobrenju 2. pukovnije radi obezbjeđenja. Mikrofilm. 138 . 22. u Tišini su se sastali komandant bataljona (bojne) satnik Pipika Riterman i upravitelj kotar66 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu od 1. Radi regulisanja međusobnih odnosa između ovog bataljona i četnika. pa je uskoro došlo do njihove saradnje i na vojnom planu. na kojem je donesen zaključak da se po svim selima održe konferencije na kojima bi se objasnilo šta pojava zelenog kadra donosi muslimanskom stanovništvu i kakvi su politički profili i pogledi onih koji pristupaju ili rukovode zelenim kadrom. Uskoro se pokazalo da stvaranje ove jedinice nije izvršeno zbog zaštite mještana hrvatskih sela od četnika. a kasnije. koji su pljačkali. Već krajem novembra 1943. novembra 1943. U Gradačcu je sazvan sastanak uglednih građana. XII 1943. u kojima od septembra do novembra nije bilo neprijateljskih jedinica. zlostavljali i ubijali skoro svakodnevno nekog iz hrvatskih sela. prilazi se objedinjavanju seoskih straža u bataljon od 500 do 600 vojnika koji je stacioniran u Bosanskom Šamcu. IRP Sarajevo.

k. 37.ske ispostave u Bosanskom Šamcu Franjo Šajkaš sa komandantom posavskih četnika Pavlom Gajičem. vojvođanske divizije su orijentisane na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla i prema Zvorniku. br. U 1. Crne Gore i istočne Bosne. partijska organizacija u Posavskom odredu je napredovala u pogledu svog političkog uticaja u jedinicama i na terenu gdje su jedinice boravile. 27 i f. i 2. * Pošto su dovukli 11 novih divizija na jugoslovensko ratište. držeći položaje na liniji Donji i Gornji Bukvik. Vitanovići i Gajevi. 177. dok je u 3.9. reg. U oktobru i novembru 1943. Ofanziva je počela pod 67 Arhiv VII fond NDH. osujete prenošenje težišta dejstva NOV u Srbiju i obezbijede osnovne komunikacije koje iz doline Save vode ka jadranskoj obali. godine. Hercegovine. bataljonu su postojali partijski biroi. Ona je povećala svoje brojno stanje primanjem novih članova iz redova kandidata i članova SKOJ-a. u Drugom 3 aktiva sa 17 članova i u Trećem 5 aktiva sa 20 članova. sa 5 do 6 članova. reg. sa zadatkom čišćenja terena od četnika i zelenokadrovaca i sređivanje i popune jedinica. a ostale brigade 16. Tako je Posavski NOP odred ostao sam u Posavini i zatvarao pravac prema Srnicama i Gradačcu. 1. vojvođanska brigada otišla je u Srem. Zaključeno je da se u međusobnim odnosima drže sporazuma u Lipcu. bataljonu postojala jedna partijska ćelija od 8 članova KPJ.ll. u Prvom bataljonu 4 aktiva sa 19 članova. Nijemci su početkom decembra preduzeli ofanzivne operacije na teritoriji Sandžaka. U svakoj četi je bio po jedan aktiv SKOJ-a. u odredu djelovalo 55 članova KPJ. 139 . 67 U drugoj polovini novembra 1943. Cilj im je bio da prvo u tim krajevima razbiju jedinice NOV i POJ. tako da je početkom decembra 1943. komandantom četničkog bataljona u Donjoj Slatini Žarkom Kovačevićem i komandantom četničkog bataljona u Crkvini Obradom Burićem. U odredu je djelovalo 12 aktiva SKOJ-a. br. a Trebavski NOP odred na Trebavi. f.

Poslije proboja na Romanovcu 5. Jake njemačke snage su zatvorile obruč oko 5. potisne i nabaci glavnina snaga NOV i POJ u istočnoj Bosni na zaprečnu liniju. Vrhovni štab pravovremeno je naredio da krupne formacije NOV ne budu na okupu. nastupajući iz Sandžaka i iz Hercegovine. divizije. njemačka komanda planirala je da sa dijelovima 187. od kojih je jedna upućena ka Ozrenu. a dvije brigade (15.Šneštrum. i 27. n.Drina.) pošle su u dolinu Krivaje. hrvatskom i 1. kako bi jedinice NOV i POJ opkolio sa sjevera. 140 . str. Tuzle i Zvornika zaposjedne zaprečna linija Sarajevo . Poslije forsiranja Krivaje i borbi na Ravan planini. domobranske lovačke brigade 68 Gligo Mandić.nazivom Kugelblic. neprijatelj je zaposjeo dolinu Bosne i uputio svoje snage komunikacijama Sarajevo . gdje bi bila opkoljena. istoka i juga. motorizovanog puka i 3. energičnim i kratkim udarima. južnomoravskom koja je stigla iz Srbije) podijelila se takođe u dvije manevarske grupe.d.Vlasenica i Tuzla . Jednovremeno sa krivajskom operacijom. a zatim. divizije na Ravan-planini i Zvijezdi. a druga ka Varešu. 82-83.Doboj i dolinama Krivaje i Spreče. Štab 3. rezervne divizije 901. a zatim preko Konjuha stići iza glavnine neprijateljskih jedinica. a potom nabacio na rijeku Bosnu i uništio. da ne prihvataju teške frontalne borbe i ne dopuste neprijatelju da ih sabije na uske prostore.Srebrenica . razbijena i uništena. gdje su naišle na jače neprijateljske snage. Prozrijevši namjere neprijatelja. 68 U duhu direktive Vrhovnog štaba. a zatim je prerasla u slijedeću .Sokolac . korpusa je donio odluku da dekoncentriše svoje jedinice i razdvoji ih u dvije grupe. i 16. Jedinice su dobile i naređenje da neprijatelja napadaju na komunikacijama i uporištima. brzim. divizija su se izvukle iz obruča. one su morale promijeniti pravac i preko Romanovca ponovo izbiti na Krivaju. Plan je predviđao da se brzim prodorima iz rejona Sarajeva. Tri brigade su se sa manjim gubicima probile na Birač. pošto u toku operacije Kugelblic nije uspio da razbije snage 3. U drugoj etapi. Sedamnaesta divizija sa pridodatim brigadama (18. i 27. korpusa i 5.

prije nego što njemačka ofanziva počne na tom sektoru. a teško je ranjen Cvijan Đurić. str. bataljona. bojna 5. bataljon njemačkog 130.Vujičići . 3. 20. i 2. u kojima su se isticali skojevci.Bukvik. puka. i 5. 3. i 2. Istovremeno su iz Bukvika ka selu Ulović krenule čete 1. vojvođansku diviziju i partizanske odrede na prostoriji Majevica-Posavina-Trebava. i 2. U prvoj grupi su se nalazile 1. decembra.uništi 16. a u drugoj Druga i Četvrta.Gornji Rahić . knj. korpusa. decembra upućena jedna njemačka i jedna domobranska četa da izvide položaje Posavskog NOP odreda kod Bukvika. a druga istočno od puta Brčko-Tuzla i ka komunikaciji Tuzla-Zvornik. Neprijatelj je naišao na jak otpor 1. Prva grupa je krenula prema Trebavi. vojvođanska brigada. dok. 600-609. 2. jurišem odbacile. Zbornik IV. Radi toga se Prva operativna grupa 1. str. bojna 8. 182. 1022.Kalajdžije. Prva grupa je dobila zadatak da brzim dejstvom razbije četničke i zelenokadrovske grupe i napadne neprijateljeve garnizone na Trebavi i u Posavini. pukovnije i 3. 69 Postupajući po direktivi Vrhovnog štaba. Borba je počela oko 10 ča69 70 Oslobodilački rat. izgubivši jedan šarac i dva mitraljeza. Jedan neprijateljski avion je nadletao i mitraljirao položaje jedinica odreda. Došlo je do borbe u susretu na jednoj kosi. a po naređenju Štaba 3. Kroz dva dana. domobranske pukovnije. Bosanskom Šamcu i rijeci Bosni. 141 . Neprijatelj je tukao iz mitraljeza i minobacača. preduzet je kombinovani napad na položaje Posavskog odreda u Bukviku i Vitanovićima u kojem su učestvovali 1. 70 Iz odreda je poginuo Ilija Pantelić. Štab 16. bataljona Posavskog NOP odreda koji su prethodno prokopali i zapriječili put Brka . kako bi sebi stvorila što širi manevarski prostor i time izbjegla koncentrični napad neprijateljskih jedinica. 1. decembra postavila na sektor Bijela . s tim da se po potrebi prebaci u Birač. U okviru predstojećih neprijateljskih dejstava iz Brčkog je 1.Zovik . knj. bataljona. ali su ga čete 1. Neprijateljske jedinice nisu uspjele ući u Bukvik. vojvođanske divizije formirao je krajem novembra dvije operativne grupe brigada. pa su se morale povući u Brčko uz gubitke od 9 poginulih i dva ranjena.

pa je čitav 1. knj. jedinice 3. brigade zauzele su položaje na sektoru Srnice-Biberovo Polje-Jelovče Selo. decembra napale Sokol. vojvođanske brigade došao u pomoć i oko 14 časova se razvio za borbu s lijeve strane puta Brčko . Pošto su se u Sokolu nalazile glavne zelenokadrovske snage na Trebavi. sve tri vojvođanske brigade su u noći 15/16. Iako je neprijatelj tukao položaje Posavaca i Vojvođana vatrom iz tenkova. 142 . decembra Vojvodane su napale iz pravca Gračanice jake neprijateljske snage. Sutradan su vodile žestoku borbu sa zelenokadrovcima kod Brnjičana. a predveče je odstupio u pravcu Brčkog. i 5. Neprijatelj se utvrdio u srednjevjekovnoj tvrđavi i pružao otpor. brigada zajedno sa Trebavskim NOP odredom i 71 72 Štab 3.Bukvik. brigada čistile četnička i zelenokadrovska uporišta u podtrebavskim selima. ali nisu postigle zapaženi uspjeh. str. a za načelnika štaba Hasan Kovačević. vojvođanske brigade mogao gađati tenkove. Zbornik IV. decembra upala u Tramošnicu. 1. nije mogao napredovati već se povukao u Donji Bukvik. Neprijateljske jake snage počele su da potiskuju Posavski odred. komandant. ubila 6 ustaša i zaplijenila izvjesnu količinu pušaka koje su predate komandi mjesta Gradačac (jednocijevke). Posavski odred je zatražio pomoć od štaba 3. zamjenik komandanta i Uroš Ostojić Đetić. operativne grupe stigle su 12. Dok su 3. Brigade 1. Osmog decembra jedinice Prve operativne grupe su krenule na prostoriju Humci-Sitari-Tursunovići-Šahinovići-Gornja Dragunja-Ljenobud-Rapatnica. topova. politički komesar. kako bi protivtenkovski top 3. Novak Atanacković Dugački. vojvođanska brigada je 14. zamjenik komesara. a drugu u zaselak Lukavac. 184. vojvođanske brigade koji je uputio jednu četu u Bukvik. dok. Boro Ivanišević. minobacača i mitraljeza. godine poslije odlaska Petra Matića na dužnost u Glavni štab NOV i PO Vojvodine za novog komandanta postavljen je Dušan Vukasovič Diogen. U novembru 1943. i 5. 631-636. 71 Posavski odred se povukao oko 100 metara unazad. U zoru 10. 20.sova između Gornjeg i Donjeg Bukvika. vojvođanske brigade prvobitno je imao ovakav sastav: Petar Ma· tić Dule. očekujući pomoć koja mu je sutradan i stigla iz Gračanice. decembra na sektor Špionica-Džakule-Zelinja. 72 Poslije napada na Sokol. bataljon 3. dok je 1.

napali su utvrđenog neprijatelja. i vatrenim položajima oružja. Prvi bataljon je nadirao duž komunikacije Gradačac-Bosanski Samac. vojvođanske brigade od 31. XII 1943. Tom prilikom ubijena su 84 neprijateljska vojnika. Četvrti duž komunikacije Orašje-Bosanski Samac. vojvođanskoj brigadi bilo je 15 poginulih i 30 ranjenih boraca. decembra u 2. 20. 184. divizije od 20. Stigavši noću neprimjećeni na polazne položaje. str. lovačke pukovnije. str. sa 240 vojnika. koje je kao vodič vodio Muhamed Kladnjak. Poslije toga jedinice 1. vojvođanske brigade i bataljoni Trebavskog NOP odreda zauzeli zgradu Sokolskog doma i krenuli u napad prema bunkerima i rovovima. Partijska organizacija iz Bosanskog Samca dostavila je podatke o rasporedu neprijatelja. operativne grupe pristupile su izvršenju drugog dijela postavljenog zadatka . a 119 zarobljeno. dok. i izvještaj Štaba 1.30 časova oslobođen je Bosanski Samac. Kada su 3. knj. 11 puškomitraljeza. 6 automata i mnogo municije i opreme. u kome se tada nalazila domobranska bojna u formiranju i dijelovi 2. Poslije žestoke borbe koja je trajala četiri časa. vatrom iz bunkera i rovova. U 1. bataljon 1. 20. brigade i Trebavskog NOP odreda napustile su mjesto i krenule na prostoriju Ledenice-Gradačac-G. vojvođanske brigade sa bataljonima Trebavskog NOP odreda. 111. zadržavajući vojvođanske borce na ulazu u mjesto. sa južne i istočne strane. Bataljoni Prve vojvođanske brigade i Trebavskog NOP odreda sa Mačvanskom partizanskom četom.Mačvanskom partizanskom četom dobila zadatak od Štaba 1. među kojima i 15 Nijemaca. neopaženo se provukao niz obalu rijeke Bosne i Save i napao ga u Sokolskom domu. tj. operativne grupe da u noći 19/20. krenuli su iz Gradačca u 17 časova. 631-636). neprijatelju s leđa. Neprijatelj se uporno branio. (Zbornik IV. uslijedio je juriš 1. a Treći bataljon 1. XII 1943. i 4. 143 . bataljona 8.razbijanju četnika na Trebavi. 3 mitraljeza. 73 U 10 časova jedinice 1. U toku 22. na otvorenom prostoru i močvarnom zemljištu. 285 i dok. Lukavac. decembra Vojvođani su napali 73 Izvještaj političkog komesara 16. Zaplijenjena su 2 minobacača. bataljona u zahvatu komunikacija. decembra uništi neprijateljsko uporište u Bosanskom Samcu.

gdje je u prvo vrijeme bio jedini slobodan prolaz. vojvođanske brigade. decembra. 182. borci 2. br. Sa bolnicom su upućeni 1. Na taj način 1. našla na uskom prostoru Trebave. a 2. operativne grupe promijenio je svoju odluku i naredio da jedinice krenu prema Majevici. Međutim. Vlastiti gubici su iznosili 7 poginulih i 28 ranjenih. 144 . U prvo vrijeme u Štabu Operativne grupe preovladala je ideja da se jedinice prebace preko rijeke Bosne. istoka i sjevera. Brčko-Gračanica. Tako su. 615). neprijatelj je sa tenkovima već predveče stigao u Modriču. 7 ' Njemačke divizije pomjerile su uskoro svoja ofanzivna dejstva sa Majevice ka Posavini i Trebavi.četnike na liniji Mramorje-Spletena Lipa-Duge Njive. bataljon na brzinu uspio da evakuiše teške ranjenike iz Modriče. tj. knj. u zoru 25. decembra Štab 1. 35 zarobljenih i pretpostavlja se. pa je 1. gdje se sukobio sa jednom njemačkom motorizovanom kolonom koja je nadirala iz Doboja prema Modriči. vojvođanske divizije. oko stotinu ranjenih. pa su jedinice u toku noći 24/25. 24. (Zbornik IV. čete 2. bataljona. decembar 1943. Brčko-Bosanski Šamac i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice. 20. 24. Četnici su uspjeli da se izvuku iz okruženja zahvaljujući gustoj magli. operativna grupa se. zajedno sa Trebavskim NOP odredom. bila izdata naređenja. decembra neprijateljska motorizovana kolona koja je ušla u Modriču sa sjevera produžila je u pravcu Kožuha. dok. Zbog slabo izvedenih priprema i neodlučnog pokreta ka mjestu prelaza. decembra pošle prema Vranjaku i Kožuhama da obezbijede mostobran i prikupe čamce. poslije savjetovanja sa štabovima brigada. bataljon 1. bataljon da zauzme položaje poviše mjesta. Četnički gubici su bili: 41 ubijen. i 2. 74 Vojvođani su sljedeći dan proveli na prostoriji Duge Njive-Markovići-Koprivnska Trebava. Radi toga su. Trebavski NOP odred je napadao duž ceste Modriča-Kožuhe. Analiza operacija 16. Tuzla-Srnice. str. jake njemačke motorizovane kolone otpočele koncentričan prodor pravcima Tuzla-Gračanica. među njima Petar Lukić mitraljezac iz Skugrića i njegov pomoćnik i imenjak Petar Lukić iz Tolice. Istovremeno je u tom 74 75 Razvila se oštra borba u kojoj je poginulo desetak boraca. koju je neprijatelj opkoljavao sa juga. Prethodnog dana.

ali se od toga odustalo. u zoru 31. Kasim i Arif Džanan<>\ ic 1 1 1 145 . pa su pored Srebrenika stigle. Sakupljeno je preko 100 konjskih i volovskih zaprega. operativne grupe krenule su 25. Perica Kosik. operativne grupe postavio se u najoštrijem vidu problem transporta ranjenika i bolesnika koji nisu mogli slijediti jedinice u tako brzom i dugom maršu. operativne grupe zatražio od članova OK KPJ. koji se nakon kraće borbe povukao na okolne kose. 77 Bolnica je zatim smještena u sela: Dugo Polje. Prešle su cestu Gračanica-Srnice. Oni su po ranijem planu trebalo da budu smješteni u baze u Modriči i Tarevcima. Sa 3. Borika Stančić 76 77 Isto. bosih i većinom nenaoružanih boraca koji nisu mogli izdržati napor. Jošava i Gnionica. najviše iz Tarevaca i Modriče. Zdravko Dejanović. Sa njima je stupio u borbu 1. pa su skoro svi pali u ruke četnika i zelenokadrovaca. bataljon 3. Mladena Jeftića i Borike Stančića i od komesara i zamjenika komesara Trebavskog NOP odreda Pante Nikolića i Slobodana Jankovića. decembra navečer preko Trebave na istok. organizovano je prevoženje ranjenika preko Bosne. pa su ranjenici i bolesnici prebačeni preko ceste Modriča-Doboj i rijeke Bosne više Dobora na mjestu zvanom Kamen. na prostoriju Humci-Mačkovac-Vukosavci i uspostavile vezu sa brigadama 2. Brigade 1. da preuzmu brigu za prebacivanje bolnice preko rijeke Bosne i za njeno obezbjeđenje. Nedo Krekić. decembra. Oni su obezbjeđivali i hranu za ranjenike iz vučjačkih sela i iz Odžaka. Zbog toga je Štab 1. Tu su se nalazili partijski i skojevski rukovodioci: Boško Milutinović Đedo. vojvođanske brigade. slabo odjevenih. bataljonom odreda i partizanskom stražom Komande mjesta Modriče. operativne grupe. ali je iz jedinica izostalo oko 120 iznemoglih. Mile Dejanović Buna i drugi. Sa ranjenicima i Komandom mjesta Modriče pošli su članovi OK KPJ: Mladen Jeftić. Na suprotnoj strani rijeke prihvat su obezbijedili aktivisti iz Vučjaka. pred štab 1. Manevar je uspio. 76 Zbog nepovoljnog razvoja situacije na Trebavi. U bolnici se nalazilo oko 130 nepokretnih ranjenika i bolesnika. izbjegnuto je okruženje.pravcu krenula jedna neprijateljska kolona iz Doboja. U Odžaku su se na tom poslu najviše angažovali Abdurahman Abdurahmanović. Botajica. Midhat Muradbegović.

78 Kada su Vojvođani 25. sekretar OK KPJ. zbog čega izričito okrivljuje komandanta odreda Relju Peću i njegovog zamjenika Petra Điguma. Pri rastanku sa štabom odreda. bataljona. decembra krenuli po velikoj hladnoći i dubokom snijegu sa Trebave. bataljona. bataljona Savo Simić Adžija je već ranije izostao i pridružio se četnicima. navodi rasulo dva bataljona Trebavskog NOP odreda. Kao najveći neuspjeh NOP-a na Trebavi i u Posavini.d. 78 Muhidin Spužić. od kojih je formiran poseban partijski aktiv sa glavnim zadatkom . ostala kompaktna i odlučila da nastavi borbu. bataljona u kojoj je većina boraca bila iz Skugrića. n. str. Svi ranjenici i bolesnici su spaseni. stigla je u oslobođeni Gradačac. a sa djecom su noćivali napolju. u svom izvještaju od 19. Zabranjene su akcije na prostoriji gdje su smješteni ranjenici. uz pomoć ljudstva iz Komande mjesta Modriča i boraca 3.obezbjeđenje ranjenika. bataljon Trebavskog odreda ostali su sami na Trebavi. godine. Anđelkom Radićem.i Mevla Jakupović i drugi partijsko-politički radnici. između Srpske Zelinje i Skipovca. Njemu se pridružio zamjenik komandanta odreda. Džemal Bijedić. 1. Podsjeća da je još u svom izvještaju od 6. januara 1944. Većina boraca Prvog i Drugog bataljona je pošla ka svojim selima. da se ne bi privukla pozornost neprijatelja. Poslije nekoliko dana manevrisanja. 139-144. komanda čete je ponijela odredsku arhivu i pečat štaba. novembra 1943. Stanovnici sela su vrlo lijepo smjestili i snabdjevali ranjenike. 146 . a komandant 1. Njoj se pridružilo i nekoliko boraca iz 1. pa su mnogi uskoro prezdravili i uputili se u svoje jedinice. Mnogi su ustupili svoje sirotinjske udžerice i kolibe ranjenicima. Brigu o ranjenicima i bolesnicima vodila su 2 ljekara (muž i žena Fišer) i partijsko-politički rukovodioci sa terena i odreda. i 2. osim jedne čete iz 2. Ignjatom Simkićem i Jovom Zarićem. Sa njima su bili komandant i zamjenik komandanta odreda Relja Peća i Petar Đigum. Komandant odreda je samoinicijativno u ponoć sakupio ljudstvo i rekao da nadiru jake neprijateljske snage kojima se odred ne može suprotstaviti i da borci treba da idu svojim kućama. Ona je na čelu sa Mikom Stankovićem.

i 2.80 Njemu je 3. s tim da po završetku ofanzive ponovo dođu u jedinicu. koji je ranije bio načelnik štaba četničke brigade. a četvrta u Miloševac i Kruškovo Polje. U Donjoj Zelinji Štab bataljona pozvao je u džamiju 30 domaćina. izveden pred vojni sud i osuđen na smrt. zbog lakšeg manevrisanja pred nadmoćnijim neprijateljem. godine. druga je upućena u Brvnik. Svaki starješina poveo je grupu u selo gdje su se najlakše mogli snaći. Sa 3. srednjobosanskoj brigadi. 79 •k Kada su 24. gdje donosi odluku da se 1. Petar Đigum je ponovo stupio u NOV i poginuo kao komandir čete u 14. Pojedincima i grupama. Štab odreda se sa 1. treća u Gornju Slatinu. Štab Posavskog NOP odreda donio je odluku da jedinice povuče prema Špionici radi povezivanja sa svojim 3. korpusa da je pogrešno bilo za komandanta Trebavskog NOP odreda postaviti Relju Peću. Saznavši da je 3. bataljonom i partijskim rukovodstvom za Trebavu i Posavinu. bataljon sa OK KPJ za Posavinu i Trebavu otišao dalje prema Trebavi. Treći bataljon Posavskog odreda našao se u početku ofanzive u Donjoj Zelinji. pa su mnogi to i učinili u toku februara i marta 1944. Svi su prihvatili prijedlog i latili 79 80 Relja Peća došao je u ljeto 1944. Tu je prepoznat. uputili su pozive da se vrate u partizanske jedinice. Sa svakom grupom pošli su jedan ili dva člana štaba bataljona i Štaba odreda. bataljonom se nalazio i 5. vojvođanske brigade koji je izostao. Jedna grupa ostala je u Bukviku. godine u uniformi domobranskog oficira i predao se jedinicama NOV u srednjoj Bosni. bataljon (Muslimanski) 3. 147 . Bolesni borci i oni bez oružja upućeni su svojim kućama. vojvođanska brigada 16. i 2. ukazivao zamjeniku komandanta 3. divizije ostavila 21-og teškog ranjenika.a i ranije. koji su otišli kućama organi narodne vlasti. bataljon privremeno podijele na manje grupe. predočio im situaciju i zatražio da prihvate. bataljonom vraća u Vujičiće (Bukvik). decembra jake neprijateljske snage izvršile prodor iz Brčkog preko Brke ka Bukviku i dalje prema Srnicama. sklone i njeguju ranjenike za vrijeme trajanja ofanzive. a za zamjenika komandanta Petra Điguma.

U toku ofanzive one su napadale sela na slobodnoj teritoriji. Kada su u selo došle neprijateljske jedinice. str. Od partizana je poginuo zamjenik komandanta 2. divizije Gligo Mandić održao je. Ometali su kretanje aktivista NOP-a i napadali ih. n. komandant 17. ustaše i zelenokadrovci su se aktivirali. Oblasnom komitetu za istočnu Bosnu. 22. što je i učinjeno. a ranjen Ilija Kaurinović. (Arhiv VII. dok 44. maltretirale su seljake. Tom prilikom 2 četnika su poginula. izabrali su za objekte 81 82 83 Mehmedalija Tufekčić. četnici. bataljon rasporede po dijelovima na prostoriji Posavine. 81 Kada je stigao u Posavinu.d. bataljona Posavskog NOP odreda Trivo Kaurinović. godine. II 1944. početkom februara 1944. ali ni jedan od njih nije pokazao neprijatelju gdje se nalaze ranjenici. bataljon Trebavskog odreda izvršio nekoliko potjera za njima. godine jedna grupa četnika je krenula u Bukvik da napadne grupu boraca Posavskog NOP odreda i usput zanoćila u selu Bukovcu. između ostalog raspravljalo o odluci štaba odreda da se 1. godine. s tim da se poslije koncentrišu u Bukviku. Saznavši za njihovu namjeru. r. divizije od 10. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 21. (Zbornik IV. Mikrofilm. pa je 3. grupa od 30 partizana. a ranjenici su bili bezbijedni. 106. Smatrali su da su sada partizanske snage razbijene i da im predstoji uništenje. 83 Petog januara 1944. u januaru 1944.se posla. knj. I 1944. divizije je prihvatio ovakvu odluku kao opravdanu. Po hrvatskim selima su se formirale jedinice seoske straže. str. Četnici sa Trebave. Bataljon je manevrisao po okolnom terenu. sastanak sa Štabom Posavskog NOP odreda na kojem se. preduhitrila je četnike i napala ih na spavanju u Bukovcu. Tako su u Garevcu ubili Marka Andrića predsjednika seoskog N 0 0 i Kaju Andrić. Komandant 17. kako bi se ranjenici što bolje i bezbjednije smjestili. i 2. Izvještaj komandanta 17. 2 ranjena i 3 zarobljena. 82 Ohrabreni njemačkom ofanzivom. 148 . 6/26-30). predsjednicu AFŽ. koliko ih je tada bilo u Bukviku. 100). pa su se počeli prikupljati i vršiti napade na aktiviste NOP-a i grupe boraca. znajući da je glavnina snaga 3. korpusa angažovana u napadu na Tuzlu. IRP Sarajevo.

Sarajevo. prostirke i ostalo) izložila pod nastrešnicu medrese. 149 . 84 85 86 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu upućen 24.svog napada Gradačac. 83 U Gradačcu se tada nalazila. Četnici su već ušli u grad. a ostali iz kule istovremeno izvrše proboj. Branioci su ujutro 19. Tada je donijeta odluka da jedna grupa boraca na čelu sa Ivom Domazetom krene jedinim nezaposjednutim pravcem i napadne s leđa četnike. 4. prepoznavali ih i nosili kućama. a partizani jednog mrtvog. ostavljajući i bacajući opljačkane stvari. Po jednom seljaku uputili su pismo u kojem su tražili predaju partizana. pa su se dali u bjekstvo. Modriču i Tarevce. n. 195.d. Arhiv VII ĆA. 86 Na građane je pozitivno djelovalo prihvatanje odlučne odbrane grada i dolazak Vojvođana u pomoć. (Arhiv VII Mikrofilm. 21. 129. I 1944. 422-423. Kada je iz pozadine otvorena jaka vatra iz svih automatskih oružja. za koje su čuli da dolaze u pomoć posadi. Četnici su u ovom napadu imali nekoliko mrtvih i ranjenih. Četnici su bili iznenađeni obrtom situacije. Napad na Modricu i Tarevce preduzet je 17. od Zelinje preko Srnica na Humke. f. str. Radovan Panić. Sutradan je Komanda grada sakupljene stvari (posuđe. u znak zahvalnosti što su im pružili pomoć u najodsudnijem trenutku. januara bili sabijeni na liniju Gradina-Tabija. januara i trajao je tri sata. ali su snažnim protivnapadom 3. zavjese. br. bataljona Trebavskog odreda izbačeni iz grada i protjerani prema Trebavi. Zbornik IV. 84 Osamnaestog januara četnici su sa svojom 1. bataljona Posavskog odreda. brigadom napali sa tri strane na Gradačac: od Gornjeg Žabara preko Mionice. sa komandirom Ivom Domazetom. a četnici su ušli u grad i počeli pljačkati stanovništvo. Građani su organizovali zajedničku večeru za čitav bataljon. reg. IRP. str. a od Krečana su se spustili i presjekli put Modrića-Gradačac.4. i 4. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. uz rukovodstvo društveno-političkih organizacija. Dvadesetdrugog januara stigao je iz pravca Srnica u Gradačac Prvi bataljon Treće vojvođanske brigade koji je srdačno dočekan. 219. dok. k. branioci iz kule izvršili su juriš. samo jedna četa 3. Građani su dolazili. 6/26-30). misleći da su ih iz pozadine napali Vojvođani.

korpusa na Tuzlu. Štab 3. a kada su jedinice 3. upao u komandu četničke jedinice. Komandir čete u 3. SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. do 19. neopaženo se provukao kroz četničke straže. Posavski odred se vratio u Bukvik. zarobio petšest četnika. korpusa dobio je zadatak da zajedno sa 5.Prilikom napada na Gradačac četnici su gađali grad minobacačem. vojvođanskoj diviziji da očisti Trebavu i Posavinu od četnika i zelenog kadra. GODINE Neposredno poslije neuspjelog napada na Tuzlu. Komanda grada je na to odgovorila puštanjem ostalih zarobljenih četnika. korpusa obustavile napad na Tuzlu. godine Posavski NOP odred koji se prikupio u Bukviku. Smajo Osmanlić je poslije nekoliko dana saznao od partizanskih obavještajaca gdje se nalazi minobacač. 2771). godine. Odabrao je desetak boraca. zaplijenio minobacač i četničku arhivu i sproveo u Gradačac. kat. korpusa dao je zadatak 16. onemogući saobraćaj prugom Doboj-Tuzla. Do intervencije neprijatelja na tom pravcu nije došlo. (Arhiv IRP Sarajevo. 87 Polovinom januara 1944. zbirka NOR-a. III 1944. Četnici su zatim poslali pismo u kojem su tražili da se pusti jedan zarobljeni četnik. di87 Izjava Midhata Muradbegovića . član četničkog savjetodavnog odbora za Trebavu. vojvođanskom brigadom i Majevičkim NOP odredom zatvori pravac Brčko-Tuzla i spriječi intervenciju neprijatelja iz Brčkog prema Tuzli u vrijeme napada jedinica 3. bataljonu Posavskog NOP odreda. dok je član odbora osuđen na smrt. O ovoj akciji govori posredno Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. od 16.) izvršila su pokret za Vražiće i Brnjik i postavili se na desnu stranu ceste Brčko-Čelić.kod autora. spriječi ispade neprijatelja iz Brčkog i preduzme akcije u zapadnom Sremu. od Štaba 3. i 2. Štab 16. januara 1944. Dva bataljona Posavskog odreda (1. br. 150 .

dok. i 5. Prva na sektor Zovik-Maoča. I 1944. Na svojim rejonima brigade su ostale do 27. a Peta 89 na sektor Bijela-Srnice. brigada je postavljena na prostoriju Srnice-Kerep-Jelovče Selo sa zadatkom da zatvori pravce Brčko-Srnice. zatvarajući pravac prema Tuzli. Jedan njen bataljon je upućen u Donju Skakavu sa zadatkom da poruši most na rijeci Tinji. 90 Tridesetog januara bataljoni 3. ušli u Orašje. 3. dok 141. vojvođanska brigada je stigla u Špionicu. i 5. Krepšiću i Gornjem i Donjem Žabaru jedinice su se zadržale do sljedećeg dana kada su se. str. U Orašju. brigadi da razbije četnike u Donjem i Gornjem Žabaru i nastave nastupanje ka Bosanskom Samcu i Orašju. vojvođanske divizije od 28. brigada prebaci na prostoriju Donje Ledenice-Skugrić i na d r u m u Modriča-Gradačac poruši mostove i propuste. 474-478). i 5. koji su prethodnih dana vodili borbe sa četnicima te u slučaju potrebe intervenišu na tom pravcu. Štab 5. 88 Već 23. politički komesar. a 2. divizije je izdao naređenje 3. zamjenik političkog komesara. (Zbornik IV. zamjenik komandanta i Ljubica Đorđević. Prvu u rejon Brčkog. Gračanica-Srnice i Tuzla-Srebrenik-Srnice i obezbijedi pozadinu 3. Prva vojvođanska brigada je ostala na položajima kod Brčkog. vojvođanske divizije od 21. 151 . godine Štab 16. januara 1944. Naređenje Štaba 16. morale prebaciti na sektor Srnice-Kerep da bi zadržale neprijateljske snage u Srnicama 88 89 90 Naređenje Štaba 16. 21. brigade su napali Gornji i Donji Žabar. Arso Mijovič. brigade. nego su pobjegli u Brčko i Županju. Dvadeset osmog januara 1944. I 1944. str. a Četvrtu u Srem.vizije je uputio 2. Milan Korica Kovač. (Zbornik IV. Poslije toga trebalo je da se 2. Treća brigada imala je zadatak da se poveže sa bataljonima Posavskog i Trebavskog NOP odreda. 363-365). a u suprotnom da zaposjednu liniju Porebrice-Avramovina i zatvore komunikaciju Brčko-Gradačac. godine. 21. Drugi i Četvrti bataljon su istog dana bez otpora. Četnici nisu prihvatili borbu. brigadu na teren Trebave i Posavine. knj. vojvođanske brigade su sačinjavali: Stevan Bikić. Druga na prostoriju Kerep-Jelovča Selo-Kraljići. knj. januara 3. zbog prodora njemačkih motorizovanih kolona iz Gračanice i Brčkog u pravcu Srnica. 112. komandant.

boraca. koja je u 6. februara napali 2. Četnici su osjetili koncentraciju vojvođanskih jedinica za napad na Trebavu. 22. 106-109). Sa brigadom su išli obavještajni oficir 16. krenula je 3. 40-41). Međutim. a za omladinskog rukovodioca Mika Dujić. gdje je 5. februara iz Teočaka i stigla u Srebrenik 6. gdje se tada nalazio Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu i dio štaba 16. 2 puškomitraljeza i 2 automata. vojvođanske divizije. Vučkovaca. dok. divizije Nikola Lekić i Midhat Muradbegović. brigade su razoružale zeleni kadar na sektoru Međeđa . 22. 20.i spriječile njihov dalji prodor u Posavinu. II 1944. i 3. divizije za februar (dok. II 1944. a Petar Kaurinović zamjenik političkog komesara. Brigada sa kojom je bio komandant 17. knj. 91 Poslije toga Peta brigada je krenula ka Bosanskom Samcu. februara objedinjavanjem bataljona Posavskog i Trebavskog NOP odreda. ali je napad poslije kraće borbe odbijen. Mato Belić postao je zamjenik komandanta. februara. vojvođanske brigade od 1. bez otpora. 92 Šesnaesta muslimanska brigada. je preko Srnica. 91 92 93 Izvještaj Štaba 3. str. gdje se tada nalazio štab Tuzlanskog NOP odreda. str. Iz tih sela je u 16. 152 . i Analaiza operacija 16. dotadašnji komandant Posavskog NOP odreda. brigadu na sektoru Dedić-Ramić-Džakule. Mionice i Kerepa 93 stigla 7. (Zbornik IV. vojvođanske brigade od 4. dotadašnji politički komesar Trebavskog NOP odreda. ofanzivi i u napadu na Tuzlu pretrpjela znatne gubitke. 557-566). U Gradačcu i okolini se tada nalazio Posavsko-trebavski odred koji je formiran 4. Na dužnost referenta saniteta postavljen je Bešlaga Korajkić. 154. februara u 2 časa. muslimanske brigade ušlo je 70 naoružanih boraca sa 3 puškomitraljeza. str. pa su 4.Džakule i zaplijenile 200 pušaka i 2 puškomitraljeza. 20. Izvještaj Štaba 2. U isto vrijeme jedinice 2. Za komandanta novog Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Nikola Simić. februara u rejon Gradačca. (Zbornik IV. Iz Tuzlanskog odreda u sastav 16. a za političkog komesara Panto Nikolić. Ibro Dogledović načelnik štaba. muslimansku brigadu stupilo 38. dok. ušla u mjesto i razoružala jedinicu DOMDO pukovnije. divizije pukovnik Gligo Mandić. neprijatelj je istog dana napustio Srnice i povukao se ka Brčkom i Gračanici. knj. oduzevši joj 60 pušaka.

a politički komesar Vid Dević. Dogovorom komandanta 17. Zbog epidemije pje94 Gligo Mandić. Komandant 1. odlučeno je da se napad izvrši obuhvatno. bataljona tog odreda Markica Milošević određen je za komandanta mjesta Miloševac. bataljona bio Pavo Bašić.Došlo je i do personalnih promjena u štabovima bataljona. divizije odlučeno je da noću 8/9. povukli prema Doboju. a odatle prema Orašju i Bosanskom Šamcu. bataljona Trebavskog NOP odreda) bio je i dalje Mehmed Mujbegović. a politički komesar Savo Živković. U prvi bataljon je ušla jedna četa iz bivšeg 2. str. a komandant 2.Muslimanske Ledenice u pravcu Obudovca i Gornjeg Žabara. za zamjenika komandanta Hamid Bahić.d. 126-127. muslimanska brigada dijelom snaga sa linije G. Dotadašnji komesar Posavskog NOP odreda Boro Popović postavljen je za komandanta Posavsko-trebavskog područja. obuhvatajući na taj način čitavu Posavinu. 153 . čiji je komandir bio Ignjat Simkić. 94 Napad vojvođanskih jedinica na četnike na Trebavi je samo djelimično uspio. bataljona Pero Bosić za komandanta mjesta u Slatini. Komandant 2. Jedinice su dobile zadatak da poslije likvidacije četnika u Gornjem i Donjem Žabaru nastave pokret prema Obudovcu i Slatini. tri brigade 16. a da 16. jer su se četnici. bataljonu za komandanta je postavljen Smajo Osmanlić. bataljona Trebavskog NOP odreda. bataljona je bio Cvijetin Vasić. divizije i političkog komesara 16. divizije napadnu četnike na Trebavi. n. muslimanska brigada zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom napadne u Posavini četnike Pavla Gajića. a politički komesar Jovo Zarić. Posavsko-trebavski odred je napadao sa linije Porebrice-Skakava u pravcu Donjeg Žabara. februara. Komandant 4. Ubijeno je 28 četnika. U 3. Pošto se glavnina posavskih četnika nalazila u rejonu sela Gornji i Donji Žabar. a dijelom snaga od Modriče preko Miloševca u pravcu Crkvine. a politički komesar je i dalje bio Mehmedalija Tufekčić. a 16. a zarobljeno 12. sa svojim komandantom popom Savom Božićem. a politički komesar Ivan Bumbulović. bataljona (ranije 3. Mionica . Sada je komandant 1.

96 u koju je također koncem januara 1944. Ahmet Đonlagić . 43. 154 .politički komesar. je sa oko 130 boraca prešao u 16. Pošto je Posavsko-trebavski odred brojno ojačao.d. knj. Tolise i Save do linije Dubrave-Tramošnica. (Modrički) bataljon Trebavskog odreda. rasterivali zelenokadrovce iz Sokola i Brijesnice. U selu Donji Žabar nije došlo do jače borbe jer su se četnici. 12. gdje su izvodile svoja borbena dejstva. njegov 4. Posavsko-trebavski NOP odred raspoređen je u selima Donji Žabar i Obudovac radi zatvaranja pravca Brčko-Gradačac i čišćenja terena od neprijateljskih grupa u međuriječju Tinje. napadali utvrđeno neprijateljsko uporište u Karanovcu i porušili željezničku prugu Doboj-Tuzla na relaciji Puračić-Dobošnica-Miričina na nekoliko mjesta u dužini od 4800 metara. bivši 3. Bosne i Save od četničkih. na 95 96 Zbornik IV. a koja je zahvatila i vojvođanske borce. godine. dok. 22. Na tom terenu vojvođanske brigade su ostale do kraja februara 1944. Po ulasku u 16. obaviješteni o pokretu brigade i odreda. i 16.zamjenik komandanta i Asim Mujkić . muslimansku brigadu. divizije su se orijentisale prema komunikacijama Doboj-Tuzla i Gračanica-Srnice. Jedinice odreda su ponovo 9.komandant. str. februara ušle u Orašje i Bosanski Samac. Šesnaesta muslimanska brigada se u Posavini organzaciono sredila. ustaških i zelenokadrovskih grupa. Avdo Iširlija . Tom prilikom predalo se oko 100 četnika. povukli dijelom u Brčko. odmorila i popunila do brojnog stanja od 720 boraca. 95 Napad jedinica 16.zamjenik političkog sekretara. Radovan Panić. gdje su razoružali zelenokadrovce koji nisu pružili otpor. str. 204-207. jedinice 16. Vojvođani su dva puta ulazili u Gračanicu.gavog tifusa koja je u to vrijeme vladala trebavskim selima. muslimanske brigade i Posavsko-trebavskog odreda na četnike u Posavini počeo je jednovremeno. godine. bataljon. februara. a dijelom preko rijeke Save u selo Posavski Podgajci. brigada Štab bataljona je dobio ovaj sastav: Mehmed Mujbegović . tj. Šesnaesta muslimanska brigada je sa linije Gradačac-Modriča-Bosanski Samac obezbjeđivala pravce od Odžaka i Bosanskog Šamca i čistila međurječje Tolise. Jedanaestog februara je izvršen nov razmeštaj jedinica. n. 194-197.

Tu su dočekale. Brigade su stigle na označenu prostoriju i 25. a politički komesar Mirko Maćukat. mjesto ranijeg koji je ušao u sastav 16. iznenađen od brojnijeg neprijatelja. brigade su sačinjavali: Franjo Herljević. knj. hrvatska brigada 99 koja je postavljena na prostoriju Čardak-Garevac-Modriča. godine preuzeo zaštitu istočnog dijela slobodne teritorije Posavine. Komandir Treće čete . Za njegovog komandanta postavljen je Ivo Domazet. 522/527. 142. decembra u selu Omerbašići gdje je. odakle je 10. divizije razmjestile u zahvatu puteva Brčko-Tuzla. Štab 3. vojvođanske divizije da svoje jedinice postavi na sektor Brčko-Čelić-Koraj-Lopare. vojvođanske brigade. (Muslimanski) bataljon 3. korpusa izdao je naređenje Štabu 16. pretrpio znatne gubitke. korpusa. Štab 18. Krajem marta došlo je u Bosanskom Šamcu do formiranja novog 4. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih. sa zadatkom da zatvori pravce koji vode iz 97 98 99 Najtežu borbu bataljon je vodio 11. februara napale na neprijateljska uporišta u Čeliću i Ratkovićima. a politički komesar Sveto Nastić. a za političkog komesara Vid Dević. Komandir Druge čete bio je Bogdan Bašić. Brčko-Bijeljina i Čelić-Koraj. Derviš Pašić politički komesar i Ante Bašić zamjenik političkog komesara. i 5. komandant. brigada i jedan bataljon 6. a politički komesar Zahid Zečić. str. 97 pa je ona sada ponovo imala četiri bataljona. zamjenik komandanta i Moni Finci. Zatim su se jedinice 16.osnovu Naredbe štaba 3. uključen i 5. 155 . tako da se njegovo brojno stanje znatno povećalo. vojvođanske brigade. zamjenik političkog komesara. U Prvoj četi komandir je bio Miralem Šahinpašić. 98 Posavsko-trebavski NOP odred je sredinom februara 1944. Veljko Janković. Na osnovu informacija da jedna njemačka SS divizija dolazi na prostoriju Tuzla-Doboj-Brčko. 22. Brigada je u Posavini ostala do 26. februara. brigade štab bataljona je imao ovaj sastav: Mustafa Beganović komandant. marta krenula ka jugoistočnoj Bosni. politički komesar. kada se prebacila na prostoriju Teočak-Čelić-Koraj. mahom omladince. 3. formiranje 36. Teufik Selimović. bataljona. muslimanske brigade. dok.Marko Dubravac-Belić. Po ulasku u sastav 16. odakle su protjerali Nijemce i zelenokadrovce. divizije u koju su ušle 3. Sredinom februara u Posavinu je stigla 18. marta. Odred je u svoje redove neprestano primao nove borce. Zbornik IV.

U toku noći četnici iz Lončara. ofanzivi i prilikom drugog napada na Tuzlu. Pošto se pretpostavilo da u akciji učestvuju i njemačke jedinice donijeta je odluka da bataljon pođe prema Mionici. predvođeni svojim jatacima iz Obudovca. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda je stigao u Obudovac i zanoćio u kućama oko crkve. a 1. na svom pravcu nastupanja. str. Štabu 36. manje grupe ustaša. Pri povlačenju nekoliko boraca je nastradalo. i 3. divizije (Zbornik IV. Razvila se žestoka borba. koji su ih strijeljali. 101 Među poginulim borcima iz odreda bio je i Slovenac Kodre Jure iz jedne od tri slovenačke porodice koje su 1941.101 Treći bataljon je pohitao u pomoć 1. Tada je imala dva bataljona . sa kojim se kao poznavalac terena kretao Ljubo Antić. godine Nijemci protjerali pa su se naselile u Slatini i Brvniku. 156 . hrvatske brigade i Štab Posavsko-trebavskog odreda odlučili su da obuhvatnim manevrom opkole i unište četničke i ustaške grupe u istočnoj Posavini. dok. Ona je kao mlada brigada (formirana u oktobru 1943) imala znatne gubitke i osipanje ljudstva u 6. pa je poslije boravka u Semberiji upućena u Posavinu. 100 Izvještaj Štaba 18. dok se 3.100 Početkom marta 1944. 24. bataljona.Prvi i Treći. zamjenik političkog komesara 2. i zbog popune svojih jedinica novim borcima. nalazio na drugom kraju sela. godine Štab 18. bataljona i potpuno ih iznenadili.Bosanskog Šamca prema Modriči i Gradačcu. Kolona koja se kretala iz Bosanskog Šamca razbila je. hrvatske brigade od 1. Prva četa 3. vodio je borbu sa četnicima. ubila bivšeg podoficira Ignju Bijelića i zarobila 5 četnika. 8. bataljon. udaljen 2-3 km od Prvog bataljona. ali u tome nije uspio. hrvatske brigade pošle su od Bosanskog Šamca prema Orašju. bataljona Posavsko-trebavskog odreda iznenada je napala četnički štab u Batkuši. a nekolicinu su četnici zarobili i odmah predali Nijemcima u Brčkom. bataljonu. IV 1944. Jedinice 18. 40-42). i čete Prvog batlajona su se počele povlačiti.grupe četnika. a kolona koja se kretala iz Gradačca . knj. koji su prethodno prikupili podatke o rasporedu jedinica odreda. neprimjetno su se privukli zgradama u kojima su bili smješteni borci 1. bataljon Posavskotrebavskog odreda od Gradačca prema Obudovcu. da popuni svoje jedinice.

102 Ustaše na čelu sa Skicom su došle na pazarni dan (četvrtak) u Orašje. Pomislivši da se radi o nekoj većoj partizanskoj jedinici ustaše su ostavile sakupljene seljake i pobjegli glavom bez obzira. 77. hrvatske brigade. * Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. marta štabu 3. ali u tome nisu uspjeli. grupa omladinaca iz Bosanskog Samca napala je na ustaški tabor u Slavonskom Šamcu i ubila i ranila nekoliko ustaša. hrvatske brigade u Posavinu 1944. logornik. Aliju Alajbegovića i Smaila Bičića. Politički radnici u Posavini ulagali su i dalje mnogo truda da pridobiju Matu Mikića. pa i u Bosanskom Šamcu. žena i djece da ih gone i ubiju u znak osvete za ubistvo Cvitkušića. poveli ih prema Grebnicama i pobili kod vodenice na Savi. situacija je za njih postala nepovoljnija. Slične zločine ustaše su činile i u drugim mjestima. str. Saznavši za to. Najjače ustaško uporište bilo je u selu Prudu.103 Poslije pet-šest dana grupa ustaša je došla u Tišinu i pokupila preko 50 ljudi. pa su ustaše morale bježati iz svojih sela i skrivati se u drugim mjestima ili u Slavoniji.U hrvatskim selima nalazile su se grupe ustaša i ustaške milicije. i pored toga. Miralem Šahinpašić i Zijah Bičić) su postali komandiri četa. rodom iz Tišine. bivšeg poslanika HSS. Boravak brigade pojačao je uticaj NOP-a među hrvatskim stanovništvom. Trojica od njih (Pašaga Tihić. Alija Kujundžić i Salkan Kurbašić) su poginuli. 311). 23. noću 26/27. gdje su pohvatali 18 Srba. 5-6 omladinaca potrčalo je prema Tišini i kod mosta na Žandraku opalilo nekoliko rafala u pravcu sela. korpusa (Zbornik IV. 102 157 . godine. Da bi se osvetili ustašama koji su ubili njihove sugrađane Hasana Zukića. nije došlo do očekivanog većeg priliva ljudstva iz hrvatskih sela u bataljone 18. gdje se sakupilo oko 200 ustaša iz cijele Posavine. No. knj. a trojica (Zaim Zaimović. prijetili i terorisali pristalice NOP-a. 103 v e ć i n a ovih omladinaca je o d m a h poslije tog događaja stupila u odred. februara. dok. Dolaskom 18. Patrole i pojedinci su odlazili u druga hrvatska sela gdje su agitovali. Među poginulima je bio i Ivo Cvitkušić.

u srebreničkom kraju.dobrovoljci. koji je formiran u januaru 1944. muslimanska brigada upućena prema Foči.komesar Meša Selimović) nalazio se od početka januara 1944. Štab 3. majevičku brigadu popunila na Majevici uključivanjem boraca iz Majevičkog partizanskog odreda i mobilizacijom novih boraca preko Komande majevičkog područja. Obje divizije su tada imale 6 brigada od kojih su pet bile na teritoriji Majevice. imao je zadatak da razbije četničke grupe na prostoriji Lokanj-Kiseljak-Roćević. djelovala su 4 partizanska NOP odreda: Majevički. U to vrijeme u sjevernom dijelu istočne Bosne. godine slobodna teritorija na sjevernom dijelu istočne Bosne obuhvatala je Semberiju i Posavinu i pobrđa Majevice i Trebave. nalazila i 6. Vojnopolitička situacija u to vrijeme nagovještavala je da se obje strane pripremaju za proljećna djejstva. Tuzlanski. Brčkom i Zvorniku. Trebave i Posavine. ofanzivi i neuspjelog napada na Tuzlu.U martu 1944. dok su brdske dijelove tih planina djelimično kontrolisali četnici. Podrinjski NOP odred. Na rubovima ove povezane slobodne teritorije nalazili su se jaki neprijateljski garnizoni u Doboju. gdje se. Poslije pretrpjelih gubitaka u 6. a jedna u Sremu. Tuzli. Posavsko-trebavski i Podrinjski. U jedinice 16. Sedamnaesta istočnobosanska divizija je svoju 15. u re158 . već od januara 1944. Majevički partizanski odred se uglavnom nalazio na prostoriji između komunikacija Čelić-Koraj i Lopare-Rastošnica. i 36. vojvođanske divizije stizali su iz Vojvodine novi borci. muslimansku brigadu popunila uključivanjem Modričkog bataljona Posavsko-trebavskog odreda u njen sastav i pripadnika partizanskih straža komandi mjesta Gradačac i Modriča. dok je 16. Semberije. Tuzlanski NOP odred (komandant Omer Sluhić . Petnaesta majevička brigada je orijentisana ka prostoriji Drinjača-Vlasenica-Srebrenica. uglavnom omladinci . istočnobosanska brigada sa zadatkom da kontroliše to područje i sređuje i popunjava svoje jedinice. dok je 16. Početkom marta 1944. korpusa NOV i POJ je pristupio sređivanju i popunjavanju svojih jedinica. uništavajući četničke grupe i obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova.

zatvarajući pravce Brčko-Srnice i Gračanica-Srnice.jonu Srebrenika. Od vojvođanskih brigada ostale su pod k o m a n d o m štaba 16. 23. korpusa dobio je početkom marta odobrenje od Vrhovnog štaba NOV i POJ za formiranje nove 38. 5. i 6. Predviđeno je da se od Majevičkog i Posavsko-trebavskog odreda formira još jedna brigada. i 4. o formiranju 38. Posavsko-trebavski. Majevički. Šesta vojvođanska brigada. divizije sa 17. ostala je u Sremu. Vlado Rolovič za političkog komesara.104 Čin formiranja obavljen je 3. divizije bili su na referisanju kod načelnika Štaba 3. tom IV. Paško Romac Zdravko za političkog komesara. divizije. proleterska i 5.107 104 105 106 107 U Štab 36. korpusa od 4. korpusa NOV i POJ trebalo da b u d u upućene dvije divizije prišlo se formiranju novih operativnih jedinica. a 3. Izvještaj Štaba 38. divizije 1. obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova i bolnice u Srebreniku. korpusa koji se nalazio na Majevici i objedinjavao k o m a n d u nad 16. a Husein Krupić za načelnika štaba. marta 1944. knj. (Zbornik. divizije su naimenovani: Marko Peričin Kamenjar za komandanta. 91-92). divizije su naimenovani: Miloš Zekić za komandanta. Štabu 38. divizije Štabu 3. majevička brigada iz 27. 23. 486-490). brigada ušle su u sastav novoformirane 36. divizije je naloženo da se prebaci na teren Posavine i da tamo formira treću brigadu divizije. str. hrvatska brigada iz 17. krajiška divizija. 36. marta i slijedećeg dana uputio patrole p r e m a Majevici i Posavini da uhvate vezu sa podređenim jedinicama. i 38. divizijom u sjevernom dijelu istočne Bosne. knj. Dvanaestog marta članovi Štaba 38. gdje su već iz Sandžaka prodirale 2. S obzirom na to da su u zapadnu Srbiju po naređenju Vrhovnog štaba iz 3. dok. 106 Štab 38. dok. Podrinjski i Tuzlanski odred. izuzev jednog bataljona. istočnobosanske divizije105 u koju su ušle 17. stigao je sa Birča u Trnovu 10/11. Obavještenje Štaba 3. godine (Zbornik IV. marta 1944. majevičkom brigadom koja je poslije 6. str. III 1944. divizije. 132. zatvarajući pravac Tuzla-Srebrenik. brigada. divizije. U Štab 38. 18. Posavsko-trebavski NOP odred obezbjeđivao je slobodnu teritoriju u Posavini. 22. a Mileta Đokić za načelnika Štaba. 159 . 2. neprijateljske ofanzive ostala sa dva bataljona. divizije. Štab 3. Jedinice NOV-e u istočnoj Bosni spremale su se za predstojeći prelazak u zapadnu Srbiju. korpusa od 26. u selu Bosanska Bijela.

da zatvori pravac od Tuzle prema Brčkom. divizije naredio je Štabu 18. 63. SS (Handžar) diviziju. divizija pravce koji od Save vode na slobodnu teritoriju zapadnog dijela Majevice i Posavine. 2. 269. knj.Nijemci su očekivali prodor jedinica NOV iz istočne Bosne u Srbiju. Štab 36. a Posavsko-trebavskom odredu da se postavi na prostoriju Bukvik-Vitanovići. brigade. korpusa da zatvori pravce koji iz Srema vode na slobodnu teritoriju Semberije i Majevice istočno od Brčkog. sa zadatakom da zatvori pravac od Gračanice prema Gradačcu. a zadatak da potpuno iskorijeni uticaj NOP-a na osvojenom prostoru. 160 . 23. Tuzlanski odred koji se nalazio na proToTžbornik IV. služeći se najcrnjim terorom. a 36. dok. hrvatska brigada stavljeni su pod operativnu komandu Štaba 36. U takvoj situaciji 16. Cilj neprijatelja je bio da postepeno osvaja teren. prebacili na prostoriju Vinkovci-Šid 13. a 5. radi zaštite ranjenika koji su se nalazili u bolnici br. da zatvori pravac od Brčkog prema Srnicama. marta njene prethodnice su se pojavile u Sremskoj Raci. puk te divizije forsirao je Savu kod Rače. Istovremeno su četnici. naročito u otkrivanju partizanskih baza sa ranjenicima i opremom. Sedamnaesta majevička brigada je postavljena na sektor Trnava-Čengić. puk u Brčkom i Brezovom Polju. Stoga su početkom marta iz Francuske. Odmah zatim. Naređenjem od 14. brigadu na prostoriju Humci-Sitari-Drijenjča. Županji i Slavonskom Samcu. ostavljajući u svakom selu svoje manje ili veće posade. Već 12. brigadu na prostoriju Vražići-Zovik-Kalajđije-Rahić. Posavsko-trebavski odred i 18. Trećeg korpusa u selima južno i zapadno od Janje. hrvatske brigade da svoje jedinice orijentiše na prostoriju Srnice-Biberovo Polje.' 08 Štab Tridesetšeste divizije postavio je svoju 3. sa zadatkom da zatvori pravac Brčko-Tuzla. s tim da po potrebi aktivno djeluje sa dijelovima 3. gdje se nalazila na obuci. a 28. 27. str. divizija dobila je zadatak od Štaba 3. ustaše i zelenokadrovci otpočeli prikupljati svoje snage radi sadejstva sa esesovcima. divizije. marta Majevički odred je dobio zadatak da postavi svoje bataljone u rejon Zajednice-Vukosavci i zatvori pravac Gornja Tuzla-Lopare.

Skakavi dva. puk 13. Boderištu. esesovci su 18. a 17. odveli ih i postrijeljali. Oko 15. Gornjem Islamovcu i Palanci (Referat Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača NR Bosne i Hercegovine). maltretirali i mučili glađu. Ćosetima. 23. marta. Arhiv VII. dogodilo i u Štrebcima. Palanci. aprila pokupili 18 seljaka. divizije vrši napad na položaje 3. Šesnaestog marta 28. kasnije. 495. po zlu poznate divizije počinili mnoga zvijerstva nad nedužnim stanovništvom. Odveli su ih u Brčko u zatvor. Nekolicini su ubili. Hronometar.storiji Zahirovići-Straža dobio je zadatak da izviđa i zatvori pravac od Tuzle prema Srebreniku. 43. Kada su videli da više niko ne dolazi. Savo Orović.Kalajdžije. reg. Zastali su u centru sela i pozvali muške stanovnike da dođu na zbor. Ne znajući prave namjere esesovaca. Beograd. divizije je o tome obavijestio komandu Posavsko-trebavskog 109 110 111 Zbornik IV. Ratni dnevnik 1941-1945. a po jednog u G. 1. Bukviku. Zoviku-Kalajdžijama i u skoro svim selima brćanskog i bijeljinskog sreza. gdje su ih tukli. neke su otpremili u logor. 26. jedinice 13. Slijedećeg dana učinjen je neuspješan napad na neprijatelja koji se utvrdio u Ratkoviću. Strebci i Gornji Zovik. četiri su teško ranjena. a ostali su pokošeni. brigade u Brnjiku. zbog saopštenja. aprila esesovci su u Gornjem i Donjem Bukviku uhapsili 123 seljaka.' 09 Poslije forsiranja Save. na zborno mjesto je stiglo oko 35 stanovnika. br. Osamnaestog marta neprijatelj ulazi u Vražiće u pratnji pet tenkova. u Grbavici dva. ovlada rejonom Mačkovac-Jablanica i izvrši prodor cestom Brčko-Srnice-Gradačac. marta zauzele Čelić. 111 Analizirajući aktivnost neprijatelja i koncentraciju njegovih snaga na sektoru Brka-Palanka-Boče. f. do 18. 110 Slično se. k. SS divizije započele su prodor na slobodnu teritoriju i 15. str. neki su podlegli mučenju. 1972. Rahiću. str. U Dubravama su ubili 3 lica. štab 36. U selima Zovik . Veoma žestoke borbe vodile su jedinice 16. staraca i djece. Gornjem Zoviku. u D. 9. 312. marta Bijeljinu. divizije je zaključio da neprijatelj teži da odbaci jedinice NOV i POJ sa ceste Brčko-Tuzla. Štab 36. gdje su pripadnici ove. esesovci su sakupljenim seljacima naredili da se postroje i otvorili vatru iz automatskih oružja. dok. divizije na prostoriji Koraj-Zabrđe od 15. Nekoliko ljudi uspjelo je bježeći da izbjegne smrt. među kojima je bilo mnogo žena. a ostale su kasnije pustili iz zatvora. Maoči. knj. 161 .

marta 1944. k. ali su 22. Majevički partizanski odred je tada imao oko 450 boraca. pa bi povećanje njihovog broja prouzrokovalo dodatne teškoće. 42. Štab 38. Preporučeno je Komandi područja da iz Gradačca ne evakuiše bolnicu. a u bolnici u Jablanici 462 ranjenika i bolesnika. divizije nalazilo 132 ranjenika. a u slučaju neprijateljevog prodora da se povuče u Srebrenik. 113 112 113 Arhiv VII. Zbornik IV. marta ponovo došle na ranije položaje. Formiranju treće brigade pristupilo bi se poslije raščišćavanja situacije na sektoru Majevice i prebacivanju Štaba divizije na sektor Posavine. jer je neprijatelj. ostavljajući odredska jezgra. Tek 26. dok. marta povući na prostoriju Hrgovi-Straža-Bijela-Srebrenik. 1 1/25-V. s obzirom na to da u Srebreniku ima već dosta ranjenika. 26. Iz Majevičkog NOP odreda izdvojen je jedan bataljon pod komandom Mile Mičića. divizije nije mogao prikupiti svoje jedinice i prići formiranju treće brigade. 1/26-IV. i osloniti na masiv Majevice. dok je Posavsko-trebavski brojao oko 700 boraca. 141. izvođene na prostoriji sjevernog dijela istočne Bosne. 955. str. korpusa da će formirati treću brigadu od 500 Posavaca i 200 Majevičana. 132. 107 i dok. Slijedećih desetak dana vladalo je relativno zatišje. morao srediti i popuniti svoje redove. dok.112 Jedinice 36. korpusa da jedinice 36. reg. poslije pretrpljenih velikih gubitaka. divizije obavještava Štab 3. divizije je predlagao načelniku Štaba 3. i Štabu 3. a kasnije da se prebace na liniju Gradačac-Biberovo Polje. fond NOP. 486-490). str. Prethodno je iz Gradačca trebalo evakuisati što veću količinu namirnica i opreme. 24. Izvještaj Štaba 38. str. korpusa (Zbornik IV knj. divizije su se zbog nedostatka municije morale noću 19/20. kako bi zaštitile bolnicu u Jablanici kojoj je prijetila opasnost da bude otkrivena i uništena. Štab 36. 162 . divizije ostanu što duže na teritoriji zapadnog dijela Majevice. U to vrijeme se uz jedinice 36. U nastaloj situaciji štab 38. Tada se procjenjivalo da neprijateljska ofanziva neće dugo trajati i da će proći kao i sve prethodne. koji je trebao da uđe u sastav te brigade.područja i naredio joj da pojača mjere bezbijednosti. 23. divizije od 26. marta 1944. knj.

1 mitraljez. Izvještaj Štaba Posavsko-trebavskog odreda Štabu 36. 24.114 I sekretar Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu tražio je od Štaba 36. Štab 18. hrvatska brigada uputi jedan svoj bataljon na položaje kod Dubrava. divizije dođe na sektor Posavine. str. divizije nije usvojio taj zahtjev. divizije. od kojih 50 jednometnih. 23. ali Štab 36. (Zbornik IV. divizije zatvaranje pravaca Brčko-Srnice-Brčko-Čelić i Tuzla-Lopare. dok. radi čišćenja terena od ustaških i četničkih grupa koje su postale znatno aktivnije sa početkom neprijateljske ofanzive. 26. Druga dva bataljona odreda nalazila su se u Modriči. tj. Nije bio snabdjeven dovoljnom količinom municije koja se svakodnevno trošila. bilo je predviđeno da 18. Štab 36. hrvatske brigade od 23. zbog obezbjeđenja pozadinskih ustanova. str. da je vršio svoju odredsku funkciju. III 1944. knj. divizije Štabu 18. 163 .4 115 Obavještenje Štaba 36. brigade je tražio da jedna brigada 36. vojvođanske brigade. brigade. divizije da oslobodi Posavsko-trebavski odred od držanja položaja kod Bukvika. zbog toga što je bilo neophodno njegovo prisustvo na prostoriji Gradačac-Bosanski Šamac-Orašje. aprila 1944. ali je mogao učiniti znatno više da nije bio prinuđen da svoje jedinice drži na položajima i u garnizonima.U prvobitnom naređenju Štaba 36. gdje su se nalazile njegove jedinice. 462-463). Posavsko-trebavski odred je sa dva bataljona držao položaje kod Bukvika i Brke na lijevom boku jedinica 3. divizije od 2. knj. (Zbornik IV. Gradačcu i okolini. divizije iz istih razloga nije usvojio taj zahtjev. pošto je smatrao da je primaran zadatak jedinica 36. 13. Odred je razvio raznovrstan političko-propagandni i kultruno-prosvjetni rad na terenu. 115 1. a teško nadoknađivala. Muslimana. dok. odbrana slobodne teritorije na zapadnom dijelu Majevice.Srba. Početkom aprila odred je u svom sastavu imao 4 bataljona sa oko 700 boraca . zatvarajući pravac Brčko-Srnice. Posjedovao je 5 puškomitraljeza. Hrvata i pripadnika drugih naroda i narodnosti. tj. radi osiguranja osjetljivog boka jedinica na Majevici. 1 minobacač i oko 500 pušaka. Bosanskom Šamcu. 58-60). pa se od toga odustalo poslije izvještaja Štaba 18. organa narodne vlasti i društveno-političkih organizacija. Međutim.

Njega su. gdje je odmah uključena u partijski rad. 382-386).116 član sreskog komiteta KPJ za Modriču i sekretar Opštinskog komiteta za Odžak. Najizrazitiji među njima bio je Rihard Vajs. III 1944. 118 U Odžak je došao esesovački oficir Derviš Ljuća sa zadatkom da regrutuje omladince u 13. (Arhiv VII. Pola sata kasnije izvršen je protivnapad jedne čete partizana i odžačkih omladinaca. Mirjana Mijojlić. Dvadesetpetog marta ustaše iz Pruda su napale Odžak i trenutno ga zauzele. po zadatku sreskog komiteta KPJ u centru Odžaka.Prisustvo jedinica 13. marta upale u Bosanski Šamac. SS divizije. bila je od 1939. Uhapšena je oktobra 1941. Žene BiH u NOB. zbirka NOR-a. izvršili samoubistvo jer su ih na obali Save opkolile jake neprijateljske snage. Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. zelenokadrovci i četnici i otpočeli sa napadom na dijelove slobodne teritorije. pa je neprijatelj protjeran. Gubitkom ovih drugova znatno je otežan rad Opštinskog komiteta u Odžaku čiji su bili članovi. kat. br. Prvih dana novembra 1943. iskoristile su ustaše. SS divizije u Brezovom Polju. Sa njom su poginuli omladinac Tomo Tadić i Mika Miletić članovi KPJ. 2771). zapravo. Ustaše iz Pruda su 16. Sarajevo. koji je zbog toga osuđen na smrt. kapelan iz Modriče. Slavonskom Samcu i Gračanici i odlazak glavnine Posavsko-trebavskog odreda u rejon Bukvika. ubili Hasan Đanamović i Nazif Omerbašić. 164 . Svjetlost Sarajevo. ali joj je smrtna kazna zamijenjena vremenskom. odakle je po vlastitoj želji prešla u Bosnu i našla se na teritoriji Odžaka. član Mjesnog komiteta KPJ za Bijeljinu. Izvještaj sekretara OKPJ za Trebavu i Posavinu upućen 26. Tada je poginula Mira Mijojlić. Živka Dragića i Tomu Kasapovića uhvatile su ustaše i sasjekli ih sjekirama. žena i djece. Oni su. ubile dvojicu pristalica NOP-a i zapalili nekoliko kuća. 1977. počeli su otvoreno istupati. godine i od strane ustaškog prijekog suda u Glini osuđena na smrt. 117 Na oslobođenoj teritoriji ustaški elementi su počeli dizati glave ohrabreni dolaskom jedinica 13. IRP Sarajevo. god. zamjenjena je za zarobljene Nijemce i stupila u Diljski odred. str. Mikrofilm. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. Dva dana kasnije. III 1944. 116 117 118 Mira Mijojlić. (Midhat Muratbegović. (Arhiv IRP. rolna 7/334-337). jačim snagama napali su Novi Grad i Dubicu i ubili oko 60 ljudi. SS diviziju.

do 10. divizije uspijevaju da zadrže neprijatelja na svim pravcima. a četnici su imali 10 mrtvih i više ranjenih. On je odmah naredio da se kola mobilišu. koji su izgubili uticaj u muslimanskim podtrebavskim selima. SS divizije vrše pritisak na brigade 36. Tako su četnici pod komandom Obrada Burića iznenadno napali komoru i grupu boraca 2. ali jedinice 36. Tu su ih Nijemci prihvatali i ponovo naoružavali. Vojka Vasiljevića i Danka Stankovića. Pop Savo Božić razvio je intenzivnu političku aktivnost. Početkom marta ubili su u Gornjoj Slatini tri člana narodnooslobodilačkog odbora. pozivajući na sastanke i dogovore ugledne domaćine iz muslimanskih i hrvatskih sela. Energičnom intervencijom 3. 121 "Mito 120 Izvještaj o četničkom napadu donio je u Modriču kurir Pero Stanković i predao komandantu 18. hrvatske brigade Franji Herljeviću. jedinice 13. Zarobljeni partizani su oslobođeni. aprila. članove KPJ. Odatle su četnici ponovo upadali u Posavinu i nastojali da onemoguće rad pozadinskih organa NOP-a i NOO. Nastojao je da na svoju stranu privuče i pripadnike razbijenih i razoružanih zelenokadrovskih jedinica. naročito poslije dolaska grupe majevičkih četnika u Posavinu. među kojima predsjednika Koju Stanišića. i 16. 165 . Uz to su sprovodili teror i vršili prisilnu mobilizaciju ljudstva. Četničke grupe uglavnom su izbjegavale borbu i pod pritiskom partizanskih jedinica povlačile se prema Brčkom. divizije na cijelom frontu.U martu 1944. od ušća rijeke Tinje u Savu do ušća rijeke Janje u Drinu. Bio je pazarni dan i u gradu mnogo kola. bataljona 18. Borbe se svaki dan vode. hrvatske brigade četnici su sustignuti i razbijeni u Gornjoj Slatini pa su se u neredu morali povući u pravcu Žabara. podržana sa 3 tenka. 121 Tada je i na Drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda napala na položajima kod Bukvika jedna kolona esesovaca. među kojima i 3 bolničarke. bataljona Posavko-trebavskog odreda i zarobili oko 30 nenaoružanih ranjenika i bolesnika.119 Sa početkom neprijateljske ofanzive četnici su postali aktivniji. U periodu od 1. i 16. 120 Na Trebavi se u to vrijeme nalazilo (po spisku) oko 1200 trebavskih i 300 ozrenskih četnika koji su stigli početkom neprijateljske ofanzive. u Posavini je bilo oko 250-300 četnika. i borci su pojurili prema Slatini.

VII 1944. 186. korpusa od 11. Tuzlanskim i Posavsko-trebavskim odredom. sa ciljem da se povežu sa 18. majevička brigada koja je sa Štabom 38. i 36. str. str. vojvođanske divizije. a i zbog mogućnosti da budu odsječene od jedinica 16. majevičkom brigadom na Majevici. otpočeo opšti napad na jedinice NOV i POJ na čitavom frontu od ušća Tinje do ušća Janje. Tada je Štab 3. Šesnaesta i 36. divizije eventualnim prodorom neprijatelja iz pravca Tuzle. aprila prebacile na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla. Na njihovo mjesto je upućena 17. divizije. divizija krenu preko Spreče na Birač u vezi planiranih dejstava prema Srbiji. 27. radi spajanja sa ostalim jedinicama divizije. brigade 36. Pod snažnim pritiskom jakih neprijateljskih snaga. i 16. divizije su se 9. Majevičkim. VII 1944. neprijatelj je istovremeno napao i na položaje Posavsko-trebavskog odreda na liniji Bukvik-Vitanovići-Gajevi. Izvještaj Štaba 3. Izvještaj Štaba 3. 186). korpusa od 11. knj. hrvatske brigade. brigade preuzela jedna brigada 16.Da bi izbjegle dalje frontalno sučeljavanje sa neprijateljem. koji su bili na referisanju u Štabu 38. Semberije i Posavine Štab 3. hrvatskom brigadom. sa 18. korpusa je odlučio da zadrži Štab 38. Vrhovnom štabu NOV i POJ. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim odredom. 38. dikoju je bataljon zaustavio i nanio joj znatne gubitke. S obzirom na važnost Majevice. Vrhovnom štabu NOV i POJ (Zbornik IV. poslije žestoke artiljerijske pripreme. aprila. vojvođanske divizije. što su one i učinile 16. Istog dana zamjenik komandanta i politički komesar 18. divizija su se pod pritiskom neprijatelja povukle prema planini Jelici. te iz pravaca Gračanice i Tuzle. jedinice Posavsko-trebavskog odreda su morale da se povuku na nove položaje na liniji Hrgovi-Bijela. dok. Zbornik IV. korpusa donio odluku da 16. kada je napao jedinice 36. Sektor Janja-Donja Trnova je od 17. 9.' 22 Dvanaestog aprila. aprila stigla na sjeverozapadne obronke Majevice i razmjestila se na prostoriju Humci-Jasenica-Srebrenik. knj. 38. divizije sa 17. 27. koje ih je stajalo znatnih gubitaka. tj. Dvanaestog aprila u 3 časa ujutro neprijatelj je. dok. 122 166 . Lukavac-Stjepkovica u zahvatu ceste Brčko-Srnice.

odnosno njen Prvi bataljon sa Posavsko-trebavskim odredom (bez jednog bataljona) pokrivao je tada prostoriju Srnice-Hrgovi-Gradačac-Modriča. 36. k. divizije i da se preformiranje odreda u brigadu odlaže. godine. hrvatske brigade i 1. 495-496). i 38. smješten u kući braće Ibrahimbegovića. a komesar Mićo Rakić. referent saniteta Posavsko-trebavskog odreda. krajiške divizije. III koju je. Srema. bataljon Posavsko-trebavskog odreda. 124 p r v .vizije. Došlo je do borbe u susretu u kojoj su se naročito istakli omladinci-delegati za kongres. 123 Arhiv VII fond NOP. sa komandantom 18. majevička nalazila se na prostoriji Humci-Sitari-Jasenica. 1258. marta 1941. U Modriči je takođe prisustvovao priredbi na kojoj je medicinar Bešlaga Korajkić. Majevički NOP odred u selu Drijenjča radi zaštite bolnice u Jablanici. aprila. divizije u kojoj se kaže da su jake neprijateljske snage izvršile 12. No. delegate II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne. brigade Franjom Herljevićem i zamjenikom komandanta odreda Matom Belićem. Za to vrijeme je upoznao većinu partizanskih rukovodilaca Trebave i Posavine (iz tih susreta sačuvana je i jedna fotografija). str. stigla je u Štab odreda nova zapovijest Štaba 38. partizanski general Savo Orović je preko Srebrenika stigao u Gradačac 27. 167 . marta 1944. marta i drugarskoj večeri 31. Treći bataljon 18. iz Modriče u srednju Bosnu. br. 4. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica i generala Savu Orovića koji je iz Glavnog štaba Vojvodine išao u Vrhovni štab. krajiške brigade krenuo za selo Majevac u susret delegatima.124 Istovremeno je jedan bataljon 12. Tog dana 17. omladinskoj priredbi 30. 11. a Tuzlanski NOP odred na liniji Podorašje-Ljenobud. aprila opšti napad na jedinice 16. pjevao uz harmoniku poznatu partizansku pjesmu »Konjuh planinom«. gdje je ostao dva dana u kući porodice Odžaković. krenuli su. reg. 13. Međutim. organizovao komandant mjesta Gradačac Midhat Muradbegović. 1. Devetog aprila general Orović je stigao u Modriču. nakon dva sata. sa zadatkom da doprate. Prisustvovao je akademiji održanoj u čast 27. (Savo Orović. Ratni dnevnik 1941-1945. Ostao je u mjestu 11 dana. 123 Osamnaesta hrvatska brigada. koji su bili svrstani u četu čiji je komandir bio Drago Stefanović Šico. prenijeli su naređenje da se odred prikupi na prostoriji Gornji Srebrenik-Čehaje. f. aprila. do jedinica 11. toga dana je krenula i jedna neprijateljska jedinica u istom pravcu. u njegovu čast. radi preformiranja odreda u Posavsku brigadu.

126 Treći bataljon 18. Sve jedinice su morale zakopati teška oružja na sigurna mjesta.Štab 38. aprila. 207). dok. Depeša od 16. hrvatske brigade i 1. bataljon Posavsko-trebavskog odreda dopratili su u Kulaše delegate za II kongres USAOJ-a. a radi čuvanja žive sile u toku neprijateljske ofanzive. aprila 1944. divizije depešom je javio Štabu 3. divizije. Odmah im je naređeno da zauzmu položaje na lijevoj obali i da na tom mostobranu obezbijede prebacivanje glavnine brigade i odreda. pošto su prethodno popravile most na rijeci Tinji. naredio Štabu 18. korpusa da je neprijatelj 15. Određena je prostorija Jasenice-Srebrenik-Špionica za prikupljanje jedinica poslije ofanzive. da bi se ona. jedinice 13. gdje ih je prihvatila jedna jedinica 11. hrvatske brigade i Štabu Posavsko-trebavskog odreda da svoje jedinice povuku na liniju Zelinja-Međeđa i da se odatle prebace na teren Posavine u pozadinu neprijateljskih jedinica. 24. aprila ušao u Humce i da prodire od Bukvika prema Srnicama i od Tuzle prema Drijenjči. Sutradan je neprijatelj nastavio nastupanje prema Gradačcu. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda privremeno prebace preko rijeke Bosne na Vučjak. SS divizije počele su nadiranje prema Srnicama. a komoru osloboditi nepotrebnog prtljaga kako bi bile pokretljivije. str. U Posavini je trebalo da ostave manje gerilske grupe koje bi ometale neprijatelja. 125 Petnaestog aprila. naređe125 126 Zapovjest Štaba 38. U zapovijesti je bilo predviđeno da se. divizije je pomenutom zapoviješću od 13. povratila na teren Posavine. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred još u Posavini. divizije od 13. Komandant 38. knj. (Zbornik IV. 64. uz jaku podršku artiljerije i tenkova koji su obasipali vatrom jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje su se povlačile na novu prostoriju preko Srnica i Vučkovaca. jedinice 18. u pogodnom momentu. aprila govori da su 18. 168 . pa su se jedinice odreda uputile prema Modriči. dostavljale podatke o snazi i kretanju neprijatelja glavnini. Šesnaestog aprila bataljoni su u povratku stigli na lijevu obalu Bosne. Pošto su jake njemačke snage nadirale iz pravca Srnica i Bosanskog Šamca. u slučaju nemogućnosti manevrisanja na terenu Posavine. koje su otpočele nastupanje iz Brčkog i Tuzle.

U početnoj fazi svog djelovanja Komitet je najviše pažnje poklonio razvoju partijske organizacije u Semberiji. DJELATNOST DRUŠTVENO-POLITlCKIH ORGANIZACIJA. godine f o r m i r a n j e Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu sa sekretarom Hasanom Brkićem. U nedelju. majevička brigada se nalazila u Kara vlaškoj Maoči. Depeša komandanta 38. Humce. govori da je neprijatelj zauzeo Srnice. Sitare. Potpeć. Sa Hasanom Brkićem je krajem januara u Semberiju stigao Uglješa Danilović. Tog dana 17. izvršenim 19. Veliki broj simpatizera KPJ nije bio obuhvaćen političkim radom. isto toliko nepokretnih ranjenika i bolesnika su poslije nekoliko dana zarobili i ubili esesovci i četnici kada su otkrili baze. Srebrenik. godine. sve jedinice brigade i odreda. članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva koji su znatno doprinijeli razgaranju partijsko-političkog rada u tom kraju. Sutradan su jedinice provele dan na Vučjaku. Oni su na terenu zatekli malobrojnu partijsku i skojevsku organizaciju koja nije mogla da odgovori naraslim potrebama za širim političkim radom. Cage i druga sela u Posavini i zapadnom dijelu Majevice. aprila. gdje su tada postojali vrlo povoljni uslovi za rad. odakle se usiljenim maršom. ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNOTERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. i 20. aprila. GODINE U januaru 1943.no je da se prebacivanje preko rijeke ubrzano odvija. a SKOJ nije djelovao kao povezana 169 . korpusa. članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. Međutim. Gradačac. mnogi odbornici i istaknuti saradnici NOP-a prebacili su se na lijevu obalu Bosne. a polovinom februara i Rodoljub Colaković. DO PROLJEĆA 1944. Nije postojalo rukovođenje iz jednog centra. upućena 18. Špionicu. niti se djelatnost odvijala po sektorima zaduženja. divizije Štaba 3. 16. aprila 1944. pod teškom borbom probila do ranjenika na prostoru Trnava-Bjeloševac-Čengić i spasla preko 250 pokretnih ranjenika.

U svom izvještaju Pokrajinskom komitetu od 29. prim. godine ponovo je formiran Sreski komitet KPJ za brčanski srez sa sekretarom Svetolikom Gospićem Brkom. 98. kat. Oblasni komitet je odmah preduzeo mjere za organizaciono učvršćivanje i proširivanje partijskih i skojevskih organizacija. Odred se stalno popunjavao dolaskom novih dobrovoljaca iz Srema. (Arhiv IRP Sarajevo. str. IV 1943. formiran je 2. 1951. Rodoljub Ćolaković. a domobranski garnizoni blokirani u svojim uporištima. Organizacije u gradovima Bi i B2. koji se tada vratio sa Birča. U svim naseljima u Semberiji. Zapisi iz oslobodilačkog rata. za stvaranje novih i jačanje postojećih narodnooslobodilačkih odbora. stvorene su partijske organizacije i narodnooslobodilački odbori koji su bili stvarna i jedina vlast u tim selima.. a naročito za političko uzdizanje masa.. 129 Uporedo sa partijsko-političkim radom u bjeljinskom srezu.posebna organizacija. U januaru 1943. godine narodnooslobodilački pokret u Semberiji i na Majevici se uspješno razvijao. nego su aktivi odvojeno djelovali. Arhiv IRP Sarajevo. ali bez stalne veze i kontrole«. Zbirka NOR-a. U februaru 1943. Četnici su bili istisnuti iz Semberije. Hasan Brkić između ostalog kaže: »Sređivanjem organizacije bijeijinskog sreza postavilo se pitanje za brčanski srez. proširivanju partijskih i skojevskih organizacija. br. Moramo na svaki način nastojati da prodremo u Posavinu. Da bi poboljšao stanje. 1392). knj. kao i stvaranju narodnooslobodilačkih odbora i odbora Antifašističkog fronta žena i u brčanskom srezu. autora) postojale su. Zbirka NOR-a kat. IV 1943. 102. imao je 3 dobro naoružana i jaka bataljona. prišlo se stvaranju. bataljon 2. godine. 130 127 128 129 130 Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu upućen Pokrajinskom komitetu KPJ za BiH 29. 128 Početkom 1943. Sarajevo. Poslije obilaženja ćelija zakazano je savjetovanje na kojem su pretrešeni nedostaci i pogreške u radu. Brčko. izuzev Janje i Ugljevika. majevičkog NOP odreda. Stvoreno je rukovodstvo u koje su ušli i drugovi iz Posavine. 170 . (Bijeljina. Isto. IV. što je bilo neophodno poslije višemjesečne četničke vladavine u ovom kraju. Svjetlost. 127 Slična situacija u pogledu partijske i skojevske organizovanosti bila je i u brčanskom srezu. 1392. str. br. a Sremski NOP odred.

Borika Stančić i Milenko Stojaković. pa u znatnom broju prelaze u jedinice NOV i POJ. Posavini i na Majevici. Panto Marković. Poslije prolaska neprijateljskih snaga oni uspješno nastavljaju svoja djejstva. IV 1943. kojeg svakog časa može iznenaditi podmukli neprijatelj«. a najveći uspjeh je razbijanje i razoružavanje 3. U maju 1943. godine Oblasni komitet KPJ je formirao Okružno partijsko rukmodstvo za Majevicu. O tome Rodoljub Čolaković . Gotovo svi stariji članovi Partije otišli su u odred. nalazi jedan naš vod. VIII 1943. a svi naši aktivisti žive opreznim životom vojnika. 11. rolna 4/290-291). 171 . Mikrofilm.U martu 1943. Semberiju i Posavinu u sastavu: Svetolik Gospić (sekretar). 131 Pomenuti izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. Haso Burić. i izvještaj sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Bih od 18. Funkcije Okružnog komiteta morao je da preuzme Oblasni komitet koji je imao svega 7 ljudi. Na cijeloj prostoriji Majevice i Semberije oni nanose velike gubitke ustaškim. Tada su na Majevici formirane dvije grupe vojvođanskih bataljona i 3. domobranskim i četničkim snagama među kojima već dolazi do diferenciranja. Osim toga. domobranske pukovnije. Tu je i sjedište Sreskog komiteta. Zbog toga su vojvođanske brigade prešle na Birač. dolazi do daljeg narastanja snaga NOP-a u Semberiji. Zbog toga se u selu. ali je ono po nalogu tadašnjeg sekretara PK KPJ za BiH Ise Jovanovića. prave im zasjede i pripucavaju u samom Ražljevu. a mlađi još nisu vični radu. Semberijska sela su potpuno slobodna. od kojih su se trojica nalazila u drugim krajevima istočne Bosne. a na Majevici je ostao Majevički NOP odred i jedan vojvođanski bataljon. majevički NOP odred. Slavko Mićanović. godine neprijatelj je jakim snagama započeo ofanzvu na području Majevice i Semberije. 131 U aprilu 1943. Tako je Ražljevo postalo važan punkt u ovom srezu. juna kod Čađavice. ali u selima oko Brčkog ima još četničkih grupa. Uslovi za rad su teži nego u srezu bijeljinskom. IRP Sarajevo. (Arhiv VII. rasformiralo.u pomenutoj knjizi Zapisa piše: »Poslije razbijanja majevičkih četnika mi smo u Ražljevu uspostavili komandu mjesta i opštinski N 0 0 . koji se tada nalazio u okolini Foče i nije poznavao pravo stanje partijske organizacije u Semberiji. ovdje četničke grupice otežavaju kretanje naših aktivista. Posavini i na Majevici. kao stalno obezbjeđenje.

Arhiv VII. Mikrofilm IRP. i 17. godine formirana partijska organizacija. Nije postojalo posebno partijsko rukovodstvo za taj kraj.U ljeto 1943. i po jedna u Modriči. On je djelovao u težim uslovima nego Ražljevački. Postojalo je 7 opštinskih komiteta i Sreski komitet sa 12 članova. 104 člana KPJ i 106 kandidata. VIII 1943. Nešto povoljnija situacija bila je u Srebreniku. kojeg je u junu 1943. i sekretara Oblasnog komiteta KPJ od 24. U to vrijeme na terenu Trebave djelovalo je 20 članova KPJ i 2 kandidata. a u komandnom sastavu jedinica DOMDO pukovnije nalazili su se saradnici NOP-a. a po drugom 248 članova i 128 kandidata. Mjesto je bilo udaljeno od neprijateljskih garnizona. pa su sami morali obezbjeđivati svoju djelatnost. Dragaljevački od 29 članova KPJ i 31 kandidat. od kojih su 6 članovi biroa Komiteta. U blizini nije bilo partizanskih jedinica. Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović. a po drugom 123 člana KPJ i 78 kandidata. godine broj partijskih i skojevskih organizacija u Semberiji. VIII 1943. obuhvatao je teritoriju Posavine sa centrom u Bukviku. kao i njihovi drugovi u Posavini. na neoslobođenoj teritoriji. Bijeljinska partijska organizacija tada. 132 Izvještaj sekretara PK KPJ od 18. Imala je pet opštinskih komiteta: Ražljevački sa 32 člana KPJ i 33 kandidata. Posavski sa 16 članova KPJ i 25 kandidata. divizije. Poslije dolaska glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i formiranja 16. Članovi KPJ djelovali su u sličnim uslovima. Postojale su 2 partijske organizacije na samoj Trebavi. gdje je u proljeće 1943. Jablanički sa 15 članova KPJ i 14 kandidata i Brčanski sa 16 članova KPJ i 3 kandidata. Gradačcu i Gračanici. po jednom izvještaju. u blizini jakog neprijateljskog garnizona u Brčkom i stalno ometan od četnika koji su stacionirali svoje čete i bataljone u svakom srpskom selu Posavine. U isto vrijeme brčanska partijska organizacija je imala. godine imenovao sekretar Oblasnog komiteta u sastavu: Boro Popović. broji 236 članova i 125 kandidata.132 Opštinski komitet KPJ za Posavinu. Posavini i na Majevici se povećava. po jednom izvještaju. 172 . Sarajevo rolna 4/290-296 i 335-336.

godine. 136 Mandžić pravi razliku između Privremenog okružnog partijskog rukovodstva i Povjereništva Okružnog komiteta. a Milena Marković je bila zadužena za stvaranje organizacije Antifašističkog fronta žena. IRP. Samo je ovdje teško formirati sreske komitete. . kao naredne stepenice u razvoju do formiranja Okružnog komiteta KPJ kao konačne organizacione jedince za jedan okrug. Sarajevo.134 Poslije odlaska jedinica 17. a Pašaga Mandžič kreće 13. majevičke brigade u trećoj dekadi jula 1943. Na putu za Trebavu drži sastanak sa Borom Popovićem i Hasom Burićem 133 prima od njih izvještaj o radu partijske organizacije u Posavini. Sarajevo. (Arhiv VII. rukovodilac SKOJ-a i rukovodilac AFŽ.komitete u opštinama.vojno-politička situacija u istočnoj Bosni se naglo razvija u korist NOP-a. jer je Trebava teren sa nekoliko srezova«. 173 . divizije na Trebavu. Da bi odgovorila mnogobrojnim i složenijim zadacima koji je razvitak događaja nametnuo i zahtjevao. (Arhiv VII. srezovima i okruzima. kaže: »Pišete mi da mislite formirati OK za Majevicu. rolna 4/361-362)..'35 Tada su formirani i opštinski komiteti za Modriču i Srebrenik i mjesni komitet u Gradačcu koji je vršio funkciju opštinskog komiteta. rolna 4/462-463).novi sekretar Rodoljub Čolaković. a za sada Povjereništva OK Tuzla i OK Trebava.136 133 134 Haso Burić i Boško Milutinović Đedo stigli su u Bukvik sa jedinicama 1. Mikrofilm. partijska organizacija istočne Bosne se morala organizaciono postaviti tako da obuhvati sve krajeve i da oformi svoja operativna tijela . Mandžič je došao u Srebrenik gdje je na sastanku komunista sa Trebave formirao Privremeno partijsko okružno rukovodstvo za taj kraj u koji su ušli sekretari opštinskih komiteta. avgusta sa jedinicama 17. Tada se ponovo formiraju okružni komiteti za Birač (sekretar Milutin Đurašković) i Majevicu (sekretar Stevo Popović). Obraćajući se Pokrajinskom komitetu.i što se Trebave tiče ovo privremeno rukovodstvo moći će se s vremenom pretvoriti u OK Trebava. Početkom avgusta na Majevicu dolaze tri člana Pokrajinskog komiteta KPJ za B i H ... Avdo Humo i Pašaga Mandžič. Čolaković i Humo ostaju u Semberiji. VIII 1943. Daje im zadatak da i dalje rade na proširenju i učvršćivanju partijske organizacije. divizije sa Trebave na Ozren. Izvještaj Pašage Mandžića od 27. Mikrofilm. on između ostalog. 13 -"' Tada je organizacijom SKOJ-a rukovodio Nijaz Dizdarević instruktor PK Skoja. IRP.

koji su ušli u novoformirano Okružno partijsko povjerenstvo. IRP Sarajevo. početkom septembra 1943. Prosveta. jer se dotada toj aktivnosti poklanjalo malo pažnje. Povjerenstvo bi trebalo popuniti jednim drugom. Ruža Spasojević. 368-369. U zapisniku nastalom mjesec dana kasnije koji je vođen na sastanku Oblasnog komiteta KPJ u Tuzli. Mikrofilm. Povjerenstvo nije bilo na okupu sve do oslobođenja Gradačca 15. Sekretar Povjerenstva je bio Svetolik Gospić. septembra. Mladena Jeftića. Zapisi iz oslobodilačkog rata. Isključili smo jednog člana. 290 i 291 kaže: »Formirano 174 . Posebno se insistiralo na radu sa omladinom i ženama. Arhiv VII. uputi nekoliko partijskih i skojevskih rukovodilaca u srezove Modriču. organizacija žena. U njemu se sada nalaze: Brko. 1956. omladine i narodnooslobodilačkih odbora. 138 137 138 Rodoljub Čolaković. Boro Polkom i Boro (Svetolik Gospić. kako bi pomogli jačanje postojećih i stvaranje novih partijskih i skojevskih organizacija. piše: »Povjerenstvo u ovom sastavu nije dobro. Zbog toga su odlučili da se iz semberijske partijske organizacije.137 Na osnovu te odluke Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu uputio je na Trebavu i u Posavinu. i to hitno«. Gradačac i druge. Boro Popović u svojoj knjizi »Partizani u Posavini« na str. Tada je u Povjerenstvo kooptiran Edhem Čamo. odbore Antifašističkog fronta žena i narodnooslobodilačke odbore. 1.Opštinski komiteti su dobili zadatak da u svom kraju stvore nekoliko partijskih organizacija. kako bi se što prije formirala Muslimanska brigada. Beograd. Svetolika Gospića Brku. oni su imali u vidu da na tom terenu nema dovoljno iskusnih partijskih kadrova. rolna 4/612-620. koja je imala kadrove sa najdužim iskustvom. Ulagani su napori da se poveća priliv omladine iz muslimanskih sela. knj. Kada su članovi Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu rješili da formiraju okružna partijska povjereništva za Tuzlu i Trebavu. Boro Popović i Borika Stančić prim. formiraju aktive Skoja i USAOJ-a. Bilo je mnogo politički neobuhvaćenih omladinaca i omladinki. Boriku Stančića i Ružu Spasojević. Ruža. a razvoj vojno-političke situacije je zahtijevalo brzo djelovanje. koje je trebalo pripremiti i orijentisati da dobrovoljno stupe u jedinice NOV i POJ. kada je stiglo u ovaj grad i iz njega počelo djelovati kao cjelina. godine. autora). str.

Posavine i Tuzle za snabdijevanje jedinica NOV i POJ i stanovništva u ratom opustošenim krajevima istočne Bosne. . Istočna Bosna u NOR-u. (Arhiv VII. str. Na njoj su prisustvovali članovi Pokrajinskog komiteta za BiH. od 9.mobilisati snage iz Semberije. članovi Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. jer su se sa terena upućivali partijski rukovodioci u jedinice NOV i POJ i obratno (u isto vrijeme Hasan Brkić je pošao je Okružno partijsko povjerenstvo za to područje. IRP Sarajevo. Pismo je za Oblasni komitet potpisao Aco. To je partizansko ime Hasana Brkića. .organizovati uspješnu propagandu i agitaciju i pokrenuti list »Front slobode«. rolna 4/294 i 477-178. Organizacioni izvještaj Oblasnog komiteta za savjetovanje komunista istočne Bosne u Bijeljini.139 U oslobođenoj Tuzli. uzmu u rješavanje sljedeći zadaci: . 139 140 141 175 . IRP. neko rješenje u kome se to potvrđuje. V I I I i njegovo pismo Uglješi Daniloviću od 14. . 14 ' Dotadašnji sekretar Okružnog povjereništva Svetolik Gospić pošao je na dužnost partijskog rukovodioca novoformirane 17. održana je šira plenarna sjednica Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Sarajevo. oktobra 1943. Donio mi je i pismo. . rolna 7/76-82). Na sjednici je odlučeno da se Okružno partijsko povjerenstvo za Trebavu i Posavinu reorganizuje u Okružni komitet KPJ i popuni. 355-357. Sekretar je Svetolik Gospić Brko.u svim krajevima organizovati i proširiti organizacije SKOJ-a. godine.uspostaviti organe narodne vlasti i organizovati vojno-pozadinske ustanove na oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. USAOJ-a i AFŽ-a.jedinice NOV i POJ brojčano pojačati i pomoći u kadrovima i na druge načine. On mi saopšti da sam i ja član Povjerenstva. do 11.' 40 Za sekretara Okružnog komiteta KPJ imenovan je Džemal Bijedić. Mikrofilm. 2.O formiranju Okružnog povjerenstva govori izvještaj Rodoljuba Čolakovića od 18. sekretara Oblasnos komiteta KPJ«. Arhiv VII. godine.O formiranju i radu Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. majevičke brigade. IX 1943. knj. Na sjednici je odlučeno da se. te sekretari i pojedini članovi okružnih komiteta iz istočne Bosne. kao prioritetni. Džemal Bijedić je jedno vrijeme bio sekretar Mjesnog komiteta u okupiranom Sarajevu. Stevo Popović . Mikrofilm.

Poslije njega za sekretara dolazi Hakija Raljević. Poslije odlaska Nikolića na kurs sekretar Opštinskog komiteta je postao Jovan Radovanović. od partijskih rukovodstava uspostavljeni su opštinski komiteti KPJ u Modriči. U Modričkoj opštini je 1. Sarajevo. 176 . Zbirka NOR-a. Čardaku. I u mnogim naseljima su formirani politički aktivi od kandidata za članstvo KPJ i saradnika NOP-a. godine. a odatle za sekretara ZAVNOBiHa).sa dužnosti sekretara Oblasnog komiteta na dužnost političkog komesara 27. Od kraja avgusta do decembra 1943. Riječanima. X 1943. te Zarije Domazet i Jovan Radovanović kao sekretari ćelija. a članovi Slobodan Janković. Mika Dujić. Opštinski komitet u Srebreniku imao je 5 članova. godine. U Modriči je u septembru i oktobru djelovala jedna partijska ćelija. kasnije 5. a oformljena je i ćelija u Tarevcima sa 6 članova. a kasnije pet. decembra 1943. Prvi sekretar komiteta bio je Salih Žilić. Njega je u novembru 1943. zamijenio Enver Humo. Opštinski komitet Modriča imao je pet članova. Jelka Ljubas. godine bilo 37 članova KPJ. Ćelija u Riječanima je u prvo vrijeme imala 4 člana. pa onda četiri člana. Srebreniku i Bukviku. Borika Stančić. divizije. koji je na toj dužnosti ostao do kraja decembra 1943. Edhem Čamo. Pero Kovačević. Partijska ćelija na Pustari prvobitno je imala 3 člana. Mladen Jeftić. Ti aktivi su se nalazili u Modriči. Sa Džemalom Bijedićem iz Tuzle je pošla Mevla Jakupović na rad u organizaciju AFŽ. Sekretar Komiteta je bio Panto Nikolić. Kladaru. Tarevcima. Garevcu. 1840. Dvadesetprvog oktobra u Gradačcu je održan prvi sastanak Okružnog komiteta KPJ na kojem su prisustvovali: Džemal Bijedić. a u novembru dvije ćelije sa 10 članova KPJ. br. formirana u novembru 1943. Boro Popović i Mevla Jaku• ' 142 povic. kat. Mjesni komitet u Gradačcu i partijske ćelije i aktivi u opštinama Bosanski Samac i Odžak. Arhiv IRP. a ćelija u Miloševcu. Skugriću i Kruškovom Polju. Ćelija u Dobrinji je imala prvo tri. tri člana. Na terenu opštine djelovale su 4 partijske 142 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 22.

Kada je Petar u novembru 1943. godine. 177 . Početkom novembra bilo je 17 članova KPJ. na njegovo mjesto je došao Vojo Žurić koji je na toj dužnosti ostao do aprila 1944. a i u srpskim selima na Vučjaku. naročito u hrvatskim selima zbog aktivnosti ustaša. Mikrofilm. U opštini Bosanski Šamac nije bilo formirano partijsko rukovodstvo. godine ušla u sastav Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu. a po jedan član KPJ djelovao je u Donjoj Dubici. U ovoj opštini članovi KPJ radili su pod teškim uslovima. Batkuši. a 1. Kruškovom Polju. Ljenobudu i Crvenom Brdu. godine. kao i u Tišini. Gornjem Srebreniku. X I I 1943. Politički aktivi djelovali su u Brvniku. Ježincu. 5/53-58 i 312/316. gdje su četnici Branka Kovačevića onemogućavali kretanje partijskih aktivista. Obudovcu. U mjestu su djelovale tri ćelije KPJ sa 13 članova. XI i 1. U Kruškovom Polju je bio jedan član Partije i 2 kandidata. Brojno povećanje od 2 člana imala je jedino partijska ćelija u Crvenom Brdu. Pisarima. Obudovcu i Slatini. sa sekretar o m Petrom Kaurinovićem. Sarajevo. Podnovlju i Dugom Polju. devetnaest. koji je sa Sreskim komitetom bijeljinskog sreza bio u sastavu Okružnog komiteta za Majevicu. XII 1943. U opštini Odžak postojale su ćelije u Odžaku (4 člana). preuzeo dužnost partijskog rukovodioca Posavskog NOP odreda. a po jedan kandidat u Slatini. Članovi Komiteta su 143 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 6.organizacije i to: u Donjem Srebreniku. Škariću. Špionici i Lisovićima. Do tada je bila u sastavu Sreskog komiteta za brčanski srez. U to vrijertie postojala su i 4 politička aktiva i to u Srebreniku. dvije u gradu. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu Arhiv VII. U oktobru 1943. čiji je sekretar bio Hasan Zaimović i ćelije u Crkvini i Obudovcu. Pisarima i Brvniku. U samom mjestu djelovala je ilegalno partijska ćelija sa 5 članova. sa 3 člana.143 Bukvička partijska organizacija je u oktobru 1943. U Gradačcu je postojao Mjesni komitet sa 3 člana. Žabaru. Tišini. Novom Gradu (4 člana). a sekretar je bio Teufik Imamović. IRP. sa po pet članova i politički aktiv u Kerepu i Gornjem Žabaru. jednom pri komandi mjesta. godine formiran je Opštinski komitet KPJ.

poslije pete ofanzive. koji je u oslobođenoj Tuzli izdalo Agitaciono-propagandno odjeljenje (Agit-prop) Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu.u prvo vrijeme bili Jovo Pajić i Boško Pantelić. na kojem je bilo prisutno 130 komunista iz bijeljinskog. ubrzo je otišao na dužnost komesara bataljona u 18. za sekretara Sreskog komiteta za brčanski srez došao je Nikola Cvijetić. koja je istovremeno bila i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a. jedno vrijeme su bili Vinko Kontić iz Livna i Milisav Pavlović iz Srbije. Rahiću i Koraju. Vražićima. U Sreskom komitetu su radili i Vojo Žurić. i 6. brčanski Sreski komitet je uputio na rad Jusufa Huršidića i Enisa Derviševića. Instruktori pri Sreskom komitetu. našli na terenu brčanskog sreza. koji su se kao ranjenici. a kasnije i Pavle Zarić i Jakov Mitrović. u drugoj materijal pod naslovom Učenje o 178 . godine. Savo Simić. Tamara Begović i Džemila Ajanović. Pored ostalih tu su radili Hivzija Jerković. Vinko Kontić. Leo Fliker. Njega je zamijenio Drago Tojić Gango. Poslije odlaska Svetolika Gospića na novu dužnost. Komunisti brčanskog sreza učestvovali su na okružnom partijskom savjetovanju za Majevicu u Crnaljevu 5. brčanskog i dijelom zvorničkog sreza. Jelenka Vočkić. septembra. U sela zapadno od ceste Brčko-Čelić. španski borac. Vojni komitet koji su činili članovi KPJ i drugi aktivisti koji su se nalazili u domobranskim jedinicama ili u jedinicama DOMDO pukovnije i radili su uglavnom na obavještajnim zadacima. Članovi KPJ su prorađivali materijal iz 4 sveske Biblioteke marksizma-lenjinizma. Organizacija KPJ u Brčkom imala je 12 članova KPJ i 3 kandidata. Uskoro je formiran Opštinski komitet za opštinu Vražići koji je imao ćelije u Brnjiku. Radivoje Lukić. hrvatsku brigadu. koji je na toj dužnosti ostao do polovine oktobra 1943. Sekretar komiteta je bio Dragoljub Marković. U prvoj svesci pod naslovom Marksizam štampan je i odlomak iz Lenjinovog djela Šta da se radi. Ahmet Hasanefendić i Husein Sirbubalo. Za opštinski komitet bio je vezan tzv.

dotadašnji sekretar Opštinskog komiteta u Modriči. drugi u Miloševcu. II 1944. decembra u Vlasenici. Savjetovanje je otvorio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu . godine u Vlasenici. a kasnije i jedan u Odžaku. februara u Bijeljini. na kome je trebalo da se izuči dotadašnje iskustvo i dogovori o daljoj borbi i radu istočnobosanskih komunista. koje je napisao Rodoljub Colaković.Nacionalno pitanje. a 400 prisutnih delegata i gostiju pozdravili su predstavnici Pokrajinskih komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Vojvodinu. miloševačke i odžačke opštine. godine formiran je Sreski komitet KPJ za modrički srez u kojem je u prvo vrijeme bilo 5 članova.partiji. sa Trebave i Majevice. a u četvrtoj . Odmah nakon neuspjeha 6. jedan u Modriči. pa je nastavljeno 29. U svom sastavu je imao 2 opštinska komiteta.Cvijetin Mijatović Majo. Prvih dana januara 1944. savjetovanje je prekinuto 23. zatim brošure Kako je ruski seljak izvojevao zemlju i slobodu i Kako su se majevički četnici borili za slobodu. Savjetovanje je počelo 20. Komitet je pokrivao teritoriju modričke. Pošto delegati iz Semberije. februara. neprijateljske ofanzive.Seljačko pitanje. godine. Posavine. Komunisti su prorađivali i prvih 6 glava iz knjige Istorija SKP (b). 179 . Jedan broj partijskih rukovodećih kadrova posjećivao je niži partijski kurs pri Oblasnom komitetu. Oblasni komitet je donio odluku da što prije održi Oblasno partijsko savjetovanje. u trećoj . Prvo partijsko i skojevsko oblasno savjetovanje trebalo je da se održi 15. ali je odgođeno zbog napada jakih neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju istočne Bosne. zbog snježnih nameta nisu mogli stići. pa je Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu tražio od Oblasnog komiteta pomoć u kadru za nastavu na tom kursu. Sekretar komiteta je bio Jovo Radovanović. bio je da se pri svim okružnim komitetima KPJ organizuju partijski kursevi. koji su išli preko Jelice. i 16. Štaba 36. Jedan od zaključaka plenarne sjednice Oblasnog komiteta. održane oktobra 1943. a štampane su u štampariji Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu.

Jasno nam je da je razmah NOB u cijeloj zemlji i specijalno u istočnoj Bosni djelo naše Partije. o Savezu komunističke omladine. Engleski premijer Vinston Čerčil je nedavno u svom govoru u engleskom parlamentu rekao: Komunisti Jugoslavije imali su čast da povedu svoj narod u borbu za narodno oslobođenje. da sjedinimo sve narodne snage u jedinstveni front da bi što prije okončali ovaj rat. Jasno je to i svjetskoj javnosti. Od kako postoji KPJ. da se učvrsti i proširi narodna vlast i da se još više rasplamsa narodnooslobodilačka borba. (Arhiv VII. dogovori. Sarajevo. drugog dana organizacioni referat. Bilo je to u sudbonosnim danima 3. brigade i Birčanskog NOP odreda. Nalazeći se pred vrlo krupnim događajima. Njeni najbolji sinovi su pali kao svete žrtve borbe za oslobođenje«. Učiniće da još više omladinaca stupe u NOV. . da se pozadina sjedini sa frontom. Politički referat podnio je Cvijetin Mijatović Majo a organizacioni Hasan Brkić Aco. 144 145 146 U ime komunista Srbije prisutne je pozdravila drugarica Ana. Na savjetovanju je prisustvovalo oko 330 članova KPJ.divizije. Nekada su partijska savjetovanja 1 4 5 održavana skriveno. onda nam je shvatljivo kakva i kolika je djela učinila naša Partija za relativno kratko vrijeme. o narodnooslobodilačkim odborima. konferencije i kongresi značili su uvijek korak naprijed u borbi naših naroda za bolji život i za bolju sutrašnjicu. Naša KP nije žalila žrtve za uspjeh narodnooslobodilačke borbe. mi komunisti moramo da poradimo više nego do sada. Stvaranje temelja naše moderne Demokratske federativne Jugoslavije u prvom redu je djelo KPJ. u Šekovićima. njeni sastanci. a trećeg dana (2. savjetovanja. 180 . Inicijativnog Oblasnog N 0 0 za istočnu Bosnu i predstavnik Antifašističkog fronta žena. Veliko je i sudbonosno vrijeme kada se održava ovo savjetovanje. između ostalog rekao: »Poslije 32 mjeseca junačke borbe komunisti istočne Bosne su se sastali da izvuku iskustvo iz dosadašnje borbe i da se dogovore o daljoj borbi koja predstoji. i oko 150 članova SKOJ-a iz 6. o Antifašističkom frontu žena i o agitaciji i propagandi. Zapisnik sa oblasnog savjetovanja komunista istočne Bosne u Bijeljini. Mikrofilm. IRP. S druge strane unijećemo strah u kosti okupatoru i njegovim snagama . rolna 7/77-80). III) referati o zadacima partijskih organizacija u vojsci. Uvjeren sam da će savjetovanje pružiti veliku pomoć i podstrek za dalju borbu. . Sprečavanje bratoubilačke borbe i bratimljenje naroda u istočnoj Bosni je djelo komunista. U našoj napaćenoj i zavađenoj Bosni i Hercegovini stvaranje ZAVNOBIH-a je djelo bosansko-hercegovačkih komunista. što je bio pseudonim Milke Minić. VIII 1942. 146 Prvog dana savjetovanja podnijet je politički referat. Kada ih uporedimo sa današnjim stanjem. u teškim prilikama i uslovima ilegalnog rada.144 U svom izlaganju Cvijetin Mijatović Majo je. Komunisti istočne Bosne imali su još ranije jedno šire savjetovanje.

Iznijet je podatak da Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu rukovodi jednim sreskim sa tri opštinska komiteta i 16 partijskih jedinica.135 članova KPJ (od kojih su 139 žene) i 320 kandidata za članove KPJ (od kojih su 49 žene). Na kraju je govorio o potrebi regulisanja pitanja mobilizacije novih boraca. godine do februarskih dana 1944. Prvi je govorio Džemal Bijedić. takođe. četvrta romanijska sa oko 100 i peta tuzlanska sa 73 člana. Rekao je. treća je birčanska partijska organizacija sa 128 članova. da se mobilizacija često vrši mehanički. u skoroj budućnosti. Istakao je da nema jedinstvenih kriterijuma. zeleni kadar i mobilizaciju novih boraca za popunu jedinica NOV i POJ. od ustanka 1941. Najbrojnija je partijska organizacija Majevice i Semberije (611 članova). Bijedić je tražio da se problem mobilizacije hitno riješi jedinstvenim propisima. čije je izlaganje tretiralo tri problema: četnike. bez konsultovanja organa narodne vlasti. Za četnike je istakao da javno sarađuju sa Nijemcima i da ih jedino kao takve treba tretirati. Svega 10 žena na 181 . a posebno u istočnoj Bosni. zatim ocjene vojno-političke situacije u zemlji. druga po brojnom stanju je partijska organizacija Posavine i Trebave sa 208 članova. da nema dovoljno političkih priprema. stvarati u sjeveroistočnoj Bosni. s obzirom na to da je trebalo uskoro izvršiti popunu jedinica koje su pretrpjele znatne gubitke u šestoj neprijateljskoj ofanzivi i novih koje će se. da Muslimani na Trebavi i u Posavini nisu u tolikoj mjeri osjetili četničku kamu kao Muslimani u jugoistočnoj Bosni. da neke jedinice vrše mobilizaciju na svoju ruku. U diskusiji o političkom referatu učestvovalo je 13 delegata. i ukazano na zadatke koji komuniste očekuju u narednom periodu. Često se dešava da bogatiji potplaćuju siromašne da idu u jedinice umjesto njihovih sinova i slično. U referatu o organizacionim pitanjima iznijeto je da u istočnoj Bosni (bez podataka o sarajevskom okrugu) djeluje 1.U političkom referatu dat je osvrt na prijeđeni borbeni put komunista. Kritikovao je pojedinačne slučajeve sastajanja sa četnicima i pokušaje lokalnih sporazuma. jednostavnim određivanjem koliko koje selo treba da uputi novih boraca.

spremni da sa uspjehom izvrše nove zadatke koje je savjetovanje usvojilo. među kojima trojica delegata sa Trebave i Posavine . vojno-teritorijalnim organima 22 i na terenu 110 komunista. rolna 7/77-82. Poslije savjetovanja neki su pošli na nove dužnosti. u slučaju potrebe. delegat sa Vučjaka.147 U diskusiji o organizacionom referatu učestvovalo je 13 delegata. Izrazio je želju da se odluke savjetovanja odmah sprovode na svim sektorima rada. 182 . mogli stupiti u borbu (iz Posavsko-trebavskog odreda na savjetovanje su išli Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović). AFŽ. Sarajevo. koja su na savjetovanju usvojili. omladinac Tomo Tadić. a među 47 kandidata za članove KPJ ima samo 6 žena. rad partijske organizacije u vojsci i probleme agitacije i propagande. Za vrijeme održavanja savjetovanja bili su smješteni po okolnim selima. AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a. U diskusiji je uzeo riječ. Arhiv VII. Mikrofilm IRP. SKOJ. kako u sferi partijsko-političkog rada.Trebavi i u Posavini se nalazi među članovima KPJ. a većina se vratila u Posavinu i Trebavu. Odmah poslije savjetovanja održan je sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu i sastanci sa sekretarima okružnih komiteta sa kojima je izvršena analiza stanja u pojedinim okruzima i utvrđivanje konkretnih zadataka i formi pomoći. da učvrste i ojačaju partijsku organizaciju i da sprovedu u život sve odluke KPJ. Upućen je pozdravni telegram Pokrajinskom komitetu KPJ za Bosnu i Hercegovinu. 147 148 Na Posavsko-trebavskom okrugu u aprilu 1944. Borika Stančić i Petar Kaurinović. 148 Delegati iz Posavine i sa Trebave krenuli su iz Srebrenika na savjetovanje svrstani u jednu četu. u kojem se kaže da će komunisti istočne Bosne uložiti sve svoje snage da ostvare bratstvo i jedinstvo naroda Bosne i Hercegovine. u svim dijelovima istočne Bosne. prema jednom kasnijem izveštaju. djelovalo je 204 člana KPJ i to: u Posavsko-trebavskom odredu 72. da prošire i ojačaju narodnooslobodilačku borbu. Dao je svečano obećanje da će komunisti uložiti sve snage da ostvare zadatke. Trećeg dana savjetovanja delegati su razmatrali pitanje N 0 0 .Mladen Jeftić. Na kraju savjetovanja ponovo je govorio Cvjetim Mijatović Majo. kako bi na putu.

Pri Okružnom komitetu KPJ počeo je sa radom niži partijski kurs. Novi sekretar biroa bio je Borika Stančić. Jelka Ljubas. a za agitaciju i propagandu Slavko Tomić. Rad partijskih aktivista je znatno otežan. Pero Kovačević. Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ je Trebavu i Posavinu upućen 26. dostavio 19. izazvan ofanzivom 13. marta 149 150 Tada je formiran i opštinski komitet KPJ za bosansko-šamačku opštinu u krnjem sastavu. Dana Simić i Brano Panić. započete poslije bjeljinskog savjetovanja. Boško Milutinović i Muhamed Kešetović. poremetio je mnoge planove partijsko-političkog rukovodstva u Posavini i na Trebavi. I druge mjere i djelatnosti partijskog rukovodstva. a za članove biroa izabrani su: Jovan Radovanović. II 1944. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu je. SS divizije. mart je bilo zakazano savjetovanje komunista Trebave i Posavine. Mikrofilm. rolna 7/334-337. Izvršene su neke izmjene u sastavu partijskih rukovodstava i napravljeni planovi za formiranje novih. a rukovodilac i glavni predavač je bio Nenad Petrović koga je Oblasni komitet uputio da pomogne okružnom partijskom rukovodstvu za Trebavu i Posavinu. aprila. USAOJ-a i pionira. Za 22. Mira Mijojlić.149 U selima opštine Gradačac stvarane su takođe organizacije KPJ.tako i u radu na razvijanju organa narodne vlasti. za AFŽ Remza Kapetanović. Situacija je postajala sve komplikovanija.150 Nepovoljan razvoj vojno-političke situacije u sjeveroistočnoj Bosni. analiziravši novonastalu vojno-političku situaciju. IRP. marta do 6. morale su se odložiti ili smanjiti. Sekretar komiteta postao je Joco Bogdanović. Istovremeno su vršene pripreme za formiranje sreskog komiteta KPJ za srez Bosanski Šamac i opštinskih komiteta u Bosanskom Šamcu i Slatini pa su na taj teren pošli Sreten Lopandić. Kurs je pohađalo 18 članova KPJ. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. 183 . organizacija AFŽ. Komunisti Trebave i Posavine prionuli su na rad sa novim elanom. a zakazano okružno partijsko savjetovanje moralo je biti odloženo. Sarajevo. tadašnji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. pa je i partijski kurs iz Gradačca premješten u Srebrenik. Izabran je biro sreskog komiteta za srez Modriču. koji je radio od 19. Za rad omladinske organizacije bio je odgovoran Đokan Babić. Arhiv VII.

djelujući u uslovima koji su bili teži nego ikada ranije. Na terenu Posavine i Trebave ostali su. godine sa 18. Zbog toga. da bi se sa njima u posljednjem momentu mogli povući. godine. raspoređeni su u operativne jedinice ili na partijsko-politički rad u vlaseničkom i srebreničkom srezu. Sav kadar sa terena se ne smije povući. Tako je po151 Arhiv VII. godine. polovinom aprila 1944. mora se osjetiti prisustvo Partije i u najtežim situacijama. IRP. po zadatku. Treba naročito posvetiti pažnju uglednim građanskim ličnostima. Poslije izvjesnog vremena kada se uvidjelo da do toga neće brzo doći. majevičkom. pa da se vrate. 184 . u duhu pomenute direktive. Oni su jedno vrijeme bili uz jedinice. Na terenu treba ostaviti samo one koji su neophodni i kojima je to moguće obzirom na mjesta gdje se nalaze. Jedan broj partijsko-političkih radnika ostao je na terenu u Semberiji i Majevici da u ilegalnim uslovima nastave djelatnost. Većina je bila izložena stalnim potjerama neprijatelja. Okružnim komitetima KPJ direktivu sljedeće sadržine: »Ne dozvoliti da u ruke neprijatelja padne ma ko iz rukovodećeg kadra. koji je na svaki način. Mikrofilm. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim ordredom u srednju Bosnu. rolna 7/300-301. Sa 17. Podrinjskim i Majevičkim odredom i vojvođanskim jedinicama. nastojao da ih otkrije i pobije. gde će ostati do početka avgusta 1944. jer narod ne smije ostati prepušten sam sebi.« 151 Na osnovu ove direktive članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. i istaknuti saradnici NOP-a pošli su. mjesnih i opštinskih narodnooslobodilačkih odbora.1944. Sarajevo. čekajući da se promijeni situacija na Majevici i u Semberiji. Pri tome treba lično objasniti članovima vrijeme neprijateljske ofanzive. odnosno iz bjeljinskog i brčanskog ratnog sreza. U tom periodu mnogi partijsko-politički radnici izgubili su živote. ih treba što prije pokrenuti i staviti ih pod zaštitu vojnih štabova. Oni zbog toga moraju biti u što tješnjoj vezi sa operativnim jedinicama. partijsko-politički radnici da nastave partijskopolitičku aktivnost i obavljaju pojedine obavještajne poslove. primjenjujući najbrutalnije metode. pošli su na Birač i u Srem mnogi partijsko-politički radnici sa Majevice i Semberije. naročito prema onima koji su bili u organima vlasti i ne dozvoliti da bilo ko padne u ruke neprijatelja.

za što šire okupljanje omladine u redove omladinske organizacije. Nekoliko dana ranije u istom kraju poginuo je i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a za Srebrenicu. Do njegovog dolaska nije se znalo za USAOJ. Drago Tojić Gango pokušavajući da uspostavi vezu iz Dragoljevca sa Sremom. U partijskim ćelijama i u nižim rukovodstvima nije bilo zaduženog člana za rad sa omladinom. masovnosti i samostalnosti omladinskih organizacija. što je dovelo do njenog rasta i velikog priliva omladinaca u redove NOV i POJ. Bukviku i Brčkom. Skojevska organizacija na Trebavi i u Posavini je imala sličan razvojni put kao i partijska. Do oslobođenja ovih krajeva skojevske organizacije su radile autohtono. U avgustu 1943. Do oslobođenja Trebavsko-posavskog područja tj. jer nije bilo veza između omladinskog rukovodstva za BiH i omladinskog rukovodstva u istočnoj Bosni. a ranije član opštinskog rukovodstva SKOJ-a za Srebrenik . uz malu pomoć partijskih organizacija. Član sreskog komiteta Tamara Begović je zarobljena i ubijena u Drenovcima. Modriči. Insistirao je na većoj mobilizaciji. do avgusta 1943. instruktor Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za B i H i Milena Marković. Dizdarević je razjasnio i otklonio lutanja u organizacionom pogledu i prenio stavove Pokrajinskog komiteta SKOJ-a u Bosnu i Hercegovinu i Centralnog komiteta SKOJa i odluke I kongresa USAOJ-a.ginuo i sekretar sreskog komiteta KPJ za Brčko. u ovaj kraj su došli Nijaz Dizdarević. U bazi u Dragaljevcu ostala je. omladinski rukovodilac. poginula kao član sreskog partijskog rukovodstva za Srebrenicu.Muhamed Sušić. iako su postojale partijske organizacije. Modriči. U nekim mjestima nije bilo skojevskih organizacija. a u bazi u Brnjiku Salih Mehikić. Jelenka Voćkić je kasnije u ljeto 1944. sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a i član Sreskog komiteta KPJ. Džemila Ajanović. koji su razvili djelatnost u stvaranju i povezivanju omladinskih organizacija u Gradačcu. Početkom sep185 . ona je uglavnom djelovala u Gradačcu. Srebreniku. čak do jeseni 1944. Srebreniku i okolnim selima.

a poslije njegove pogibije. za modričku opštinu u koji su ušli Perica Kosik. gdje je već postojao brojan aktiv članova SKOJ-a. U Opštinski komitet SKOJ-a. U septembru 1943. formiran je Opštinski komitet SKOJa. Sekretar komiteta je bio Muhamed Kešetović. Sačinjavali su ga članovi SKOJ-a koji su već godinu dana djelovali u organizaciji SKOJ-a tuzlanskih srednjih škola. Za sekretara je izabran Petar Kerezović. 20. sa zadatkom da pomognu u razvoju omladinskih organizacija. Organizacija SKOJ-a na Trebavi i Posavini intenziv186 . poneseni idejama KPJ i pobjedama NOV i POJ. Nešto kasnije u Komitet je izabran i Nevenko Grebenarević. kao i u drugim krajevima. koje će drugom polovinom oktobra prerasti u Okružni komitet. Bajazit Kešetović i Muhamed Selimović. a članovi: Muhamed Sušić. oktobra 1943. Skojevci su ovdje. Nedeljko Krekić i Ahmet Čatić. a na teritoriji majevičkog okružnog komiteta 772 skojevca. godine. Julka Kaurinović. Prvi opštinski komitet SKOJ-a na Trebavi i Posavini formiran je u Bukviku. godine. boravili Nadžija Biser i Slavko Tomić. Ibrahim Mujbegović i Mika Dujić kao sekretar. prednjačili u radu. Jovica Lazarević (u prvo vrijeme zadužen za stvaranje omladinske organizacije u Posavskom odredu). Mara Pajić i Janja Tripić. Početkom oktobra 1943. Nešto kasnije. U Bukviku su avgusta i septembra 1943. Julka Kaurinović. Mladi. Stojan Vasić.tembra 1943. na svakom mjestu i u svakoj akciji unosili su žar svoje mladosti. naimenovano je Okružno povjereništvo SKOJa. formiran je Opštinski komitet SKOJ-a. u Posavini i Trebavi djeluje 48 članova SKOJ-a. u decembru 1943. Perica Kosik. avgusta 1943. Branko PanićSemberac i Aiša Maličević. U isto vrijeme na teritoriji okruga Birač ima 60. Članovi komiteta su bili Borika Stančić (sekretar). za sektor Vučjak-Odžak u sastavu: Slavko Tomić (sekretar). Opštinski komitet SKOJ-a za srebreničku opštinu formirala je Aiša Maličević. Oni su bili ta snaga koja je privukla masu omladine da se opredijeli za ciljeve NOP-a. su ušli: Petar Kerezović. Nedo Krekić.

svrstano u 12 aktiva. rolna 4/607). Mikrofilm IRP Sarajevo. Slobodan Jokić i Ostoja Ilinčić. u Trebavskom NOP odredu djelovalo je 36 članova SKOJ-a. Mikrofilm. formiranje omladinskih pjevačkih horova i diletantskih grupa. Desa Brkić. Aktiv SKOJ u Bosanskom Samcu formirao je Spasoje Ilinčić.135 razvijanje kulturno-prosvjetnog rada. 138 kg suhih šljiva. Formiran je i Okružni odbor USAOJ-a za Trebavu i Posavinu. Čak su skoro svi članovi tri opštinska rukovodstva SKOJ-a i 14 seoskih rukovodstava USAOJ-a sa ostalim omladincima ušli u jedinice NOV i POJ. svrstano u 5 aktiva. Tolisi i na Vučjaku.153 U to vrijeme najvažniji zadatak bio je širenje i jačanje organizacija SKOJ-a i omasovljavanje organizacija USAOJ-a u naseljima na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji. a u Posavskom NOP odredu 56 članova. Bilo je predviđeno da iz Posavine i sa Trebave krene 10 delegata. Elmasa Džakić. Samo u 10 sela u okrugu omladinci su sakupili slijedeću količinu namirnica: 521 kg graha. Početkom decembra 1943. rolna 5/312-316. 627 kg krompira. pa se skojevska organizacija na terenu povećala na 62 člana.154 Odžaku. XII 1943. godine Arhiv VII.152 Mnogi članovi SKOJ:a i mnogi napredni omladinci su otišli u jedinice NOV i POJ. 35 kg oraha. IRP. 18 kg jabuka i 28. 152 153 154 155 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. smatrajući da oni treba da daju primjer drugima. Vršene su pripreme za sazivanje Oblasne konferencije SKOJ-a koju je trebalo popularisati. otvaranje analfabetskih tečajeva i održavanje političkih zborova i konferencija.555 kuna. U novembru 1943. U drugoj polovini oktobra oformljene su organizacije SKOJ-a u Bosanskom Samcu. Članovi aktiva su bili: Dragan Ristić. ubrzo se našlo 92 člana SKOJ-a. XII 1943 (Arhiv VII. počelo je omladinsko takmičenje u čitavom nizu akcija koje su tada bile aktuelne: dobrovoljno javljanje u jedinice NOV i POJ. organizovanje omladinskih priredbi. sakupljanje materijalnih priloga za bolnice i ratom opustošene krajeve. 122 kg pšenice. 187 . 419 kg kukuruza.nije je počela raditi na omasovljavanju svog članstva od polovine avgusta i početkom septembra. U Posavskom i Trebavskom NOP odredu. Sarajevo. Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Branka Čorluka. i na zborovima i konferencijama izabrati delegate.

X 1943. koji je ukazao na najznačajnije probleme rada omladinske organizacije i založio se za rješavanje konkretnih pitanja. Otvaranju savjetovanja je prisustvovalo oko 600 omladinaca iz Bijeljine i okoline. Na savjetovanju su pročitani i razmatrani referati o vojno-političkoj situaciji. XII 1943. Delegati su se međusobno upoznali. godine u Vlasenici. zbog sniježnih nanosa savjetovanje u Vlasenici je prekinuto. a nastavak je uslijedio 2. (Arhiv IRP. Direktiva Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 29. neprijateljske ofanzive.Džemila Ananović i Jovica Lazarević. 157 Diskusija je bila vrlo živa. Sarajevo. kat. a u njegovom radu je učestvovalo 122 delegata. Pošto delegati iz majevičkog. Naročito je bilo zapaženo izlaganje Nijaza Dizdarevića. izmijenjali iskustva u radu. marta u Bijeljini. (Arhiv VII. I 1944.Savjetovanje je međutim moralo biti odloženo zbog početka 6. stekli jasniju sliku o zadacima koji ih očekuju i dobili odgovore na nejasna pitanja iz domena organizacije. učestvovao i Muhamed Kešetović. Tomo Tadić. Povremeno je poprimala karakter mitinga. Sarajevo rolna 4/606-610. i izveštaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. i rolna 5/155.156 Kada je ofanziva neprijatelja prošla. br. 4524. str. saznali najvažnije elemente vojno-političke situacije. 1-3). člana PK SKOJ-a. tuzlanskog i posavskotrebavskog okruga nisu mogli stići. divizije i romanijskog i birčanskog okruga. pored 7 delegata. 285-286 i 477—186). Kemal Halilović i Muhamed Sušić. Na savjetovanju se snažno manifestovalo bratstvo i jedinstvo i identični pogledi mladih komunista. Oblasni komitet SKOJ-a za istočnu Bosnu zakazao je Oblasno savjetovanje SKOJ-a za 23. Stigli su samo delegati iz jedinica 17. Pismo PK SKOJ-a za BiH od 16. X 1943. i 27. a među 16 diskutanata o organizacionom referatu . organizacionom pitanju i o radu organizacije USAOJ-a. dok je u diskusiji o USAOJ-u. Mikrofilm. Zbirka NORa. Među 14 učesnika u diskusiji o p r v o m referatu bili su delegati iz Posavine i Trebave: Fuad Suljić. 188 . pa je predsjedništvo moralo intervenisati. Zapisnik o radu savjetovanja SKOJ-a. 156 157 Izvještaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 6.

Risto Tošović. Gordana Tanacković. Konstatujući da organizacija USAOJ-a treba da postane šira i brojnija. Mustafa Šabić. Rešad Saletović i Nada Bošković. trebalo da izabere Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu i delegate za osnivački kongres USAO BiH-a. a za nove članove Okružnog komiteta imenovani su Fuad Suljić i Mira Bilbija. godine odštampao u 4. Konferencija je. Članovi komiteta su bili Nedo Krekić i Perica Kosik (skojevski rukovodioci na Vučjaku). na kojoj su razmatrani rezultati savjetovanja i izvršen raspored kadrova.000 primjeraka proglas Zemaljskog odbora USAOJ-a za B i H i brošure: SKOJ u surovoj školi rata i 189 . Aiša Maličević i Miloš Piljuga. sa sekretarom Muhamedom Kešetovićem. ali je ofanziva neprijatelja omela održavanje. Sreten Lopandić. Za pripremu konferencije izabran je Inicijativni odbor u koji su ušli: Jovan Radovanović Šico. april 1944. sekretar OK SKOJ-a za Majevicu i Semberiju. na kojoj je trebalo da učestvuje 315 delegata. Hazim Hasić i Pero Kajmaković. među kojima 50 sa Trebave i iz Posavine i 5 delegata iz Posavsko-trebavskog odreda. sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu.Petog marta 1944. Nada Kerec. Mirko Ostojić. Na partijske dužnosti su pošli Borika Stančić. Oblasni komitet SKOJ-a sačinjavali su: Mićo Rakić (sekretar) Jovan Radovanović Šico. Oblasni komitet SKOJ-a je u martu 1944. godine formiran je Sreski komitet SKOJa za modrički srez. savjetovanje je zaključilo da se pripremi i održi Oblasna konferencija USAOJ-a. U martu 1944. Početak konferencije je zakazan za 10. održana je plenarna sjednica Oblasnog komiteta SKOJ-a. Desa Koštan. pored ostalog. Novi sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu je postala Aiša Maličević. Iz posavsko-trebavskog okruga su prešli na rad u druge okruge Muhamed Sušić za sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a Srebrenica i Ekrem Avdić u Okružno rukovodstvo SKOJ-a za Birač. te Vlado Bošković. Ahmet Ćatić (sekretar Opštinskog komiteta SKOJ-a u Odžaku) i Bajazit Kešetović (novi sekterat Opštinskog komiteta SKOJ-a u Modriči).

godine. koja je postala ogledno poljoprivredno dobro pod neposrednim rukovodstvom Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Posavinu i Trebavu. Novi aktivi SKOJ-a oformljeni su u Dugom Polju. ali je morao biti prekinut zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na to područje. Odžaku. IRP. Mikrofilm IRP. U svim opštinama su formirane radne čete. X 1944. Sarajevo. Garevcu. Arhiv VII. a po jedan član u Rapatnici i Falešiću. rolna 7/197-200. Sarajevo. Organizacije SKOJ-a i USAOJ-a stvarane su i u selima u kojima ih do tada nije bilo. Omladinske radne čete pružale su veliku pomoć organima narodne vlasti u skupljanju namirnica za bolnice i ratom opustošene krajeve. Smolućoj i Ljenobudu.SKOJ u vojsci. godine. Mikrofilm JRP. U Srebreniku je početkom aprila 1944. 159 Izvještaj Okružnog Komiteta SKOJ-a za Tuzlu. Podnovlju. 160 158 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. a još 24 člana je djelovalo u 6 aktiva na području opštine Srebrenik. zbog prisustva neprijatelja (Trebava i Vučjak). Vujičićima i drugim selima. Kruškovom Polju. čete pionira. Sarajevo. koja je februara 1944. Riječanima. SKOJ je tada imao 130 članova. Donjem i Gornjem Srebreniku. godine počeo kurs za rukovodioce SKOJ-a. Potpeći. godine. Aktivi SKOJ-a postojali su u Čitluku. omladinske kulturno-prosvjetne sekcije. Dobrinji. 190 . Ritešiću. U tom pogledu su se naročito isticali omladinci i omladinke iz Modriče koji su njegovali ranjene i bolesne partizane skupljali posteljinu i veš za ranjenike i mnogo vremena proveli obrađujući zemlju na pustari. pripojena tuzlanskom okrugu. Poslije partijskog savjetovanja nastao je značajan preokret u radu omladinskih organizacija. Arhiv VII. pisan vjerovatno krajem marta ili početkom aprila 1944.159 Poslije savjetovanja u Bijeljini osjetio se silan razmah u razvitku organizacije USAOJ-a. Oblasnom komitetu SKOJ-a za istočnu Bosnu. Miloševcu. rolna 7/365-366. Mikrofilm. rolna 10/387-388. 160 izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a za Trebavu i Posavinu od 21. Bukviku. Vidi. omladinski domovi i pjevački horovi. Majevcu. I u ostalim mjestima omladinske radne čete su postigle vidne rezultate. U nekim dijelovima okruga organizacije SKOJ-a su djelovale ilegalno. Osjetio se veliki polet u radu i došlo je do aktiviranja velikog broja omladinaca i omladinki. Arhiv VII. III 1944.138 koje su stigle do skojevskih organizacija u Posavini i na Trebavi.

Njih su stvarale uz pomoć partijskog rukovodstva. koje je predvodio Nijaz Dizdarević krenuli su 11. Milena Marković i Ruža Spasojević koje je Oblasni komitet KPJ. Razvili su snažnu političku aktivnost u tim mjestima i okolnim selima i organizovali mnoge. Na njima su delegati iznosili svoje zamisli o istupanju na II kongresu USAOJ-a. formirani su opštinski odbori AFŽ u Bukviku. sa jedinicama 18. Gradačcu i Srebreniku. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica NOV i POJ. Delegati. godine. da pomognu komunistima tog kraja u političkom radu sa ženama. a zatim u Modriči. godine u Gradačcu. Direktivom Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. marta 1944. od 19. Sarajevo. SS divizije. Prisutni omladinci su svojim prijedlozima upotpunjavali sadržaj tih izlaganja. uputio na Posavsko-trebavsko područje. dobro posjećene priredbe. IRP. rolna 7/300-301. godine stigla je Mevla Jakupović. godine iz Modriče preko centralne Bosne ka Drvaru. godine. U 161 Arhiv VII. Na osnovu toga. u slučaju prodora jedinica zloglasne 13. Modriči. Na putu kroz centralnu Bosnu došlo je do sukoba sa jednom njemačkom jedinicom. Istom direktivom je bilo predviđeno da ostali omladinci napuste teren i popune operativne jedinice. koja je kao član OK KPJ zadužena za taj sektor rada. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda krenuli su u centralnu Bosnu mnogi omladinski rukovodioci.U prvoj polovini aprila 1944. bilo je predviđeno da i omladinski rukovodioci napuste slobodnu teritoriju zajedno sa operativnim jedinicama. U septembru i oktobru 1943. formirana je u Bukviku u kasnu jesen 1942. godine. aprila 1944. 191 .161 Prva organizacija Antifašističkog fronta žena na tlu Posavine. U oktobru 1943. Srema. Njen predsjednik je bila Joka Pantelić. u ljeto 1943. Nove organizacije AFŽ u Posavini i na Trebavi počele su u većem broju da se formiraju u ljeto 1943. prikupili su se delegati za Drugi kongres USAOJ-a iz istočne Bosne. delegat Posavine i Trebave za II kongres USAOJ-a. U toj borbi poginuo je Bajazit Kešetović. Mikrofilm.

Na sastanku je izvršena raspodjela zadataka. a među njima mnogo onih koje su prvi put u životu izašle na javno mjesto. Razvili su znatnu propagandnu aktivnost među ženama i objašnjavali ciljeve NOB-a. sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu i Aiša Maličević član Okružnog komiteta SKOJ-a. rolna 5/53-58). Mikrofilm. IRP Sarajevo. u Gradačcu je održan sastanak svih komunista . Odbori su svakodnevno održavali sastanke sa ženama i sakupljali priloge za bolnice i vojsku. Ruža Spasojević (Janković).Dana žena u Gradačcu. . Hanumica Širbegović. govori primjer proslave 8. a naveče za ostalo građanstvo. Tereza Nikić i Anka Kikić. Među ženama na dnevnoj predstavi bilo je najviše Muslimanki. 192 .162 Nešto kasnije formirani su mjesni i seoski odbori AFŽ u naseljima opština Odžak i Bosanski Samac i opštinski odbori AFŽ u Odžaku i Bosanskom Šamcu. One su uslovile svoje prisustvo priredbi time da prozori spolja budu zatvoreni i prekriveni neprovidnim papirom.žena i drugih aktivistkinja NOP-a. kako ih muškarci ne bi mogli vidjeti bez žarova i feredža. Organizovali su mnogobrojne čitalačke grupe i analfabetske kurseve i nastojali da se žene. marta 1944. Jelka Ljubas. a za sekretara Munira Karahasanovič. Program proslave morao je biti izveden dva puta u istom danu. Program priredbe pripremila je Anka Kikić. Vranjaku.modričkoj opštini formirano je i 5 seoskih odbora (u Tarevcima. D. U to vrijeme na teritoriji Posavine i Trebave djelovalo je 15 izabranih i 16 inicijativnih odbora AFŽ. na kojoj su prisustvovali Džemal Bijedić. pa su učesnice savjetovanja krenule na teren. osobito Muslimanke koje su se tada krile od muškaraca. XI 1943. Danju isključivo za žene. Izvedeno je nekoliko recita162 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. Remza Kapetanović (Škundrić). Za predsjednika je izabrana Mevla Jakupović. uvedu u javni život. U prvoj polovini novembra 1943. a među njima: Safa Halilović. Koliko su se morale uvažavati lokalne prilike. a u srebreničkoj 12 takvih odbora. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu (Arhiv VII. Kladara i Koprivni). Miloševcu. Tada je izabran Okružni inicijativni odbor AFŽ za Trebavu i Posavinu od 5 članova. u gradačkoj nekoliko.

Aktivnost žena Modrice i okoline u NOB. Proslave Dana žena održavale su se i u drugim mjestima. predsjednica Sreskog odbora AFŽ. a i u nekim selima Posavine i Trebave. član Okružnog komiteta KPJ. Arhiv VII. Formirani su mnogi seoski narodnooslobodilački odbori širom Posavine i Trebave. kojih je bio mali broj (u početku samo šest. gdje je uticaj NOP-a bio u porastu. godine u onim selima i mjestima Posavine i Trebave.164 Narodnooslobodilački odbori su se uspostavljali koncem 1941.cija i skečeva. Nastojao je da žene komuniste. Poslije partijskog savjetovanja u Bijeljini. Oni su morali djelovati ilegalno zbog prisustva neprijateljskih jedinica. a zatim i opštinski narodnooslobodilački odbori u Modriči. rolna 7/233. od ranog jutra. Govorili su Mladen Jeftić. Sarajevo. U Modriči se na zboru okupilo oko 300 žena. Od ranije je postojao Opštinski N 0 0 u Bukviku. nastaje novi zamah u stvaranju organa narodne vlasti. na teren Posavine i Trebave je trebalo da krene i Lepa Kuđić. Safa Halilović.deset). U želji da se stvori što više narodnooslobodilačkih odbora bilo je i grešaka. Istog dana održan je miting na kojem je prisustvovalo preko 300 žena iz Gradačca i okoline. sekretar Sreskog komiteta KPJ za Modriču i Jelka Ljubas. 658-663. Pismo sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućeno početkom marta 1944. godine . iako je padala kiša. a dobro uvježbani hor je upotpunio cio događaj. a kada je formiran niži kurs pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu na njega su upućene Tereza Nikić. IRP. pa su u neke 163 164 Ibrahim Karabegović. Oskudno odjevene žene iz okolnih sela su. pristizale u Modriču noseći transparente i pjevajući partizanske i narodne pjesme. Ruža Spasojević. Borika Stančić. Žene BiH u NOB. Remza Kapetanović. Tako je na partijski kurs pri Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućena Ljubica Miljuš iz Gradačca. a i da dobije pomoć u kadrovima sa drugih krajeva za taj sektor rada. U ljeto 1943. 193 . Srebreniku i Odžaku. Hanumica Širbegović i Mujesira Dajić.163 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu poklanjao je veliku pažnju radu organizacije žena. što više aktivira i politički uzdigne. dolaskom jedinica NOV i POJ u ove krajeve. str. Zbor je održan na pijaci. Mikrofilm. Gradačcu. Hakija Muratbegović i Muhidin Spužić. a koncem februara 1944.

Neposredno poslije toga izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za modrički srez. Za prvog predsjednika Sreskog N 0 0 u Modriči izabran je Đorđo Mikičić a Jovan Radovanović za sekretara. Ovi inicijativni odbori su imali privremeni karakter i trebalo je da. a za sekretara Nada Manojlović. Cerik. koji je u početku imao 7 članova. Romaniju i Tuzlu. Posavinu i Trebavu. imao 7 seoskih N 0 0 . Na taj problem je ukazivao Okružni komitet KPJ i tražio da se u odbore biraju ljudi koji su čvrsto na liniji NOB-a. u jesen 1943. Skakava. Razvoj i djelovanje N 0 0 u istočnoj Bosni. Osnovani su također. a za sekretara Edhem Ćamo. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. 10 seoskih N 0 0 . Za predsjednika njegovog Izvršnog odbora izabran je Cvjetko Perić. Izbor je izvršen na skupštini predstavnika opštinskih i seoskih narodnooslobodilačkih odbora. u Tuzli je formiran Oblasni inicijativni odbor za istočnu Bosnu. Birač. U isto vrijeme formiran je Okružni N 0 0 za Majevicu. pripreme izbore za odgovarajuće odbore (oblasti i okruga). Opštinski N 0 0 Odžak. Odžak i Miloševac. km : sir 233-234. 194 . Sreski N 0 0 Modriča obuhvatio je teritoriju opština: Modriča. Prethodno je izabran Opštinski narodnooslobodilački odbor za čelićku opštinu. pored pomoći nižim organima narodne vlasti. godine.165 Početkom novembra 1943. postavilo se pitanje obrazovanja viših organa narodne vlasti koji bi rukovodili i pomagali razgranatoj mreži seoskih i opštinskih odbora. Odlučeno je da se formira Oblasni inicijativni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu i okružni inicijativni odbori za okruge Majevicu i Semberiju. a za sekretara Salih Mehikić.odbore ušli bivši seoski knezovi i muhtari. Nešto ranije izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez koji je imao sjedište u Ražljevu. Opštinski N 0 0 Modriča je u novembru 1943. Stvaranjem velike oslobođene teritorije u istočnoj Bosni. a opštinski N 0 0 Miloševac 5 seoskih N 0 0 . koji je kao član Okružnog komiteta KPJ bio zadužen za organizaciju i razvoj narodne vlasti. seoski N 0 0 u selima: Bijela. U istom mjesecu formiran je i Okružni inicijativni narodnooslobodilački odbor za Trebavu i Posavinu. Za predsjednika je izabran Mustafa Rustanbegović. Istočna Bosna u NOR. 165 Stevo Popović. dok su Opštinski N 0 0 u Bukviku i Ražljevu popunjeni novim članovima.

14 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Satorovići. str. II 1944. Ratkovići. godine izabran je.Maoča. Izborne konferencije su bile veoma posjećene. Poslije ofanzive Okružni inicijativni odbor je preduzeo korake da se izvrše izbori za NOO u mjestima gdje odbori nisu postojali i tamo gdje su na brzinu postavljeni.169 166 D r Drago Borovćanin. Crkvini i Obudovcu su prošireni novim članovima. Islamovac. U februaru 1944. godine bio je Jovo Pajić. Članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Vražići. Bukovac. u oktobru 1943. Mikrofilm. Slavko Stanojević. (Arhiv VII. a kada je on. Boderište. Pukiš. Dubravice. Zbirka NOR-a. Pisarima. Veiino Selo. Sarajevo. godine izabran opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Mujom Smajlovićem. Nastanak i razvoj narodne vlasti na brčanskom kraju (1941-1945). Begovača. na konferenciji delegata opštinskih i seoskih odbora. sreski N 0 0 za srez Gradačac. pa su u njih ušli nepouzdani ljudi.166 Prvi predjsednik narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku 1941. Konstituisanju odbora prisustvovao je Đorđe Mikičić. 21-22. Gornji Rahić. Hasan Begić.168 U Srebreniku je oktobra 1943. br. Brvniku. Batkuši. U opštini Bosanski Šamac seoski N 0 0 u Tišini. 167 Izvještaj sekretara OK KPJ od 1. Na teritoriji opštine Gradačac je djelovalo pored opštinskog N 0 0 . Imamović. a sekretar Teufik. kat.167 Predsjednik opštinskog N 0 0 bio je Bećirbeg Ibrahimbegović. X 1943. Na području sreza Gradačac izabrana su 3 opštinska (Gradačac. predsednik Sreskog NOO Modriča. Nahvijojci i u drugim selima brčanskog sreza. a sekretar Teufik Imamović. 168 Opštinski N 0 0 u Bosanskom Samcu izabran je 14. Sarajevo. u njega su ušli: Husan Zaimović. Humci. Mionica i Skugrić) i 15 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. 195 . 169 izvještaj sekretara OK KPJ od 22. rolna 5/312-316). postao komandant mjesta za predsjednika odbora je izabran Mitar Trivić. Brnjik. Arhiv IRP. Šesta neprijateljska ofanziva omela je veću aktivnost narodnooslobodilačkih odbora. IRP. XII 1943. 1840. Ljubomir Brkić i Muharem Hadžijusufović. Prvi predsjednik sreskog N 0 0 bio je Husein Kondžić.

Prije stvaranja posebnih odbora Narodnooslobodilačkog fronta. pored zaduženja o snabdijevanju vojske i bolnica. Izabrani organi su bili provjerene pristalice i aktivisti NOP-a. upravnim i drugim pitanjima. U martu je vršen izbor delegata za Oblasnu skupštinu narodnooslobodilačkih odbora koja je trebala da izabere Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu. III 1944. Postojala je. smještaju i njezi velikog broja ranjenika i bolesnika u bolnicama u Gradačcu. posteljinom i drugim bolničk i m inventarom. velika razlika u radu izabranih organa narodne vlasti od onih koje su ranije postavljali pojedini politički radnici na terenu i jedinice NOV. značaja odluka II zasijedanja AVNOJ-a i I zasije170 Izvještaj sekretara OK KPJ upućen Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu 26. vodili su brigu o svim tekućim pitanjima života i rada na oslobođenoj teritoriji: o ekonomsko-finansijskim. u saradnji sa organizacijom žena i omladine. Odbornici su uživali nepodijeljeno povjerenje svojih mještana i seljana. godine. nije održana u predviđeno vrijeme zbog neprijateljske ofanzive. kao i narodnooslobodilački odbori i posebni odbori narodnooslobodilačkog fronta na slobodnoj teritoriji Trebave i Posavine su razvili znatnu javnu političku aktivnost u objašnjavanju ciljeva NOB-e. djelovala i t r i sreska narodnooslobodilačka odbora izabrana demokratskim putem. 196 . U Gradačcu i Modriči dobrovoljnim prilozima građana bolnice su opskrbljene krevetima. međutim. takođe. rolna 7/334-337).170 Konferencija. Mikrofilm. Tako se na primjer. nego tek koncem avgusta 1944. IRP. Oni su se osamostalili i potpuno zadovoljili.Sada su na terenu Posavine i Trebave. Modriči i Srebreniku. Sarajevo. (Arhiv VII. kulturno-prosvjetnim. partijska i skojevska rukovodstva. znali su svoja prava i dužnosti i nastupali kao pravi narodni predstavnici. pored Inicijativnog okružnog N 0 0 . u oslobođenom Gradačcu odvijala nastava u osnovnoj i građanskoj školi i u osnovnoj školi u Vučkovcima. Narod je shvatio suštinu N 0 0 i razliku između NOO i bivše vlasti. Narodnooslobodilački odbori. Narodnooslobodilački odbori pružili su. Iz Posavine i sa Trebave izabrano je 30 delegata. veliku pomoć na prihvatanju.

Tinje i Osoja sa predstavnicima svojih N 0 0 . Podorašja. Tom prilikom su upućeni telegrami Predsedništvu AVNOJ-a i Nacionalnom komitetu narodnog oslobođenja Jugoslavije. Behrama. Na nekim konferencijama. bile su uvijek dobro posjećene. Čitluka. Lisovića. Tako je. Telegram upućen predsjedniku NKOj-a. koje su potpisivali svi prisutni. kako bi moglo prisustvovati što više stanovnika. na primjer. Crkvini i u drugim selima gdje su postojale pogodne prostorije. Caga. Sladna. pozdravljaju najhrabrijeg među najhrabrijim. maršalu Josipu Brozu Titu. novembra . Bukviku. sa svog sastanka održanog 17. Slatini. Zborovi u Gradačcu i Modriči su održani na pazarni dan. Srebreniku i Srnicama.danja ZAVNOBiH-a. 17. Zahirovića. Garevcu. Uroža.Dana Crvene armije i 8. Vučkovcima. (Arhiv VII. I 1944. Gornjeg i Donjeg Ljenobuda. Seone. Modriči. u Donjem Srebreniku. sa tih konferencija upućivane su pozdravne depeše AVNOJ-u. Šahmera. Svakodnevno su u Tehnici OK KPJ štampane vijesti koje su zajedno sa Frontom slobode i štampanim proglasima slate u sva sela na oslobođenoj teritoriji. Lipja. Konferencije su bile stalan oblik komuniciranja partijskih rukovodioca i predstavnika narodne vlasti sa narodom.dana Oktobarske revolucije održani su veliki narodni zborovi u Gradačcu. koji su pored zabavnog i socijalnog imali i politički karakter.Dana žena. Babunovića. Modriči. Rapatnice. Brnjičana. Miloševcu i Srebreniku. U januaru 1944. kao u Tarevcima. Povodom 7. prisustvovalo je i preko 200 ljudi. 197 . Obudovcu. zatim na prikupljanju pomoći za partizanske bolnice i stanovništvo popaljenih krajeva. marta . 171 Kada su prilike dozvoljavale organizovane su konferencije za nekoliko sela. Tarevcima. glasi: »Domaćini Gornjeg i Donjeg Srebrenika. februara . One su održavane u Gradačcu. Like. januara 1944. Mikrofilm. najboljeg među najboljim sinovima 171 Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu upućen Oblasnom komitetu KOJ za istočnu Bosnu 21. ZAVNOBiH-u i Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ). Kulturne priredbe sa prigodnim programima. One su bile pogodan oblik okupljanja naroda. godine održana konferencija domaćina i odbornika N 0 0 iz cijele opštine Srebrenik. rolna 6/62-30). IRP. Crkvenog Brda. Veliki zborovi su održani i povodom 23. I 1944. Špionice. Brezika. Odžaku. Podnovlju. Bosanskom Šamcu. Sarajevo. Čehaja.

Abdulah Bošnjaković i Alija Šuljić. oduševljeni naporima svoje narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda. Muhamed Mehmedović klavir-harmonika. održana je konferencija muslimanskih sveštenika u Breziku sa koje su poslati telegrami maršalu Titu. Zaim Delić. Zatim su borci Komadne mjesta izveli ostale tačke programa . profesor građanske škole Svojimir Jamšek violončelo. Tako su Hasanovi drugovi odali poštu i priznanje ovom velikom čovjeku i komunisti. Komemoracija je održana u gradskom hotelu. svoga druga maršala Tita koji od roba stvori čovjeka . Jusuf Smailović.povede narode Jugoslavije u borbu časti i ponosa protiv mrskog fašističkog okupatora. Prilikom otvaranja Doma održana je svečana aka172 173 174 Front slobode br. 4. Gradačac. Orhan Džanić. 19.174 Tridesetprvog marta 1944. godine u Gradačcu je otvoren Dom kulture u zgradi bivšeg suda koja je u tu svrhu rekonstruisana izbijanjem unutrašnjih zidova i otvaranjem velike sale. 1977. Komandant mjesta Midhat Muradbegović pročitao je svoju priču Otvaranje nebesa koja je ranije objavljena u Književniku. Ahmet Hodžić. godine. O Hasanovom životu i radu govorio je Teufik Imamović. sekretar Mjesnog komiteta KPJ. 173 U Gradačcu je 23. pa je veliki broj ljudi ostao ispred zgrade. u slobodnom Gradačcu održana je komemorativna svečanost posvećena poginulom partizanu i naprednom književniku Hasanu Kikiću. Druže Tito. edicija II. uložićemo sve snage i u svako doba pridonijeti najviše žrtve za konačno likvidiranje fašističkih bandi iz naših krajeva i za bolje i ljepše doba narodne Jugoslavije«. 14.naših naroda. februara povodom godišnjice Sovjetske armije održana svečana akademija. Mustafa Mehmedović. AVNOJ-u i Nacionalnom komitetu.recitacije i pjesme. Dva dana kasnije. Bego Kurtić.Književni susreti. Radovi su stručno izvođeni pod rukovodstvom arhitekte. Ibrahim Ibrišević. Telegram su potpisali vjeroučitelj Mustafa Ibrahimović i imami Alija Dervišević. Muhamed Zahirović. Midhat Muradbegović.172 U februaru 1944. Sjećanje na Hasana Kikića . U izvedenom programu nastupio je kvartet u kome su bili: Salih Žilić prva violina. III 1944. 198 . I 1944. str. Midhat Muratbegović druga violina. od 10. čije prostorije nisu mogle primiti sve posjetioce. mi domaćini pomenutih sela.

On je. U početku nije mogla razviti sve svoje organe. Shodno direktivi Vrhovnog štaba o organizaciji vojnoteritorijalnih organa od 8.demija. Beograd. Gradačcu. pa ovo je Beograd«. 1. i u želji da sačuva svoj život denucirao je neprijatelju saradnike NOP-a. 199 . Bosanskom Samcu. a prvi komandant je bio Salih Žilić. Vojna djela. politički komesar. Gornjoj Slatini. Modriči. knj. str. Komanda područja za Posavinu i Trebavu ispoljila je povećanu aktivnost. Komandant područja tada je bio Boro Popović. Komanda područja je rukovodila sa komandama mjesta u Gradačcu. a njegov zamjenik Mihajlo Stanković. izvršena je reorganizacija i popuna u Komandi područja. U komandama mjesta zamjenik komandanta je odgovarao za mobilizacijske i tehničke poslove. Pod svojom nadležnošću je imala komande mjesta u Modriči. Za referenta odgovornog za obavještajnokontraobavještajnu djelatnost imenovan je Salih Gorak. Često je dolazilo do promjena u sastavu Komande područja i komandi mjesta. kada je izvršena reorganizacija vojnoteritorijalnih organa. a Radika Ilić komandant. Srebreniku. General Savo Orović je nakon izvedenog programa. uskoro. uskoro zarobljen. Komande područja za Posavinu i Trebavu. II izdanje VIZ.175 Od sredine februara 1944. 175 Josip Broz Tito. ushićen njegovim visokim nivoom. Bukviku i Srebreniku koje su uspostavljane oslobađanjem tih mjesta u septembru 1943. međutim. 446. 1978. Zbog toga je poslije rata osuđen. rekao: »Djeco. Boro Popović postao komesar Komande područja. 176 Prilikom povlačenja jedinica u centralnu Bosnu. godine. Tako je. februara 1944. formirana je u novembru 1943. Salih Gorak je ostavljen na terenu Gradačca sa zadatkom da obavještajno djeluje. zamjenik komandanta i referenti. kao vojnoteritorijalna komanda. Komandu područja su sačinjavali: komandant. Gornjem Žabaru i u Bukviku.176 a za intendanta Miloš Nikolić. a pomoćnik komandanta je bio odgovoran za partijsko-politički rad.

Rapaticu. radila je u Gradačcu bolnica komande Posavsko-trebavskog područja koju je vodio dr Hamdija Bravo. U komandama mjesta su napravljeni mobilizacijski spiskovi koji su obuhvatali godišta od 1909. kukuruza. muslimansku brigadu i Posavsko-trebavski odred. 17 ' Komanda mjesta Srebrenik najviše pažnje posvjećivala je svom glavnom zadatku .Uz svaku komandu mjesta nalazila se partizanska straža kao obezbjeđenje do februara 1944. Osnovana je i kuhinja u kojoj se hranila gradska sirotinja. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred. koji se starao o mobilizaciji ljudstva za jedinice NOV i POJ. Zahiroviće. Bilo je prikupljeno oko 6 vagona pšenice. Ljenobud. godine. do 1926. ali on nije pristao. Cage. Od 27. 200 . Ubjeđivali su Mehmeda da promijeni svoj zahtijev. masti i slanine. Podorašje. komanda mjesta Gradačac do polovine marta 1944. Zuberovo Brdo. Kuge. Babunoviće. stolarska i brijačka radionica. Radile su obućarska. bataljona u Gradačcu jednog dana je došao Mehmed Fitozović iz Bosanskog Samca i doveo sina Rizaha i rođaka Hazima Hadžialijagića opremljene i naoružane opremom i oružjem koje je sam kupio. Donji i Gornji Srebrenik. Štab se našao u nedoumici. Čehaje. U Srebreniku se nalazila i bolnica u kojoj je bilo oko 150 ranjenika i ambulanta za liječenje endemskog sifilisa. Donje Moranjke. novembra 1943. a Hazim komesar čete u 18. brigadi. Komanda mjesta Srebrenik obuhvatala je sela: Špionicu. Doveo ih je u štab bataljona tražeći potvrdu da ih je predao ispravno. mobilisala 310 mladića u 16. Tako je. Seonu. Komanda područja za Trebavu i Posavinu imala je u svom sastavu referenta za mobilizaciju. Brezik. Mobilizacija se vršila dobrovoljno i po pozivu. pekarska. Komanda mjesta Bosanski Samac 80 omladinaca za 18. 177 U štab 3. Rizah je uskoro postao omladinski rukovodilac. krojačka. kovačka.prijemu i otpremi hrane za Mačkovac i dalje za Birač. Potpeć. Lisoviće. U Gradačcu je bilo uskladišteno oko 5 vagona namirnica za transport u pasivne krajeve. Na kraju su mu izdali potvrdu u kojoj izjavljuju da su od njega primili Rizaha i Hazima. a komanda mjesta Modriča oko 200 omladinaca. na primjer. Tinju. kada su obezbjeđenje slobodne teritorije preuzele jedinice odreda.

Ledenice. Prvi komandant mjesta bio je Mehmedalija Tufekčić. Zamjenik komandanta od februara 1944. Kladare. komandant Komande mjesta bio je kapetan Muhamed Gagić. Riječane. Ona je formirana u martu 1944. a zatim Muhamed Mehmedović. Zamjenik komandanta prvo je bio Šehabudin Moranjak. Komanda mjesta Gradačac obuhvatala je naselja: Gradačac. zatim Salih Gorak. pomoćnik Mehmedalija Mujedinović. a intendant Žarko Mihajlović. Crveno Brdo i Jasenicu. Od početka februara pa do povlačenja u centralnu Bosnu. Komanda mjesta Gornja Slatina obuhvatala je područje između teritorije komandi mjesta Bosanski Šamac. Prvi komandant komande mjesta bio je Salih Žilić. zamjenik Mustafa Karić i pomoćnik Joco Bogdanović. zamjenik Kojo Stanišić i pomoćnik komandanta Milan Tubaković. Komanda mjesta Bosanski Šamac formirana u februaru 1944.Stražu. Kerep. bio je Đoko Gajić. Dobrnju. Jelovče Selo i Donju Zelinju. a u Žabaru se nalazila samo kada su jedinice NOV i 201 . Tarevce. Vučkovac. profesor. a poslije Midhat Muratbegović. Prvi komandant mjesta bio je Mehmed Mujbegović. a poslije njega Mustafa Porobić i Maiić Ibrišević. Modriča i Gradačac. Zamjenik komandanta je bio Avdo Abdulahović. Tišinu i Hasić. Komandant mjesta bio je Hasan Zaimović. Gornju i Donju Mionicu. a kasnije Ferid Širbegović i Abdurahman Otanović. Komanda mjesta Gornji Žabar formirana je u martu 1944. Garevac. Čardak. a komandant je bio Pero Bosić.Šefkija Selimović. Crkvinu.Rizo Redžepagić. Vidu. zamjenik komandanta odgovoran za mobilizacijske poslove Ahmed Lončarević. i intendant Nešet Sendić. pomoćnik komandanta prvo Hakija Raljević. Miloševac i Kruškovo Polje. a intendant . pomoćnik Ljubo Dević. Komanda mjesta Modriča obuhvatala je naselja: Modriču. Pisare. Komandir partizanske straže pri komandi mjesta bio je Mustafa Tipura. obuhvatala je naselja: Bosanski Šamac. a kasnije Franjo Puškarić. pomoćnik komandanta i odgovoran za politički rad .

Za komandanta je imenovan Pero Stanković. knj. Ona je obuhvatala sela Gornji i Donji Bukvik. 22. U komandi mjesta Bukvik za komandanta je postavljen Jovo Pajić. a za pomoćnika Pavle Zarić. knj. Vujičiće. Gajeve i sela na neoslobođenoj teritoriji. za zamjenika Gojan Pajić. Lukavac. 23. divizije od 10. II 1944. (Zbornik IV. (Zbornik IV. Vitanović. 77. 178 178 Izvještaj komandanta 17. 202 . str. dok. za zamjenika Tošo Pavlović. a za pomoćnika Stevo Zivković. II 1942. 201-202) i Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. 310-320).POJ bile na njegovoj teritoriji. dok 44 str.

GODINE .III Dio DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944.

GODINE RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA NA TERENU U TOM PERIODU POLITIČKI .DEJSTVA ODREDA U U CENTRALNOJ BOSNU BOSNI POVRATAK AKTIVNOST RAD ODREDA OD ISTOČNU DO SEPTEMBRA DECEMBRA I 1944.

Prnjavor. na putu iz Ljeskovih voda u Stanare. Banjalučki partizanski odred je kontrolisao teren ispred planine Čemernice. dok 218. divizije 5. kod željezničke stanice Komarica. 205 . ap1 Zbornik IV. i produžili u pravcu Ljeskovih Voda gdje su vodili borbu sa četnicima. Štab 11. maja je na prostoriji sjevernog dijela centralne Bosne djejstvovala i 12. Vratila u Slavoniju. obezbjeđivala je širu prostoriju oko slobodnog Prnjavora). 1 Do 10. a sa druga dva pravca Derventa-Prnjavor (tj. izvršili pokret pravcem Jakeš-Dugo Polje-Vučjak. Vlašićki područje Vlašića. 807. divizije imao je pod svojom komandom i nekoliko partizanskih odreda koji su operisali po rubu slobodne teritorije srednje Bosne. Prnjavorski prostoriju Kokori-Branešci. Peta kozarska brigada bila je orijentisana prema Doboju i Tesliću. 25. 18. U toku pokreta. slavonska brigada koja se poslije uspješnog napada na željezničku stanicu u Ljupljanici. aprila naveče. Njena 12. a Tešanjskoteslićki partizanski odred prostoriju Rastuša-Ukrinjica.DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI U proljeće 1944. knj. korpusa NOVJ. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa članovima partijsko-političkih rukovodstava i drugim pozadinskim radnicima su 17. u sjevernom dijelu centralne Bosne dejstvovale su jedinice 11. Motajički teren oko Rakovca. str. Četrnaesta srednjobosanska brigada sa dva bataljona zatvarala je pravac Klašnice . krajiška brigada bila je orijentisana na zatvaranje pravca Kotor-Varoš-Šiprage i Kotor-Varoš Skender Vakuf. maja. koji je izvršen 9. prešli željezničku prugu Brod-Doboj.

pa su štabovi brigade i odreda tražili od Štaba divizije da im dostavi izvjesnu količinu namirnica. aprila. kozarskoj brigadi. susreli su se sa jednim bataljonom 5. divizije 4 upućenom 15. pod čijom će operativnom komandom biti sve vrijeme boravka u srednjoj Bosni. 99. maja dobio zadatak da zaposjedne položaje u rejonu sela Glogove a. koja je davala priredbe za narod i za jedinice. Od jednog dijela partijsko-političkih radnika. 180. štab 18. Zbornik IV. 301-302. Blažo Đuričić politički komesar. Od početka pokreta za 4 dana borci su primili samo dva obroka hrane. U prva t r i dana boravka na teritoriji srednje Bosne. Izvještaj Operativnog Štaba grupe bataljona od 20. pod imenom Štab grupe bataljona. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. 20. Posavsko-trebavski odred je 11. divizije. str. tako da su od četiri bataljona formirana dva brojno jaka bataljona. str. kozarske brigade koji se vraćao sa akcije na željezničku prugu Brod-Doboj kod Rudanke. Đurin Predojević zamjenik komandanta i Mirko Pekić načelnik štaba. str. knj.5 U štabovima 18. da su svoje jedinice razmjestili na prostoriju Jelanska-Stanari i da su uputili patrole prema 5. izvršena je reorganizacija odreda. str. dok. jedinice su imale više sukoba sa manjim četničkim grupama. kod partijsko-političkih radnika iz Posavine i Trebave 6 kao i kod ostalih starješina i boraca vladalo je 2 3 4 5 6 Zbornik IV. 24. 294-299. Komandir ekipe bio 206 .2 Odmah zatim. 3 Koncem maja 1944. knj. dok 87. divizije je imao ovakav sastav: Miloš Šiljegović komandant. korpusa kaže se da se 18. 91. 48. aprila 1944. Ostružnja-Stanari sa zadatkom da zatvore pravce od Tešnja i Doboja i drugih neprijateljskih uporišta duž željezničke pruge Doboj-Derventa. 323-324). U izvještaju Štaba 11. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred nalaze na liniji Glogovac-Pojezna-Osinja-D. dok. U to vrijeme Štab 11. knj. maja Štabu 5. pretežno omladinskih rukovodilaca. 24. formirana je kulturno-umjetnička ekipa kao privremena jedinica. dok. 25. (Zbornik IV. slavonska brigada i da odatle kontroliše teren prema Derventi i čisti teritoriju Detlaka od četnika. Osamnaesta hrvatska brigada je ostala u Stanarima.rila. izvještavaju štab 11. koje je do tada držala 12. brigade i štab Posavsko-trebavskog odreda.

a kada odred krene u istočnu Bosnu. prijeći preko rijeke Bosne i naći se na Trebavi. krajiške brigade da jedan svoj bataljon drži na tromeđi. Uputio je patrolu sa porukom pozadinskim radnicima na Vučjaku da ispitaju gazove i prikupe čamce za prelaz preko rijeke Bosne. 173-177. majevička brigada sa Štabom 38. Uz njih je bila grupa kurira. kako bi u pogodnom momentu mogle. bataljonu 18. Patrola koja se 12. Jedan dio omladinskih rukovodilaca raspoređen je na dužnosti u 18. Na Vučjaku su se održavali uz pomoć članova KPJ i SKOJ-a i ostalih pristalica NOP-a na terenu. str. iz jednog pokreta. Štab 11. divizije. naoružanih automatskim oružjem. krajiški bataljon bi se odmah uputio u Glogovac i preuzeo njegove položaje. Mira Bilbija omladinski rukovodilac u 4. Partijsko-politički radnici modričkog sreza. maja) počeo vršiti pripreme za pokret svojih jedinica na desnu stranu rijeke Bosne. Hakija Muradbegović. maja 1944. Tako je skoro redovno cirkulisala kurirska veza između srednje i istočne Bosne u periodu od aprila do juna 1944. brigade je 12. Štab 18. Zbog toga su preko rijeke Bosne često slate patrole za izviđanje.uvjerenje da će se u bliskoj budućnosti vratiti u istočnu Bosnu. a Ruža Spasojević komesar bolnice 18. pa je Štab 18.d. brigade (iako vijest nije bila tačna jer je 17. a politički komesar Teufik Imamović. Štabovi brigade i odreda su zato svoje jedinice držali bliže komunikaciji Brod-Doboj. Nastojeći da jedinice odreda i brigade drži što bliže rijeci Bosni. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu. maja predložio Štabu 11. v. kako bi održavao stalan kontakt sa jedinicama Posavsko-trebavskog odreda u Glogovcu. a treći da zatvori pravac od Dervente. brigade.7 je Salih Žilić. naredio Štabu 12. divizije je 15. jer takav raspored bi bolje odgovarao pripremama za prelazak u istočnu Bosnu. na čelu sa Borikom Stančićem. brigade. drugi u Glogovcu. ostali su na Vučjaku i nastavili svoju političku aktivnost u mnogo težim uslovima. godine. brigada stigla na Majevicu 15. maja vratila iz istočne Bosne donijela je vijest da se na terenu Majevice i Posavine nalazi 17. Tako je Fuad Suljić postao komesar čete. koji su najčešće izvršavali bezbjednosne i obavještajne zadatke. 7 207 . divizije da jedinice Posavsko-trebavskog odreda postavi tako da jedan bataljon bude u Ljeskovim Vodama.

(Zbornik IV.Shodno naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ da sve jedinice pojačaju dejstva na komunikacije poslije njemačkog desanta na Drvar. 218. str. Uništena je lokomotiva i nekoliko vagona. napali su neprijateljsko uporište u Kladarima. bojne 4. Iz Posavsko-trebavskog odreda i 18. hrvatske brigade. a 15 ranjeno. zbornog područja za maj 1944. Napad nije uspio. 25. maja. kozarske brigade koje su se nalazile na liniji Klupe-Pribinić-Čečava. a i zbog toga što bataljoni nisu jednovremeno izvršili napad. ubijeno 8 legionara i 5 Nijemaca. među njima i kapetan Veljko Janković. V. 8 Izvještaj Operativnog štaba 18. U to vrijeme su pristigle čete domobranske 3. kozarskoj. pravcem Čavka-Čečava. 551) i bojna relacija 2. 801). hrvatske brigade pod komandom zamjenika komandanta 18. bataljon 18. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. maja. U slučaju da ne održe pomenute položaje preporučivalo se da pokušaju proboj u istočnu Bosnu.30 časova 30. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda od 30. Štab 11.8 Istog dana. divizije uputio je obavještenje potčinjenim jedinicama. (dok. 30. Naređeno im je da brane položaje na liniji Stanari-Osredak i da održavaju vezu sa jedinicama 5. a zaplijenjeno je 15 kg soli. lovačke pukovnije iz Doboja i preduzele protivnapad pravcem k.320-329-283 . U toku noći 29/30. kapetana Veljka Jankovića. divizije naredio je 5. Borba je trajala do 3. 18. Štab 11. gađajući minobacačkom vatrom jedinice odreda i brigade. a ukoliko u tome ne uspeju da krenu na zapad. str. (što znači da je tog dana još postojao njihov zajednički štab i da nije došlo do spajanja jedinica) da su jače neprijateljske snage krenule u napad širokim frontom od Banja Luke prema Tesliću. među kojima i Operativnom štabu 18. 208 . hrvatske brigade poginula su dva borca.Omanjska-Jabučić-Ostružnja glava. dok 155. 1944. hrvatskoj brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da napadnu na željezničku prugu Doboj-Derventa na dijelu Kladari-Johovac. kada su jedinice odreda i brigade odstupile. jer je neprijatelj na vrijeme otkrio pokrete jedinica. knj. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. maja Peta kozarska je napala neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu i postavila mine na željezničku prugu.

većina ljudstva iz Posavsko-trebavskog odreda prešla je u 18. kapetan Nikola Simić postavljen je za načelnika štaba 18. juna. intenzivan rad partijskih organizacija jer je odred trebalo osposobiti da posluži kao čvrsto jezgro. kompletna bataljona (2. juna neprijatelj je preduzeo napad na slobodnu teritoriju iz više pravaca. hrvatsku brigadu. Ujutro 8. hrvatske brigade.) i popunjeni 1. U odredu su formirane dvije čete. koje će po dolasku na svoj teren moći u sebe uključiti veći broj novih boraca. a za novog političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. bataljon. na osnovu odluke Okružnog komiteta KPJ i Štaba 11. Zamjenik komandanta odreda Mato Belić postao je komandant bataljona u 18. Za vrijeme boravka u centralnoj Bosni jedinice odreda su koristile svaki slobodan dan za rad na vojnostručnoj i političkoj nastavi. i 4. Ibro Dogladović obajveštajni oficir. divizije. lovačke pukovnije pravcem Ukrinjica-Čečava. Komandiri tih četa u početku su bili Nedo Pisarević i Pavle Mihaljčić. Zamjenici komandanta i političkog komesara nisu imenovani. a referent saniteta Selena Stojčević. a zamjenici komandira Halil Majstorović i Cviko Bosić. Štab 11. Osamnaesta hrvatska brigada je dobila zadatak da napadne 14 209 . Iz Teslića su nastupali dijelovi 6.Između 3. a Bešlaga Korajkić referent saniteta 18. i 6. Od njih su formirana dva nova. Intendant odreda postao je Alija Repčić. posadnog zdruga i Nijemci. a politički komesar Panto Nikolić prešao je na rad u partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu. čije je sjedište bilo u Kulašima. Za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Pero Bosić. i 3. Dotadašnji komandant Posavskotrebavskog odreda. pa je o tome unaprijed obavijestio svoje jedinice. takođe. Oko 70-80 boraca je ostalo u odredu do popune novim borcima. Odvijao se. hrvatske brigade. svaka sa po 30-35 boraca. brigadi. divizije je raspolagao podacima o pripremama neprijatelja za napad. politički komesari Fehim Halilović i Ekrem Taslidžić. a pravcem Osinja-Pojezna jedan bataljon 4. lovačke pukovnije. iz Dervente tri bataljona 4. zamjenici političkih komesara Kadro Ramić i Milan Kajganić.

municiju i opremu. juna se srušio jedan saveznički bombarder.neprijatelja na Sokolini i Krnjinom brdu (k. pa su jedinice 18. hrvatske brigade. Iz oštećenog aviona iskočilo je pet članova posade. str. i 3. Padobranima je spuštana oprema. koje je rasporedio u zgrade građene od tvrdog materijala.432). bataljona 5. bataljon 18. od kojih dvojicu težih. Bataljoni nisu mogli biti na vrijeme obaviješteni o početku napada zbog udaljenosti tako da nisu jednovremeno napali neprijatelja.9 Devetog juna neprijatelj je povukao svoje jedinice u Jelah i Teslić. ali im je ipak uspjelo da protjeraju neprijatelja sa Krnjina brda i Sokoline u pravcu Teslića. Ranije dobijeni podaci govorili su da se u Foči nalazi jača domobranska jedinica. Neprijatelj je u Foči bio brzo razbijen. kozarska brigada na sektoru Počivaljka-Brijest. bataljona i jedna četa 4. 866 f. najčešće na prostoriji Kulaši-Stanari-Osredci. divizije naoružanje. 3. bataljona) napale su neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu. hrvatske brigade od 9. 173-174 i Arhiv VII. juna 1944. 26. bataljon. Kod sela Pojezne 20. ali je sve svoje snage prikupio u Johovcu. Polovinom juna saveznički avioni počeli su dopremati jedinicama 11. bataljona. pošto je neprijatelj otkrio nastupanje partizanskih jedinica. a 5. koje su prihvatili borci 1. 210 . kozarske brigade. ali se u toku 9 Izveštaj Štaba 18. 38 i 40). 40. Napad na Foču počeo je u 23. kozarske brigade trebalo je da napadne neprijatelja utvrđenog u školu u Ukrnjici. br. Sedamnaestog juna jedinice 18. NOP-a k. U toj borbi bataljoni su imali pet ranjenih boraca. dvije čete 3. Jedino je 2. knj. bataljona 18. U opštoj rezervi nalazile su se dvije čete 4. Četvrti i Prvi su napali sa zakašnjenjem. Pored ovog zadatka odred je obezbjeđivao i rad pozadinskih ustanova u rejonu smještaja i ambulantu 18. Na neprijateljsko uporište u Foči napadali su 1. brigade. hrvatske brigade (2. (Zbornik IV. brigade uspio da izvrši napad u odrđeno vrijeme. reg. petnaest minuta ranije nego što je predviđeno. Treći bataljon 5. dok. Posavsko-trebavski odred je bio zadužen za obezbjeđenje mjesta spuštanja opreme i za njeno skupljanje. fond.45. brigade raspoređene na liniji Stanari-Vitkovci.

str. pa su se ovi povukli u Derventu. divizije da pojača pritisak na neprijateljska uporišta na komunikaciji Brod-Doboj. Osamnaesta brigada je prethodno napala ustaše u Plehanu. i 1. Zbog toga je štab 18. 20. str. brigade na grad sa jugoistočne strane je izostao. f. 150. reg. 45. krenula je nazad usiljenim maršem pošto nije čula borbu u gradu i nije uspostavila radio-vezu. 562 i dok 153. Napad 18. Poginulo je 6 boraca. str. Štab 5. Ujutro je do opkoljenih neprijateljskih jedinica u Derventi prodrla oklopnim vozom jedna bojna 4. bataljonom napadne na Johovac. VI. a čete 4. 558-581.30 časova. str. osposobio ih za odbranu i organizovao precizan sistem vatre. Arhiv VII. Napad je trajao do 3. dok. izgubila mnogo vremena. fond NOP-a k. i 3. 26. korpusa naredio je Štabu 11. 566-576). u kojoj se neprijatelj utvrdio. (Zbornik IV. i 30-VI 1944. pa su neki od njih i zarobljeni. 78. 1944. Bataljoni su napali neprijateljsko uporište u Johovcu tek u 1 sat. kozarske brigade od 30. Tri borca su nestala u povlačenju. 14. Neprijatelj je zaposjeo zidane zgrade. (dok. 416-419). brigade su se morale povući iz grada. juna izvrše napad na Derventu i okolna uporišta. a 22 su ranjena. br. izuzev zgrade gimnazije. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da 27. (dok. izvještaji Operativnog odjela MJNORS-a od 28. 377-379) izvještaj Štaba 5. 114. str. juna. 102.12 10 11 12 Izvještaj Štaba 18. 344-352. str. knj.. knj. juna (Zbornik IV. izvještaj Štaba divizije o napadu na Derventu (dok. divizije naredio je 5. 11 Jedinice 5. brigade upale su u Derventu i zauzele sve objekte. 3. 26. 151. odakle je trebalo da izvrši napad. polazeći na dug zaobilazni put preko terena između neprijateljskih uporišta. 10 Radi rasterećenja pritiska neprijatelja na 10. proletersku diviziju. bataljona zadrži u rezervi. a samo sat i po kasnije nova formacija od oko 60 aviona Slavonski i Bosanski Brod.). U vezi s tim Štab 11.napada saznalo da se tu nalazi samo manja posada seoske domobranske milicije. 211 . hrvatske brigade od 18. Tog dana formacija od oko 120 savezničkih aviona bombardovala je Slavonski Brod. 866. i 18. Naređenje Štaba 11. Kada je stigla do Arabića. pukovnije a jedinice 5. dok 94. pošto su evakuisale veliki plijen. jer je brigada. 298. divizije od kraja juna 1944. kada je po naređenju Štaba brigade obustavljen da bi se izbjegle uzaludne žrtve. pošto su morali prijeći za 1 sat razdaljinu između Foče i Johovca. dok. str. brigade promijenio svoju raniju odluku i odlučio da sa 1.

U okviru napada na neprijateljski garnizon u Derventi, Posavsko-trebavski odred je dobio zadatak da napadne neprijateljsku posadu u selu Ljupljanici, gdje se po prikupljenim podacima nalazilo 120 ustaša i da spriječi prodor neprijatelja ka Derventi iz pravca Doboja. Noć je bila bez mjesečine i čete odreda su se u najvećoj tišini privlačile neprijateljskim položajima. Kada su krenule u juriš, uvidjeli su da je neprijateljska posada napustila uporište. Poslije napada na Derventu odred se vratio u Kulaše. Štab 11. divizije naredio je 8. jula 5. 12. i 14. brigadi da svaka, sa po dva bataljona napadnu Teslić, a 18. hrvatskoj brigadi da sa svoja tri bataljona zatvori pravce koji iz Žepča i Maglaja vode ka Tešnju i Tesliću, a da jedan bataljon postavi zapadno od Tešnja na putu koji vodi za selo Džemilić.13 Poslije žestokih borbi Teslić je oslobođen 10. jula. Dvanaestog jula neprijatelj je iz Maglaja i Žepča preko Novog Šehera izvršio napad prema Crnom Vrhu, ali je bio odbijen. Noću 22/23. jula 2. bataljon 18. hrvatske brigade je služeći se varkom, a uz pomoć saradnika NOP-a iz grada, obmanuo je neprijatelja i oslobodio Tešanj. Tom prilikom je ubijeno 20 Nijemaca, a predalo se oko 300 domobrana. Zaplijenjeno je 5 mitraljeza, 1 minobacač, 10 puškomitraljeza, 5 automata, 250 pušaka i oko 100.000 metaka.14

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ od 18. jula 1944. godine, 11. divizija je stavljena pod komandu Štaba 3. korpusa, pa je prišla pripremi svojih jedinica za pokret u istočnu Bosnu. Određene su prostorije za prikupljanje jedinica. Za 5. kozarsku brigadu određena je prostorija Jelah-Mrkotići-Priljuzići; za 12. krajišku brigadu Teslić-Vrućica, a za 18. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred-rejon Novi Šeher-Dubrava. Četrnaesta srednjobosanska brigada ostala
13 14

Zbornik Izvještaj str. 133) 147, str.

IV, knj. 27, dok. 26, str. 131-133. Štaba 11. divizije od 8. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 26, i izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade za juli 1944. (knj. 27. dok, 591-595).

212

je u centralnoj Bosni, a kasnije je ušla u sastav novoformirane 53. srednjobosanske divizije. Trebalo je da jedinice pripreme hranu za t r i dana marša, i da svaki bataljon bude snabdjeven sa najmanje 10.000 metaka, a minobacači sa po 40 mina. Svu opremu je trebalo transportovati konjima. 15 U istočnu Bosnu su jednovremeno trebale da pređu 6. lička i 11. divizija na odsjeku Topčić Polje - Begov Han. Na drugoj obali rijeke Bosne čekale su jedinice 16. vojvođanske divizije koje su imale zadatak da ih prihvate. Zapoviješću Štaba 11. divizije 5, 12, 18. brigada i Posavsko-trebavski odred trebalo je da krenu 27. jula u 18 časova na prostoriju Borice-Toletinac-Ponjeviči-Premet. Zapovijest je stigla kasno u Štab 18. brigade, pa zbog udaljenosti 1. i 3. bataljona marš nije mogao početi prije 28. jula u 18 časova. U marševskom poretku na čelu je, kao prethodnica divizije, išla 5. kozarska brigada, zatim Štab 11. divizije, pa 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa partijskim radnicima i delegatima II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne, a u zaštitnici - 12. krajiška brigada, Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred koji su krenuli iz sela Žarkovina u selo Ruževići. Do sela Rankoviča Posavskotrebavski odred kretao se iza 18. hrvatske brigade, a tu se između njega i brigade uklopio divizijski artiljerijski divizion i divizijska intendantura. U selu Rankovići u kolonu odreda ušli su delegati sa II kongresa USAOJ-a i partijski radnici iz istočne Bosne. Znaci raspoznavanja su bili »Franjo Rade«.16 Po dolasku u Mladikovinu 12. krajiška brigada je dobila naređenje da do 29. jula u 3 časa izvrši pokret pravcem Blatnica-Toletinac-Vidovići-Bukovi doli-Kozila-k.784-Balačić-Željezno Polje-Zobova ravan i da tu stigne u 18 časova. U 22 časova trebalo je da izvrši prijelaz preko rijeke Bosne, izbije na Kovaniće i Pleterak i uhvati vezu sa jedinicama 16. divizije koje su se trebale naći u rejonu sela Šagovića. Sa 12.
15 16

Naređenje Štaba 1]. divizije od 22. VII. 1944. (Zbornik IV. knj. 27, dok. 97. str. 394-396). Naređenje Štaba 11. divizije od 27. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 121, str. 491—492).

213

brigadom u istom pravcu krenuli su Štab 11. divizije, 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred. Peta kozarska brigada trebalo je da prijeđe rijeku Bosnu na gazovima kod Begovog Hana.1' Jedinice 11. divizije pokušale su da prijeđu rijeku Bosnu između Topčić Polja i Begovog Hana u noći 29/30. jula, na mjestima prelaza gdje je prethodne noći prešla 6. divizija, ali u tome nisu uspjele jer su jedna i druga obala rijeke kao i željeznička pruga i cesta bile zaposjednute jakim neprijateljskim snagama, čiju su glavninu sačinjavali bataljoni 13. puka 7. SS divizije Princ Eugen. Pokušaj prelaska je ponovljen i sljedeće noći između 30. i 31. jula. U svitanje 31. jula, poslije neuspjelog pokušaja prelaza rijeke, jedinice 11. divizije našle su se na padinama planine Mahnjače, više Begovog Hana i Topčić Polja. Štab divizije je odustao od daljih pokušaja prijelaza na tom sektoru i oko 2 časa poslije pola noći naredio jedinicama da se prikupe da bi krenule na novu prostoriju. Odred je dobio zadatak da zaposjedne jednu isturenu kamenitu kosu koja je s jedne strane bila nepristupačna. U provaliji se vidjelo selo, cesta i željeznička pruga. Borci su bili vrlo umorni pa su jedinice koristile predah da se malo odmore do novog pokreta. Kako je neprijatelj pratio radio-saobraćaj između Štaba 3. korpusa i Štaba 11. divizije, brzo je saznao za sadržaj poruke, pa je mogao efikasno djelovati i odmah uputiti svoje snage da prepriječe put nastupanju jedinica 11. divizije. Neprijatelj je znao da pred sobom ima 11. diviziju koja je morala forsirati rijeku Bosnu između Begovog Hana i Topčić Polja, gdje se mjesta prelaza (gazova) nalaze na bliskom odstojanju, pa je na tom rejonu skoncentrisao jake snage, zaposjeo željezničku prugu i cestu, i prirodne objekte koji ih nadvišavaju. Pored gazova su krstarili tenkovi. Kada je procjenio i izvidio gdje se nalaze jedinice pod komandom 11. divizije, ujutro 31. jula počeo je nastupanje sa fronta i na krilima uputivši i jednu svoju jedinicu u pozadinu jedinica 11. divizije. Jedna obuhvatna kolona se kretala iz sela Sta17

Naređenje Štaba 11. divizije od 28. jula 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 127, str. 502-504).

214

rine, a druga iz sela Bistrice. Kolona koja je trebala u pozadini presjeći odstupninu brigadama 11. divizije hitala je ka dominantnom visu Jelike (k.1332). Neprijatelj je imao namjeru da opkoli jedinice 11. divizije, sabije ih na što uži prostor, razbije i natjera da se probiju u pravcu Žepča, što bi za njih bilo najnepovoljnije. Borbu su primile 5. i 18. brigada na kosama oko Paložnice. Štab divizije je odlučio da jedinice izvuče prema zapadu, a 2. bataljon 12. brigade dobio je zadatak da zaposjedne vis Jelike, kuda su se trebale povući sve jedinice. Kada su stigli pred Jelike, borci 2. bataljona primijetili su Nijemce koji su sa druge strane prilazili visu. Razvila se borba u susretu u koju je ubačen 1. bataljon 5. brigade, a zatim i ostali njeni bataljoni. Vis Jelike je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku. Posavsko-trebavski odred je držao sa jednom četom iz 18. brigade, koja mu je upućena na pojačanje, položaje na središtu rasporeda jedinica. Oni su primjetili izduženu njemačku kolonu koja je ulazila u selo18. Štab odreda je odmah poslao kurira Nikolu Bosića sa izvještajem da Nijemci nastupaju prema visu Jelike. Borba je trajala od 8 do 13 časova, kada su se i poslijednji dijelovi 11. divizije izvukli ka Kozilima, Bjelobučju i Jezerima. Da bi izbjegle razbijanje i probile se iz obruča, jedinice 11. divizije imale su velike gubitke. Samo 5. kozarska brigada imala je 20 poginulih, 81 ranjenog i 49 nestalih.19 U jurišu na Jelike poginuo je i komandant 5. kozarske brigade, proslavljeni junak sa Kozare - Rade Kondić. 20 Od 1. do 5. avgusta jedinice 11. divizije su se nalazile na liniji Bjelobučje-Jezera-Panići. Sređivale su i analizirale nedostatke iz proteklog marša i borbi. Štabovi brigada su dostavili izbještaje Štabu divizije, a ovaj je depešom objasnio
18 19

20

Nijemci su u selu zatekli jednu patrolu odreda i pobili je. (Tu je poginuo omladinac Pačuković iz Modrice). Izvještaj Štaba 12. krajiške brigade od 2. 8. 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok. 8, str. 44—16) i izvještaj Štaba 5. kozarske brigade od 5. 8. 1944. (dok. 25, str. 144-145): Lj. Borojević, D. Samardžija i R. Bašić Peta kozarska brigada NOV brigada, Vojnoizdavački zavod Beograd, 1972. str. 198-199. Poginulog Kondića privremeno je zamijenio Lazo Radaković. Kada je 5. Kozarska brigada došla u istočnu Bosnu za njenog komandanta je ponovo postavljen Kozarčanin i to Dušan Egić dotadašnji komandant 17. majevačke brigade.

215

svoje postupke Štabu 3. korpusa i njajavio da ispituje mogućnost prebacivanja u istočnu Bosnu preko Trebave.21 Petog avgusta sa pomenute prostorije krenule su jedinice 11. divizije prema novom mjestu prebacivanja. Štab divizije je izdavao samo dnevne zapovijesti i obustavio je radiosaobraćaj sa Štabom 3. korpusa, kako bi sačuvao tajnost marša. Marševalo se bataljonskim kolonama, zaobilaznim putevima. Jedinice su isturale jača obezbjeđenja, a zastajalo se i odmaralo u šumama. Borcima je rečeno da idu, u veliku akciju na četnike u srednjoj Bosni. Prvog dana marša 18. brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su iz Buletića preko Miljkovca-Rovova-Oštre glavice i Brđana i stigli u Osredke. Peta brigada je stigla u Kulaše, a Dvanaesta u selo Ljeb. Slijedećeg dana sve jedinice su dobile naređenje da u noći između 6. i 7. avgusta nastave pokret i to: 18. brigada i Posavsko-trebavski odred u Crnču, 5. brigada preko Krnjina u Pojeznu, a 12. brigada u Jelansku. U šumama i skrovitim mjestima trebalo je predaniti, skuhati hranu i obezbijediti jedan rezervni obrok u mesu.22 Nastavljajući pokret prema istočnoj Bosni jedinice 11. divizije su u noći između 7. i 8. avgusta u tri kolone prešle cestu i ^željezničku prugu Doboj-Derventa. Kada je kolona 18. brigade i odreda prelazila preko pruge naišao je oklopni voz i otvorio vatru na kolonu u kojoj je ranjeno nekoliko boraca. U svitanje 8. avgusta jedinice su izbile na rijeku Bosnu, na gazove između sela Kožuha i Koprivne. Pošto su razbile iznenađene četnike, jedinice 11. divizije su ostale na Trebavi da se odmore i nahrane. Posavsko-trebavski odred je zaposjeo kose prema Modriči. Štab 11. divizije javio je 8. avgusta Štabu 3. korpusa da su njegove jedinice stigle na Trebavu i da 9. avgusta kreću na sektor Špionica-Srebrenik-Rapatnica. Slijedećeg dana kolona divizije je krenula pravcem Duge Njive-Pavlovići-Doborovci i dalje preko ceste Srnice-Gračanica. U prethodnici je bila 5. brigada koja je trebalo da isturi bočna
21 22

Izvod iz knjige depeše Štaba 3. korpusa primljenih od Štaba 11. divizije tokom avgusta 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok 128, str. 525-529). Zbornik IV, knj. 28. dok. 22, str. 118-119.

216

A J1

obezbjeđenja, iza nje je išla 12. brigada, pa Posavsko-trebavski odred sa pozadinskim radnicima, a u zaštitnici 18. brigada.23 Krajiške brigade su prešle komunikaciju bez borbe i povukle bočna obezbjeđenja. Neznajući za tu okolnost, Štab 18. brigade nije uputio svoje bočno obezbjeđenje. Izenada, dok su se nalazili u blizini komunikacije, na odred i 18. brigadu je otvorena jaka vatra sa visa Monj koji dominira terenom i komunikacijom. Zahvaljujući snalažljivosti komandanta i komesara odreda koji su poznavali teren, odred se brzo snašao, razbio ustaše koji su se pojavili na pravcu nastupanja kod sela Dobrovaca, prešao komunikaciju i uputio se u pravcu Sladna. Nijemci koji su pratili pokret 11. divizije, iznenadno su se pojavili iz pravca Gračanice, zaposjeli dominanti vis Monj, i počeli tući jedinice 18. brigade koje su se kretale preko otkrivenog terena. Komandant 18. hrvatske brigade, u nastojanju da spriječi opkoljavanje i razbijanje svojih jedinica, uputio je u pravcu neprijatelja otkrivenim terenom uz kosu jednu četu 4. bataljona i udarnu grupu 2. bataljona, koja je brojala 38 boraca i rukovodilaca. Svi su bili članovi KPJ i SKOJ-a. Grupa je bila naoružana sa 7 puškomitraljeza, 8 automata, puškama i bombama. Od rukovodilaca u grupi su bili zamjenik komandanta 2. bataljona, dvojica komesara četa, dvojica zamjenika komesara četa i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Poslije teške i neravnopravne borbe četa 4. bataljona se vratila u sastav brigade, a udarna grupa je razbijena.24 Ostale jedinice brigade su prešle komunikaciju Srnice-Gračanica i predveče 10. avgusta stigle u selo Cage i Smoluću.25 U noći između 10. i 11. avgusta 11. divizije je idući u susret jedinicama 3. korpusa, prešla cestu i željezničku pru23 24 25

..

Zapovijest Štaba 11. divizije do 8. VIII 1944. (Zbornik IV, knj. 28. dok. 39. str. 199-201). Izvještaj štaba 18. hrvatske brigade štabu 11. divizije 13. avgusta 1944. godine (Zbornik IV. knj. 28, dok. 55, str. 266-267). U Smolićoj se tada nalazio Tuzlanski NOP odred, koji je vešto manevrišući održavao vezu sa aktivistima NOP-a, prikupljao obaještenja o neprijateljskim jedinicama i prihvatao dezertere iz 13. SS divizije. Komandant odreda je bio Boško Popović Popac. U Smolućoj su ostali Muhamed Kešetović i Ljubica Miljuš koji su dobili zadatak da obnove omladinsku organizaciju koja je razbijena za vrijeme četvoromjesećne esesovačko-četničke vladavine u tom kraju.

217

gu Tuzla-Doboj i rijeku Spreču na dijelu između Dobošnice i Puračića. Po prelasku rijeke 18. brigada i Posavsko-trebavski odred smjestili su se u selu Capardi kod Puračića. Pred polazak na marš, da bi se izbjeglo otkrivanje pravca pokreta puštena je vijest da se ide na Majevicu. U toku marša jedinice nisu naišle na jače neprijateljske snage. Imale su samo manje čarke sa zelenokadrovskim i četničkim grupama. Slijedeće noći 11. divizija se uputila ka prostoriji Banovići-Repnik, odakle je trebala prijeći komunikaciju Tuzla-Kladanj i na Birču se spojiti sa ostalim snagama 3. korpusa. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su, 11. avgusta u 24 časa, preko Prokosovića, Hurića i Mehića i stigle u Repnik. Peta i 12. brigada su, takođe, stigle na prve kose Konjuha i zauzele položaje. Jedinice su bile premorene, a hrane nije bilo u ovom opustošenom kraju. Neprijatelj je znao da će jedinice 11. divizije pokušati da se prebace preko ceste Tuzla-Kladanj i zato je sa ostalih sektora doveo svoja 4 bataljona i počeo nastupanje sa ceste Živinice-Kladanj prema obroncima Konjuha, uz jaku artiljerijsku podršku. Jedinice 18. hrvatske brigade su napadnute čim su stigle na prostoriju Repnik-Omazići. Posavsko-trebavski odred je po dolasku u selo Hrvate morao uz borbu, noseći teške ranjenike, savlađivati uspone ka vrhovima Konjuha. Trinaestog avgusta neprijateljska kolona od 600 do 700 vojnika koja je nastupala pravcem Mušići-Vidova glava-Litva uspjela je da izađe na Brezovu glavu, na Konjuh planini. Artiljerija je tukla jače nego prethodnog dana pa su se granate svuda rasprskavale po šumi.26 Posavsko-trebavski odred je, zajedno sa 18. hrvatskom brigadom, vodio stalne borbe sa esesovcima koji su nastupali prema Konjuhu. Odred se morao povući u šume Konjuha, koji je bio nenaseljen i bezvodan, te se nametnuo problem ishrane boraca. Jedanput dnevno borci su dobijali porciju vruće vode u kojoj je bilo nekoliko grudvica brašna. Prišlo se i klanju konja iz komore, pa su neki borci oboljeli od dizenterije, a jedan je i umro (Cvijetin Stanković
26 Zbornik IV, knj. 28, dok. 55. str 268.

218

iz G. Slatine). Dvije desetine na čelu sa intendantima bataljona 18. brigade, koje su pošle u nabavku hrane, nisu se vratile. Odjeća i obuća boraca su bile dotrajale zbog pokreta koji su bili skoro svakodnevni i veoma iscrpljujući u zadnjih mjesec dana, pa je Štab 11. divizije depešom tražio od Štaba 3. korpusa da, avionskom pošiljkom, dostavi diviziji najmanje 500 pari cipela i 1000 odijela. Štab 3. korpusa je odgovorio da ih odjeća i obuća čekaju u Šekovićima. Ta vijest djelovala je ohrabrujuće na borce brigade i odreda da se samo o tome govorilo i sa nestrpljenjem čekao pokret u pravcu Šekovića.27 Sutradan su sve tri brigade izvršile protivnapad na neprijatelja, na liniji Tulovići-Podgorje-Hrvati, pa se neprijatelj privremeno povukao prema Živinicama. 28 Šestaestog avgusta neprijatelj je još jačim snagama istovremeno napao jedinice 11. divizije na Konjuhu i jedinice 38. i 27. divizije na Birču, da bi spriječio njihovo spajanje i eventualno prebacivanje u Srbiju (u depešama izmijenjenim između Vrhovnog štaba i Štaba 3. korpusa govorilo se o tom pokretu). Napadom neprijatelja obuhvaćen je čitav sektor između komunikacija Tuzla-Zvornik-Srebrenica-Vlasenica i komunikacije Tuzla-Kladanj. Od komunikacije Živinice-Kladanj prema Konjuhu nastupale su jake neprijateljske jedinice, podržane snažnom artiljerijskom vatrom, sa ciljem da se jedinicama 11. divizije spriječi spajanje sa jedinicama 38. divizije i da se odbace u puste krajeve prema rijekama Krivaji i Bosni. Sa ceste Živinice-Kladanj jedan bataljon 13. SS divizije je krenuo prema Šekovićima, prema bataljonima 17. majevičke brigade koja je imala zadatak da prihvati jedinice 11. divizije. Jedna jača neprijateljska jedinica krenula je iz Han-Pijeska preko Milan-planine u susret drugoj neprijateljskoj jedinici koja se kretala iz Kladnja sa ciljem da
27

28

Odjeća i obuća i izvjesna količina namirnica namijenjena 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu bila je u Šekovićima, ali su je esesovci zajedno sa četnicima polovinom avgusta, pretresajući teren i paleći sve zgrade, pronašli i opljačkali. Izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade od 13. VIII 1944. (Zbornik IV. knj. 28. dok. 55, str. 266-267) i izvještaj Štaba 11. divizije od 13. VIII 1944 (dok. 51. str. 256-258).

219

mogla se uočiti razlika u 29 30 31 32 Izvještaj štaba 3. 28. a 17. 220 . Izvještaj Štaba 38. jedinice 11.31 U sastavu 38. divizije. Izvod iz knjige depeša 3. Sedamnaesta i 18. Zbornik IV. dok. (knj. 113. korpusa i jedinica 11. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred vratili su se u sastav svoje matične 38. 448-449). 128. avgusta na lijevu obalu Krivaje. dok. diviziji neprijatelj je upao u Repnik i Podgorje. 514-520). 514-520). str. str. 17. 128. avgusta je prodro iz Banovića u Ribnicu u dolini Krivaje.29 Žestoke borbe vođene su 16. a Posavsko-trebavski odred je stigao u zaselak Bečanoviće. Slijedećih dana nastavile su pokret pravcem Vijaka-Očevje-Dragoradi-Medojevići i 23. knj. Na pravcu prema 11. gdje mu je povjereno obezbjeđenje divizijske bolnice. pređu cestu Živinice-Kladanj između Vranojevića i mosta kod Podgajeva 16. str. korpusa od 25. divizije.30 Naređenjem Štaba 3.32 Kada su se susreli borci 17. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred pokušali su da. dok. Pošto su se odlijepile od neprijatelja. avgusta. divizije od koje su bili odvojeni četiri i po mjeseca. 28. dok. avgusta. 128. Odavde su 24. ali u tome nisu uspjeli. 87. 29. IX 1944. IX 1944. (Zbornik IV knj. 29. Zadnjih dana avgusta neprijatelj je pokušao da ovlada zaprečnom linijom Vis-Osmaci-Šarci da bi zapriječio jedinicama 3. brigada preduzele su 30. divizije od 30. majevičke i 18. korpusa put ka Majevici. str. hrvatske i Posavsko-trebavskog odreda. i 18. majevička brigada. korpusa za avgust 1944. (Zbornik IV. 28. jer je smatrao da će one pokušati da prodru tim putem. korpusa od 29. i 17. dok. knj. korpusa od 29. gdje im je Štab 3. (Zbornik IV. avgusta stigli u Drapniće. VIII 1944. odvojeno od ostalih jedinica 11. str. korpusa naredio da dođu u Birač. divizije nalazila se i 17. avgusta izbile na Milan-planinu na liniji Žeravice-Ponijerka. 376. kao samostalne kolone. avgusta protivnapad i protjerale neprijatelja preko rijeke Spreče. Sav narod iz sela ispod Konjuha je izbjegao.naprave zaprečnu liniju na Milan-planini između jedinica 3. 18. avgusta. divizije prešle su 20. Osamnaesta brigada je zatim upućena na Borogovo i Papraću. knj. 525-529) i izvještaj štaba 3.

Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ od 30. borci 18. dio kontigenta je ustupan narodu putem narodnooslobodilačkih odbora. kao prethodnica glavne kolone. naređeno je Štabu 3. Sve vrijeme od aprila do avgusta 1944.obući. Za operacije u Posavini i na Trebavi Štab 3. Dok su borci 17. kako bi djeci i ranjenicima obezbijedili po šoljicu mlijeka. a 27. septembra. staje i kolibe na čitavom prostoru od ceste Tuzla-Kladanj do ceste Zvornik-Srebrenica. i 11. avgusta 1944. Od stoke je ostala samo po neka krava koju su vlasnici vodili u zbijeg. borci Posavsko-trebavskog odreda su prvi put imali priliku da upoznaju Šekoviće i Šekovljane i svu ljubav i žrtve koje je narod tog kraja dao kao svoj doprinos narodnooslobodilačkoj borbi. majevičke brigade bili obučeni u engleske uniforme i imali englesko naoružanje. od njemačkih bluza do civilne odjeće.Berići-Odorovići-Litva-Tulovići-Treštenica gdje će prenoćiti. a jeo se bez soli. Obezbjeđujući divizijsku bolnicu u Bečanovićima. Od voća je jedino bilo džanarika. SS divizije i četnika na Šekoviće. krene pravcem: Džebarska gradina-Naseoci-Vinojevici . diviziju. korpusa je odredio 38. Narod je i pored nemaštine sve davao vojsci. a sutradan krenuti u pravcu Turije i preko 221 . ali partizani nisu ostali dužni. Kada je u julu počela obilnije stizati pomoć od saveznika. diviziju je ostavio na sektoru Birča. Tridesetosma divizija je dobila zadatak da 1. koliko su trajali napadi jedinica 14. Za ishranu se koristio još neuzreli ječam koji su žene žnjele i tucale u drvenim sudovima. odjeći i naoružanju. korpusa da glavninu svojih snaga orijentiše na ofanzivne operacije u Posavini i Trebavi. Neprijatelj je popalio sve kuće. koje su jedino odoljele vatri. a da jednu diviziju ostave na sektoru Birča. Iz zgarišta su virile samo peći sa čunkovima. sa zadatkom da djejstvuje u dolini srednje Drine i Spreče. i imali oružje koje su zaplijenili od domobrana i Nijemaca. brigade i odreda nosili su različite uniforme. partizanske jedinice su obezbjeđivale zbjegove naroda. Mnoge djevojke su tada sebi šile bluze od raznobojnih savezničkih padobrana. Iz krompirišta se vadio nedozreli krompir i stavljao u porcije bez vode da se skuha u svojoj pari.

Banja Luka je napadnuta . majevičke brigade imali su priliku da vide i pozdrave mnoge svoje drugove iz 18. 118. divizije od 1. Jedinice su se sukobile sa manjim četničkim grupa33 34 Zbornik IV knj. Za njom je išao Posavsko-trebavski odred sa divizijskom bolnicom i 18. Kolone su između Sižja i Krtove izbile na Stameniće i kod mlina prešle rijeku Spreču. sve jedinice 38. Noć je bila topla. knj. Tada su borci prvi put poslije dugo vremena jeli kuhano meso sa povrćem i hljebom. korpusa čudili su se naglom izlivu radosti i pitali šta se dešava. hrvatska. zbog mnogih partizanskih i savezničkih pobjeda. sa kojima su vodili teške borbe punih 6 mjeseci.to su bile vijesti koje su zadnjih deset dana uzbuđivale borce NOV i POJ i govorile da se rat bliži kraju. Prethodnica kolone bila je 17. str. 28. Posavsko-trebavski odred i divizijska bolnica u desnoj koloni. majevička brigada. koja je bila formirana na putu Džebarska gradina-Gladojevići-Naseoci. kroz Srbiju. IX 1944. srećni da su dočekali dan da esesovci. 3. Zadnjih dana su bili svjedoci čestih veselja. Raspoloženje je bilo odlično.obronaka planine Ozren ka komunikaciji Tuzla-Doboj. 27-31). pa je pokret bio otežan. 470-472. septembra jedinice su se smjestile na prostoriji Tulovići-Trštenica. septembra. Kroz kolonu se pronjela vijest da u dolini Spreče stotine pripadnika 13. divizije izvršile su pokret u selo Turiju gdje su spremile hranu. Borci su od radosti bacali kape uvis i grlili se. Članovi engleske vojne misije pri Štabu 3. Komunikacija Tuzla-Kladanj je porušena na nekoliko mjesta. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda o kojima nisu ništa ćuli dugo vremena. jedinice NOV su napredovale. 29. Zapovijest Štaba 38. str. oslobođen je Pariz. dok. Sedamnaesta majevička brigada je nastupala u lijevoj. 6. Neprijatelja. (Zbornik IV.34 Te noći je padala jaka kiša. hrvatska brigada kao zaštitnica. 222 . dok. SS divizije čeka na predaju. a 18. kao da nigde nije bilo. U predvečerje 2. U 19 časova nastavljen je put iz sela Turije u dvije kolone. 33 Divizija je krenula u jednoj koloni. čekaju da polože oružje. Sutradan. pravcem Turija-Milino Selo. Kapitulirala je Rumunija. Na tom maršu borci 17.

br. Sutrašnji dan jedinice su provele na odmoru u selima Gnojnica i Orahovica. 1. Iz odreda je teško ranjen Miljo Ilić. Iz njegove kožne torbe izvađene su mape s pravcima pokreta jedinica 38. brigada je napala neprijateljsko uporište u Srnicama. 32. reg. 35 i f. 6. jedna iz 4. reg. tako da su se čule dvije detonacije. SS divizije. majevičke brigade neprijateljske položaje kod Kerepa. f. divizije tražili su u razmjenu Marka Filipovića i još neke partizane. pa su Nijemci za njega nudili razmjenu zarobljenika. a druga u momentu udara.33 Čim je primjetio pokret 11.flakova. do razmjene nije došlo. septembra je nastavljen pokret opštim pravcem Orahovica-Vranovići-Doborovci-Biberovo Polje. Naveče istog dana 18. Predstavnici Štaba 38. Neprijatelj se ogorčeno branio u Srnicama. 32. Na zasjedu na cesti naletjeli su jedan njemački oficir i dva podoficira u automobilu. Podoficiri su ubijeni. a druga iz 18. brigade tada osjetili dejstvo protivavionskih mitraljeza . a 5. Pri prelasku ceste Gradačac-Gračanica na okukama su postavljene dvije zasjede. fond NOP-a k. čiji su se meci rasprskavali na mjestu udara. 1253. 2. 223 . a oficir je zarobljen. ali uporište nije osvojeno. On se u početku drsko ponašao. 1258. Prvi put su borci 18. divizije. i 38. a i ustaše iz Gračanice su pokušale prodrijeti do Srnica. br. a dva bataljona 17. 36 35 36 Arhiv VII. Kasnije se na saslušanju utvrdilo da je bio intendant 13. hrvatske brigade. Napad na Srnice ponovljen je i sljedeće noći jačim snagama. majevičke brigade. br. 1. a ranjeno 12 boraca 18. Arhiv VII.ma. brigade. Poginulo je 10. divizije prema Trebavi i Posavini. Stigla su mu i dva tenka kao pojačanje iz Brčkog. Željeznička pruga Doboj-Tuzla je porušena na nekoliko mjesta. ali pošto su Nijemci Filipovića ranije ubili. f. Neprijatelju su naneseni znatni gubici. bataljona 17. jedna u momentu ispaljenja. neprijatelj je odmah za njima uputio svoje jače snage. Došlo je do sastanka. reg. fond NOP-a k. Posavsko-trebavski odred se kretao sa divizijskom bolnicom pravcem: Moranjci-Falešići-Murati-Omerbašići-Kupresi-Biberovo Polje.

Komandant 12.37 Pošto su 8. septembra nastavile pokret preko Turije-Omazića-Bašigovaca-Osmaka do Kostijerova kod Drinjače. Posije toga Štab 3. korpusa je naredio da se obustave napadi na Srnice i Srebrenik i da se 11. što je dovelo do velikih gubitaka na obje strane. zajedno sa Mačvanskim NOP odredom. Zapovijest Štaba 38. Sedmog septembra jedinice 11. Štab 5. 29. IX 1944. str. napale su jak neprijateljski garnizon u Doboju. divizije nije tada bilo kadrovskih promena. zamjenik komesara.39 37 38 39 U štabu 11. Posavsko-trebavski odred zajedno sa dijelovima Tuzlanskog NOP odreda i 2.Tih dana Kozarčani su napali esesovce i ustaše koji su se utvrdili u Srebreniku i Sokolu. kozarske brigade sačinjavali su: Dušan Egić. zamjenik komandanta i Miloš Pajković. slavonske divizije. 224 . Unaprijed je sa oficirima 6. godine. Dervente i Žepča napad je obustavljen. Mjesto zamjenika komandanta bilo je upražnjeno. divizije su izvršile pokret pravcem Sladno-Džakule. gdje su se odmorile. septembra 38 vodile borbu sa esesovcima i četnicima na Trebavi. IX. komandant. Tim avionima trebalo je da se prebace u sjedište Vrhovnog štaba komandant i komesar 3. a zatim 10. i 8. septembra 1944. divizije pošle su navečer na prostoriju istočno od Modriča. divizija što prije prebaci u Srbiju. (Zbornik IV knj. Mirko Šiljak. jedinice 53. Neprijatelj je imao velike gubitke u ljudstvu i materijalu i zbog toga nije mogao odvojiti jače snage protiv jedinica 11. Napad je izveden danju. prešle Drinu i nastavile operaciju u zapadnoj Srbiji do oslobođenja Beograda. divizije na sektoru Gračanica-Gradačac-Modriča. bataljonom 17. 48. 204-206. a 18. gde su se trebali spustiti saveznički avioni sa potrebnom opremom i da ukrcaju teške ranjenike. Pošto su Nijemcima i ustašama pristigla pojačanja iz Tuzle. Da bi obavile zadatak na vrijeme sedamnaesta brigada krenula je u Skugrić i Čardak. brigade krenuo je pravcem Džakule-Donja Međeđa-Donja Zelinja-Donja Rajska-Bjelika-Tolisa i razmjestio se u Tolisi kod škole. i dok. Borbe su nastavljene i slijedećeg dana. str. divizije od 7. korpusa Košta Nađ i Vlado Popović. 212-213). gdje su 16. i 38. dok. Imale su zadatak da uspostave pomoćni aerodrom kod samostana Svete Filomene. brigada u Tolisu. srednjobosanske i 28. jedinice 38. domobranske pukovnije ugovoren njen prelazak na stranu NOV-a. Mašo Ibrahimpašić. Tog dana 8. 44. politički komesar. krajiške u to vrijeme bio je Mile Vučenovič politički komesar Milutin Vujović. a pomoćnik političkog komesara Mirko Vranić. 1944. Na tom putu je odred uz pomoć mještana nosio teške ranjenike. godine.

Poslije oslobođenja Modriče u kojoj je Posavsko-trebavski odred ostao kao posadna jedinica. U garnizonima su ostale uglavnom kvislin40 41 42 43 Arhiv VII. (Zbornik IV. pa su pretrpjeli znatne gubitke. divizije od 13. majevačke brigade i divizijske bolnice pravcem: Orahova šuma-Visibaba i postavio se na liniji: Koprivna-Koprivska Trebava-Vranjak. isto. fond NOP-a. 29. 1258.Druge noći padala je jaka kiša. 1. Posavsko-trevaski odred je sa divizijskom bolnicom izvršio pokret pravcem Koprivska-Trebava-Simići-Cerova. Nijemci su izvukli znatan broj svojih snaga da bi spriječili nadiranje jedinica NOV kroz Srbiju i jedinica Crvene armije prema istočnim granicama Jugoslavije. divizija usiljenim maršem krene prema Tuzli i da 17 septembra u 5 časova učestvuje u napadu na tamošnji neprijateljski garnizon. br. Jedinice 18. 225 .43 Za vrijeme dok su se jedinice 38. reg. Predvečer je izvršen protivnapad i neprijatelj je protjeran. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1944-1945. Posavsko-trebavski odred marševao je u koloni iza 17. rodila se zamisao da se pomoćni aerodrom uspostavi na poljoprivrednom dobru kod Modriče. koji su se nalazili u selu Čardaku. Beograd 1957.40 Trinaestog septembra jedinice 18. korpusa da 38. reg. IX 1944. Zapovijest štaba 38. brigade krenule su u napad na Modriču. Da bi se izbjegao napad udruženih neprijateljskih jedinica na nepovoljnom terenu. Bataljoni su se morali probijati preko raskvašenih izoranih njiva. brigade su 14/15. br. 66. k. str. 38. divizije naredio je svoj i m jedinicama da izvrše pokret u pravcu Trebave. pa avioni nisu ni dolazili. knj. dok. ustaše i četnici. Dvanaestog septembra na dva bataljona 17. Štab 38. majevačke brigade. 41 Da bi se avioni mogli bezbjedno spustiti i uzlijetati. 295-297). strana 332. ali ga nisu moble zauzeti. situacija se u ostalim dijelovima istočne Bosne i u samoj Tuzli znatno izmijenila. f. Vojnoistorijski institut JNA. 40. septembra napadale na Garevac. trebalo je ovladati selom Garevcem gdje su se u bunkerima i zgradama od tvrdog materijala utvrdile ustaše. divizije nalazile na Trebavi i Posavini.42 U toku napada primljeno je naređenje Štaba 3. izvršili su koncentričan napad esesovci.

divizijska bolnica i jedan bataljon 18. diviziju koja je sada imala još jednu brigadu . IX 1944. između Maglaja i Zavidovića. Odmah poslije oslobođenja Tuzle. 44 Oslobođenjem Tuzle došlo je do razmaha NOB-a u sjeveroistočnoj Bosni i do rasula u neprijateljskim jedinicama. Poziv maršala Tita za predaju koristile su mnoge domobranske jedinice i masovno su prelazile na stranu NOV-a. Tek kada su slijedećeg dana stigli pred Tuzlu. Posavsko-trebavski odred. IX 1944. septembra 1944.ške jedinice. Gračanice i Gradačca i da kod Modriče prihvati 28. IX 1944. (knj. da bi učestvovala u oslobođenju Beograda. a sutradan oko 10 časova. 29. 93. korpusa naredio i 38. SS divizije Handžar. dok. str. 138. dok. str. 226 . septembra Zvornik. 15. divizije su oslobodile 13. brigadom stigao u rejon Kreka-Moluhe-Piskavica. 405-407) i naređenje Štaba 38. 44 45 Zapovijest Štaba 38. divizije su stigle 16.45 odakle je morala nastaviti nastupnim maršem za zapadnu Srbiju. Taj dan. pa je Štab 3. 586-587). divizije od 20. str. septembra u rejon Seona-Cage. (Zbornik IV. 29. korpusa orijentisao je 38. divizije od 30. domobranskog zdruga (zeleni kadar) i 13. brigade 27. dok. divizije su krenule prema Tuzli. septembar. 29. godine na prostoriju Trebave i Posavine. Jedinice 38. čuli su da su jedinice 27. U drugom ešalonu marševali su pravcem Kulina-Visibaba-Krečane-Donja Zeljina. Dvije brigade 27. knj. 69. divizije već oslobodile grad. a Tuzlanski NOP odred Lukavac. Štab 3. Dvadesetosma divizija se međutim. Zapovijest Štaba 38. diviziji da svoje jedinice orijentiše prema Tuzli. Ona je trebala da zatvori pravce od Doboja. knj. i 20. a borci su bili neraspoloženi vidjevši da cijela divizija ide na jug. U takvoj situaciji dijelovi 19. slavonsku diviziju koja se iz Slavonije preko srednje Bosne prebacivala u istočnu Bosnu. ponegdje je dolazilo do puškaranja sa trebavskim četnicima. 308). hrvatske brigade.Dvadeset i prvu formiranu 19. divizije od 13. posebno u redovima 10. prebacila južnije. (Zbornik IV. Posavsko-trebavski odred je sa 18. Divizija je marševala u tri ešalona. bio je kišovit.

donijeta odluka da se skupština narodnih predstavnika što prije održi. Odlukom o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti predviđeno je da se što prije na oblasnim i okružnim skupštinama izvrši izbor oblasnih i okružnih narodnooslobodilačkih odbora. 8).član Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. obnovi privrede i društvenog života na oslobođenim teritorijama i. br. Na zasijedanju je bilo prisutno svega 15 vijećnika iz istočne Bosne.Sa brigadom i odredom iz srednje Bosne vratili su se partijsko-politički radnici iz Posavine i sa Trebave. Edhem Čamo za srez Gradačac. 3. Brano Savić. Vijećnici ZAVNOBiH-a su bili: Uglješa Danilović. 27. gdje su se nalazili mnogi članovi narodnooslobodilačkih odbora iz cijele istočne Bosne. str. III 1944. a među njima i članovi Okružnog i sreskih narodnooslobodilačkih odbora i jedan dio vijećnika AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a iz istočne Bosne. Edhem Čamo. IX 1944. a za sekretara Stevo Popović . za srez Modrica. zamjenik Mustafa Rustanbegović. Deklaraciju o pravima građana Bosne i Hercegovine. 4 od 10. Na skupštini je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu od 26 članova i izvršni odbor od sedam članova. Sedam dana kasnije. a 39 ih nije moglo stići zbog ofanzive neprijatelja na istočnu Bosnu koja je prekinula kanale komuniciranja između istočne i srednje Bosne. Cvijetin Mijatović za srez Brčko. Mujo Hodžić. posebno. Boro Popović. Mustafa Rustanbegović. jula 1944. zamjenik Muhidin Begić.47 Na svom Drugom zasijedanju ZAVNOBiH je donio više odluka o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti. avgusta 1944. koje je održano između 30. Boro Popović je 46 47 Iz Posavine i Trebave vijećnici AVNOJ-a su bili Uglješa Danilović. Jedina oslobođena teritorija u istočnoj Bosni u to vrijeme bila je Birač. održana je skupština narodnih predstavnika istočne Bosne na kojoj je bilo prisutno oko stotinu lica. u Sanskom Mostu. među kojima i predstavnici iz Posavine i Trebave. Za predsjednika je izabran Miloš Škorić. juna i 2. na šumovitom brežuljku više popaljenog sela Vasilića.46 Oni su prisustvovali Drugom zasijedanju ovog najvišeg zakonodavno-izvršnog tijela Bosne i Hercegovine. Za članove Izvršnog odbora izabrani su i: Tomo Manjkalović. pa je na sastanku Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Mevla Jakupović i Mustafa Porobić (Front slobode. Boro Popović i Seja Jovanović. 227 .

međutim. 48 Drago Borovčanin: O izgradnji bosansko-hercegovačke državnosti poslije Drugog zasijedanja AVNOJ-a. 228 . Prilozi instituta za istoriju br. Poslije 3 dana na Birču su izabrani Okružni N0 odbori za Romaniju i Birč. Muslimana i Hrvata. Oblasni N 0 0 je premjestio svoje sjedište u Tuzlu poslije njenog oslobođenja. ali se to nije ostvarilo zbog prisustva jakih neprijateljskih snaga na tom terenu. koncem prve polovine 1944. tek od sredine 1944. . donijeli sljedeće zaključke: . pod pojmom NOF tretirao se politički pokret u cjelini. Na konferenciji je izabran Izvršni odbor od 28 članova sa predsjednikom dr Vojislavom Kecmanovićem.imenovan za načelnika Privrednog odjeljenja.ubrzati proces prilaženja narodnih masa NOP-u i pojačati priliv boraca u NOV i POJ.formirati odbore NOF-a koji će biti oslonac narodnoj vlasti. o zadacima NOF-a. Kada su AVNOJ. odmah je iskrsla potreba da se konstituiše opšta politička organizacija koja će preuzeti ulogu političkog mobilizatora naroda. godine. proglašeni za najviše zakonodavne i izvršne organe narodne vlasti.snažiti bratstvo Srba. a uskoro u oslobođenoj Tuzli i Okružni N 0 0 za tuzlanski okrug.organizaciono učvrstiti narodnooslobodilački pokret u seoskim i gradskim odborima. Konferenciji je prisustvovalo 150 delegata koji su poslije uvodnog izlaganja Rodoljuba Čolakovića. . sekretarom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Narodnooslobodilački front (NOF) je postojao od početka ustanka 1941. koncem novembra 1943. a u SR Bosni i Hercegovini ZAVNOBiH. potpredsjednicima Sulejmanom Filipovićem i Jakovom Grgurićem i sekretarom Đurom Pucarom. 13/1977. . Tada se očekivalo da će uskoro doći do održavanja skupštine za izbor Okružnog N 0 0 za Majevicu i Okružnog N 0 0 za Posavinu i Trebavu.48 Tako je neposredno poslije II zasijedanja ZAVNOBiH-a održana Prva zemaljska konferencija Narodnooslobodilačkog pokreta za Bosnu i Hercegovinu.

Raspoložive snage nisu bile u stanju da spriječe uspješno nadiranje jedinica južnog krila 3. proleterskog i 12. 49 Prodorom Operativne grupe divizija. vojvođanskog korpusa u Srbiju i narastanjem 49 Oslobodilački rat.Iz istočne Bosne u izvršni odbor su ušli: Rodoljub Čolaković. Dušan Kajmaković. krajem avgusta. Bogomir Brajković i Hamdija Ćemerlić. Savo Savić. očekivalo se da će njemačka vojska uskoro položiti oružje. ukrajinskog fronta sovjetske armije. niti da zaustave prodor jedinica NOVJ kroz Srbiju. Tošo Vujasinović. Stevo Popović. Svetolik Gospić. jedinice zapadnih saveznika izbile su na Rajnu. oslobodile Rumuniju i početkom septembra Bugarsku. GODINE Polovinom septembra 1944. Dušan Ćurković. Muharembeg Ćemerlić. Haso Burić. Istupanje Rumunije i Bugarske iz Trojnog pakta dovelo je njemačke jedinice na Balkanu u vrlo tešku strategijsku situaciju. a članovi Mujo Hodžić. Za predsjednika je izabran Pero Đukanović. septembra održana Oblasna konferencija Narodnooslobodilačkog fronta za istočnu Bosnu. sekretar Oblasnog komiteta KPJ. Pero Kosorić. Ratko Perić. Drago Stefanović Šico. knjiga 2. a za sekretara Cvijetin Mijatović. Muradbeg Zaimović. Na istoku su jedinice sovjetske armije. Poslije oslobođenja Francuske. Slavko Mićanović i Mustafa Porobić. str. jedinica 1. Zora Nikolić. Stevo Pređa. Po povratku delegata iz srednje Bosne na Birču je 3. na kojoj je izabran Oblasni odbor JNOF-a. Potpredsjednici su bili: Omer Gluhić i Jure Begić. Niko Stanić. 274. AKTIVNOST ODREDA OD SEPTEMBRA DO DECEMBRA 1944. 229 . Miloš Škorić. Mujbeg Rustanbegović. Da bi omogućila izvlačenje svojih snaga iz Grčke njemačka komanda za jugoistok odlučila je da obrazuje front na istočnim granicama Srbije i Makedonije. a krajem septembra izbile na jugoslovensko-rumunsku granicu. Sa konferencije je upućen proglas narodima Bosne i Hercegovine. Edhem Čamo.

slavonska divizija je upućena na Majevicu. naznačavajući mjesto i vrijeme vođenja borbe. a mnogi su se i predali. korpusa tada su bili: Birčanski. Majevički. Sarajevo. 393-395). 89. organzovanije raditi na mobilizaciji novog ljudstva i efikasnije obezbjeđivati slobodnu teritoriju. br. Posavsko-trebavski. kako bi mogli uspješnije djelovati. brodske brigade koji su nastupali pravcem: Humci-Nahvijojci-Brnjik kretao se Dževad Kobić. U Bosni su tada ostali 3. i brojni partizanski odredi. novopristigla 28. a posebno situacije u istočnoj Bosni. Bosni i Crnoj Gori uvećan je i značaj bosanskog operativnog područja za obe ratujuće strane. korpusa je prenosio naređenja odredima preko operativnih jedinica koje su se nalazile na prostoriji odreda. Poslije odlaska slavonske jedinice. Štab 3. 5 ' a Štabu Tridesetosme 50 51 Naređenje Štaba 3. 3844). Odredi su morali svakih 15 dana podnositi izvještaje o brojnom stanju ljudstva i naoružanja. Dževad Kobić je ostao na terenu. Uspostavljena je veza sa preostala četiri člana KPJ na tom terenu. 29. neprijateljske gubitke i vlastite gubitke u ljudstvu i naoružanju. slavonske divizije pošla je na Majevicu i grupa partijsko-političkih radnika. i 5. a drugi u zapadnoj i srednjoj. Sa dva bataljona 25. Ovim se pružila inicijativa štabovima partizanskih odreda. (Arhiv instituta IRP. Zbirka NOR-a kat. Pod komandom 3. naročito u dolinama Drine. a najkraćom vezom izvještavati o akcijama. Na njihovim operacijskim prostorijama dejstvovali su pored divizija i brigada. godine. Vrbasa i Une bilo od velike operativno-strategijske važnosti. Štab 3. Zbog opšteg razvoja situacije. Srebrenički i Kladanjski partizanski NOP odred. korpusa od 19. Bosne. Zbog nemogućnosti odvijanja direktnih veza. str. korpusa je odlučio da osamostali partizanske odrede na području istočne Bosne. Uspjesi odreda su se cijenili po tome koliko je odred izveo akcija i koliko je uputio novih boraca za popunu brigada. Dvadesetsedma divizija je ostala na prostoriji Zvornik-Tuzla. Štab 3.partizanskih snaga u Srbiji. Sa jedinicama 28. (Zbornik IV. knj. Zelenokadrovci nisu pružili otpor. 230 . prvi u istočnoj. korpusa izvršio je novi raspored svojih jedinica. korpus NOVJ. IX 1944. Za Nijemce je držanje glavnih komunikacija u Bosni. dok. Tuzlanski.30 Krajem septembra 1944. uslijed pomanjkanja radio-sredstava. kako bi što uspješnije izvodili akcije.

IX 1944. Jovana Miladinovića. korpusa od 22. Borbeni moral ovih kvislinga bio je slab. 1. Posavski četnici su povećali brojno stanje od ranijih 400 na 1200 do 1500 četnika i nalazili se u selima gdje ih ranije nije bilo (Miloševcu. Perića. Arhiv VII. Bilo ih je oko 2000. Dušanovića i Simeunovića ubili su 22. k. Pisarima itd. Sarinu Dogladović. Esesovci. 51). Kvislinške vojne formacije su se negdje udvostručile. knj. Zeleni kadar kojeg ranije nije bilo u Gradačcu i okolini. starice Sajdu i 52 53 Direktiva Štaba 3. situacija se na terenu umnogome izmijenila na štetu narodnooslobodilačkog pokreta. Tišini. reg. Begu Maslića i Satku Nukić iz Brnjika. k. Đorđa Perića. Članovi KPJ i SKOJ-a. VII 1944. Među zelenokadrovcima bilo je i dezertera iz 13. Muradifa Muradbegovića. 52 Za vrijeme četvoromjesečnog odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. godine u Crkvini četnici Slatinskog bataljona (Arhiv VII. SS divizije i ustaša koji su ranije bilo pod komandom Ibrahima Pjanića. Zariju Domazeta. Abdulkadira Fazlića. Simu Simeunovića. dok. ustaše i četnici. Slična je sudbina zadesila odbornike narodnooslobodilačkih odbora. Raifa Sladića. većinom su izginuli ili deportovani u logore. Marka Lugonjića. Marka Dušanovića. dobiti zadatak da zauzme Srnice i Gradačac. reg. koji su po zadatku ostali na terenu. Trebavski četnici su takođe povećali svoje brojno stanje od ranijih 1200 na 2000 četnika. 156. br. 41). Za vrijeme odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. izuzev kod jednog dijela zlikovaca. Miladinovića.). 1250. f. a negdje utrostručile svoje brojno stanje mobilizacijom. Marka Miloševića. (Zbornik IV. Ivana Lakića i Cviju Mitrovića iz Srnica Iliju Pajića.divizije predočeno je da će poslije likvidacije neprijatelja u Gračanici. I ustaše su postale brojnije.33 Marka i Tomu Šubarića. pojavio se odmah nakon odlaska odreda i brigade u centralnu Bosnu i brojno narastao na oko 1300 do 1500 pripadnika. terorom i drugim oblicima pritiska. okupator i kvislinzi su vršili strašan teror. raspoređenih po mjestima i hrvatsk i m selima. su ubili poznate aktiviste NOP-a: Mehmeda Imamovića. fond NDH. 99. str. 21. f. 424-426. uništi posavske četnike i ispita stanje neprijateljskih snaga u Brčkom i okolini. 29. br. 231 .

(Zbornik IV. Greškom šifranta Štaba 38. str. Tako je 18. do 29. hrvatska brigada ponovo oslobodila Gračanicu. na Monju i Vranjevcu. No. divizije od 22. divizije napustile 25. slavonska divizija stigla na područje istočne Bosne. korpusa od 1. Dvadeset trećeg septembra 18. Vojo Ivković za političkog komesara i Blagoje Pejanović za zamjenika komandanta. ali je uporište morala napustiti 28. 133. Izvod iz knjige depeša Štaba 3. 34 U toku ovih borbi oslobođena je Gračanica. brigada 38. Bataljoni 21. na domaku Trebave i Posavine. knj. septembra. a 17. Među ostalim poginuo je Pavao Bašić. 551-552). jer se neprijatelj utvrdio u srednjovjekovnoj kuli. komandant 4. divizije direktiva upućena Štabu 28. U štabu novoformirane 21. Vrhovnom štabu. 29. IX 1944. i pored toga. str. Posavsko-trebavski odred je ostao u Srebreniku. i 21. ali ga nije mogla zauzeti. pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga. radi popune jedinica divizije koje su bile malobrojne. Odred je istovremeno dobio zadatak da izvrši mobilizaciju ljudstva na svom terenu. knj. 29. 232 .Melču Mujedinović i Džanić Alimeta iz Srebrenika i mnoge druge. bataljona i Marko Dubravac . divizije napale su neprijatelja u Gračanici i Sokolu. brigada je obezbjeđivala napad iz pravca Srnica postavljajući svoje bataljone u rejonu Sladna. IX 1944. diviziji. Zbog toga su jedinice 38. komandir čete. u pobjedu za koju su jedinice NOV i POJ vodile svakodnevne borbe. Narod je pod t i m pritiskom i terorom bio zastrašen. tuzlanske brigade naimenovani su: Stojanda Milinović za komandanta. Štab 38. okupator nije uspio pokolebati vjeru naroda. osobito omladine. Tom prilikom Brigada je imala znatne gubitke. 101. sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Tuzla. pošto su razbijene ustaške i zelenokadrovske jedinice koje su branile grad. brigade36 sukobili su se 54 55 56 Zapovijest Štaba 38. U slučaju potrebe trebalo je da se osloni na jedinice 17. dok. 431-433). divizije za pokret na Majevicu dešifrovana je tako kao da je upućena 38. septembra prostoriju Gračanica-Sokol-Srebrenik i krenule prema istoku. dok.Belić. Sedamnaesta brigada napadala je neprijateljsko uporište Sokol. divizije je naredio svojim jedinicama da ponovo ovladaju prostorijom koju su napustile. a ranjen je komesar bataljona Ljubo Antić.55 Kada je greška otkrivena. brigade. Šifrant nije znao da je 28. (Zbornik IV.

knj. majevičke brigade. U Bosanskom Samcu su bili štabovi i dijelovi 10. bataljon u Sokolu. a 3. 29. Gunji i Koraju. brigade od 15-30. i izvod iz operacijskog dnevnika 21. bojna 12. knj.59 U Posavini su se nalazile tri četničke brigade. štab 38. IX 1944. ustaška bojna naziv 6. 2. br. bataljon u Čeliću. Naređenje Štaba 38. reg. Na prostoru Sokol-Gračanica nalazile su se 25. tako što je 18. fond NOP-a k.28. ustaška udarna bojna istog zdruga (komandant Avdan Hasić). decembra 1944. (Zbornik IV. ustaškog stajaćeg zdruga (komandant Ibrahim Pjanić). 38 U to vrijeme na komunikaciji Brčko-Gračanica nalazile su se jake neprijateljske jedinice. dok. divizije od 30. 1258. izvršenom 1. puka 13. dobiti naziv 4. ustaškog zdruga. 138. SS divizije Handžar nalazio se u Brki. bojne 12. 233 . 3. Posavsko-trebavskom odredu dat je zadatak da iz rejona Srebrenika. 21. hrvatske brigade za septembar 1944. divizije je zaključio da Srnice i druga neprijateljska uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica ne može likvidirati bez teškog na57 58 59 Izvještaj štaba 18. Štab 38. a 17. Štab 28. brigadi rejon Srebrenika sa zadatkom da vrši pritisak na neprijatelja u Srnicama. divizije je 30. 131 i 132 str. 29. usljed dolaska novih neprijateljskih snaga na tu prostoriju. (Zbornik IV. i 36.57 Pošto je došao do zaključka da ne može ponovo zaposjesti Gračanicu i Sokol. IX 1944. a 39. a na Trebavi četiri. 527-536). bojne 10. Pojedine baterije su bile raspoređene u Dubravama. septembra izvršio nov raspored jedinica. Bataljon za vezu bio je u Brčkom. zajedno sa jedinicama 17. u pomoć napadnutim posadama. udarna bojna 12. ustaškog stajaćeg djelatnog zdruga. Dvadeset peta bojna će reorganizacijom. razvija izviđačko-obavještajnu djelatnost prema uporištima neprijatelja na komunikaciji Srnice-Brčko. njegov Prvi bataljon u Srnicama. f. 586-587). dok. Bijeloj i Srnicama. Štab 13. domobranskog posadnog zdruga i 39. 19). hrvatskoj brigadi odredio rejon Rašljevo-Omerbašići sa zadatkom zatvaranja pravca Gračanica-Tuzla. artiljerijskog puka nalazio se u Brčkom a njegovi divizioni u Rajevom Selu. brigadi rejon Gornji Moranjci-Falešići-Seona sa zadatkom da ofanzivno djeluje ka komunikaciji Srnice-Gračanica. (Arhiv VII. Zbog takvog odnosa snaga. septembra sa jednom neprijateljskom kolonom koja je prodrla od Srnica ka Sokolu i Gračanici. str.

čije je snabdijevanje zatajilo. U to vrijeme 17. hrvatska brigada 503. a slobodna teritorija u tuzlanskom bazenu se ustalila. politički komesar. Kasnije je on. zamjenik komandanta i Miloš Ilič. gdje su se glavna borbena dejstva svela duž komunikacija: Sokolac-Vlasenica-Zvornik-Brčko-Tuzla i Brčko-Gračanica. majevička brigada 60 imala je 605 boraca i starješina. Zbog toga je Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu donio odluku da jedan broj članova Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu prijeđe na rad u Tuzli. koja su branila prodor u Posavinu i na Trebavu. Milutin Pejanović. nanijeli bi jedinicama velike gubitke. 18. Tomo Trninič. divizije odlučio da u tom momentu ne napada jednovremeno Srnice i okolna neprijateljska uporišta po svaku cijenu. došlo se do zaključka da momentalno ne postoje uslovi za stvaranje slobodne teritorije na Trebavi i Posavini. Odnos snaga je. Nasuprot tome u oslobođenoj Tuzli se osjećala izrazita potreba za partijsko-političkim kadrovima. čime bi se smanjile borbena sposobnost ionako brojno slabih jedinica. Milovan Kesler. a da se posavsko-trebavski Okružni komitet KPJ popuni novim članovima. a i zbog nedostatka streljačke municije za englesko naoružanje. zamjenik političkog komesara. prema tome. Napadi na utvrđena neprijateljska uporišta duž komunikacije Brčko-Gračanica. a Mladen Jevtić u Okružni komitet za Majevicu. Zbog toga je Štab 38. U duhu te odluke sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu Džemal Bijedić je prešao na dužnost sekretara Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. zbog bolesti.oružanja. član OK Mevla Jakupović za člana istog komiteta.majevičke brigade tada su bili: Petar Borojević komandant. načelnik štaba. tuzlanska brigada što znači da ukupno brojno stanje divizije nije dostizalo ni 2000 boraca. a isto toliko i 21. nego je prepustio štabovima brigada da svaki bira cilj svog napada prema konkretnoj situaciji. Poslije oslobođenja Tuzle i stabilizacije fronta u istočnoj Bosni. raspoređen za rukovodioca Uprave narodnih 60 U štabu 17. 234 . bio oko 6:1 u korist neprijatelja.

61 Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu je zahtjevao od Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu da se što prije održi savjetovanje komunista i skojevaca iz istočne Bosne. Na konferenciji je izabran Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu koji je imao 82 člana. delegati iz jedinica NOV i POJ. održane 13. Boško Milutinović (politički komesar Komande posavsko-trevavskog područja). Lazarevića je uskoro zamijenio Kemal Halilović. i 21. a u vezi sa skorim oslobođenjem i obnovom krajeva istočne Bosne. dotadašnji sekretar Okružnog komiteta KPJ za Romaniju. (sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a). a sa onima koji su ostali na terenu teško se održavala veza. sreskih i opštinskih partijskih rukovodstava. oktobra 1944. Prethodile su joj okružne konferencije USAOJ-a za Tuzlu i Birač. uočeni nedostaci u radu partijskih organizacija i donijeti zaključci o osnovnim problemima iz svih sektora partijskog rada. Vršene su pripreme i za kongres Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Bosne i Hercegovine na kojem je trebalo da 61 Raniji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a Aiša Miličević otišla je na rad CK SKOJ-a u Beograd. i partijski aktivisti. politički komesar Posavskotrebavskog odreda. Mehmedalija Tufekčić i Jovica Lazarević. do 28. jer su mnogi komunisti morali napustiti svoj teren i poći sa jedinicama. X 1944. U Okružnom komitetu SKOJ-a. nosioci spomenice 1941. održano Drugo oblasno partijsko savjetovanje. koja je bila zadužena za rad u Antifašističkom frontu žena. Na konferenciji su prisustvovali uglavnom svi članovi okružnih. Tako je u oslobođenoj Tuzli od 26. Za novog sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu došao je Nikola Cvijetić. Edhem Čamo. Na savjetovanju su ocijenjeni aktuelni politički događaji u istočnoj Bosni. ušla Mira Ćopić. oktobra održana Prva oblasna konferencija USAOJ-a na koje je bilo prisutno 430 delegata. 235 . istaknuti borci. U Tuzli je 20. pored Kemala Halilovića bili su još i Mira Bilbija. a za organizacionog sekretara Mehmedalija Tufekčić.dobara u Tuzli. U Okružni komitet je u novembru 1944. To nije moglo biti ostvareno u toku sedme ofanzive. Fuad Suljić i Nada Dursun. Okružni komitet KPJ sada je djelovao u sastavu: Nikola Cvijetić (sekretar).

Svuda gdje budu prošli i stigli oni će politički djelovati. koje su za 4 mjeseca. Uskoro su postavljeni na dužnosti pomoćnika komesara odreda Petar Kaurinović. Osjećao se i nedostatak naoružanja i municije. Borika Stančić. On će stalno biti okrenut Posavini i Trebavi. Odred je i dalje imao dvije čete sa 72 borca naoružana sa 2 puškomitraljeza. Mićo Rakić. dok. Odred će od tada svakodnevno biti prisutan. njegove čete. knj. diverzije. 8. Posavinom i Trebavom brzo se pronijela vijest o dolasku Posavsko-trebavskog odreda u Srebrenik. Fikret Ibrić i Hazim Hasić. 29. 46. knj. a na dužnost zamjenika komandanta Cvijetin Vasić. nalazili: Pero Kosorić. str. 236 . 133. tako i svojim političkim uticajem. zasjede. kako u vojnom pogledu. 551.62 Posavsko-trebavski odred nije znatno povećao svoje brojno stanje dolazeći na prostoriju Srebrenika. doprinositi jačanju pozicija narodnooslobo62 Izvod iz knjige depeša Štaba 3. Izdat je proglas omladini B i H koji je potpisalo 28 članova sazivačkog odbora. zapadna i istočna Bosna bile razdvojene teritorijom koju je zaposjeo okupator.učestvuje 120 delegata iz istočne Bosne. muslimanskim i hrvatskim selima i varošicama Posavine i Trebave. prepade i marševe. počinile mnoge zločine u srpskim. iz istočne Bosne. Političkog komesara Posavsko-trebavskog odreda Mehmedaliju Tufekčića zamijenio je na dužnosti Savo Živković. sjeveru i sjeveroistoku i izvršavati najrazličitije borbene zadatke. Risto Tošović. Mnoge stanovnike vijest je veoma obradovala. 212). Osjećali su da je došao kraj vremenu orgijanja esesovačkih. primjedba 69 i 70) i izvještaj partijskog komiteta 38. divizije (Zbornik IX. akcije. Kongres je kasnije održan u oslobođenom Sarajevu. napade. izviđački dijelovi i patrole svakodnevno će se kretati prema sjeverozapadu. Do saziva kongresa nije došlo zbog toga što su Hercegovina. Nijaz Dizdarević. dok. str. za vrijeme dok je odred bio van svoje teritorije. maja 1945. upade. među kojima su se. četničkih i ustaških bandi. 9. korpusa (Zbornik IV. 11 automata i 59 pušaka.

SKOJ i njegova rukovodeća uloga u antifašističkom omladinskom pokretu. održana je partijska konferencija na kojoj su analizirani postupci boraca i starješina za vrijeme marševa i borbi od polaska iz srednje Bosne do dolaska u Srebrenik i određeni zadaci za slijedeći period. Štab odreda je. stanje discipline i zadatke u pogledu obavještajne službe. .Omladina . Poslije toga odredski partijski biro je precizirao zadatke komunistima u četama i utvrdio raspored rada. Svi ovi sastanci. Jedna tačka dnevnog reda bila je posvećena kritici i samokritici.dilačkog pokreta i ulijevati snagu i nadu narodu u skorašnju pobjedu nad neprijateljem. rad sa kandidatima. održavani sastanci odredskog biroa KPJ. Engleske i SAD i oslobodilačkih pokreta porobljenih naroda. posvetio veliku pažnju vojnoj obuci ljudstva i političkom radu u četama. septembra. bilo 22 člana KPJ. U skojevskim organizacijama tada su se prorađivale sljedeće teme: . Skojevci su prednjačili u borbenosti i izvršavanju vojnih i političkih zadataka. skoro svakih 15 dana. U dvije čete je bilo 17 članova. . pomogli su da se moralno-političko stanje u odredu poboljša. po dolasku u Srebrenik. Partijska organizacija je razvila veoma živu aktivnost. posebno na teritoriji sjevernoistočne Bosne.garancija sretnije sutrašnjice. takođe. do 31. pitanja prijema novih članova. uzele učešća u rješavanju ovih pitanja. Istog dana po dolasku u Srebrenik. Partijske ćelije u četama razmotrile su organizaciona pitanja tj. Pored izvršavanja vojnih i političkih zadataka. Organizacije SKOJ-a su. Razmotrena je vojno-politička situacija. rad organizacije SKOJ-a. . a u Štabu odreda 237 . zatim kulturno-prosvjetni rad. Od tada su redovno. U odredu je početkom oktobra 1944. održani od 21.USAOJ i njegova uloga u borbi naših naroda za oslobođenje. .Savez SSSR. godine.AVNOJ i Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. a poslije njih sastanci ćelija KPJ u četama.

a od novembra 1944. oktobra ujutro bataljoni 17. Majevička brigada je imala zadatak da zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom dejstvuje na pravcu Srnice-Bijela-Dubrave. oko 40% su bili članovi Partije i SKOJ-a. Poseban zadatak je bio da se putem izviđanja utvrde vatreni položaji neprijateljske artiljerije. Diletantska grupa je učestvovala na mnogim priredbama na oslobođenoj teritoriji. Redovno su se izdavale vijesti koje su cirkularno upućivane u čete i na teren. da formira odjeljenja koja će upućivati na komunikaciju Bijela-Bukvik sa zadatkom da ruše mostove i propuste i postavljaju zasjede.pet. Istim naređenjem od svih jedinica je zatraženo da 238 . Engleska i detaljno Jugoslavija. svega osam. vode. po planu kulturno-prosvjetnog rada. majevičke brigade posjeli su položaje oko Muslimanske Špionice. SSSR. ostrva. U oktobru su nastavljene borbe sa esesovcima. U prvo vrijeme su to bili Front slobode i Naša borba (omladinski list). prorađivane slijedeće teme: zemlja. stizale novine. kontinenti. U četama su formirani horovi i uvježbavane borbene i druge pjesme. Politika i Borba. gde ih je stanovništvo srdačno dočekalo i primilo. mada neredovno. Već 2. Evropa. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da ostane u Srebreniku i da odatle izvodi napade u pravcu Srnica. Od ukupno 72 borca odreda. U odred i na oslobođenju teritoriju su. a radi boljeg upoznavanja boračkog sastava sa gradivom iz geografije. Prišlo se i rešavanju problema nepismenosti koja je iskrsavala pri prijemu svake grupe novih boraca. Znatno manje je bilo članova SKOJ-a. Kulturno-prosvjetni rad u odredu bio je vrlo živ i odvijao se u nekoliko pravaca. pa se sa sigurnošću može reći da je odred predstavljao jedno čvrsto borbeno i kadrovsko jezgro prekaljenih boraca. koja je svakodnevno granatama zasipala položaje brigade i odreda u Srebreniku i da se po mogućnosti dobro pripremljenom minobacačkom vatrom onesposobe. U četama su. Zdravstvenom vaspitanju se poklanjala dužna pažnja s obzirom na loše zdravstvene i higijenske uslove na terenu gdje su harale epidemije pjegavog i trbušnog tifusa.

kada je neprijatelj uspio. (Zbornik IV. 16. brigade ušao je bez borbe u Donji Srebrenik. Borba je trajala od 16 do 21 čas. da ovlada Donjim Srebrenikom. Sutradan. X 1944. koje su. dok. X 1944. svakodnevno oslobađale grad za gradom od Timoka do Une i uz dalmatinsku obalu. SS divizije i ustaše vratile su se u svoja uporišta. bataljoni 17. gdje nisu zatekli neprijatelja. brigada je sa Posavsko-trebavskim odredom morala da odstupi na liniju Straža-Zahirovići-Kuge. a 1. Svim štabovima je naloženo da održavaju konferencije na kojima narod treba obavijestiti o velikim uspjesima jedinica NOV i POJ. str.63 Međutim istoga dana kada su bataljoni 17. brigade na sektoru Moranjci-Falešić. radi obezbjeđenja divizijske bolnice. divizije. majevičke brigade došli u Špionicu u poslijepodnevnim časovima jedinice 13. divizije naredio im je da nastupaju prema Sokolu i Gračanici. neprijatelj se održao. 11.prikupljaju i pronalaze skriveno oružje pripadnika zelenog kadra i četnika. 30. koje se nisu mogle zauzeti bez teškog oružja. oktobra. i 21. u to vrijeme. brigadi u pravcu Srnica. 239 . bataljon 17. Obaviješten da se neprijatelj povlači sa sektora koji su držale jedinice 18. jedinice 13. U uličnim borbama neprijatelj se uporno branio iz bunkera i utvrđenih zgrada. X. knj. Napadnuti su položaji 21. majevičke brigade izvršili su protivnapad. brigade i Posavsko-trebavskog odreda kod Donjeg Srebrenika. dok. divizije od 2. knj.64 Čim su jedinice NOV i POJ bile odbačene sa položaja sa kojih su ugrožavale saobraćaj i uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica. a 17. Sela. Osamnaesta brigada je slomila spoljnu odbranu Gračanice i upala u grad. položaji 18. 63 64 Zapovijest Štaba 38. 4.) Posavsko-trebavski odred upućen u Smoluću zaseok G. ostavljajući inicijativu jedinicama da po svojoj procjeni odluče kada će napasti neprijateljska uporišta. 30. divizije od 4. brigade. Izvještaj Štaba 38. Sutradan ujutro u 5 časova. strana 58-61). 77-79). bataljon oko 14 časova u Gornji Srebrenik. (Zbornik IV. i 3. a 17. odakle je istog dana (3. brigade kod Rašljeva i položaji 17. uz pomoć artiljerijske vatre. SS divizije zajedno sa ustašama krenule su u opšti napad na jedinice 38. 4. Borba je trajala do 11 časova. Štab 38.

str. oktobra. izvrše mobilizaciju i zatvore komunikacije koje iz Brčkog izbijaju u rejon Tuzle. 29. brigadu) orijentiše na prostoriju južno od linije Čelić-Koraj-Bijeljina sa zadatkom da protjera četnike i zelenokadrovce sa terena. dok. oktobra. 1. svakodnevno napadao na položaje 21. 585. br. u periodu od 9. divizije odred je jednu svoju desetinu uputio da obezbijedi prenošenje teških ranjenika iz divizijske bolnice u Smolućoj u bolnicu 3. 28. divizija je. 24. 137. ali se predvečer povlačio. esesovci su 9. sa zadatkom da zatvore pravce koji iz Gračanice i Srnica vode prema Tuzli. X 1944. istim naređenjem Štab 3. Čim je primijetio koncentraciju jedinica 38. brigade bio pod njenom operativnom komandom. oktobra. 67 Osmog oktobra. da razoružavaju zeleni kadar i vrše mobilizaciju.Pošto je nekoliko dana provela na čišćenju terena od četničkih bandi na Majevici. 312. 68 Arhiv VII. oktobra upali u Karavlašku Maoču.68 U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba da se pristupi intenzivnom rušenju komunikacija da bi se spriječilo odstupanje neprijateljskih jedinica ka zapadu. knj. reg. brigade na liniji Begovići-Straža-Vakuf-Jablanica-Božići. 30. korpusa je postavio na sektor Srebrenik-Seona-Ratiš. U isto vrijeme u Brki su streljali 6 lica od kojih je jedno imalo samo 16 godina (Referat državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Bosne i Hercegovine (Arhiv VII fond NOP-a k. po naređenju Vrhovnog štaba od 5. polovi« Zbornik IV. neprijatelj je.66 Osamnaestu brigadu i Posavsko-trebavski odred. ujutro u 6 časova. Posavsko-trebavski odred je krenuo iz Smoluće u Srebrenik sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Srebrenik-Tuzla. 118-119). Štab 3. i 17. str. br. divizije u Srbiju. Zbog odlaska 28. prešla Drinu kod Kozluka. Tuzlanski i Posavsko-trebavski NOP odred su. 2. reg. korpusa naredio je 6. do 12. knj. 1. pokupili 28 seljaka doveli pred jednu kuću i tu ih pobili i zapalili. divizije na pravcu Tuzla-Brčko. 67 Zbornik IV. Štabu 38. dok. divizije da glavninu svojih snaga (17. 18. 65 noću 6/7. i 21. fond NOP-a k. 66 Polazeći u jednu od ovih akcija. Po naređenju Štaba 38. br. 240 . hrvatska brigada. korpusa u Tuzli. koji je poslije odlaska 17. 43). 1258 f.

i o vojnopolitičkoj situaciji u istočnoj Bosni. hrvatska brigada preuzme garnizon Tuzlu od 19. u kojem se opširno govorilo o uspjesima saveznika i NOV.70 Brigada je u Gradačcu i okolini razvila znatnu političku aktivnost. brigada. (Zbornik IV. Na prijedlog Štaba 18. hrvatske brigade i Posavsko-trebavski odred su oslobodili Gradačac.69 Polovinom oktobra (15. Štab 18. Štab 3. i 11. korpusa je naredio da 18. bataljoni 18. zbog promjene situacije na sektoru Srnice-Gradačac. reg. Šesnaestog oktobra 1. divizije. fond NOP-a. Bataljoni su takođe organizovali konferencije u selima u kojima su bivakovali. oktobra. bričanske brigade 27. X 1944. divizije od 1 do 15. uslijed odlaska jedinica 13. Od zelenokadrovske posade je stigao pozitivan odgovor.nom oktobra. brigade i Posavsko-trebavskog odreda ušle u to dugo branjeno uporište neprijatelja i raskrsnicu puteva u Posavini. pa su i održani brojni sastanci. 52. X) Štab 3. 5. a uzimajući u obzir tadašnju veoma povoljnu vojno-političku situaciju (borbe na prilazima Beograda i odlazak 13. korpusa je dozvolio da 18. f. 262-268). brigade je izdao letak građanima Gradačca i okoline. str. te je zatražio da ne pruža uzaludan otpor. Štab 18. brigade uputio je pismo zelenokadrovskoj posadi u Gradačcu obavještavajući je o namjeri partizana da uđu u Gradačac. SS divizije je napustio Srnice i krenuo u rejon prikupljanja . Očekivao se veliki priliv novih boraca. 10.Brčko. br. porušili više mostova na komunikacijama Gračanica-Tuzla i Srnice-Tuzla. 30. hrvatska brigada ostane na pomenutom sektoru. Organizovano je pet uspjelih zborova i dvije posjećene konferencije. radi o konačnom oslobođenju grada i čitavog kraja. Narod je bio uvjeren da se. bataljon 28. 241 . dok. k. Sutradan. pa su jedinice 18. Na zboru u Gradačcu je prisustvovalo oko 500 osoba. a ulogu garnizona u Tuzli preuzela je 21. 17. hrvatske brigade. SS divizije. ovog puta. SS divizije iz sjeverozapadne Bosne). puka 13. posebno u Srbiji i Bosni i Hercegovini. Održane su i 3 kulturno69 711 Izvod iz operacijskog dnevnika Štaba 38. knj. 1259. pa su jedinice brigade i odreda bez borbe ušle u Gradačac srdačno dočekane od naroda koji je razdragan izašao na ulice. Arhiv VII. Poznavajući raspoloženje naroda u Gradačcu i okolini.

jer je najveći dio teritorije okruga bio zaposjednut trupama neprijatelja. Sarajevo. koji se nalazio na neoslobođenoj teritoriji. X. nisu mogle biti orijentisane jače snage NOV i POJ. jer su jedinice 18. Pri komandi Posavsko-trebavskog područja djelovalo je 6 komunista. a u Posavsko-trebavskom odredu 22 člana KPJ i 8 članova SKOJ-a.) Na području sreza djelovalo je 20 komunista. IRP. brigade nije htio vratiti. I tu je bila slična situacija kao u srezu Gradačac. iako je OK KPJ za Trebavu i Posavinu intervenisao da se vrati na svoju dužnost. U Posavinu i na Trebavu do januara 1945. Mikrofilm. Oni su u Gradačcu i bližoj okolini za kratko vrijeme razvili znatnu djelatnost. Sreski komitet Modriča imao je pet članova i rukovodio partijskom organizacijom sreza od 56 članova. rolna 10/440-442 i 387-388.umjetničke priredbe. a Sreski komitet za Modriču (sekretar Ahmet Ćatić) 3 člana. Sreski komitet KPJ Gradačac djelovao je tada u okrnjenom sastavu i imao svega 4 člana. U mjestu su se počeli održavati sastanci žena po mahalama. X 1944. (U 18. kojeg ni poslije niza intervencija Štab 18. 71 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 23. a i zbog razvoja situacije u dolini Drine. Zajedno sa brigadom u Gradačac je stigao i aktiv političkih radnika Posavine i Trebave. brigadi se nalazio član sreskog komiteta Ilija Matanović. a u Modriči jedan aktiv sa 4 člana. Sreski komitet SKOJ-a za Gradačac (sekretar Dana Simić) imao je 4 člana. U Gradačcu je djelovao i aktiv SKOJ-a od 5 članova. Arhiv VII. Okružni narodnooslobodilački odbor još nije bio u stanju da sazove okružnu izbornu skupštinu. Iz Gradačca i najbliže okoline u brigadu i odred stupilo je 68 omladinaca i omladinki. Organizacija žena u Gradačcu i okolini nije obnovljena. Bilo je prijedloga da za sekretara dođe Trivo Dakanović. Sekretar sreskog komiteta Slobodan Janković Čodan zadržan je na dužnosti političkog komesara komande mjesta Gornja Tuzla. 1944.71 Slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu nije se mogla proširiti. Jedino su u Gradačcu izvršeni izbori za Gradski narodnooslobodilački odbor. 242 . i izvještaj sekretara OK SKOJ-a od 21. brigade i Posavsko-trebavskog odreda bile višestruko slabije od neprijateljskih jedinica.

bataljonom 6. a više ih je ranjeno. divizije održao sastanak u Brnjiku sa saradnicima NOP-a. Draža Mihailović. koji se iz Srbije. posavske brigade Trebavskog četničkog korpusa.22. . 72 Od aprila do oktobra 1944. oktobra kod Turića došlo je do jače borbe sa četnicima. Polovinom oktobra Draža Mihailović je sa pratnjom krenuo na Ozren. Draža Mihailović je sa Ozrena preko Krivaje otišao na planinu Zvijezdu. gdje je 17. Avramovini. divizije vidljivo je da su te borbe bile svakodnevne i oštre. Osamnaestog oktobra napadnuti su četnici u selu Avramovini. 6. 3. Majevički i Ozrenski korpus i četnička komanda zapadne Bosne sa svojim jedinicama. Nakon borbe ovi četnički bataljoni su odstupili prema Posavini. brigada bile trebavske. ustašama i zelenokadrovcima.Sutradan. 243 . ustašama i zelenokadrovcima koji su pokušali da prodru u oslobođeni Gradačac. U Žabarima je održan sastanak četničkih komandanata sa Trebave i Posavine i iz centralne Bosne. u narednih desetak dana. oktobra sa zelenokadrovcima kod Mionice. Vranjaku i Kožuhama održao zborove na kojima je pozivao narod i četnike u borbu protiv partizana. Istog dana vođena je borba kod Srnica sa 1. posavska.20. oktobra partizani su ušli u Lukavac. Poginula su 3 četnika. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred su se spustili u Posavinu i vodili svakodnevne borbe sa četnicima. Pojava Draže Mihailovića u Posavini iznenadila je Štab 3. divizije da provjere tu vijest. Zelenokadrovci iz Begovače su zadržali Dražinu kolonu. i 4. Tolisi. pod pritiskom jedinica NOV. Zbog toga je obavještajni oficir 38. Sutradan je sa članovima četničkog Centralnog nacionalnog komiteta pošao u obilazak četničkih jedinica u Posavini. ali su je propustili na intervenciju komandanta 13. oktobra vođena je borba sa četnicima kod Žabara. a 5. Tada je donijeta odluka o formiranju Trebavskog četničkog korpusa. povukao pred kraj septembra 1944. pa je tražio od obavještajnih organa 38. u Semberiju. 18. godine. Oni su izjavili da je Draža Mihailović. četnici su se uz pomoć okupatora osnažili i organizovali u sedam brigada od kojih su 1. SS divizije iz Brčkog. oktobra izdao zapovijest o formiranju Sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa u koju su ušli Trebavski. U prvoj polovini oktobra Draža je u Obudovcu. Iz izvoda operacijskog dnevnika Štaba 38. 2. gdje će u selima Okruglici i Srednjem ostati i do sredine decembra 1944. korpusa.21. među kojima su bili i članovi KPJ Salil Mehikić i Ruveid Salihović. poslije bjekstva iz Srbije bio na Majevici i Semberiji i da je odatle sa pratnjom od oko 150 četnika prešao kroz Begovaču na putu za Posavinu. Poslije toga. poslije oslobođenja Gradačca (17. oktobra 1944) vođena je borba sa ustašama koji su pošli iz Dubrava da ovladaju Srnicama. stigao je 1.72 Slijedećih dana nastavljene su borbe oko Gradačca: . . i 5. kada na Trebavi i Posavini nije bilo jedinica NOV i POJ. i 7. oktobra preko Potočara-Begovače i Broda u Žabare. a 19.

hrvatskoj brigadi oko 700 esesovaca . kada su protjerane 3. 26. a jedan broj se zadržavao po selima Majevice. . Neke jedinice divizije ostale su izvjesno vrijeme u sjevernoistočnoj Bosni. 82. oktobra kod sela Maoče predalo se 18. knj. dok. bataljona 28. divizije koji je 182 vojnika sa 6 mitraljeza predao 17. (Informacija Štaba 3. a ostale je uputila Štabu 38.29. korpusa naredio je 25. reg. f. puka Nijemci su odmah razoružali.73 Sutradan . a u noći 24/25. SS divizije. 9. oktobra zbog polaska brigade na novi zadatak a uz put. jedinica NOV (51. k. XI 1944. U drugoj polovini oktobra jedan dio jedinica ove divizije je prebačen u širi rejon Zagreba. 30. gdje su se tada na Batinskom mostobranu vodile teške borbe. i 4. 8. SS Handžar divizije. Do 21.23. reg. To su bile jedinice 1.. pa su polovinom novembra upućene preko Brčkog za Batinu. 522-523. Protivtenkovski divizion 2. a ostale 21. br. 73 74 Zbornik IV. puk je prebačen prema Zagrebu. korpusa od 12. f.pripadnika 28. puk se prikupljao u širem rejonu Brčko-Bijeljina. a 27. knj. str. napomena 7. koja je određena da izvrši taj zadatak. prije oslobođenja Tuzle. Arhiv VII. U toku prevoženja pobijegla su 642 vojnika ovog puka. jer su sumnjali da će dezertirati. kada je poginulo 5 ustaša i 10 zarobljeno. a drugi dio prema Dravi. SS divizije otpočelo je koncem ljeta 1944. 74 Nakon odlaska jedinica 13. i priključivao jedinicama bosanskih planinaca. između Nijemaca. oktobra izvršen je napad na Skugrić. divizija) i sovjetske armije. Osamnaesta brigada je za popunu svojih jedinica zadržala je 180 vojnika sa 8 mitraljeza. stigla je do Bogutovog Sela i tu doznala da su u Bijeljinu stigle jake njemačke snage. 491-492). Sedamnaesta brigada. posavskom brigadom Trebavskog četničkog korpusa. (Zbornik IV. divizije da jednu svoju brigadu uputi u pravcu Bijeljine. uz. m . godine. majevičkoj brigadi. ali do toga ipak nije došlo. 1258. Osipanje ljudstva iz 13. javljale su se jedinicama NOV i POJ. oktobra vođena je borba kod Ledenica sa četnicima. str.26. Borba je trajala 4 sata i neprijatelj je odbijen. pošto im je prethodno oduzeto teško naoružanje. Gradačac je napušten 27. ustašama i zelenokadrovcima pri njihovom pokušaju da prodru u Gradačac. puka 13. Semberije i Posavine. oktobra 28. Šesnaestog oktobra otpočele su pripreme za napuštanje terena sjeveroistočne Bosne. Doznavši za to. oktobra ušli četnici i privremeno uspostavili svoju vlast. U vezi sa takvim stanjem u ovoj diviziji raspravljalo • se u najvišim njemačkim vojnim krugovima u NDH. brigadi i drugim jedinicama. Štab 3. oktobra 1944. četnička trebavska brigada. 1259. X napadnute su ustaše u Dubravama. br. oktobra vođena je borba sa 7. 1. Veće grupe dezertera koje su lutale po okolnim selima. fond NOP k. Bilo je prijedloga da se ona rasformira. 3. u Bjeljinu su 22. 28. Štabu 38. dok 86. osjetne gubitke. 30.

divizije da 17.) 245 . od Zvornika do ušća Drine u Savu. Poslije duže borbe neprijatelj je protjeran iz Ratkovića. novembra je napala neprijateljska uporišta u Čeliću. novembra. a 4. hrvatska brigada i zaposjela prostoriju Božići-Jablanica-Lopare. nego je vršio aktivna djejstva na području Posavine i zapadnih ogranaka Majevice. Komandant odreda Pero Bosić je tako vješto umio izabrati mjesto i vrijeme napada. dok. korpusa od 29. U novembru je u odredu bilo samo 170 boraca koji su bili naoružani jednim minobacačem. brigade od 18. 30. Trebalo je proći između mnogih neprijateljskih uporišta i vratiti se cestom sa plijenom. dok je 21. brigade Posavsko-trebavski odred je ostao više od dva mjeseca jedina jedinica NOV i POJ na širokom području zapadnog dijela Majevice i južnog dijela Posavine. XI 1944. majevičku brigadu uputi na zatvaranje pravca Zvornik-Tuzla. Pregled brojnog stanja 3. sa 6 puškomitraljeza. 2 protivtenkovske puške i 100 bombi. Najveća je izvedena 17. 144 puške. Prije nego što se postavila na određenu prostoriju. Štab odreda je izabrao za objekat napada magazin i štale na imanju Danke Lazića u Ceriku. 729. 100. hrvatska brigada je likvidirala neprijateljska uporišta u Brki. XI 1944. korpusa naredio je Štabu 38. Početkom novembra 18. Odred je stalno imao inicijativu u svojim rukama. Odred je dobio zadatak da snabdije bolnice u Tuzli i seljane Šekovića koji su oskudijevali u hrani.brdske divizije koje su zaposjele obalu Drine u dužini od 70 km. a u Čeliću i na Oglavku se održao. a njene položaje na zatvaranje pravca Brčko-Tuzla. Štab 3. str. 76 U toku druge polovine novembra Posavsko-trebavski odred je izveo 5 značajnih akcija. kako bi obezbijedile pomenutu komunikaciju za povlačenje dijela snaga Grupe armija »E« na sjever. dok. Po noći je 75 76 Izvještaj Štaba 18. 20 automata. 578-582). (Zbornik IV.73 Poslije odlaska 18. 18. 30. da je neprijatelja uvijek iznenadio i nanosio mu znatne gubitke iako je brojno stanje ljudstva i naoružanja bilo malo. On je ne samo uspješno zatvarao pravac Srnice-Tuzla. 128. Ratkoviću i na Oglavku. Rahiću i Pukišu. knj. Zbog izmjene situacije. knj. brigada ostala u Tuzli i Požarnici. str. (Zbornik IV.

Kolona sa hranom i ranjenicima je stigla u Srebrenik. pa je 27 novembra napao četnike u Jasenici. gdje su se tog dana koncentrisali posavski četnici i ustaše. odred ih je razbio. Kada su četnici prišli položajima na stotinjak metara najedanput im je ponestalo hrabrosti. Dvadeset petog novembra napao je neprijateljsko uporište u Srnicama. Dva četnika su ubijena. Ubijeno je 7 četnika. a predali su se komandant bataljona. Iako je neprijatelj raspolagao znatno jačim snagama. mada su borci raspolagali ograničenom količinom municije. jedan komandir čete i nekoliko četnika. Sedam dana poslije ove akcije. novembra. radosni zbog izvršenja tako teškog zadatka. Od narodnih ne77 Arhiv VII. fond NOP k. Borci odreda su uzeli zaklone i mirno čekali da neprijatelj napadne. 408. Kada su ustaše primjetile da su znatno brojniji. Kod Srpske Špionice su se zatim slivale četničke kolone koje su imale namjeru da odatle izvrše odlučujući napad na kolonu. Iz minobacača su ispalili jedinu minu koju su posjedovali. a za njom i ostali borci.krenula kolona na čelu sa komandantom Perom Bosićem i Ilijom Kaurinovićem. reg. Kada se kolona približavala prvim kosama pred Špionicom. put su joj prepriječili četnici zaposjevši okolne kose. 246 . druga četa se uputila prema Bijeloj i Dubravama da spriječi intervenciju neprijatelja iz tih uporišta. Pošto se znalo da nisu činili zločine. 3. počeli su jurišati prema koloni koja se kretala cestom od Bijele prema Špionici. oni su ostali u odredu kao borci. Neprijateljski napadi su odbijeni. Tako je odred nastavio svoja ofanzivna dejstva prodorima prema neprijateljskim uporištima. 19.77 Odred nije bio okrenut samo Posavini. br. Dok je jedna četa tovarila i gonila plijen. Najprije su protjerali četnike iz Srnica i Donjih Hrgova. pa su počeli da se vraćaju. a veći broj je ranjen. Ubijeno je desetak neprijateljskih vojnika. nego je vršio akcije i u zapadnom dijelu Majevice. a zatim jurišem rastjerali četnike. izvršen je napad na Špionički čentnički bataljon koji je imao 80-90 četnika. Pero Bosić je naredio juriš i četnici nisu imali hrabrosti da dočekaju partizane. 22. a u svanuče su se našli u Ceriku. f.

Takmičenje je počelo 21. a četiri zarobljena. . Jasenice i Srnica i dolaskom Brčanskog bataljona. sprovedeno petnaestodnevno takmičenje po sljedećim propozicijama: . što je bio značajan doprinos ostvarivanja politike bratstva i jedinstva. kojim je komandovao Dževad Kobić. pojačavao udarnu snagu i unapređivao borbene taktičke postupke. korpusa. Salih Mehikić. decembra. a 29 decembra taj broj je povećan na 340. Adem Muminović i Cazim Bećirović ostali na terenu oko Brčkog. . bataljon je brojao 118. kao i u ostalim jedinicama 3.Prvi i Drugi. Krajem decembra 1. . vaspitavao i vojnički izgrađivao borce i starješine. usavršavao svoju organizacijsku i formacijsku strukturu. .političko vaspitanje boraca i političko djelovanje na terenu. korpusa od 21.vršenje diverzija. korpusa. bata247 . U njegovom sastavu borili su se.borbena obuka i obuka u rukovanju naoružanjem. Treći bataljon odreda postao je Brčanski bataljon u koji je. Prvog decembra odred je imao 194 boraca. povećavao brojno stanje i vatrenu moć. u sastav Odreda. U decembru 1944. godine. oktobra a završeno je 6. upućen jedan broj rukovodioca iz odreda pošto su dotadašnji članovi štaba bataljona: Dževad Kobić. Tridesetog novembra napadnute su ustaše u Obodnici i Gornjoj Dragunji kada su ubijena dvojica ustaša. Povodom proslave Dana oktobarske revolucije u odredu je. novembra 1944. Do povećanja je došlo uslijed mobilizacije novog ljudstva iz sela oko Srebrenika. po naređenju Štaba 3. došlo je do osjetnog porasta broja boraca Posavsko-trebavskog odreda.prijatelja je konfiskovano 35 goveda koja su preko Komande područja upućena u Tuzlu. U novembru je odred i dalje jačao. Od tadašnje dvije čete formirana su dva bataljona . 2.kulturno-prosvjetni rad. Srbi. Muslimani i Hrvati i pripadnici drugih naroda i narodnosti. kao politički radnici. rame uz rame.ko će neprijatelju nanijeti najviše udaraca. po naređenju Štaba 3.

2. Stjepan Tešić. 2. komandant. bataljona). Mehmed Sarajlić) i Cvijetin Petrović. zamjenik komandira. zamjenik komandira. bataljona). bataljona su činili: Pavle Mihaljčić. Mitar Mitrović. zamjenik političkog komesara. komandir (kasnije Pero Stević). intendant i Vojko Savić. četa: Milan Kresoje. Sada je proširen sektor dejstva odreda i na teren jugozapadno od Brčkog. zamjenik političkog komesara. četa: Rizo Herčinović. komandir (kasnije je postao komandant 1. komandir. politički komesar. ekonom Štaba. politički komesar (od februara 1945. Savo Živković. zamjenik komandanta.ljon 122. U to vrijeme Štab odreda sačinjavali su: Pero Bosić. zamjenik komandanta. Ekrem Taslidžić. politički komesar i Ibrahim Pobrić. obavještajni oficir. Mehmedalija Mulaćehajić. Štab 2. zamjenik komandira. 3. Milan Kajganić. 248 . komandant. obavještajni oficir. politički komesar (kasnije Muhidin Mutić) i Hamid Alić. Kadro Ramić. intendant i Bahrija Izbetbegović. Boško Davidović (kasnije Jovica Jovičević). Ilija Milovanović). rukovodilac SKOJ-a (kasnije Razija Mujkić). politički komesar. zamjenik komandanta. Alija Repčić. zamjenik komandira. politički komesar (poslije Ilijinog ranjavanja za političkog komesara je došao Mitar Mitrović). rukovodilac SKOJ-a. komandir (od februara 1945. zamjenik komandira. Štab 1. Fadil Zečić. Ilija Kaurinović. četa: Đoko Pajić. četa: Ilija Milovanović. Petar Kaurinović. pa je on kontrolisao sektor Srebrenik-Špionica-Maoča. Pavle Zarić. Muharem Ibralić. Almaz Bristrić. zamjenik komesara (premješten kasnije za političkog komesara 3. bataljona je imao sljedeći sastav: Nedo Pisarević. Halil Majstorović. Selena Stojčević. 1. politički komesar (kasnije Bego Bajraktarević) i Jovan Jeremić. politički komesar. četa: Đorđe Brkić. a treći 100 boraca. komandir. Cviko Bosić. komandant. Cvijetin Vasić. Zahid Zečić. 1.

komandir. Obilježavani su značajni datumi iz narodnooslobodilačke borbe i istorije radničkog pokreta. Milan Šljokić. politički komesar. rukovodilac SKOJ-a. Prilikom formiranja bataljona u četama nisu postavljeni pomoćnici komesara četa. koja je kasnije formirana. prilikom formiranja 2. četa: Suljo Šećerbegović. bio je Alija Mamela. Povodom godišnjice Drugog zasjedanja AVNOJ-a. Svi rukovodioci u štabovima bataljona i komandama četa bili su članovi KPJ. vršili su komesari četa. bataljona u njemu djelovalo 15 članova KPJ. komandant. obavještajni oficir i Ferid Hasanbegović. Perica Kosik politički komesar (kasnije Hasan Delić) i Adem Gibić. četa: Began Slomić. Njihovu dužnost partijskih rukovodilaca. Muharem Ibralić. 249 . Fehim Klebić. 5) O Savezu mlade generacije. 2) Nova uloga mlade generacije i zadaci SKOJ-a. Prvog zasijedanja ZAVNOBiH-a i 28-godišnjice oktobarske revolucije u jedinicama je govoreno o značaju tih događaja. politički komesar (kasnije Kadro Ramić). komandir. komandir (kasnije Bećir Delić). Štab Trećeg bataljona sačinjavali su: Alija Muslić. Jedan od komesara čete bio je kasnije i Hasan Begić. zamjenik komandira. 4) Rezolucije zemaljske konferencije SKOJ-a. odnosno sekretara ćelija KPJ u četama. zamjenik komandanta. politički komesar. 2. 3) Direktiva CK SKOJ-a za rad u vojsci. četa: Zaim Zaimović.3. Partijsko-politički rad odvijao se intenzivno u četama i bataljonima odreda. Tako je na primjer. intendant. Svakih deset dana pravio se novi plan političkog rada. 6) Omladina i narodna vlast. Komandir čete. Kasnije su u nekim četama postavljeni pomoćnici komesara. Ibrahim Imamović. Cviko Bosić. Jovo Bradašević. a politički komesar Bego Bajraktarević. Članovi SKOJ-a prorađivali su sljedeće teme: 1) SKOJ u surovoj školi rata. 7) Nacionalno pitanje u svjetlosti NOB-e i još osam tema. 1.

60. godine na teritoriji Posavine i Trebave se. kao ranije Gradačac. Ustaše koje su pobjegle iz oslobođenih krajeva Bosne i Hercegovine skupljaju se na području Odžaka. Naročita pažnja u političkom radu posvjećena je onim borcima koji su ranije bili u neprijateljskim formacijama i tamo stekli izvjesne navike koje nisu odgovarale borcima NOV i POJ. vršeći teške zločine. postao centar iz koga su prema teritoriji Posavine i Trebave djelovali partijsko-politički organi. skočivši u zaleđenu Savu.) 250 . Pred pravoslavnom crkvom gdje su vjernici došli da obave božičnu molitvu. Političkim radnicima u odredu pomagali su članovi Okružnog komiteta KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu čije je sjedište takođe bilo u Srebreniku. godine ustaše su upale u Novi Grad i Donju Dubicu i pobili veliki broj muškaraca. f 2-A. Ograđuju se zidanim bunkerima i napadaju na okolna mjesta. Čitav jedan zaseok Donje Dubice (Trnjak) od 60 kuća ostao je bez ijednog živog stanovnika. reg. 2. (Arhiv. br. satnije 6. Često su partijsko-politički radnici sa terena išli sa jedinicama odreda u mnoga sela i tamo održavali sastanke sa aktivistima NOP-a. VII. Samo tri čovjeka . preveli ih preko Save i pobili. Jovan Paležnica i Marko Jocić . koncentrišu jače snage ustaša i četnika. ustaše iz 3. fond NDH. Garevca i Pruda i u okolini Brčkog. ustaše su u iznenadnom napadu zauzeli Modriču i pobili 69 lica. Srebrenik je u ovo vrijeme. a u divljanju po gradiću još 78 Izvještaj kotarskog predstojnika Marka Ralice. Sedmog i osmog decembra 1944. vojnopozadinske ustanove i odred kao borbena formacija. k. * . ustaše su ubile 39 Srba. bojne su pokupile 78 stanovnika iz Bosanskog Samca i Tišine. Tada je ubijeno 535 lica. i januara 1945.uspjeli su da se spasu. U Novom Gradu ubili su 72 čovjeka. žena i djece. Sedmog januara 1945.Stanko Ristić. U decembru 1944. pored njemačkih jedinica. u Donjoj Dubici 180 ljudi. Velikoj župi Posavje.Borci su svakodnevno pratili razvoj vojno-političke situacije u našoj zemlji i na savezničkim frontovima.78 Prvog decembra 1944.

godinu četnici su upali u hrvatska sela Domaljevac. četničke jedinice koje su se koncentrisale u južnom dijelu zapadne Srbije povukle su se krajem novembra i početkom decembra 1944. br. gdje su opljačkali i ubijali nasumice. U kući Joze Dubravca nađeno je 46 ubijenih seljaka. kat. to su prema četnicima bile orijentisane slabije snage koje su ih zadržavale odbranom preko Romanije i Javor-planine. br. fond NDH. u Obudovcu Dimitrija Filipovića. Arhiv VII. pobili mnoge ljude. Pisare. U selu Pećnik četnici su 13 januara 1945. Sarajevo. U Crkvini su ubili Milorada Stojanovića i Jelu Marković. decembra krenule na sjever. Simku Tanacković. k. korpusa i 37. 251 . jer je stanovništvo izbjeglo u Gradačac. divizije NOV. Riječane i Otež. f. U Bukviku. a sa mnogih drugih odnijeli prozore i vrata. 80 Ništa nije bilo bolje ponašanje četnika ni u selima sa srpskim stanovništvom. i 14. Bazik.79 Samo u Garevcu su ubili oko 60 ljudi. među njima i katoličkog župnika. Crkvinu i Slatinu gdje su pobili i zaklali mnogo ljudi i popalili i opljačkali kuće. Zbirka NOR-a. Trideset prvog decembra 1944. u Bukviku Radojku Đurić. odakle su 8. M i k u Mikića i Peru Lukića. 42. Na novu 1945. (Arhiv IRP. Ni četnici u Posavini nisu u svojim zločinima zaoslajali iza svojih saveznika ustaša. Cviju Dragačević. 178. Skugrić i Vranjak. U Orašju su ustaše na pazarni dan odveli sa pijace 28 Srba i pobili ih. u jugoistočnu Bosnu. ustaše predvođene Avdanom Hasićem i Skicom. Popalili su jednu trećinu zgrada. 8 reg. I 1945. januara 1945. upale su u Miloševac. Donjem i Gornjem Žabaru i Vujičićima četnici su uzeli kao taoce rođake boraca NOV i POJ i prijetili im da će ih pobiti. Garevac. Modriča je ostala pusta. i 2. ova četnička grupacija jačine od preko deset hiljada 79 80 Izvještaj OK KPJ od 10. 4923). Pod pritiskom jedinica 13. Pošto je glavnina jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni tada bila zauzeta borbama sa Nijemcima na sektoru Zvornik-Kozluk-Janja.i 30 građana. Zauzevši Vlasenicu.

31. On je u to vrijeme bio dva puta brojniji od Posavsko-trebavskog odreda. Tuzlanskom i Posavsko-trebavskom NOP odredu da se postave na prostoriju Živinice-Puračić i da odbiju napade ozrenskih i srbijanskih četnika u pravcu Tuzle. čime su ozbiljno ugrozila bok snaga NOVJ koje su se u to vrijeme borile protiv Nijemaca u dolini Drine. četnici su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića uporno nastojali da poprište borbe prenesu prema Tuzli. 85. knj. brigada 38. divizije su 22. 21. XII 1944. (Zbornik IV. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da zauzme položaj u Puračiću i Lukavcu i da aktivno dejstvuje prema četnicima na Ozrenu. korpus. str. divizije da jedinice pod njegovom komandom krenu usiljenim maršem preko Cikota na Šekoviće i napadnu četničku grupaciju. decembra nadirala pravcem Međaš-Požarnica. 8 ' Pošto je došao do zaključka da četnička lijeva kolona ima namjeru da se prebaci na Ozren i odatle sadejstvuje desnoj koloni u napadu na Tuzlu. Oba odreda su morala da održavaju međusobnu vezu i da se po potrebi pomažu. Istovremeno je 18. 82 Naređenje Štaba 3. 252 . decembra Štabu 27. dok. 91. divizije od 23. (Zbornik IV. korpusa od 21. Tuzlanski odred je raspoređen na sektor Živinice-Đurđevik. knj. 31. dok. decembra napale četnike u Šekovićima i nanijele desnoj četničkoj koloni teške gubitke. 365-366). Desna četnička kolona je 26. divizije krenula preko Paprače ka Borogovu. štabovima Tuzlanskog i Posavsko-trebavskog odreda. korpusa naredio je 20. knj. Sa 8· Zbornik IV. Zbog toga je Štab Južne operativne grupe. str.82 Šesnaesta muslimanska i 19. divizije na sektor Đurđevik-Kladanj. pa je i dobio veći rejon. Štab 3. birčanska brigada 27.četnika. 31. stigla je 19. Štab 3. decembra na širu prostoriju Šekovića. korpusa naredio je.83 Iskoristivši privremenu nadmoćnost. dok. 83. naredio Štabu tog korpusa da glavninu svojih jedinica skine sa fronta na Drini i uputi u susret četničkoj grupaciji.). 358. a 17. pod čijom se operativnom komandom nalazio 3. X I I 1944. brigada 38. To je bio jedan od prelomnih momenata u borbi za uništenje četničke grupacije koja je nadirala prema Tuzli. 384-385. 83 Zapovijest Štaba 27. XII 1944. str.

Četa je brojala 34 boraca i imala je osim ostalog oružja i 2 puškomitraljeza i jednu protivtenkovsku pušku koju je nosio Mehmed Čizmić iz Srebrenika. Borba je bila veoma teška. ba84 85 Zapovijest Štaba 27. među kojima i ranjenog komandira 2 čete i zamjenika komandanta 2. (Zbornik IV. 19. 146. bataljona Ilija Kaurinović su mitraljeskom vatrom sprečavali približavanje četnika mostu. Sutradan su jedinice Posavsko-trebavskog. 83 Dvadeset drugog decembra četnici sa Ozrena su jačim snagama iznenadno napali dva bataljona Posavsko-trebavskog odreda na položajima više Puračića. 21. Istog dana 9 boraca se probilo u sastav glavnine. XII 1944. 727). knj. Komandant odreda Pero Bosić i komesar 2. i Tuzlanskog odreda izvele protivnapad na četnike i zelenokadrovce. korpusa na sektoru Kamenica-Paprača. U napadu su zajedno sa četnicima učestvovali i zelenokadrovci iz Gračanice. pa se odred. pomoćnik komesara bataljona i rukovodilac SKOJ-a. dok. morao povući na desnu obalu Spreče. a zarobili 4 četnika i oslobodili zarobljene borce odsječene čete. primjedba 101. (Zbornik IV. korpusa za decembar 1944. 31. bataljona sa kojom su se nalazili zamjenik komandanta. str. a Trebavski četnički korpus pravcem Srnice-Srebrenik-Tuzla. 417. Izvod iz knjiga depeša Štab 3. sa ciljem da im iz pozadine nanesu udar. i 22. Ka mostu na rijeci Spreči jurili su borci odreda.njom su upornu borbu vodile jedinice 38. Lijeva neprijateljska kolona je pokušavala da prodre ka Tuzli pravcem Stupari-Živinice. One su po pristizanju iz Srbije uvedene u borbu protiv četničke grupacije. decembra slao depeše i naređenja Komandi sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa da Ozrenski četnički korpus dejstvuje dolinom Spreče prema Tuzli.84 Draža Mihailović je 18. Sve jedinice su uspjele prijeći. divizije na liniji Čaklovići-Požarnica. te ponovo oslobodili Puračić. dok. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. izuzev jedne čete 1. 101. Sa njima su vodile borbu jedinice 27. Jedan dio ove kolone zadržale su jedinice 23. Ubili su 5. 31. divizije na liniji Jojše-Majdan-Noćajevići-Matijevići. divizije od 26. a s druge strane i četnici da im presijeku odstupnici. divizije 14. knj. 20. str. 253 .

bataljona sa komandirom Milanom Kresojem i Brčanski partizanski bataljon sa komandantom Dževadom Kobićem i komesarom Salihom Mehikićem. i 23. br. korpusa je odlučio da se Tuzla koja je bila središte slobodne teritorije u istočnoj Bosni odsudno brani. 87 254 . 9 je ranjeno i 9 zarobljeno. Svi građani Tuzle bili su spremni na to. i 29. 649 pušaka. kat. 1/1-14. divizije. Pošto je učestvovao u odbrani Srebrenika. fond NOP-a k. među kojima i jedan komandir čete.500 četnika. Brčanski bataljon je izvršio napad na četnike u Jasenici i na ustaše u Zoviku. Čim je Štab Posavsko-trebavskog odreda saznao za upad četnika u Srebrenik. koji su krenuli prema Tuzli. decembra vođene sa četnicima Draže Mihailovića u istočnoj Bosni. XII 1944. i Bijele. Zbirka NOR-a. što prije dospijevali do operativnih jedinica (Arhiv. f. U teškim borbama vođenim između 24. 604. 88 Štab 3. Sarajevo. knj. 3 radio-stanice i mnogo druge opreme. Zaplijenjeno je 15 minobacača. 94 puškomitraljeza. veliki broj aktivista NOP-a je izašao sa borcima na položaj naoružan sjekirama. četa 1. koji su stizali od aktivista •. a zatim zaposjeo prostoriju Brnjik-Vražići-Ratkovići-Novi Mačkovac i povezao se sa 2. 38. 125. vilama. 88 Zapovijest Štaba 3. br. 4919). Srnica. kosama i toljagama. napali Srebrenik. str. vidizije da bi obavještajni podaci. 10. nastalo je slavlje naroda i vojske. jedinice 27. odmah je uputio jedinice usiljenim maršem iz Puračića ka Srebreniku. 31. U Podorašju su čuli da su četnici odstupili.· NOP-a iz Brčkog. IRP.). decembra na položajima oko Tuzle. do 29. Štab bataljona je po direktivi Oblasnog komiteta KPJ povezao partijsku organizaciju iz Brčkog sa štabovima brigada 17. Porebrica. a kada su stigli u Srebrenik. dok je omladinski rukovodilac odreda Selena Stojčevič uspjela da pobjegne iz četničkih ruku.taljona Halila Majstorovića i zamjenika političkog komesara bataljona Milana Kajganića. 1627. U borbama koje su od 1. a 520 ih je zarobljeno.86 Nekoliko dana nakon toga stigla je do Štaba odreda vijest da su četnici Trebavskog korpusa iz Žabara. Žene su same nosile Arhiv VII. spreman da se do posljednjeg bori i spriječi ulazak četnika u njihovo mjesto. divizije su porazile četničku grupaciju. korpusa od 29. U toj borbi 4 borca su poginula. (Zbornik IV. dok. ubijeno je i ranjeno 4. krajiškom brigadom 17. koji je branila 1. reg.87 Kada su četnici napali Gornji Srebrenik.

docnije major Nikola Simić. a 41 za pozadinske jedinice. Tako je na primjer. dok je mjesto referenta saniteta ostalo upražnjeno. nego neprijateljske jedinice. i ujedno vršio funkciju mobilizacijskog oficira. kat.89 RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA I POLITIČKI RAD NA TERENU Poslije drugog oslobođenja Tuzle. U početku je bilo grešaka i promašaja zbog neiskustva. partijsko-politički radnik na području Odžaka i Vučjaka. br. Saobraćajni oficir bio je Ahmet Lončarević. 4871. u prvoj polovini decembra 1944. a za političkog komesara Boško Milutinovic Đedo. Veliki broj nesposobnih za vojnu službu govori da su se sposobni sa te teritorije već nalazili u jedinicama NOV i POJ ili u neprijateljskim jedinicama. Kapetan Ibro Dogladović je postao zamjenik komandanta. dotadašnji načelnik štaba 18. hrvatske brigade. zbirka NOR-a. obavještajni oficir Jovo Zarić. komande 89 Arhiv IRP. poslato 782 poziva. a omladina je vodila svu brigu o ranjenicima. 255 . godine sedamdeset tri. godine. Tada je mobilisano 43 ljudi za operativne. a odazvalo se svega 247 obveznika od kojih je 114 lica bilo sposobno za vojnu službu. Za komandanta je postavljen kapetan. ponovo je uspostavljena Komanda Posavsko-trebavskog područja. Mobilizaciji ljudstva za operativne i pozadinske jedinice prišlo se u drugoj polovini novembra 1944. a ujedno je zadat težak udarac unutrašnjim i vanjskim reakcionarnim snagama. Pozivi su bili upućeni i licima sa teritorije koju nisu kontrolisale jedinice NOV i POJ. a intendanti Đorđe Čajić i Miloš Nikolić. u oktobru 1944. Sarajevo. Pobjedom nad četnicima hiljade ljudi su pošteđeni od četničkog terora. U narodu je porastao ugled boraca NOVJ. Najveći broj mobilisanog ljudstva raspoređen je u Posavskotrebavski odred. U drugoj polovini decembra mobilisano je svega 75 vojnih obveznika. a ostali u partizanske straže.hranu borcima na položaj. pa se mnogi obveznici nisu mogli odazvati. a u prvoj polovini januara 1945.

korpusa u Tuzli.Posavina i Semberija . po uputstvu Oblasnog komiteta KPJ. do 15.mjesta.bile pod kontrolom vrlo jakih neprijateljskih snaga. knj. godine ponovo formirana Komanda mjesta koja je neprekidno funkcionisala do 15. zatim ranjenika u bolesnika kojih je bilo mnogo u tuzlanskim bolnicama. Mehmedalija Mujedinović je bio politički komesar Komande mjesta. str. Midhat Muradbegović. u novembru i decembru 1944. nije bilo drugih izvora za nabavku hrane. Posavsko-trebavski i Tuzlanski NOP odredi su svojim akcijama pomogli da se taj zadatak izvrši. Okolina Tuzle je bila siromašna u hrani i stoci. u komandi Posavsko-trebavskog područja radilo je 5 oficira i 2 borca. a služila za ishranu boraca i ranjenika koji su se nalazili u Tuzli i za narod Sekovića. decembra 1944. a potrebe su bile velike. 121. dok. upućeno 107 vojnih obveznika. U Posavsko-trebavski odred je od 1. pro* Zbornik IV. jer su najplodnija područja istočne Bosne . Za to vrijeme na dužnosti komandanta mjesta su bili: Vehid Begić. Tada. Komandu područja i opunomoćstvo OZNE. koji je dočekivao zimu bez krova nad glavom i najneophodnijih namirnica. Komanda Posavsko-trebavskog područja i Komanda mjesta Srebrenik su imale dosta uspjeha u prikupljanju hrane i stoke koja je upućivana Komandi vojne oblasti 3. osobito za ishranu jedinica i ustanova u Tuzli. a partizanska straža imala je 14 boraca sa komandirom i političkim komesarom straže. 256 . Zbog toga je pred komande tuzlanskog i posavsko-trebavskog područja kao primaran zadatak postavljeno pitanje prikupljanja hrane i stoke. Okružni komitet KPJ je zajedno sa komandom posavsko-trebavskog područja i Štabom Posavsko-trebavskog odreda organizovao. a iz Srbije još nisu počeli stizati transporti hrane. 694. januara 1945. Malić Ibrišević i Safet Pašić. Ibrahimović Mustafa intendant. godine.90 U Srebreniku je u septembru 1944. 30. U novembru 1944. maja 1945. a Džemal Ibrahimović mobilizacijski oficir.

Sarajevo. uz prisustvo oko 600 stanovnika. Osman Kurbašić.Muslimanki govorili: Nikola Cvijetić u ime Komunističke partije Jugoslavije. među kojima je bilo dosta žena . Edhem Čamo u ime organa narodne vlasti i Pero Bosić u ime NOV i POJ. Ahmet Ćatić. Stanovnici su u velikom broju prisustvovali proslavi i pokazali interes za ono što se o tom događaju govorilo. IRP. Kulturno-umjetnička grupa Posavsko-trebavskog odreda takođe je učestvovala u izvođenju programa. Cvijetin Stojanović. upravne poslove Ferdo Halajkijevič i bez funkcije Đorđe Mikičić. 257 . 1944. Zorka Kosik. Savo Maksimović. 91 Polovinom decembra 1944. Marko Pejić. Ahmet Pačuković. Shodno odluci Predsjedništva ZAVNOBiH-a od 3. za prosvjetu David Davidović. Ivo Čurčić. a u selima su održane konferencije i priredbe da bi se obilježila proslava oktobarske revolucije. Maksim Danilović. XI 1944. Za plenum Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu. Istog dana je održana i priredba sa kulturno-umjetničkim programima na kojoj je kulturno-umjetnička grupa Komande Posavsko-trebavskog područja izvela skeč S novi na temu oktobarske revolucije.slavu dvadesetsedmogodišnjice oktobarske revolucije u svim selima srebreničke opštine. za zdravstvo dr Huso Kapetanović. za referenta za privredu Mile Glavaš. 10/689-690). Inicijativni okružni N 0 0 za Trebavu i Posavinu dostavio je Oblasnom N 0 0 za istočnu Bosnu spisak kandidata za izvršni odbor i plenum Okružnog N 0 0 . gdje je i održan veliki narodni zbor. novembra u Srebreniku. (Arhiv VII. o razvoju organa narodne vlasti i javne uprave. Tošo Pavlović. izvršni odbori okružnih narodnooslobodilačkih odbora trebalo je da razviju 9 odsjeka. Milika Ivanković. Pavo Pajić. Jovo Stanković. Husein Kondžić. Bajro Ibrahimović. 9. za sekretara Edhem Čamo. Noću 7. Centralna proslava je održana 7. Trivo Gunjević. Mitar Tadić i Ešref Gradaščević. Pero Bosić. Mikrofilm. novembra na svim okolnim brdima zapaljene su vatre. Šćepo Radić. a kasnije i Ljubica 91 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 8. odnosno za Okružnu skupštinu predviđeni su: Bećir Hadžiibrahimbegović. Za te dužnosti bili su predloženi: za predsjednika Mustafa Rustanbegović. na kojem su.

U diskusiji je uzelo učešće 15 delegata. 258 . Navodimo nekoliko takvih pitanja da bi osvjetlili organizacione probleme sa kojima su se suočavale mlade partijske organizacije na terenu. koja je tada bila aktuelna. IRP. Nekoliko kandidata nalazilo se na neoslobođenoj teritoriji. Kasim Đanariović. koji su se tada formirali. Sarajevo. Savjetovanje je razmatralo političku situaciju uopste. Po drugoj tački dnevnog reda 19 delegata je učestvovalo u diskusiji a postavljeno je 22 pitanja. i posebno njen odraz na teritoriji Posavine i Trebave kao i rad partijskih organizacija. Mikrofilm. Referat o vojno-političkoj situaciji podnio je Nikola Cvijetić. Najviše pitanja postavljeno je iz oblasti partijskog organizovanja. Posavsko-trebavskog NOP odreda i K o m a n d e Posavsko-trebavskog vojnog područja. sekretar Okružnog komiteta. Savjetovanju su prisustvovali takođe sekretar Cvijetin Mijatović i Lepa Perović. Mnoga pitanja bila su u vezi sa organizacijom narodnooslobodilačkih odbora i odbora Narodnog fronta. U Lukavcu je 29. rolna 11/601.92 Predviđeni kandidati za odbornike Okružnog N 0 0 nalazili su se uglavnom uz aktiv Okružnog komiteta KPJ u Srebreniku. novembra 1944. . organizacioni sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Safeta Halilović i Jovica Jovičević. Najveći interes delegati su ispoljili za spoljnopolitička pitanja (22 pitanja).Miljuš. Šesnaest predloženih kandidata bili su članovi KPJ. i u vezi sa amnestijom pripadnika kvislinških formacija. Najveću pažnju su izazvali događaji u Grčkoj.Može li jedna partijska organizacija obuhvatiti komuniste iz više sela? 92 Arhiv VII. Predviđeno je da se izbori za Okružni N 0 0 izvrše čim jedinice NOV i POJ oslobode Posavinu i Trebavu. godine održano okružno partijsko savjetovanje na kojem je prisustvovalo 77 članova KPJ sa terena Posavine i Trebave. a učesnici su postavili 43 konkretna pitanja. Nikola Stanić. gdje je djelovao Opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Avdom Sofićem i sekretarom Ibrahimom Fejzićem. nastali poslije iskrcavanja engleskih trupa i potiskivanja narodnooslobodilačkog pokreta.

Šta može poslužiti kao kriterij za primanje u članstvo KPJ? .Kako politički obuhvatiti omladinu.Kako pomoći jedinicama NOV i POJ u selima gdje ne postoji partijska organizacija i narodna vlast? .Može li tek oformljena partijska organizacija primati nove članove? .93 93 Arhiv IRP.Kako će članovi KPJ najbolje pomoći organima narodne vlasti? . osobito omladinke iz sela? Na savjetovanju je izvršena temeljna analiza vojno-političke situacije i određeni zadaci u svjetlu skorog oslobođenja Posavine i Trebave. Tada je prvi put govoreno o obnovi zemlje poslije oslobođenja.Kako obilnije pomoći narodu Birača i Romanije? . i osposobiti ga za izvršenje tih zadataka? .Mogu li sveštenici postati članovi KPJ? . održanom 5. kat. kako izvršiti izbor tog kadra.Kako proširiti i učvrstiti partijske organizacije na terenu i u odredu? . Sarajevo. br. 259 . 7-9.Kako će komunisti rješavati velike zadatke na obnovi zemlje. Zbirka NOR. Komunisti Trebave i Posavine su razjasnili mnoga pitanja i izgradili političke stavove za njihovo rješavanje.Kakav je raspored rada u partijskoj organizaciji? . u Ćeliću.. raspravljali o sličnim pitanjima i preuzeli obaveze za njihovo rješavanje.Kako međusobno povezivati antifašističke organizacije? . februara 1945. 5446 str.Da li je rad u N 0 0 sektor rada partijske organizacije? . I Majevički komunisti su na svom savjetovanju.

IV Dio UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE .

BORBE ZA POD POD 1945. 4.1. OSLOBOĐENJE KONAČNO . KOMANDOM DIVIZIJE divizije POSAVINE I TREBAVE KOMANDOM 25. I NA TREBAVI POČETKOM 2. 3. VOJNO-POUTIČKA SITUACIJA U POSAVINI GODINE 23.

str. 3. GODINE Istočna Bosna je od novembra 1944 do aprila 1945.VOJNO -POLITIČKA SITUACIJA U POSAVINI I NA TREBAVI POČETKOM 1945. bojna. Osma ustaška bojna će u martu 1945. imala veliki operativno-strategijski značaj za neprijatelja zbog toga se on na toj teritoriji žilavo branio.Avdan Hasić. 516.25. domobranskih i zelenokadrovskih jedinica pod jednu komandu. Zdrug je imao 1. Po1 2 Oslobodilački rat. Druga ustaška bojna je ranije nosila naziv 36. gorski zdrug. bojnu u Brčkom. Bosanskom Šamcu. Ta mjesta je pretvorio u veoma jaka uporišta. izvršiti stašan masakr u Orašju. 1 U decembru 1944. bojnikom Petrom Dujićem. Komandant 6. na čelu sa komandantom. bojne bio je poznati krvolok ih Kladnja . ustaška bojna. Treća je postala Četrnaesta. a komunikacije Bijeljina-Brčko. 263 . na području Gračanice. 4. zbog povlačenja dijelova grupe armije »E« i obezbjeđenja desnog boka njemačke grupacije u Sremu. bojnu na sektoru Bosanski Šamac-Odžak-Modriča-Orašje. bojnu u rejonu Županja-Babina Greda. a Četvrta . čije se sjedište nalazilo u Gračanici. Na desnoj obali Save i u donjem toku Bosne držao je jake snage u Bijeljini.2 Zelenokadrovske i domobranske jedinice objedinjene su u 3. Brčkom. knjiga 2. Ustaške jedinice su reorganizovane u 12. pod komandom Rajkovčića. Gračanici. Najveći koljači te bojne bili su ustaše iz 3. Derventi i Doboju. i 6. Čelić-Brčko i Brčko-Gračanica obezbijedio je nizom manjih uporišta. godine izvršena je reorganizacija i objedinjavanje ustaških. satnije. a 8. ustaški zdrug sa sjedištem u Brčkom. godine.

do 19. novembra 1944. u rejon Brčkog su stigli dijelovi bijelogardejskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). koji je početkom 1943. bataljonom. a u okolnim selima ostale jedinice. i 9. 5. 826). bojna oko Gračanice. četničke snage iz Srbije su se razdijelile na dva dijela. a 4. 32. u Čeliću Štab 1. Nevidjevši drugog izlaza došli su na sektor Maglaj-Zavidovići. 3. gorskog zdruga nalazili su se na sektoru Zvornik-Bijeljina. 31. u januaru 1945. Poslije poraza u borbama za Tuzlu. 2. Timočki. knj. puk i pionirski bataljon 7. i 7. gdje su ih Nijemci prihvatili i odvezli u Sloveniju. iz doline Krivaje.slije ubistva Nešeta Topčića. jedno vrijeme. 110-118. Njih je gonila 17. br. bojna je bila u rejonu Puračić-Lukavac. 20. za komandanta zdruga je došao potpukovnik Anđelko Švab. bojna oko Ćelića. knj. U gradu se. u periodu od 13. 10. bojna u rejonu Miričine. 4 Zbornik IV. godine. bojna u Gradačcu. i 3. dok. hrvatske divizije u kojoj je. Drugi dio četnika iz Srbije. str. puka. Avalski korpus i još neke jedinice. dok. Ostaci 1.3 Oba zdruga ušla su zajedno sa 2. povukle su se preko Spreče na jug. puka sa 1. majevička brigada i nanijela im teške gubitke. Valjevski. Južnomoravska grupa korpusa. koje su pred povlačenje iz Srbije na osnovu sporazuma između Milana Nedića i Draže Mihailovića došle u sastav četnika. 4 Ovi zvučni nazivi ne odgovaraju jačini i brojnom stanju tih jedinica. 8. bojne 3. na čelu štaba u Brčkom. 161. SS Princ Eugen divizije. 6. (Zbornik IV. 2. u stvari jedinice Nedićeve Srpske državne straže (SDS). pionirskim bataljonom u sastav 12. divizije Srpskog udarnog korpusa. Četnički korpusi su zapravo bili taktičke jedi3 Ostaci 1. primjedba 6-33. Rasinsko-toplička grupa korpusa. pa su se tamo našle: grupa korpusa Gorske garde. 264 . u Brčko je stigao 13. bio pukovnik Slavko Cesarić. Još ranije. Mlavsko-smederevska grupa korpusa. nalazio i operativni dio Štaba divizije. U Brčkom je stacioniran Štab 2. str. krenuo je preko Ozrena na Trebavu. godine formiran u Srbiji od ruskih emigranata koji su izbjegli iz svoje zemlje poslije pobjede oktobarske revolucije. Korpus je popunjavan zarobljenim pripadnicima Sovjetske armije koji su se javili dobrovoljno ili su bili prisiljeni da stupe u službu okupatora. U svom povlačenju iz Grčke.

pored jedinica četničkog Trebavskog i Majevičkog korpusa. Drugi dio četničke Vrhovne komande bio je na sektoru Olovo-Čevljanovići. a za borce 23. Draža je izdao posebnu naredbu o mobilizaciji stanovništva na Trebavi i u Posavini. govorio o potrebi stvaranja »bratske kraljevine«. četničke jedinice iz Srbije pod komandom Draže Mihailovića koje su održavale front od Gračanice preko Gradačca do Brčkog. srpske 265 . o tome da Muslimani i Hrvati treba da stupe u »Nacionalni front protiv najljućeg neprijatelja . Odatle se ubrzo premjestio prvo u Tarevce. kojim su se povlačile njemačke jedinice iz doline Neretve i Bosne.partizana«. i time popunile praznine u njemačkom i ustaškodomobranskom borbenom rasporedu. januara 1945. Operativni dio četničke vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem i nekim članovima ravnogorskog četničkog Nacionalnog komiteta stigao je u Kožuhe 6. gdje je ostao do svog povlačenja iz istočne Bosne. Posavine i Trebave našle jake njemačke i ustaško-domobranske snage koje su povezivale neprijateljski front na Drini i u Sremu sa njegovim frontom u donjem toku rijeke Bosne i na putu Doboj-Brod. godine na području Brčkog. pa onda u Vranjak i Koprivnu. da su Muslimani dio srpskog naroda i da treba da stave kokarde. preko Ozrena stigao na Trebavu. a za njenog izvršioca imenovao je pukovnika Dragutina Keserovića. Sam Draža Mihailović je držao zborove u Gradačcu i Modriči. Držali su zborove i konferencije po selima i varošicama nastojeći da stanovništvo pridobiju za svoju politiku. Njima su se početkom januara pridružile. Da bi pojačao brojno stanje svojih oslabljenih jedinica. zajedno sa Đurišićevim četnicima. januara. Dolaskom četničke grupe Pavla Đurišića iz Crne Gore.nice. pa je kasnije. jer im brojno stanje nije prelazilo 500-1000 ljudi. a brigada 80-200. ali u tome nisu imali uspjeha. muslimansko i hrvatsko stanovništvo. pokrenuo se i drugi dio četničke Vrhovne komande. U Posavini i Trebavi Draža Mihailović i njegov Nacionalni komitet nastojali su da pridobiju srpsko. da su partizani razbijeni kod Tuzle. Tako su se početkom 1945. 20. Govorio je da su Englezi otkazali pomoć partizanima i da sada pomažu jedino četnike.

potpredsjednik četničkog Nacionalnog komiteta i predratni poslanik za gračanički srez. Tražio je od građana Gradačca i okoline da mu daju zajam od 100 miliona kuna. Međutim. Sa Dražom su stigli na Trebavu Mustafa Mulatić. dotur municije iz njemačkih magazina iz Brčkog i Doboja. Zelenokadrovci su zajedno sa četnicima držali garnizone u Gradačcu i Modriči i učestvovali u napadu na Srebrenik koncem 1944. pljačkaju ih četnici koji su došli 5 Po dolasku na Trebavu. Dražini kontakti sa ustašama i Nijemcima. zatim komandanti zelenog kadra koji su sa četnicima vojnički sarađivali u borbama protiv jedinica NOV i POJ. Oni su izjavili da se nalaze u teškoj situaciji. Četnici su naročito bili zainteresovani da za svoju politiku pridobiju Muslimane. Bližio se čas konačnog oslobođenja zemlje. od januara do marta 1945. nego Bugari i Rumuni. i pored četničkih straža. kako je sam govorio. dopirale su vijesti o pobjedama NOV i POJ. zamjenik komandanta četničkog bataljona. narod je ubrzo uvidio da je Draža okupatorov sluga. i u borbama oko komunikacije Brčko-Gračanica. Jedan od pregovarača je bio Jovan Novaković.divizije da nisu Srbi. a drugi nastojali da se zadrže oko svojih kuća i sačekaju dan oslobođenja. kojeg su poslali po jednom seljaku. »nacionalni front borbe protiv partizana«. Draža je tako stvorio. 266 . zamolili da se prekine paljba i da partizani prime njihov prijedlog. Draža je izdao naredbu o formiranju slovenačkog. Znali su to i mnogi četnici. četnici su putem pisma. Prilikom jednog napada jedinica Posavsko-trevavskog odreda na četnike u Krečanama. Napadaju ih ustaše. komandant četničkog Muslimanskog korpusa koji je imao svega5 dva vojnika. O stanju domaćih četnika rječito govori slijedeći primjer. te beg Muhamed Preljubović iz Bijeljine. Shodno odlukama četničkog kongresa u selu Ba (od januara 1944) na Trebavi i Posavini su formirani lokalni nacionalni komiteti i odbori ravnogorske omladine. Neki su prelazili na stranu jedinica NOV i POJ. hrvatskog i muslimanskog četničkog korpusa. Do svih sela u Posavini i na Trebavi. Posavcima i Trebavcima nisu mogli promaći.

kosi ih i tifus. novembra donijelo odluku o opštoj amnestiji lica koja su u četničkim jedinicama učestvovala ili pomagala. rolna 12. I i 9.iz Srbije. Sarajevo. I. kako bi stigao do četnika. DIVIZIJE NOVJ Naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ. (Arhiv VII. Uz njega je dostavljen i proglas Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora. I 1945. Čekali su priliku da napuste kvislinške formacije i ona im se uskoro pružila. U Štabu 2. januara 1945. Amnestija je data bez obzira na to da li je krivični postupak pokrenut ili je presuda izrečena ili potvrđena. komandant. Sarajevo. str. Oni su živjeli u strahu od zločinaca kojih je bilo u svakoj jedinici i od njemačkih starješina i vojnika sa kojima su zajedno išli u akcije i bili im podređeni. armija NOVJ8 od dotadašnje Južne operativne grupe NOVJ. 11. Mikrofilm. 199-200. 484 i 619-620). kako bi stigli do onih na koje se odnose. i stave na raspolaganje jedinicama NOV i POJ ili narodnooslobodilačkim odborima. 394-398. Tekst odluke AVNOJ-a je odštampan u Tuzli i upućen na teren. Takva lica trebalo je da se prijave do 15. formirana je 2.6 U svim ovim kolabracionističkim formacijama vladao je strah od neizvjesnosti. I. II 1945. I. rolne 11/101 i 12/62. domobrana i zelenokadrovaca.prelazak u partizane i borba protiv ustaša i četnika. ili učestvovala u jedinicama hrvatskog i slovenačkog domobranstva. Leci sa ovim tekstovima upućeni su na teritoriju koju je kontrolisao neprijatelj. 197. U štab Posavsko-trebavskog odreda stiglo je 600 takvih primjeraka. 29. Odgovoreno im je da je jedini način da se izvuku iz teškoća .7 POD KOMANDOM 23. Nije se odnosila samo na lica koja su počinila ratne zločine. Mikrofilm IRP. 25. 25. Molili su partizane da ih ne napadaju. Na prijedlog predsjednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije. korpus (23. 1. Mnogi vojnici su bili mobilisani ili na drugi način prisiljeni da stupe u kvislinške formacije. jer su vojnici dolazili do saznanja da uskoro predstoji potpuni krah njemačkog 3. 267 . 357-358. U njen sastav ušli su 14. 6 7 8 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 10. Arhiv VII. Predsjedništvo AVNOJ-a je 21. Blažo Lompar. politički komesar i Ljubo Vučkovič. IRP. armije bili su Koča Popović. maršala Tita. Rajha i njegovih saveznika. načelnik štaba.

gorskog zdruga sa 4. godine. armije bio je da proširi postojeću slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni. slavonska divizija postavljena na prostoriju Janja-Zabrđe-Koraj i orijentisana prema Bijeljini. korpus i jedinice pod njegovom komandom na teritoriji istočne Bosne. str. a politički komesar Đuro Lončarević) je 6. Zadatak 2. 138-141. 75-76) i zapovijest Štaba 14. novoformirani Štab 2. 33. i 9. divizija. gdje se već nalazila jedna brigada 45. divizije 11 je 9. bojne bosanskih planinaca. divizije) i 17.i 45. a pod njenu komandu stavljen je 3. a 38. Vitomir Lazarevič Rutoš. 32. a sa jednom brigadom da napadne neprijatelja u Gračanici. 11 Štab 23. knj. divizije da dvije brigade postavi na liniju Smoluća-Puračić-Milino Selo. 32. i 28. 5. armije je odredio zone djejstva potčinjenih divizija. januara napadala Gračanicu. Izvještaj Štaba 14. Vojo Popović. Štab 23. srpska divizija je dobila zadatak da krene iz Tuzle i napadne neprijateljake jedinice u Vlasenici. Tako je 28. Štab 14. Korpusa od 6. dok 25. naredio Štabu 23. Doboja i Ozrena. ustaškom bojnom. te dijelovima 3. korpusa (čiji je komandant bio Radivoje Jovanović Bradonja. politički komesar. 168). str. januara 1945. istočnobosanskoj diviziji postavljen je zadatak da likvidira neprijateljsko uporište u Čeliću i zatvori pravac Brčko-Tuzla. istočnobosanska divizija je ostala u opštoj rezervi u rejonu Tuzle. januara 1945. a potom da težište operacija prenese u dolinu Bosne. 17. I 1945. brigada je od 6 do 8. knj. da presiječe neprijateljske komunikacija u dolini Drine. divizije. 25. korpusa od 3. 23. (Zbornik IV. ali je nije mogla zauzeti zbog jakog otpora neprijatelja. Njena 14. isto (dok. pomoćnik političkog komesara i Novak Knežević. komandant. izdatom 5. divizije su sačinjavali: Miladin Ivanović. januara pomjerio svoju 9. 27. (U Gračanici se i tada nalazilo zapovjedništvo 3. I 1945. istočnobosanska divizija je imala zadatak da dejstvuje na neprijatelja na komunikaciji Han-Pijesak-Vlasenica.9 Shodno toj zapovijesti. Prvom zapoviješću.)10 Videći da početni raspored jedinica ne pruža najbolje mogućnosti za aktivna dejstva. srpska divizija da zatvori pravce ka Tuzli koji izvode iz rejona Gradačca. 10 268 . 9 Zbornik IV. brigadu na sektor Srebrenik-Špionica. načelnik štaba. str. dok 5.

brigadu je postavio na prostoriju Donja Orahovica-Huskići-Miričina-Kruševica. Tako je. Uspio je da iz sela Skakave potisne 2. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ovladali raskrsnicom puteva u selu Srnice i odbili protivnapade četnika iz pravca sela Lukavac. a Četvrti prema Špionici.148 ljudi. brigade brojao oko 900 boraca. Ivan Džina Gligorijević: Deveta srpska brigada.dajući joj zadatak da uništi četnike na prostoriji Donji Hrgovi-Srnice-Bijela. bataljona iz rezerve i ostalih četa 2. Štab 23. armije u Sremu. izvršile napad i ovladale Bijelom i Cerikom. brigade. a 14. brigade je krenuo prema Donjem Srebreniku. po dubokom snijegu. str. 2. koji su u to vrijeme zajedno djejstvovali sa jedinicama 9. kako bi olakšali situaciju snaga 1. 1. bataljonom Posavsko-trebavskog odreda napadne to neprijateljsko uporište. bataljon Posavsko-trebavskog odreda ovladali su selima Bijela i Hrgovi. Prvi i drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda. pa su ustaše protjerane uz gubitke od oko 30 mrtvih. četu 2. brigade i 1.12 Drugi i Četvrti bataljon brigade i 2. brigade uputio je 9. 269 . ali su protivnapadom ustaša i četnika potisnuti iz Bijele. 80 ranjenih i 10 zarobljenih. bataljonom. a 2. a 1. brigade. 12 13 Tom prilikom poginuo je vodnik Đulaga Delić iz Čehaja. Prvi bataljon 9. i 18. bataljona. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 118 boraca. 253-255. brigade oko 900 boraca. brojao je svega 340 boraca. Sve jedinice su ponovo. armije je svojim zapovjestima od 14. brigade je odmah intervenisao uvođenjem u borbu 3. a Posavsko-trebavski odred sa 3. Štab 9. brigade iznosilo je 4. na primjer. Brojno stanje 9.13 U vezi sa nepovoljnim razvojem situacije na sremskom frontu. brigade. bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. Vojnoizdavački zavod JNA. a ranjeni su Nedo Pisarević i Zijah Bičić. Štab 2. Treći prema selu Straži. januara naredio da sve jedinice preduzmu ofanzivna djejstva. bataljon 9. bataljon 9. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 122 borca. Drugi bataljon 9. bili su neuporedivo slabiji od bataljona 9. koji se nalazio na sektoru Maoče. sa zadatkom da sa 1. Svoj Prvi bataljon Štab 9. Dvanaestog januara neprijatelj je izvršio novi protivnapad jačim snagama. 1971. bataljona 9. Beograd. januara prema Srnicama.

Gubici 9. ušla prva u grad i oko pola noći ga zauzela. Na čelu svih grupa određene su starješine iz komandi četa i štabova bataljona. Neprijatelj je imao 28 mrtvih. korpusa od 16. napadala je iz pravca Donje Mionice. I 1945. i 3. srpske brigade su sačinjavali: Jovan Kecman Ceda komandant. Razbježali su se na sve strane. pa su se utvrdili čekajući pomoć od Nijemaca. a na liniju Srnice-Špionica upućena je 7. U svim jedinicama Posavsko-trebavskog odreda izvršene su pripreme za ovu akciju. napadala je Gradačac cestom preko Humaka. Kerep i okolna sela zaposjeli su četnici Avalskog i Trebavskog korpusa. bataljon Posavskotrebavskog odreda. U vezi s tim on je 9.). i 2. Srnice. ali je u Kuli ostalo 50-60 četnika koji se nisu mogli izvući. 384. razbila je Kalabićeve četnike (Kalabić je tada jedva umakao) i podržana jakom artiljerijskom vatrom. Tošić Nedeljko politički komesar. Rezerva se nalazila u Kerepu. Luka Leković pomoćnik političkog komesara i Jovan Labus načelnik štaba. koja je prethodno morala voditi borbu u Porebricama sa jednom kolonom četnika i ustaša obučenih u njemačke uniforme. odgođen je za 2-3 sata. 32. Bosanskog Šamca i Gračanice.15 brigadna artiljerija i l . i 4. Održani su partijski i skojevski sastanci i četne konferencije. brigadu i dva bataljona (1. brigade i Posavsko-trebavskog odreda iznosili su 5 mrtvih.divizije je odlučio da napadne neprijateljske jedinice koje su se utvrdile u Gradačcu. (Zbornik IV. dok. 81. časova. i 2. Napad je trebalo početi 16. bataljon 9. str. Jedinice brigade i odreda su imale zadatak da se održe na dostignutoj liniji i da vrše izviđanje u pravcu Modriče. 14 15 Izvještaj Štaba 14. brigade. oko 50 ranjenih i 6 zarobljenih. bataljon 9. zloglasnim četničkim komandantom.14 Gradačac. a desna napadna kolona (2. srpska brigada. U to vrijeme Štab 9. 10 ranjenih i 12 nestalih. u čijoj se prethodnici nalazio Posavsko-trebavski odred. januara u 18. knj. Lijeva napadna kolona koju su sačinjavali 1. brigade). Lijeva napadna kolona. Neprijatelj je bio razbijen.) Posavsko-trebavskog odreda uputio prema Gradačcu. 270 . na čelu sa majorom Nikolom Kalabićem. ali zbog zakašnjenja desne napadne kolone.

bataljon na putu prema selu Bare. Izdahnuo je sutradan u Srebreniku na putu za Tuzlansku bolnicu. Prethodne noći 19/20. Romaniji. Rana je bila smrtonosna. bataljon 9. Tako je na vratima svoje rodne Posavine. na Maleševcima. 18. Izloživši se neprijateljevoj vatri bio je pogođen rafalom u stomak. Posljednji koji su se spustili uhvaćeni su. januara. na Visu u dolini Spreče. Čuvši za smrt svog omiljenog komandanta. Vidjevši to i ostali borci su se masovno javljali. januara. istočnobosanske brigade u borbama u zeničkom kraju. svi borci i starješine su bili veoma ožalošćeni i još više ogorčeni na četnike. godine i uputio se ka Ozrenu. dok su neke čete 9. želeći da na taj način osvete smrt svog voljenog komandanta. sa zadatkom da unište neprijateljsku grupu koja se zatvorila u kuli. Pušku je uzeo jednog septembarskog dana 1941. formirana je jedna udarna grupa. Od velikog broja dobrovoljaca bombaša. Milan-planini i drugim mjestima. brigade i Posavsko-trebavski odred ostali u Gradačcu. poginuo Pero Bosić. brigade se nalazio u Skugriću. ali tamo nije nikoga zatekla. našao se 271 . od metka četničkog izdajice ispaljenog iz srednjovjekovne kule u koju su se uvijek sklanjali oni koji su činili zločine nad narodom. Kada je komandant Posavsko-trebavskog odreda Pero Bosić primijetio da se nekoliko četnika kreće u kuli. U martu 1943. koji je uvijek uzimao čim bi započela borba. Štab odreda je donio odluku da se kapija na Gradini razbije ručnim bacačima (đonbulima) i da bombaši izvrše juriš na kulu i unište četnike. izašao je iz zaklona i gađao puškomitraljezom. četnici su se pomoću konopca i opasača spustili niz zidine i izvukli iz kule. Tog i slijedećeg dana nastavili su se naizmjenični napadi na kulu. a Četvrti se nalazio u Donjoj Mionici.Sutradan. 1. bataljon je orijentisan u rejon sela Donja Lukavica. Po četama i bataljonima su održani partijski i skojevski sastanci. gdje je plamtio ustanak. puškomitraljezaca i automatičara. Skromnog posavskog mladića ubrzo su upoznali borci Ozrenskog NOP odreda u borbama na Lipačkom kamenolomu i u akciji na Turiji. a borci 6. kod Vlasenice. zahvaljujući pomrčini i magli. a neprijatelj je često otvarao vatru prema položajima odreda. Grupa se u rano jutro privukla kuli i upala u njene prostorije. Svi članovi Partije i SKOJ-a prijavili su se za bombaše. neustrašivi borac mnogih bitaka koje su partizani istočne Bosne vodili na svom teškom putu ka slobodi. 2. Birču. 3.

u jurišu bio prvi. Monj i Konjuh. Uskoro je za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen Cvijetin Vasić. iz 1941. No Pero ni u takvom stanju nije htio ostati u bolnici. majevičkoj brigadi i krenuo na Sutjesku kao komandir 1. jer je u zadnja 4 mjeseca bio neprekidno sa njima. srednju Bosnu. Do dolaska novog komandanta dužnost načelnika Štaba privremeno je obavljao kapetan Mile Glavaš. a vi niste dali. donijeli smo grudu srebreničke zemlje da je stavimo u njegov grob«. smatrajući da on ima najviše vojničkog znanja i iskustva i da je vrlo popularan u narodu kao raniji komandir Posavske čete. Pero postaje komandant bataljona u Posavskom NOP odredu. Sahrana je. u ljeto 1943. U momentu kada je sanduk sa tijelom puštan u raku. u prisustvu čitavog stanovništva Gradačca i mnogobrojnih Srebreničana i stanovnika okolnih sela. Evo. koji su tražili da se Pero sahrani u njihovom mjestu. Tražili smo da Peru sahranimo u Srebreniku. Kada su partizanske jedinice oslobodile Posavinu i Trebavu. koji je tada bio komandant bataljona u 20. dotadašnji zamjenik komandanta.u 1. Srebreničanin Mustafa Mujezinović je povikao: »Stanite i mi imamo nešto da kažemo. član Okružnog komiteta N 0 0 . čete 1. a u povlačenju posljednji. godine. komandant Posavsko-trebavskog područja. nego je našao načina da opet uđe u stroj brigade. Mahnjaću. a u proljeće 1944. Pero i odred su bili čvrsta garancija stanovništvu da neprijatelj neće moći stupiti ponovo u Srebrenik. Trebavu. ali je ona naišla na snažno protivljenje Srebreničana. godine i komandant Posavsko-trebavskog odreda. Štab Posavsko-trebavskog odreda predložio je Đorđa Kaurinovića iz Bukvika. komandant bataljona u 1. a u jednom jurišu je teško ranjen. bataljona. Sa svojim Posavcima i Trebavcima prokrstario je Posavinu. Okružni komitet KPJ je uputio prijedlog da se za novog komandanta odreda postavi major Nikola Simić. 272 . 16 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu je donio odluku da se Pero Bosić sahrani u Gradačcu. u kojem su se uglavnom nalazili prekaljeni borci iz Majevičkog NOP odreda. U teškim borbama u petoj ofanzivi dva puta je ranjavan. godine. tukao se sa neprijateljskim vojskama. obavljena u Gradačcu. majevičkoj brigadi i komandant Posavskog NOP odreda. romanijskoj brigadi. Pošto je u to vrije16 Podaci uzeti iz priloga Mehmedalije Tufekčića.

17 Posavsko-trebavski odred je ostao nekoliko dana u Gradačcu kao posada. 12/394-398. tvrđavsku brigadu i da zajedno sa njom preduzme izvlačenje. 178. dužnost političkog komesara Posavskotrebavskog odreda preuzeo je Petar Kaurinović. 1. br. a sa 17. str. obaraju ograde. 12/357-358. 104. 2. Izvještaj Štaba 14. pravcem Drinjača-Zvornik-Bijeljina. koji je ujedno i dalje vršio dužnost partijskog rukovodioca u odredu. fond NDH. 1. rolne 12/199-200. 25. 1). 1945. divizija sa zadatkom da deblokira 963. 1. reg. četnici su pokušali prodrijeti u Gradačac iz pravca Modriče.19 dijelovi 12. munaru upotrebljavaju kao osmatračnicu. br. i 2. 5. 32. ustaško-domobranske divizije i ostaci 1. puka bjelogardijskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). 1. Ustaški logor iz Brčkog izvještava svoje pretpostavljene 5. is 273 . k. Mikrofilm. (Zbornik IV. reg. 1945. IRP Sarajevo. U jednom izvještaju kotarske oblasti Brčko.20 U vezi situacije nastale probojem neprijateljskih snaga iz Vlasenice prema Zvorniku. ruše kuće. a u Brčkom dijelovi 7. 2.me politički komesar Posavsko-trebavskog odreda Savo Živković premješten na dužnost političkog komesara Tuzlanskog NOP odreda. U to vrijeme u Bijeljini se nalazila njemačka borbena grupa »Skenderbeg«. 12/619-620). XII 1944. 12/352. i 9. f. nastoje ih nasilno polno upotrijebiti. kao prihvatni punkt neprijatelja na drinskom pravcu i oslobodi što više snaga za obračun sa neprijatelj17 18 19 20 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 11. F. Gornjeg Žabara i Bosanskog Samca. SS divizije Princ Eugen. Štab 2. a listove svete knjige Kurana upotrebljavaju u klozetu«. armije donio je odluku da snagama 3. korpusa od 21. brigade su iznosili 18 mrtvih i 12 ranjenih. 47). fond NDH k. govori se o zabrinutosti zbog pljačke i nasilja koje vrše pripadnici njemačkih jedinica koje prolaze kroz Brčko (Arhiv VII. Dvadesetog januara 1945. (Arhiv VII. 6. 407). dok. 18 Polovinom januara upućena je u rejon Vlasenice njemačka 22. (Arhiv VII. i 14. knj. Gubici 9. vrše nasilja nad ženama. i 28 divizijom likvidira bijeljinski garnizon. 178. korpusa zadrži neprijateljske snage i vrati ih prema jugu. Neprijatelj je razbijen i protjeran uz gubitke od 54 mrtva i više ranjenih. godine o postupcima pripadnika RZK: »U selu Brki uništavaju privatnu imovinu.

beogradske brigade KNOJ-a. III. bataljon 1. Bataljon je imao posebnu radiostanicu i šifru. sa zadatkom da pvonađe i napadne štab Draže Mihailovića. 263. Četrnaesta brigada 23. neprijatelj je jačim snagama iz pravca Sokola i Džakula napao položaje 1. sa zadatkom da spriječe prodor neprijatelja prema Tuzli. divizije i da sa dvije brigade zatvori pravac Brčko-Tuzla. i 2. divizija dobila zadatak da smijeni jedinice 17. od kojih svega 5 ispravnih) i zbog brojne nadmoćnosti neprijatelja. u 17. 1945. zbog svog malog brojnog stanja i naoružanja .d. Sedma brigada je upućena da preuzme položaje na liniji Bukvik-Žabar. divizije. knj.23 Već sutradan. armije od 22. 1945. brigade beogradske divizije KNOJ-a. 32. kada se vratio u Beograd.skom grupacijom koja je nastupala iz pravca Vlasenice. dok. brigade 23. bataIjona odreda.22 Posavsko-trebavski • odred napustio je Gradačac 23. divizije zatvori pravac koji dolinom Spreče iz Doboja vodi ka Tuzli.30 časova. januara i preko Vida. Ivan-Džina Gligorijević: n. otvorivši prethodno jaku minobacačku vatru. str. Beogradski bataljon i odred su stavljeni pod operativnu komandu 14. dok je na širokom frontu. divizije je postavila svoje bataljone istočno od Gračanice da spriječe prodor neprijatelja pravcem Gračanica-Tuzla. Lukavca i Zelinje krenuo u Doborovce. pa je 23. 108. U vezi sa ovim izdata je zapovijest potčinjenim jedinicama da zauzmu nove položaje. jedinice odreda su se povukle na nove položaje: Ka21 22 23 Naređenje Štaba 2. a Posavsko-trebavski odred u Doborovce. I. U Srnice je stigao 1.21 Jedinice 23. (Zbornik. brigada u rejonu Čelića i Brezovog Polja. Upućen je iz Beograda polovinom januara 1945. brigada sa Posavsko-trebavskim odredom i 1. str. bataljonom 1. Bataljon je imao oko 800 boraca naoružanih puškomitraljezima i automatima i obučenih u nove uniforme. istočno od Gračanice i Gradačca ostala samo 14. a 9. Zadržao se u Posavini do 8. divizije napustile su Gradačac 23. Pošto su položaji kod Dobrovaca bili suviše izduženi (bataljoni ih nisu mogli solidno zaposjesti. a s jednom brigadom i brigadom 45. 48CM92). 274 . IV. januara i krenule na izvršenje novog zadatka. Sa Bataljonom su došli major Viktor Kućan komesar brigade i major Veljko Dragović iz OZNE za Jugoslaviju.180 pušaka i 10 puškomitraljeza.

Neprijatelj je imao oko 30 mrtvih i više ranjenih. Radovan Sobota. bataljon se povukao i smjestio svoje jedinice u Gušte. neprijatelj je jačim snagama obnovio napade na jedinice odreda. bataljon 1. k. načelnik štaba. 9. Pošto je neprijatelj u borbu uveo nove snage i imao namjeru da prodre do Srebrenika. preko Vranjevca. komandant. ustaško-domobranske divizije) sa jačim snagama. srpske brigade23 odlučio je da sa svojim Drugim i Trećim bataljonom. Gornje Hrgove i Špionicu. gdje je sa Beogradskim bataljonom pružio jak otpor neprijatelju. Sutradan. ali su se jedinice odreda pred noć morale vratiti na ranije položaje. pa pošto je primijećena koncentracija jačih neprijateljskih snaga na Humkama kod Gradačca. 200)-Begov han-Srnice. stigavši preko Vranjevca na kote 373 i 309. Tridesetog januara počeo je napad. br. izbjegavši opasnost da im neprijatelj dođe iza leđa. Protivnapadom jedinica odreda neprijatelj je protjeran preko kote 309 i 373. a Posavskotre24 25 Arhiv VII. januara. Poslije tročasovne borbe. 24 Zbog takvog razvoja situacije na sektoru Doborovci-Srnice-Biberovo Polje.oko 1. Pred noć je neprijatelj napao i položaje Beogradskog bataljona KNOJ-a u Biberovom Polju. beogradske brigade KNOJ-a (zvali su ga i 14. Treći bataljon brigade napadao je iz Avdića preko Kosice i Srnica u pravcu Biberovog Polja. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom napadne i protjera neprijatelja iz Srnica i Doborovaca. Tog dana 1. f. armije. brigade su sačinjavali: Jovan Mitić Đorđe. 26. odred i Beogradski bataljon su se povukli preko rijeke Tinje i organizovali položaje za odbranu na liniji Gornji Hrgovi-Ćehaje. bataljon 1. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. reg. Slijedećeg dana. zbog nedostatka municije. januara. 1074. odnosno Beogradski bataljon) bio je na položajima oko sela Vučkovaca sa isturenim dijelovima u Kerepu i Biberovom Polju. Štab 14.500 četnika) i zeleni kadar (dijelovi 12. 275 . odred je bio prinuđen da se pod borbom povlači prema Špionici. Štab 14. zamjenik komesara i Milivoje Drljević. 25. napali su položaje Posavsko-trebavskog odreda na Kapetanovoj bini. 16. četnici (Valjevski korpus i Lipovačka brigada . fond NOP-a.petanova bina (k.

bataljon na liniji Kupres-Biberovo Polje—Doborovci. brigade trebalo je da ode na novi zadatak. fond NOP-a. brigade od 31. Neprijatelj je protjeran i 31. samoinicijativno preduzeli opšti napad na četnike. 763-764) i izvještaj Štaba 3. i 9. zadrži 3. reg. dok. brigade je tada odlučio da zbog brojne premoći neprijatelja nad jedinicama Posavsko-trebavskog odreda i. Vučkovcu i Prnjavoru. 32. br. ove jedinice su morale napustiti grad. Zbog ove akcije Štab 14. Od 5. 32. 166. srpske brigade. Uslijed jačih napada neprijateljskih snaga na Srnice. i izlišnosti jedne takve akcije. U momentu kada je napuštao položaje na liniji Biberovo Polje-Kupresi.bavski odred i Beogradski bataljon prema Kerepu. 11. februara na frontu nije bilo aktivnosti ni s jedne ni s 26 Arhiv VII. f. 15. a partizani 2 poginula i 11 ranjenih. a s obzirom na situaciju na cijelom frontu od Brčkog do Gračanice. Štab 14. str. bataljon 14. srpske brigade i ostale jedinice koje su učestvovale u akciji. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon su. Drugog februara 3. (Knj. Tog dana 3. Sutradan je izvršen opšti napad na četnike i jedinice NOV i POJ su ponovo došle na svoje ranije položaje. knj. 696). bataljon 14. januara Posavsko-trebavski odred je zauzeo položaje na liniji Pilipovina (k. bataljon 14. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon izvršili protivnapad i povratili izgubljene položaje. brigade dejstvovao je u pravcu Sladna i Doborovaca. str. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon napale su jače četničke i ustaške snage koje su ih potisnule na liniju Hrgovi-Gušte-Špionica. 176. korpusa je oštro kritikovao Štab 14. 1627. primjedba 7. korpusa od 31. Beogradskog bataljona. Drugi bataljon 14. brigade. Ostavivši slabo obezbjeđenje u Srnicama (dvije čete Posavsko-trebavskog odreda) potjerali su četnike. bataljon. Četnici su imali 6 mrtvih i više ranjenih. Izvještaj Štaba 14. bez odobrenja Štaba brigade. do 9. pa su se jedinice zaustavile tek na liniji: Zubovo brdo-Mustafići-Čehaje-Avdići. 276 . (Zbornik IV. i ujutro 3. I 1945.260). 26 Slijedećeg dana su 3. Protivnik je primjetio njihovo povlačenje i prešao u gonjenje. I 1945. dok. k. 309)-Kapetanova bina (k. februara ušli u Gradačac.

a Štabu 23. knj. Posavsko-trebavski odred se nalazio na desnom krilu jedinica 14. Gligo Mandić. 88. U borbama od 24. i 9. 33. i 9. ojačan jednim divizionom 654. imao je zadatak da izvrši napad na jedinice 23. januara do 3. divizije da svoj sektor napada kod Zvornika preda jedinicama 27. februara naredio Štabu 17. na položajima kod Srnice prema Kupresima. armije NOVJ donio je odluku da na frontu kod Zvornika pređe u aktivnu odbranu. Da bi olakšao težak položaj 22. trpeći velike gubitke i ostavši sa malo municije Štab grupe njemačkih armija »E« preuzeo je 9. puk 104. Među ranjenima je bio i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. bila sabijena na malom prostoru između Drinjače i Diviča. ojačanim artiljerijom i tenkovima. februara odred je imao gubitke od 4 mrtva i 20 ranjenih. 312. srpske brigade. Zbornik V. lovačke divizije napad od Doboja i Gračanice prema Tuzli. str. knj. str. dok. dok. divizije koja je. Gračanice i Sokola. a sa 734. 38.d.. Istom zapoviješću je naređeno Štabu 28. armije je 11. Gračanice i Sokola i Valjevski četnički korpus. 341-342. divizije da 7. pukom 104.druge strane. knj. Štab 2. divizije NOVJ na liniji D. Čekanići i G. probijajući se dolinom Drine ka Bijeljini. artiljerijskog puka. n. 33. 95-96 i Zbornik IV. 28 Uvidjevši da je Tuzla u opasnosti. pukom iste divizije. slavonske divizije da od 7. 2 ' U napadu su sadejstvovale ustaško-domobranske jedinice iz Doboja. divizije preuzme položaje oko Brčkog. divizije i da krene prema Tuzli. brigadu hitno uputi prema Srnicama i Ratišu kako bi zatvorile pravce Gradačac-Tuzla i Gračanica-Tuzla. koji je napadao iz Gradačca prema Srnicama i Srebreniku. lovačke divizije. dok. a potom da produži napad ka Tuzli sa ograničenim ciljem. a Beogradski bataljon na liniji Prnjavor-Hrgovi-Donje Gušte. četom minobacača i ustaškim i domobranskim jedinicama iz Doboja. brigade 23. Orahovica-Miričina.29 27 28 29 Zbornik IV. 277 . 83. 388-397. februara sa 724. a da na pravcu Tuzla-Doboj preduzme ofanzivna djejstva. Njemački 734. Jovica Jovičević. str. U skladu s odlukom Štab 2. napad iz Brčkog i Bijeljine ka Zvorniku.

došla je u sukob sa četnicima koji su krenuli od Gradačca da sadejstvuju sa Nijemcima koji su prodirali od Gračanice ka Tuzli. 12. gdje je stigla 14. politički komesar. brigada je izvršila pregrupisavanje i bila u pokretu ka prostoriji Vučkovac-Kerep-Biberovo Polje. komandant.30 Došlo je do borbe kod Vučkovaca i četnici su potisnuti. Zbog nestašice municije i gubitaka (10 poginulih i 35 ranjenih). brigada je vršila pritisak na neprijatelja koji se utvrdio u Huskićima i Moranjcima. 278 . 596-Ratiš-Gnojnica. srpske brigade tada su sačinjavali: Vojo Ivanović Grebić. srpska brigada na putu za Ratiš. Linija fronta se pomijerala naprijed-nazad. Dušan Kovačevič. Mišo Martinović. Sedma brigada napala je neprijatelja na liniji Moranjci-Seona-k. februara. dijelovi 14. 14. brigada je uvedena u borbu na mjestu proboja njemačkih jedinica. politički komesar i Živorad Milovanović Žika. neprijatelj je napao položaje 14.Devetog februara 1945. srpska brigada sa fronta istočno od Brčkog i razmjestila se na prostoriji Dubrave-Cerik-Bijela. 415-Rašljevo-k. brigade. zamjenik komandanta. a 9. Kada je 7. 462. brigada je napadala neprijatelja na položajima kod Donjih Moranjaka. Borba je trajala čitav dan. Sutradan su nastavljena borbena djejstva na cijelom frontu. februara sa baterijom protivtenkovskih topova i dvije baterije minobacača 120 mm koji su postavljeni na vatrene položaje u 30 Štab 7. načelnik štaba. godine. Vodeći borbu neprekidno 48 časova. Milan Čabarkapa. oko 5 časova. Četrnaesta brigada je istovremeno ovladala linijom k. naročito na liniji Moranjci-k. brigade povukli su se na liniju Moranjci-Mehići-k. Trinaestog februara 7. 518-Turkovići-Kamenica. februara stigla na prostoriju Špionica-Srnice. ali ga nije ispjela protjerati. Posavsko-trebavskog odreda i Beogradskog bataljona na cijelom frontu. Jedanaestog februara 7. Tada je ubijeno 10 Nijemaca i nekoliko ranjeno. sa zadatkom da ovlada protivničkim prednjim položajima u Lušnici i Muratima. Tog dana. usiljenim maršem 10. brigadom spriječi prodor Nijemaca iz Gračanice ka Tuzli. brigada krenula ka Lušnici i Muratima da zajedno sa 14. 415-Mehići-Rašljevo. stigla je 9. Sutradan je 7.

a Beogradski bataljon na liniji Dubrave-Bijela-Cerik. i 25. pa je odstupio prema Porebricama i Gradačcu. bataljon . . Tada su imenovana nova partijska sreska rukovodstva. razmatrana i organizaciona pitanja. brigada je potisla četničke jedinice iz Kerepa. ali je protivnapadom 2. marta 1944. na kojem su. februara. bataljon . . Istovremeno je neprijatelj i/ Sokola krenuo u napad i ovladao grebenom: k. divizije su tada izvršile protivnapade i protjerale neprijatelja.Monj i 4. srpske brigade i Beogradskog bataljona KNOJ-a. 1. str. dok.Srnicama. Biberovog Polja i Međeđe. 15. 12. Neprijateljske snage brojale su preko 1500 ljudi i uspjele su da odbace jedinice NOV i POJ zapadno od komunikacije Srnice-Kerep. * U Tuzli je od 16. Četnici i ustaše su tokom noći 18/19. 34. diviziju kod Zvornika i na položaje svojih jedinica oko Brčkog i Bijeljine. Pošto je postigao cilj da smanji pritisak jedinica 2. januara 1945. 455-k. i 4. 533. do 16. februara 9. održan sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. do 18. pored ostalog. pretrpjevši gubitke od 28 mrtvih i 34 ranjena. 3. godine. Hrgove. otpočeo povlačenje prema Doboju i Gračanici. Posavsko-trebavski odred je držao položaje i vodio borbu sa četnicima na liniji Gornji Hrgovi-Zubovo Brdo.31 Zbog ovako ispoljene aktivnosti neprijatelja. a na liniji Hrgovi-Cerik-Beogradski bataljon KNOJ-a. knj. 279 . 2. neprijatelj je. U Srnicama se nalazio Posavsko-trebavski odred.Vučkovac. 1. Neprijatelj je protivnapadom razbijen poslije teške borbe. Na ovim položajima jedinice su ostale do 5. Deveta brigada rasporedila je svoje bataljone na nove položaje i to: 1. februara izvršili napad iz pravca Žabara na D. U borbama koje su vođene od 14.Hrgovi. Jedinice 23. 540-k. brigade odbačen. armije na opkoljenu 22. jedinice 23. Cerik i Vučkovac na jedinice Posavsko-trebavskog odreda. divizije dobile su zadatak da se utvrde na dostignutim linijama.Vranovac. bataljona 9. 31 Zbornik IV. bataljona 9.

32 Arhiv IRP. Jovan Radovanović. Pero Janković. Hasan Begić. U komitet je kasnije kooptiran Sulejman Čaušević. Fadil Zečić. Džafer Muradbegović. Ilija Milovanović. Adem Gibić. koja je u komitetu trebala biti zadužena za omladinsku organizaciju. U Sreski komitet za Gradačac imenovani su: Mehmedalija Tufekčić (za sekretara). 5021 i 5022. Mitar Mitrović. Soka Veselić. Uskoro je prešla na rad u Okružni komitet SKOJ-a. kat. Savo Zivković. Ivan Bumbulović. Marković i Janković su uskoro primili druge funkcije. nije došla na tu dužnost. Đorđe Brkić. Ilija Kaurinović. 280 . Sekretari bataljonskih biroa ulazili su u sastav biroa odreda kojim je rukovodio sekretar partijske organizacije odreda. Đoko Pajić. Selena Stojčević. Zaim Zaimović. To su bili: Cvijetin Vasić. Radivoje Lukić. Polovinom februara 1945. br. raspoređenih u 8 osnovnih partijskih organizacija (ćelija). Džemila Ajanović. Sarajevo. Ljubica Miljuš. Milan Šljakić. Fadil Izić i Dana Simić. Ona je u komitetu bila zadužena za omladinsku organizaciju.Za Sreski komitet KPJ za Brčko imenovani su: Panto Marković (sekretar). Stjepan Tešić. Teufik Imamović. Salih Mehikić i Džemila Ajanović. Jovan Jeremić. a funkciju sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a tada je preuzeo Ekrem Taslidžić. Zbirka NOR-a. a funkciju sekretara sredskog komiteta preuzeo je Radivoje Lukić. Bešlaga Korajkić. Još tri člana KPJ iz odreda su se nalazila u bolnici kao ranjenici. Alija Muslić. 5122. Ahmet Ćatić i Trivo Dakanović. Milan Kresoja. Hamid Aljić. Muhidin Muftić. pa je umjesto nje imanovana Zagorka Lukić. Husein Zorić. Lepa Kudžić. Fehim Klebić i Cviko Bosić. U Sreski komitet KPJ za modrički srez imenovani su Slobodan Janković (za sekretara) Panto Nikolić. Muharem Ibralić. godine u odredu je djelovalo 30 članova KPJ. Pavle Mihaljčić.32 Partijska organizacija Posavsko-trebavskog odreda u pogledu rukovođenja bila je vezana za Okružni komitet KPJ. Kadro Ramić. Rabija Mujkić. Petar Kaurinović. dok je Joco Vočkić postao organizacioni sekretar Komiteta. U bataljonima su postojali bataljonski partijski biroi koje su sačinjavali sekretari ćelija u četama i p r i štabovima bataljona.

koje su brojno ojačale dolaskom grupacije srbijanskih četnika na Trebavu i Posavinu. srpske brigade i Posavsko-trebavski odred u drugoj polovini januara 1945. Za vrijeme boravka u Gradačcu partijsko-politički aktivisti održali su 17 konferencija sa stanovnicima grada i okolnih sela. Sreska partijska rukovodstva za Modriču i Gradačac nisu mogla funkcionisati na svom terenu koji je bio zaposjednut jakim neprijateljskim jedinicama. koje su ujedno pomagale i obezbjeđivale rad društveno-političkih organizacija. Kada su jače jedinice NOV privremeno zaposjedale dijelove posavsko-trebavskog područja. Prema Modriči i Odžaku upućeni su članovi Sreskog komiteta za Modriču i drugi aktivisti. ali su se morali vratiti. dok se članovi partijskih rukovodstava ne okupe.Sreska rukovodstva nisu odmah konstituisana. pa su se kretala zajedno sa Okružnim komitetom KPJ za Posavinu i Trebavu. Grupa partijskih aktivista koja je krenula u Bukvik stigla je bezbjedno u svoje odredište. Tako su i prilikom privremenog oslobođenja Gradačca (oslobodili su ga bataljoni 9. Trebalo je da prođe izvjesno vrijeme. čiji potpisi bi značili garanciju da im se neće ništa desiti. Komandom područja i Posavsko-trebavskim NOP odredom. Preduzete su mjere da se oni vrate svojim kućama. Jedan od problema o kojem se raspravljalo na tim konferencijama bilo je pitanja povratka izbjeglih seljaka koji su pod pritiskom četnika napustili svoja sela i pošli na Trebavu. jer su mnoga naselja u tom kraju bila oslobođena i u njima stacionirane jedinice NOV i POJ. koji je djelovao u skladu sa razvojem vojno-političke situacije na tom području. Članovi Sreskog komiteta za Brčko mogli su odmah da pođu na svoj teren. onda su i partijsko-politički rukovodioci dolazili sa njima i razvijali partijsko-političku aktivnost. 281 . jer se nisu mogli probiti do svog terena kroz gust raspored neprijateljskih jedinica.) u grad su stigli i članovi partijsko-političkog aktiva za Trebavu i Posavinu i odmah razvili partijsku i političku aktivnost. Trebalo je da ga potpišu ugledni građani iz Posavine i Trebave. Radi lakšeg rukovođenja stvoren je jedan partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu. pa je odlučeno da se napiše proglas.

U to vrijeme u Srebreniku je djelovao Opštinski komitet KPJ i SKOJ-a koji su bili vezani za okružne komitete KPJ i SKOJ-a za tuzlanski okrug. U štabu Beogradskog bataljona. za vrijeme njegovog boravka na Trebavi i Posavini. br. Sa partijsko-političkim aktivom pošao je i Kemal Halilović koji je duže vrijeme proveo na ilegalnom radu u Gradačcu. partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta podijelio se u grupe.Zbog promjenjene situacije na frontu prema Zvorniku. u stvaranju i razvijanju organizacija Narodnooslobodilačkog fronta u selima oko Srebrenika. Dan prije sazvana je konferencija na kojoj su građani upoznati sa razlozima napuštanja Gradačca. Komanda područja i partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta KPJ. a 107 članova u partijsko-političkom aktivu i na terenu (Arhiv IRP. Srpska Tinja. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom KNOJ-a. Svi oni koji su se osjećali ugroženim od represalija okupatorskih i kvislinških vlasti pozvani su da sa Posavsko-trebavskim odredom pođu na oslobođenu teritoriju u Srebrenik. jedinice 23. djelovalo je 149 članova KPJ. Pomagao je partijskoj organizaciji Srebrenika. Tako su uz njegovu pomoć formirani seoski odbori Fronta u selima Potpeć. jer su one tada sačinjavale većinu sta33 Na posavsko-trebavskom području u februaru 1945. od kojih su 42 člana bili u Komandi područja i Posavskotrebavskom odredu. Po dolasku u Srebrenik partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta razvio je znatnu političku aktivnost na teritoriji te opštine. divizije su morale poslije 7 dana napustiti Gradačac. Poslije napuštanja Gradačca. Brčkom i Doboju. Sarajevo. Donji i Gornji Srebrenik i zajednički odbor za sela Like i Kuge. a veći broj se sklonio kod svojih rođaka i prijatelja u okolnim selima. nalazio se Teufik Imamović kao član sreskog komiteta KPJ za Gradačac. Lisovići. radi koordiniranja zajedničkih akcija i kao poznavalac prilika na tom terenu. Pošlo je oko 80 građana. 5112). 282 . god. Muslimanska Tinja. Posebna pažnja je bila posvećena organizaciji žena. a sa njima Posavsko-trebavski odred. Zahirovići.33 Po jedan član Okružnog komiteta KPJ kretao se sa sreskim komitetima za Modriču i Gradačac. Zbirka NOR-a kat. Sa njim je krenuo i skojevski aktiv iz grada.

34 Povodom odluke kralja Petra II da proglasi ništavnim sporazum Tito-Šubašić na cijeloj slobodnoj teritoriji su održani protestni zborovi. i u Breziku. IRP.Oblasnom komitetu u februaru 1945. u krvi skovanom. u 34 35 36 Arhiv VII. s obzirom na to da se većina muškog stanovništva nalazila u vojsci. godine održan protestni zbor na kojem je prisustvovalo preko 400 građana koji su nosili transparente i klicali maršalu Titu.Demokratske federativne Jugoslavije. Kralj Petar Karađorđevič je još jednom pokazao svoje izdajničko lice. Narod sela Srebrenika«. Tako je u Gornjem Srebreniku 26. živio maršal Jugoslavije drug Tito. godine Perica Kosik. Muharem Ibralić. januara. zatim usmene novine i analfabetski tečajevi. koji u zoru našeg oslobođenja još jednom pokušava da zabode nož u leđa našem. bratstvu i jedinstvu. šalje Ti svoje pozdrave i izražava zahvalnost za mudro rukovođenje narodnom borbom. 29. Sa ovih protestnih zborova upućen je maršalu Titu slijedeći telegram: »Predsjedniku Nacionalnog komiteta. Na taj kurs su početkom februara upućeni Kemal Halilović. Sarajevo. a ostala predavanja su držali sami članovi Oblasnog komiteta. rolna 12/108-109. Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. Jozo Stanić i drugi partijski omladinski rukovodioci.36 Partijski aktiv Okružnog komiteta. živio AVNOJ. Mikrofilm. Remza Kapetanović. Sarajevo. Sofija Veselić i Ahmet Čatić. 283 . a u martu 1945. rolna 12/352. Džemila Ajanović. 35 Pri . po dolasku Posavsko-trebavskog odreda na teritoriju Bijela-Hrgovi-Srnice. On može doći u našu zemlju samo zato da bi odgovarao pred narodnim sudom. Narod slobodarskog Srebrenika izražava svoju punu odanost Antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Jugoslavije i Tebi naš dragi druže Tito. koji je osjetio u punoj mjeri izdajničku kamu kraljevih četnika. kao i ostali ratni zločinci. okupljen na ovom protestnom zboru povodom izjave kra!ja-izdajnika. Živjela DFJ. koji si znao da očuvaš slobodu i čast naših naroda u najtežim časovima i koji ćeš sa istom mudrošću rukovoditi izgradnjom naše mlade države .novnika u opštini. a kroz dva dana. januara 1945. Sutradan je sličan zbor održan u Donjem Srebreniku. Svakodnevno su se održavale konferencije sa ženama. narodnom heroju drugu Titu. Narod sela Srebrenika. Arhiv VII. Mikrofilm IRP. počeo je sa radom niži partijski kurs koji je imao jednog stalnog predavača. Reorganizovani su i prošireni postojeći odbori AFŽ u Gornjem i Donjem Srebreniku i Breziku. AVNOJ-u i Komunističkoj partiji.

a rjeđe Politika i Borba. i sam polazi na taj teren. četnici i ustaše su ih za 11. Da bi organi narodne vlasti u selima i mjestima Posavine i Trebave mogli funkcionisati. među kojima su bila i 4 člana Okružnog komiteta KPJ. Edhem Čamo. Pojedini partijski aktivisti odlazili su uz pratnju patrola odreda u sela na neoslobođenu teritoriju. Na slobodnu teritoriju dolazio je mali broj primjeraka novina.Panto Nikolić. Za dopisničku službu u OK KPJ bio je zadužen Edhem Čamo. Mikrofilm. Od 10. sekretar. Sa sobom su nosili štampu i letke. predsjednik. 37 Bijelu. Milivoje Kunce. stvoreni su odbori NOF-a koji su u prvi mah poslužili kao most za kontakt naroda i vojske.Sarajevo.februaru 1945. Vojvodini i Bugarskoj. Grupe partijskih aktivista. 6. III. 284 . (Arhiv VII. rolna 12/780-781 i rolna 13/318-223 i 239-240). početkom marta 1945. Članci su čitani po grupama. referent za privredu. a u Sreskom komitetu Modriča . S obzirom na to da se nije moglo odmah pristupiti izborima za nove N 0 0 . 38 Jedinice NOV i POJ pripremale su se za konačno oslobođenje zemlje. 1945. Preko njih su partijski aktivisti nastojali politički pripremiti izbore za narodnooslobodilačke odbore. U selima na pomenutoj prostoriji nisu našli organe narodne vlasti. u sreskom komitetu Gradačac Teufik Imamović. II. Izvještaji OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 19. februara održano je oko 50 frontovskih i omladinskih konferencija i izabrano 13 seoskih odbora NOF-a. Hrgove. inž. III i 8. i to uglavnom Front slobode. konstituisan je Izvršni odbor Okružnog N 0 0 u sastavu: Mustafa Rustanbegović. Vučkovce. Naročito je bio tražen Front slobode. Ta djeca su upućena na oporavak u dječje domove u Srbiji. do 19. Dubrave. a izvjestan broj primjeraka patrole su nosile na neoslobođenu teritoriju. mjeseci gotovo potpuno uništili. Kerep. IRP . dr Ham37 38 U Bukviku je ponovo uspostavljen Opštinski komitet KPJ za čijeg sekretara je imenovan Boško Pantelić. Biberovo Polje i Srnice. u okviru organizacija NOFa i AFŽ. došle su u Bukvik. Preduzete su mjere za popis i skupljanje djece čiji su roditelji pali u borbi ili su bili žrtve okupatorovog terora. Okupator. Skakavu.

pa je u Bijeloj napravljena suha komora gdje se dezinfikovala odjeća. pa se postavio problem sjetve. Zbog epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. naročito po onim iz kojih je neki član bio u NOV i POJ. Okružni narodnooslobodilački odbor je podijelio 135 metričkih centi soli porodicama palih boraca i onima koji su bili u najtežoj materijalnoj situaciji. Mile Glavaš. referent za finansije. Okupator je sa svojim slugama počinio veliku materijalnu štetu narodu. referent za prosvjetu. inž. Ostavljeno je da se sreski i opštinski narodnooslobodilački odbori konstituišu kada se oslobode sjedišta opština i srezova. IRP . Ferdo Halaljkijević. Većina školskih zgrada je popaljena. privremeni referent za ishranu (do povratka Davida Davidovića sa neoslobođene teritorije). rolna 13/244-246). referent za javnu upravu. Mika Stanković. Pljačkali su i po kućama. Mikrofilm. pored boraca. a one koje su ostale bile su bez vrata. koje su u zadnje vrijeme boravile na ovom području. 1945. Neprijateljske vojske. 3. preduzete su odgovarajuće mjere u saradnji sa sanitetom odreda. (Arhiv VII. Okružni narodnooslobodilački odbor je preuzeo niz mjera za obnovu rada na slobodnoj teritoriji. a na čitavom području radio je samo jedan ljekar dr Vilim Šmugler. Ostalo je svega četiri učitelja koji su počeli da organizuju analfabetske tečajeve. Popravljeni su mostovi na slobodnoj teritoriji na komunikaciji Bukvik-Srnice i Srnice-Doborovci. Teško se dolazilo do buradi za dezinfekciju i do dezinfekcionih sredstava.Sarajevo. je ionako težak položaj ishrane i sjetve postao još teži. 285 . cijepio i stanovnike okolnih sela protiv trbušnog tifusa. Zbog toga. oduzele su i one namirnice koje su ljudi ostavili za sjetvu i ishranu. Hrane nije bilo dovoljno. Posavsko-trebavsko područje je prije rata imalo 52 osnovne i jednu građansku školu.39 39 Izvještaj Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 8. prozora i krovova. Hidajet Ljubović.dija Bravo. Izvjesnu količinu soli razmjenio je za namirnice koje su upućene bolnicama u Tuzli. referent za zdravstvo. Naročito je stradala stoka. naročito pljačkom stoke. a ljekar odreda je.

Brčkog i Doboja.POD KOMANDOM 25. korpus. U Gračanicu su ušli istog dana bez borbe. diviziju u rejon Srnica za dejstva prema Gradačcu i Posavini. po naređenju Vrhovnog štaba. brigade i Posavsko-trebavski odred na liniji Vučkovac-Kerep iz dva pravca od sela Avramovine ka Donjoj Lukavici i iz sela Međeđe ka liniji k. Štab 2. a 23. godine stvoreni su povoljni uslovi za prenošenje dejstava u donji tok Drine i Bosne. februara 1945. na sektoru Trebave i Posavine. Zbog toga je orijentisao: 45. i 5. radi zatvaranja pravca Brčko-Tuzla. diviziju prema Brčkom za dejstva na komunikaciju Brčko-Bijeljina. sa zadatkom dejstva na komunikaciju Janja-Bijeljina. armije je odlučio da težište operacija prenese u rejone Bijeljine. armije (Srem) i spriječio povlačenje njemačkih snaga dolinama Bosne i donjeg toka Drine. i 2. 23. korpusa trebalo da učestvuje u oslobođenju ovog grada i okoline. Nijemci su proturili vijest da imaju namjeru zauzeti Tuzlu obuhvatnim manevrom od Zvornika i Brčkog. diviziju sa dvije brigade u rejon Janje. 17. divizije i Majevički NOP odred postavio 17. februara na liniju Potočari-Pukiš-Čelić-Lopare. diviziju u rejon Tuzle . majevičku brigadu 17. 447-448. 28. armije je 15. Zbog sigurnije zaštite pravaca koji sa sjeverozapadne i sjeverne strane vode ka Tuzli. da bi što bolje obezbijedio lijevi bok 1. Tako su 7. gdje je u sadejstvu sa jedinicama 2. br. DIVIZIJE Kada je opasnost za Tuzli prošla i pošto su borbe kod Zvornika završene.kao armijsku rezervu. krajem februara 1945. Deveta brigada je pristupila protjerivanju neprijatelja iz rejona Džakule-Trnovci-Okići-Alići i kose Oglavak. nastavljena su borbena dejstva. knj. orijentisan prema Sarajevu. dok je 3.497. četnici nisu mirovali. IV. 98. str. diviziji je naredio da svoje jedinice iz rejona Dubrave-Srnice ne pomjera prema jugu. Međutim. izvršile napad na Gračanicu i Sokol. a sutradan se predala i posada u Sokolu. 25. 40 U drugoj polovini februara 1945. i 14. ' 286 . Štab 2. brigada 23. a jednu njenu brigadu u rejon Lopara. Pretrpjev40 Zbornik. Drugog marta napali su položaje 1. 33. divizije 24.387-k.254-k. bataljona 9. dok. diviziju prema Doboju. 341-k.

Glavnina četničkih snaga iz Srbije ostala je na Trebavi sve do 13. marta. po zamisli Štaba 41 42 Ivan-Džina Gligorijević. ostali su ostaci jedinica Trebavskog i Majevičkog četničkog korpusa. 274-279. Pošto ni tu nisu imali uspjeha. prebacila na lijevu obalu Bosne i organizovala odbranu na odsjeku: Lipljak (k. četnici su odustali od daljnih napada. od toga je odustao. gdje se 4. četnici su 4. armije. Već 8. Isto. bataljona 9.427) . brigade na liniji Grabovac (k. divizije na sjever. Štab 14.41 Početkom marta počelo je prebacivanje crnogorskih četnika sa Trebave na lijevu obalu Bosne. Trnjani.Borik (tt-436) iz pravca Zelinje. marta tamo se našla četnička 1. u kojem je učestvovala i jedna četa 3. ali je njihovo brojno stanje bilo umanjeno. Petog marta počelo je postepeno pomijeranje jedinica 25. kako bi se oslobodile jače snage za kasniji napad na Brčko i druge gradove u Posavini. 277) Kaljuge (k. radi smjene 23. Na sektoru Trebave i Posavine. uslijed pritiska jedinica 2. Trebavski četnički korpus i dalje je imao nominalno 7 brigada . divizija. Četničke bolnice su prebačene preko rijeke Bosne i smještene u selima Glogovac.d. marta prebacio i Draža Mihailović. nagovještavali su da predstoji pomeranje četničkih jedinica sa te prostorije. bataljon je odbacio četnike. marta 5. Protivnapadom. bataljon 9. str. Međutim. gdje se već nalazila 45. korpusa je zbog toga vršio pripreme da jačim snagama izvrši opšti napad na četnike na Trebavi i Posavini. 369). divizije koja je prebačena u dolinu rijeke Spreče prema Doboju. divizija. a 10. pošto se uvidjelo da ne vrijedi angažovati i trošiti na četnike jače snage i sredstva. i 8. a moral i borbena sposobnost vrlo slabi.ši gubitke od 25 mrtvih i 43 ranjena. kada se. n. posavske. pretpostavlja se. divizija 42 Osmog marta je trebalo. Ovi četnički napadi kojima je. rukovodio Draža Mihailović. ali su slijedećeg dana napali 4. sa osloncem na okupatorske garnizone. 287 . jer bi oni opet otišli pod okrilje Nijemaca. Majevac i Podnovlje. brigade. marta iznenada napali i potisli iz Bijele Beogradski bataljon. dok se četnička Vrhovna komanda sa članovima Ravnogorskog Centralnog komiteta smjestila u selo Dugo Polje.četiri trebavske i 3.

3/4). 45 Istog dana je43 44 45 Direktiva Vrhovnog komandanta JA. brigada i dva bataljona 1. k. armije za dejstva u sjeveroistočnoj Bosni (Arhiv VII. divizije (14. Desno od jedinica 25. nanijevši im gubitke od oko 700 mrtvih i oko 288 . likvidirajte Janju. brigada na liniji . Nastavljeno je dalje gonjenje četnika preko Trebave ka rijeci Bosni. a čim nastupi pogodan momenat. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a pod komandom komandanta divizije Đurina Predojevića i komesara Radoša Raičevića prešla je preko utvrđenih neprijateljskih položaja na komunikaciji Doboj-Bosanski Brod i u rejonu Ritešić-Majevac-Trnjani napala skoncentrisane četnike.Mramorje-Osoje-Bajinac-Dugi breg-Jasenica-Ploča-Petrovac-Ramići. pomoćnik političkog komesara i Voja Sekulić.19. politički komesar. a slijedećeg dana. na dužnosti zamjenio Rajko Tanasković. Tog dana bataljoni Posavsko-trebavskog odreda su upali u Gradačac iz pravca Porebrice-Seljani. 14.16. Trinaestog marta oslobođena je Modriča i Duge Njive. marta Operativna grupa 53. izvesti opšti napad na četnike. . na liniji Cerik-Bijela nalazio se Posavskotrebavski odred sa svoja tri bataljona. načelnik štaba. Milojica Pantelić. divizije i pod njenom operativnom komandom. divizije i Posavsko-trebavskog odreda izvele su opšti napad na četnike na Trebavi. zamjenik komandanta. marta. i 19. i 8. Dimitrije Pisković Trnavac.18. br. marta su bile na sljedećim položajima: . pored ostalog.25. fond NOP. 521)-Spasovište-Kostići-Čitluk-Klanac (k. divizije je bio u sastavu: Uroš Kukolj. Štabu 2. armije u kojoj je. brigada na liniji Vis (k. opasno je uvlačiti vaše divizije i artiljeriju u posavski trokut. Noću između 7.Gušte-D. ove jedinice su dostigle liniju: Markovo brdo-Koprivska Trebava-Kožuhe-Trebavac. divizije. reg. Jedanaestog marta jedinice 25. Milorad Rakočevič. 274. brigada na liniji . Kukolja je krajem marta 1945. pisalo: »Sa neprijateljem na oba krila. Bijeljinu i Brčko i odmah ćete se baciti svom snagom na brodsku prugu«. Mogući ispadi Nijemaca iz Brčkog i Doboja doveli bi vas u neugodan položaj.43 Jedinice 25. Za sada vam je nužan odmor i sređivanje jedinica za predviđene ofanzivne operacije. ali je odgođen poslije dobijanja direktive Vrhovnog komandanta upućene Štabu 2. Štab 25. komandant. 654). u dolini Bosne i oko Brčkog i Bijeljine. Lukavac-VitezovacGrabov Gaj. divizije 44 11. .

komandant Mirko Jelić. 34. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ubili 12. 149-152 388-389). divizije i Posavsko-trebavskim odredom u Gradačac. pa rijekom Bosne do Osječana. i 2. 95.46 Sedamnaestog marta. reg. Sa jedinicama 25. Na zborovima i konferencijama narod je iznosio brojne primjere četničkih nedjela i osuđivao četnike kao uzročnike svojih patnji i nesreća. brigade: Mirko Bujaković. štab 5.seljaka. komandant. kasnije Božo Đorđevič. Željeli su da se predaju vojnopozadinskim vlastima i narodnooslobodilačkim odborima. brigade komandant Mirko Zec (poginuo 29. pomoćnik političkog komesara. Štab 25. pomoćnik komesara Danilo Milošević. Nikola Ćelar zamjenik komandanta. 37/1. trebavska i posavska sela došli su partijsko-politički radnici i vojnopozadinski organi. 1 automat i 27 pušaka. harao je pjegavi tifus. 102. a ni sa svojim komandantom. a zarobili 25 četnika. Pored Gradačca i Modriče. zamjenik komandanta Tihomir Kaličanin. Modriču. politički komesar Svetislav Savković. divizije. jer nisu htjeli ići sa srbijanskim i crnogorskim četnicima. Trajko Jovanović.dinice 25. Zaplijenjeno je 59 automatskih oruđa. 46 47 289 . 1744. brigade: v. Taj proces se počeo sa uspjehom odvijati. divizije su imali ovaj sastav: Štab 16. 4 minobacača i oko 400 pušaka. divizije 47 naredio je svoj i m jedinicama da očiste Posavinu od neprijatelja u nekoliko etapa. Tom zapoviješću pred Posavsko-trebavski odred je postavljen zadatak da sa svoja dva bataljona napadne i likvidira neprijateljska uporišta do linije Slatina-k. Kladare. Arhiv VII. Prvo je trebalo osloboditi Garevac. a načelnik štaba Batrić Vujisić. Tom prilikom mnogi stanovnici ovih sela pridružili su se jedinicama 53. br. Čak su i mnogi četnici 300 ranjenih. Štabovi brigada 25. gdje su ranije bili četnici. pomoćnik komesara Vitomir Lazarević i načelnik štaba Boško Ivanović. d. f. 1. dok. politički komesar i Aleksa Đukić. korpusa je pohvalio jedinice koje su učestvovale u napadu i njihove komandante (Zbornik IV. U ovim borbama 1. knj. fond NOP k. Zaplijenjeno je 3 puškomitraljeza. Miloševac i Slatinu i izbiti na liniju: Miloševac-Slatina-Tramošnica-Turić-Porebrice. Zbog uspješno izvedene akcije. 23 i 65. Štab 19. str. divizije ušle su u Porebrice i Tramošnicu. popom Savom Božićem. kod Srebrenika). Na oslobođenoj teritoriji. Čardak. Štab 18. Kornicu. privremeno su oslobođena sva sela i zaseoci do linije Porebrice-Brđani-Tramošnica-Čardak-Modriča. naišli su na pravu pustoš. krio se oko svojih kuća ili u okolnim šumama. Mnogo domaćih četnika . III 1945. 17. politički komesar Miloš Stanimirović.

1. 13. Ko48 49 Arhiv VII. marta. sudija iz Gradačca. a u aprilu i obavještajni oficiri. Komandu mjesta Modriča . Franjo Kraljević iz Cerika. k. i 15. Jakica Vidović iz Hrgova. 290 . Sarajevo rolna 13/277-278 i 288). jedan gradski (za Gradačac) i 9 seoskih odbora. Muhamed Mehmedović. u oslobođen Gradačac je došla i Komanda Posavsko-trebavskog područja. Dedo Kukuruzović. Žabara. Skugriću i Tarevcima. fond NOP.49 Marta 1945. Mustajbeg Ganibegović iz Mionice. a na njegovo mjesto je postavljen Midhat Muradbegović. Okružni N 0 0 je formirao upravu narodnih odbora u koju su kao članovi ušli: David Davidović. br. Ilija Kikić. Izvještaji Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 10.Mirko Vuković. Na svojoj sjednici. Anka Kikić. III 1945. Tošo Pavlović iz G. postavljeni su mobilizacijski oficiri pri komandama mjesta.koji su prešli na lijevu obali Bosne izražavali želju da se vrate i predaju. za Komandu mjesta Odžak Vid Dević. potpredsjednik Boro Jovičević iz Sugrića i Tunja Bagić iz Ledenica. 50. Sreski narodnooslobodilački odbor za Gradčac izvršio je i privremenu administrativnu podjelu na opštine. Srez je podijeljen na 7 opština. Fehim Halilović. U gradačačkom srezu formirana su 2 opštinska. Politički komesar Komande područja i član OK KPJ. Tunjo Begić i Kasim Džananović. učiteljica iz Gradačca. Mihajlo Novaković. 1744. učenik iz Gradačca i inž. Boško Milutinović otišao je u Beograd na novu dužnost. f. Mobilizacijski oficir za Komandu mjesta Gradačac bio je Tošo Tovirac. do aprila 1944. Asim Muftić. inž.48 Dva dana poslije oslobođenja Gradačca počeo je funkcionisati Okružni N 0 0 . Hidajet Ljubović iz Gradačca. Milivoje Kunce. odobrio je konstituisanje Sreskog N 0 0 za Gradačac u koji su ušli: predsjednik Ešref Gradaščević iz Gradačca. Mikrofilm. reg. Počeo je popis školskih zgrada i vršena priprema za početak rada osnovne škole u Gradačcu. Održani su zborovi i konferencije u Gradačcu. sekretar Teufik Imamovič iz Gradačca i članovi: Anđelko Radić iz Zelinje. Početkom marta 1945. Većina ovih odbornika su od septembra 1943. bili članovi narodnooslobodilačkih odbora. (Arhiv VII.

da bi se snage 2. njemačka divizija je sa 47. SS divizija istovremeno prodre od Vareša preko Olova i Kladnja. 1. divizije Jugoslovenske armije. armiju. 30 U Tuzli je održana 8. f. na spoj 25. Ofanziva je imala cilj da rastroji 2. pa je njemačka komanda Grupe armija E donijela odluku o preduzimanju operacije Maigewitter (Majska oluja).Džemal Huskanović. čemu nije moglo biti udovoljeno zbog nedostatka prevoznih sredstava. br. prisili je na povlačenje i na odbrambene borbe i spriječi učešće njenih jedinica u sarajevskoj operaciji. 22. 291 . i istovremeno obezbijedi bezbjedno povlačenje jedinica njemačkog 21. i 9. U skladu s ovom odlukom.mandu mjesta Bosanski Šamac . i da zajedno sa snagama koje su nadirale iz Brčkog. divizije u donji tok rijeke Bosne. koji je bio ojačan dijelovima 1. povlačenje Nijemaca dolinom te rijeke postalo je veoma ugroženo. kako bi se njemačke jedinice bezbjednije mogle povlačiti iz Bosne ka Slavonskom Brodu i dolinom Save.Mehmedalija Subašić i za Komandu mjesta Orašje . grenadirskim pukom. lovačke divizije. armije koje su se nalazile na Trebavi i u Posavini. puka Ruskog zaštitnog korpusa i četnicima. a od Doboja prema Gračanici i dalje 50 Arhiv VII. i 28. Bilo je predviđeno da njemačka 7. U isto vrijeme iz Bosanskog Šamca prema Gradačcu je upućena jedna pukovska grupa 117. izvršila je napad pravcem Žabar-Srnice. marta Oblasna konferencija AFŽ i veliki miting žena. lovačke divizije i izviđačkim dijelovima 12. marta 1945. a zatraženo je da pođe više. Izbijanjem jedinica 25. 36/1 i 50. divizije pravcem: Brka-Bijela-Srnice. Sa 16. 19. odbacile što dalje od rijeke Bosne i Save. fond NOP-a k. dijelom snaga 117. Iz posavsko-trebavskog područja pošlo je oko 30 žena. reg. 1744. godine. ustaškog zdruga. Bosanskog Šamca i Doboja osvoji Tuzlu. napala jedinice 25. armijskog korpusa iz rejona Sarajeva. grenadirskim pukom. po ružnom vremenu pješke. prevaljujući samo u jednom pravcu četrdesetak kilometara.

bataljon) vodio je žestoku borbu sa Nijemcima u selu Donjim Guštama. kada su položaje predali 14. ustaško-domobranske divizije. diviziju i Drugu krajišku brigadu 17. ranjeno 41. 5 minobacača.52 Na Humkama (trig. 145 pušaka. sa dijelovima 15. U povlačenju su izgubljeni 1 puškomitraljez. marta. divizija. divizije. Među ranjenima je bila i rukovodilac SKOJ-a u odredu . divizija. jakom vatrom po položajima jedinica 25. 98 konja. 1. koja je tada uvedena u borbu. pukovska borbena grupa Gajger. ali se noću 21/22. divizije. Zadržali su nastupanje neprijatelja sve do noći. a vlastiti gubici su iznosili 2 mrtva i 3 ranjena. 1744. 6 protivtenkovskih pušaka. Izgubljena su 2 topa. 281) je neprijatelj napao bolnicu. divizije. a 25. 321. divizije. Borci divizijske artiljerije borili su se vrlo hrabro i gotovo svi izginuli. Ubio je 16 neprijateljskih vojnika. zbog razvoja situacije na pravcima Gradačac-Srnice i Gradačac-Gračanica. brigadu sa položaja kod Turića. Vojnoizdavački zavod JNA. komoru i druge dijelove 25. marta. nastupajući od Doboja ka Gračanici. 47 kola. divizija povukla istočno od Gračanice u koju su Nijemci ušli 22. Štab 2. n. fond NOP. str. a nestalo ili zarobljeno 75 boraca.30 časova. koja je pretrpjela osjetne gubitke 51 52 53 54 Gligo Mandić. armije je zbog ovakvog razvoja situacije uveo iz rezerve u borbu 23. 11 puškomitraljeza." Napad je otpočeo 19. brigadi 23. neprijatelj je prodro u pozadinu jedinica 25. f. 33 Slijedećeg dana jedinice 25. divizije pružaju otpor neprijatelju sa linije: Kapetanova bina-Vranovac-Špionica-Hajdurovići-Ćosići-Zeljinski potok. d. divizije i ušao u Gradačac. divizije su na položajima kod Gračanice odbile sve njemačke napade. Jedinice 45. 36/1. Tog dana Posavsko-trebavski odred (2.Rabija Mujkić.prema Trebavi. marta u 4. 186-187. Posavsko-trebavski odred je takođe učestvovao u toj borbi na položajima južno od grada." 1 Neprijatelj je u zoru 20. Beograd. Arhiv VII. marta počeo napad dolinom Spreče. Odbacivši 18. Tada je poginulo 22. br. 1977. i 3. reg. 4 automata. Milojica Pantelić: 25. k. divizijska apoteka sav bolnički materijal i veći dio arhive. 4 puške i dio komore. Tog dana odred je imao 2 poginula i 5 ranjenih boraca. 292 . str.

po naređenju Štaba armije. na ćelu sa Grgićem. marta. 23. divizije. marta vođene su uporne borbe sa ciljem da se spriječi dalje prodiranje 22. divizije. armije zadržale su se u odbrani na liniji: 45. da napadne lijevi bok neprijatelja pravcem Karavlaška Maoča-Hajdučko brdo." U dolini Spreče neprijatelj je potisnuo 45. neprijatelj je odbacio jedinice NOV i POJ iz Posavine ka padinama Trebave i Majevice i ovladao komunikacijama: Brčko-Bijela-Srnice.56 Od 23.PPPpggMHmnMMMMHM (126 poginulih 283 ranjena i 150 nestalih). i 9. 55 56 57 Prije nego što je pošla u napad na oslobođenu teritoriju ustaška 8. Brčko-Žabar-Gradačac-Modriča i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice-Gračanica. divizija istočno od Gračanice. diviziju ka Ozrenu i Trebavi i ovlado Gračanicom. ubijajući nasumice stanovnike po ulicama. br.Sandići-Potočari-Vukelje-Vujičić. U borbama vođenim od 19. marta. reg. Početni uspjesi su Nijemcima omogućili da organizuju izvlačenje svojih snaga iz rejona Sarajeva. divizija na liniji Špionica-Topalovići-Bandra (k. Borbe su nastavljene 28. Arhiv VII. do 22. krajiška brigada 17. a 28. Završne operacije. U borbu su uskoro ubačene i dvije brigade 25. 1. marta 1945. na ćelu sa Skicom. i izvršila strašan zločin. godine u Orašje. komunikacijom Sarajevo-Doboj-Brod. fond NOP-a. bojna 12. 36/1 i 50. divizije sa zadatkom da zatvore pravac Musi. iz armijske rezerve je pravcem Lisovići-Srebrenik upućena 2. Istovremeno su upućene jedna brigada 28. njemačke divizije i grupe Gajger ka Tuzli. došla 16. Maoča-Humci-Tuzla i pravac Srebrenik-Lisovići-Tuzla. i 29. sa zadatkom da zatvori pravac Srebrenik-Tuzla. armije kao što su to planirali. da napadne neprijatelja u Srebreniku sa zapadne i jugozapadne strane. međutim oni nisu uspjeli da ovladaju Tuzlom i unište glavninu snaga 2. divizija na liniji . k. 437. Jedinice 2. f. • 293 . brigada 23. Tada je ubijeno 88 građana Orašja. i ustašama iz Donje Mahale. 1744. ustaškog zdruga iz Babine Grede i Županje je zajedno sa ustašama iz Bazika. 484). do 27. Bile su vrlo žestoke i jedna i druga strana trpjele su velike gubitke.57 U novostvorenoj situaciji. 404)-Debelo brdo (k. divizije. str. povučena je u rezervu i upućena na jug.

radni vod: 10 boraca. a zatim prema selu Rašljani. 504. bataljon: 68 boraca.1. marta bio je napadnut od jačih neprijateljskih snaga podržanih artiljerijom. Odred je 18. k. reg. Uz istovremeni napad preko Špionice. puk njemačke 22. 3 puškomitraljeza. Istovremeno su u odred stupila 34 nova borca. br. marta vodio je borbu sa četnicima i ustašama u Gornjim Hrgovima i Poklecu. potisne jedinice NOV i zauzme liniju Stražba-k. on je uspio da prijeđe preko mosta na Tinji. 5 pušaka.3. zajedno sa 4. 815). marta Posavsko-trebavski odred se kretao na prostoriji Srnice-Srebrenik-Rašljani. brigadu Bosansko-hercegovačke divizije Narodne odbrane. bataljon: 87 boraca. jer se morao brzo povući. Bio je prisiljen na povlačenje u pravcu Srebrenika. 24 mine i 10 pušaka. divizije potisnuo je dijelove 23. većinom omladinci. fond NOP-a. bataljonom 9. Brojno stanje ljudstva i naoružanja iznosilo je po bataljonima: . 28. 662)-Lepik-(k. 1744. gdje se smjestio. 1. 294 . 10 automata i 64 puške. . . . divizije i Posavsko-trebavskog odreda. to jest na greben Majevice i otvorio pravac prema Tuzli. pa se jedan bataljon odreda sa komandantom i komesarom prebacio preko grebe58 Arhiv VII. izbio na liniju Karahum (k. Tog dana ojačani 16. 9 automata i 53 puške. U povlačenju iz Rašljana ka grebenu Majevice došlo je do prekida veze između jedinica. 7 puškomitraljeza. Dvadeset šestog marta odred se uputio prema Bijeloj. bataljon: 74 borca. prodro pravcem Bijela-Srebrenik. 36/1. Odred nije mogao izvršiti mobilizaciju u rejonu Gradačca.Minobacačko odjeljenje: 16 boraca. Od 22 do 24. 8 automata i 42 puške.38 Od 20 do 29.Dvadeset trećeg marta Posavsko-trebavski odred se nalazio na položajima Gornji Hrgovi-Bijela. 5 puškomitraljeza. 736)-Okresnica (trig. f.2. 2 minobacača. srpske brigade. marta poslao 60 boraca i 50 pušaka u 2. .

Sa 3. Poslije pogibije Petra Kaurinovića. koji je od odanih omladinaca stvarao članove Partije i SKOJ-a. Pao je na pragu slobode u blizini svog Bukvika. a po naređenju Štaba 2. krenuo na Majevicu sa zadatkom. od 31. član KPJ od 1941. pod uticajem svog učitelja i saoborca Naste Nakića. bataljonom u sastav 2. korpusa. br. a za zamjenika komandanta odreda Alija Muslić. bataljona. marta na dužnost komesara odreda postavljen je Ivan Bumbulović. dotadašnji komandant 3. fond NOP-a. Druga dva bataljona kretala su se drugim pravcem. brigade KNOJ-a nisu pošli rukovodioci iz Štaba bataljona. godine i partijski rukovodilac odreda od njegovog formiranja. da protjera i uništi četničke i zelenokadrovske grupe koje su se zadržale na terenu Majevice i ometale rad pozadinskih ustanova 2. koji su bili spremni da daju živote za ideale revolucije i socijalizma. brigade KNOJ-a. bataljona. Za taj zadatak je formiran poseban štab u čijem se sastavu nalazilo sedam bataljona. pa su u Podorašje stigli tek 29. nedočekavši da doživi ostvarenje ciljeva za koje se borio još od predratnih dana. Bio je iskusni komunista. politički komesar Odreda Petar Kaurinović. Kadro Ramić za političkog komesara. 50. 1744. Prema naređenju Komande vojne oblasti 3. nego su raspoređeni na dužnost u Odredu. 59 Tako je poginuo Petar Kaurinović hrabri i neumorni borac. Pajić za zamjenika. Treći bataljon Posavsko-trebavskog odreda ušao je u sastav 2. 59 Arhiv VII. naredbom komandanta Vojne oblasti 3. 295 . korpusa Posavsko-trebavski odred je došao u Tuzlu 30. a Milan Kajganić za pomoćnika komesara. armije. Istog dana Posavsko-trebavski odred je sa svoja dva bataljona. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a. Đoko V. Tako je Milan Kresoja postavljen za komandanta 1. čije su jedinice u to vrijeme napadale neprijateljske garnizone u Bijeljini i Brčkom. Pri prelasku ceste Srebrenik-Brezik teško je ranjen i uskoro podlegao ranama. reg. marta naveče. k. marta.na Majevice na komunikaciju Srebrenik-Brezik.

Dalmaciju sa ostrvima. aprila. Odra-Slovačke planine-Blatno jezero-Drava. a zatim da preuzmu opštu ofanzivu ka Berlinu. 296 . Odred se zatim spustio u Semberiju. a Vrhovni štab u Generalštab JA. nasuprot jedinicama Jugoslovenske armije. oslobodivši u toku zime Poljsku. BORBE ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE Uoči velike savezničke proljećne ofanzive koja je bila predviđena za početak aprila 1945. u susret Crvenoj armiji. Njemački front. gdje je vodio borbe sa domaćim četnicima. opšta situacija na frontovima je bila sljedeća: . uglavnom se protezao linijom Drava-Dunav-Šarengrad-ušće Drine-Sarajevo-Banja Luka-Bihać-Gospić-Karlobag i nije bio taktički povezan.na jugoslovenskom ratištu Jugoslovenska armija je u toku jeseni i zime oslobodila Madedoniju. jugozapadnu Bosnu i uspostavila neprekidan front od Drave do Jadranskog mora. Brijesta. Prvog marta 1945. 9. Srbiju. . Kod Čađavice i Vršana se takođe borio sa četnicima. Četnici su pod borbom satjerani u rejon Teočaka.Odred je krenuo na Majevicu preko Gornje Tuzle. Crnu Goru.na istočnom frontu Crvena armija je. . Na frontu u Italiji saveznici su se pripremali za proljetnu ofanzivu na Gotsku liniju (jezero Komo-Bolonja-Toskanske planine). Priboja i Teočaka. Narodnooslobodilačka vojska preimenovana je u Jugoslovensku armiju. gotovo cijelu istočnu Prusku i Pomeraniju izbila na liniju r. u oslobođeno Brčko. Vrhovni komandant je pred JA postavio cilj da oslobodi sve naše narode na cjelokupnoj etničkoj teritoriji.na zapadnom frontu saveznici su izbili na Rajnu i obrazovali više mostobrana sa namjerom da što prije zauzmu Rursku oblast. Hercegovinu. a zatim se preko Brezovog Polja uputio. gdje su opkoljeni i uništeni.

. štab 1. Druga armija koja je bila grupisana u istočnoj Bosni dobila je zadatak da u početnom periodu operacija. načelnik štaba. Dvadesetosma divizija se nalazila u armijskoj rezervi na prostoriji Puračić-BukinjePoljice. Drago Šobot. . načelnik štaba. 61 297 .d. i 5. koje bi sa fronta napala Sremska grupa divizija. Ilija Materić. Borike-Debelo brdo-Veliki brijeg-Kamenički vis (jedinice 45. pomoćnik komesara i Novo Matunović. 60 t. Prvu jugoslovensku udarnu. politički komesar. Đuro Vukobrat. zamjenik komesara i Jovo Nastić. i 4.Vasilije Bošković. divizije). Mirko Turić. Makso Sekulić. pomoćnik komesar i Ante Bajak. divizije). a poslije toga da dejstvuje opštim pravcem Doboj-Derventa-Banja Luka-Sisak-Novo Mesto. armije je formirao tri udarne grupe divizija. Vlado Malbašić. divizija. komandant.Mirko Srdić. 325-326.u Prvoj krajiškoj . divizije). a zatim da forsira Savu u rejonu Brčkog. U Južnu operativnu grupu ušle su 2. politički komesar. Aleksandar Krajačević Saša. pomoćnik komesara i Nikola Tomić.u Artiljerijskoj brigadi . angažovanjem svojih divizija u dolini rijeke Bosne. u pozadinu neprijateljskih snaga na sremskom frontu. komandant. . U okviru priprema za proboj sremskog fronta. komandant. komandant. str. 17. Peta krajiška N 0 0 divizija imala je tada u svom sastavu Prvu krajišku proletersku brigadu. Pravoslavna Špionica-Bandra-Stražba-k. načelnik štaba. Petar Simurdić.u Četvrtoj krajiškoj . i u sadejstvu sa Sremsko-bosutskom grupom divizija nastupa pravcem Gunja-Županja-Cerna.60 Zadatak Južne operativne grupe bio je da likvidira neprijatelja na potezu Bijeljina-Brčko-Orašje. armije.Miloš Tanjga. politički komesar.PPHMMH Sve četiri armije i samostalni korpusi dobili su zadatak da prijeđu u ofanzivu za konačno oslobođenje zemlje. . politički komesar. načelnik štaba. Štab divizije je imao slijedeći sastav: Radomir Babić. obezbijedi unutrašnje bokove 1. U štabovima brigada nalazili su se: . 472 (jedinice 23. Mašan Milutinović. Četvrtu krajišku udarnu i Artiljerijsku brigadu. n. Milan Bojanić. komandant.61 Pred početak završnih operacija 2.u Prvoj jugoslovenskoj . Gligo Mandić. pomoćnik komesara i Drago Mitrović.Savan Kesić. s. armija je držala liniju Karavlaška Maoča-hajdučko brdo-Hujdurovići (jedinice 25. politički komesar. načelnik štaba.

Ocenjujući da je pritisak neprijatelja popustio i da je on uglavnom zadržan na cijelom frontu. Sedamnaesta divizija je istog dana napala neprijateljski garnizon u Bijeljini i 2. Šestog aprila 2. orijentišući 25. U borbama koje su se odvijale tog dana jedinice su. komandant. armije i Štab Južne operativne grupe divizija 1. Petko Kahmi. armije prenijela je težište operacija iz rejona Bijeljine u rejon Brezovog Polja i Brčkog. aprila oslobodila grad. i 28. zamjenik komandant. Stevo Klašnja. politički komesar. divizije tada su bili: Blažo Janković. divizije oslobodila je Gradačac i izbila na liniju Humke-Gradačac-Tu62 U štabu 17. savladale otpor neprijatelja i do mraka izbile na liniju Hrgovi-Hajdurović-Kapetanova bina-Vranjevac-Hadžići (25. divizija). komandant. zamjenik komandanta i Branko Bahrić. Dušan Sovilj. u Petnaestoj majevičkoj . marta i 1. a zatim gonila neprijateljske zaštitničke dijelove prema Brezovom Polju. politički komesar. armije je odlučio da u toku noći između 31. načelnik štaba. i 23. brigada 25. Zvonko Žardin. pomoćnik komesara. Poslije uporne borbe jedinice JA su ovladale Srebrenikom i nastavile gonjenje neprijatelja prema Špionici. Istog dana 45.Rade Čorak. divizija je izbila na liniju Piskavica-Straževac-Karanovac-M. u Drugoj krajiškoj Milan Zgonjanin. Šestog aprila štab 2. pomoćnik komesar. svaka na svom pravcu. i V.62 U toku 4. krajiškom brigadom u protivnapad.Milorad Miklavčić. divizija). Milan Makivić. Jedinice 2. Primjetivši. politički komesar. Ostravica (na Ozrenu). armije odlučili su da nastave ofanzivna djejstva i što prije ovladaju Semberijom i Posavinom. diviziju sjeverno od komunikacija Gračanica-Doboj. 1. Štab 2. aprila prešle u opšti napad na neprijatelja. komandant. Južna operativna grupa divizija 1. U štabovima brigada su bili: u Šestoj . aprila. aprila prijeđe sa 23. Milan Minić. pomoćnik komesara. armije je premjestio težište operacije sa pravca Gradačca u pravcu Doboja. armije napadale su pravcima Karavlaška-Maoča-Avramovina (25. 19. politički komesar i Uroš Kukolj. komandant: Milenko Stojaković. da se neprijatelj na čitavom frontu u Posavini i Semberiji ubrzano povlači. Štab 2. aprila. Sa pomenutih linija sve jedinice su 5. krajiška brigada je dostigla liniju Donja Zelinja-Petrovac-Gornji Lukavac. divizija) i Bandra-Lukavac (23. Božo Hinič. zamjenik komandanta i Vlado Bajić. 298 . divizijom i 2.

neprijatelj je 11. komandant. Uz pomoć pojačanja.Vido Šoškić. Poslije kraćeg odmora jedinice 25. 11. armije. Borba je nastavljena 10. Napad jedinica Južne operativne grupe divizije 1. uspio da ih potisne i izvršio evakuaciju ranjenika na lijevu obalu Bosne. Peta divizija i 17 divizija su se prebacile preko Save i nastavile nadiranje prema Županji. te u crkvi i školi. srpske divizije su u noći 18/19. a 18. Brčko je oslobođeno 7. poslije žestokih borbi na prilazima ovom mjestu. aprila Bosanski Šamac (sa 2. brigadom). na liniju Modriča-Koprivna. Devetnaesta brigada je blokirala neprijatelja u Garevcu. brigadom iste divizije izbila na rijeku Bosnu. nastupajući desnom obalom Save. i 11. U štabovima brigada bili su: u Drugoj proleterskoj . načelnik štaba. koje je dobio sa lijeve obale Bosne. Jedinice 23. Štab divizije su sačinjavali: Šredoje Urošević. otpočeo je takođe 5. komandant. komandant. Milorad Milošević. 299 . pomoćnik komesara i Lazar Tešić. brigade prešli su u napad i neprijatelja odbacili prema rijeci Bosni. aprila ujutro. i 19. divizije je u 23 časa oslobodila Modricu i u sadejstvu sa 19. pod komandom Peke Dapčevića. aprila prešle rijeku Bosnu i oslobodile Odžak i okolna sela. brigadom). Vojin Đurašinović Kostja. aprila. a 2. komandant. divizije su tog dana napale Gračanicu. srpsku brigadu. U borbi za Garevac. Nikola Stanišić. 8. Ustaše su pošle prema zapadu. divizije je izbila na liniju Porebrice-Dubrava-Bijela. proletersku (crnogorsku) i 3. i 3. oslobodile je sutradan u 7 časova i nastavile nastupanje prema Doboju. Oko 15 časova dijelovi 18.Mihailo Gavrilović. aprila. aprila je oslobodila Orašje (sa 4. vodeći idućih dana ogorčene borbe na Becnju i Ciganištu. koji se utvrdio u tri zidana bunkera.63 Devetog aprila 16. zamjenik komandanta. divizija.U Trećoj srpskoj . brigada 25. Živojin Jeremić. . brigada 25. Milija Stanišić. Đoko Nedić. pomoćnik političkog komesara i Vojislav Đurović.Ljubiša Veselinović.rić. pmoćnik komesra i Jovo Samardžić. načelnik štaba. proletersku (srpsku). divizija je imala 25 mrtvih. Zarija Šaletić. brigade. politički komesar i Radomir Burič. politički komesar. politički komesar. 40 ranjenih i 56 nestalih boraca. u kojem je bilo oko 600 ustaša. načelnik štaba. osobito u Hasiću. politički komesar. zamjenik komandanta. zamjenik komandanta. načelnik štaba. marta iz Garevca izvršio napad na jedinice 19. Branislav Joksović. Veselin Perović Truša. Vaso Dragović. 4. u Četvrtoj proleterskoj . ali se nisu mog63 Druga proleterska divizija imala je tada u svom sastavu 2.

Od oružja i opreme zaplijenjena su 4 topa. Šćepo Radić iz Dubice i Cvijetko Stojanović iz Vranjaka.le probiti. Gradačac. 205-Svilaj-Potočani-Vlaška Mala-Prud. Na povratku prema Odžaku njima su se priključile ustaše koji su se povlačili dolinom rijeke Bosne. Pošto je 25. armije. Neprijatelj je imao 733 poginula. aprila. Zajedno su se vratili i zaposjeli fortifikacijski uređene položaje za odbranu. Zvornik i Srebrenicu.d. Doboj. njene položaje su preuzele jedinice 27. Konstituisanju Sreskog N 0 0 u ime Okružnog N 0 0 prisustvovao je Edhem Čamo 64 65 Milojica Pantelić. Prema toj odluci teritorija Bosne i Hercegovine je podijeljena na šest okruga: sarajevski.882 zarobljena. a za referenta za zdravstvo dr Huso Kapetanović (nalazio se tada u JA). Samac. divizije imale su 74 poginula i 259 ranjenih boraca. Bos. Mitar Lujić iz Crkvine. koji je obuhvatao teritoriju opština Bosanskog Šamca. Stanovnici Odžaka su izbjegli u Modriču. aprila. Kladanj. 3 minobacača. za podpredsjednika Pavo Pajić iz Modriče i Ahmet Mešić iz Odžaka. Vlasenicu. Na taj način su ih odsjekle od ostalih neprijateljskih jedinica koje su se povlačile ka Zagrebu. Za predsjednika je izabran David Davidović iz Miloševca. aprila oslobodile Slavonski Brod. 7 minobacača. koja je u napredovanju daleko odmakla na zapad. koji su se protezali linijom: k. Maglaj. referent za finansije Mehmedalija Subašić iz Bosanskog Šamca i referent za upravu Tošo Tovirac iz Tišine. Izgubile su 4 topa. Jedinice 25. do 27. Graćanicu. istočnobosanske divizije 3. banjalučki. jednu pt pušku i 10 konja. za referenta za privredu Trivo Dakanović. za sekretara Panto Nikolić iz Modriče. n. Modriča i Odžaka. u noći 28/29. Referent za prosvjetu je postao Dojčin Uzelac. 76 puškomitraljeza i 37 automata. Tarevce i Jakeš. korpusa. Brčko. 365 ranjenih i 2. Neprijatelj je ipak uspio zadržati svoje položaje. Članovi odbora su bili: Vid Dević iz Novog Grada. pošto su jedinice JA 20. 63 konstituisan je sreski narodnooslobodilački odbor za srez Bosanski Samac. str. bihaćki i travnički. na osnovu odluke Predsjedništva ZAVNOBiH-a. Nove borbe su vođene od 24. a odnos snaga je bio 1:1. mostarski. 12 mitraljeza. tuzlanski. 300 . srpska divizija morala poći u sastav svoje 2. Tuzlanski okrug je imao 12 srezova: Bijeljinu.64 Po oslobođenju Bosanskog Samca. 235-236.

od toga pola u Gradačcu. U Komandi područja i u komandama mjesta bilo je 24 člana. Uporedo su se vršile i pripreme za postavljanje opštinskih i sreskih sudova. jer se oskudijevalo u stručnom kadru i pomoćnom osoblju. a za članove Cvijan Dakić. Desetog aprila u oslobođenom Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Milojica Pantelić. Modriči. Imenovan je novi sreski komitet za srez Gradačac. a u Posavsko-trebavskom odredu 36 članova KPJ i 5 kandidata. partijska organizacija opštine Srebrenik ponovo je pripala Okružnom komitetu za Trebavu i Posavinu pošto je od februara 1944. U isto vrijeme imenovan je i novi sreski komitet za bosanskošamački srez.koji mu je prenio smjernice za dalji rad. poslije odlaska nekih članova na druge dužnosti. u sastavu: Slobodan Janković (sekretar). Teufik Imamović član sreskog komiteta KPJ i Kasim Ibrišimović. Predviđeno je da u komitet uđe i komesar Komande mjesta Gradačac . Uporedo sa konstituisanjem organa narodne vlasti stvarani su organi unutrašnjih poslova i milicije. Odžaku i Orašju. Mile Glavaš i Gojko Šarkanović. U prvo vrijeme bilo je svega 90 milicionera na teritoriji okruga. Okružni komitet je. Nešto ranije formiran je sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez. Odlukom Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. a u srezovima čete. divizije. djelovalo je 59 članova i 3 kandidata za članove KPJ. 301 . U svim opštinama formirani su vodovi milicije. Fuad Suljić. Na čitavom Posavsko-trebavskom području bila su svega 2 pravnika. a pola u Bosanskom Šamcu. bila u sastavu Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. Na teritoriji sreza Bosanski Samac. a na teritoriji sreza Gradačac-36 članova. za sekretara Saliha Mehikić.Esad Taslidžić. radio u okrnjenom sastavu. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. Istom odlukom partijska organizacija iz Bukvika pripala je Sreskom komitetu za brčanski srez. Uskoro su konstituisani opštinski NOO u Bosanskom Šamcu. u sastavu: Mehmedalija Tufekčić. Dana Simić. Joco Vočkić. Arif Zenunović i Lepa Kuđic. Rifat Salihović. U pripremama se nailazilo na znatne teškoće. komesar 25. Teufik Imamović.

Oni koji su se krili. zbirka NOR-a kat. Došlo je do znatnog priliva novih boraca u jedinice odreda. Zbog toga je Okružni komitet nekoliko puta. G. IRP. jer im se ništa neće dogoditi. formiran je novi 3. za sekretara sreskog komiteta KPJ došla je Nada Manojlović. Vrlo brzo odred je narastao na oko 1000 boraca. (Arhiv VII.Panto Nikolić. Tako je. korpusa u Gračanicu. brigadu KNOJ-a. a nisu bili krivi. Joco Vočkić. obavještavani su preko prijatelja i rođaka da se predaju. Sarajevo. 5036 i 5022). Posavsko-trebavski odred brojao 796 boraca. ba66 Na teritoriji opštinskog komiteta Bukvik djelovalo je 10 članova KPJ. Od toga broja. izuzev Komande područja i komande mjesta koje su imale malo naoružanog ljudstva. Odred je pomagao i pri radu organa narodne vlasti i pružao im zaštitu. Ahmet Ćatić. Pored toga. da vrši mobilizaciju ljudstva i da politički djeluje među stanovništvom. Lepa Kuđić. koje su se krile oko posavskih sela. Mehmed Mujbegović i Trivo Dakanović. Odred je dobio zadatak da uništi ostatke četničkih i ustaških jedinica. br. 30. aprila. 302 . na tom terenu više nije bilo vojnih jedinica i ustanova. tražio da se u okolinu Gradačca iz Posavine upute jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje bi političkim radnicima i organima narodne vlasti pomogle i obezbjeđivale njihov rad. Zaga Lukić i Sulejman Čaušević. bataljona koji je upućen u 2. Dolazili su i oni koji su silom mobilisani u neprijateljske formacije. Poslije oslobođenja Brčkog. Posavsko-trebavski odred je 10. postojale su partijske organizacije u ustanovama sreza i pri komandama mjesta Brčko i Celić. u drugoj polovini aprila. upućeno je 200 boraca u Dopunski bataljon 3. Sekretari sreskih komiteta po svojoj funkciji su bili i članovi Okružnog komiteta. Umjesto ranijeg 3. korpusa. 66 Ostaci četničkih i ustaških bandi još su krstarili teritorijom Posavine i Trebave. bataljon. Brnjiku. Poslije prelaska jedinica JA preko rijeka Bosne i Save. Salih Mehikić. aprila iz oslobođenog Brčkog krenuo preko Bukvika i Žabara prema Orašju. po naređenju komande Vojne oblasti 3. osobito među onima koji su bili zaplašeni zbog neprijateljske propagande. Za komandanta 3. a na teritoriji opštinskog komiteta Vražići 19 članova (ćelije u Vražićima. Sreski komitet za brčanski srez imao je tada slijedeći sastav: Radivoje Lukić (sekretar). Rahiću i Koraju).

dok. Od polovine do kraja aprila ubijeno je 15 neprijateljskih vojnika. iznosi se broj od oko 2.67 Oni su ranije imali zadatak da kao bočna zaštitnica štite izvlačenje njemačkog 21. korpusa od 7. sa pojedinim mitraljeskim zaklonima.000 ustaša i oko 1. 228. jer je broj približan neprijateljskim gubicima u toj operaciji. kao glavna otporna tačka. str. 29 mitraljeza. Vlaška Mala. Utvrdili su se u trouglu koji čine rijeke Bosna i Sava i planina Vučjak. U međuprostorima su bili iskopani streljački zakloni punog profila. i 15. 34. za odbranu je pripremljena velika školska zgrada. Od naoružanja su imali 8 topova. a naročito Gornja Dubica i Prud u kojima su postojali trospratni bunkeri. 303 . a za komesara Stjepan Tešič. 67 U navedenom djelu Milojice Pantelića. jer su se one krile po malim grupama. za komesara 1. U Posavini Posavsko-trebavski odred nije naišao na jači otpor zaostalih neprijateljskih jedinica. Zadnji podatak je najrealniji. gdje su u velikom broju bili zastupljeni bunkeri povezani podzemnim skloništima i streljačkim rovovima punog profila. Svako naseljeno mjesto je pretvoreno u otpornu tačku. 190. 133 puškomitraljeza sa dosta municije. sa još jednim bataljonom ustaške milicije. 154. jača ustaška formacija od oko 4. 856) naveo da se na tom prostoru nalazi 3. NOV srednjobosanska divizija. 9 minobacača. bataljona postavljen je Muharem Ibralić. a vlastiti gubici su bili 1 mrtav i 1 ranjen (komesar 2. knj. korpusa iz doline rijeke Bosne preko Bosanskog Broda. i izradili sistem odbrane u vidu stalne i polustalne fortifikacije. Štab 27. ustaško-domobranske divizije. bila je najjače utvrđena.500 ustaša.taljona prvo je postavljen Nedo Pisarevič. na str. divizije je u svom izvještaju Štabu 3. Pored velikog trospratnog bunkera. Zbog odlaska Kadre Remića na partijski kurs. navode d a j e na tom prostoru bilo oko 11. bataljona Ilija Kaurinović). opasanog sa tri reda bodljikave žice. Na prostoriji Novi Grad-Vlaška Mala-Odžak-Mrka Ada-Balegovac-Dubica ostala je.000 pripadnika uglavnom 12. (Zbornik IV. maja 1945. Drago Karasijević i Mladen Vukosavljević u knjizi 53. poslije povlačenja Nijemaca.000 ustaša.500-4.500 četnika. Ostala sela i zaseoci su takođe bili dobro utvrđeni. na str.

str.Spaso Mičić komandant.Ratko Jovičić. U štabovima brigada bili su: .Radomir Šćepanović.Jedinice 25. načelnik štaba. a poslije njegovog ranjavanja Omer Dedić. 23. Košta Banjac. pomoćnik komesara i Selim Zelinčević.U Dvadesetoj . Asim Hodžič. politički komesar.U Devetnaestoj . 304 . birčansku i 20. maja u 3 sata ujutro. divizije68 i Posavsko-trebavskog odreda okružile neprijatelja. divizije sa jednim divizionom artiljerije. te su ostale odsječene od ostalih neprijateljskih snaga u trokutu koji čine rijeke Sava i Bosna i planina Vučjak. komandant. aprila oslobođen Slavonski Brod. Pošto je 20. Kada je prispjela u Modriču. muslimanskoj brigadi i krenule na zapad. Zarije Škerović. One su uspjele da do 21. Drago Karasijević. divizije. ali je neprijatelj uspijevao da odbije napade i da se na svojim dobro utvrđenim uporištima održi. pomoćnik političkog komesara i Jakob Vodušek. aprila. načelnik štaba. U ovim napadima pojedine napadne kolone su uspijevale da se kroz međuprostore probiju iza braniočevih položaja. . divizije predale su 28. Teške borbe nastavljene su od 25 do 27. u borbu je uvedena i 16. armije. romanijsku brigadu. aprila svoje položaje 16. politički komesar. politički komesar. Poslije priprema. Operacija Vlaška Mala. Vlašku Malu i M r k u Adu. muslimansku. na odseku Vrbovac-Vinska i time onemoguće povlačenje ustaša desnom obalom Save na zapad. Nikola Andrić. divizije započele su borbu sa ustašama 19. vršile su stalne napade na neprijateljska uporišta . aprila sa velikim gubicima na obe strane. brigada 53. muslimanska brigada 27. Čamil Kazazović. Ratko Altarac. komandant. 275. Štab divizije su sačinjavali: Miloš Zekić. pomoćnik komesara i Živko Gajić.69 Sedmog maja stigla je u Brusnicu kao pojačanje 14. aprila. politički komesar. komandant. Ahmet Đonlagić. ustaše nisu mogle da krenu na zapad lijevom obalom Save kuda su se povlačile njemačke i ostale ustaške snage. Pošto su od 1. . pomoćnik komesara i Momir Koprivica. ali ih nisu mogle likvidirati zbog nedostatka teške artiljerije i avijacije. načelnik štaba. a da njegove otporne tačke opkole. u sastav 2. Jedinice 25. 9. do 7. maja jedinice 27. 2/67. otpočeo je napad na cijelom frontu u kojem su učestvovale 16. divizije. Pero Jovičić.Odžak. dok je mjesto načelnika štaba bilo upražnjeno. 68 69 Dvadeset sedma istočnobosanska divizija imala je tada u svom sastavu 16. zamjenik komandanta. 19.U Šesnaestoj . aprila izbiju nadomak Save. Vojnoistorijski glasnik br. i 19 brigada 27.

ne može likvidirati . srednjobosanske divizije raspoređena je na liniju Lipik-Svilaj-Vrbovac. Štab 27. . Svaki njihov napad je uzvraćen neprijateljskim protivnapadom. knj.Ćamil Kazarović.Dvadeseta romanijska brigada je rasporedila jedan bataljon južno od Mrke ade. Uvidjevši da raspoloživim snagama i sredstvima. sa zadatkom da spreči proboj neprijatelja preko rijeke Bosne. ojačana jednim bataljonom Posavsko-trebavskog odreda. Borbeni put 16. . 1945.14. Posavsko-trebavski odred (bez jednog bataljona) zauzeo je položaj od Mrke ade do Bosanskog Šamca. 20 305 . a jedan na desnoj obali rijeke Bosne od skele ispod Modriče do Mrke ade. IV. a gubici jedinica 27. U borbama koje su vođene od 1. .71 70 71 Izvještaj Štaba 27. divizije od 20. 222 ranjena i 27 nestalih. ustaška grupa se još borila.Šesnaesta muslimanska brigada. . str. dok. 101-s. ali pošto je neprijatelj u borbu ubacio svoje jake rezerve. Posavskotrebavski odred i dijelovi 20.Jedan bataljon Hrvatske divizije KNOJ-a zaposjeo je desnu obalu Save od sela Svilaj do ušća rijeke Bosne u Savu.Četrnaesta brigada 53. (Zbornik. 5. divizije su iznosili 114 mrtvih. divizije i jedan divizion artiljerije. Jedinice JA su se uspjele ukliniti do Dubice i blokirati Vlašku Malu i Odžak. maja neprijatelj je imao 243 poginula i 404 ranjena. Izvršen je novi raspored jedinica i u borbu su uvedene nove jedinice. Napad je trajao 9 sati. napadala je neprijatelja na liniji Srnave-Potočani-Duge Njive.neprijateljska uporišta. 286-287. 330. 34. bez velikih gubitaka. maja jedinice JA su djejstvovale sa svojih položaja prema neprijateljskim uporištima. .70 Iako je kapitulirala fašistička Njemačka i sa njom kvislinška NDH. brigada 53. divizije je zatražio od Štaba 3.Devetnaesta brčanska brigada napadala je sa linije k. Ahmet Džonlagić . do 15. 925-928). brigade bili su u rezervi i sprečavali eventualno prebacivanje neprijatelja preko rijeke Bosne. str. Od 9. Srnava. do 15. jedinice JA bile su prinuđene da se povuku na polazne položaje. muslimanske brigade. korpusa podršku avijacije i tenkova.

n. brigada 27. izvršen je opšti napad svim snagama. Dvadeseta romanijska brigada i Posavsko-trebavski odred su u toku noći forsirali Bosnu i napali na neprijateljske položaje duž lijeve obale Bosne. Dvadeset četvrtog maja u 23 časa 19. a sutradan 25. i 27. str. 290. divizije koncentričnim napadom.73 Manji broj ustaša se po grupicama izvukao iz obruča. str. nastavljeno je čišćenje terena od neprijateljskih grupa. brigade. brigade. Posavsko-trebavski odred je 28. divizije prodiru duž desne obale Save do Pruda. Drago Karasijević. U ovoj operaciji ustaše su potučene. 19. do 22. bričanska brigada i jedan bataljon Posavsko-trebavskog odreda. Poslije učešća u operaciji protiv ustaške grupacije kod Odžaka. na kojem je govorio Ivan Bumbulović. Slijedeća dva dana. maja. 284.. maja avijacija je sa sedam aviona bombardovala neprijateljska uporišta. ustaše su naletjele na dijelove 14. Nastupilo je rasulo kod ustaša. a zarobljeno je 745 ustaša. poslije održanog mitinga u Bosanskom Šamcu. koji iznenadnim udarom likvidiraju i produžavaju ka Dubici. dijelom snaga. Snažnim protivnapadom bataljona 16. Slijedeća dva dana. muslimanske brigade. maja. Bježeći ispred 16. divizije napala je najjače uporište . Njoj su sadejstvovali. artiljerija i avijacija su od zore do mraka žestoko bombardovale neprijateljske položaje. maja. a 22. te je kod protivnika nastupila opšta dezorganizacija. Sva neprijateljaka uporišta su razorena.Vlašku Malu sa t r i pravca. sadejstvujući u likvidiranju neprijatelja u Dubici. brigade odbačeni su nazad. 26.Od 15. brigade prešle u gonjenje.72 Nakon žestoke tročasovne borbe neprijatelj je razbijen i stalna neprijateljska uporišta su zaposjednuta. 23. Šesnaesta brigada 27. 306 . krenuo u tri kolone prema Tuzli. poslije dvočasovne borbe. u 4 časa. Poginulo je 3. pa su jedinice 16. maja. i 24. zauzimaju Odžak.d. Jedinice 53.401. Ustaše koje su se povlačile iz Odžaka i Vlaške Male pokušale su da se probiju preko položaja 16. i 20. i 19. U dogovoru sa partijskim rukovodstvima i organima narodne vlasti je72 73 Isto. maja vršeni su svakodnevni napadi. preko Krčevina prema Vučjaku.

Došavši u Tuzlu. protiv kojeg su se borili u toku rata. Posavsko-trebavski odred je. brigade 3. godine. VOJNO-POLITICKI ZNAČAJ POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Veliki uspjeh jedinica NOV i POJ i vrlo povoljna politička situacija u sjevernoistočnoj Bosni. a njegovo ljudstvo i starješine su popunili čete i bataljone 2. koja je imala zadatak da iskorijeni ostatke ustaških. 307 . a među njima i posljednji komandant odreda-Cvijetin Vasić.74 Oni će u naredne 2 godine nastaviti borbu sa istim neprijateljem. 15. u ljeto 1943. po dolasku većih jedinica NOV u Posavinu i na Trebavu. i 16. prošao kroz tri faze u svom razvoju. reg. 74 Arhiv VII.branili i širili slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i obezbjeđivali djelatnost partizanske pozadine. f. Tako su stvorili preduslove da. na svom borbenom putu dugom oko 20 mjeseci.dan broj starješina iz Odreda je ostao na terenu i preuzeo dužnosti u oslobođenim gradovima Posavine i Trebave. u bataljone 6. Posavsko-trebavski odred je rasformiran. godine. brigade stupe stotine novih boraca i formiraju se dva nova partizanska odreda. br. bili su bitni činioci za donošenje odluke o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. 42. divizije KNOJ-a.članova KPJ i SKOJ-a . 1745. U prvo vrijeme Posavski i Trebavski odredi su bili samostalne jedinice i vršile svoje odredske funkcije .koji su upornim političkim radom pridobili i privukli na stranu NOP-a omladinu i veći dio ostalog stanovništva ovog kraja. četničkih i zelenokadrovskih bandi koje su se krile po šumama i zemunicama sjevernog dijela istočne Bosne. fond NOP-a. Stvaranje partizanskih odreda u Posavini i na Trebavi je jedan od glavnih rezultata dugotrajnog i teškoćama ispunjenog političkog djelovanja aktivista NOP-a . k. 6. Jedan broj boraca daće u toj borbi i svoj život. kojeg će kao ranjenika ubiti četnički banditi u brčanskoj bolnici 1946.

ravnopravan i slobodan život u zajedničkoj postojbini Bosni i Hercegovini. Iz Srebrenika sada počinju akcije odreda prema matičnoj teritoriji .brigadu. narastanju uticaja NOP-a i širenju ideje bratstva i jedinstva. Treća faza razvitka nastaje dolaskom odreda u Srebrenik. Odred je bio sastavljen od običnih ljudi iz naroda. Od 4800 boraca NOV i POJ. u pojedinim periodima. Na svom borbenom putu odred je izvršio razne zadatke. odred je mijenjao. odred je živio i rastao. koji su poticali iz svih sela i gradova Trebave i Posavine. oko 2000 je prošlo kroz Posavsko-trebavski odred. kalili se u mnogim akcijama i izrastali u dobre borce. hrvatsku brigadu i da se odred svede na takvo brojno stanje koje će služiti kao jezgro za popunu. komandante i vrijedne političke komesare. koliko je dala Trebava i Posavina. nije više bilo potrebno da odred ima nekoliko stotina boraca u svom sastavu.U drugoj fazi razvoja. Svoje brojno stanje i organizacionu strukturu. vješte komandire. zavisno od vojno-političke situacije u Posavini i na Trebavi. zvog ofanzive jakih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. odred je vojnički i politički sazrio da preraste u veću jedinicu . Iz svog sastava je uputio za popunu drugih jedinica preko 1000 boraca. u neposrednu blizinu svoje teritorije. Muslimani i Hrvati. kada se vrati na svoju teritoriju. Prelaskom u centralnu Bosnu i dužim zadržavanjem na drugoj teritoriji. U njegovim redovima su se zajedno borili Srbi. Pred kraj rata imao je oko 1000 boraca. Crpeći uvijek nove snage iz naroda.Posavini i Trebavi. U jedinicama odreda djelovali su mnogi komunisti i skojevci koji su svojim primjerom u borbi. zatvarao opera308 . poslije spajanja. Učestvovao je u operacijama većih jedinica. političkim radom među borcima i narodom. visokim moralom i zalaganjem dali veliki doprinos snaženju odreda. Zbog toga je donijeta odluka da kompletni bataljoni pređu u 18. Odluka nije mogla biti realizovana. stvarajući uslove za bolji. Odred je bio prva jedinica za mnoge Posavce i Trebavce u kojoj su oni sticali prva borbena iskustva.

Bio je pod operativnom komandom 7 štabova divizije i 12 štabova brigada. gonio.cijske pravce i spriječavao prodore neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju. ali je često vršio i samostalna borbena dejstva. Kao teritorijalna jedinica neprekidno je vršio politički uticaj u rejonu svog dejstva. narodnooslobodilački odbori i organizacije AFŽ su u svakoj prilici nastojali da pruže pomoć. vršio garnizonu službu. po svim meteorološkim uslovima. Izvodio je mnoge napade na neprijateljska uporišta i kolone. U prvim mjesecima postojanja odreda. mostovima i željezničkim prugama. vršio diverzije na putevima. USAOJ-a. išao u izviđačke akcije. AFŽ i NOF-a. To jedinstvo fronta i pozadine bilo je zaloga uspjeha i pobjede nad znatno nadmoćnijim neprijateljem i dovelo je slobodu u sela i gradove Trebave i Posavine. 309 . Društveno-političke organizacije sa terena znatno su doprinijele da odred uspješno vrši svoje funkcije. one su u njegove čete uputile mnoge članove Partije i SKOJ-a koji su pomogli da Odred postane čvrsta borbena jedinica. pravio zasjede na pravcima kretanja neprijateljskih jedinica. Dao je znatan doprinos u sprovođenju linije KPJ na mobilizaciji svih snaga za pobjedu nad okupatorom i domaćim izdajnicima. Odred je obezbjeđivao rad društveno-političkih organizacija i sam pomagao da se na terenu stvaraju narodnooslobodilački odbori i organizacije KPJ. SKOJ-a. Djejstva je izvodio danju i noću. hvatao i razoružavao pripadnike odmetničkih bandi. ali je čvrsto odredsko jezgro našlo uvijek načina da to stanje brzo prebrodi i odred učini još jačim i borbenijim. Unosio je patriotizam u redove omladine i ostalog stanovništva. Odred se nalazio i u teškim situacijama. sadejstvovao drugim jedinicama u napadu i odbrani. ćelije i aktivi KPJ i SKOJ-a. sreski i opštinski komiteti. Okružni komiteti KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu. Obezbjeđivao je rad vojnopozadinskih organa i učestvovao u prikupljanju sredstava za partizanske bolnice i stanovništvo ratom opustošenih krajeva. Bilo je i odlaženja iz njegovih redova. osobito u prvim mjesecima svog postojanja.

V D I O SPISAK BORACA POSAVSKO-TREBAVSKOG ODREDA .

Uprkos svim nastojanjima. da u spisku ne budu obuhvaćeni svi borci. Gradačac. Na osnovu toga. kada knjiga bude odštampana. proleterskoj i 15. sekretar redakcije Uroš Goranović je sačinio spiskove po opštinama. 6. Brčko./ Podatke za spisak boraca Posavsko-trebavskog odreda prikupili su opštinski odbori SUBNOR-a Bosanski Samac. Spiskovi su također. Modriča. bili priključeni uz dvije verzije rukopisa da bi čitaoci mogli dati svoje primjedbe. a o njima su dali mišljenje i organizacije SUBNOR-a mjesnih zajednica. a za borce koji su bili u 16. Gračanica. Orašje. Odžak i Srebrentk. muslimanskoj. sigurno će se ispostaviti. odnosno da su podaci o pojedinim borcima neprecizni i nepotpuni. Autor rukopisa je na kraju uporedio podatke iz rukopisa sa podacima iz spiska. Doboj. . majevačkoj brigadi sa podacima iz edicija o tim jedinicama. Stoga molimo čitaoce da imaju u vidu da su propusti u najvećem broju nastali uslijed nepotpunosti evidencije. Tako sređeni spiskovi su dva puta upućivani opštinskim odborima SUBNOR-a na dopunu i izmjenu.

zemljoradnik. 1921. ANTIĆ Save CVIJAN. Srbin. 1945. trgovac. ARANĐIĆ Miče BOŽO. zemljoradni. borac. 1927. zemljoradnik. član KPJ. 4. Obudovac. 1911. 1945. umro 1962. u odredu od 20. 1945. Gradačac. Gornja Slatina. 4. Donja Slatina. Srbin. Brvnik. zemljoradnik. član SKJ. 1945. borac. 9. ARSENIĆ Marka VLAJKO 1911. ALIMANOVIĆ Salke HALID. u NOB od oktobra 1941. 1944. 1921. Obudovac. 5. radnik. 1920. ANTIĆ Pere RAJKO. narodni heroj. član KPJ. 1945. 1924. ANTIĆ Save UUBOMIR. ANTIĆ Save DUJO. zemljoradnik. 1945. 313 . 1945. u odredu od 1. ARANĐIĆ Vlade JOVO. komesar bataljona i brigade. u odredu od 20. ARSENIĆ Joce DAKO. u odredu od 8. 9. u odredu od 10. Musliman. u odredu od 20. 4. 1923. radnik. u odredu od 8. 1945. borac. ANTIĆ Jovana LUKA. borac. Srbin. Gornja Slatina. zemljoradnik. Srbin. 1943. 9. 1922. u odredu od 20. 1924. 1919. zemljoradnik. 1922. ANTIĆ Riste ANTONIJE. Srbin. 4. 7. član KPJ. u odredu od 15. zemljoradnik. Gajevi. u odredu od 15. Srbin. Brvnik. borac. Srbnik. 1943. Škarić. Gornja Slatina. borac. ANTIĆ Jovana PERO. 1943. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. Srbin. Gornja Slatina. ANTIĆ Marka STEVO. Srbin. poginuo 17. u odredu od 12. član SKOJ-a. Srbin. komandir čete. Gajevi. 9. poginuo 18. 1945. borac. zemljoradnik u odredu od 15. 4.Borci odreda sa područja opštine Bosanski Samac BOSIĆ Vlade PERO. 4. u odredu od 20. 4. januara 1945. 1925. borac. Brvnik. Brvnik. Srbin. komandir čete. Srbin. komandant odreda. u odredu od 10. borac. borac. 1945. 1927. 1945. borac. 1943. 3. Srbin. u NOB* od 1941. Srbin. 1924. u NOB od 27. 1943. 4. zemljoradnik. borac. Srbin. ARANĐIĆ Miče CVJETKO. 1927. 9. 5. Brvnik. Brvnik. 1945. u odredu od 5. u odredu od 4. Gradačac. zemljoradnik. ARANĐIĆ Marijana PERO.

1908. 2. 1945. 1945. Musliman. 1923. Bosanski Samac. borac. Bosanski Šamac. BOGDANOVIĆ Đorđa JOCO. borac. radnik. član KPJ. u m r o 1974. Srbin. u m r o 1979. u odredu od 10. u odredu od 10. 1945. 1924. u m r o od rana u bolnici u Tuzli. komesar bataljona. avgusta 1944. Musliman. 2. 1. zemljoradnik. u odredu od 10. BIČIĆ Hasana ZIJAH. 1925. u odredu od 12. Musliman. 1927. Garevac. BAĆIĆ Boška BOŠKO. 1945. Srbin. Tišina. Srbin. 1926. 1898. 4. AVRAMOVIĆ Avrama STEVAN. borac. radnik. umro 1966. 1922. 4. borac. borac. 1913. Bosanski Samac. član KPJ. zemljoradnik. 4. borac. zemljoradnik. BABIĆ Luke LUKA. Škarić. 1945. 1920. 1945. 1944. radnik. 1944. zemljoradnik. Braniča. 1. 314 . Obudovac. Srbin. Tišina. zemljoradnik. borac. u odredu od 17. Bosanski Šamac. 5. poginuo 14. borac. maja 1945. politički komesar čete. borac. 4. BLAGOJEVIĆ Todora STOJA. u odredu od 9. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Musliman. Gornja Slatina. borac. borac. 9. 1929. 1926. Srednja Slatina. 1943. bolničarka. 4. 1. 1923. Bosanski Šamac. borac. Srpkinja. u odredu od 2. BAJRAKTAREVIĆ Smaje MUJO. u NOB od 1943. 1916. BOGDANOVIĆ Save LJUBEŠA. Musliman. Srbin. 1944. 4. zemljoradnik. BLAGOJEVIĆ Save MILAN. borac. poginula decembra 1944. BIJELIĆ Petra SAVO. u odredu od 20. u NOB od avgusta 1943. Tišina. politički komesar čete. BABIĆ Mihajla NIKOLA. Bosanski Samac. Srpkinja. u odredu od marta 1944. 2. Srbin. Donja Slatina. BABIĆ Alekse LJUBEŠA. član KPJ. u odredu od marta 1944. Musliman. 1921. BABIĆ Alekse SAVO. zemljoradnik. Srbin. 1930. 1945. zemljoradnik. AVRAMOVIĆ Ljube SIMO. zemljoradnik. Bosanski Šamac. Srbin. 1924. 4. trgovac. 1944. 1945. BAĆIĆ Pere NIKOLA. zemljoradnik. 1945. BIĆAKĆIĆ Sulje OSMAN. Tišina. u odredu od 20. član KPJ. 1922. 1929. u odredu od aprila 1945. Gornja Slatina. Srbin. 11. u odredu od aprila 1944. radnik. u odredu od 15. BAJRAKTAREVIĆ Salke RIZAH. Braniča. 1945. BIJELIĆ Jelisije NIKOLA. zemljoradnik. 1925. 1945. zemljoradnik u odredu od 12. Brvnik. borac. 4. borac. Gornja Slatina. Bosanski Šamac. BEGIĆ Alije SULJO. borac. trgovački pomoćnik. u odredu od 10. Gornja Slatina. Srbin. Donja Slatina. BEGIĆ Rame HASAN.ATIĆ Januza AGAN. BABIĆ Sime JULKA. u odredu od marta 1944. Musliman. borac. borac. komandir čete. umro 1968. 4. 1912. zemljoradnik. stolar. u odredu od 12. radnik. 1944. u odredu od 2. u odredu od 15. u odredu od 12. BAJRAKTAREVIĆ Muharema JUSUF 1926. Musliman. u odredu od 15. Srbin. 1945. u odredu od 15. radnik.

komesar Odreda. u odredu od aprila 1944. borac. 1923. borac. 1945. 1925. Obudovac. 4. ĆELIKOVIĆ Pere MILAN. 3. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 12. 1921. u odredu od 11. BUMBULOVIĆ Joce LJUBO. 1944. 1945. 1916. Brvnik. 1945. 1914. radnik. član KPJ. ČELIKOVIĆ Pere JOVO. 1942. 4. 1943. borac. Srbin. Sarajevo. Bosanski Samac. 1929. student veterine. u odredu od 27. u odredu od 17. borac. Srbin. 1944. 1943. Srbin. domaćica. 1924. Bosanski Samac. u odredu od oktobra 1943. 1922. Srbin. Skarić. đak. u NOB od 1. zemljoradnik. BOSIĆ Cvijana DIMITRIJE. u odredu od 20. član KPJ. 9. 1923. CERIBAŠIĆ Saliha HASAN. u odredu od 20. borac. BOSIĆ Jovana MIHAJLO. u NOB od avgusta 1943. Brčko. 2. Srbin. Brvnik. Gornja Slatina. Srbin. BRKIĆ Ljube DESA. BUMBULOVIĆ Milana IVAN. u odredu od 4. član KPJ. ĆELIKOVIĆ Miloša MIĆO. 11. Crkvina. 4. Bosanski Samac. Srbin. pomoćnik komesara čete. do 10. BOSIĆ Milana NIKOLA. 4. vodnik voda. 315 . borac. u NOB od 27. Musliman. 1. BOŽIĆ Arse ILIJA. 9. Gornja Slatina. CERIBAŠIĆ Saliha HUSEIN. 1944. 1919. zemljoradnik. 1915. CVIJANOVIĆ Cvijana MARKO. borac. 1944. borac. u odredu od 10. u odredu od 20. u odredu od 10. 1927. Brvnik. 11. Musliman. borac. 1943. 1945. 1926. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 20. 9. Brvnik. 9. srednja Bosna. Srbin. zamjenik komandanta bataljona. 4. omladinski rukovodilac. 1923. CVIJANOVIĆ Gojka PERO. zemljoradnik. 1943. poginuo maja 1945. 1924. đak. BOSIĆ Pere RADE. Gornja Slatina. 1922. borac. trgovac. Gornja Slatina. Srbin. 1945. borac. Srbin. 1943. Srbin. Srbin. 2. zemljoradnik. 4. u odredu 12. 1943. zemljoradnik. u odredu od 8. Gornja Slatina. Batkuša. ĆANČAREVIĆ Todora MARIJA. 1945. Gornja Slatina. zemljoradnik u odredu od 12. član KPJ. umro 1979. Srbin. član KPJ. CVIJANOVIĆ Cvijana SIMO. 4. Brvnik. Gornja Slatina. Brvnik. Srbin. borac. 4. borac. poginuo u ljeto 1944. Miloševac. u odredu od 20. zemljoradnik. CERIBAŠIĆ Ibrahima MUSTAFA. 1945. 1944. Brvnik. 9.BOSIĆ Cvijana CVIKO. u NOB od 1941. BOŽANOVIĆ Jovana STANKO. Srpkinja. borac. 1919. borac. 1924. u odredu od 20. 1913. Musliman. Srbin. radnik. poginuo 18. BOSIĆ Vlade NIKOLA. 4. u odredu od 20. trgovac. umro 1978. zemljoradnik. 9. umro 1967. trgovac u odredu od 10. Srbin. borac. 1921. 9 1943. u odredu od aprila 1945. Srpkinja. zemljoradnik. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1918. borac. ČEČAVAC Sime MIHAILO. 4. 1944. 1943. VII 1943. referent veterine u diviziji. 1914. BOSIĆ Milana NEDELJKO. Bosanski Samac. u odredu od 20. u odredu od 8. 1945. zemljoradnik u odredu od 15. 1. 1919. 1945. zemljoradnik. poginuo marta 1944. Srbin.

u odredu od 20. Srednja Slatina. Brvnik. u m r o 1949. borac. 1. 1944. 4. poginula septembra 1944. zemljoradnik. DESPIĆ Luke MILAN. ČELIKOVIĆ Miloša STEVO. Srbin. zemljoradnik. 1921. zemljoradnik. 1913. 1943. ĐURIĆ Krste BOŽO. zemljoradnik. 9. 1. RVI. Ledenice. Crkvina. Srbin. 9. Brvnik. 1944. 1919. b o r a c . Bosanski Samac. Crkvina. DRAGIČEVIĆ Drage BOŠKO. 1943. zemljoradnik. Kruškovo Polje. 1922. zemljoradnik. u odredu od 20. 1921. Obudovac. 1927. ĐORĐIĆ Pante RADOVAN. 1945. desetar. 1943. vodnik voda. 1945. 1945. Srbin. 1927. Bosanski Samac. Srbin. Srbin. ĆULUMOVIĆ Marka STEVAN. ĐEKIĆ Obrada BOŽO. u odredu od 2. bravar. Bosanski Samac. u m r o 1963. zemljoradnik u odredu od 20. borac. 1926. 9. borac. 2. Srbin. u odredu od 14. Srpkinja. DUJKOVIĆ Sime STEVO. 1931. B r v n i k . zemljoradnik. ĐORĐIĆ Tome ĐORĐE. Braniča. 4. 9. 1921. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. S r b i n . Srbin. poginuo 22. 9. 1914. član KPJ. 1925. DUŠANIĆ-DAKIĆ Jove MILKA. borac. 1926. DANIĆIĆ Cvijana JOVAN. zemljoradnik. u odredu od 12. 4. borac. DUSANOVIĆ Miče MARKO. Srpkinja. zemljoradnik. 1916. Musliman. član SKOJ-a. Kruškovo Polje. 1945. poginuo juna 1945. borac. zemljoradnik. trgovac. Srbin. 1923. ĐOKIĆ Milana CVIJAN. borac. Gornja Slatina. umro 1977. zemljoradnik. 1945. Srbin. zemljoradnik. umro 1949. u odredu od 25. u odredu od 10. u odredu od 25. Gajevi. 4. DANIĆIĆ Spasoja VUČKO. 9. 1943. Srbin. u odredu od 17. 2. Gornja Slatina. Srbin. 1927. DELIČ Muharema HASAN. 4. 1926. borac. borac. 1945. Srbin. Srbin. Musliman. u odredu od 15. u odredu od 20. 1925. borac. bolničar. 1920. Srbin. 1943. do 4. član SKOJ-a. 1945. 1911. radnik. u odredu od septembra 1943. 1927. 4. 4. u odredu od 10. 5. 4. 1926. Tuzla. DRUAĆIĆ Sejfe ABDULAH »Kula«. Crkvina. poginuo oktobra 1944. z e m l j o r a d n i k . član SKOJ-a. 1945. Gradačac. 1945. u o d r e d u o d 6. Crkvina. 1945. umro 1973. Srbin. 1923. Srbin. u odredu od 20. Srbin. Braniča. 1944. u odredu od 12. borac. 1943. radnik. DRLJAČIĆ Ismeta ALIJA. 1. borac. zemljoradnik. 1945. Crkvina. zemljoradnik. Crkvina. radnik. poginuo marta 1944. borac. Gračanica. 1944. 1945. u odredu od 10. u NOB od decembra 1942. bolničarka. ĐEKIĆ Milana SAVO. borac. u odredu od 20. DUŠANIĆ Jove KOSA. Crkvina. borac. u odredu od 6. jula 1944. 316 . 9.Č E L I K O V I Ć L j u b e N I K O . ĐURIĆ Gavrila CVIJAN. 4. član KPJ. Kruškovo Polje. šegrt. zemljoradnik. u odredu od 20. Musliman. DUKOVIĆ Alekse DRAGO. u odredu od 10. borac. bolničarka. DUJKOVIĆ Koste PETAR.

član KPJ. u odredu od 15. 1945. 4. 1945. 4. u NOB od 10. Bosanski Samac. 1945. 1. ĐAKIĆ Huseina ABID. zemljoradnik. 1924. u odredu od 4. Srbin. zemljoradnik. 1923. u odredu od 6. član KPJ. zemljoradnik. borac. Srbin. FITOZOVIĆ Mehmeda RIZAH. 4. ĐAKIĆ Huseina RIZO. 1945. 1922. Gajevi. 1945. borac. Srbin. 1923.ĐURIĆ Gavrila DUŠAN. 4. u odredu od 7. 5. Musliman. u odredu od 10. 1924. ĐURIĆ Milana STEVO. 1925. umro 1965. 1945. Srbin. Batkuša. Gajevi. 1926. 1912. zemljoradnik. Srbin. 1928. borac. 4. 1943. 4. u odredu od 15. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. Gajevi. zemljoradnik. Srednja Slatina. Srbin. GAJIĆ Bože MILAN. do 4. 1944. Srednja Slatina. politički delegat voda. zemljoradnik. 1945. Srbin. u odredu od 12. u odredu od 10. 1945. DŽOMBIĆ Mihaila MILAN. u odredu od 12. radnik. u odredu od 15. borac. 1923. borac. 4. ĐURĐEVIĆ Steve ĐURO. borac. 1. ĐURIĆ Laze STEVO. 4. u odredu od 15. Musliman. borac. zemljoradnik. u m r o 1980. borac. 1944. Srbin. zemljoradnik. borac. FILIPOVIĆ Jove MIHAJLO. u odredu od 12. DŽOMBIĆ Mihaila CVIJAN. u odredu od 8. Gajevi. Srbin. 1920. 1945. Gajevi. omladinski rukovodilac. 4. zemljoradnik. Srbin. 1945. 1944. 4. šegrt. u odredu od 20. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Pere BOŽO. u odredu od 16. zemljoradnik. 1919. 4. borac. borac. zemljoradnik. Bosanski Samac. 1945. Gajevi. borac. borac. GANILOVIĆ Teše TEODOR. 3. 1924. Crkvina. 1945. 1. zemljoradnik. u odredu od 12. Obudovac. Batkuša. 4. Srbin. ĐURIĆ Nike ĐORĐE. Bosanski Samac. 1943. borac. borac. borac. Gornja Slatina. 4. borac. Srednja Slatina. 1927. 1945. u odredu od 10. trgovački pomoćnik. u odredu od 10. Srednja Slatina. 1945. zemljoradnik. u odredu od 10. umro 1976. 1945. Srbin. ĐURIĆ Milana JOVO. borac. 1922. Srbin. Gajevi. Srbin. Brvnik. 7. Srednja Slatina. zemljoradnik. borac. 1915. 4. Gajevi. 1945. 1945. GANILOVIĆ Jove BOŠKO. zemljoradnik. ĐURIĆ Nike RAJKO. 1919. Musliman. 9. DŽOMBIĆ Riste BOŽO. 4. Srbin. DŽOMBIĆ Marka JOVO. 1944. zemljoradnik. 1920. 1921. zemljoradnik. Srbin. ĐURIĆ Ilije MAKSIM. 4. 1924. u odredu od 14. ĐURIĆ Krste SPASOJE. Srbin. u m r o 1978. 3. Srbin. Srbin. 1925. 1944. Gajevi. borac. 1945. u odredu od 14. DŽOMBIĆ Pere CVIJETIN. borac. Srbin. u odredu od 14. GAJIĆ Bože RADOVAN. 1928. 317 . 1913. u odredu od 15. 4.

1945. 1944. Crkvina. Bosanski Šamac. Gornja Slatina. Crkvina. 1945. u odredu od 10. GRBIĆ Stanka DUŠAN. 1944. u odredu Salke IBRAHIM. HASANČEVIĆ Muharema HUSNIJA. 1945. IBRALIĆ Dede MUHAREM. 1924. Crkvina. HADŽIJUSUFOVIĆ Jusufa MERSAD. borac. 1944. 1. ILIŠKOVIĆ Stanka JOVAN. u odredu od 2. 3. u odredu od 7. Musliman. Bosanski Šamac. borac. Musliman. ILIŠKOVIĆ Jovana MILORAD. 1945. 1923. Bosanski Samac. 9. Bosanski Samac. borac. borac. 1943. 1917. bravar. Musliman. umro 1946. član SKOJ-a. zemljoradnik. Musliman. 1918. obućar. u m r o 1950. GLUVAČEVIĆ Spasoja MARKO. 1925. Srbin. politički komesar čete. Musliman. borac. Srbin. Musliman. desetar. trgovački pomoćnik. 1943. zemljoradnik. u odredu od 10. Musliman. Bosanski Šamac. u 2. borac. 1945. Srbin. komesar bataljona. u odredu od 16. Musliman. zemljoradnik. 1944. 1944. 3. 1943. u odredu od 20. službeod 17. 1926. 4. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustave IBRAHIM. 1923. 318 . Gornja Slatina. borac. borac. 3. 2. zemljoradnik. u odredu od 25. 12. zemljoradnik. 9. 10. zubar. borac. zemljoradnik. borac. Musliman. Kozluk. Srbin. borac. zemljoradnik. Ledenice. Musliman. GIBIĆ Emina HASIB. Srbin. 1926. borac. trgovački pomoćnik. 2. Salke SULEJMAN. Gornja Slatina. 1926. HARČINOVIĆ odredu od 10. 1920. 1923. desetar. 1923. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustafe JUSUF. 1914. 1943. 1945. 1944. 1944. Srbin. u odredu od 10. borac. 1922. Musliman. 3. borac. 1944. borac. Braniča. 1944. 3. 1944. u odredu od 15. 9. u Odredu od 11. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 20. član SKOJ-a. u odredu od 12. 1944. borac. 1927. GLUVAĆEVIĆ Pere ΤΟΜΟ. obućar. 1923. Srbin. član SKOJ-a. 2.GAZETIĆ Ilije ILJKO. brico. GAZETIĆ Rade PERO. 1945. u odredu od 15. HALILOVIĆ Ibre MUSTAFA. Bosanski Šamac. 1930. đak u odredu od 10. IGNJATOVIĆ Rade NIKOLA. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. poginuo februara 1945. Gornja Slatina. član KPJ. borac. borac. 1922. 3. 1922. u odredu od 7. 3. 10. zemljoradnik. kočijaš. Gradačac. Bosanski Samac. 1928. HADŽIJUSUFOVIĆ Muharema ALIJA. HARČINOVIĆ nik. 2. u odredu od 19. Bosanski Šamac. 1926. Musliman. Srbin. ILIĆ Ljube MILJO. Srbin. Gajevi. radnik. član KPJ. Bosanski Šamac. u odredu od 10. Bosanski Šamac. 9. Bosanski Samac. 3. IBRALIĆ Dede MEHMED. 4. u odredu od 15. HADŽIALIJAGIĆ Smaje HAZIM. u odredu od 28. borac. Musliman. Srbin. IZETBEGOVIĆ Mustafe BAHRIJA. 1928. u odredu od 19. 1923. Braniča. 1945. IGNJATOVIĆ Rađe ĐORĐE. član SKOJ-a. u odredu od 28.

4. Batkuša. u odredu od 15. Pisari. u odredu od 20. borac. 1945. 1944.IZETBEGOVIĆ Izeta MIRZO. 5. Donja Slatina. 1914. radnik. 10. JOŠIĆ Kuzmana PERO. član SKOJ-a. 4. KEREZOVIĆ Đoke LJUBOMIR. 10. Sibovac. 1919. 1944. desetar. zemljoradnik. đak u odredu od 20. Gornja Slatina. JAĆIMOVIĆ Spasoja PAVLE. 1925. Bosanski Samac. Gornja Slatina. Srbin. 1943. 1945. 1923. Srbin. borac. KARIĆ Salke MUSTAFA. Gornja Slatina. Srbin. u odredu od aprila 1944. JOVIC Cvijana ALEKSANDAR. 1923. u odredu od 28. JEKIĆ Joce ILIJA. 4. u odredu od aprila 1945. u NOB od 1942. KASAPOVIĆ Arse STEVO. Musliman. 2. u odredu od 2. KLADNJAK Alije MUHAMED. zemljoradnik. 1943. 1920. član KPJ. JOVANOVIĆ Rade MILAN. u odredu od 31. vodnik voda. zemljoradnik. 9. borac. u odredu. Bosanski Samac. KASAPOVIĆ Arse ΤΟΜΟ. borac. 2. borac. Crkvina. komandir voda. 1927. 1924. 1945. JOVIĆ Živka JOVO. Busovača. umro 1977. Musliman. 1945. Turić. 1921. zemljoradnik. KERTIĆ Đorđa VASO. Bosanski Samac. član SKOJ-a. 1943 do 4. 1945. u odredu od 13. 1945. zemljoradnik. 1944. 1. 1945. poginuo aprila 1944. 3. Srbin. Srbin. borac. zemljoradnik. poginuo maja 1945. borac. 5. borac. 1926. 1945. Pisari. poginuo 10. u odredu od 7. član KPJ. 9. 1924. borac. umro 1972. 4. 1924. Srbin. 1944. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1921. trgovački pomoćnik. 1. zemljoradnik. 3. JASENICA Ibrahima HASAN. Musliman. 1927. 1943. član KPJ. u odredu od 10. KEREZOVIĆ Boška JOVO. u odredu od 5. Jugosloven. umro 1975. u odredu od 10. Srbin. u odredu od 1. borac. radnik. 1945. Obudovac. član KPJ. u odredu od 15. Donja Slatina. Musliman. borac. Srbin. 1945. Srbin. poginuo 10. KADIĆ Hamida RAIF. zemljoradnik. 1925. u NOB od jula 1943. JOS1POVIĆ Steve MILIVOJE. 1929. zemljoradnik. borac. 1924. u odredu od 20. 1922. borac. borac. komandir čete. Musliman. zemljoradnik. borac. Musliman. Bosanski Samac. komesar bataljona. zemljoradnik. Obudovac. komesar čete. Fojnica. Batkuša. 1. Srbin. Obudovac. 1945. 4. 1926. Srbin. u odredu od 15. 9. 1944. u odredu od 10. 1920. 1945. borac. JOŠIĆ Steve MILAN. JOŠIĆ Kuzmana SAVO. 1930. JOVANOVIĆ Gojka JEVTO. Odžak. 319 . Bosanski Samac. u odredu od aprila 1944. 4. u odredu od 10. Srbin. Braniča. KASUMOVIĆ Kasima RIZO. Srbin. 1916. umro 1973. u odredu od 12. zemljoradnik. 9. 5. Obudovac. u odredu od 12. zemljoradnik. Brvnik. namještenik. zemljoradnik. Donja Dubica. KERTIĆ Peje MAKSO. Srbin. 4. 1943. zemljoradnik. 1928. Brvnik. 3. Srbin. JELISIĆ Petra NEDELJKO. 1945.

4. 1944. LUJIĆ Gojka MARKO. Slovenka. KUJUNDŽIĆ Mehmeda HUSEIN. Bosanski Šamac. KURBAŠIĆ Bege BEGAN. 1943. Laže. Srbin. radnik. borac. Srbin. u odredu od 20. borac. u odredu od 20. VII 1943. Sežana. član KPJ. KUJUNDŽIĆ Mehmeda ALIJA. Pisari. LUJIĆ Nike MITAR. Gornja Slatina. 1943. u odredu od 10. Slovenac. poginuo u Obudovcu. 320 . u odredu od 15. borac. Tumpej. Srbin. 1943. borac. u odredu od 13. komesar čete. Slovenka. 1923. 1943. borac. poginuo 10. zemljoradnik. 1945. 1925. Crkvina. 1945. 1945. 8. LAZAREVIĆ Pere VID. radnik. Pisari. u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1926. 4. borac. 1897. 9. 2. u m r o 1969. 1927. 1926. borac. 14. 1924. 9. Srbin. 1. 1925. 1943. Srbin. SR Slovenija. 1921. 5. Obudovac. 2. borac. 1924. đak u od15. Bosanski Šamac. borac. umro 1980. 10. zemljoradnik. borac. 4. borac. 1924. Maribor. Srbin. umro 1975. zemljoradnik.KODRE redu od KODRE redu od KODRE maćica. 1943. KOSANIĆ Veselina MIHAJLO. član SKOJ-a. 1944. 1924. 1944. zemljoradnik. LUJIĆ Jevte ALEKSANDAR . borac. Srbin. Crkvina. u odredu od 2. Srbin. u odredu od 15. bolničarka. 8. 1930. 3. LUKIĆ Marka MIĆO. KOJIĆ Petra MARKO. borac. Trbovlje. 1908. borac. borac. zemljoradnik. 1932. do 4. član SKOJ-a. zemljoradnik. Miloševac. u odredu od marta 1944. 1945.ACO. 10. Srbin. 1945. 1928. 1944. KODRE Ivana VIKTOR. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. umro 1971. borac. borac. poginuo 10. LUJIĆ Marka KOJO. 1945. u odredu od 15. 1945. KUREŠEVIĆ Sime ILIJA. zemljoradnik. 4. Viktora BREDA. 1943. Miloševac. Srbin. zemljoradnik. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. 9. Crkvina. 1921. Bosanski Šamac. 1943. Batkuša. dou odredu od 10. Obudovac. 9. 1945. u odredu od 20. SR Slovenija. KUREŠEVIĆ Steve PERO. KOSTIĆ Luke MARKO. 1926. radnik. Alojza LJUBA. Maribor. SR Slovenija. u odredu od 20. Viktora JURIJE. borac. KUREŠEVIĆ Toše OSTOJA. u odredu od 15. Monj. zemljoradnik. 1911. Miloševac. borac. 4. Srbin. Srbin. LUJIĆ Marka DUŠAN. Obudovac. Srbin. u od10. 1921. Crkvina. 9. Musliman. 1911. u odredu od 14. 1920. u odredu od marta 1944. đak u NOB od 27. u odredu od 28. 4. đak. Pisari. u odredu od 2. 1943. avgusta 1944. KOJIĆ Đure PERO. KOJIĆ Save MIĆO. Musliman. Musliman. KOJIĆ Pavla PAVLE. 12. Srbin. Monj. 1943. 1944. Slovenac. u NOB od 10. Gornja Slatina. SR Slovenija. zemljoradnik. 12. u odredu od 20. 1920. 4. 4. borac. 1945.

Derventa. zemljoradnik. 1926. 1944. Musliman. u odredu od 25. borac. 4. trgovački pomoćnik. Srbin. Braniča. 1943. 1925. D. Crkvina. borac. Foča. zemljoradnik. 1924. radnik. 1943. Srbin. borac. Crkvina. Srbin. Srbin. MAKSIMOVIĆ Veljka DUŠAN. Hrvat. D. 1945. 4. 9. 5. 9. 1909. borac. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. Pisari. 1945. borac. Crkvina. u odredu od 6. 1945. MARJANOVIĆ Rade CVIJAN. član KPJ. 1945. u odredu od 10. Obudovac. MAKSIMOVIĆ Nike SAVO. Crkvina. u odredu od 20. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. MARKOVIĆ Ignjata PETAR. Braniča. 1922. zemljoradnik. Srbin. Donja Slatina. 9. Srbin. 1925. u odredu od 12. Srbin. umro 1978. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Đorđa PERO. 1923. zemljoradnik. Braniča. borac. u odredu od 28. 1927. poginuo aprila 1944. 4. 3. 4. MARINKOVIĆ Rade MILUTIN. radnik. Braniča. poginula 1944. MARKOVIĆ Koste NEDO. u m r o 1982. Srbin. borac. Srednja Slatina. u odredu od 15. u m r o 1970. zemljoradnik. 1945. desetar. Pisari. D. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Nikole SIMO. Crkvina. borac. u odredu od 6. 12. Srbin. Srbin. u odredu od 20. Baktuša. 1943. u odredu od maja 1944. 1943. zemljoradnik. 1924. u odredu od 25.LUKIĆ Mitra SIMO. 7. borac. borac. vodnik voda. Braniča. MARJANOVIĆ Obrada LAZAR. 8. 1943. 9. zemljoradnik. Srpkinja. 1919. 1925. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. borac. 1925. 1943. Srbin. u NOB 27. Crkvina Srbin. poginuo maja 1945. 1945. zemljoradnik. Pisari. poginuo novembra 1943. borac. 9. borac. 1919. Crkvina. 1922. MARJANOVIĆ Todora KOŠTA. u odredu od 15. 1945. u NOB od 27. 1943. LUKIĆ Pere STEVO. borac. u NOB od 27. u odredu od 20. 1916. 10. 4. 4. član KPJ. domaćica. 1945. 1921. Srbin. Srbin. u odredu od 3. borac. 9. borac. 1926. MARKOVIĆ Miče JELA. borac. MAKSIMOVIĆ Milivoja UUBOMIR. u odredu od jula 1944. MADŽAREVIĆ Osme HASAN. zemljoradnik. u odredu od 3. 1923. u odredu od 20. Srbin. 1945. 4. 1919. u odredu od 15. Braniča. MAKSIMOVIĆ Maksima MIROSLAV. intendant bataljona. 2. MANDARIĆ Nikole AVGUSTIN. zemljoradnik. MARJANOVIĆ Todora SPASOJE. 1919. Srbin. 1943. u odredu od 20. borac. Srbin. Pisari. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 10. Srbin. 1920. 1944. Crkvina. Romanija. D. 10. 1906. 1943. MARINKOVIĆ Rade MIRKO. zemljoradnik. 1943. Bosanski Samac. 1907. MASLIĆ Marka LAZAR. MARKOVIĆ Đorđa CVJETKO. Crkvina. u odredu od 10. juli 1943. Srbin. 321 . zemljoradnik. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. Batkuša.

MIĆIĆ Jovana STEVO. Srbin. u NOB od avgusta 1943. MILOVANOVIĆ Jove ILIJA. 1943. Crkvina. u odredu od 24. u odredu od 14. 9. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. pozadinski radnik. 1943. borac. borac. 1945. MIHALJĆIĆ Đure SPASOJE. komandir čete. u odredu od 8. 2. 1930. desetar. MILOVANOVIĆ Luke MIRKO. 4. Srbin. u NOB od 1. u odredu. Brvnik. 1925. od 25. 4. Gornja Slatina. 4. u odredu od 15. 1924. zemljoradnik. Srbin. 11. u odredu od 15. zemljoradnik. Srbin. borac. 4. Srbin. 1924. 1912. zemljoradnik. borac. Srbin. Srbin. 1945. u odredu od 10. 1. Gornja Slatina. poginuo 1945. zemljoradnik. 9. Grebenice. 1917. u NOB od 27. 4. borac. u odredu od septembra 1943. 1943. borac. 1945. Crkvina. MILADINOVIĆ Stanka JOVAN. 3. 1944. član SKOJ-a. 4. Gornja Slatina. 1921. zemljoradnik. 1945. Kruškovo Polje. u odredu od 20. u NOB od marta 1942. 1890. u odredu od 24. 1921. 1943. zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. Srbin.MEŠIĆ Osmana SAFET. Brvnik. 3. u odredu od februara 1944. u NOB od avgusta 1943. u odredu od 5. borac MILJIĆ Mihaila PERO. zemljoradnik. zemljoradnik. Kruškovo Polje. gimnazijalac. Srbin. 1922. Gornja Slatina. u odredu od aprila 1944. 1942. đak. Srbin. 1944. borac. borac. Donja Slatina. zemljoradnik. član KPJ. MILANO VIC Cvijana RADIVOJE. zemljoradnik. borac. 1919. 9. 1943. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 21. član KPJ. 322 . MILIĆEVIĆ Marka PETAR. MIĆIĆ Jelisije TOŠO. 1926. 1923. 1945. MITROV1Ć Luke SVETOZAR. u odredu od 12. u NOB od 20. Crkvina. Crkvina. Crkvina. MIHAJLOVIĆ Mike CVIJETIN. zemljoradnik. MIHALJČIĆ Đorđa PAVLE. poginuo jula 1944. 5. borac. MIHALJĆIĆ Spasoja NIKOLA. u odredu od 27. Grebenice. MIRKOVIĆ Đorđa JOVO. Srbin. Srbin. komandant bataljona. Srbin. 1945. Srbin. 7. 1933. 1922. Gornja Slatina. borac. Bosanski Samac. u odredu od 15. zemljoradnik. 1945. u odredu od 15. MIHALJĆIĆ Đorđa PERO. 9. u odredu od 20. MIHALJČIĆ Marka ĐORĐE. Srbin. Srbin. 1944. zemljoradnik. Srbin. borac. MITROVIĆ Ljube UUBOMIR. 1945. 1902. 1944. umro 1975. 1913. 9. juna 1969. 1945. borac. zemljoradnik. 1929. MLINAREVIĆ Petra JOVICA. 1915. u odredu od 2. Pisari. zemljoradnik. 2. Kruškovo Polje. 1943. MIHALJĆIĆ Spasoja LAZAR. zemljoradnik. Srbin. član KPJ. umro 8. 1923. borac. Crkvina. MITROVIĆ Boška BOZO. 9. 1918. Gornja Slatina'. Brvnik. MILOVANOVIĆ Mile LUKA. u odredu od 20. 1943. borac. Srbin. 1945. Brvnik. član SKOJ-a. 1. 4. 11. Srbin. poginuo 1. Musliman. 1943.

Srbin. u odredu od 17. 1945. MITROVIĆ Saila MIKA . član KPJ. 1929. u odredu od 10. Srbija. Braniča. 3. 2. 2. 4. MOJIĆ Pere MILAN. u odredu od 24. u odredu od 28. radnik. 1944. 1926. Srbin. 1928. 1924. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. borac. NIKOLIĆ Živana PETAR. MITROVIĆ Dake VESELIN. NASTIĆ Naste SVETO. zemljoradnik. u odredu od 10. 1926. Srbin. Braniča. 4. 1945. u odredu od 10. Srbin. borac. MUSTAFIĆ Hasana FETIŠ. u odredu od 5. zemljoradnik. 1942. Obudovac. šegrt. borac. borac. 1945. Srbin. Muslimanka. zemljoradnik. 1. 4. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. 1944. 1945. 1924. Musliman. 1943. 1945. Brvnik. 1945. 1943. u odredu od 10. Crkvina. borac. borac. 1945. Obudovac. MITROVIĆ Steve OSTOJA. Srbin. Musliman.MIĆO. Pere KOJO. 7. politički komesar čete. Srbin. 1915. 1943. 9. u odredu od 8. 3. 4. Srbin. 2. Brvnik. u odredu od 25. 1945. član KPJ. 1945. Crkvina. NESTOROVIĆ Mitra PERO. 1945. borac. u odredu od 16. u odredu od 28. borac. borac. desetar. 1916. Crkvina. 1944. Srbin. 323 . zemljoradnik. 4. 1922. 4. 1926. u odredu od 14. u odredu od 10. Braniča. borac. Srbin. zamjenik obavještajnog oficira brigade. NIKOLIĆ Marka NEDO. 1925. 4. zemljoradnik. u odredu od 20. Srbin. borac. 1944. omladinski rukovodilac. 1945. borac. NIKOLA. 1944. zemljoradnik. u odredu od 12. 2. član SKOJ-a. 1926. NESTOROVIĆ Mitra MARKO. 1943. zemljoradnik. 1929. 4. MITROVIĆ Jovana SPASOJE. NIŠLIĆ Huseina SAFA. 1924. u odredu od 5. Bosanski Samac. umro 1978. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornja Slatina. u odredu od 15. umro 1954. 4. borac. MITROVIĆ Milivoja VLADO. 1930. 1922. zemljoradnik. Bosanski Samac. NOVAKOVIĆ Jelisija PETAR. Bosanski Samac. Musliman. u NOB. MOKRIĆ Laze TATOMIR. 1925. NEZIROVIĆ Derviša DŽEMAL. u odredu od 15. 9. 1945. od 13. MURATOVIĆ Ibrahima SULEJMAN. borac. NEDIĆ Boška JOVAN. Srbin. umro 1945. Srbin. Srbin. Gornja Slatina. 1945. Obudovac. 4. Brvnik. radnik. 8. Crkvina. Gornja Slatina.U·™« MITROVIĆ Jelisija MARKO. 1924. 1920. 4. u odredu od 6. Bosanski Šamac. u NOB od 19. u odredu od 20. član KPJ. 1945. u odredu od 25. MITROVIĆ Đoke MIĆO. 11. borac. 1945. NEDIĆ Jovana NIKOLA. zemljoradnik. 1904. zemljoradnik. NIKOLIĆ Jelisija MILAN. 4. radnica. Srbin. 3. Srbin. 1924. borac. 1942. Gajevi. 1924. borac. đak. Srbin. borac. 1918. Modrica. zemljoradnik. radnik u NOB od 7. Obudovac. borac. zemljoradnik.

1945. PETROVIĆ Slavke MARJAN. 1943. 4. Obudovac. borac. u odredu od 15. borac. Srbin. zemljoradnik. Crkvina. Donja Slatina. 1945. 1926. u odredu od 14. u odredu od 15. u odredu od marta 1944. Pisari. nepoznato vrijeme i mjesto. zemljoradnik u odredu od 8. u odredu od marta 1944. Srbin. PAVLOVIĆ Luke PAVLE. u odredu od 20. Trnava. Braniča. 1917. Gornja Slatina. Donja Slatina. zemljoradnik. komandir čete. 4. borac. u odredu od 20. Pisari. PISAREVIĆ Luke JOVAN. zemljoradnik. zemljoradnik. 1918. 1927. PEJIĆ Miloša ĐORĐE 1927. Srbin. borac. komandant bataljona. Srbin. zemljoradnik.OBRENOVIĆ Jove MIKA. Srbin. 1943. PISAREVIĆ Mile LJUBOMIR. u odredu od 10. u odredu od 28. Zvornik. u odredu od 20. u odredu od februara 1944. 1926. 9. 9. PAVLOVIĆ Mile NIKOLA. Srbin. PISAREVIĆ Pere BRANKO. 1917. borac. Srbin. poginuo jula 1944. 1928. Srbin. zemljoradnik. PERIĆ Pere ĐORĐE. u odredu od 15. Kozluk. borac. umro 1973. Srbin. borac. Srbin. 324 . Brvnik. u odredu od 20. borac. 1923. borac. 1943. zemljoradnik. borac. borac. poginuo aprila 1944. Monj. 1922. umro 1952. u odredu od 17. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. u m r o 1972. Obudovac. umro 1968. 1945. PERUNOVIĆ Zarija VASILIJE. u NOB od 1941. zemljoradnik. Srbin. 9. zemljoradnik. Pisari. poginuo 10. u NOB od 22. učitelj. borac. Srbin. u odredu od 20. 1945. OSTOJIĆ Cvijana PERO. poginuo 1944. u odredu od 20. jula 1943. 1945. 1924. 1945. 1943. u odredu od novembra 1944. 4. 9. Srbin. 1924. umro 1954. PISAREVIĆ Pante MITAR. Srbin. Srbin. član KPJ. PETKOVIĆ Nikole CVIJAN. borac. Pisari. Srbin. umro 1976. Ozren. Crkvina. Srbin. Crkvina. u m r o jula 1944. 5. član KPJ. Pisari. borac. poginuo. 5. PISAREVIĆ Vida JOVAN. 1912. 9. 1943. zemljoradnik. 9. 4. u odredu od 20. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. 1943. 4. u odredu od septembra 1943. 1923. zemljoradnik. borac. Srbin. Srbin. Tišina. PISAREVIĆ Nike TOMISLAV. PETROVIĆ Ostoje BOŠKO. zemljoradnik. u odredu od 20. borac. Pisari. avgusta 1944. 9. 1917. PAVLOVIĆ Živka ŽIVAN. PISAREVIĆ Nike JOVO. borac. borac. u odredu od 25. borac. Gornja Slatina. 1945. Srbin. PETKOVIĆ Toše DAKO. Pisari. poginuo februara 1945. 1918. Crkvina. umro 1972. OSTOJIĆ Pere OSTOJA. PETROVIĆ Živana STOJAN. zemljoradnik. PISAREVIĆ Nike NEDO. Srbin. borac. 1915. 1928. 1943. u odredu od novembra 1943. 1945. u NOB od 1942. Srbin. 4. 1922. borac. Brvnik. PETROVIĆ Zaharija TRIVO. zemljoradnik. 9. trgovački pomoćnik. član KPJ. Srbin. 1926. član SKOJ-a. 1926. 1943. Pisari. Donja Slatina.

u odredu od 20. Pisari. Bosanski Šamac. 1945. Vražići. Bosanski Šamac. 1943. u odredu od 28. 1920. POPOVIĆ Mojsija BORIVOJE . i komande Posavsko-trebavskog područja. zemljoradnik. borac. poginuo 15. Tišina. 3. Gajevi. Donja Slatina. Pisari. 1943. trgovački pomoćnik. 1945. 1927. 4. 1921. u odredu od 12. 1943. 1945. 1969. Srbin. borac. RISTIĆ Tanasije PERICA. POPOVIĆ Đorđa CVIJAN. 1924. 2. Musliman. Bosanski Šamac. 9. u odredu od 13. RISTIĆ Riste ĐORĐE. borac. 4. u odredu od 10. u odredu od 14. u NOB od avgusta 1941. zemljoradnik. intendant odreda. 1917. Gajevi. u odredu od 10. umro. zemljoradnik. u NOB od juna 1943. 9. Obudovac. borac. Srbin. 1945. u odredu od 17. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. 1923. 1944. 4. zemljoradnik. SAVIĆ Rade PERO. SALKIĆ Ibrahima MEHMED. 2. 1943. SAVIĆ Pere JANKO. 1945. Srbin. borac. u odredu od 15. RADULOVIĆ Đorđa GRUJO. Srbin. Srbin. 1926. 12. zemljoradnik. borac. 1923. 1944. 9. 1. borac. 1921. 1943. borac. Srbin. u NOB od septembra 1943. REPĆIĆ Huseina ALIJA. Musliman. član KPJ. član KPJ. zemljoradnik. 1928. POROBIĆ Osmana SMAJO. 1944. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od 15. 1924. borac. zemljoradnik. 1944. u odredu od 12. PISAREVIĆ Pante ŽIVAN. 1910. 1916.PISAREVIĆ Nike VOJISLAV. desei:ar. Bukvik. 1910. radnik u odredu od 10. borac. borac. Obudovac. umro 1953. 1945. borac. borac. 1927. Srbin. zemljoradnik. 1921. Srbin. zemljoradnik. Musliman. komandir čete. 3. poginuo novembra 1945. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 7.BORO. Srbin. Srbin. vodni delegat. Srbin. Srbin. SAVIĆ Nikole KONSTANTIN. 4. 1927. zemljoradnik. član KPJ. umro 1982. Crkvina. Gajevi. umro 1975. komandir čete. Gornji Žabari. Brvnik. u odredu od 10. 4. zemljoradnik. 1945. 4. 9. poginuo decembra 1943. Srbin. 4. Bosanski Šamac. Gajevi. Crkvina. 1921. 4. član KPJ. 1924. u odredu od 18. 1943. 1913. diplomirani pravnik. SAVIĆ Rade SAVO. SAVIĆ Stanka MIRKO. 4. Bogutovo Selo. u NOB od jula 1943. 325 . Srbin. zemljoradnik. RISTIĆ Pere ĐORĐE. POPOVIĆ Cvjetka PERO. Srbin. Gornja Slatina. u odredu od 20. PRCIĆ Ševke FERID. 1925. PIVAŠEVIĆ Milovana LAZAR. 9. RADIVOJEVIĆ Đorđa JOVO. u odredu od 10. Obudovac. Srbin. u odredu od 10. radnik. Srbin. Musliman. 1944. u odredu od 12. u odredu od 25. Brčko. borac. 1913. u odredu od 20. SAVIĆ Blagoja MIĆO. 4. 1945. 1943. šegrt. Crkvina. Gajevi. Srbin. POPOVIĆ Joce JOCO. 1945. politički komesar odreda. radnik. 4. zemljoradnik. 9. 1945.

1945. zemljoradnik. Pisari. 4. 1945. 4. 1945. Srbin. u odredu od 16. u odredu od 3. 1945. borac. zemljoradnik. Srbin. SIMEUNOVIĆ Sime VLADIMIR. 1920. 1914. zemljoradnik. 1945. borac. 1923. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. 1918. borac. u odredu od 12. 1945. borac. u odredu od 12. SEKULIĆ Radovana ĐORĐE. Obudovac. Srbin. SIMEUNOVIĆ Tanasije KOŠTA. u odredu od 10. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. SIMIĆ Miloša BOŽO. Gajevi. zemljoradnik. 1945. član KPJ. u odredu od 6. u odredu od 25. 10. 1916. Srbin. 1943. 1943 do 15. borac. Srbin. 1919. Bosanski Samac. 4. SOFRENOVIĆ Teodora NEDELJKO. 5. 1924. u odredu od 1. SIMIČEVIĆ Miloša ŽIVAN. borac. 2. 1945. Gajevi. 1945. Gajevi. u odredu od 20. Srbin. 1945. 1921. 4. SIMEUNOVIĆ Lazara LAZO. 4. Srbin. Musliman. 1923. u odredu od 12. zemljoradnik. stolar. 1945. SJENČIĆ Pere MILORAD. 1927. Obudovac. borac. zemljoradnik. 1945. 4. u odredu od 14. 1921. 4. 1910. Gajevi. 326 . Gajevi. SIMIČEVIĆ Jove UUBO. 4. član SKOJ-a. SIMEUNOVIĆ Jačima BOŽO. borac. Obudovac. zemljoradnik. u odredu od 15. 1926. Srbin. zemljoradnik. u m r o 1965. Srbin. vodnik voda. SIMENDIĆ Stanka JOVO. borac. borac. 1943. SIMEUNOVIĆ Marka ČEDO MIR. Obudovac. 1945. zemljoradni. Srbin. SOFRENOVIĆ Laze MILAN. 12. 1943. zemljoradnik. Gajevi. zemljoradnik. Obudovac. 1917. borac. Gajevi. borac. Obudovac. Gajevi. borac. 1915. 1928. 1945. 4. SMAJIĆ Kasima MUSTAFA. 4. 9. 1945. Gajevi. Srbin. 4. 1923. umro 1981. 1945. 1915. borac. radnik. 1923. SIMEUNOVIĆ Steve STEVO. SOFRENOVIĆ Mitra BOŽO. 1922. SIMEUNOVIĆ £>oke PETAR. Srbin. Srbin. 4. zemljoradnik. najamni radnik. u odredu od 10. borac. Obudovac. SIMIČEVIĆ Dake BORISLAV. 1945. komesar ćete. 11. Gornja Slatina. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Gajevi. 4. u Odredu od I. u odredu od 12. zemljoradnik. borac. SIMIĆ Pavla CVIJETIN. Srbin. 4. u odredu od 10. u odredu od 1. u odredu od 10. 4. SIMEUNOVIĆ Jove JOVO. zemljoradnik. u odredu od 20. SIMEUNOVIĆ Obrada MILAN. 1945. borac. Srbin. borac. Srbin. 9.1943. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 10. Srbin. u odredu od 15. 1945.SEKULIĆ Miloša BOŽO. Gornja Slatina. Crkvina. 4. 1926. borac. borac. Srbin. borac. u odredu od 8. umro 1974. Crkvina. SIMEUNOVIĆ Lazara Cvijetin. Srbin. 1925. 4.

borac. Srbin. STOJANOVIĆ Nikole MARKO. zemljoradnik. 1923. u m r o 1953. 2. u odredu od 12. 4. 4. umro 1972. u odredu od 20. borac. 1923. 1945. borac. 1925. Gornja Slatina. 1890. Crkvina. u m r o 1971. 1915. u NOB od jula 1943. 4. 4. u odredu od 15. Gornja Slatina. borac. 1895. Bukvik. 11. 1944. Srbin. borac. Gornja Slatina. poginuo polovinom avgusta 1944. 327 . borac. Gajevi. u NOB od 1. zemljoradnik. Donja Slatina. 4. 1923. u NOB od 15. u odredu od 10. zemljoradnik. STOJANĆIĆ Đure PETAR. u odredu od 12. zemljordnik. 1926. Srbin. zemljoradnik. STANKOVIĆ Vase MILORAD. Tišina. STOJANOVIĆ Krste JOVO. 1942. zemljoradnik. Donja Slatina. borac. 1926. 1943. član KPJ. u odredu od 8. zamjenik komandira čete. STANIŠIĆ Miče JOVAN. 1945. u m r o 1970. STOJANOVIĆ Andrije DRAGO. u odredu od 15. borac. borac. zemljoradnik. 9. 4. borac. 1922. 9. 1945. zemljoradnik. u odredu od 15. Brvnik. 1943. zemljoradnik. radnik. Srbin. politički radnik. Gornja Slatina. zemljoradnik. 4. 1923. 9. STOJANČEVIĆ Jove ĐORĐE. Srbin. Modriča. Gornja Slatina. 1923. 4. 9. Srbin. 1920. 5. 1945. u odredu od 15. šegrt. u odredu od 20. STO JANO VIĆ Bože BOŠKO. Grebenice. zemljoradnik. Srbin. Donja Slatina. u odredu od 20.STAJIĆ Ilije JOVO. u NOB od jula 1943. STEVIĆ Obrada PETAR. Srbin. STEVANOVIĆ Krste NEDELJKO. zemljoradnik. borac. 4. 4. 1. 1918. 1943. Obudovac. Konjuh. 1944. 1945. zemljoradnik. borac. član KPJ. 1920. 1890. 1924. Srbin. poginuo marta 1944. 1913. Kruškovo Polje. 1943. Obudovac. Srbin. borac. borac. 1945. umro 1972. u odredu od 15. Srbin. u odredu od 20. 1945. STANIŠIĆ Ljuboja STANKO. Obudovac. zemljoradnik u odredu od 16. borac. borac. Srbin. 1943. borac. STEVANOVIĆ Krste VASKRSIJE. STANKOVIĆ Ilije KRSTA. 1945. STOJANOVIĆ Pere VASKRSIJE. Gornja Slatina. Crkvina. Srbin. STEVIĆ Mihajla OBRAD. borac. Srbin. Srbin. Srbin. Gornja Slatina. borac. u odredu od 1. 4. Srbin. zemljoradnik. 3. 1943. u odredu od 17. 1944. radnik. STANKOVIĆ Teodora SPASOJE. 1943. 2. u odredu od aprila 1944. u odredu od 15. Obudovac. 9. do 4. 1945. Srbin. Srbin. u odredu od 20. zemljoradnik. 1926. 7. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. 1945. 1945. STANIŠIĆ Lazara VLADIMIR. u odredu od 12. 1944. Srbin. 3. STANKOVIĆ Ilije CVIJETIN. Srbin. zemljoradnik. STAJIĆ Pere MARKO. 9. 1923. 1945. u NOB od 8. u odredu od 20. u odredu od 15. STANIŠIĆ Jovana RADE. Srbin. 1911. STANKOVIĆ Teodora STOJAN. 1983.

zamjenik komandira čete. 1944. borac. 1923. 1945. Musliman. 1944. TANASIĆ Đure CVIJETIN. 4. Musliman. TIHIĆ Muje PEŠAGA. Brvnik. 1925. 4. 1922. borac. Modrica. radnik. član KPJ. 1944. Braniča. 3. 1944. u odredu od 20. muzikant. 1945. TIRIĆ Saila SALIH. 1945. 1944. SEHIĆ Mustafe OSMAN. u odredu od 6. radnik. u odredu od 20. 1918. 3. 1944. Obudovac. 1927. u NOB od 15. 1. 10. Bosanski Samac. 1923. radnik u odredu od 4. član KPJ. umro 1975. Srbin. član KPJ. 4. u odredu od 14. ŠUOKIĆ Cvijana MILAN. 1925. komandir čete. Bosanski Samac. u odredu od 5. borac. Srbin. ŠKORIĆ Đorđa RADE. zemljoradnik. 1945. Musliman. trgovac. 1923. borac. zemljoradnik. 1945. Srbin. 1945. Obudovac. Bosanski Samac. borac. zemljoradnik. 1944. umro 1980. SULJIĆ Emina IBRAHIM. borac. 3. ŠKULJEVIĆ Petra JOVAN. komesar bataljona. borci. avgusta 1944. 1927. borac. u odredu od 10. 1917. član KPJ. zemljoradnik. 1911. 1. 1928. intendant bataljona. 8. zemljoradnik. u odredu od 20. Brvnik. u m r o 1982. TEŠIĆ Cvijana STJEPAN. 4. 1945. 1925. Srbin. u odredu od 15. Brvnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Brvnik. 1944. 1925. 4. 1945. Srbin. 328 . 4. u odredu od 6. 1912. 1043. 1941. član SKOJ-a. Donja Slatina. 4. umro 1950. borac. zemljoradnik. u odredu od 15. komandir čete. TEŠIĆ Maksima CVIJETIN. u odredu od 10. Musliman. zemljoradnik. 1945. 1913. radnik. poginuo septembra 1946. ŠIKANIĆ Jelisija ILIJA. Srbin. 1944. 4. Srbin. TIHIĆ Mehmeda GALIB. ŠERIĆ Ibre HASAN. Bosanski Samac. 1918. u odredu od 10. 1943. Srbin. 4. zemljoradnik. Srbin. od 12. u odredu od 10. 4. TANASIĆ Tanasije JOVO. zemljoradnik. 4. Srbin. TIHIĆ Salke RAMIZ. u odredu od 4. Musliman. ŠAHINPAŠIĆ Fehima MIDRALEM. borac. zemljoradnik. 1945. Bosanski Samac. u odredu od 10. poginuo februara 1945. Gornja Slatina. borac. 1928. Srbin. ŠKUUEVIĆ Jove BOGOUUB. borac. u odredu od 20. radnik. 1920. Musliman. trgovački pomoćnik. borac. komandir voda. 1914. 4. 1. Bosanski Samac. poginuo 10. SIKANIĆ Ilije ILIJA. član KPJ. borac. 1925. 1944. borac. u odredu od 12. radnik u odredu. 1924. 1. Gornja Slatina. radnik u odredu od 15. borac. u odredu od 15. Monj. u odredu od 15. Musliman. u odredu od 10. radnik. član KPJ. ŠIKANIĆ Sime PERO. Bosanski Samac. u NOB od 19. Srbin. Braniča. Srbin. Zvornik. Bosanski Samac. Brvnik. Musliman. 2. umro 1976. TIHIĆ Hasana BEGAN. 1943. 1927. ŠKUUEVIĆ Miče CVJETKO. 1. član KPJ. Brvnik. Srbin. Musliman. ŠIKANIĆ Ilije CVIKO. 9. 12.STOKIĆ Petra BOŽO. Tišina. 1945.

politički radnik. VASILJEVIĆ Radovan BOSKO. 1927. Zvornik. Gornja Slatina. borac. 4. VAJIĆ Stjepana ILIJA. Borac. od 15. umro 1972. član SKOJ-a. 1925. 1945. zemljoradnik. 9. poginuo januara 1945. 4. VASILJEVIĆ Veljka SIMO. u odredu od 16. borac. 1945. zemljoradnik. 8. Tišina. VAJZOVIĆ Mustafe ATIF. 4. 1945. Srbin. zemljoradnik. 1924. 1927. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. borac. Gornja Slatina. zemljoradnik. umro 1971. 1945. i ubijen. Crkvina. 1926. Srbin. 3. borac. zemljoradnik. borac. 1943. 4. 1927. VANCAGIĆ Jelisija JELISIJE. Crkvina. Srbin. Srbin. u odredu. 1924. 1925. 1944. u odredu od marta 1944. Gornja Slatina. 3. 1943. 1945. zemljoradnik. 1911. u odredu od oktobra 1944. borac. borac. u odredu od 17. Crkvina. 1927. Srbin. 4. borac. 1943. Srbin. 1945. 1945. borac. borac. delegat voda. 9. 9. 1945. 1928. 1914.TODOROVIĆ Mitra ILIJA. Crkvina. zemljoradnik. TUZLAKOVIĆ Živka LAZAR. 4. Derventa. Gornja Slatina. borac. 1922. 4. TRIFUNOVIĆ Rade JOCO. Srbin. borac. TOVIRAC Perice JOKA. 1944. Srbin. zemljoradnik. 4. Musliman. TUBAKOVIĆ Jove GAVRO. borac. brico. 1925. Bosanski Samac. član KPJ. Srbin. 1903. od 1. 1921. član KPJ. 1923. zemljoradnik. 3. 1944. u odredu od 1. Srbin. 1924. borac. u odredu od marta 1944. Tišina. u odredu od 4. Srbin. Srbin. TUZLAKOVIĆ Joce MIHAJLO. VASILJEVIĆ Vojke PETAR. borac. borac. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. trgovac. zemljoradnik. 1944. Gornja Slatina. 329 . TOMAŠEVIĆ Jove JOVO. Perice KOŠTA. borac. u odredu od 19. Srbin. Srbin. u odredu od marta 1944. u odredu od 4. Srpkinja. Srbin. u NOB. Srbin. 1944. 5. 1921. 1945. zemljoradnik u odredu od 13. Srbin. poginuo 12. Obudovac. 1943. TUBAKOVIĆ Gavre MILAN. u odredu od oktobra 1943. Srpkinja. Gornja Slatina. Srbin. krznar. 1903. TOVIRAC Perice JULKA. Bosanski Samac. 8. član SKOJ-a. u odredu od 13. 1926. u odredu od marta 1944. Tišina. desetar. Gornja Slatina. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. 4. 2. borac. u odredu od 12. zemljoradnik. Tišina. TRIFUNOVIĆ Ignjata PERO. zarobljen oktobra 1944. u NOB od 20. u odredu od 1. Tišina. Kruškovo Polje. zemljoradnik. zemljoradnik. TUBAKOVIĆ Gavre PETAR. 1922. VAKIĆ Đure NIKOLA. borac. Braniča. VASILJEVIĆ Veljka GAVRILO. 1921. zemljoradnik. TOVIRAC Spasoja ĐORĐE. u odredu od 20. u odredu od 15. zemljoradnik. Musliman. VAJZOVIĆ Sulejmana SEAD. Gornja Slatina. VASILJEVIĆ Save STANKO. u odredu od 10. u odredu od 25. TOVIRAC. Gornja Slatina.

1921. 1918. član KPJ. Srbin. Srbin. u odredu od 5. i. 9. borac. u odredu od 10. zemljoradnik u odredu od 28. Srbin. zemljoradnik. borac. borac. Braniča. zemljoradnik. 1943. 4. član KPJ. u odredu od 10. u NOB. Srbin. u odredu od 15. član KPJ. 1927. Gornja Slatina. u odredu od marta 1944. Gornja Slatina. ARSENIĆ Doke GAVRO. borac. Srbin. 1945. Tišina. u odredu od 3.VASILJEVIĆ Sime VELJKO. borac. 1943. 1945. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 21. 1923. u NOB od 1. zemljoradnik. 1944. radnik. 1945. 1945. 1897. borac. 1919. intendant bataljona. Obudovac. borac. pekar. 1921. 10. ALIKADIĆ SEMSO. 1922. 1944. zemljoradnik. 1928. 4. u odredu od 10. 1945. Bosanski Samac. zemljoradnik. član KPJ. 4. VUČIĆEVIĆ Teodora NEDELJKO. 1920. 1945. ŽIVKOVIĆ Živka BORO. komandir čete. VUKSANOVIĆ Jovana RAJKO. 4. u odredu od 15. borac. 1945. ZUKIĆ Sulejmana ATIF. 330 . zemljoradnik. u odredu od 20. borac. 1924. ZORANOVIĆ Jove MARKO. poginuo aprila 1945. Musliman. VUKOSAVLJEVIĆ Stanka MARIJA. 5. 5. domaćica. borac. 5. ZORANOVIĆ Luke Živan. u odredu od marta 1944. Srbin. 1945. Gornja Slatina. ZORANOVIĆ Cvijana PETAR. u odredu od 18. borac. 1943. 1924. u odredu od 20. kafedžija. 1928. 3. VUKSANOVIČ Zivana CVIJETIN. VUKSANOVIĆ Alekse NOVO. u NOB od 1943. ZAIMOVIĆ Husnija ZAIM. zemljoradnik. VIDOVIĆ Tanasija IGNJAT. Srbin. Bosanski Samac. umro 1972. Musliman. u odredu od 15. komandir čete. 4. 1922. VUKOVIĆ Petra MILAN. od januara 1942. 4. ŽIVKOVIĆ Zivana MARIJAN. u odredu od 10. borac. 1943. 8. Srbin. 1922. Obudovac. komandir pdeljenja. borac. Srbin. 12. Obudovac. 1893. VUKSANOVIĆ Pere KOŠTA. Musliman. 7. Gornja Slatina. 1903. Gornja Slatina. Bukvik. Bosanski Samac. 1945. Tišina. zemljoradnik. Srbin. 1943. Srpkinja. Gajevi. 1924. 1943. Srbin. u odredu od 13. zemljoradnik. u NOB od 15. ZORANOVIĆ Blagoja JOVAN. ZAIMOVIĆ Husnije HUSAN. 11. u NOB od 27. 3. komandant mjesta. u odredu od 13. 1927. Borci odreda sa područja opštine Brčko AHMETOVIĆ Fejze SUUO. 1943. u odredu od 1. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. 9. 9. borac. 1944. Braniča. Srbin. 1945. borac. zemljoradnik. Gornji Rahić Musliman. u odredu od marta 1944. Srbin. Donja Slatina. Bosanski Samac. u odredu od marta 1944. Srbin. poginuo 1945. zemljoradnik. Musliman. 1922. Crkvina.

1943. BEŠIĆ Ibrahima FERID. Bukvik. član KPJ. 1943. Bukvik. Srbin. komandir čete. Bukvik. 1943. BLAZEVIĆ Lazara STEVO. u NOB od 15. 1943. 1943. 1910. zemljoradnik. 1920. Musliman. BAŠIĆ Koste PAVO. 1916. Bukvik. u NOB od 1941. 1924. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1912. 1943. 1920. Bukvik. u NOB od 15. 10. 1. 1924. u odredu od 15. 1943. BAČIĆ Marka CVIJETIN. 1943. Srbin. Bukvik. 9. Bukvik. borac. BAĆIĆ Miljana VASO. zemljoradnik. u odredu od 1944. Bukvik. Srbin. Musliman. 1943. Srbin. BOJIĆ Nede ALEKSA. 1943. u odredu od 20. u odredu od 15. poginuo 1946. 1905. BAĆIĆ Koste NIKOLA. 4. 1910. zemljoradnik. Srbin. borac. poginuo 1945. 1914. 11. Bukvik. Srbin. Maoča. zamjenik komandira čete. 1923. u odredu od 15. 1. 11. Srbin. BEKRIĆ Muhameda RAMO. 1943. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1944. 2. u odredu od 21. zemljoradnik. CVIJETINOVIĆ Rajka MILORAD. RVI. BAĆIĆ Marka MITAR. član KPJ. 1922. 4. borac. član KPJ. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 20. zemljoradnik. član KPJ. intendant bataljona. 2. vodnik voda. umro 1948. 4. BAĆIĆ Marka ILIJA. u odredu od 25. 1923. borac. borac. CVIJETINOVIĆ Jovana NIKOLA. 1945. u odredu od 15. 1943. 1924. Brčko. u odredu od 20. u odredu od 20. BRKIĆ Jovana SPASOJE. 1944. borac. 10. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 331 . 10 1943. u NOB od 14. u NOB od 1942. zemljoradnik. 11. komandant bataljona. 4. Bukvik.ARSENIĆ Đoke ILIJA. borac. član KPJ. 1914. 1944. Musliman. 1945. 9. poginuo aprila 1946. borac. 4. 10. Čoseta. u NOB. 1927. Srbin. 1945. zemljoradnik. u odredu od 1944. u NOB od 24. Srbin. BEŠIĆ Latifa IBRAHIM »Šipoš«. CVIJETINOVIĆ Stoke PETAR. Srbin. zemljoradnik. 1945. član KPJ. 1920. 1943. u odredu od 1943. CVIJETINOVIĆ Krste LAZO. Bukvik. u NOB od 15. Srbin. 9. Srbin. 1919. od 1942. Srbin. poginuo septembra 1944. 1944. u NOB od 1. u odredu od 20. Bukvik. Srbin. u odredu od 1943. 1943. Srbin. član KPJ. trgovački pomoćnik. borac. borac. borac. Bukvik. Bukvik. u odredu od 15. u odredu od 10. Srbin. zemljoradnik. 10. Srbin. 1923. u NOB od 15. 1943. u NOB od 15. poginuo 1944. Bukvik. Srbin. BAŠIĆ Koste CVIJETIN. Bosanska Bijela. 1943. Bukvik. vodnik voda. 11. 4. borac. Krepšić. 4. u m r o 1961. zemljoradnik. u odredu od 15. 1945. zemljoradnik. u NOB od 15. 1943. 4. 2. u odredu od 20. 1923. Gračanica. BAŠIĆ Vojke GAVRO. zemljoradnik. poginuo 15. u odredu od 10. ARSENIĆ Drage LUKA. poginuo aprila 1944 na Majevici. član KPJ. borac. CVIJETINOVIĆ Cvijetina CVIJETIN. vodnik voda. borac. član KPJ. 4. Bosanska Bijela. 9. u odredu od 10. zemljoradnik. 1924. BAŠIĆ Teše MAKSIM. 1925.

vodnik voda. HERCEGOVAC Rame ISMET. u NOB od 20. Bukvik. 10. 1920. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 21. Musliman. 4. 1926. 1945. borac. u odredu od formiranja. u NOB od 22. 11. HALILOVIĆ Alije AHMET. Srbin. 1924. 1944. ĐURIĆ Jovana GOJKO. Brčko. u NOB od 25. 11. borac. član KPJ. 1912. zemljoradnik. 11. Bukvik. 1944. 1945. 1944. Musliman. Musliman. komesar čete. 11. u odredu od 10. zemljoradnik. 2. 11. u odredu od 20. Bukvik. 4. 1943. 1920. komandira čete. 1943. Musliman. zemljoradnik. 1943. u odredu od 10. član KPJ. u odredu od 15. 1921. zemljoradnik. 1918. u odredu od 15. ĐURIĆ Save LAZO. zemljoradnik. Musliman. u NOB od 1943. 1944. DELIĆ Muje MUSTAFA. borac. Bukvik. Musliman. sekretar SKOJ-a u bataljonu. 1914. 1921. borac. od 15. borac. DŽANIĆ Bege SULJO. Bosanska Bijela. HALIDOVIĆ Muje BAJRO. u odredu od 28. 1943. 1945. borac. član SKOJ-a.ĆELOSMANOVIĆ Omera ŠEFKET. ERIĆ Steve PETAR. 9. borac. 1943. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od januara 1945. službenik. u odredu od 15. 1922. Ćoseta. Srbin. ĐURIĆ Đure ALEKSA. HASANBEGOVIĆ Mustafe FERID. 11. 11. u odredu* od 11. 1923. Ćoseta. 9. zemljoradnik. 1945. 332 . zemljoradnik. 1943. 10. Srbin. Musliman. Srbin. 10. ĐURIĆ Đokana PERO. Gornji Rahić. ĐURIĆ Đokana ĐORĐE. u odredu od 1. 10. Bukvik. komandir čete. borac. u odredu od 1. 1944. 1944. borac. 1919. 1943. 1952. Ćoseta. borac. Modriča. Bukvik. borac. u odredu od 15. borac. u odredu od 10. zemljoradnik. borac. 8. član KPJ. kandidat KPJ. 1943. u odredu od 15. 1921. 10. 4. 10. Srbin. Ogradenovac. 11. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Musliman. umro 10. IL1Ć Jove PERO. u odredu od 7. u NOB od 1941. Gornji Rahić. Srbin. 1924. u odredu od 15. 1943. 1944. Musliman. zemljoradnik u NOB od 10. 1925. Gradačac. 1. ĆANDIĆ Muje BEĆIR »Ćando«. Srbin. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. Srbin. borac. Markovič Polje. u odredu od 5. 1923. Gradačac. GUBALJEVIĆ Sene HASAN. 4. Musliman zemljordnik. umro 1969. 7. 1925. Srbin. Brčko. 1943. HALILOVIĆ Hase HASAN. ĐURIĆ Save SPASOJE. zemljoradnik. ĐURIĆ Gojana NIKOLA. zemljoradnik. 1926. 11. 1. 1943. HALILOVIĆ Alije SULJO. 1904. 2. u NOB od 14. u NOB od 14. zemljoradnik. ĆIRIC Jove IGNJO. 1943. Ćoseta. 1944. 1907. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. 1907. zamjenik. borac. ĐUKIĆ Save NIKO. Srbin. zemljoradnik. 1943. Bukvik. 1943. 11. u NOB. 1943. Bukvik. Musliman. umro 1956.

zemljoradnik. borac. 1945. Bukvik. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. zemljoradnik. borac. komesar čete. IMAMOVIĆ Ahmeta IBRAHIM. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 21. 1943. KAURINOVIĆ Cvijetina MIHAJLO. 1943. u odredu od 15. 9. od 1941. 1943. 1917. zemljoradnik. 1943. u NOB od 10. 1924. Srbin. 4. 1918. zemljoradnik. u NOB od 15. Srbin. Bukvik. borac. 1922. 8. 4. 1918. KEREZOVIĆ Nike CVJETIN. umro 18. 1943. u NOB. član SKOJA-a. umro 10. član KPJ. 1943. zemljoradnik. Krepšić. 12. 8. od 14. 1922. 8. u odredu od 20. zemljoradnik. poginuo 15. Bukvik. Bukvik. 1920. u odredu od 1945. »Šindo«. 4. 1925. Bukvik. borac. 9. 1950. 1926. član KPJ. KAURINOVIĆ Đokana PETAR. 1923. 11. 8. borac. u NOB od 1943. zemljoradnik. 1943. Musliman. zemljoradnik. u NOB od 1941. u NOB. komesar odreda. komandir voda. Srebrenik. Srbin. zamjenik komandanta bataljona. Srbin. komesar čete. 1945. JOKANOVIĆ Cvijetina ILIJA. komesar bataljona. poginuo 27. zemljoradnik. 1943. 1918. 1943. Bukvik. đak trgovačke akademija. Bukvik. u odredu od 15. Bukvik. Srbin. borac. u odredu od 20. 333 . JOKANOVIĆ Ilije TRIVUN. Srbin. Srbin. KEREZOVIĆ Damjana JOVAN. 4. poginuo 29. Srbin. 1921. član KPJ. komesar čete. 1943. Brčko. Srbin. Bukvik. u odredu od 1944. Srbin. Srbin. zemljoradnik. od 27. 9. borac. Musliman. Bukvik. 4. 1923. u NOB od 1941. u NOB od 2. 1947. 1906. član SKOJ-a. 9. kandidat KPJ. zemljoradnik. KLEBIĆ Ibrahima FEH1M. poginuo 20. Srbin. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 7. zemljoradnik. KAURINOVIĆ Boška PETAR. 1944. 3. zemljoradnik. u NOB. u NOB. 1945. poginuo 1944. JEFEMIĆ Petra JOVAN. Srbin. 1941. 1943. u odredu od 20. Bukvik. pomoćnik komesara bataljona. u Odredu od novembra 1943. u odredu od 20. Brčko. član KPJ. Marković Polje. 9. član SKOJ-a. 1925. JOVICIĆ Ilija MITAR. JOVANOVIĆ Sime BOŽIDAR. u odredu od 20. u odredu od 1944. 9. zemljoradnik. u NOB od 10. član KPJ. borac. član KPJ. KAURINOVIĆ Pere MOJSIJA. 1926. u odredu od 20. u odredu od 1944. Srbin. Srbin. Srbin. borac. član KPJ. 1943. JOKANOVIĆ Cvijetina RISTO. u odredu od 20. od 1941. u odredu od 20. KEREZOVIĆ Marka RAJKO. Srbin. 1944. 11. u odredu od 20. u odredu od 20. zemljoradnik. Bukvik. KAURINOVIĆ Petra ILIJA. 1943. 1917. obavještajni oficir bataljona. 6. član KPJ. u odredu od 1944. zemljoradnik. Bukvik. 9. 1943. Srbin. JANKOVIĆ Steve MIHAJLO. u NOB od 1941. član KPJ. borac. 1945. 1911. Bukvik.IPiili·· ILIĆ Jelisije PERO. u NOB od 10. Bukvik. 1906. 9. KAURINOVIĆ Boška ILIJA »Farkaš«. Srbin. KAURINOVIĆ Boška SAVO. 1909. 9. borac. 8. zemljoradnik. radnik. 1943. 1944. u NOB od 1941. 1943. 9. u NOB. 1919. Bukvik. u odredu od 1944. u NOB od 1941. 4. Bukvik. umro. od 1941. KAURINOVIĆ Pere TRIVO. borac. zemljoradnik. 1943.

Srbin. zemljoradnik. 1924. borac. 1943. borac. 1944. borac. Srbin. u odredu od 15. 11. u odredu od 25. komandir minobacačkog odjeljenja. 9. zemljoradnik. Maoča. Bukvik. 1. 1. u odredu od 20. Srbin. 1945. 1943. Bukvik. zemljoradnik. Maoča. Srbin. Bukvik. Srbin. Srebrenik. Musliman. borac. član KPJ. u odredu od 15. Bosanska Bijela. borac. u NOB od 24. u NOB od 10. u odredu od 15. MILIĆ Tome MILOVAN. Lončari. KURTAGIĆ Bege HUSEIN. MAKSIMOVIĆ Jovana MAKSO. 4. LUKIĆ Nede STEVO. u NOB. u NOB od 15. LUKIĆ Nede DANKO. 1. 1945. 9. Muslimanka. Musliman. Maoča. 1926. u odredu od 3. zemljoradnik. Srbin. 1944. u odredu od 28. 1945. 1922. Musliman. 1945. zemljoradnik. borac. Bukvik. 1944. 1926. u odredu od 3. 1945. Maoča. u NOB od 15. KOMBIĆ Saliha MINA. 1922. Srbin. u odredu od 10. KRAINOVIĆ Jove CVIJETIN. u NOB od 24. 4. 1943. zemljoradnik. MIHAILOVIĆ Milana PAJO. Musliman. 1943. LEJIĆ Alekse STOJAN. 1926. Srbin. 1927. Skugrić. 1920. 11. 1943. 1926. 1926. 1944. u odredu od 15. Bukvik. Srbin. član SKOJ-a. 1945. umro 1947. član SKOJ-a. 1945. 1915. u odredu od 15. zemljoradnik. Krepšić. borac. umro 1945. od 1. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 15. 6. Bosanska Bijela. MEŠIĆ Mustafe IBRAHIM. Tolisa . Srbin. borac. Srbin. LUKIĆ Save NIKO. 1943. borac. MILICEVIĆ Paje MILAN. 4. zemljoradnik. 1943. 4. Bosanska Bijela. MIKIĆ Cvijetina MARKO. LEVIĆ Age SALIH. borac. u NOB od 20. 1943. u odredu od 20. zemljoradnik. borac. u odredu od 20. borac. zemljoradnik. u Odredu od 15. Maoča. 4. zemljoradnik. poginuo februara 1944. borac. 1919. zemljoradnik. 1944. Bukvik. 1900. 1927. Srbin. borac. 1943. 1945. umro 1951. 11. MAKSIMOVIĆ Maksima MAKSO. 1927. 2. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. borac. Bukvik. 9. 1927. 1925. Gornji Rahić. 334 . RVI. u NOB. borac. 1. bolničarka. 10. borac. Musliman. borac. 1945. Bukvik. 12. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. u NOB od 15. 2. 1943. 1944. 1925. Srbin. 1925. Srbin. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zamjenik komandira čete. član SKOJ-a. od 20. 1931. 2. 1945. vodnik voda. 11. 10. MIHAILOVIĆ Vojke CVIJETIN. 11.KOJIĆ Vase MARKO. zemljoradnik. 10. MAJDANĆEVIĆ Nede CVIJETIN. 1926. 1944. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Vladimira MITAR. u odredu od 11. 2. LEVIĆ Rame ISMET. u odredu od 10. 1943. borac. u odredu od 20. zemljoradnik.Modriča. RVI. Musliman. 1944. 10. 1920. u odredu od 15. u odredu od 20. LEVIĆ Halila IBRO. MILICEVIĆ Paje PAJO. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. Bukvik. 4. 1943. u odredu od 20. Srbin. 11. 11. Srbin. domaćica.

kandidat KPJ. 1944. 1923. 1944. Srbin. NOVAKOVIĆ Koste DUŠAN. član KPJ. Srbin. 1943. borac. 11. 9. u NOB od 1942. 1943. član KPJ. 4. u NOB od 10. Srbin. u odredu od 1944. 4. MITROVIĆ Krste ĐOKO. MUJKANOVIĆ Mehage OSMAN. PANTELIĆ» Marka SAVO. Lopare. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. Bukvik. 1943. zemljoradnik. 10. 1943. Bukvik. 1. zemljoradnik. umro 1972. komandir čete. zemljoradnik. Srbin. 1916. 2. 11. student prava. 1924. Srbin. borac. 2. 1914. 11. Srbin. MIŠIĆ Petra MITAR.M1LIČEVIĆ Milica SIMO. PAJIĆ Mitra ILIJA. 1925. Bosanska Bijela. u NOB od 25. Brčko. zemljoradnik. zemljoradnik. od 10. zemljoradnik. Bukvik. 1919. borac. NIKOLIĆ Tode NIKICA. 1943. 1943. Musliman. 1945. u odredu od 1944. 5. 1919. u NOB od 15. Orašje. zemljoradnik. PANTELIĆ Boška ILIJA. 1943. u NOB od 10. poginuo decembra 1944. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od 15. Čović Polje. 1943. 1945. u odredu od 20. MULAHALILOVIĆ Halusije AHMET. 9. član SKOJ-a. Srbin. Bukvik. u odredu od 15. zemljoradnik. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE. Musliman. Srbin. 1943. PAJKANOVIĆ Đure DRAGO. borac. 1924. poginuo septembra 1944. član KPJ. 335 . borac. u odredu od 20. zamjenik komandanta odreda. 4. 1924.-borac. zemljoradnik. član SKOJ-a. Srbin. OSTOJIĆ Stojana MITAR. u NOB. borac. Bioča. u odredu od 15. 9. 1918. MUSLIĆ Himze ALIJA. u odredu od 2. borac. RVI. 1944. Srbin. 9. 2. 8. PEJIĆ Koje BLAGOJE. RVI. Srbin. u NOB od 1941. Srbin. 1916. u odredu od 5. 1919. u odredu od 21. 1943. 11. 1943. Bukvik. PAJIĆ Paje MILOŠ. poginuo septembra 1944. zemljoradnik. Musliman. zamjenik komandira čete. 1944. u odredu od 15. 1943. borac. 11. zemljoradnik. u NOB od 20. 1907. u NOB od 15. u odredu od aprila 1945. u odredu od 15. Srbin. 1943. Srbin. 1923. Srbin. 1943. član KPJ. u odredu od 20. zamjenik komandanta bataljona. u m r o 1944. Bukvik. 1943. poginuo 25. 1911. 1943. 9. Brnjik. u odredu od 20. 9. u odredu od decembra 1943. 4. MRKONJIĆ Jovana SPASOJE. borac. borac. u odredu od 15. 11. 1907. zemljoradnik. 12. zemljoradnik. poginuo 1960. borac. intendant bataljona. Bukvik. Bukvik. u odredu od 11. Bukvik. Srbin. borac. MITROVIĆ Krste ILIJA. borac. 1924. zemljoradnik. 1925. 1924. PAJIĆ Ilije ĐOKO. u odredu od 15. Gornji Rahić. komesar čete. 1944. borac. zemljoradnik. Bukvik. 1928. u odredu do 20. u odredu od 15. 1943. 4. 1907. Bukvik. 8. 1944. PAJKOVIĆ Đure MITAR. Srbin. u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik. 10. Srbin. Musliman. 1916. MUJDANOVIĆ Salke SALIH. u NOB od 10. 2. Bukvik. zemljoradnik. Bosanska Bijela. 1945. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. član KPJ. 1945. Bukvik. 1945. MITROVIĆ ĐOKO. u NOB od 1941. u NOB od 20. Bukvik. Bosanska Bijela. u odredu od 10. 1920. PAJIĆ Paje SIMO. Bosanska Bijela.

zemljoradnik. Srbin. 9. 7. Gornji Rahić. zemljoradnik. Rašljani . 11. u odredu od 20.6. 9. borac. u NOB od 20. 11. 1928. Srbin. PERIĆ Petka VASO. 1943. zemljoradnik. PEJKANOVIĆ SAVO. u NOB od 10. član KPJ. borac. 1927. 1943. u odredu od 20. RISTIĆ Sime DUŠAN. 1943. u NOB od 14. 10. Musliman. 1912. u odredu od 25. Srbin. član KPJ. RISTIĆ Jo. borac. u NOB od 20. trgovački pomoćnik. član KPJ. RISTIĆ Pante CVIJETIN. 1927. 9. u odredu od 15. u NOB od 25. u NOB od 2. u NOB. Srbin. u odredu od 1945. 1943. PEKIĆ Jusufa ALIJA. PURIĆ Save JANKO. POPOVIĆ Đorđa RISTO. 1943. Marković Polje. zemljoradnik. Bukvik. Ćoseta.Bukvik. Srbin. PEKIĆ Rame SALIH. borac. Musliman. 1922. 9. Ćoseta. 1926. u odredu od 20. 1918. Musliman. 1925. 11. 1944. 9. 1922. 1943. zemljoradnik. PEKIĆ Muharema OSMAN. zemljoradnik.PEJIĆ Marka JOVO. 1943. 9. 1943. 1943. POZDEROVIĆ Dege BAJRO. Srbin. desetar. Musliman. 4. 1927. 8. 1944. 1922. 4. 8. Musliman. u odredu od 10. 1943. RVI. 11. zemljoradnik. ROSIĆ Sime VASO. u NOB od 1942. zemljoradnik. 10. zemljoradnik. 8. zemljoradnik. 11. Musliman. u odredu od 20.Brčko. Srbin. u odredu od 20.ve SPASOJE. u NOB od 1. RAMIĆ Uzeira KADRO. POBRIĆ Dege FEJZO. u odredu od 15. 1943. zemljoradnik. Srbin. PETROVIĆ Petra CVIJETIN. u odredu od 20. Gajevi . 1943. u odredu od 15. zemljoradnik. Bukvik. Gradačac. 12. RIBIĆ Alije HALIL. 336 . od 2. 10. u odredu od 20. borac. u NOB od 2. Musliman. Vražići . Krpešić. Bukvik. 1926. 1943. 10. u odredu od 20. borac. u odredu od 15. 1925. u odredu od 2. poginuo 10. Humci . borac. u odredu od 15. zemljoradnik. 1943. Bukvik. poginuo septembra 1944. SAVIĆ Petra PERO. Bukvik. Srbin. Bukvik. zemljoradnik. 1944. PEJIĆ Jovana PANTELIJA. 1943. komandir čete. Srbin. 1912. 8. Srbin. borac. borac. 1907. 1925. Bukvik. 11. 4. Srbin. zemljoradnik. borac. u odredu od 20. RAMIĆ Nikole SELENA. komesar bataljona. Bukvik. 4. u odredu od 15. 1907. 4. đak. Dobanovci. Bukvik. 1944. 1943. borac. zemljoradnik. Bukvik. član SKOJ-a poginuo aprila 1944. 10. 1944. 1944. 1943. Ćoseta. poginuo aprila 1944. borac. u odredu od 20. 1920. 8. 1924. zemljoradnik. 1945. ekonom čete. kandidat KPJ. Srpkinja. 9. 1944. borac. 1926. 1943. borac. Srbin. 1943. 1943. zemljoradnik. u odredu od 10. 1943. 1944. zemljoradnik. 1918. borac. 1943. 12. SAVIĆ Nike GAVRO. 1943. 1916. Zemun. u m r o 1962. Srbin. 12. u odredu od 15.Lopare. SAVIĆ Nike NIKOLA. kandidat KPJ. zamjenik komandira čete. zemljoradnik. 1943. u NOB od 10. u NOB od 8. referent saniteta bataljona i sekretar SKOJ-a u odredu.Lopare. u NOB od juna 1943.

1945. Bukvik. 1924. član KPJ. 8. 1944. borac. 1920. 1927. Gornji Rahić. 1923. zarobljen oktobra 1944. borac. 1917. 1910. 1945. 1910. Musliman. u odredu od 20. u NOB od 1943. u odredu od 1944. 4. u odredu od 21.Gradačac. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. u NOB od 15. 8. 1912. borac. Gračanica. 11. STOJANOVIĆ Steve MIKA. zemljoradnik. komandir čete. 1915. TERZIĆ Alije JUSUF. u NOB. zemljoradnik. SUŠIĆ Huseina AHMET. u NOB od 24. Gornji Rahić. Bukvik. 1943. u odredu od 20. Vučkovci . 1943. STOJANOVIĆ Steve RISTO. zemljoradnik. u NOB od 20. 1943. Srbin. u odredu od 25. 1. u NOB od 14. u odredu od 25. poginuo 1945. u NOB od 15. 8. u odredu od 15. u NOB od 15. zemljoradnik. 1943. 1943. u NOB od 1943. SIMIĆ Bože BRANKO. borac. 1945. Musliman. STOJANOVIĆ Steve DUŠAN. zemljoradnik. Bukvik. borac. TANACKOVIĆ Đoke TODOR. u odredu od 21. Maoča. zemljoradnik. u NOB od 28. 1944. 1943. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. zemljoradnik. 4. 4. 1944. 11. u odredu od 1944. Pelagićevo. 2. 1944. Bukvik. Srbin. u odredu od 10. Srbin. u NOB od 12. 1. Musliman. 3. zemljoradnik. borac. u NOB od 10. 1943. zamjenik komandira čete. 1923. 1943. Srbin. 1944. 1922. 10. u odredu od 21. u NOB od 15. borac. borac. obavještajni oficir. 11. komandir čete. poginuo 20. borac. 1943. Srbin. 9. zemljoradnik. 1943. 1920. 10. borac. SOFRENOVIĆ Luke SIMO. u odredu od 15. Bukvik. 1943. ŠIŠIĆ Rašida IBRO. 1943. Bukvik. borac. 10. RVI. borac. član SKOJ-a. Musliman. Srbin. STANKOVIĆ Maksima STANKO. Srbin. ŠEĆERBEGOVIĆ Murata SULJO. 6. Maoča. 1943. u odredu od 1944. u odredu od 15. Bukvik. Markovič Polje. u NOB od 10. 8. član KPJ. u odredu od 15. 1918. Porebrice. Maoča. 11. Srbin. Krepšić. 1926. 11. ekonom ćete. 9. RVI. TRUMIĆ Mehmeda REDŽO. STANISIĆ Pere PETAR. Srbin. 1945. u odredu od 15. kandidat KPJ. 1912. TURSUNOVIĆ Saliha LATIF. Musliman. u odredu od 15. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. 10. član KPJ. u odredu od 10. Srbin. 9. u odredu od 1944. borac. Srbin. 1943. SEKULIĆ Jove STOKO. Musliman. zemljoradnik. Musliman. poginuo februara 1945. Srbin. zemljoradnik. 10. 1926. TANACKOVIĆ Nikole GOJAN. 1913. 7. borac RVI. 1918. 1945. 1945. 1943. 1943. 1943. 1. Bukvik. Bukvik. 4. zemljoradnik. Brčko. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. u odredu od 15. 4. zemljoradnik.SAVIĆ Pere VOJKO. 1925. od 27. borac. 1944. Srbin. Pelagićevo. TIRIĆ Muniba REDŽO. Srbin. STANISIĆ Laze SAVO. 12. 1943. zemljoradnik. 337 . konobar. zemljoradnik. Bukvik.

1943. 1943. Bukvik. 2. u odredu od 20. u NOB od 12. 1922. 1912. zemljoradnik. vodnik voda. 7. 8. 1922. VASILJEVIĆ Paisije SPASO. 8. 4. zemljoradnik u odredu od 15. Srbin. 1908. u NOB od 2. avgusta 1943. borac. poginuo maja 1944. Osječani. ARSENIĆ Vasilija CVJETKO. 8. u odredu od septembra 1943. Srbin. 9. borac. u NOB od 2. Srbin. Bukvik. 1943. 1907. zemljoradnik. 1924. ZARIĆ Janka PAVLE. 1927. u odredu od septembra 1943. 11. Srbin. Srbin. 1943. VESELINOVIĆ Ilije NESKO. u NOB od 10. umro 15. 1944. Bukvik. VIDOVIĆ Miloša ĐOKO. 1943. umro 1950. član SKOJ-a. 1912. Srbin. član SKOJ-a. u NOB od 1. u odredu od 20. Borci odreda sa područja opštine Doboj ANTIĆ Aleksije JOVO. avgusta 1943. Srbin. BLAGOJEVIĆ Mihajla BOZO. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. poginuo novembra 1943. u odredu od 20. VUJIĆ Todora SAVO. godine. zemljoradnik. član KPJ. 1945. Srbin. 1943. VASILJEVIĆ Sime RISTO. u odredu od septembra 1943. 1946. u odredu od 1944. zemljoradnik. u NOB od 1941. u odredu od 20. borac. Srbin. zemljoradnik. 1943. Osječani. zemljoradnik. Srbin. BLAGOJEVIĆ Zaharije JOVO. RVI. Srbin. VUJIČIĆ Vujice JOVAN. 11. u odredu od 20. borac. član KPJ. Bukvik. 1943. 8. 9. član KPJ. Srbin. Bušletić. u odredu od 21. 1943. u NOB od 20. avgusta 1943. umro 1980. 1944. 338 . 1917. zemljoradnik. komesar čete. Osječani. borac. Bukvik. u NOB od 1941. 1909. zemljoradnik. Srbin zemljoradnik. 1915. Srbin. Bukvik.VASIĆ Stoke CVIJETIN. 11. 1943. pomoćnik komandira čete. 1913. 1943. Bukvik. zamjenik komandanta bataljona. 1912. ZARIĆ Gojka TRIVUN. 10. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 18. 1943. 1945. 9. Osječani. 4. poginuo oktobra 1943. VUJIĆ Todora VASO. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. VESELINOVIĆ Neška VESELIN. Bukvik. desetar. 1919. umro u Osječanima. 9. 1945. Bukvik. 3. 1913. zemljoradnik. 1943. 1943. umro 1977. 1913. 8. Bosanska Bijela. u odredu od 15. 1943. zemljoradnik. u NOB od 16. Srbin. Srbin. obaveštajni oficir odreda i referent partijske tehnika odreda. ANTIĆ Steve SVETOZAR. 1922. u odredu od 2. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. komandant odreda. borac. Srbin. Srbin. borac. u NOB od 23. 1921. godine. intendant bataljona. zemljoradnik. borac. u odredu od 15. Bukvik. Srbin. Srbin. 1907. VUJIĆ Sime RAJKO. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od 20. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od 21. 9. / A k k IVua PERO. u NOB od 2. 1923. 1943. avgusta 1941. Bušletić. Bukvik. u NOB od 15. VUJIĆ Petra JOCO. BLAGOJEVIĆ Save NEDO. u NOB od 12. poginuo 20. 4. 4. borac. 2. umro 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Bukvik.

septembra 1943. u NOB od septembra 1943. Osječani. Srbin. oktobra 1943. u NOB od 15. u NOB od 15. Bušletić. Srbin. DANILOVIĆ Jevte BORO. 1924. ĐORĐIĆ Mike BRANKO. LUKIĆ Jovice BOŽO. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1923. 1929. ĆAKAREVIĆ Nede MILAN. jula 1943. u odredu od januara 1944. član SKOJ-a. borac. delegat voda. zemljoradnik u NOB od avgusta 1943. komandir čete. 1920. DEJANOVIĆ Sime B0GOLJUB . god. borac. ĆAKAREVIĆ Cvijana NIKOLA. Srbin. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. jula 1943. 1923. u bolnici u Derventi. 1945. poginuo 3. poginuo jula 1944. Podnovlje. Osječani. Bušletić. zemljoradnik. avgusta 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. borac. 1943. BLAGOJEVIĆ Bože RUŽICA. u NOB od 16. avgusta 1943. zemljoradnik. ĆAKAREVIĆ Jove ĐOKAN. u NOB od 23. u NOB od septembra 1943. poginuo 26. borac. Srbin. poginuo 8. zemljoradnik. umro 1961. u NOB od 16. borac. zemljoradnik. RVI. u Majevcu. Osječani. u odredu od septembra 1943. BOŽIĆ Zivka BOŽO. 1908. Glogovica. Majevac. Srbin. domacica. JOVIĆ Simeuna OBRAD. zamjenik komandanta odreda. 1925. avgusta 1943. komandir čete. Osječani. god. u NOB od 1. u Kožuhama. na Crnom Vrhu . u odredu ĐORĐIĆ Alekse SRETO. BLESIĆ Riste MILORAD. umro 1978. avgusta 1943. zemljoradnik. u Lohinji . borac. u odredu od septembra 1943. Bušletić. u odredu od novembra 1943. borac. u NOB od 16. Srbin. u NOB od 7. 1926. u NOB od 15. 1924. marta 1945. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 4. avgusta 1943. Srbin. ranjen u martu 1944. zemljoradnik. Srbin. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. borac. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. Osječani. zemljoradnik. avgusta 1943. kandidat za člana KPJ. BLAGOJEVIĆ Save RAJKO. u odredu od Božinci Donji. 1945. DEJANOVIĆ Dimše ZDRAVKO. 4. u odredu od septembra 1943. umro u aprilu 1944. u NOB od 15. Osječani. JAĆIMOVIĆ Vladimira NEDO. Srbin. avgusta 1943. 1917. zemljoradnik u NOB od 15. borac. 1927. god. borac. februara 1942. Srbin. 1921. od 15. u odredu od septembra 1943. DANILOVIĆ Stojana MIRKO. Srpkinja. Srbin. 339 . CVIJANOVIĆ Ostoje VOJIN.BLAGOJEVIĆ Save RADOJICA. Srbin. 12. borac. 1926. Srbin. DELIĆ Nenada BOGDAN. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. avgusta 1943. Srbin. stolarski radnik. komesar čete. Bušletić. Podnovlje. 1928. zemljoradnik. avgusta do kraja decembra 1943. Osječani. DŽIGUMOVIĆ Cvijana PETAR. Osječani. u odredu od septembra 1943. 15. RVI. 1927. Glogovica. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u NOB od 10. borac. komesar čete. i od 29. borac. član SKOJ-a. đak. zemljoradnik. Glogovica. zemljoradnik. i od 8. u odredu od septemba 1943.BOBAN. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1922.Tešanj. bolničarka. 1917. 1927. avgusta 1941. 1926. Bušletić.Gračanica.

1922. avgusta 1943. borac. 1928. Srbin.Doboj. zemljoradnik u odredu od septembra do kraja decembra 1943. godine. borac. u NOB od 15. 1914. NIKOLIĆ Konstantina NIKOLA. umro 1973. Srbin. borac. MILIĆEVIĆ Jovana DUŠAN. borac. u NOB od 15. Srbin. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do konca decembra 1943. Glogovica. zemljoradnik. 1913.Plevlja. 3. bolničarka. NARIĆ Filipa DUŠAN. u odredu od 2. Srbin. avgusta 1943. 1912. borac. Osječani. MALIČIĆ Sime SIMEUN. Srbin. u odredu od septembra 1943. 5. u 1943. u odredu od septembra 1943. Osječani. zemljoradnik. 1945. i od 3. avgusta 1941. zemljoradnik. borac. Srpkinja. god. u odredu od februara 1944. borac. 5. Srbin. do 15. 1923. u m r o 1974. 1904. 1921. Osječani. Srbin. borac. 4. do 15. Civčije Osječanske. domaćica. 1915. 1925. MILIĆEVIĆ Dimitrija NEDO. 1945. Srbin. RVI. novembra 1943. umro 1974. MITROVIĆ Dokana MARKO . Srbin. NARIĆ Nikole ALEKSA.LUKIĆ Blagoja NEDO. 1927. Srbin. Osječani . i od 10. u odredu od 16. 1925. u odredu od septembra 1943. Srbin. zemljoradnik. 1928. PEJIĆ Ilije NEDEUKO. Osječani . 1927. avgusta 1943. Srbin. Osječani. u NOB od 16.Doboj. zemljoradnik. Srbin. MILIĆEVIĆ Milanka BOZO. 1945. Osječani. u m r o 1946. zemljoradnik. zemljoradnik. Glogovica . Glogovica. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. NIKOLIĆ Konstantina ZDRAVKO. avgusta 1943. u odredu od septembra 1943. NIKOLIĆ Ignjata MILAN. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Božinci Donji. zemljoradnik. novembra 1943. 1923. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. domaćica. intendant bataljona. 1923. umro 1979.Doboj. poginuo u julu 1944. Osječani. u odredu od 2. Osječani odredu od septembra do kraja decembra Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. i od 10. PETROVIĆ Milanka DAMLJAN. vodnik voda. 1943. OKOLIĆ Vida MARA. član SKOJa. borac. u odredu od februara 1944. 1918. u NOB od komesar bataljona. Osječani. 3. umro 1968. Srbin. radnik. NENADIĆ Živka NEDO. avgusta 1941. PEJIČIĆ Save MILOŠ. borac. Srpkinja. u odredu od 2. vodnik voda. avgusta do kraja decembra. u NOB od 15. borac. avgusta do kraja decembra 1943.Doboj. MALEŠEVIĆ Bogdana LJEPOSAVA. u NOB od 16. god. umrla 1952. novembra 1943. Srbin. 5. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. MILIĆEVIĆ Dimitrija STIJEPO. zemljoradnik. do 15. u Stupinama . Osječani. zemljoradnik. Božinici Donji . u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1925. u NOB od 16. umro 1947. u NOB od 23. u NOB od 23. NARIĆ Stanka DUŠAN. Srbin. borac.FOČO. borac. 340 . Osječani. 1926. zemljoradnik. Srbin. MALIČIĆ Živke NOVAK. avgusta do kraja decembra 1943. Osječani.Doboj. Podnovlje. kandidat za . umro 1979. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. člana KPJ.

Kepalica. Bušletić. u odredu od septembra 1943. Osječani. 1945. u NOB od 15. najamni radnik. jula do kraja decembra 1943. jula 1943. borac. u odredu od novembra 1943. Srbin. 1920. do 15. zemljoradnik.Lujo. Srbin. 1924. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 15. i od 5. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. jula 1943. POPOVIĆ Petra ZDRAVKO. borac. borac. Osječani. zemljoradnik. 1908. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. u NOB od 12. Crni.Crna Gora. 341 .PETROVIĆ Jovana ĐORĐO. RVI. u odredu od septembra 1943. 1923. novembra 1943. borac. Osječani. 1945. VASIĆ Teodora JOVICA. 1920. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. RADIĆ Teodora NEDELJKO. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. avgusta 1943. 1915. 3. umro 1972. član SKOJ-a. 1923. komandant bataljona. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. STOJANOVIĆ Stanka STOJAN . u odredu od septembra 1943. Ritešić.ADŽIJA. i od 10. SIMIĆ Petra SAVO . PETROVIĆ Jovana RADOVAN. Srbin. i od 10.Doboj. TOMANIĆ Lazara SVETOZAR. zemljoradnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. avgusta do kraja decembra 1943. u NOB od 15. 1945. Srbin. borac. 1927. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. zemljoradnik. Osječani. Srbin. VASILJEVIĆ Trive RANKO. Srbin. desetar. do 15. zemljoradnik. borac. Srbin. borac. u NOB od 15. avgusta 1941. zemljoradnik. borac. Trnjani. kandidat za člana KPJ. Osječani. Osječani. 5. god. SIVĆEVIĆ Teodora PERO. borac. 5. 3. kod Plužina . PETROVIĆ Simeuna NEDO. Srbin. godine u Kožuhama . POPOVIĆ Vase BRANKO. Osječani. PETROVIĆ Marjana SPASOJE. u NOB od 16. Glogovica. borac. Osječani. 1912. zemljoradnik. zemljoradnik. 1921. Osječani . zemljoradnik. u NOB od avgusta do kraja decembra 1943. SIMIĆ Živka BOŽO. Srbin. umro 1978. TODIĆ Jove VELIMIR . avgusta do kraja decembra 1943. Srbin. 1920. Srbin. 1924. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik u NOB od 15. Osječani. 1921. 5. RVI. 1918. Srbin. ŽIVANOVIĆ Vase DUŠAN. u NOB od 23. 2. Kožuhe. u NOB od 15. Srbin. u odredu od 2. 1945. god. u m r o 1980. borac. Osječani. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. Srbin. komandir čete. komandir čete. avgusta 1943. 1925. poginuo u maju 1945. desetar. radnik. 5. 1923. borac. do 15. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. VUKMIROV1Ć Jakova MILENKO. 1920. avgusta 1943. TEOFILOVIĆ Dušana SAVO. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 15. poginuo 1944. 1925. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 16. zemljoradnik. 5.Doboj. do 15. i od 12. intendant odreda. borac. Srbin.

Modriča. zemljoradnik. do decembra 1944. umro 1953. zemljoradnik. u odredu od 11. 1925. borac. u odredu od septembra 1943. 1922. borac. ALIĆ Mehe MEHO. u NOB od septembra 1943. Musliman. do 25. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. BAJUNOVIĆ Jove SPASOJE. zemljoradnik. 1943. Musliman. 1943. borac. u odredu od septembra 1943. komandir čete. član KPJ. uhvaćen i streljan u Doboju novembra 1943. ALIĆ Ibrahima RAGIB. Kladanj. vodnik voda. 1924. 1943. 1918. radnik. u odredu od februara 1944. đak u odredu od septembra 1943. borac. Musliman. Modriča. 9. vodnik voda. intendant bataljona. ALJIĆ Paše MEHO. borac. borac. 1916. 1919. Modrica. Musliman. 1917. 1943.Borci odreda sa područja opštine Modrica ALAGIĆ Mustafe AGAN. zemljoradnik. u Miloševcu. u odredu od oktobra 1943. ALATOVIĆ Halida KASIM. BEĆIRBASIĆ Age EMIN. napustio odred. 1926. u odredu od februara 1944. borac. Modriča. 11. Srbin. 9. 1928. 9. Musliman. Tuzla. 1911. ALAKOVIĆ Obrada PETAR. član KPJ. poginuo 1944. radnik. delegat voda. poginuo juna 1944. 1943. borac. 10. Tarevci. đak. član KPJ. član SKOJa. Musliman. 1924. 1924. Srbin. zemljoradnik. poginuo decembra 1944. u odredu od septembra 1943. Musliman. 1943. ALIĆ Alije HAMID. u odredu od 14. Modriča. Tarevci. Musliman. 9. Modriča. Hrvat. BEĆIRBASIĆ Hamid EHLIMANA. 1922. u odredu od 16. 342 . 1930. Modriča. 1943. borac. Miloševac. 1925. zarobljen kod Živinica i streljan u logoru 1945. 1907. zemljoradnik. umro 1945. Miloševac. član SKOJ-a. umro 1962. 1922. Srbin. u odredu od 16. borac. član KPJ. Tarevci. Muslimanka. Musliman. BABIĆ Koste ĐURO. radnik. zemljoradnik. 9. u odredu od aprila 1944. borac. Hrvat. 1913. Miloševac. Musliman. Garevac. ANDRIĆ Marka JAKOV. do 17. ALIĆ Age AHMET. u odredu od novembra 1943. 1943. 1922. Musliman. radnik. zemljoradnik. Skugrić. godine. poginuo decembra 1944. 1922. BAJRIĆ Hasana MEHMED. umro 1972. Garevac. bolničarka. zemljoradnik. u NOB od 8. u odredu od 20. Musliman. u odredu od decembra 1943. u odredu od decembra 1943. Čajniče. poginula decembra 1943. Modriča. Modrica. 12. Musliman. zemljoradnik. ALIĆ Mehe SALIH. Srbin. ALIĆ Alije MUSTAFA. borac. 1943. ANDRIĆ Marka MATO. u odredu od 14. zemljoradnik. 9. AVDIĆ Ibrahima NAZIF. ALAGIĆ Mustafe MEHMED. 1922. 12. 1943. Musliman. 1926. Modriča. ALAKOVIĆ Pere MILE. zemljoradnik. AVDIĆ Ibrahima HASIB. u odredu od 14. 9. borac. radnik. ALIĆ Mehe EDHEM. u odredu od maja 1944. u odredu od oktobra 1943. Modriča. Modriča. Tarevci. zarobljen koncem 1943. 9. poginuo 1943. u odredu od 10. borac. Musliman. u odredu od 16. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Modriča.

BRAJIĆ Hase ALIJA. 1920. Srbin. borac. 1922. 9. u odredu od 1944. Rešetnica. BEŠIĆ Himze HASAN. 1913. zemljoradnik. BOGDANOVIĆ Jove JOVAN. borac. u odredu od 14. 9. Musliman. Tarevci. u m r o 1972. 1925. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. poginuo decembra 1943. u odredu od 10. zemljoradnik. Modrički Lug. zemljoradnik. 1919. član KPJ. član SKOJ-a. Srbin. radnik. BLAGOJEVIĆ Ovijana MILAN. 9. Tarevci. borac. 1943. đak. 1943. radnik. 1913. zemljoradnik. BEGANOVIĆ Sulje DERVA. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. u odredu od februara 1944. Srbin. BERBIĆ Mehe REŠID. do decembra 1943. Musliman. do 17. Musliman. 1922. 1943. poginuo 1946. BLAGOJEVIĆ Spasoje JOVAN. 9. član KPJ. 9. 3. poginuo aprila 1944. Goražde. borac. Vranjak. Srbin. 9. 12. poginuo koncem 1944. borac. vodnik voda. 1943. u NOB od 1941. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1944. u odredu od septembra 1943. Modrica. BERBIĆ Hasana SAFET. 1925. BOGDANOVIĆ Jove BOGDAN. zemljoradnik. Srnice. zemljoradnik. 1945. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od 16. zamjenik komandanta odreda. borac. u odredu od 14. 1943. 1929. 3. 343 . 9. borac. u odredu od 14. 1927. Tarevci. borac. Miloševac. u Odžaku. 1943. 9. član SKOJ-a. BELIĆ Ive MATO. intendant bataljona. Kozarevina. 1943. zemljoradnik. 1925. BRADAŠEVIĆ Vida PETAR. Tarevci. 1945. 1943. 9. 1919. poginuo maja 1945. zemljoradnik. 1903. borac. 1925. 1922. Tarevci. vodnik voda. komandir čete. 9. Musliman. u odredu od 15. Zvijezda. Musliman. 1916. Foča. borac. u odredu od oktobra 1943. Tarevci. BIJELIĆ Ahmeta DŽEMAL.BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda ŠALIM. zemljoradnik. radnik. Miloševac. Vranjak. borac. u odredu od 16. BEGANOVIĆ Mehmeda MEDO. Srbin. zemljoradnik. BEGANOVIĆ Sulje SULEJMAN. u odredu od 14. borac. BERBIĆ Ahmeta FAJKO. član SKOJ-a. Kozarevina. zemljoradnik. Skugrić. Tarevci. u odredu od 14. Musliman. Musliman. u odredu od 14. 1926. Garevac. u odredu od septembra 1943. Musliman. 9. član KPJ. Tarevci. BRADAŠEVIĆ Jove JOVO. 9. poginuo aprila 1944. Hrvat. 1917. u odredu od oktobra 1943. u odredu od septembra 1943. poginuo 26. 1943. Musliman. Musliman. komandir čete. zemljoradnik. član KPJ. BERBIĆ Meha MUSTAFA. zemljoradnik. Muslimanka. Musliman. Tarevci. zemljoradnik. Srbin. borac. 1926. Srbin. 1906. Foča. bolničarka. BERBIĆ Ahmeta MEHMED. umro 1982. 1918. Musliman. Musliman. Skugrić. BERBIĆ Ahmeta EDHEM. Tarevci. Tarevci. u odredu od 19. Miloševac. BLAGOJEVIĆ Pere ĐORĐE. Zenica. obavještajni oficir bataljona. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. 1943. u odredu od 14. 1918. 1943. komesar čete. Tarevci. BEGANOVIĆ Ahmeta SEVKO.

9. u odredu od 19. vodnik voda. zemljoradnik. komandant bataljona. u odredu od 14. BUNGUR Muje ATIF. 1926. Miloševac. Miloševac. umro 1949. domaćica. borac. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. Srbin. 1943. ČARIĆ Sulje HAMDO. 1922. poginula aprila 1944. 1943. DAVIDOVIĆ Jove ILIJA. u odredu od 16. DAVIDOVIĆ Ilije RISTO. zemljoradnik. Modriča. ČIČIĆ Dimitrija PETAR. Foča. zemljoradnik. 1943. Musliman. Miloševac. borac. radnik. 1914. radnik. Musliman. domaćica. 9. Modriča. 1929. u odredu od marta 1945. 1943. zemljoradnik. u odredu od 14. Tuzla. 1922. DAJIĆ Saliha MUJO. 1925. 1914. Tarevci. 1942. Foča. Musliman. 1922. vodnik voda. zemljoradnik. Srbin. 9. 1943. 9. 1943. Muslimanka. Modriča. Modriča. Srbin. komandir čete. Hrvat. Ilinčica. poginula decembra 1943. 9. 1919. Srbin. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. 1910. u odredu od 14. Musliman. poginuo aprila 1944. Srbin. borac. 1930. član KPJ. Gradačac. do 17. Tarevci. Srbin. Tarevci. borac. zemljoradnik. borac. u odredu od 16. poginuo oktobra 1944. član KPJ. borac. 1927. zemljoradnik. Muslimanka. DAVIDOVIĆ Davida BOŠKO. 1943. kao sekretar Sreskog komiteta KPJ u Laparama. DEDIĆ Alije HAZIM. borac. član KPJ. do 17. Rom. 1943. BUNGUR Bege ŠALIM. 1925. Muslimanka. borac. do decembra 1943. 9. 1943. borac. DELIĆ Redže MEJASA. Musliman. ĆAKAR Demira MEHMED. 9. 9. 1912. Tuzla. 9. u odredu od 16. Modriča. borac. 1919. u odredu od 16. Tarevci. član SKOJ-a. 1943. Miloševac. Modriča. 9. Miloševac. 1943. Konjuh. poginuo januara 1944. 1925. 5. BUNGUR Mehmeda HUSO. Musliman. 9. Modriča. u odredu od februara 1944. borac. BUNOZA Ilije IVAN. u odredu od 14. član KPJ. 1943. zemljoradnik. vodnik delegat. harmonikaš. Rom. ČARIĆ Sulje SMAIL. zemljoradnik. 1943. bolničarka. 1914. Tarevci. u odredu od 16. DAKANOVIĆ Simeuna MILENKO. 9. zemljoradnik. u odredu od 16. 1943. Srbin. ČEREMAGIĆ Salka ĆERIMA. 9. u odredu od 16. 1922. poginuo maja 1944. 344 . 9. Hum. 9. 9. Srbin. ĆAKAR Demira SMAIL. radnik. u odredu od 14. komandir čete. BUNGUR Ćamila PAŠAGA. u odredu od oktobra 1943. Paprača. Modriča. 1943. u odredu od 16. u odredu od februara 1944. 9. zemljoradnik. BRADAŠEVIĆ Petra RADE. u odredu od 14. 1944. Miloševac. borac. borac. borac. u odredu od 16. 12. DAJIĆ Muje ZUMRA. đak. Musliman. 1924. poginuo 21. 1922. 1925. 9. 1943. bolničarka. 12.BRADAŠEVIĆ Ilije NOVAK. BRADAŠEVIĆ Koste VLADIMIR. u odredu od 16. Miloševac. borac. Tarevci. u odredu od 14. Miloševac.

1920. u odredu od 14. do 17. komesar čete. 345 . omladinski rukovodilac odreda. 1922. Hrvat. Srbin. Miloševac. borac. vodnik voda. DRINIĆ Vase TRIVO. DOMAZET Marka PEJO. zemljorandik. borac. 1943. do aprila 1944. 1905. DRINIĆ Jove MILAN. u odredu od 15. komandir čete. u odredu od 14. u NOB od 15. 2. DUJIĆ Aleksa MILAN. DUJIĆ Filipa JOVO. 9. decembra 1943. Skugrić. septembra 1943. mlinar. 9. Musliman. DJEDOVIĆ Huse MEHMED. Srbin. Zvornik. 9. DUGIĆ Imze SULJO. Srpkinja. Srbin. DUBRAVAC Nike MARKO. 1924. Hrvat. član KPJ. 1925. borac. Miloševac. Osječani. Novi Grad. 9. zemljoradnik. 1943. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. član KPJ. član KPJ. Riječani. 9. 9. 1927. DRINIĆ Pere JOVO. Dobrinja. u odredu od 16. Botajica. Miloševac. 9. Modriča. Musliman. u NOB od proljeća 1943. 1943. 1911. u NOB od 14. borac. zemljoradnik. poginuo septembra 1944. 1920. 1924. u NOB od septembra 1943. Miloševac. poginuo novembra 1943. 1943. zemljoradnik. 1910. DUŠINOVIĆ Mehmeda FADIL. 9. 1925. 9. borac. 9. u NOB od 1941. Srbin. DRINIĆ Steva SAVO. Tarevci. borac. 1915. 9. zemljoradnik. 9. umro 1970. 1943. u odredu od septembra 1943. Skugrić. Musliman. Garevac. borac. zamjenik komandira čete. ĐOKIĆ Todora ĐOKAN. 9. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od novembra 1943. zemljoradnik. u odredu od 16. Srbin. u odredu od 16. zemljoradnik. u odredu od 19. Srbin. borac. DRINIĆ Jove MITAR. nestao 1943. u odredu od 14. borac. u odredu od 16. DRINIĆ Jove CVIJETA. poginuo na Drinjači januara 1945. bolničarka. DŽAFEROVIĆ Mustafe DŽAFER. zemljoradnik. 1943. u odredu od marta 1944. u odredu od aprila 1944. poginuo decembra 1943. u odredu od aprila 1944. G. u odredu od 16. Srbin. Hrvat. poginuo avgusta 1944. borac. Modriča. 1922. 1943. DOMAZET Abrama IVO. 1914. Gračanica. zemljoradnik. DRINIĆ Mike SAVO. DUJIĆ Đorđa MIKA. član KPJ. komesar bataljona. borac. 1923. Musliman. Srnice. u odredu od 16. Srbin. Hrvat. Kao ranjen ostao kod kuće. Botajica. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. umro 1956. 10 1943. član KPJ. 1924. 9.DEVIĆ VID. u odredu od 16. Srbin. 1943. u odredu od 16. do 17. borac. poginuo 9. Miloševac. Modriča. zemljoradnik. 1943. poginuo 10. Miloševac. D. DUGIĆ Toše NIKO. radnik. član KPJ. u odredu od 15. Miloševac. borac. Srbin. 1943. Srbin. 1944. domaćica. 1945. Tarevci. umro 1979. 9. 1908. Lisina. Srbin. poginula u jesen 1944. komandant bataljona. član KPJ. 9. ĐOKANOVIĆ Mile PETAR. 1943. u odredu od septembra 1943. 7. dak. do decembra 1943. Modriča. zemljoradnik. 1943. DOMAZET Zarija STIPO. 1943. 1909. Teočak. Miloševac. član KPJ. zemljoradnik. Slatina. komandir čete. 1919. zemljoradnik. Srbin. 1922. u odredu od 16.

Srpkinja. Garevac. u NOB od 10. zemljoradnik. 1926. borac. u NOB od 1943. 1943. 1943. borac. član SKOJ-a. zemljoradnik. đak. Musliman. Modrica. Musliman. u odredu od 10. u odredu od februara 1944. borac. 346 . HAMZIĆ rođ. HADZIDEDIĆ Ahmeta AVDO. Modriča. 1944. u odredu od 20. opančar. 1924. HODALJ rođ. 1926. do decembra 1943. u odredu od 14. u odredu od marta 1944. zemljoradnik. Modriča. Modriča. referent saniteta. 1943. Musliman. 12. 1943. borac. zemljoradnik. Musliman. 1924. 9. Musliman. u odredu od 14. Foča. zemljoradnik. borac. poginuo decembra 1945. Hrvat. Jabuka. vodnik voda. poginuo aprila 1944. 9. Foča. Tarevci. 1943. HURTIĆ Salke FATIMA. član KPJ. u odredu od 14. u odredu od 16. 11. u odredu od 14. Tarevci. HADŽIHASKIĆ Bajre ĆAZIM. HADŽIĆ Mehmedalije MEHO. 9. Modriča. 1922. poginuo februara 1945. Modriča. 9. u odredu od 15. 2. Foča. borac. FAHRO. 1921. 1943. domaćica. 1923. Modriča. poginuo aprila 1944. đak. Čelebić. 1910. Modriča. HODALJ Mate ĐURO. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. HASIČEVIĆ Hakije OMER. zemljoradnik. zemljoradnik. HADZIDEDIĆ Osme NAZIF. Kozarevina. HUSIĆ Atifa ŠALIM. RVI. Tešanj. radnik. poginuo oktobra 1944. poginuo jula 1944. Muslimanka. Tarevci. FERHATOVIĆ Osmana SMAIL. u odredu od 15. poginuo decembra 1943. 1918. Modriča. borac. borac. Tarevci. u odredu od avgusta 1944. Modriča. Tarevci. Musliman. Tarevci. Modrica. 1943. bolničarka. borac. radnik. HADŽIHASKIĆ Huse MEHMED. 1944. 1927. Musliman. u odredu od 14. HASANBAŠIĆ Omera NADŽIB. Gradačac. Kozarevina. HADŽIHASANOVIĆ Ibrahima HAJRO. zemljoradnik. Musliman. 1921. Musliman. 1923. domaćica. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. HASANIĆ Ibrahima JUSUF. 1917. borac. Musliman. Đurđevik. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od 8. 9. Hrvatica. 2. GUNJEVIĆ Milana MARA. umrla. poginuo juna 1944. 1922. 1927. Musliman. Tarevci. domaćica. u odredu od 14. Musliman. Miloševac. borac. 1943. Goražde. 9. NOVALIJA Ibrahima SEMSA. GUBALJEVIĆ Huseina ASIM. borac. Musliman.EFENDIĆ Avdrahima ASIM. Musliman. 1922. 9. đak. borac. Musliman. umrla 1975. HASANIĆ Hasana ESAD. Modriča. zemljoradnik. domaćica. 11. komandir voda. 9. u odredu od februara 1944. radnik. član SKOJ-a. Modriča. desetar u NOB od 1943. Ražljevi. bolničarka. HUSIĆ Mije MUSTAFA. borac. Modriča. član KPJ. Živinice. Muslimanka. Musliman. 1925. u odredu od aprila 1945. u odredu od 14. 1924. borac. 9. u odredu od februara 1944. 1943. 1943. poginuo aprila 1944. 1930. 9. HURTIĆ Huzeira NURIJA. 1943. u odredu od 14. LJUBAS EVA. 1926. đak. HERDIĆ Sabita. 1943. 1925. HADŽIHASKIĆ Bajre HAZIM. 1920. u odredu od jeseni 1943.

JERINIĆ Todora PERO. 1923. 9. 1944. 1943. radnik. zemljoradnik. 9. 1918. član SKOJ-a. Srbin. Musliman. HUSKIĆ Bečira DERVA. Tarevci. Miloševac. do 10. 1943. Miloševac. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. borac. 9. Šepak. Modrica. u odredu od septembra 1943. 1914. JOVANOVIĆ Gojka PERO. u odredu od 14. 1923. 9. 9. ILOVAC Petra OSTOJA. 1943. zemljoradnik. na Sjemeću. 8. u odredu od 16. 1925. Muslimanka. borac. 9. borac. u odredu od 16. u odredu od 14. poginuo novembra 1944. član KPJ. Musliman. Kozluk. Modriča. Zvornik. JOVANOVIĆ Dujka SAVO. 9. do decembra 1943. Modriča. u odredu od 14. 1921. delegat voda. Srbin. poginuo 10. Musliman. 1916. 1914. u NOB od aprila 1941. komesar odreda. umro 1979. 1943. zemljoradnik. Paprača. zemljoradnik. 1943. Skugrić. Rogatica. električar. poginula maja 1945. Srbin. zemljoradnik. 1944. Vranjak. u odredu od septembra 1943.HUSIĆ Atifa SMAIL. JOVANOVIĆ Milana STANA. 1903. bolničarka. Miloševac. 1920. Srbin. 1943. Srbin. u odredu od 14. Musliman. 1943. Srpkinja. umro 1967. Srpkinja. u odredu od 16. u odredu od 16. 1943. ILINČIĆ Gojka JELENA. Odžak. 9. Srpkinja. 10. zemljoradnik. borac. Miloševac. 1943. poginuo na Srnicama. 1925. poginuo 31. borac. zemljoradnik. u odredu od 16. borac. 1926. Musliman. zemljoradnik. Miševac. komesar čete. Miloševac. domaćica. 1943. član KPJ. Miloševac. radnik. borac. Srbin. u odredu od marta 1945. poginuo novembra 1944. 1921. 1943. Tarevci. 1943. Tarevci. Srbin. u odredu od 16. Srbin. bataljonska bolničarka. JANKOVIĆ Jovana NEDELJKA. 8. ISIĆ Huse MESUD. poginuo koncem 1944. borac i član SKOJ-a. borac. JERINIĆ Pere MLADEN. poginuo 10. u odredu od 9. 1943. u odredu od 14. Monj. 9. 1. HUSKIĆ Bećira SAFIJA. Srbin. komandir čete. u NOB od 1943. zemljoradnik. u odredu od 16. ISIĆ Mehe GANO. borac. borac. poginula februara 1945. vodni delegat. 9. Musliman. 9. 1923. u odredu od 16. član SKOJ-a. Modriča. 8. 1926. Domaćica. 1943. 1926. JANKOVIĆ Ljube SLOBODAN. 347 . zemljoradnik. JANKOVIĆ Ostoja CVIJAN. Miloševac. Tarevci. Miloševac. 9. u odredu od 16. borac. domaćica. komandir čete. 1920. borac. Skugrić. 1925. JERINIĆ Đorđa RAJKO. Srbin. u odredu od 16. 1944. 9. ćlan KPJ. 1922. 9. 1944. JERINIĆ Marka PETAR. 1926. do decembra 1943. u odredu od 14. 1924. umro 1961. Tarevci. umro 1978. 9. domaćica. Srbin. do 17. zemljoradnik. u odredu od 16. 1943. HUSKIĆ Bećira MUJO. Muslimanka. 1943. zemljoradnik. JERINIĆ Đorđa BRANKO. 1928. ISIĆ Akifa ADEM. zemljoradnik. 9. Miloševac. 9. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. ISIĆ Agana SAKIB. ILINĆIĆ Pere LUKA. 12. Monj.

đak. u odredu od 16. KOVAČEVIĆ ud. 1943. KRAJINOVIĆ Ahmete ALMAZ. 1923. KOSIK ud. zemljoradnik. 1925. Musliman. Monj. zemljoradnik. Srbin. 3. 1927. zemljoradnik. LAZAREVIĆ Pere VID. u odredu od jula 1944. KARABEGOVIĆ Ibrahima ENVER. Modriča. JOVIČEVIĆ Gavra LUKA. umro 1975. član KPJ. intendant bataljona. Musliman. Musliman. u odredu od septembra 1943. Miloševac. zemljoradnik. Modriča. Srbin. Musliman. Miloševac. u odredu od 16. KOSIK Milana PERICA. Modriča.JOVANOVIĆ Jelisije JOVO. radnik. borac. Miloševac. u odredu od oktobra 1943. umro. Zeljina. LAZAREVIĆ Mika JOVČIN. Srbin. u odredu od septembra 1943. KUBURIĆ Ahme VEJSIL. Modriča. Srbin. u odredu od septembra 1944. član KPJ. Modriča. 2. 9. zemljoradnik. đak u NOB od septembra 1943. borac. 1917. u odredu od 1. Nikolić KSENIJA. napustio odred. 1922. 1909. KNEŽEVIĆ U ž a r a ŽIVKO. u odredu od marta 1945. 1943. omladinski rukovodilac. u odredu od 16. 1944. Hrvat. borac. Skugrić Gornji. 1943. JURILJ Pere PETKO. član KPJ. u odredu od septembra 1943. Brčko. borac. 9. Tarevci. Tarevci. zemljoradnik. Modriča. 1943. Pećnik. u odredu od jula 1944. u odredu od 16. do 17. 1925. KOJIĆ Bogdana MITAR. 1944. 1922. 1921. u odredu od decembra 1943. KUBURIĆ Husenija MEHO. intendant bataljona. komandir čete. borac. KRESOJA Đuro MILAN. 1923. borac. u odredu od 15. Tarevci. Miloševac. Koprivna. član KPJ. 1922. 1922. 9. poginuo decembra 1943. Kožuhe. 1912. LENDIĆ Saliha MEHMEDALIJA. 1943. u odredu od 16. Srbin. do decembra 1943. u odredu od septembra 1943. 1908. poginuo aprila 1945. komandant bataljona. borac. borac. 8. zemljoradnik. član kulturne ekipe i član SKOJ-a. član KPJ. borac. Srbin. Srpkinja. 1943. đak. umro od tifusa aprila 1944. u odredu od marta. 9. umro 1978. Srbin. umro 1972. 9. Kozarevina. KUZONIĆ Petra DRAGO. radnik. 1924. KUBURIĆ Muje ISMET. omladinski rukovodilac. Garevac. 1924. Vranjak. borac. zemljoradnik. 9. Hrvatica. borac. u odredu od novembra 1943. poginuo 10. u odredu od 5. Musliman. 1944. Srbin. zemljoradnik. Vranjak. Srbin. zemljoradnik. Srbin. LAZIĆ Branka VELJKO. Srbin. trgovac. 1921. borac. vodnik voda. 1916. Srbin. LUBINA Marka JOZO. 1907. JOVIČEVIĆ Jovana JOVICA. Miloševac. umro. komesar čete. 348 . zemljoradnik. đak u NOB od marta 1944. radnik. član SKOJ-a. Kejžar NEVENKA. JUSIĆ Kusima RASIM. Dragaljevac. Goražde. član KPJ. 1930. borac. u NOB od ljeta 1943. Hrvat. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. LAZAREVIĆ Petra RADE. zemljoradnik. omladinski rukovodilac. Musliman. poginuo aprila 1944. Foča. 1922. Modriča. zemljoradnik. Musliman. u NOB od 1942. poginuo aprila 1944. godine. 1914. u odredu od februara 1944. 12. 11. u odredu od 14. zemljoradnik. Modriča. član KPJ.

1926. 1922. u odredu od 16. u odredu od 15. u odredu od 10. poginuo aprila 1944. 1926. u odredu od 14. član KPJ. zemljoradnik. 1943. Tarevci. 9. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. 1943. Musliman. LUKIĆ Milana PERO. 1926. 1919. MEŠANOVIĆ Mehe HAZIM. 1916. Tarevci. MEŠANOVIĆ Mehe SELIM. Musliman. borac. Musliman. MEŠANOVIĆ Alije SAKIB. 1925. u odredu od 14. 1922. Miloševac. 9. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Kožuhe. Tarevci. Modrica. 1943. MEHIĆ Mujage SAFET. borac. ranjen i umro marta 1944. Avde EJUB. Miloševac. 9. zemljoradnik. MEŠANOVIĆ Muje HASAN. do februara 1944. zemljoradnik. do decembra 1943. 1943. u odredu od 18. Musliman. poginuo 20. Tarevci. MARKANOVIĆ Vaskrsije STEVO. borac. zemljoradnik. radnik. do decembra 1943. u odredu od 16. Srbin. Rešetnica. Tarevci. Modriča. Musliman. 12.LUKIĆ Pere ĐOKO. Skugrić. LUKIĆ Spasoja MILAN. 1943. Musliman. Musliman. u odredu od 16. MARKOVIĆ Vojke MIODRAG. vodnik voda. 10. Tarevci. Musliman. 1943. u odredu od 14. MARKANOVIĆ Pere ĐORĐE. u odredu od 16. u odredu od 14. 5. umro 1978. 1943. zemljoradnik. MEŠIĆ Hase DERVIŠ 1916. 9. 1926. zemljoradnik. Musliman. Srbin. 1943. borac. u odredu od 14. Tarevci. borac. 9. Ćlan KPJ. MEHIĆ Idriza SAMID. borac. 1943. Musliman. komesar čete. 9. u odredu od oktobra. Srbin. 9. Srbin. 1925. zemljoradnik. do marta 1944. borac. poginuo aprila 1944. 10. 1925. zemljoradnik. borac. Tarevci. zemljoradnik/u odredu od 16. Foča. član SKOJ-a. Tarevci. 1924. zemljoradnik. borac. Pećnik. borac. 1943. 1925. RVI. Musliman. u odredu od 14. član SKOJ-a. Tarevci. MATIJEVIĆ Matije PERO. MEHMEDBEGOVIĆ Mehe SALKO. u odredu od 14. Musliman. MALESAK. zemljoradnik. 9. Musliman. 1943. 9. poginuo 24. Tarevci. 1924. Foča. Tarevci. zemljoradnik. 9. 1927. 1914. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. Kozarevina. 1943. borac. 1945. Tarevci. Tarevci. 1921. MARJANOVIĆ Marka ĐORĐE. 1943. Musliman. Srbin. MEHMEDBEGOVIĆ Mustafe SAFET. Hrvat. umro 1972. MEHMEDOVIĆ Age ISMET. MEHMEDOVIĆ Age KADIR. Srbin. u odredu od januara 1944. 1943. 9. zemljoradnik. u odredu od 16. radnik. radnik. poginuo kod Srnica. 9. 1943. 9. Miloševac. Musliman. MEŠANOVIĆ Huse RIZAH. 1943. Kozarevina. MEHIĆ Ismeta HILMO. 1911. Miloševac. 349 . vodnik voda. MEHIĆ Ibrahima SELIM. zemljoradnik. 1943. u m r o 1973. komesar čete. zemljoradnik. borac. vodnik voda. 9. borac. borac. Skugrić. Odžak. 9. radnik. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. u odredu od 14. u odredu od septembra 1943. poginuo aprila 1944. 9. borac. Foča. 1925. 1943. u odredu od 15. 1925. 1925.

MILOŠEVIĆ Jove MARKO. 9. MUJBEGOVIĆ Abaza MEHMED. komesar čete. radnik u odredu od 14. Musliman. Tarevci. Modrica. MUJKIĆ Jasuna BEGO. 1928. MOMIĆ Živana OBRAD. 9. Skugrić. član KPJ. Modriča. poginuo marta 1945. u odredu od oktobra 1943. poginuo u aprilu 1944. Musliman. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od 14. đak. MILOŠEVIĆ Jove NIKOLA. 1910. 9. MEŠIĆ Alije KASIM. šef odseka za naoružanje. đak. umrla 1972. ćlan KPJ. Srbin. Srbin. umro 1951. Tarevci.MEŠIĆ Mehe HAJRO. Skugrić. u odredu od 16. borac. Musliman. 1917. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. Tarevci. zemljoradnik u odredu od 15. bolničarka. radnik. zemljoradnik. Musliman. Miloševac. M1KIČIĆ Đorđa BOŽANA. Musliman. borac. 1943. zemljoradnik. borac. član KPJ. 1910. zemljoradnik. radnik. do 25. radnik u odredu od 14. Tešanj. Foča. 1943. MUJAGIĆ Osmana IBRAHIM. 9. poginuo jula 1944. borac. Musliman. Musliman. obavještajni oficir brigade. poginuo aprila 1944. u odredu od 16. borac. 1924. 1921. radnik. u odredu od oktobra 1943. 1943. Musliman. MUJBEGOVIĆ Abaza MUHAREM 1907. MUJKIĆ Ibre JUSUF. Miloševac. 1943. član KPJ. do aprila 1944. Srbin. 1925. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1925. borac. 9. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. komandant bataljona. 11. član KPJ. umro. 9. Musliman. 1926. MUJKIĆ Emina MEHMEDALIJA. u odredu od februara 1944. u odredu od 16. u NOB od 1941. poginuo maja 1944. Tarevci. 9. Musliman. Musliman. 1923. 1918. borac. 1943. vodnik voda. u odredu od 16. 1915. Skugrić. 9. 9. 1943. 1912. 9. 1914. MUJANOVIĆ Huse AGO. Tarevci. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 14. u NOB od 23. zemljoradnik. u odredu od 14. 1943. 9. 1943. Miloševac. u odredu od 14. Srbin. komandant bataljona. Tarevci. u NOB od 1941. Srbin. 9. Tarevci. 1942. u odredu od 14. 1943. MIKIČIĆ Stevana ĐORĐO. 1923. politički radnik na terenu. Skugrić Srpkinja. 1944. zemljoradnik. komesar bataljona. 1890. u NOB od 1941. Batkuša. borac. 1978. 1943. 9. 1925. zemljoradnik. MEŠIĆ Himze MUSTAFA. u odredu od 14. 1914. 1943. radnik. 1943. zemljoradnik. borac. 1929. MUJBEGOVIĆ Abaza IBRAHIM. 9. zemljoradnik. MIKIČIĆ Đorđa LJUBOMIR. Tarevci. 1943. borac. MUJANOVIĆ Adema VEJSIL. Miloševac. 9. Srbin. MEŠIĆ Ibrahima SULJO. MILOŠEVIĆ Todora MILOŠ. MUJKIĆ Mustafe NEDŽIB. 350 . zemljoradnik. Kozarevina. kod Platica. 12. MILANKOVIĆ Sime SIMO. 2. Srbin. 1943. Musliman. borac. Modriča. 1916. 1914. Modriča. član KPJ. zemljoradnik. 1943. umro 1968. 9. Modriča. borac. u odredu od 14. u Odredu od 14. u odredu od 14. Gacko. 1943. Višegrad. u NOB od 8. član SKOJ-a. Musliman. u odredu od januara 1944. Tarevci.

1943. OKIĆ Alije MEHMED. 1918. MULIĆ Age HASAN. Tarevci. Tarevci. NIKOLIĆ Zdravka MILADIN. član KPJ. 1922. u odredu od 15. Musliman. Tarevci. 1921. 1924. domaćica. 1943. Tarevci. MUTIĆ Huse MUHIDIN. Srbin. 1943. borac. 9. 1943. Tarevci. borac. član SKOJ-a. u odredu od 14. 9. poginuo oktobra 1944. Tarevci. MUJKIĆ Sulje REŠID. u odredu od 14. Mitrovica. član SKOJ-a. OKIĆ Huse IBRAHIM. borac. NEDIĆ Saila MILANKA. borac. Skugrić. đak. Musliman. 9. do 25. 1922. MURATBEGOVIĆ Ahmeta HALIL. Modriča. Srpkinja. komesar čete. student. komesar odreda. u odredu od 14. Tarevci. Skugrić. član KPJ. đak u NOB od septembra 1943. borac. 1943. član SKOJ-a. u NOB od 1942. 1916. 1943. 9. zemljoradnik. Kozarevina. 1912. umro 1958. Musliman. zemljoradnik. 9. u odredu od 19. borac. Musliman. MULIĆ Ahma MURADIF. 9. komandir ćete. 9. 1943. NIKOLIĆ Steve MARKICA. u odredu od 14. 9. OKIĆ Huse MUHAREM. 351 . u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. 1922. 1926. zemljoradnik. Tarevci. 1943. Tarevci. član KPJ. Musliman. u odredu od 14. 1943. Musliman. 1943. 1943. 1943. u odredu od 14. 9. Srpkinja. OKIĆ Hasana ABDULAH. poginuo 1945. borac. u odredu od septembra 1943. borac. NOVAKOVIĆ Novaka BLAGOJE. 9. bolničarka. 9. Musliman. poginuo aprila 1944. Musliman. MUJKIĆ Huse RABIJA. 1926. 9. 1928. radnik. Tarevci. NEDIĆ Saila GINA. đak. Srpkinja. borac. 1926. Musliman. član KPJ. Tarevci. NIKOLIĆ Nikole PANTO. 1924. 1922. Musliman. borac. u odredu od 14. Jarak. umrla 1976. 1943. 9. zemljoradnik. mesar. 1928. vodnik voda. 1943. borac. Modriča. 1920. Foča. Modriča. NIKOLIĆ rođ. Srbin. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. Srnice. omladinski rukovodilac odreda. NAKIĆ Ibrahima SALKO. 1926. član KPJ. Srbin. 1901. u odredu od 14. 1912. Skugrić. u odredu od februara 1944. Tarevci. u odredu od 14. 1920. Musliman. zemljoradnik. 1943. poginuo marta 1944. u odredu od septembra do decembra 1943. u odredu od 14. radnik. zemljoradnik. Orašje.MUJKIĆ Huse MUJO. 12. zemljoradnik. 9. Srbin. Tarevci. Musliman. borac. 1906. do 30. u odredu od oktobra 1943. MULIĆ Ćamila ASIF. 1943. Bosanski Samac. 9. 1925. zemljoradnik. đak u odredu od 12. Tarevci. u odredu od 15. borac. u odredu od oktobra 1943. NEDIĆ OLGA. MUJKIĆ Rede NURIJA. Tuzla. Musliman. NIKOLIĆ Steve MIKAILO. 9. Modriča. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. domaćica. u odredu od 14. u odredu od 14. zamjenik komandanta bataljona. borac. Muslimanka. Srbin. borac. MUTIĆ Huse SEDO. 10.

1943. POPOVIĆ. Musliman. borac. 9. ABDURAHIM. Srbin. radnik. POPOVIĆ Toše MILAN. poginuo marta 1944. borac. Miloševac. Srbin. do 17. radnik. Skugrić. intendant bataljona. u odredu od 16. PANDUREVIĆ Đorđa RACKO. 9. Srbin. Srbin. radnik. poginuo 10. 1925. borac. borac. do kraja decembra 1943. 9. 1922. 9. Monj. Srbin. 1943. zemljoradnik. piljar. PEJIĆIĆ Obrada PETAR. poginuo aprila 1944. Musliman. u odredu od 16. vodnik voda. Musliman. Modriča. 9. 1914. zemljoradnik. 9. PERANOVIĆ Nike TODOR. 9. 1943. zemljoradnik. u odredu od 2. u odredu od 15. Srbin. poginuo 15. zemljoradnik. PAVLOVIĆ Petra DRAGO. 1943. Miloševac. zemljoradnik. Miloševac. komesar čete. borac. 1926. Srbin. Srbin. 3. Srbin. 1943. poginuo decembra 1944. Miloševac. PETROVIĆ Andrije JOVO. Srbin. 1944. borac. Miloševac. 9. u odredu od 14. ' PELESIĆ Ibrahima GALIB. 1943. član KPJ. Modriča. zemljoradnik. PERANOVIĆ Pere MARKO. 9. Miloševac. 1924. 1943. 352 . Srbin. član KPJ. 1927. od 16. 8. Srbin. Miloševac. 1912. Musliman.OKIĆ Alije MUJO. Miloševac. 1943. Porebrice. u odredu od 16. u odredu u odredu u odredu u odredu PETROVIĆ Koste NIKO. borac. zemljoradnik. Tarevci. 9. OTANOVIĆ Redže. u odredu od 15. zemljoradnik. POPOVIĆ Toše MARIJA. od 16. zemljoradnik. domaćica. 1922. u odredu od 16. do decembra 1943. borac. u odredu od 16. u odredu od 16. od 16. od 16. trgovac. komandir voda. borac. borac. Srpkinja. 1943. umro 1975. PAVIĆIĆ Steva LJUBOMIR. do aprila 1944. 9. član KPJ. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 16. 1922. POPOVIĆ Teše DANKO. 1919. POPOVIĆ Radovana DUŠAN. 1912. Teočak. 1943. Miloševac. POPOVIĆ Petra MITAR. PERANOVIĆ Milana MIĆO. 9. 1922. zemljoradnik. borac. umro 1966. 1943. Srbin. u odredu od 14. zemljoradnik. borac. 1913. 9. 1919. 9. borac. Miloševac. 1905. 9. 1926. 1910. Srbin. 1924. u m r o 1947. u odredu od februara 1944. PELEŠ Barke AHMET. u odredu od januara 1944. borac. borac. Osječani-Doboj. u odredu od 16. PELEŠ Omera IZET. Romanija. delegat voda. 4. 9. Miloševac. Musliman. 12. zemljoradnik. 1923. 1925. Miloševac. u odredu od 16. Srbin. 9. PATKOVIĆ Jovana MILE. poginuo 12. 1925. 1943. 12. Miloševac. 9. zemljoradnik. 12. u odredu od 14. Modriča. Radovana ANĐELKO. 1943. 1943. Srnice. u odredu od 16. ranjen i ostao na terenu. 1919. komandir čete. 1925. 1943. PANDUREVIĆ Mike STEVO. u odredu od 14. 1944. 9. Srbin. zemljoradnik. Modriča. član SKOJ-a. Rešetnica. Miloševac. 1943. Srbin. Dugo Polje. 1943. borac. PEJIĆIĆ Đorđa MILAN. 1945. 1943. član KPJ. 1943. zemljoradnik. kurir odreda. Miloševac. zemljoradnik.

SAJIĆ Stanka NIKOLA. Skugrić. Tarevci. 353 . 6. borac. zemljoradnik. Srbin. 9. u odredu od 15. Srpkinja. u odredu od februara 1944. poginuo jula 1944. u odredu od 16. u odredu od septembra 1943. u odredu od 14. 1918. 1918. u odredu od septembra 1943. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 16. Raduša. domaćica. zemljoradnik. borac. Tarevci. POŽUN Hasiba IBRO. Foča. Musliman. 1921. 1943. 1924. u odredu od 14. 9. 1943. poginuo marta 1944. 1943. poginuo oktobra 1944. član KPJ. POPOVIĆ Petra VID. POŽUN Hasiba ŠEMSO. Tarevci. Srebrenica. Miloševac. Musliman. borac. 9. 1945. zemljoradnik. Capardi. Srbin. Srbin. u odredu od septembra 1943. poginuo 28. 7. zemljoradnik. bolničarka. 1943. Srpkinja. Tarevci. poginuo aprila 1944. Miloševac. Miloševac. Musliman. 1943. 1943. Vranjak. borac. u odredu od 16. u odredu od 14. SAJIĆ Rajka GAVRO. 9. SAILOVIĆ Luke SIMO. zemljoradnik. 1943. borac. Tarevci. zemljoradnik. SAILOVIĆ Marka OSTOJA. u odredu od mart 1944. SAILOVIĆ Ignjata BOJA. 9. SALKIĆ Belija AHMET. umro 1971. 1919. Adema RASIM. zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. 1912. bolničarka. 1927. Skugrić. 9. SA VIĆ Spasoje STOJAN. SARVAN Huse FEHIM. 9. borac. Srbin. poginuo aprila 1944. 1943. borac. SARVAN. 1925. poginuo 15. Musliman. u odredu od 16. Tarevci. 9. Musliman. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1943. u odredu od 16. zemljoradnik. 1914. Ostružnja. komandir ćete. Srbin. 9. Muste HASAN. do aprila 1944. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. bolničarka. komandir čete. do decembra 1943. 9. 9. Modriča. SARVAN. 1. SAJIĆ Vaskrsija ĐOKO. Musliman. Skugrić. u odredu od 14. Musliman. domaćica. Musliman. 9. SARVAN Osme AHMET. borac. Kozarevina. komesar ćete. 1908. RAĐANOVIĆ Cvijana ZORKA. Modriča. umro. zemljoradnik. SARVAN Dede SABIT. Osmača. 1926. 1943. 1923. u NOB od 16. u odredu od 16. vodnik voda. SARVAN Alije MUSTAFA.POPOVIĆ Vasilija SAVKA. 1925. 9. Srpkinja. 1925. zemljoradnik. Miloševac. 1943. borac. 1909. u odredu od 14. borac. zemljoradnik. 1943. u odredu od novembr 1943. borac. 1919. u odredu od 14. Tarevci. Srbin. zemljoradnik. Miloševac. 9. borac. u odredu od 14. poginuo septembra 1943. 1943. član SKOJ-a. Srbin. Srbin. komandant bataljona i član KPJ. Skugrić. borac. Srbin. SAILOVIĆ Stjepana PETAR. RADOJEVIĆ Đorđa KOŠTA. 1943. Miloševac. zemljoradnik. Tarevci. do decembra 1943. Foča. 9. SAILOVIĆ Luka JOVO. 1923. Musliman. domaćica. 1924. Tarevci. u odredu od 16. Modrića. 1943. 1922. desetar. zemljoradnik. 9. 1944. Musliman. Tarevci. Miloševac. SARVAN Alija VEJSIL. zemljoradnik. borac. 1922. 1927. Srbin. 1926.

Skugric. 1943. 1943. Skugrić. 354 . STJEPANIĆ Mike PETAR. u odredu od novembra 1943. Miloševac. Srbin. u odredu od 14. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. 3. 1912. 1943. u odredu od novembra 1943. STANIĆ Nike IVO. borac. 1925. 1920. zemljoradnik. borac. 1944. vodnik voda. Skugrić. STANIĆ Nike MARKO. 1943. Modriča. politički radnik na terenu. 9. 1923. zemljoradnik. do decembra 1943. 9. Srbin. Musliman. Miloševac. Srbin. član KPJ. 9. član KPJ. pomoćnik komesara bataljona. u odredu od 19. radnik. STANIĆ Nike JOZO. u odredu od 16. SUBAŠIĆ Gana SMAJO. u odredu od 14. Modriča. 1909. komandir čete. u odredu od 14. ŠKUNDRIĆ rod. 1927. STOJIĆ Đura MARKO. 1943. zamjenik komandanta područja. 1924. Srbin. STANIŠIĆ Laze SLAVKO. poginuo aprila 1944. u odredu od septembra 1943. 9. 1911. u NOB od 1942. borac. zemljoradnik. SIMKIĆ Koste IGNJAT. 1943. 1914. Vranjak. zemljoradnik. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. Hrvat. član KPJ. Musliman. član KPJ. do decembra 1943. 9. Garevac. 9. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 8. umro 1969. 1943. Tarevci. Hrvat. 1918. komandir čete. trgovački pomoćnik. Tarevci. radnik u odredu od oktobra 1943. Modrica. zemljoradnik. Tarevci. 2. radnik. Srbin. SENDIJAREVIĆ Ahme MEHMEDALIJA. Miloševac. Srbin. borac. 1915.SEJDIĆ Ibre HUSEIN. 9. SENDIJAREVIĆ Bege RASIM. 9. u odredu od 16. u odredu od 14. u odreduod februara 1944. u NOB od septembra 1943. učitelj. STANKOVIĆ Riste PETAR. Garevac. 1926. Srbin. STEVIĆ Pera JOVAN. vodnik voda. Musliman. 1926. 9. 1917. član KPJ. poginuo maja 1944. borac. Modriča. SKENDEROVIĆ Nurije NUSRET. oficir OZN-e. 1918. 1911. Musliman. STANKOVIĆ Stanka MIKA. u NOB od septembra 1943. STEVANOVIĆ Stojana NIKOLA. Kapetanović REMZA. zemljoradnik. Garevac. u odredu od 2. u NOB od septembra 1943. poginuo 10. Skugrić. radnik. 9. 9. borac. Kozarevina. STRANATIĆ Rade DUŠAN. vodnik voda. 1943. do aprila 1944. 1943. Srbin. Miloševac. u odredu od februara 1944. Gradačac. član KPJ. godine. 1922. Hrvat. u odredu od 18. u odredu od 16. Musliman. Joko. Lisina. u NOB od jula 1943. u odredu od 14. 9. Srbin. krojačica. STOJANOVIĆ Stojana CVJETKO. Vranjak. 9. zemljoradnik. radnik. zemljoradnik. 1915. u odredu od novembra 1943. 1927. član KPJ. Zvornik. Kulaši. borac. član KPJ. 1945. Srbin. 1910. STOJIĆ Teodora MILENKO. vodnik voda. u odredu od novembra 1943. član KPJ. 1924. Musliman. Foča. Muslimanka. SULJIĆ Osmana BERKO. komesar čete. 1943. borac.

2. zemljoradnik. 9. član KPJ. u odreduod decembra 1943. Miloševac. 3. u odredu od 16. 1943. u odredu od 14. 1943. 9. VASILJEVIĆ Nikole ĐURO. Musliman. 1922. Modrića. Musliman. VASILJEVIĆ Ignje TODOR. poginuo decembra 1943. 1927. u odredu od 12. zemljoradnik. 12. poginuo decembra 1944. Skugrić. 9. 1922. borac. Modriča. TOMIĆ Todora ĐORĐE. do 17. 10. borac. Modrica. TADIC Milana ĐOKO. 1943. zemljoradnik. 1925. 1943. Modriča. 9. u odredu od 16. u odredu od 14. radnik u odredu od 14. zemljoradnik. 1943. 9. 1944. radnik u odredu od 14. u Miloševcu. 1943. zemljoradnik. borac. Modriča. 1921. VASILJEVIĆ Nikole MITAR. 1924. borac. desetar. 9. 1914. u odredu od 14. Tarevci. u odredu od 1944. borac. Musliman. 1906. zemljoradnik. 1945. 1909. borac. 1943. Srbin. Srbin. 1943. Srbin. TERZIĆ Mladena NIKO. zemljoradnik. 1943. Srbin. Srbin. Musliman. 1943. borac. poginuo januara 1945. Skugrić. TRAKIĆ Ibrahima AGO. Miloševac. zemljoradnik. 1914. Modriča. 1922. radnik. Srbin. Musliman. Modrića. 1927. TURSIĆ Age FAHIR. poginuo decembra 1943. 1943. VASILJEVIĆ Pere ILIJA. u odredu od 16. komandir voda. u odredu od početka do kraja oktobra 1943. u odredu od septembra 1943. Kladanj. član KPJ. 4. VASILJEVIĆ Simeuna STOJAN. borac. TURSIĆ Munida REUF. zemljoradnik. 1944. 4. 9. Miloševac. u odredu od 14. Modriča. zemljoradnik. Modriča. 1926. u odredu od 16. 1924. umro 1976. Musliman. zemljoradnik. 1925. Modrića. vodnik voda. obućar. komandant bataljona. vodnik voda. 1943. u odredu od 8. 9. 6. SULJIĆ Mehmedalije FUAD. borac. Miloševac. komesar čete. 1943. VAJKIĆ Simeuna BRANKO. u NOB od 23. 355 . 1920. 1943. Modrica. borac. 9. 1927. 10. Graćanica. član KPJ. Musliman. radnik u odredu od 14. borac. član KPJ. Srbin. 9. zemljoradnik. TURSUN Huse MEHO. 1943. Vranjak. Skugrić. 1914. Snagovo. Miloševac. borac. 1910. u odredu od 16. Srbin. Srbin. TESANOVIĆ Jova KONSTANTIN. VASILJEVIĆ Ilije TODOR. 9. TESANOVIĆ Todora SAVO. borac. radnik. do oktobra 1943. Srbin. TERZIĆ Saliha SALIH. poginuo novembra 1944. Musliman. Musliman. zemljoradnik. 1921. u odredu od septembra 1943. Musliman. radnik u odredu od 16. 9. član KPJ.SULJIĆ Saliha DZEVAD. Miloševac. u odredu od 16. TERZIĆ Saliha KEMAL. zamjenik komesara bataljona. član SKOJ-a. član SKOJ-a. Miloševac. u odredu od 16. u NOB od 12. TERZIĆ Saliha HUSO. zemljoradnik. 9. Srbin. u odredu od 14. Srbin. vodnik. borac. do 17. 1924. borac. 9. Gradačac. 12. 1924. 1943. 1943. gimnazijalac. zemljoradnik. TODOROVIĆ Miloša RADO. 1927. u NOB od 20. TRAKIĆ Ibrahim HASAN.

u odredu od marta 1944. borac. Modriča. 9. 9.VUKMIROVIĆ Staniše SMIUKA. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od 14. 1926. borac. Miloševac. ZARIĆ Koste LUKA. 1926. Foča. 1943. Musliman. u odredu od 14. borac. u odredu od 15. ekonom čete. 1943. ŽILIĆ Age HAKIB. borac. 1923. HADŽIHUSKIĆ Bajre HAZIM. KOVAČEVIĆ Ive PERO. Modriča. radnik u odredu od oktobra 1943. Srbin. član KPJ. član KPJ. Odžak. 9. 356 . Musliman. borac. Musliman. Skugrić. ZEČIĆ Zije ZAHID. u odredu od aprila 1945. komandir čete. ZEČIĆ Muharema SAKIB. HUSAKOVIĆ Junuza ŠEMSO. zemljoradnik. 9. 9. Skugrić. Srbin. komesar čete. Musliman. 9. ŽILIĆ Jasima EMIN. Modrica. Srpkinja. ZORIĆ Alije AHMO. Tarevci. Modriča. 1943. 9. komesar čete. Dodatni spisak za opštinu Modriča DELIĆ Mustafe BEĆIR. u odredu od 14. 9. poginuo maja 1944. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. 1925. 1943. Srpkinja. sekretar Opštinskog komiteta. Musliman. trgovac. 1917. 9. domaćica. trgovac. Kladari. 1924. Tarevci. umro 1968. Musliman. u odredu od 18. zemljoradnik. 1919. Botajica. ŽILIĆ Osmana FADIL. 1912. član SKOJ-a. komesar čete. 1920. 1943. u odredu od 15. ZARIĆ Koste JOVO. Tarevci. u odredu od februara 1944. 1926. u odredu od marta 1944. zemljoradnik. Modriča. 1943. borac. radnik u odredu od 14. poginuo 12. 1922. Tarevci. ZEČIĆ Muharema HUSE1N. radnik. poginuo februara 1945. u odredu od 15. Hrvat. JOVIČEVIĆ Damljana SAVO. član KPJ. 1943. 1912. zemljoradnik u odredu od februara 1944. 9. u NOB od 8. umro 1963. 1918. bolničarka. FILIPOVIĆ Risto ZORKA. Musliman. u odredu od 14. Musliman. poginuo decembra 1943. borac. Tarevci. radnik. 9. 2. Musliman. borac. umro 1970. ZORANOVIĆ Luke PETAR. umro 1969. 9. Srbin. umrla 1945. Vlasenica. Musliman. 1907. 1943. desetar. komesar čete. radnik. Musliman. Odžak. Modriča. 1943. obućarski radnik. Skugrić. u odredu od 14. komesar čete. 1907. borac. ZEČIĆ lime FADIL. kovač. Tarevci. 1926. 9. Musliman. 1943. zemljoradnik. borac. 9. 1923. do aprila 1944. 1903. zemljoradnik. Srbin. 1943. 1943. 1945. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. u odredu od 14. 1920. borac. 1944. ZORIĆ Sulje HASAN. 1927. Modriča. borac. Musliman. 1943. u NOB od ljeta 1941. u odredu od 14. radnik u odredu od 14. Tarevci. Skugrić. zemljoradnik. HUSIĆ Atifa FEHIM. ZORIĆ Osmana HUSEIN. Musliman.

Miloševac. BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda OSMA Ni. u odredu od 1. HASANBAŠIĆ Omera MEHMEDALIJA. Miloševac. u odredu od 15. u odredu od 15. u odredu od 4. JOVANOVIĆ Andrije MIRKO. 9. Miloševac. Miloševac. borac. 1943. 1945. ĆARIĆ Mile PETAR. Miloševac. 9. u odredu od 16. u odredu od 8. Srbin. radnik. zemljoradnik. Srbin. NIKOLIĆ Nikole MILOŠ. poginuo 1945. 9. u odredu od 15. 1925. DURONJIĆ Petra BOŠKO. 11. 1922. 1. PERANOVIĆ Milana STOJAN. u odredu od 8. 1943. Modriča. 1923. Srbin. zemljoradnik. TADIĆ Ilije SAVO. Modriča. 12. 1927. godine. 1943. stupio u odred 15. JOVANOVIĆ Ilije MARINKO. đak. borac. 1925. DAJIĆ Muje MUJESIRA. zemljoradnik. Srbin. 4. zemljoradnik. domaćica. 1922. Modriča. do aprila 1944. 1921. borac. do decembra 1943. borac. 11. do decembra 1943. 1923. Srbin. godine. 4. Koprivna. u odredu od 14. 9. 357 . borac. 5. poginuo decembra 1944. 1926. poginuo u Žabaru 1945. Srbin. Srbin. zemljoradnik. 9. 1921. 1943. Koprivna. 1943. u odredu od 16. u odredu od 16. zemljoradnik. do decembra 1943. borac. LUKIĆ Stanka NEDO. Srbin. đak. godine. u odredu od 9. poginuo 1944. Miloševac. DAM JANO VIĆ Đorđa OSTOJA. 1943. borac. u odredu od 10. 9. Srbin. STRANATIĆ Rade BOZO. Srbin. 1927. zemljoradnik. 5. LAZAREVIĆ Jovana DRAGO. Miloševac. Musliman. poginuo i Krivaji 1943. umro 1975. do decembra 1943. borac. zemljoradnik. 1920. godine. zemljoradnik. Koprivna. u odredu od formiranja 1942.KOLJIĆ Nikole BORO. Srbin. 1943. Modriča. Srbin. do 12. 1943. u odredu od 14. godine. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 16.3. borac. 1924. 9. 1926. 9. do decembra 1943. zemljoradnik. 9. Srbin. borac. DESPOTOVIĆ Jovana MILUTIN. 1943. 1943. Musliman. Modrica. Duga Njiva. 1922. zemljoradnik. 1944. 1944. Koprivna. g. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Modriča. u odredu od 4. PATKOVIĆ Jove OSTOJA. 1918. šofer. Miloševac. 1944. SAVIĆ Jovana MARKO. zemljoradnik. Srbin. PANDUREVIĆ Mike SAVO. u odredu od 16. Srbin. 9. 9. godine. TRIFKOVIĆ Jove GAVRO. Muslimanka. borac. Koprivna. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. VIDOVIĆ Bogdana BLAGOJE. Brčko. 9. zemljoradnik. borac. 1943. 1928. Miloševac. BRADAŠEVIĆ Vida JELISIJE. 1943. HALILOVIĆ Salihe REFIK. umro 1944. 1943. zemljoradnik. 1945. đak. 1943. 9. borac. 1943. 1909. Koprivna. Miloševac. 1926. u odredu od 9. Miloševac. Srbin. borac. 1920. 1945. Musliman. 1943. 1915. VIDOVIĆ Bogdana VASO. u m r o 1967. borac. zemljoradnik. do decembra 1943. 1910. Miloševac. 1919.

Srpkinja. godine. u odredu od 5. Koprivna. 4. 1920. zemljoradnik. u odredu od 5. zemljoradnik. NEDIĆ Živka NEDO. zemljoradnik. 5. Srbin. SAVANOVIĆ Boška MILUTIN. 1923. zemljoradnik. godine. 5. 5. 1945. Koprivna. Srbin. godine. zemljoradnik. u odredu od 15. poginula 1944. 1945. godine. 1945. MAKSIMOVIĆ Kostadina MILOVAN. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 6. godine. godine. zemljoradnik. zemljoradnik. 1918. JOVIĆ Mare PETAR. godine. u odredu od 4. poginula 1943. Srbin. Koprivna. 3. Koprivna. zemljoradnik. godine u Kožuhama. 5. 1927. zemljoradnik. Koprivna. Koprivna. Srbin. Koprivna. 1920. zemljoradnica. Srpkinja. 1945. godine. 8. Srbin. 1945. 1922. 1921. 1925. RADOVANOVIĆ Peje MILOŠ. Koprivna. Srbin. zemljoradnica. ANTIĆ Stevana SPASOJE. GRUJIĆ Jovana JELENA. godine. u odredu od 19. RADOVANOVIĆ Danila KRISTINA. godine. godine. Srbin. 1945. u odredu od 25. Koprivna. u odredu od 3. u odredu od 1945. Koprivna. poginuo 1945. JAĆIMOVIĆ Petra ČEDO. u odredu od 9. Srpkinja. zemljoradnica. Koprivna. 1920. godine. 5. Koprivna. 1922. Koprivna. Koprivna. 10. 1945. 5. u odredu od 1. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 4. godine. 1945. Srbin. 1945. godine. MAKSIMOVIC Petra MIHAJILO. 1945. godine. zemljoradnica. KUZMANOVIĆ Obrada LJUBOMIR. Srbin. godine. 1944. zemljoradnik. Srbin. godine. SAVANOVIĆ Boška VELJKO. Koprivna. 1943. Srbin. NIKIĆ Đorđa ĐOKO. Srbin. 24. Srbin. godine. 1945. u odredu od 1. 1921. u odredu od 1941. 1945. poginula 1944. 1924. MATIĆ Stanka STANIŠA. godine. Koprivna. 4. godine. 1923. Koprivna. 358 . Srbin. 4. Srbin. godine. u odredu od 1943. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Jovana JEREMIJA. DUJIĆ Milana PETAR. kod Tuzle. 5. MAKSIMOVIĆ Kostadina STOJAN. 1945. 5. 1943. Srbin. Koprivna. Koprivna. 5. zemljoradnik.DURONJIĆ Petra ČEDO. Srbin. STRUGALOVIĆ Cvjetka NEDO. u odredu od 1. MAKSIMOVIĆ Jove MILORAD. 4. 1914. zemljoradnik. ČAKAREVIĆ Blagoja VIDA. u odredu od 1943. zemljoradnik. 1920. u odredu od 17. godine. Koprivna. Koprivna. Srbin. PURANOVIĆ Janka STEVO. 1925. 1918. godine. godine. GRUJIĆ Gruje JELENA. Koprivna. 8. 1945. Srpkinja. Srbin. u odredu poginuo 1943. u odredu od 15. Koprivna. 1925. u odredu od 1945. 5. u odredu od 2. u odredu od 1.

VUKASINOVIĆ Tome BOGDAN. Koprivna. Srbin. Srbin. KOSTADINOVIĆ Vase UROS. Srbin. borac. Koprivna. 1926. 1923. Vranjak. zemljoradnik. Srbin. borac. SIMEUNOVIĆ Blagoja SRETO. godine. borac. 1926. u odredu od 4. godine. u odredu od 3. 1945. 1920. u odredu od 15. g. Srbin. Koprivna.NIKIĆ Mirka NIKO. Koprivna. Vranjak. Srpkinja. godine. Koprivna. PAVLOVIĆ Cvijana NEDEUKO. godine poginuo 1944. 4. Srbin. u odredu od 25. 4. g . borac. 4. godine. u odredu od 1. VUKASINOVIĆ Gojka MILOVAN. zemljoradnik. Koprivna. VUJIĆ Bogdana NOVAK. 4. Koprivna. u odredu od 1943. godine. 4. borac. 1945. 1945. DESPOTOVIC Dimitrija DESPOT. 4. 1945. borac. Koprivna. domacica. 5. Srbin. 1945. 1945. u odredu od 1943. 8. Srbin. POLEKSIĆ Drage OLGA. borac. Srbin. u odredu od 1943. Srbin. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 9. poginuo 1945. zemljoradnik. Srbin. 1945. borac. 1921. NEDIĆ Jevte MILAN. 1945. u odredu od 25. g. JANKOVIC Sime NEDELJKO. TOMIĆ Ignjata CEDOMIR. u odredu od 25. TUBAKOVIĆ Jove MILAN. Koprivna. god. 5. BANOVIC Milana RADOVAN. u odredu od 30. 1925. 1923. VIDOVIĆ Luke SAVO. u odredu od 10. godine. 4. 4. 4. 1922. godine. g. Koprivna. zemljoradnik. Srbin. 1945. 1945. Koprivna. VIDOVIĆ Boška UROS. 1920. umro u jedinici 1945. zemljoradnik. Koprivna. Koprivna. zemljoradnik. borac. borac. 1908. Srbin. poginuo 1944. u odredu od 1. godine. zemljoradnik. 1914. Koprivna. godine. 1925. NEDIĆ Živka MILAN. borac. umro 1979. Koprivna. zemljoradnik. Vranjak. u odredu od 1943. 1915. 1921. 1922. u odredu od 1. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Srbin. u odredu od 15. god. u odredu od 1. Srbin. Koprivna. g. g. JEVTIĆ Bože STEVO. u odredu od 26. 1920. g. 1945. g. 1921. 1925. 1926. Vranjak. BANOVIC Milana ĐORĐE. 1945. Srbin. 4. g. Koprivna. godine. 1924. Srbin. g. VIDOVIĆ Marka BOSKO. 5. borac. zemljoradnik. 1929. zemljoradnik. g. zemljoradnik. u odredu od 10. g. Vranjak. VUKASINOVIĆ Gojka RADOVAN. 4. 5. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. Koprivna. 1920. VIDOVIĆ Marka CIVKO. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1945. u odredu od 25. Srbin. 1945. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 1. 1920. 5. PAVLOVIĆ DRAGO. u odredu od 25. 1944. zemljoradnik. 1945. 5. 4. 1945. 359 .

zemljoradnik. Koprivna. 4. zemljoradnik. godine. 4. Srbin. god. zemljoradnik. borac. PAVLOVIĆ Cvijana ILIJA. godine. god. Koprivna. Koprivna. MARJANOVIĆ Milana JANKO. godine. u odredu od 15. MARI JANO VIĆ Svetozara ŽARKO. borac. 8. g. borac. umro u jedinici. god. god. VASIĆ Petra RISTO. godine. zemljoradnik. Srbin. Srbin.g. radnik. zemljoradnik. u odredu od 3. u odredu od 1. 1945. 1945. 1945. 4. zemljoradnik. u odredu od 25. Srbin. 1920. zemljoradnik. LAZIĆ Sime NOVAK. g. VASILJEVIĆ Stojana STEVO. 4. 1945. Srbin. Srbin. borac. 1924. Srbin.g. u odredu od 10. borac. 3. u odredu od 1. zemljoradnik. Srbin. 1945. borac. CVIJANOVIĆ Jefrema MARKO. zemljoradnik. u odredu od 20. borac. u odredu od 10. god. 1945. god. u odredu od 25. 5. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Vida STOJAN. MAKSIMOVIĆ Kostadina STANlSA.g. Srbin. Koprivna. Koprivna. 1945. borac. godine. u odredu od 3. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. 1923. borac. u odredu od 25. RISTIĆ Dimitrije SLAVKO. borac. Srbin. 1909. Koprivna. Koprivna. VASILJEVIĆ Teodora JOVO. 1945. borac. Koprivna.VASILJEVIĆ Save SRETO. 4. Koprivna. 1945. zemljoradnik. Koprivna. u odredu od 1945. u odredu od 25. Srbin. 1920. 1923. godine. Koprivna. 1925. u odredu od 15. JEVTIĆ Koste NOVAK. 4. 1925. umro. 3. BERTONI Antonija MARKO. zemljoradnik. 1920. Srbin. 1922. Italijan. 4. borac. TRIVIĆ Marka VASILIJE. 1944.g. Srbin. borac. Srbin. Srbin. Srbin. u odredu od 15. 1917. 1914. Koprivna. 1910. zemljoradnik. TR1FUNOVIĆ Mikaila BOZO. borac. 4. g. 4. 1945. borac. 1945. 1945. 1945. 1945. STRUGALOVIĆ Toše TODOR. borac. borac. 1919. 4. 1945. zemljoradnik. u odredu od 1. Srbin. 1925. Koprivna. u odredu od 1. 1923. Koprivna. 4. borac. Srbin. zemljoradnik. borac. 4. 4. Srbin. Koprivna. Koprivna. Srbin. u odredu od 3. 4. u odredu od 3. 1945. zemljoradnik. 360 . Koprivna. Koprivna. zemljoradnik. borac. god. 1926. 4. 1922. borac. MARKO VIĆ Stanka SVETOZAR. 4. Srbin. 1945. Srbin. 1923. VASIĆ Vida VASO. 5. 1945. u odredu od 25. 4. borac. borac. 1922. u odredu od 15. Koprivna. 1945. zemljoradnik. 1920. Koprivna. LAZIĆ Nike ĐORĐO. zemljoradnik. g. 1925. LAZIĆ Sime RANKO. godine. LAZIĆ Nike LJUBO. Srbin. zemljoradnik. 1945. Koprivna. zemljoradnik. u odredu od 25. u odredu od 25. u odredu od 5. 1920. 1921. NEDIĆ Nikole ZDRAVKO. 5. borac. Koprivna. g. 1945. PAVLOVIĆ Đorđa BOGDAN. Koprivna. Koprivna.

1943. 1908. radnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. radnik. poginuo jula 1944. Rašljeva. borac. borac. Musliman. 1927. poginuo novembra 1944. AVDIĆ Salke AHMET. Musliman. Obudovac. 1924. ARNAUTALIĆ Hasana IBRAHIM. Donji Skugrić. AHMETAŠEVIĆ Huse HUSEIN. 1944. VASILJEVIĆ Gruje PERO. 1943. 1943. borac. u odredu od 10. u odredu od 10. PUŠELJIĆ Nike NOVAK. borac. zemljoradnik. Musliman. 1919. Musliman. Musliman. borac. poginuo 1946. borac. 1944. poginuo 1943. zemljoradnik u odredu od 10. 361 . Boljanić. Srbin. 1921. 1924. AHMETAŠEVIĆ Nazifa OSMAN. 1921. Srbin. u odredu od 11. radnik. komandir čete. AKŠAMOVIĆ Nike VELJKO. zemljoradnik. Sanski Most. 1943. Donji Skipovac. 1909. 8. Zelinja. u odredu od 10. Rašljeva. 10. Gradačac. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. borac. u odredu od decembra 1943. u odredu od septembra 1944. 8. Gradačac. umro 1974. u NOB od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. 10. MUSLIMOVIĆ Kadre BAJRO. borac. u NOB od 1. 1944. ALAJBEGOVIĆ Ahmeta MUHAREM. u odredu od septembra 1943. borac. 10. zemljoradnik. borac. u NOB od 1. ALIMANOVIĆ Alije DŽEMAL. borac. u odredu od oktobra 1943. 1944. 1926. Srbin. Musliman. u odredu od 6. u odredu od septembra 1943. 10. borac. Srbin. 1924. 9. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. 8. 1944. 1923. TOPALOVIĆ Miloja BRANKO. Srbin. Srbin. član KPJ. 11. u odredu od aprila 1945. 1929. u odredu od 20. zemljoradnik. 1926. 1924. 1944. Musliman. komandir voda. 9. 1921. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od novembra 1943. 1944. komesar čete. Rašljeva. zemljoradnik. Gornji Skipovac. Srbin. Musliman. Musliman. Doboj. u NOB od 1944. Gradačac. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u NOB od maja 1943. 1920. ISLAMOVIĆ Saliha OSMAN. B.Borci odreda sa područja opštine Gračanica BOŽIĆ-GAJIĆ Jovana PERO. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. Petrovo Selo. 10. Pelagićevo. 1928. borac. Petrovo Selo. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. GOJKOVIĆ Boška BRANKO. ARSENIĆ Petra KONSTANTIN. MIŠIĆ Stojana NEDO. Petrovo Selo. borac. zemljoradnik. đak u NOB od 6. Rašljeva. Musliman. u NOB od septembra 1943. u odredu od marta 1945. Borci odreda sa područja opštine Gradačac AHMETAŠEVIĆ Ahmeta DŽEM AL. Gradačac. u odredu od 12. 1924. zemljoradnik. B. 1924. u odredu od oktobra 1943. Rašljeva. Gradačac. učitelj. 1945. MUSLIMOVIĆ Mehe MUHAREM. 1922. radnik. RVI. B. Tuzla. Musliman. borac. ALIĆ Selima IBRAHIM. 1906. 3. u odredu od 10.

zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. Mionica. 1920. u odredu od aprila 1945. BAKO VIC Tadije JOZO. zamjenik komandira ćete. Celić. radnik. 1928. Gradaćac. 1924. BESIREVIC Mustafe ASIM. zemljoradnik. Pelagicevo. BOŽIĆ Mihajla NEDEUKO. Musliman. 1917. Gacko. 362 . 1925. borac. u NOB od avgusta 1943. Pelagicevo. borac. Gradaćac. Gradaćac. poginuo jula 1944. u odredu od oktobra 1943. BISKUPOVIC Đoke GOJKO. Gradaćac. Gradaćac. 1921. poginuo 1944. Gradaćac. u NOB od avgusta 1943. BAHIC Mustafe HAMID. borac. zemljoradnik. RVI. Musliman. u NOB od avgusta 1943. radnik. AVDIĆ Hase NURIJA. Srbin. Srbin. Musliman. BOŽIĆ Ignjata MAKSIM. AVDIĆ Mehmeda OSMAN.AVCIC Hase AHMO. RVI. BILAJAC Abdulaha RAIF. Konjuh. Musliman. Gradaćac. u odredu od oktobra 1943. Kozluk. borac. u odredu od aprila 1945. 1924. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Tramošnjica. borac. Musliman. 1923. 1925. 1917. AVDIC Ibrahima FAHRUDIN. Mionica. Ledenice. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od septembra 1944. poginuo decembra 1944. borac. borac. Gradaćac. u NOB od septembra 1943. u odredu od marta 1945. Musliman. borac. 1926. u odredu od aprila 1945. 1929. radnik. Musliman. Zelinja. borac. Donji Skugrić. u odredu od januara 1945. 1924. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1927. BAHIC Ahmeta ŠALIM. u odredu od oktobra 1943. Srbin. poginuo maja 1944. radnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od februara 1945. borac. borac. radnik. borac. Hrvat. đak. Musliman. Gradaćac. Rajska. BILAJAC Nesiba AHMET. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. Musliman. 1918. 1920. Musliman. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. Musliman. poginuo decembra 1944. Tolisa. BOSKOVIC Pere MARKO. u NOB od maja 1943. zemljoradnik. borac. borac. đak. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. Srbin. Gradaćac. borac. 1920. 1920. član KPJ. Tešanj. u odredu od oktobra 1943. BOJIC Steve SAVO. u odredu od oktobra 1943. 1924. Gradaćac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Srbin. 1925. Musliman. borac. Musliman. radnik. BILAJAC Osmana ISMET. komandant bataljona. član KPJ. borac. BABIC Sime JOVO. 1928. borac. BAJRIC Alije HUSEIN. u odredu od oktobra 1943. Hrvat. 1925. Gradaćac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. poginuo novembra 1944. AVDIĆ Hasana IZET. BESIREVIC Ibrahima OSMAN. BESIREVIĆ Zije HAZIM. BOBIC Sulje IBRAHIM. Srebrenik.

u odredu od oktobra 1943. BRICIĆ Mustafe MEHO. borac. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943.BRIČIĆ Ibrahima HASAN. BRISTRIĆ Bajre ALIJA. u NOB od septembra 1943. poginuo januara 1945. radnik. Gradačac. 1923. Musliman. borac. domaćica. 1924. radnik. ĆOSIĆ Ibre ŠABAN. Musliman. Mionica. BRISTRIĆ Šemse MEHMED »Salih«. Gradačac. Vučkovci. 1926. 1925. poginuo aprila 1944. borac. Musliman. Vučkovci. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. 1924. Musliman. Mionica. Majevica. Musliman. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1924. Hrvatica. u odredu od aprila 1945. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. borac. zemljoradnik. poginuo decembra 1944. BRISTRIĆ ALMAZ. borac. 1918. u odredu od oktobra 1943. BRISTRIĆ Muje AGO. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. u odredu od januara 1944. borac. komandir čete. u odredu od aprila 1945. 1922. 1925. Gradačac. borac. Gradačac. Vučkovci. u NOB od avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. 1916. 363 . Gradačac. Musliman. Srbin. u odredu od oktobra 1943. ĆOSIĆ Omera MEHMED. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. Vlasenica. Musliman. zemljoradnik. BRISTRIĆ Šabana OMER. CRLJIĆ Mate PETRA . Musliman. borac. Tramošnjica. ekonom čete. radnik. Gradačac. đak. Gradačac. zemljoradnik. 1918. radnik. u odredu od oktobra 1943. BULIĆ Mehe EDHEM. zemljoradnik. 1910. zemljoradnik. Pelagicevo. poginuo novembra 1944. 1915. BULIĆ Mehe FEHIM. Gradačac. Gradačac. zemljoradnik. borac. Musliman. 1920. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Donji Hrgovi. borac. BRISTRIĆ Šabana EMIN. zemljoradnik. BUKVAREVIC Nurije OSMAN. BRICIĆ Mustafe ŠEVAUJA. Musliman. BRIĆIC Alije RAMO. u odredu od februara 1944. 1922. 1924. Musliman. 1918. Musliman. Musliman. ĆAĆIĆ Šime JOZO. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. BRKIĆ Vase MARKO. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. Hrvat. Musliman. 1925. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. radnik. Vučkovci. BRKIĆ Ibrahimaa ALJO. zemljoradnik. BRISTRIĆ Alije ZEĆIR. zemljoradnik.PERA. borac. zemljoradnik. član KPJ. 1923. zemljoradnik. zamjenik komandira čete. u NOB od avgusta 1943. 1909. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od februara 1945. godine. u odredu od oktobra 1943. BRKIĆ Ibrahim HASAN. u odredu od oktobra 1943. 1920. Bosanska Bijela. Gradačac. zemljoradnik. član KPJ. borac. četna bolničarka. Musliman. član KPJ. BRIĆIC Rešida JASIM. 1926. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. borac. u NOB od septembra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. u NOB od avgusta 1943.

1917. u odredu od aprila 1945. Musliman. 1927. Musliman. 1927. 1922. borac. Gradačac. zemljoradnik. 1925. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. borac. Musliman. Gradačac. Gradačac. Musliman. Musliman. 1930. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. radnica. u NOB od septembra 1943. DAKIĆ Obrada MARKO. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1925. Strmica. u NOB od jula 1943. poginuo 1944. Mionica. Tramošnjica. zemljoradnik. 1922. 1914. radnik. borac. zemljoradnik. Musliman. Gradačac. Gradačac. Srednja Slatina. član SKOJ-a. 1926. DELIĆ Mustafe RAGIB. Musliman. godine. zemljoradnik. Teočak. Tremošnjica. poginuo 1944. Tramošnjica. zemljoradnik. đak u odredu od avgusta 1944. DAJIĆ Mehmeda DZEVDET. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. komesar čete. Vučkovci. u odredu od aprila 1945. Musliman. u odredu od aprila 1945. Vučkovci. zemljoradnik. borac. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. član SKOJ-a. u NOB od jula 1943. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. zemljoradnik. borac. 1926. borac. DELIĆ Hase ALEMA. Musliman. DELIĆ Saliha IDRIZ. DELIĆ Mahmuta MUSTAFA. Gradačac. DELIĆ Muharema HALIL. DELIĆ Hase SALIH. borac. u NOB od avgusta 1943. borac. godine. član KPJ. Hrvat. komandir čete. Donji Skugrić. 1915. borac. zemljoradnik. Vučkovci. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. 1925. 1928. ČOVRK Šerifa ARIF. 1925. DELIĆ Vehaba OSMAN. DELIĆ Mahmuta NURIJA. DELIĆ Muje OSMAN. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. ČOVIĆ Andrije PAVO. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. borac. u NOB od avgusta 1943. DELIĆ Ibre FEHIM. DELIĆ Muje MUHAREM. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od maja 1945. ČOVIĆ Andrije IVAN. 1924. 364 . zemljoradnik. zemljoradnik. borac. poginuo 1944. DELIĆ Muharema 1BRAHIM. Musliman. zemljoradnik. vodnik. Donja Zelinja. u odredu od marta 1944. Hrvat. zemljoradnik. borac. 1920. u odredu od decembra 1943. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Srbin. u odredu od marta 1945. ČOLIĆ Mehmeda HAŠIM.ĆANDIĆ Hasana BAJRO. borac. zemljoradnik. borac. Musliman. 1925. u odredu od marta 1945. DADIĆ Ilije MARKO. borac. DOBORAC (Huseina IBRAHIM. DAJIĆ Mehmeda ŠEVKIJA. u odredu od oktobra 1943. Hrval. borac. 1920. ĆAVAROVIĆ Nike MATO. 1929. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. borac. 1924. 1920. Višegrad. zemljoradnik. Musliman. Musliman. Muslimanka. Gradačac. Hrvat. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1925.

Tuzla. Musliman. 1926. DZEKIĆ Omera RAHMAN. 1923. Hrvat. Musliman. borac. 1920. u odredu od marta 1945. borac. FAČIĆ Rašida AHMED. 1923. DUBRAVAC Mate JAKOV. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. član KPJ. 1927. zemljoradnik. Vučkovci. Pelagićevo. borac. ĐURIĆ Luke MILOŠ. 1925. zamjenik komandanta odreda i obavještajni oficir brigade. borac. DŽINOVIĆ Kasima ĆAMIL. poginuo 1945. zemljoradnik. borac. borac. u NOB od aprila 1943. Donja Zelinja. Gradačac. Vučkovci. Srednja Zelinja. Mionica. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. 1922. Musliman. 1926. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. ĐUKIĆ Mihajla MARKO. zemljoradnik. Musliman. borac. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. Musliman. 1924. član KPJ. Musliman. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u NOB od maja 1943. u odredu od aprila 1945. borac. poginuo maja 1945. borac. ĐURIĆ Luke RANKO. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1926. Pelagićevo. Gradačac. ĐORĐIĆ Ignjata MIRKO. učitelj. Žepče. Srbin. EMIĆ Mehe AHMED. zemljoradnik. Srbin. 1920. u odredu od oktobra 1943. ĐOGIĆ Hasana IBRAHIM. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. radnik. DRAGIĆ Blagoja CVJETKO. u odredu od oktobra 1943. Musliman. zemljoradnik.DOGLADOVIĆ IBRAHIM. Vida. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. borac. Skugrić. zamjenik komandira čete. FAČIĆ Mehmeda MUSTAFA (MUJO). Zvornik. borac. Palegićevo. u odredu od septembra 1944. u NOB od septembra 1943. DRAGIĆ Đorđa PETAR. 1918. Srbin. Tramošnjica. DURAKOVIĆ Saliha OSMAH. Srbin. 1925. u odredu od oktobra 1943. Musliman. radnik. 1926. 1918. 365 . poginuo krajem 1944. FAČIĆ Abida RAMO. borac. Musliman. Turić. 1914. zemljoradnik. Vida. 1923. poginuo septembra 1944. Musliman. 1929. u odredu od marta 1944. borac. Srbin. radnik. u NOB od avgusta 1943. DURANOVIĆ Osmana RIZALIJA. DŽIDIĆ Osmana AHMED. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. borac. u odredu od aprila 1945. Vučkovci. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. poginuo juna 1946. zemljoradnik. 1924. borac. zemljoradnik. Srbin. borac. Musliman. Donja Zelinja. DŽANHODŽIĆ Muhameda EDHEM. zemljoradnik. DŽEKIĆ Sulje IBRAHIM. Lukavac. 1923. Skugrić. borac. u odredu od oktobra 1943. 1910. Musliman. Musliman. ĐONLIĆ Mehmeda HALIL.

FAZLIČ Nesiba DŽEMAL, 1918, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. FAZLIĆ Omera ZAHID, 1925, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. FERHATOVIĆ Salke SALKAN, 1920, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Kulaši. FERHATOVIĆ Salke TAHIR, 1916, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Donja Međeđa. FERHATBEGOVIC Nezira BISERA, 1921, Rogatica, Muslimanka, domaćica, u NOB od januara 1944, u odredu od aprila 1944, borac. FILIPOVIĆ Steve SAVO, 1923, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. FILIPOVIĆ-TESANOVIĆ ZORKA, 1916, Skugrić, Srpkinja, domaćica u NOB od januara 1943, u odredu od oktobra 1943, bolničarka. GAGULIĆ Marijana ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GAGULIC Ive JOZO, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac, poginuo 1945, Bosanski Samac. GARIĆ OMER, 1902, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Gojka GAVRO, 1905, Samarevac, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Boze IGNJAT, 1922, Pelagicevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Srnice. GEGIĆ Gavre ĐORĐE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka MILAN, 1923, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka SPASOJE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GIBIĆ Ahme ALIJA, 1912, Ledenice, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GLAVAŠ MILE, 1910, Hrvat, geometar, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1944, načelnik štaba odreda, član KPJ. GLUHIĆ Mujačina AHMED, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Ledenice. GLUHIĆ Ćamil OSMAN, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Zvornik. GRADASĆEVIĆ Derviša ADNAN, 1930, Gradaćac, Musliman, đak u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Bosanska Bijela. GRADASĆEVIĆ Hajre NASIR, 1924, Gradaćac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Orašje. GRO MIC Muharema EDHEM, 1914, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.

366

GROMIĆ Muharema FADIL, 1918, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. GUBAUEVIC Sejne HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandira čete. GUBAUEVIC Sejne MUHAREM »Cihan«, 1928, Gradačac, Musliman, u odredu od oktobra 1943, borac. HAFIZOVIC Hakije MUSTAFA, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, vodnik. HAFIZOVIC Regiba SEAD, 1927, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HALILOVIĆ Rame AGO, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac, poginuo 1944, Majevica. HALILOVIĆ Sadika FEHIM, 1922, Gradačac, Musliman, đak u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, član SKOJ-a. HALILOVIĆ Bege IBRAHIM, 1921, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, vodnik voda. HALILOVIĆ Ahmeta KEMAL 1922, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, rukovodilac SKOJ-a, član KPJ. HALILOVIĆ Halila MEHMED, 1922, Donja Međcđa, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HALILOVIĆ Ibre OSMO, 1926, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HANIĆ Hasana AHMET, 1912, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, umro 1974. HANIC Osmana BEGO, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. NAHIC Osmana HUSO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944. Graćanica. HANIĆ Ahmeta MUJO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HANIĆ Salkana MUJO, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HAPADŽIĆ Bajre MUJO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANBAŠIĆ Ibrahim EJUB, Lukavac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac. HASANOVIC Saliha IBRAHIM, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HASANOVIC Muje MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANOVIC Ibre MEHO, 1921, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac.

367

HASANOVIĆ Muje SULEJMAN, 1922, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HASELJIĆ Muharema ADEM, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1945, borac. HASELJIĆ Osmana FEHIM, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Brčko. HASELJIĆ Alije HASIB, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASELJIĆ Omera MUNIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1950. HASELJIĆ Sadika SAMID, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASIĆ Huseina SULJO, 1920, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 5. 5. 1945. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Alije HUSO, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Samida IBRAHIM, 1918, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Orašje. HADŽIMEHMEDOVIĆ Mehmeda ZIJO, 1902, Gradačac, Musliman, trgovac, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza EMIN, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HEĆIMOVIĆ Huse AHMO, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta FEHIM, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta EMIN, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HERCINOVIĆ Alije RIZAH, 1918, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HODŽIĆ Huseina HUSEIN, 1923, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HODŽIĆ Rame IBRAHIM, 1915, Jasenica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HOJNIĆ Ibrahima RAHMAN, 1924, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda DŽEMAL, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembral943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda OSMAN, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HUREMOVIĆ Ibrahima MUSTAFA, 1915, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HUREMOVIĆ Salke SALIH, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, RVI.

368

HUSEINBAŠIĆ Himze HALIL, 1928, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HUSEINBAŠIĆ Smaje JASIM, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od februara 1944. borac. HUSEINBAŠIĆ Omera MEŠA, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, borac, RVI. HUSEINBAŠIĆ Emina MUHIDIN, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HUSELJIĆ Smaje AHMET, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HUSELJIĆ Bajre AKIF, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, komandir čete, član KPJ. HUSELJIĆ Alije NURIF, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, umro od posledica smrzavanja, maja 1944, Lebršnik. HUSKIĆ Sulje MERSED, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od februara 1944, borac, poginuo marta 1945, Ozren. IBRAHIMBEGOVIĆ Mustafe OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, u m r o 1957. IBRAHIMOVIĆ Hasana HASAN, 1929, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1944, borac. IBRELJIĆ Redžepa JUSUF, 1909, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. ILJAZOVIĆ Muje SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1948. IMAMOVIĆ Nešeta SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od septembra 1943, u odredu od aprila 1944, kurir. INKIĆ Mehe IDRIZ, 1926, Gradačac, Musliman, radnik u odredu od oktobra 1944, borac, umro 1965. INKIĆ Pašage MUHAREM, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ISLAMOVIĆ Ibrahima SALIH, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. IVANOVIĆ Mike MIKAILO, 1926, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odreduod aprila 1945, borac. IVANČIČEVIĆ Cvijana KRSTO, 1927, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo u jesen 1944, Brčko. IVANĆIĆEVIĆ Cvijana MILORAD, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Pelagićevo. IVIĆ Nike JURE, 1921, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. IVIĆ Nike MARJAN, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAHIĆ Alage MEHO, 1922, Jelovče Selo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.
24

369

JAŠAREVIĆ Ahmeta ABDULAH, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944. JAŠAREVIĆ Ahmeta AGO, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Ahmeta HASIB »Hasko«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Mehe HAZIM, 1924, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. JAŠAREVIĆ Mehmeda IBRAHIM, »Brajče«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Ibre JUSUF, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Mehmeda ALJO, 1922, Gradčac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Alage SAKIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od aprila 1944, borac. JELEČEVIĆ Nike PERO, 1915, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Pere MILOŠ, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila RAJKO, 1919, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Mihajla RISTO, 1921, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila ŽIVKO, 1913, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od februara 1945, borac. JEŠIĆ Sime ILIJA, 1932, Srnice, Srbin, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, u m r o 1975. JOSIPOVIĆ Marijana IVO, 1923, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JOVANOVIĆ Janka BOGOLJUB, 1907. Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1944, borac, poginuo maja 1944, Pelagičevo. JOVANOVIĆ Pere MILENA, »Buca«, 1928, Gradačac, Srpkinja, domaćica, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JOVANOVIĆ Janka PERO, 1924, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. JOVANOVIĆ Janka VASO, 1920, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. u NOB od 1944, Pelau NOB od 1944, Pela-

JOVIČEVIĆ Damjana SAVO, 1907, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, član KPjf, borac. JUKAN Hasana HASAN, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. JURIĆ Marka JURO, 1922, Orlovo Polje, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac.

370

KADIĆ Nedžiba HUSEIN, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od januara 1945, borac. KADIĆ Mehmeda IBRAHIM, 1920, Sibovac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KADIĆ Ahmeta MUHAREM, 1924, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od decembra 1944, borac. KADIĆ Osmana OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča. KALINOVIĆ Cvijetka NEDELJKO, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Kasima HADŽIB, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Rame ŠAHMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. KARIĆ Hasana OSMAN, 1921, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIĆ Ahmeta ZAIM, 1927, Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIŠIK Šabana AMIR, 1929, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KARIŠIK Šabana HAMID, 1927, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEŠAN Šeće MUJO, 1922, Cajniče, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEVRIĆ Hašima ALIJA, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Špionica. KLOPIĆ Paše RAGIB, 1916, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KLOPIĆ Ahme SAMID, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KNEŽEVIĆ Tode PERO, 1921, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KNEŽEVIĆ Đorđa TODOR, 1915, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac, poginuo marta 1945. KNEŽEVIĆ Lazara ŽIVKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KOLAREVIĆ Ahmeta AVDO, 1926, Vida, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. KOPIĆ Ive JURO, 1928, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KOVAČ žife SULJO, 1915, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KOSANIĆ Milana NEDO, 1925, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča.

371

KRDŽIĆ Bećira MEHO, 1921, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Prud. KRDŽIĆ Agana SULJO, 1925, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KRDŽIĆ Saliha RAMO, 1926, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Odžak. KUJRAKOVIĆ Fejze OSMAN, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUJRAKOVIĆ Muje REDŽO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUKULJEVIĆ Huseina ALMAZ, 1897, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Muje IDRIZ, »Husein«, 1927, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Alije RAIF, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Latifa DŽEMAL, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1943, Odžak. KURBAŠIĆ Muje ALIJA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Ahmeta BEĆIR, 1926, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Halila HASAN, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odreduod oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Hasana MUSTAFA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAKIĆ Milivoja BLAGOJE, 1924, Srbin, zemljoradnik, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo januara 1945, Zvornik. LAKIĆ Milivoja JOVO, 1926, Srnice, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAZIĆ Obrada IGNJO, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo marta 1945, Jelik. LAZIĆ Vase ILIJA, 1922, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, mitraljezac. LAZIĆ Marka JOVO, 1922, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Đure NIKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Obrada VOJO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od januara 1944, zamjenik komandanta odreda, član KPJ. LIPOVAĆ Osmana HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac. LOJIĆ Rame EDHEM, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac.

372

LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Hadžiba MUSTAFA, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LUČIĆ Bone STJEPAN, 1922, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo avgusta 1944, Krepšić. LUKIĆ Pane PETAR, 1912, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo decembra 1943, Kožuhe. LUKIĆ Nike VASO, 1920, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LUŠNIČKIĆ Džefra ZAHID, 1924, Vućkovci, Musliman, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. LJUBIĆ Jure MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo jula 1944, Teslić. UUBOJEVIĆ Cvjetka DANILO, 1923, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, pomoćnik komesara čete, član KPJ. MAHMUTOVIĆ Muniba RAMO, 1922, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAHMUTOVIĆ Muharema MUSTAFA, 1927, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima BEGAN, 1918, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima HALIL, 1916, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandanta bataljona, član KPJ, poginuo maja 1945, godine. MARJANOVIĆ Marka ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MARJANOVIĆ Koste CVJETKO, 1910, Krečane, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJRANOVIĆ Jove SIMO, 1911, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAŠIĆ Mehmeda ADEM, 1927, Vida, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Kulaši. MAŠIĆ Osmana SAFET, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac. MAŠIĆ Osmana SAKIB, 1927, Vida, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Sekovići. MATANOVIĆ Nike ILIJA, 1922, Turić, Hrvat, student, u odredu od oktobra 1943, komesar bataljona, član KPJ. MATANOVIĆ Nike MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945. MATANOVIĆ Ive ΤΟΜΟ, 1924, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha FEHIM, 1910, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo, 1944, Bosanski Samac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha MEHMEDALIJA, 1912, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona.

373

1924. borac. Hrvat. u odredu od aprila 1945. borac. borac. 1923. u odredu od aprila 1945. Gradačac. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. MEJREMIĆ Emina SADIK. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. borac. u odredu od februara 1945. borac. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. Srbin. borac. borac. MESANOVIĆ Ahmeta SAFET. Vida. zemljoradnik. MESANOVIĆ Muje JUSUF. Gradačac. MILAKOVIĆ Cvijetina MILO. Musliman. MEJREMIĆ Nurije NUSRET. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. MEHIĆ Hasana HUSEIN. u odredu od oktobra 1943. »Tunjo«. radnik. Donji Skugrić. zemljoradnik. zemljoradnik. MEŠIĆ Ibre UZEIR. 1927. Musliman. Musliman. u NOB od septembra 1943. Musliman. Mionica. Musliman. Mionica. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Musliman. borac. Musliman. 1923. u odredu od aprila 1945. u NOB od jula 1943. Gradačac. 1926. Gradačac.MEHMEDČEHAJIĆ Muje ŠALIM. 1926. poginuo 1944. borac. borac. radnik. Srbin. zemljoradnik. 374 . Musliman. zemljoradnik. Hrvat. radnik. Vida. u odredu od februara 1945. u odredu od decembra 1943. Tramošnjica. Donji Skugrić. Srbin. zemljoradnik. 1923. MEHMEDIČEVIĆ Smaila IBRAHIM. 1916. MIĆIĆ Mije MATO. Hrvatica. 1904. 1917. Tramošnjica. 1925. MIĆIĆ Mirka ĐORĐE. zemljoradnik. borac. Musliman. MIJIĆ Pere MARKO. MEJREMIĆ Muharema FADIL. poginuo novembra 1944. u odredu od novembra 1943. MIKULIĆ Ive MANDA. borac. MESANOVIĆ Ahme RAGIB. borac. borac. u NOB od avgusta 1943. Srbin. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1928. Vučkovci. Gradačac. 1927. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. 1925. borac. 1924. Tramošnjica. zemljoradnik. domaćica. zemljoradnik. Vida. MEHIĆ Hasana SALIH. MEHIĆ Džemala ADEM. 1922. Donji Skugrić. 1921. MEHINOVIĆ Hasana HUSEIN. Hrvat. 1919. borac. 1923. 1926. MIJIĆ Stjepana ANTO. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Tramošnjica. borac. u odredu od aprila 1945. Mušići kod Gradačca. borac. Rahić. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. desetar. borac. u odredu od proljeća 1944. Musliman. u NOB od jula 1943. Srbin. Musliman. Srnice. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. desetar. Donji Skugrić. MIĆIĆ Mije MIJO. MIKIĆ Boška JOVO. MIĆIĆ Todora TODOR. Gradačac. Musliman. u odredu od februara 1945. MEHIĆ Huseina ADEM. 1920. borac. u NOB od septembra 1943. 1913. zemljoradnik. Musliman. 1908. Musliman.

Donji Skugrić. Pelagićevo. MITROVIĆ Miće BOSA. MLINAREVIĆ Jove MILAN. 1923. borac. Srbin. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. MITROVIĆ Đokana JOVAN. borac. borac. Donji Skugrić. Srbin. Srbin. zemljoradnik. Srbin. poginuo januara 1944. Pelagićevo. Srnice. Srnice. MILIČEVIĆ Lazara ČVIJETIN. zemljoradnik. Musliman. u odredu od novembra 1943. u NOB od avgusta 1943. MILUTINOVIĆ Stanka NIKO. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. 1913. član SKOJ-a. 1925. zemljoradnik. član KPJ. umro 1953. u NOB od septembra 1943. Srbin. MILIČEVIĆ Steve SAVKA. borac. zemljoradnik. borac. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1943. domaćica. Donji Skugrić. komesar bataljona. Donji Skugrić. u odredu od oktobra 1943. u odredu od septembra 1943. borac. u NOB od septembra 1943. borac. Srbin. 1922. Gradačac. Musliman. Musliman. borac. 1919. Musliman. Donji Skugrić. MUJEŠIĆ Sadika HAŠIM. u odredu od oktobra 1943. Samarevac. 1916. u odredu od oktobra 1943. 1923. 1924. Gradačac. Srnice. umrla 1968. zemljoradnik. Zelinja. MITROVIĆ Steve MITAR. borac. u odredu od oktobra 1943. Mionica. u odredu od novembra 1943. Gradačac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od aprila 1943. 1922. Srpkinja. 1925. poginuo juna 1944. radnik. MITROVIĆ Jove SIMO. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. MORANJAK Muje HASAN. zemljoradnik. Pelagićevo. zemljoradnik. Srnice. MUJIĆ Mustafe IBRAHIM. 1913. u odredu od decembra 1944. borac. desetar. u odredu od aprila 1945. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. MORANJAK Muje HUSEIN. zemljoradnik. MIŠIĆ Jove MILOŠ. Srbin. 375 . borac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 1925. Gradačac. 1921. Gradačac. 1923. borac. MILIČEVIĆ Rade RADOVAN. Šiprage. Srbin. član SKOJ-a. u odredu od septembra 1944. MITROVIĆ Miće NEDO. Rajska. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Musliman. 1920. Srbin. MUJČINOVIĆ Hase MUJO. Musliman. zemljoradnik. MUJIĆ Redžepa EŠREF. u odredu od aprila 1945. Srnice. MUJANOVIĆ Redže BAJRO. 1923. zemljoradnik. 1924. radnik. 1928. u NOB od avgusta 1943. 1909. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik.MILANKOVIĆ Gruje BOŽO. borac. Srbin. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. domaćica. u odredu od oktobra 1943. borac. MILIČEVIĆ Dragića RAJKO. desetar. MIŠIĆ Miće JOVAN. zemljoradnik. MILIČEVIĆ Mihajla MIHAJLO. Srbin. 1922. Srpkinja. borac. u NOB od septembra 1943. borac. u odredu od marta 1945. Srbin. 1925. u NOB od juna 1943. borac. Srbin. 1915.

Gradačac. Musliman. NAKIČEVIĆ Mehe BAJRO. MURATOVIĆ Halila MEHMED. zemljoradnik. Srbin. Musliman. 1914. Musliman. borac. borac. zemljoradnik. Musliman. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od januara 1944. 1928. borac. 376 . borac. NOVAKOVIĆ Novaka JOVO. borac. Musliman. Musliman. borac član KPJ. MULAHALILOVIĆ Sulje IDRIZ. Mionica. borac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. 1926. Jelovče Selo. radnik. borac. 1924. Musliman. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1925. Mionica. MULAVDIĆ Avde Fadil. Donji Skugrić. borac. Vučkovci. Mionica. Srbin. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. MUJKANOVIĆ Muharema MUSTAFA. borac. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. Goražde. Tramošnjica. poginuo decembra 1943. 1916. Gradačac. u odredu od februara 1945. borac. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. zemljoradnik. MUJKANOVIĆ Ahmeta DŽEMAL. 1925. Musliman. MULAVDIĆ Osmana GALIB. Zelinja. Musliman. 1922. NADAREVIĆ Marka IVO. Gradačac. zemljoradnik. radnik. Vučkovci. u odredu od aprila 1945. u odredu od januara 1944. član KPJ. zemljoradnik. Srnice. Tolisa. Musliman. zemljoradnik. MUMINOVIĆ Hasana ĆAMIL. NIKIĆ Boška JELISIJE. Musliman. Musliman. Musliman. Mionica. Tolisa. 1924. u odredu od oktobra 1943. u odredu od januara 1944. u NOB od novembra 1943. zemljoradnik. Srbin. 1924. zemljoradnik. 1928. u NOB od septembra 1943. radnik. Musliman. radnik.MUJIĆ Alije MUJO. MUJKANOVIĆ Hasana RAIF. 1921. borac. zemljoradnik. 1927. zemljoradnik. borac. Pelagićevo. Gradačac. Musliman. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Srbin. u odredu od oktobra 1943. MULAHALILOVIĆ Huse REŠAD »RESKO«. u odredu od aprila 1945. 1919. borac. 1926. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. poginuo marta 1946. NEZIĆ Nazija BEGO. Srbin. borac. NOVAKOVIĆ Mihajla PERO. u odredu od februara 1945. MULALIĆ Huseina MERSED. MUJKANOVIĆ Hasana OSMAN. 1914. u odredu od oktobra 1944. MURATOVIĆ Smaje OSMAN. Hrvat. Mionica. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. MUJKNANOVIĆ Osmana SMAIL. borac. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1926. NOVAKOVIĆ Simeuna BOŠKO. Musliman. 1919. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. NIKIĆ Boška JOVO. 1911. MUJDANOVIĆ Muje SABIT. borac. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. 1921. 1922. komandir čete. Gradačac. borac. 1916. u NOB od avgusta 1943. Donji Skugrić. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1924. zemljoradnik.

član SKOJ-a. zemljoradnik. 1918. Gradačac. OMERĆIĆ Ibre MEHMED. Dubrave. u odredu od februara 1945. PEJKIĆ Pavla PERO. borac. OMEROVIĆ Kasima RAMIZ. Ledenice. zemljoradnik. zemljoradnik. 1927. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. zemljoradnik. član SKOJ-a. 1910. 1919. borac. zemljoradnik. Gračanica. Ledenice. 1925. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. borac. zemljoradnik. Donje Krečane. borac. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. borac. u odredu od aprila 1945. Musliman. 1925. sekretar SKOJ-a u četi. 1926. NOVALIĆ Hamida ŠEFIK. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. poginuo oktobra 1944. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. OMEROVIĆ Emina EMIN. 1920. borac. Srbin. zemljoradnik. borac. OMIĆ Emine FAJKO. Gradačac. komandant bataljona. 1926. Musliman. Musliman. poginuo maja 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. PEJKIĆ Jove JOCO. u odredu od aprila 1945. PAVLOVIĆ Paje ĐURO. Srbin. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. borac. OMIĆ Redže ZAIM. borac. Mionice. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. borac. Monica. član SKOJ-a. u NOB od septembra 1943. Musliman. Lukavac. Musliman. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Mionica. u odredu od marta 1945. Lukavac. Pelagićevo. Srbin. 1911. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. poginuo avgusta 1944.NOVALIĆ Hasana ALMAZ. Pelagićevo. Rajska. u odredu od oktobra 1943. Srnice. borac. borac. Musliman. 377 . Srbin. OMERĆIĆ Hase MEHO. NOVALIĆ Muharema HUSEIN. zemljoradnik. Srbin. Musliman. 1926. 1926. u NOB od juna 1943. Gradačac. đak. PAVLOVIĆ Toše VOJKO. Brčko. đak. PEBIĆ Tome JOVAN. NOVALIĆ Sulejmana ISMET. OKANOVIĆ Mehmeda LATIF. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1944. poginuo februara 1944. borac. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. PEJKIĆ Jove RANKO. 1924. borac. 1927. u odredu od decembra 1943. Musliman. OMEROVIĆ Arifa RESKO. Donja Zelinja. Musliman. 1926. borac. desetar. OMERĆIĆ Mehe MURAT. 1920. borac. u odredu od januara 1944. PEŠALIĆ Nesiba IBRAHIM. borac. borac. Musliman. OSMANLIĆ Hasana SMAJO. 1926. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. u NOB od septembra 1943. Brčko. borac. PEŠALIĆ Osme OSMAN. Srbin. u NOB od avgusta 1943. 1925. Musliman. zemljoradnik. u NOB od juna 1943. član KPJ. 1933. Gradačac. Mionica. član SKOJ-a. Musliman. poginuo aptila 1944. 1921. u odredu od oktobra 1943. Musliman. OMERAGIĆ Ahmeta HAS1B. 1926. Mionica. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. zemljoradnik. 1925. u odredu od decembra 1944. borac. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik.

borac. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. u odredu od aprila 1944. u NOB od septembra 1943. Gornja Zelinja. Musliman. Mionica. 1927. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Tolisa. Srbin. Tešanj. borac. Pelagićevo. POBRIĆ Mehe ADEM. Srbin. 1928. đak. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1927. 1910. borac. 1922. PETKOVIĆ Dragutina BORO. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. član SKOJ-a. PERIĆ Borislava MILO RAD. PELEŠEVIĆ Mahmuta ALIJA. Gradačac. RELIĆ Vasilija MILKA. 1927. borac RVI. Srbin. Musliman. Srbin. Srnice. zemljoradnik. u odredu od ra 1945. PERIĆ Dušana MLADEN. član KPJ. Gradačac. komesar bataljona. Pelagićevo. radnik. odredu odredu februaodredu PETKOVIĆ Andrije UUBOMIR. u odredu od oktobra 1944. Mionica. borac. borac. Donji Skugrić. u odredu od aprila 1945. borac. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. PETROVIĆ-MIĆIĆ Jovana VASILIJE. borac. PERIĆ Mitra NIKO. Musliman. 1927. zemljoradnik. 1929. poginuo jula 1944. Gornje Selište. 1926. 1927. borac. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. RISTIĆ Blagoja MILAN. zemljoradnik. Srbin. Tešanj. referent saniteta. borac. SAILOVIĆ Save STOJAN. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. đak. član SKOJ-a. . Musliman. u odredu od otobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Muslimanka. RADULOVIĆ Steve PETAR. Srbin. Gradačac. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. u od aprila 1945. Gradačac. u odredu od novembra 1944. Srbin. PERIĆ Milana PAVLE. borac. Musliman. kurir. RVI. Srbin. borac. RISTIĆ Mihajla ANĐELKO. borac. Pelagićevo. Srpkinja. Gornje Selište. RAMIĆ Avde MEHMED. 1927. 1921. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. Srbin. u NOB od avgusta 1943. Tolisa. borac. borac. zemljoradnik. u odredu od aprila 1944. Srpkinja. zemljoradnik. Mionica. zemljoradnik. 1922. 1916. 1927. Srbin. u NOB od jula 1944. SARAJLIĆ Ismeta NAZIF. domaćica. đak. 1920. Musliman. Tolisa. 1921. poginula jula 1944. u odredu od aprila 1945. 1920. Srbin.PEKARIĆ Muharema MUJO. borac. SAHAĆIĆ Zaima GALIB. Gradačac. Srbin. RADIĆ Koste ANĐELKO. Musliman. 1924. zemljoradnik. 1925. borac. u od aprila 1943. 1926. u NOB od avgusta 1943. Srbin. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. RABIĆ Huseina MUSTAFA. đak. PELAGIĆ Đoke SAVO. REJZOVIĆ Džemala SANIJA. RELIĆ Vasilija DARA. Tolisa. u od decembra 1944. 1920. Srnice.

Srbin. Musliman. borac. Tolisa. zemljoradnik. Teslić. Musliman. domaćica. u odredu od oktobra 1943. SENDIĆ Smaila DŽEVDET. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od jula 1943. 1922. poginuo oktobra 1944. u odredu od oktobra 1943. SIMEUNOVIĆ Maksima CVIJETIN. Gradačac. borac. Samarevac. SAVIĆ Save ĐORĐE. Musliman. Mionica. borac. 1919. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. SEJDIĆ Ibrahima HUSEIN. zemljoradnik. Musliman. Mionica. u NOB od septembra 1943. Jelovče Selo. Vučkovci. u NOB od avgusta 1943. 1925. Muslimanka. SAVIĆ Mihajla STOJAN. u odredu od decembra 1943. Srbin. kurir. borac. 1924. SELIMOVIĆ Huse ŠEĆO. borac. Porebrice. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. Jelovče Selo. borac. zemljoradnik. borac. Porebrice. Srbin. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. 1927. SENDIĆ Kasima MEHMED. Musliman. SELIMOVIĆ Muje MEHO. SELIMOVIĆ Ahmeta MUSTAFA. Musliman. u NOB od oktobra 1943. SEJDIĆ Osmana OMER. borac. 1918. Mionica. borac. Musliman. zemljoradnik. 1924. Mionica. u odredu od septembra 1944. Mionica. zemljoradnik. »Meho«. 1927. borac. 1927. Srbin. borac. Tolisa. Srpkinja. u odredu od 1944. SAVIĆ Maksima DANKO. u odredu od oktobra 1943. SENDIĆ Smaila EDHEM. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. poginula 1946. Musliman. Mionica. zemljoradnik. radnik. Musliman. u odredu od aprila 1944.SAVIĆ Mihajla ANDRIJA. borac. Musliman. 1919. Porebrice. član KPJ. Srnice. u NOB od avgusta 1943. Pelagićevo. Musliman. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. 1906. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. borac. 1922. poginuo decembra 1943. u odredu od marta 1945. umro 1966. zemljoradnik. 1920. Musliman. intendant bataljona. borac. SAVIĆ Maksima DRAGO. u NOB od avgusta 1943. u odredu od aprila 1945. 1927. zemljoradnik. RVI. Srbin. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. SENDIĆ Mehmeda RASIM. 1925. 1927. u odredu od aprila 1945. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. borac. Musliman. poginuo jula 1944. zemljoradnik. SEJDIĆ Muje SELIM. 1923. borac. 1920. borac. Gradačac. Pelagićevo. zemljoradnik. Mionica. Srbin. Tolisa. SELIMOVIĆ Muje FATA. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. SEJDIĆ Redžepa MUJO. 1917. član KPJ. u NOB od 1943. SEJDIĆ Osmana MEHMED. 1923. zemljoradnik. Srbin. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. 1928. borac. 379 . u odredu od januara 1945. SELIMOVIĆ Avde AHMO. Jelovče Selo. SELIMOVIĆ Bećira MUSTAFA. 1921. u odredu od januara 1945. u odredu od marta 1943. SIMEUNOVIĆ Đorđa ŽARKO.

Gradačac. u NOB od avgusta 1943. Musliman. 1917. borac. u NOB od oktobra 1943. 1924. Srnice. Gradačac. 1927. Mionica. borac. Musliman. SMAJIĆ Smaje AHMED. SIVIĆ Avde ZAHID. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. član KPJ. borac. radnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. 380 . SMAJLOVIĆ Selima ŠAHMAN. borac. 1923. zemljoradnik. borac. 1912. SKENDEROVIĆ Nurije HUSNIJA. Zelinja. Gradačac. u odredu od aprila 1945. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. SLOBOĐANAC ALEKSANDAR. borac. SMAJLOVIĆ Ibre RAMIZ. radnik. radnik u NOB od septembra 1943. u odredu od marta 1945. Tolisa. 1922. SIMIĆ Todora MILAN. poginuo juna 1944. Zelinja. u odredu od oktobra 1943.SIMIĆ Koste KOŠTA. zemljoradnik. 1926. Musliman. Srbin. 1926. umro 1970. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. poginuo maja 1944. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Srbin. u odredu od oktobra 1943. radnik. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. Kulaši. 1911. SPAHIĆ Halila OMER. član SKOJ-a. Županja. đak. 1921. u odredu od oktobra 1943. borac. SMAJIĆ Mustafe ĆAMIL. 1922. u odredu od oktobra 1943. desetar. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od decembra 1943. komandir čete. Pelagićevo. radnik. u odredu od oktobra 1944. vodnik voda. Gradačac. 1919. SINANOVIĆ Mehe SULEJMAN. radnik. godine. Gradačac. SOKOLJAK Mehmeda MEHO. 1922. Srbin. 1893. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. SIMIĆ Vasilije JOVO. 1929. borac. Musliman. Gradačac. vodnik voda. SMAJIĆ Adila OSMAN. zemljoradnik. SIMIĆ Vasilije NENAD. Gradačac. borac. Čemerno kod Gacka. u NOB od avgusta 1943. Musliman. zamjenik komandira čete. Skugrić. član KPJ. u odredu od oktobra 1944. SKENDEROVIĆ Muje HUSEIN. član SKOJ-a. SINANOVIĆ Nurije FAJKO. 1925. Hrvat. . 1926. u odredu od januara 1944. SKENDEROVIĆ Ibrahima SMAJO. Musliman. 1925. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. borac.umro 1962. u NOB od avgusta 1943. u odredu od aprila 1945. u odredu od novembra 1943. 1925. 1913. Gradačac. borac. SIVIĆ Dede OSMAN. Muslimau. zemljoradnik. Pelagićevo. u NOB od septembra 1943. SOFIĆ Koste SMAILO. u NOB od septembra 1944. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. 1923. član SKOJ-a. SKENDEROVIĆ Nurije HUSREF. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. 1907. zemljoradnik. Musliman. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. SKENDEROVIĆ Muje IBRO. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. poginuo septembra 1944. Srbin. borac. radnik. umro 1954. ekonom čete. 1925. kurir. radnik. zemljoradnik. umro 1960. Mionica. Srbin. SIVIĆ Jasima HASAN. Gradačac. Musliman.

Musliman. Musliman. STEVIĆ Ilije SAVO. Ćajniče. u NOB od aprila 1941. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. Zelinja. Graćanica. 1910. borac. 1925. ŠAKIĆ Ibrahima MUHIDIN. u NOB od septembra 1943. u odredu od februara 1944. 1919. STJEPANOVIĆ Đorđa GOSTO. zemljoradnik. borac. Zvornik. Pelagićevo. Musliman. u Odredu od oktobra 1943. Gradačac. Srbin. STAKIĆ Štake MILAN. Pelagićevo. u odredu od januara 1945. poginuo februara 1945. Srbin. 1925. Ledenice. 1919. poginuo 1945. Srbin. Virovitica. u odredu od oktobra 1943. Vučkovci. član KPJ. član KPJ. 1923. 1922. zemljoradnik. đak. borac. komesar ćete. u odredu od februara 1945. 1916. u odredu od oktobra 1944. STEVIĆ Duke ANICA. STOJANOVIC Mladena BOGDAN. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. u NOB od juna 1943. 1927. 1922. Srbin. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. radnik. Samarevac. Srbin. zemljoradnik. 381 . u odredu od oktobra 1943. Tolisa. ŠAHDANOVIĆ Mehmeda HADŽIB. 1926. borac. borac. Snagovo. Srbin. SUBIĆ Tome ΤΟΜΟ. poginuo 1945. SUŠIĆ Hadžiba HASIB. zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. Srpkinja. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. u NOB od 1943. borac. 1910. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. službenik. radnik. Musliman. RVI. domaćica. Srbin. komandir čete. borac. domaćica. u odredu od 1944. zemljoradnik. Crkvina. u m r o 1973. 1920. komandir čete. borac. u NOB od juna 1943. 1925. 1931. u odredu od decembra 1944. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. poginula septembra 1944. umrla 1945. u odredu od oktobra 1943. STANIĆ Ostoje TRIVO. zemljoradnik. Srbin. borac. Srnice. Srnice. Vida. borac. Srbin. Tolisa. Tolisa. borac. Osijek. Gradačac. borac. STJEPANOVIĆ Ilije RADOVAN. 1916. SULJIĆ Muje BEGO. u odredu od aprila 1945. borac. borac. Tolisa. borac. Muslimanka. Musliman. Srbin. borac. 1922. 1924. Pelagićevo. ŠARKANOVIĆ Sime MILOŠ. umro 1951. Ledenice. poginuo februara 1945. Musliman. ŠAKIĆ Ibrahima DŽEMIL.SRNA Adema MINA. zemljoradnik. borac. Musliman. borac. 1926. Gradačac. Srbin. STANKO VIC Pere ĐORĐE. 1925. zemljoradnik. STEVANIĆ RADO. 1924. SUŠIĆ Huseina OSMAN. SUBAŠIĆ Nurije SAMID. STEVIĆ Save SAVO. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Zelinja. Stopići. Pelagićevo. zemljoradnik. Vučkovci. Pelagićevo. Srbin. zemljoradnik. Srbin. u odredu od aprila 1945. 1906. zemljoradnik. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. u NOB od avgusta 1943. SUBAŠIĆ Ibrahima NUMAN. član KPJ. Musliman. borac. u odredu od decembra 1944. STOJČEVIĆ Ljube DUŠAN.

radnik. zemljoradnik. Musliman. poginuo februara 1944. TOMIĆ Pere PETAR. Srnice. u odredu od aprila 1945. član KPJ. Gradačac. 1927. poginuo avgusta 1944. borac. Pelagićevo. borac. 1920. Skugrić. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od aprila 1944. ŠEHIĆ Osmana BAJRO. Gradačac. Zelinja. 1925. Pelagićevo. borac. zemljoradnik. Musliman. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. komesar čete. član KPJ. Tolisa. TALETOVIĆ Huseina OMER. član KPJ. Musliman. Musliman. RVI. u NOB od avgusta 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. 382 . član KPJ. zemljoradnik. ŠARKANOVIĆ Cvijetina VASO. 1925. umro 1945. Gradačac. Srbin. TERZIĆ Hasana SUUO. ŠEĆIĆ Mehmeda MEHMEDALIJA. u odredu od februara 1943. borac. Zelinja. TALETOVIĆ Rame IBRAHIM. brico. Džemala EKREM. 1915. 1925. u odredu od septembra 1944. borac. VUKOVIĆ Rašida MUSTAFA. u odredu od septembra 1943. borac. Musliman. komesar odreda. Srbin. zemljoradnik. borac. Kerep. 1922. 1926. Srbin. TEŠIĆ Gavre BOŽO. Vida. 1916. u odredu od oktorbra 1943. na Majevici. Zelinja. u NOB od septembra 1943. borac. 1920. VEHABOVIĆ Muhibije MEHMED. komesar bataljona. Mionica. borac. Musliman. 1925. u odredu od marta 1945. Musliman. zemljoradnik. u NOB od juna 1943. Musliman. . Zelinja. TERZIĆ Mustafa DŽEMAL. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od novembra 1943. u NOB od avgusta 1943. borac. TUFEKČIĆ Sejfe MEHMEDALIJA. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. komandir čete. borac. Skugrić. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gračanica. Musliman. poginuo maja 1945. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. borac. borac. TALETOVIĆ Huse OSMAN. Gradačac. Zelinja. borac. zemljoradnik. Odžak.ŠARKANOVIĆ Sime PERO. umro 1976. đak. u NOB od avgusta 1943. TASLIDŽIĆ. Zvornik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. radnik. u odredu od novembra 1943. TOKIĆ Muje ABID. zemljoradnik. u NOB od jula 1941. poginuo februara 1945. TEŠANOVIĆ Alekse BLAŽAN. 1926. 1915. u NOB od avgusta 1943. Musliman. 1925. Musliman. ŠIBONJIĆ Alije ŠEFIK. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin. 1926. 1923. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. 1926. VIDAKOVIĆ Nike PETKO. Musliman. Srbin. 1912. 1921. radnik. TALETOVIĆ Hasana MUHAREM. zemljoradnik. Jelovče Selo. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. TASLIDŽIĆ Džemala EŠREF. borac. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Srbin. 1925.

ZARIĆ Cvijetina ĐORĐE, 1926, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac, u m r o 1956. ZARIĆ Zarije PERO, 1910, Palegićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. ZUKIĆ Hašima HAMID, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. ZUKIĆ Muje HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo oktobra 1944, na Romaniji. ZUKIĆ Nedžiba MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ZUKIĆ Hašima RAMO, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Rahic. ZULEJHIĆ Emina HASAN, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo marta 1945, Rukvik. ŽIVKOVIĆ Živka ĐOKO, 1919, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, poginuo aprila 1945. ŽIVKOVIĆ Živka KOŠTA, 1910, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Živka SAVO, 1917, Pelagićevo, Srbin, trgovac, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar odreda, član KPJ, umro 1977. ŽIVKOVIĆ Živka STEVO, 1914, Pelagićevo, Srbin, radnik, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar čete, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Steve NEDELJKO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo u jesen 1943. godine.
Borci odreda sa područja opštine Odžak

AHMETOVIĆ Muje RAMIZ, 1920, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. BOROJEVIĆ Koste ALEKSA, 1917, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. ČAJIĆ Mehe HASAN, 1910, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. ČAUŠEVIĆ Mehe NEDŽIB, 1922, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 20. 9. 1943, borac. JURIŠIĆ Marka TADIJA, 1915, Novi Grad, Hrvat, radnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac, poginuo jula 1944, Derventa. KUREŠEVIĆ Milana BOSILJKA, 1922, Novi Grad, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, Kožuhe. LEŠIĆ Bože PETRA, 1926, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od novembra 1943, borac, poginula 1944. MAGLAJČEVIĆ Asima SAJDA, 1926, Odžak, Muslimanka, domaćica, u odredu od septembra 1943, borac.

383

MALIĆ Ahmeta MUJO, 1924, Odžak, Musliman, radnik, u odredu od septembra 1944, borac. MARTINOVIĆ Ilije IVAN, 1923, Srnava, Hrvat, radnik, u odredu od 2. 10. 1943, komandir čete, član SKOJ-a, poginuo aprila 1944, kod Rešetnice, Goražde. MINIĆ Marka SRETO, 1920, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac. MILETIĆ Avrama ĐURAĐ, 1918, Donji Svilaj, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od 1. 10. 1943, komandir čete, poginuo juna 1944, Derventa. NARIĆ Steve MILORAD, 1926, Podnovlje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1. 10. 1943, desetar, RVI. PAVIĆ Marka STEVO, 1925, Novi Grad, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 2. 10. 1943, borac. PURIĆ Marka DRAGO, 1924, Vrbovački Lipik, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1944. PURIĆ Marka DRAGICA, 1923, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, u Kožuhama. SALKANOVIĆ Ferida MEHMEDALIJA, 1927, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. TIRIĆ Mehe RAMIZ, 1928, Modriča, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac.
Borci odreda sa područja opštine Orašje

ADAMOVIĆ Jova BOŠKO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BABIĆ-ORKIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23, 4. 1945, borac. BABIĆ Lazara PERO, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 14. 5. 1945, borac. BAOTIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. BENKOVIĆ Peje MARKO, 1919, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. BLAGOJEVIĆ Milana SIMO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 7. 6. 1943, u odredu od 20, 9. 1943. BLAGOJEVIĆ Pere VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana MIJO, 1907, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana TUNJO, 1909, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. CVETKOVIĆ Maksima BOŠKO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DABIĆ Paje ĐURO, 1926, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac, umro 1953.

384

DABIĆ Grge MARIJAN, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Jose MARIJAN, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Ilije MARKO, 1927, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. DABIĆ Grge MATO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Marka MATO, 1923, Matići, Hrvati, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, umro 1965. DAMJANOVIĆ Marka ĐURO, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DAMJANOVIĆ Marija MARIJAN, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive ĐURO, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 25. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Marija ILIJA, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ilije JOSIP, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Martina TUNJO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DRAGANOVIĆ Mika MATO, 1915, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DŽIJAN Mate IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac, telegrafista. DŽIJAN Đure PEJO, 1926, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DŽIJAN Đure MATO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Filipa ILIJA, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Luke IVO, 1914, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Tunja IVO, 1925, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Maksima BOŠKO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. GAJIĆ Janka BOŽO, 1910, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, umro 1969. GAJIĆ Mitra MARKO, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Mitra SAVO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac.

385

GRGIĆ Ive PAVO, 1925, Vok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 1. 4. 1945, borac. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, trgovački pomoćnik, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 1. 1. 1944, politički delegat voda, član SKOJ-a. IGNJIĆ Steve ĐORĐE, 1919, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. IGNJIĆ Đorđa IGNJO, 1922, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. ILIŠEVIĆ Šime MARIJAN, 1920, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Marka BLAŽ 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Jakova MARIJAN, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. JANKOVIĆ Živana BOŠKO, 1925, D. Zabari, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 6. 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1943. JOVIČIĆ Drage PETAR, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 8. 1943, u odredu od 1945, borac, poginuo 1945. JOVIĆ Jove LAZO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, desetar. JOVIĆIĆ Ilije VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. JOVANOVIĆ Jove ĐOKO, 1925, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. JOZIĆ Mate MIJO, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. JURIĆ Jose ĐURO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. JURIĆ Marijana IVO, 1922, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945. JURIŠIĆ Petra SVJETKO, 1916, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. KABAKLIĆ Sulejmana MUSTAFA, 1924, Orašje, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. KATIĆ Spasoja MILO RAD, 1922, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 20. 7. 1943, u odredu od februara 1944, intendant bataljona, član KPJ. KATIĆ Save VLAJKO, 1923, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, do 3. 1. 1944, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KAMBEROVIĆ Rame SELMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac. KOBAŠ Marijana JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOPIĆ Grge ANA, 1920, Oštra Luka, Hrvatica, domaćica, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KOPIĆ Mate MARIJAN, 1924, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 3. 1945, borac.

386

KOPIĆ Jakova MATO, 1919, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Marka FILIP, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Ante ILIJA, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Đure IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Duke MATO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Mate MARIJAN, 1914, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Martina MATO, 1913, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Mate ĐURO, 1920, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Ilije MARKO, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 5. 1945, borac. KRIŠTIĆ Marijana TUNJO, 1917, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. LAZIĆ Bože CVIJETIN, 1920, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. LUKIĆ Mika PETAR, 1926, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 3. 4. 1945, borac. LUKIĆ Jove SPASOJE, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. MAMIĆ Luke IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MAMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije IVO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blaža JOSIP, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945. borac. MARKOVIĆ Tome JOVAN, 1922, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blagoje JOVO, 1916, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac., MARKOVIĆ Jove MIĆO, 1913, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Luke PAVO, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije PEJO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Alekse SAVO, 1910, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

387

MARKOVIĆ Jove TODOR, 1918, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana BOGDAN, 1917, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana SIMO, 1923, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Luke MARTIN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Marijana MARTIN, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MASKALJEVIĆ Mate PAVO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. MATKIĆ Jose IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. MIKIĆ Tunje MARIJAN, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIKIĆ Peje MIKA, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIHAJLOVIĆ Bože CVIJETIN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIVOJEVIĆ Jove SAVO, 1922, D. Zabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIĆ Ilije BORO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, član SKOJ-a. MILIĆ Tome MILOVAN, 1924, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. MIJATOVIĆ Marka ILIJA, 1921, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 26. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIRKOVIĆ Blagoja SAVO, 1925, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od ljeta 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, poginuo novembra 1943. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE, 1925, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 10. 1944, u odredu od aprila 1945, borac, RVI. MIROSAVLJEVIĆ Cvjetka CVIJETIN, 1914, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIROSAVLJEVIĆ Jove RANKO, 1926, Č. Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana IVO, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKO VIĆ Tunje IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive LUKO, 1913, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Jose MARKO, 1924, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac.

388

MIŠKOVIĆ Marijana MARKO, 1926, Matici, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Franje PAVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive PAVO, 1914, Koštrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana PEJO, 1922, Janjić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MITROVIĆ Ovijana CVIJETIN, 1914, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠIĆ Jove CVIJETIN, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. NEDIĆ Đure MARKO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NEDIĆ Marijana PETAR, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NOVAKOVIĆ Maksima STJEPAN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Nika CVIJETIN, 1909, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Bogdana ILIJA, 1926, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Mika TEODOR, 1913, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORKIĆ Peja IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive IVO, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka IVO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate IVO, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. OROŠLIĆ, Tunje, Joso, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Jose LUKA, 1913, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka MARIJAN, 1914, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive MARKO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac.

389

ORŠOLIĆ Mate MARKO, 1919, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ilije MATO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate TUNJO, 1915, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. PANIĆ Marka MILOŠ, 1912, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu 14. 4. 1945, borac.

15. 20. 20. od

PEJIČIĆ Ive TUNJO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 8. 8. 1944, borac. PEJIĆ Marijana PEJO, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PEJIĆ Blaža MATO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PERIĆ Pere ĐURO, 1911, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 3. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze LUKA, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze PERO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. PETROVIĆ Sava DRAGO, 1925, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 2. 1945, borac. RISTIĆ Mitra NIKOLA, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. SEJDIĆ Bege SADIKA, 1924, Modriča, Muslimanka, radnica, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, četna bolničarka. SIMIĆ Marka BOŽO. 1927, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. SIMIĆ Marka NIKOLA, 1914, Lončari, Srbin, učitelj, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od 20. 9. 1943, komandant odreda, član KPJ od 1940, umro 1979. SOFRENOVIĆ Marka SAVO, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. STEVANOVIĆ Jove STOJAN, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 30. 7. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac. STEVANOVIĆ Krsta IGNJATIJE, 1921, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milana ANDRIJA, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milovana CVIJETIN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 8. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, RVI. STEVIĆ Nike ILIJA, 1913, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. STEVIĆ Steve IVAN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. STEVIĆ Marka JOVO, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

390

1945. 1943. STEVIĆ Cvjetka MILAN. Hrvat. borac. 1945. u odredu od 14. 1945. STOJIŠIĆ Marka NIKO. D. zemljoradnik. u odredu od 7. 1945. borac. Srbin. 391 . borac. Srbin. zemljoradnik. 8. u odredu od 10. Oštra Luka. 1926. Žabar. u odredu od 4. Srbin. 1945. SOŠIĆ Marka MARIJAN. 1917. u odredu od 2. borac. borac. D. u odredu od 15. Hrvat. 1945. 1945. 4. 9. Mahala. Oštra Luka. zemljoradnik. borac. 5. borac. borac. D. 4. borac. TODOROVIĆ Petra ĐOKO. Hrvat. zemljoradnik. 1925. u odredu od 22. Žabar. 1913. borac. Oštra Luka. u odredu od 10. Srbin. 1917. 1908. zemljoradnik. 4. 4. zemljoradnik. SOŠIĆ Marijana MATO. TOMIĆ Nike ŽIVAN. 1928. 1926. u odredu od 16. D. 1905. 4. u odredu od 5. 1908. Čović Polje. 4. Hrvat. Srbin. STJEPANOVIĆ Stjepana VOJKO. TOMIĆ Stjepana PETAR. Srbin. borac. 1945. Ugljera. u odredu od 14. 4. Tolisa. 1924. Čović Polje. zemljoradnik. u odredu od 3. Žabar. 4. zemljoradnik. borac. Ćović Polje. u odredu od 7. 4. zemljoradnik. D. D. 4. 1945. 1921. UDOVČIĆ Mate PEJO. Srbin. Srbin. Čović Polje. Srbin. 1926. VINCETIĆ Jose NIKOLA. zemljoradnik. 1945. Hrvat. TOMIĆ Pantelije PAVLE. STOJIŠIĆ Mitra MILAN. TOMANIĆ Toše KOŠTA. u odredu od 10. borac. borac. D. Srbin. 1945. D. 1917. 1924. 1945. D. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 8. Srbin. 1943. u odredu od 18. D. 1922. VARZIĆ Peje IVO. 1924. 1945. Srbin. 1945. u odredu od 23. Srbin. u odredu od 20. STEVIĆ Milovana ZARISLAV. 4. 4. Žabar. 4. u odredu od 15. 1945. Žabar. 4. borac. VIDAKOVIĆ Save DUŠAN. D. 1945. TOMANIĆ Trivka SIMO. Srbin. zemljoradnik. Žabar. STOJIŠIĆ Nikole DUŠAN. zemljoradnik. Cović Polje. u odredu od 5. zemljoradnik. borac. borac. 1945. Srbin. 4. 1920. STOJIŠIĆ Pere ŽIVAN. u odredu od 18. borac. borac. Hrvat. zemljoradnik. 1924. Žabar. 1924. Žabar. Žabar. 1945. 1945. 1945. TODOROVIĆ Milorada MARKO. 4. zemljoradnik. TOMIĆ Miće MIHAJLO. Žabar. Srbin. VICETIĆ Stjepana MIKA. zemljoradnik. zemljoradnik. Žabar. 1945. 4.STEVIĆ Milovana PETAR. borac. zemljoradnik. 1910. zemljoradnik. 1912. D. 4. 1921. D. zemljoradnik. borac. u odredu od 7. zemljoradnik. 1945. 4. borac. borac. Žabar. u NOB od 7. 4. 4.

u odredu od 22. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. borac. 1945. 1943. 1945. zemljoradnik. 4. Srbin. 1944. ŽIVKOVIĆ Marijana IVO. 9. 12. AHMETOVIĆ Mehe PAŠAN. Kostrč. 4. AVDULAHOVIĆ Mehmeda REŠID. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. u odredu od 10. Jasenica. Musliman. Oštra Luka. 4. u odredu od 30. borac. ŽIVKOVIĆ Marka IVO. 392 . Kostrč. 1944. Mahala. u odredu od 12. 1922. 1945. zemljoradnik. 1945. Kostrč. 1943. 1911. 1923. 1945. borac. Srbin. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Hrvat.VINCETIĆ Marka PAVO. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. Hrvat. u odredu od 8. 1945. borac. Hrvat. borac. 4. ARIFOVIĆ Ahmeta ĆAMIL. Srbin. VUKOVIĆ Ilije MILAN. Srbin. zemljoradnik. Tolisa. Donja Slatina. VUKOVIĆ Pave MARKO. D. u odredu od 8. Hrvat. 1945. borac. Jugosloven. 4. BABIĆ Pere MILJO. 1921. ZARIĆ Jove SAVO. BAJRAKTAREVIĆ Mursela BEGO. Babunovići. Žabar. Lisovići. D. zemljoradnik. 10. zemljoradnik. zemljoradnik. 8. u odredu od 11. 1945. Lisovići. Žabar. VINKO VIĆ Peje MARKO. 1920. Musliman. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 5. 1945. ĆARKIĆ Milana VASO. u odredu od septembra 1944. borac. u odredu od 10. borac. BAŠIĆ Alije IBRAHIM. Srebrenik. 1915. Hrvat. 1945. 1924. Čović Polje. u odredu od 20. 1945. 1926. AVDIĆ Omera DŽEMAL. 1944. 3. borac. u NOR od 15. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. u odredu od 1. 1911. 1911. Musliman. borac. Čović Polje. u odredu od 21. zemljoradnik. 1923. 1920. 1945. Musliman. borac. zemljoradnik. poginuo 26. ŽIVKOVIĆ Jose PEJO. 1923. 3. 1926. 1926. 10. u odredu od 20. borac. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 3. Donji Srebrenik. borac. borac. 4. član KPJ. D. u odredu od 20. ŽIVKOVIĆ Živka PERO. Hrvat. Musliman. komesar čete. Srbin. borac. Hrvat. 1922. Špionica. VUKOVIČ Laze DUŠAN. u odredu od septembra 1944. ŽIVKOVIĆ Mate MARIJAN. 4. Borci odreda sa područja opštine Srebrenik AHMETOVIĆ Emina BEĆO. zemljoradnik. borac. 1914. u odredu od oktobra 1944. borac. borac. u NOR od 15. zemljoradnik. 1913. zemljoradnik. u odredu od 10. 1925. ZARIĆ Jove LAZAR. 3. D. Kostrč. 1920. 4. borac. Špionica. 1945. Srbin. 1944. 1945. u odredu od 13. AVDIĆ Bege BEŠIR. Musliman. 4. u odredu 21. Čović Polje. Žabar. 1922.

1944. 1944. BULJUBAŠIĆ Smaje ALAGA. Musliman. Musliman. u odredu od jeseni 1944. borac. zemljoradnik. Brezik. Rapatnica. Potpeć. BLAGOJEVIĆ Staniše SAVO. zemljoradnik. u NOB od 15. 1928. BJELIĆ Hašima HUSEIN. BEGOVIĆ Salka OMER. u odredu od jeseni 1944. 1909. borac. 1944. 1922. 1926. Musliman. 1913. 1930. u odredu od oktobra 1944. Donji Potpeć. borac. Jasenica. 1914. 1944. borac. u odredu od 9. BEĆIĆ Ahmeta NOVALIJA. 1923. 1926. BJELIĆ Mustafe HASAN. BULJUBAŠIĆ Rame RAHMAN. Musliman. CVIJANOVIĆ Petra CVIJAN. u odredu od jeseni 1944. đak. 1918. zemljoradnik. Musliman. 1945. Srbin. borac. 1926. Musliman. 1918. 4. 8. borac. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 15. u odredu od jeseni 1944. 9. u odredu od septembra 1944. u NOB od 30. BLAGIĆ Jevrema STEVO. Srebrenik. 393 . borac. BJELIĆ Omera BEGO. u odredu od 1. BAŠIĆ Sinana OSMAN. borac. BULJUBAŠIĆ Hruste NAIL. BEĆIĆ Kasima FERHAT. Musliman. Musliman. zemljoradnik. 1943. u odredu od 1. 1922. zemljoradnik. 1924. borac. zemljoradnik. 1943. BEŠIĆ Muje ALIJA. 4. 1944. 1944. Musliman. Musliman. BEĆIĆ Saliha MEHMED. Srebrenik. BEĆIĆ Velije ABDULAH. Rapatnica. BULJUBAŠIĆ Ibrahima ŠAĆIR. u odredu od 9. Brda. Brezik. u odredu od jeseni 1944. 1944. Donja Špionica. borac. zemljoradnik.BAŠIĆ Alije HALIL. borac. Srbin. zemljoradnik. Musliman. 11. 1943. zemljoradnik. u odredu od 17. zemljoradnik. Zahirović. 9. zemljoradnik. 1927. Rapatnica. borac. 1909. 9. borac. 1927. Srbin. 4. Musliman. Musliman. Srbin. RVI. Musliman. borac. Musliman. 1944. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. borac. u NOB od 1. 1. u odredu od oktobra 1944. 12. BEŠIĆ Velije AVDO. 1945. Srebrenik. Musliman. 1924. borac. zemljoradnik. borac. Brezik. 1927. 12. borac. borac. u odredu od 15. Špionica. u odredu od decembra 1944. borac. borac. Špionica. zemljoradnik. zemljoradnik. Donji Srebrenik. u odredu od oktobra 1944. umro. 1919. 10. Brezik. borac. borac. Musliman. u NOB od 1943. 1944. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 15. u odredu od 9. 1915. 10. Musliman. zemljoradnik. BEĆIĆ Velije Hazim. Srebrenik. zemljoradnik. u odredu od 12. zemljoradnik. ČIZMIĆ Jašara MEHMED. Trnja. zemljoradnik. zemljoradnik. Brezik. 1923. BLAGIĆ Jevrema NEDELJKO. 8. Brezik. 1923. BRĆKALIĆ Avdije IBRAHIM. u odredu od 15. Musliman.

Musliman. zemljoradnik. DEDIĆ Velije HAZIM. 1925. Jesenice. 1926. Musliman. Musliman. HODŽIĆ Avde ABDURAHMAN. Seona. 1. borac. Srebrenik. borac. 1911. GAJIĆ Milaka STOJAN. Srebrenik. 9. u NOB od 15. zemljoradnik. 1920. 394 . FERIZOVIĆ Osmana TAIB. Potpeć. u odredu od 10. borac. Donji Moranjci. Musliman. 1928. zemljoradnik. DEDIĆ Ahmeta MUJO. borac. DELIĆ Ahmeta ĆAZIM. 1944. 1911. HODŽIĆ Mehmeda SAKIB. 1944. 8. 1926. Musliman. u odredu od 10. zemljoradnik. Musliman. u odredu od jeseni 1944. DŽOMBIĆ Ibre ŠAHBAZ. zemljoradnik. DEDIĆ Ahmeta PAŠAN. u odredu od jeseni 1944. Babunovići. u NOB od avgusta 1943. 1923. zemljoradnik. u odredu od 17. 1921. 1916. DELIĆ Salke ĐULAGA. borac. 1944. Musliman. 5. u odredu od 17. Prijedor kod Srnice. Brezik. 9. u odredu od novembra 1944. 1944. umro 1979. 1944. 2. u odredu od jeseni 1944. 1906. 10. borac. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. Srebrenik. borac. borac. GLOTIĆ Alije ŠAHBAZ. Srebrenik. u odredu od 1. Musliman. borac. Spionica. vodnik voda. 1944. Musliman. Crveno Brdo. borac. 12. 1927. Musliman. zemljoradnik. borac. HODŽIĆ Mehmeda Hajro. poginuo 27. Musliman. Musliman. Musliman. 1928. zemljoradnik. u odredu od 11. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 17. DŽOMBIĆ Juse HUSO »HUSKO«. Musliman.DEDIĆ Omera AGAN. DELIĆ Šabana RAHMAN »Čeko«. 1923. Musliman. borac. Brezik. Špionica. Musliman. 1945. u odredu od 9. 10. Dedići. zemljoradnik. 11. 9. HODŽIĆ Bege BEŠLAGA. Musliman. Gornji Moranjci. Srbin. borac. Špionica. Donji Srebrenik. 9. borac. Musliman. Brezik. u odredu od februara 1945. DORIĆ Himze HASIB. umro 1973. 1923. 1926. poginuo. 1944. GAVRIĆ Jove MARKO. borac. 1915. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Musliman. zemljoradnik. 1944. 1944. 10. poginuo januara 1945. Musliman. u odredu od jeseni 1944. Srbin. 1911. u odredu od 3. Donji Srebrenik. u odredu od 15. 1943. HODŽIĆ Huseina IDRIZ. borac. DELIĆ Ahmeta NAZIL. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. DELIĆ Salke HUSEIN. Špionica. Špionica. HASIĆ Hajre HASAN. u odredu od novembra 1944. u odredu od oktobra 1944. 1945. 1925. borac. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. DŽANIĆ Muje OSMAN. Brezik. 1914. u odredu od 25. 1914. borac. u odredu od oktobra 1944. borac. borac. u odredu od novembra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. Crveno Brdo. u odredu od 11. zemljoradnik. borac. 1944.

Srbin. 8. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Srbin. Musliman. 1926. 1928. borac. IBRAŠIMOVIĆ Avde HASIB. zemljoradnik. 1944. 9. od septembra 1944. Musliman. Srbin. Srbin. zemljoradnik. Musliman. ILIĆ Cvike PERO. Behrami. JARČEVIĆ Osmana MEHMED. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. borac. JOVANOVIĆ Koste ILIJA. borac. borac. ISIĆ Huse OSMAN. JAŠAREVIĆ Muje ISMET. kurir odreda. zemljoradnik. 10. 1919. 1944. zemljoradnik. Musliman. Srebrenik. JOVANOVIĆ Stojana CVIKO. 1913. 1944. u odredu od oktobra 1944. u odredu od oktobra 1944. Sladna. u odredu od 11. 1926. Behrami. 1915. JOVANOVIĆ Stojana STOJAN. Musliman. HUSARIČ Agana BAJRO. zemljoradnik. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1944. borac. 1944. 1944. 1943. 10. 1944. 1927. Jasenice. Srbin. 1943. u odredu od jeseni 1944. borac. u NOB od 30. 10. 1912. borac. 1923. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. ILIĆ Pere VASKRSIJE. Musliman. Musliman. Donji Potpeć. 1944. Potpeć. Potpeć. 8. 12. Musliman. borac. u odredu od jeseni 1944. 1925. Potpeć. Donji Potpeć. Donji Moranjci. umro 1948. 12. zemljoradnik. JOLDIĆ Bajre ĆAMIL. zemljoradnik. 395 . Huremi. JOVANOVIĆ Koste RISTO. borac. Srbin.HOGIĆ Ahmeta KASIM. zemljoradnik. u odredu od 15. 1944. HUSIĆ Rahmana NOVALIJA. u odredu od oktobra 1944. Donji Potpeć. u m r o 1977. član SKOJ-a. 1944. Jasenica. u odredu od septembra 1944. Srebrenik. 1926. JOVANOVIĆ Jovana CVIKO. 9. JOVANOVIĆ Koje MIĆO. zemljoradnik. Potpeć. 1917. zemljoradnik. 1928. 11. Ćehaje. član SKOJ-a. u NOB od 15. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. desetar. u NOB od 15. u odredu od 9. 11. IBRIĆ Himze MUSTAFA. zemljoradnik. HUSKIĆ Emina HALIL. JOVANOVIĆ Save DUŠAN. 12. u odredu od 1. Musliman. 10. zemljoradnik. 1919. 1943. 12. u odredu od 10. 1916. Srbin. Srbin. 1923. 1922. ILIĆ Steve PERO. 1924. desetar. umro 1949. 1944. JOVANOVIĆ Nike DIMITRIJE »Dišo«. u odredu od 10. Donji Potpeć. Jasenice. Srbin. u odredu od 1. 1924. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Koste MARKO. 1921. umro. borac. borac. kurir. u odredu od septembra 1944. Čehaje. u odredu od 1. u odredu od jeseni 1944. Srbin. 1944. 1925. Srbin. 1944. IBRAHIMOVIĆ Adema OSMAN. zemljoradnik. 1944. Srebrenik. Musliman. 1923. 11. Potpeć. u odredu od 15. Zahirovići. 1944. u odredu od 3. zemljoradnik. borac. u odredu od 1. 1921. 8. borac. u odredu od 14. borac. u NOB od 11. u odredu od 11. u odredu. borac. 10.

borac. Jasenica. 1944. u odredu od 8. borac. u odredu od 1945. LAKIĆ Spasoja NIKIFOR. Musliman. borac. Musliman. zemljoradnik. 1916. borac. borac. Rapatnica. u odredu od jeseni 1944. KOŠIĆ Avde OSMAN. poginuo 1945. borac. LELIĆ Alije MUSTAFA. Musliman. 1922. u odredu od septembra 1944. Donji Moranjci. Musliman. u odredu od 1. 1944. Musliman. MAŠIĆ Huseina ALIJA. 1943. Omera MUJO. u odredu od 1944. u odredu od 15. 1927. Musliman. Brnjičani. u odredu od 10. LAZAREVIĆ Gojka MARA. 10. u odredu od jeseni 1944. 1944. Rapatnica. 12. zemljoradnik. zemljoradnik. domaćica. zemljoradnik. 1925. u odredu od jeseni 1944. LELIĆ Huse HUSEIN. MAŠIĆ Atifa DŽAFER. zemljoradnik. 396 . 1943. 9. borac. u odredu od 17. KEŠETOVIĆ Himze SAFER. Musliman. 1917. Srpkinja. borac. u odredu od novembra 1944. Musliman. KEŠETOVIĆ Rahmana SALKO. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 1927. 1924. 9. umro 1982. Musliman. umro 1974. Srbin. 1925. 1919. mitraljezac. u odredu od jeseni 1944. Rapatnica. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. borac. 9. 9. 12. 1944. borac. MALKIĆ Rame BEĆIR »Bećo«. KOVAČEVIĆ Muhe SALKO. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. član SKOJ-a. 11. Musliman.Brda. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. borac. Musliman. Musliman.KADIĆ Mehe ALAGA. 1922. 1944. zemljoradnik. 1922. MAKSIMOVIĆ Dimitrije STEVO. borac. Musliman. borac. 1922. Seona. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1944. borac. Gornji Potpeć. 8. 1924. KOŠIĆ Avde MEHO. u odredu od 10. 1944. Donji Srebrenik. 1944. u odredu od 28. Rapatnica. zemljoradnik. borac. 1944. u odredu od 1. Tinja. 1923. Musliman. 1924. KEŠETOVIĆ Saliha MEHO »Boro«. KEŠETOVIĆ Mustafe MEHO. 1944. 1926. Špionica. Srebrenik. Musliman. 1927. zemljoradnik. KLJUČIĆ Muje ĐULAGA. borac. 1944. Musliman. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 1. Donji Moranjci. borac. u odredu od 17. 1920. zemljoradnik. KEŠETOVIĆ Kasima MEHMEDALIJA. zemljoradnik. u NOB od 8. 1944. 1910. 1916. KEŠETOVIĆ Ibrahima BEGAN. Zahirovići. 11. borac. 1926. Rapatnica . MAKSIMOVIĆ Mile RADE. MAŠIĆ. zemljoradnik. Srebrenik. zemljoradnik. 1924. Ljenobud. Srbin. zemljoradnik. 12. Donji Morenjci. LIKIĆ Mustafe KADRO »Kadraga«. u NOB od 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Lisovići. bolničarka. borac. Gornji Potpeć. RVI. u NOB od 15. u odredu od 1. Uroža. zemljoradnik. 10. 10. 1921. Brda. Srbin.

borac. 1925. 12. u odredu od otobra 1944. borac. Musliman. zemljoradnik. u NOB od 21. Donji Srebrenik. 1920. borac. 1944. 1926. u NOB od 15. 1923. 11. Srebrenik. poginuo 1945. Musliman. MEHMEDOVIĆ Mustafe MUJO. u odredu od oktobra 1944. član KPJ. MEŠIĆ Omera MEHMED. Musliman. Donji Srebrenik. 11. 10. 1925. u NOB od 27. u odredu od jeseni 1944. 1944. zemljoradnik. Ježinac. borac. u odredu od 8. Musliman. 1944. 1945. zemljoradnik. Lisovići. zemljoradnik. 1922. 1925. Jasenica. borac. 1944. 1943. borac. Lisovići. MEŠETOVIĆ Alije SAFER. Jasenica. 9. Musliman. Srebrenik. 1923. zemljoradnik. Gornji Srebrenik. borac. u NOB od 15. u odredu od 15. zemljoradnik. Brda. Jasenica. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. 397 . borac. Potpeć. u odredu od 1. zemljoradnik. Lisovići. u odredu od 1. u NOB od ljeta 1943. MUJČINOVIĆ Jusufa NURAGA. 1925. Musliman. Musliman. Musliman. zemljoradnik. 1922. u odredu od 10. 10. MUSIĆ Ševke ŠAFER. MUJEDINOVIĆ Muje BEGAN. Musliman. 11. 1921. zemljoradnik. MEŠIĆ Ćerima SAFER. 12. 1926. 1944. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. u odredu od 7. u odredu od jeseni 1944. Srbin. 1943. 1910. u odredu od jeseni 1944.MAŠIĆ Ahmeta ZAIM. borac. 1944. 1923. borac. MITROVIĆ Stojana NIKO. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik.Špionica. umro 1982. Musliman. borac. MEŠIĆ Fehima DŽEMO. u odredu od 10. 1944. 1925. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. MEŠIĆ Muše MEHMED. Musliman. desetar. 1944. borac. 12. 1943. borac. poginuo 1945. borac. Musliman. Musliman. Musliman. Musliman. 1. borac. borac. MUJKANOVIĆ Omera MUHAREM. 1920. Musliman. zemljoradnik. 1920. MUSIĆ Omera HAŠIM. Ježinac . borac. Donji Srebrenik. u odredu od 20. 1927. Lisovići. u odredu od jeseni 1944. 1943. MURSELOVIĆ Šaćira BEGAN. MURATOVIĆ Mursela NURAGA. MULAAHMETOVIĆ Kasima ABDULAH. umro 1948. 11. Musliman. borac. MOČIĆ Huse MUSTAFA »Mujčin«. 1910. 10. 1924. u odredu od 11. borac. Lisovići. u odredu od 10. Srebrenik. 11. u odredu od decembra 1944. Musliman. Cage. u odredu od 12. 1921. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornji Srebrenik. 11. 1926. 1944. umro 1965. MUJKIĆ Halila ALAGA. MIRIĆ Marka SIMO. 1944. Srbin. MIHAJLOVIĆ Jove RADE. u odredu od 8. MUJIĆ Bege OMER. 8. MUEZINOVIĆ Rahmana ALIJA. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1944. Ljenobud. Srbin. borac. Ježinac. 8. Crveno Brdo. Novi Šeher. 8. u odredu od 11. zemljoradnik. 1919. MILAKOVIĆ Save MIĆO. borac.

1944. Musliman. član KPJ. PERIĆ Đorđa JOVO. 4. borac. Musliman. 8. Srbin. Srebrenik. u NOB od 15. u odredu od 14. 1902. rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. 1919. G. Srebrenik. komandir čete. 1945. zemljoradnik. 1943. G. 12. Srebrenik. 1927. NOVAKOVIĆ Jove PETAR. 1924. OSTOJIĆ Jove JOVAN. 1943. 1945. RADOSAVUEVIĆ Đorđa DAVID. 1927. 1943. zemljoradnik. 1944. 1911. zemljoradnik. Srbin. 10. u NOB od 15. D. Srbin. u odredu od 1. Brničani. Srbin. u odredu od 15. G. Brda. 10. u odredu od 15. u odredu od 20. zemljoradnik. u odredu od 1944. RISTIĆ Milana PERO »Ozrenac«. borac. zemljoradnik. u odredu od 1. u NOB od 1943. 1922. Srebrenik. borac. u NOB od 1. D. zemljoradnik. 1925. PJEVIĆ Mehmeda AHMET. Ćehaje. PEDLJIĆ Halila AGAN. 12. borac. G. Ljenobud. 8. 1944. 1944. »Kuge«. u odredu od 1944. borac. Potpeć. zemljoradnik. u NOB od 30. Potpeć. NIŠIĆ Muje HUSO. 1944. G. Srebrenik. borac. u odredu od 1944. borac. umro 1975. 1918. u odredu od 1944. Musliman. Musliman. Musliman. poginuo 1945. 8. borac. zemljoradnik. Potpeć. OMEROVIĆ Salke SELIM. 10. u odredu od 10. D. u odredu od jeseni 1944. PJEVIĆ Mehmeda MUSTAFA. zemljoradnik. zemljoradnik. 1913. zemljoradnik. 1922. 1944. Srebrenik. 398 . zemljoranik. u odredu od 1944. OMERAGIĆ Rešada RAHMAN. borac. umro 1975. borac. 10. trgovac. RIKANOVIĆ Maksima ILIJA. Musliman. 1924. kurir štaba odreda. Jasenica. Srbin. Špionica. 1944. borac. Srebrenik. u odredu od 1. OMERAGIĆ Rešida ALAGA. u odredu od 10. 12. Špionica. u odredu od oktobra 1944. 1943. borac. u NOB od 15. 1. Srbin. Musliman. Musliman. borac. Srebrenik. Srbin. u odredu od 1. OMEROVIĆ Hašima HUSO. Musliman. zemljoradnik. borac. 10. SADIĆ Bajre SEJDALIJA. 1944. 1944. 1944. Srpkinja. Špionica. REŠIDOVIĆ Šehbanza HASAN. 1926. borac. 1919. Musliman. Musliman. 9. OMERAGIĆ Rešida HASAN. Musliman. OSMANOV1Ć Bege BAJRO. borac. Donji Srebrenik. zemljoradnik. PEDLJIĆ Omera DŽAFER. zemljoradnik. borac. 8. zemljoradnik. Musliman. borac. PERIĆ Milje STANOJA. 1. u odredu od 1945. Potpeć. Musliman. 1925. zemljoradnik. borac. u odredu od 1. zemljoradnik. domaćica. zemljoradnik. umro. 10. 1909. zemljoradnik. 1922. u NOB od 1943. 1943. Špionica. u odredu od januara 1945. PETROVIĆ Jove PETAR.NEDIĆ Ilije ILINKA. 1923. 1926. Srbin. Maoča. RAMIĆ Šerifa SAFET. član KPJ. utopio se 1948. u odredu od 1944. 1920. u odredu od 1944. vodnik voda. 1921. 1924. zemljoradnik. u odredu od 12. 1920.

Srbin. u NOB od 15. borac. 8. Gornji Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. Gornji Potpeć. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Pere STEVO. SINANOVIĆ Muje PAŠAN. poginuo decembra 1944. u odredu od 1. borac. Srbin. u odredu od jeseni 1944. Musliman. SMAILOVIĆ Hasana HAZIM. Potpeć. SULJAGIĆ Osmana IBRAHIM. Brezik. Potpeć. 1915. STANKOVIĆ Miloša MIRKO. komesar čete. Ćehaje. 1922. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. borac. u odredu od 12. zemljoradnik. borac. Musliman. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. SAVIĆ Koje STOJAN. Musliman. bolničar. u odredu od 10. zemljoradnik. borac. u odredu od 17. D. u odredu od 1945. Musliman. 1944. zemljoradnik. 8. 1925. zemljoradnik. 1917. umro 1973. u odredu od jeseni 1944. u odredu od oktobra 1944. 1927. zemljoradnik. 1927. borac. 1917. borac. u odredu od oktobra 1944. 11. u odredu od 10. SMAILOVIĆ Muje OSMAN. borac. 1924. Ćehaje. 8. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 9. Srbin. desetar. SINANOVIĆ Osmana OSMAN. član SKOJ-a. Tinja. STANIŠIĆ Steve MAKSIM. Musliman. 12. zemljoradnik. 1925. Musliman. 1914. u odredu od 17. 1920. poginuo 27. 1943. Dragunja. Vukovići. zemljoradnik. 8. STEVANOVIĆ Stojana STEVO. 1913. borac. borac. 1944. 1944. Musliman. Musliman. 1917. zemljoradnik. 10. Musliman. 1923.SADIKOVIĆ Omera BAJRO. zemljoradnik. 1944. borac. u odredu od 1. SMAILOVIĆ Alije HASAN. 1926. 1944. SELAMOVIĆ Šabana ALAGA. 10. zemljoradnik. SULJAGIĆ Hasana PAŠAN. zemljoradnik. 1925. 1926. desetar. u NOB od 15. Srbin. Musliman. član KPJ. Musliman. zemljoradnik. SOFIĆ Ibrahima ABDULKADIR »Avdaga«. vodnik voda! 399 . borac. zemljoradnik. 1945. Ćehaje. Donji Srebrenik. borac. u odredu od jeseni 1944. Potpeć. 1923. u NOB od 1943. 1944. SARAJLIĆ Muje MEHMHD. 1943. Obodnica. borac. Ćehaje. 1920. zemljoradnik. borac. u odredu od septembra 1944. Musliman. Brezik. 10. 9. Srbin. 1943. vodni delegat. u NOB od 1943. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. desetar. 1944. poginuo 1945. 1944. Gornji Srebrenik. borac. Srbin. 1944. 1944. Musliman. 3. Like. u odredu od 29. zemljoradnik. Ćehaje. Ćehaje. Ćehaje. SIMEUNOVIĆ Pere SIMO. u m r o 1966. 1923. 9. 1927. u odredu od 1944. u odredu od 10. zemljoradnik. u NOB od 25. Srebrenik. SMAILOVIĆ Hasana VELIJA. SMAILOVIĆ Ahme HAŠIM. Musliman. Like. zemljoradnik. u odredu od 17. SUBAŠIĆ Halila ABDURAHMAN. Seona. SMAILOVIĆ Rašida ALIJA. SELIMOVIĆ Ibrahima HASAN. SMAILOVIĆ Muje HAZIM. 10. u odredu od septembra 1944. 1923. 1923.

Vlasenica. đak. 1927. 1. borac. Hrvat. Musliman. u odredu od 5. Cerik. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 17. borac. 1910. 1927. borac. Donji Srebrenik. borac. u odredu od 20. Srbin. u odredu od 2. zemljoradnik. TODIĆ Jove STEVO. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1910. u odredu od 28. borac. poginula koncem 1943. 1944. ŠERIFOVIĆ Rašida MEHMED. član KPJ. radnik. ZUKIĆ Hašima IBRAHIM. Srbin. 10. 1944. VUKOVIĆ Drage SAVO. 10. KONJIĆ Muje HUŠKA. ŠABIĆ Osmana KASIM. TANIĆ Jove BOŠKO. zemljoradnik. 10. Ćemernica. ŠERIFOVIĆ Hasana MUJO. borac. na Majevici. u NOB od 1943. trgovački pomoćnik. referent saniteta odreda. u odredu od novembra 1944. zemljoradnik. u Sremu. Ljenobud. zemljorandik. 1944. 1944. u odredu os septembra 1944. 9. u odredu od 17. Gornji Bmjičani. u NOB od 1941. TEŠIĆ Jove SIMO. Puračić. Jasenica. 1924. Musliman. 1918. zemljoradnik. borac. borac. borac. u odredu od jeseni 1944. 1918. Srbin. Humci. Potpeć. TANIĆ Stojana JOVO. Potpeć. ZUKIĆ Muje JUSUF. GAČIĆ VLADO. u odredu od 17. zemljoradnik. Jasenica. 10. 11. borac. zemljoradnik. Musliman. Srebrenik. 1921. ŠABIĆ Ibrahima HASIB. borac. 1922. 12. Musliman. TURSIĆ Hruste NURAGA. zamjenik komesara bataljona. 9. 1943. u odredu od 25. borac. umro 1980. đak. 1944. Lopare. u odredu od 10. Musliman. 1911. u odredu od 1944. Musliman. GAVRIĆ Marka DUŠAN. Gornji Potpeć. Vrgim Most. Borci odreda sa drugih područja ALTARAC Haima BEBA. referent saniteta odreda. 1924. 1921. Lisovići. u odredu od oktobra 1944. Srbin. BAŠIĆ Ibre SALIH. 1909. Srbin. Musliman. SULJIĆ Imšira MUJČIN. 1944. u m r o 1971. borac. u odredu od 8. desetar.SULJIĆ Redže AHMIĆ 1924. zemljoradnik. 9. KAJGANIĆ MILAN. 1944. puškomitraljezac. 1945. borac. 1920. Musliman. 1926. 1923. 1918. borac. 1928. u Tuzli. Srbin. Lisovići. u odredu od decembra 1944. 12. 1944. Jugosloven. 1944. 1918. radnik. Jevrejka. 1924. zemljoradnik. Musliman. borac. Kuge. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Kuge. u odredu od januara 1944. u odredu od oktobra 1944. 400 . Musliman. 1943. TUNJIĆ Antuna MARIJAN. Musliman. Srebrenik. u odredu od 24. 9.

Surčin. radnik. u odredu od 20. u odredu od septembra 1943. zamjenik komesara bataljona. Srpkinja. u odredu od marta 1945. u odredu od proljeća 1944. član KPJ. 1962. službenik. Prud. 401 . Čapljina. godine. Trnovo. Musliman. Musliman. kao sekretar Kotarskog komiteta KPJ. Hrvat.KORAJKIĆ Dede BEŠLAGA. zemljoradnik. poginuo 1945. u NOB od 1941. Sremska Mitrovica. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 9. radnik. 1926. u NOB od avgusta 1942. TOLPA Radovana MILOŠ. 1906.Mostar. Hrvat. VINKOVIĆ Josipa PETAR. 1943. u odredu od oktobra 1943 do februara 1944. 1920. 1920. TIPURA Osmana MUJO. Srbin. Janjari . VINCETIĆ IVAN. 9. 1943. poginuo. 1923. Podgorani . u odredu od 20. u odredu od 20. domaćica. Srbin. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. radnik. LAZAREVIĆ Laze JOVICA. Bijeljina. umrla 1947. komandant bataljona. poginuo maja 1945. u NOB od marta 1943. 5. rukovodilac SKOJ-a i član Štaba odreda. 9. borac. Srbin. u NOB od avgusta 1943. student medicine. član KPJ. u odredu od septembra 1943. 1922. Srbin. 1920. Zaječar. POPOVIĆ Riste VESA. pomoćnik komesara bataljona. umro 30. 1943. referent saniteta. u odredu od oktobra 1943 do aprila 1944. PUHALOVIĆ Nikole LAZAR. VOJINOVIĆ VELJKO.Bijeljina. Visoko. Vrpolje.

knj. 8. i 4. Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta Sarajevo: fondovi Oblasnih komiteta KPJ i SKOJ-a za istočnu Bosnu. i 36. Okružnog komiteta KPJ za Posavinu i Trebavu. knjiga 1.IZVORI I LITERATURA i I Z V O R I NEOBJAVLJENA GRAĐA: 1. Piskavica Rifat. 1979. knjige od 1-35. 13. 1. Orović Savo.. 15. Odžak. 1. 1959. knjige 1. 11. divizije). 2. 1978. Sarajevo. knjiga. OBJAVLJENA GRAĐA: Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda i narodnosti Jugoslavije.. 1971. 1956. 2. Brčko. 1979. Spužić Muhidin. i 38. 1976. korpusa NOVJ-a. MAJEVIČKA BRIGADA. 1 ISTOČNA BOSNA U NOB-u. i 2. te velike župe Posavje). Čolaković Rodoljub. . tom XI. i 2. Svjetlost. Olbina Dane. PARTIZANI U POSAVINI. Vojnoizdavački zavod Beograd. . Bosanski Samac. 2. SEMBERIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI I SOCIJALISTIČKOJ REVOLUCIJI. . Glas. 1972. Sarajevo. 7. Univerzal. Svjetlost. Beograd. Banjaluka 1979.. Vojnoizdavački zavod. Modriča. i 3. Orašje i Srebrenik. 5. Oslobođenje Sarajevo. 1969. 1980. Saraicvo 1975. i tom XIV. 3. It>. TUZLA U RADNIČKOM POKRETU I REVOLUCIJI. 10. RATNI DNEVNIK 1941-1945. Univerzal. SREDNJA BOSNA U NOB-u.. . . ŽENE BOSNE I HERCEGOVINE U NOB. Minderovič Čedomir. Modriča. RATNI DANI. Tuzla. Hronometar. . Sarajevo. 9. MAJEVIČKA BRIGADA. 1971. i drugo dopunjeno izdanje. tom IX knjige 1-7. knjiga 1. 12.. Tuzla. komande Posavsko-trebavskog vojnog područja i komandi mjesta: Gradačac. HRONIKA MODRIĆF. 14.. 1981. Majevicu i Tuzlu. 402 . . 15. Komande vojne oblasti 3. knj. 17. . četnička arhiva (fond Trebavskog odreda. Beograd. GODINE. SA TITOM. 3. . Arhiv Muzeja revolucije Sarajevo (fond Oblasnog NOO za istočnu Bosnu i Okružnog NOO za Posavinu i Trebavu).. 6. knjiga 2. Narodna knjiga. odnosno korpusa i fond Vrhovne komande za vrijeme dok je ona boravila na teritoriji Trebave i Posavine. . SKOJ U BRČKOM 1941-1942. 1977. Svjetlost.. tom XII. Popović Boro. divizije djelimično 16. Iutekčić Mehmedalija. te sreskog komiteta KPJ za Gradačac. ZAPISI IZ OSLOBODILAČKOG RATA. Modriča. Svjetlost. Arhiv Vojnoistorijskog instituta: ANOR-a (fondovi 17. Prosveta. GRADAČAC 1941. 4. 1972. Muradbegović Hakija. 3. Vojnoizdavački zavod. 2. HRONIKA TAREVACA. knjige 2. tom IV. ANDH (fondovi kotarskih oblasti Brčko i Gradačac. 1974.

Vojnoizdavački zavod. Vojnoizdavački zavod. 9. Vojnoistorijski institut. Džonlagić Ahmet. Ljubivoje Pajović. Grujić Periša. SRPSKA BRIGADA. Ćulinović dr Ferdo. Istorijski arhiv Sarajevo. 1980. 23. Mićanović Slavko. 1965. 13. Borojević Lj. Vojnoizdavački zavod. Pres-kliping. Beograd. Strugar Vlado. Beograd. 1973. 1963-1965. 1982. DOBOJ. 12. knj. Petovar Rudi. BORBENI PUT 16. 1981. DIVIZIJA. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA. Samardžija D. Dušan Uzelac. 1. NJEMAČKA OFANZIVA NA ISTOČNU BOSNU. Dželebdžić Milan. 17. 2. 18. Beograd. Mandić Gligo. 20. Vojnoizdavački zavod. BORBENI PUT 16. Trikić Savo. Slavko. Vojnoizdavački zavod. Sarajevo. Miladinović Svetislav. 5. 3. Popović Stevo. i Bašić R. JANUAR-FEBRUAR 1942. 1979. 1978. Petrovar Rudi. SREMSKI FRONT 1944-1945. 1978. Pantić Milojica. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. MUSLIMANSKE BRIGADE. 1957. Šabac. HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAĆKE BORBE NARODA JUGOSLAVIJE 1941-1945. Antonić dr Zdravko. Josip Broz Tito. MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED. Panić Radovan. OKUPATORSKA PODJELA JUGOSLAVIJE. Svjetlost.L I T E R A T U R A 1. 1976. Vojnoistorijski institut. društveno-privredna karta komune. i 2. Vojnoistorijski institut 1964. 1951. 14. 1951. Beograd. VOJNA DJELA. 1972. Beograd. Dragoslav Parmaković. 4. 15. ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENJE JUGOSLAVIJE 1945. 403 . 11. 7. 1973. OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE knj. Vojnoistorijski institut. Atanackovič Žarko. i 1961. Vojnoizdavački zavod. Vojnoizdavački zavod.Kazazović Ćamil. Sarajevo. VOJNO DELO. 1957. Beogradski izdavačko-grafički zavod. 19. 1977. Fond NOB-a Podrinja. 1. MAJEVIČKI PARTIZANI. Beograd 1962. Vojnoizdavački zavod. 6. 21. Džonlagić Ahmet . Vojnoizdavački zavod. Vojnoizdavački zavod. Vojnoizdavački zavod. 1970. knjiga 1. 22. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941. 10. DRUGA VOJVOĐANSKA BRIGADA. Vojnoizdavački zavod. S MAJEVICE I SEMBERIJE. 1970. 14. PETA KOZARSKA BRIGADA. 25. TREĆA VOJVOĐANSKA BRIGADA. 17. JUGOSLAVIJA 1941-1945. 16. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. 8. VOJVOĐANSKE DIVIZIJE. 1982. i 2. Mišo Leković.

Gradačac. NARODNI I RADNIČKI TRIBUN MITAR TRIFUNOVIĆ UCO. 5. Jovo Vukotić. knj. Mujkić Asim. KRIZA USTANKA U ISTOČNOJ BOSNI. 25. U SREZU BRĆANSKOM. Danilović Uglješa. Narodna armija. Antonić Zdravko. marta 1980. 1. 4. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. edicija II. 10. OZRENSKI PARTIZANSKI ODRED. 12. DELOVANJE KPJ NA PRIPREMAMA I POKRETANJU USTANKA U BiH 1941. 11. 13. Beog rad. 1977. knj. ČLANCI I RASPRAVE . Kljajić Radmilo. PODGMEČKE BIJELE NOĆI. GODINE. GRADAĆAC I NJEGOVA OKOLINA U NOB. 12. 1979. 2/1979. BORBE VOJVOĐANSKIH PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI KRAJEM 1942. 26. DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA. 1. Lukić Radivoje. 1. Antonić Zdravko. Istočna Bosna u NOB. Vujasinović Todor. Vojnoistorijski glasnik. 1979. Vojnoizdavački zavod 1964. 1. O REVOLUCIONARNOM RADNIČKOM POKRETU U TUZLI OD 1929-1934. knj. Vojnoizdavački zavod. Tuzla 1981. Tuzla 1941. Sarajevo. 1977. 7. 2/1967. 1969. knj. Univerzal. Univerzal. Književni susreti. Muradbegović Midhat. SJEĆANJE NA HASANA KIKlCA. OKUPACIJA I POČETAK OKUPATORSKOG TERORA U TUZLANSKOJ OBLASTI. O IZGRADNJI BOSANSKO-HERCEGOVAČKE DRŽAVNOSTI POSLIJE II ZASIJEDANJA AVNOJA-a. OPERACIJA VLASKA MALA. Vojnoizdavački zavod. 3. Sarajevo. I POČETKOM 1943. Uzelac Dušan. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 2. 16. 1979. knj. 2. Ustanak naroda Jugoslavije 1941. 1972. 6. Mijatović Cvijetin. 4. REVOLUCIONARNA DJELATNOST MITRA TRIFUNOVIĆA U RADNIĆKOM POKRETU. Svjetlost. Karabegović Ibrahim. Istočna Bosna u NOB-u. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Tuzla. 1962. br. 14. 9. Bašović Ljubinka. knj. PRILOG ISTRAŽIVANJU RADNIČKIH BIBLIOTEKA I ČITAONICA U BiH IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA (1918-1941). Oblasni vojni štab. 8. Panić Radovan. i treće prerađeno i dopunjeno izdanje. Borovčanin Drago. Ćamo Edhem. 404 * w > . Vojnoistorijski glasnik. Beograd. ·. 1. OSVRT NA RADNIČKI POKRET U BRČKOM IZMEĐU DVA RATA.24. Prilozi br. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Prilozi. Politika od 6-16. Karasijević Drago.

1. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Sarajlić Abdulah. 17. 16. POSAVINA I TREBAVA U NOP. Tufekčić Mehmedalija. Simič Nikola. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. knj. ZAPISI O DOKTORU MUJBEGOVlCU. UTICAJ RADNIČKOG POKRETA TUZLE NA POLITIČKA KRETANJA U GRADAČCU. knj. 1. 2.15. PRVA POSAVSKA PARTIZANSKA ĆETA. 405 . Istočna Bosna u NOB-u. 18. Istočna Bosna u NOB-u. 1. Popović Boro. knj. knj.

mjere i akcije okupatora i kvislinga 4. Značaj prodora glavne udarne grupe divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i orijentacija jedinica 17. godine 103 105 119 122 150 169 407 . Oživljavanje aktivnosti NOP-a II DIO 54 55 65 79 87 FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA 1. organa narodne vlasti i vojnoteritorijalnih organa u Posavini i na Trebavi od ljeta 1943. Formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda 3. divizije za dejstvo na Trebavi i Posavini 2. godine 5. godine 4. do proljeća 1944.S A D R Ž A J Strana PREDGOVOR RIJEČ AUTORA UVOD I DIO 5 25 31 RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA 1. Spajanje Posavskog i Trebavskog NOP odreda u Posavsko-trebavski NOP odred i borbe u Posavini i na Trebavi od konca januara do sredine aprila 1944. Djelatnost društveno-političkih organizacija. Pripreme. Teškoće u razvoju NOP-a 1942. Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka 2. godine . Borbena dejstva Trebavskog i Posavskog NOP odreda do početka 1944. početak i razvoj ustanka 3.

Borbe za konačno oslobođenje Posavine i Trebave Vojno-politički značaj Posavsko-trebavskog NOP odreda V DIO 261 263 267 286 296 307 SPISAK BORAČKOG SASTAVA POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Izvori i literatura Neobjavljena građa Objavljena građa Literatura Članci i rasprave 311 402 402 402 403 404 408 . Rad Komande Posavsko-trebavskog područja i politički rad na terenu IV DIO 203 205 212 229 225 UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE 1. godine 4. Pod komandom 23. GODINE . 1.III DIO Strana DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. divizije 3. godine 2. divizije 4. Povratak u istočnu Bosnu 3. Pod komandom 25. Vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi početkom 1945. Dejstva odreda u centralnoj Bosni 2. Aktivnost odreda od septembra do decembra 1944.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful