P. 1
POSAVSKO - TREBAVSKI ODRED

POSAVSKO - TREBAVSKI ODRED

|Views: 509|Likes:
knjiga o posavsko - trebavskom odredu NOVJ
knjiga o posavsko - trebavskom odredu NOVJ

More info:

Published by: Krešimir Matijević on Apr 17, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/03/2014

pdf

text

original

ODBOR ZA IZDAVANJE KNJIGE BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTlC, NIKOLA BOSIĆ, IVAN BUMBULOVIĆ.

AHMET ĆATIĆ, dr ETHEM ČAMO, V!D DEVIĆ, IVO DOMAZET, ILIJA DRINIĆ, STEVO ĐURIĆ, SAVO ĐUR1Ć, SVETOLIK GOSPIĆ, UROS GORANOVIĆ, KEMAL HALILOVIČ, TEUFIK IMAMOVIĆ, ILIJA KAURINOVIĆ, DR MUHAMED KEŠETOVIĆ JOVAN KEREZOVIĆ, JOVICA LAZAREVIĆ, JOVO MALESEVIČ, MUSTAFA MUJCINOVIČ, PANTO NIKOLIĆ, KADRO RAMIĆ, SAFET RAMIĆ, NIKOLA SIMIĆ, BORIKA STANČIĆ, LAZAR STEVANOVZĆ, FUAD SVUIC, MUHIDIN SPUŽIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKČIĆ, ESAD TIHIĆ, GAVRO TUBAKOVIĆ, SAVO ŽIVKOVIĆ i STEVO ŽIVKOV1Ć

REDAKCIJSKI ODBOR: BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTIC, IVAN BUMBULOVIĆ, ILIJA DRINIĆ, dr MUHAMED KEŠETOVIĆ, NIKOLA SIMIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKĆIC.

RECENZENTI: Dr IBRAHIM KARABEGOVIĆ i mr. RAFAEL BRČIĆ.

FINANSIRANJE EDICIJE OBEZBIJEDILE SU SKUPŠTINE OPŠTINA: BOSANSKI SAMAC, BRČKO, GRACANICA, GRADACAC, MODRICA, ODŽAK, ORASJE, SREBRENIK I REPUBLIČKI ODBOR SUBNOR BiH SARAJEVO,

ESAD TIHIĆ

POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED

Beograd 1983.

I z d a v a č VOJNOIZDAVAČKI

ZAVOD

Načelnik ĐORĐE STANIČ, pukovnik

RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE
KNJIGA DVESTA ČETRDESET OSMA

M O N O G R A F I J E JEDINICA NOV I PO JUGOSLAVIJE

KNJIGA SEDAMDESET TREĆA

UREĐIVAČKI ODBOR RAHMIJA KADENIC, generai-pukovnik, predsjednik, članovi: ALI SUKRIJA, RISTO DŽUNOV DAKO PUAC, generai-pukovnik, MILAN DALJEVlC, generai-pukovnik, ŽIKA STOJSlC, general-po (pukovnik, FABIJAN TRGO, general-potpukovnik, VELJKO MILADINOVIĆ, general-potpukovnik, JOCO TARABIC, general-potpukovnik, METODIJE KOTEVSKI, general-potpukovnik, AUGUST VRTAR, general-potpukovnik, SVETOZAR ORO, general-major, MISO LEKOVIĆ, pukovnik, AHMET ĐONLAGIC, pukovnik, VIKTOR KUCAN, pukovnik, RADOMIR PETKOVIC, pukovnik glavni i odgovorni u r e d n i k .

UREDNIK MOMČILO KALEM, potpukovnik

*

RECENZENTI

dr ZDRAVKO A N I O N I C i general-potpukovnik V E L J K O MILADINOVIĆ

P R E D G O V O R Narod Posavine i trebavskog pobrđa od davnina je njegovao slobodarske tradicije. Na seoskim skupovima i sijelima ljudi su rado slušali ili pjevali popularnu, starinsku, pjesmu o hajduku Savi od Posavlja. Pričale su se i prepričavale priče o nekadašnjim pobunama posavskih kmetova protiv samovolje njihovih bezobzirnih i nezasitnih čitluk-sahibija o takozvanoj pop-Jovičinoj i pop-Stevanovoj buni - znalo se štošta i o revolucionarnim idejama i porukama znamenitih Posavaca Vase Pelagića i Mitra Trifunovića Uče, pa se slobodno može reći da su i ta predanja i tradicije, a pogotovu dotadanji rad i uticaj poznatih komunista Ahmeta Kobića, Riste Mikičića i drugih, mnogo doprinijeli i pomogli da i brčanska Posavina i susjedna Trebava, već u prvim ustaničkim danima 1941. godine, postanu snažnim uporištima narodnooslobodilačkog pokreta. U stvari, prve ustaničke akcije su i ovdje, u Posavini, počele istovremeno kad i u ostalim dijelovima sjeveroistočne Bosne - na Majevici i u Semberiji. Desilo se to ne slučajno, stihijno, nego po ranije utvrđenom planu i dogovoru. Naime, ubrzo nakon objavljivanja poznatih, istorijskih, proglasa CK KPJ i poziva svim narodima Jugoslavije da se dižu u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u Bogutovom Selu ispod Majevice je, 28. jula iste godine, održan sastanak nekolicine odgovornih aktivista KPJ sa područja sjeveroistočne Bosne na kome je, u duhu tih proglasa i prethodnih odluka viših partijskih rukovodstava, formirano i ustaničko rukovodstvo za ove krajeve: »Majevički podštab«, kako je 5

tada nazvan. Na istom tom sastanku, pored formiranja navedenog rukovodstva, donesena je i odluka da već 10. avgusta, istovremeno, počnu prve ustaničke akcije i na Majevici, i u Semberiji, i u brčanskoj Posavini. Tako je u skladu sa pomenutom odlukom - ugovorenog dana, 10. avgusta uveče - i nekoliko grupa patriota i simpatizera Partije, predvođeni ovdašnjim komunistima Perom Ćuskićem, Nastom Nakićem, Petrom Kaurinovićem i drugim, izašlo na glavne saobraćajnice i isjeklo telefonske veze na pravcima Brčko - Orašje, Brčko - Brezovo Polje i Brčko - Celić. Valjda zbog toga što su se, istovremeno, desile na više mjesta i na dosta širokom prostoru - na Majevici, u Semberiji i u brčanskoj Posavini - ove prve ustaničke akcije su, iako skromnog učinka, izazvale veliki strah i pometnju kod predstavnika okupatorsko-ustaških vlasti u susjednim gradovima. Kako su to oni u prvi mah shvatili, najbolje se vidi iz jednog sačuvanog dokumenta - iz depeše kotarskog predstojnika iz Brčkog, kojom on, već sljedećeg jutra, obavještava Ministarstvo unutrašnjih poslova NDH u Zagrebu da je u ovim krajevima »izbila pobuna«, da su »pobunjenici u jakoj nadmoći«, da »prijeti opasnost da će se pobuna proširiti i preko rijeke Save« i, na kraju, da moli »najhitinju pomoć, i to u vojsci koja će biti naoružana strojnim puškama...« Međutim, već sljedećih dana, čim su se malo pribrali i prikupili nešto više podataka o učesnicima u ovoj pobuni, ustaše su, još revnosnije, nastavili da jure po okolnim srpskim selima: da hvataju goloruke mještane, da ih muče i ubijaju ili šalju u koncentracione logore. Našavši se u takvoj situaciji, ljudi su, htjeli, ne htjeli, morali da bježe ispred ustaškog noža i ugarka. Najodvažniji su se, slijedeći komuniste, svrstavali u borbene grupe i jedinice, pa je tako, već krajem avgusta, prvo formirana Ražljevačka partizanska četa, a nešto kasnije, polovinom decembra, i Posavska partizanska četa. Moglo bi se slobodno reći da je već tada - formiranjem navedene partizanske jedinice - formirana i osnovica, srž, budućeg Posavskog partizanskog odreda o kome će ovdje biti riječ.
6

Ražljevačka partizanska četa (kasnije Brčanska) razvijala se i dejstvovala na prostoru istočno od ceste Brčko - Tuzla. Iako još uvijek relativno malobrojna, četa je s uspjehom štitila okolna srpska sela od ustaških nasilja. Tako je Ražljevačka partizanska četa, 10. septembra, izvela jednu, u takvim prilikama, veoma uspjelu akciju. Naime, toga dana četa je u zasjedi sačekala neprijateljevu kolonu od 60 do 70 ustaša i domobrana koja se, od Brezova Polja, kretala prema Ražljevu. U tom kratkom, ali oštrom sukobu neprijatelj je bio iznenađen, razbijen i potisnut. Šest domobrana je ranjeno, a šest zarobljeno. Pa i plijen, koji je tom prilikom pao partizanima u šake, takođe nije bio za potcjenjivanje: jedan teški mitraljez »švarc-loze«, 13 pušaka, nešto municije, bombi i druge vojničke opreme. Posavska partizanska četa je, nakon formiranja, i nadalje krstarila na prostoru zapadno od ceste Brčko - Tuzla: po Bukviku, Obudovcu, Žabarima i još nekim srpskim selima u Posavini. Međutim, u okolnim selima, hrvatskim i muslimanskim, vlasti NDH već su bile uspjele da formiraju svoje ustaške tabore ili oružničke postaje. Naravno, njihov osnovni zadatak je bio uvođenje okupatorskog »novog reda i poretka«, pa su se i ustaše i oružnici iz svih tabora i postaja tako reći svakodnevno zalijetale u pomenuta srpska sela i zaseoke. Ipak, mada teškom mukom, četa je uspijevala da se suprotstavi ustašama i održi na tom prostoru. U to vrijeme partijska organizacija ovog dijela Posavine je neposredno bila povezana sa Okružnim komitetom KPJ za Majevicu i Semberiju. I četa je, isto tako, ulazila u sastav Majevičkog partizanskog odreda i sa Ražljevačkom (Brčanskom) i Semberijskom (Bijeljinskom) partizanskom četom sačinjavala Bijeljinsko-brčanski bataljon pomenutog odreda. Stoga su i posavski partizani, s vremena na vrijeme, prelazili cestu Brčko - Tuzla i sadejstvovali sa ostalim jedinicama bataljona čiji se štab, tih dana, nalazio u Koreniti. Tako je Posavska partizanska četa, 12. februara 1942. godine, zajedno sa Ražljevačkom četom, napala i likvidirala neprijateljevo uporište na Miladijama kod Brčkog. Tom prilikom je izgubila i jednog od svojih boraca - Savu Lukića Jeremića. 7

Dvadesetog februara 1942. godine došlo je do mučkog četničkog napada na štab Prvog majevičkog partizanskog odreda u Vukosavcima, kojom prilikom je izginula većina članova tog štaba i Okružnog komiteta, među kojima i Pero Ćuskić, jedan od organizatora ustanka u Posavini, i doktor Mustafa Mujbegović - rodom iz posavskog sela Tarevca koji je uživao ugled i poštovanje ne samo u svome kraju nego i u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni. Poginuo je i sekretar Partijskog povjereništva za Posavinu Slobodan Jovanović koji se, toga jutra, slučajno zatekao u štabu. Već slijedećeg jutra, čim su saznali za ovaj nemili događaj, borci Bijeljinsko-brčanskog bataljona su smjelo krenuli u protivnapad i za kratko vrijeme razbili i razoružali četničke »bataljone« Spasoja Ćembučića Čembe u Čađavici i Andrije Popovića u Krbetima. U tim akcijama, bolje reći u razoružavanju četničkih grupa u Krbetima, Sandićima i Srpskom Brezovom Polju, učestvovala je i Posavska partizanska četa, koja se toga jutra, takođe, zatekla u tom rejonu. Majevički partizanski odred nije pokleknuo pred ovim prvim, iako teškim, udarcima četničkih izdajnika. Naprotiv, njegove snage su se ponovo našle na okupu, i to, ovog puta, u Koreniti. Formiran je novi štab odreda i 26. februara - s namjerom da se obračuna sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima - kolona od oko 450 boraca je ponovo krenula ka Vukosavcima. U toj koloni, uporedo sa Sembercima i Majevčanima, krenuli su i Posavci... Čitav dan 28. februara, na kosama iznad Vukosavaca, vođena je teška i odlučujuća borba sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima. I komandant Drinskog četničkog odreda Đure Bižić takođe je mučki, iza leđa, napao partizane, mada je prije toga, pred novoformiranim štabom Prvog majevičkog partizanskog odreda, dao svečano obećanje da se neće miješati u sukob. Poslije brojnih juriša i protivjuriša, u kojima je bilo mnogo mrtvih sa obje strane, glavnina Odreda, sa nešto oko 250 boraca, morala je da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju i da se prebaci na Birač, dok je drugi njegov manji dio ostao odsječen... Na Karića-vinogradu iznad Vukosavaca (tako se zvao jedan od partizanskih 8

položaja što su ga zaobišli četnici) ostala je i grupa boraca iz Posavske partizanske čete. Probivši se nekako kroz redove Bižičevih četnika što su im iza leđa dolazili - izgubivši u tom dvoboju jednog od omiljenih boraca u četi Stevana Đuričića Abisinca - i ovih desetak boraca iz Posavine je krenulo nazad, ka Koreniti. No, te noći, u Koreniti nikoga više od partizana nije bilo. Stoga su i oni nastavili pokret i, sljedećeg jutra, osvanuli u Popovom Polju nedaleko od Brčkog. Šta se sve u međuvremenu desilo i šta ih sada u selu očekuje, to niko od njih, u prvi mah, nije mogao da zna. Ali, desilo se da su upravo tu, kod Maksimovića kuća u Popovom Polju, osvanuli i Nasto Nakić i Boro Popović koji su, prema ranijem dogovoru, morali da se vrate na partijski rad u Posavinu, a s njima i nekoliko brčanskih komunista što su početkom januara, zajedno sa Hasanom Burićem i Ivicom Đermanovićem, uspjeli da pobjegnu iz ustaškog zatvora u Brčkom i pridruže se posavskim partizanima. Bili su to Safet Salihodžić, Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević Hakan. Tako su se ove dvije grupe Posavaca, sticajem okolnosti, ponovo našle na okupu. U Popovo Polje, sa nekolicinom boraca, stigao je i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i Semberiju Jusuf Jakupović Mrki, koji je, takođe, ostao odsječen... I odmah je otpočelo savjetovanje... Trebalo je, i to što prije, odlučiti šta da se radi i kuda da se krene. Bilo je svakojakih prijedloga, ali je preovladalo mišljenje da će najbolje biti ako se krene u Posavinu, a odatle, preko Trebave, na Ozren. Svaki trenutak je bio dragocjen. Čim je mrak počeo da se spušta, kolona od dvadesetak partizana, sa sekretarom Okružnog komiteta KPJ Jusufom Jakupovićem na čelu, krenula je iz Popova Polja ka Posavini. Bez teškoća su prešli preko ceste Brčko - Tuzla i, pred ponoć, stigli do Omerbegovačke rijeke. Ali, dalje nijesu mogli... Na mostu preko nabujale riječice dočekala ih je zasjeda. Morali su da se vrate... Četiri dana su sjedili, skriveni, u nekom opustjelom zaseoku u Potočarima, a onda su se, ponovo, odlučili za pokret. Jusuf Jakupović je izostao... Smatrao je da on, kao partij9

Ali. početkom marta ponovo našla u svome kraju. Pogotovu među saradnicima i pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. i ovdje su..pod uticajem nekolicine oportunista i kapitulanata sa Stevanom Botićem na čelu . tako reći u zaletu. okupator je brzo reagovao i povratio izgubljene gradove. No. već u samom početku.ali je i ta četa. ranije. a sada. na Ozrenu događalo. Ostali su krenuli i ovoga puta.sačeka povratak naših snaga... Formirane su i neke nove ustaničke jedinice u koje su i nadalje pristizali novi borci iz Gradačca. Glavnina je uspjela da se organizovano povuče ka Ozrenu. O tome su pristalice narodnooslobodilačkog pokre10 . pa je kod tog dijela snaga . vratio sa Ozrena na Trebavu. Maglaj i Gračanicu.ka Ozrenu.uz pomoć partijskih aktivista. Stalno su zazirali od ustaša. No. Stoga je odlučio da na tom prostoru. Modriče i još nekih mjesta sa trebavskog područja. na Trebavi.ski funkcioner.. da su isjekli telefonske veze. porušili mostove. jedva nekako. Šta se. zauzeli gradove Doboj. dobar dio ustaničkih snaga je izostao na desnoj strani Spreče. Istina. Trebavaca . Stoga je trebalo da i ova grupa partizana. Međutim. sa nekolicinom preživjelih partijskih aktivista. umjesto dobrodošlice. krajem januara. oružnika. odmah produži dalje . mještana ... ne bi smio da napušta svoje područje.. za kratko vrijeme.. da su onesposobili željezničke pruge Sarajevo . na Majevici ili u Semberiji . Znali su.. poprimio široke razmjere: da su ustanici.došlo do naglog osipanja.i od četnika. naišli na strah i pometnju. nešto kasnije.predvođena Milošem Kupresom i Ismetom Kapetanovićem . Na Trbavi je. Pod pritiskom nadmoćnijeg neprijatelja. da je ustanak u tim krajevima. domobrana. naime. takođe morala da se prebaci na Ozren. posavski partizani su dobro znali. jedan broj trebavskih ustanika se. Ljudi su se bojali. kao što je već bilo dogovoreno. uspjela da se održi četa partizana.Brod i Doboj . evo . Tako se grupa preostalih boraca Posavske partizanske čete. ustanici su se povlačili. pogotovo na susjednoj Trebavi. srećno prešli preko Omerbegovačke rijeke. tada su počele da kolaju priče kako je u jedinicama na Trebavi došlo do razmirica i previranja.Tuzla..

dok se patrola ne vrati. prvo otkrili i pohvatali iznemogle Simu Petrovića i Mustafu Šehovića. Safet Salihodžić i Ratko Vojinović (jedan od majevičkih partizana koji se. dvojicu partijskih aktivista. Stoga su i ovi naši borci. Meho Ahmetović. mještana. Međutim. zakratko. porazbolijevali i Nasto Nakić. i još iste večeri održali s njima sastanak. krenuli ka trebavskim brdima. Safeta Salihodžića i Ratka Vojinovića.ustaše i oružnici iz okolnih uporišta su tako reći svakodnevno upadale u Bukvik. povlačio sa Majevice). a od trojice izviđača ni traga ni glasa. nije bilo skloništa. prime partizane. Njih trojicu su drugovi jedva nekako uspjeli da sklone u Siminom i Borinom rodnom selu Obudovcu. nakon duže rasprave. Ustaše i oružnici su im stalno išli po tragu. desetak dana kasnije. prvo pronašli Petra Kaurinovića i Stevu Živkovića. No. polovinom marta. Obudovac. bez odlaganja. prilike u Posavini su.ta u Posavini čule. koji su se tu skrivali i potajno djelovali. zaraza se i dalje širila pa su se.. A onda je uslijedilo ono najgore: pojavio se tifus. da se sklone u neku poljsku kolibu (stanaru) u Gornjem Žabaru. pa su tako.. a ostali. Za izvršenje toga zadatka. još iste noći. i Nastu Nakića. Sva četvorica su bili nepokretni i morali su. Prvo su se porazbolijevali Simo Petrović. Mustafa Šehović i Boro Popović. čim su stigli u Bukvik.valjda što su već bili nešto osjetili ili saznali o prisustvu partizana na tome prostoru . bivale sve teže i nesnosnije. a zatim. odmah nakon toga. iz dana u dan. Malo je bilo ljudi koji su smjeli da pod svoj krov. kao dobrovoljci.to niko nije umio da kaže. htjeli. Naime . U vodoplavnim i još neolistalim posavskim lugovima. 11 . premlaćivale mještane ili ih otpremale u logore. pa je zbog toga. javili su se Sreto Petrović Srbijanac. uputi patrola koja će ispitati kakvo je stanje na Trebavi.. Žabare ili u neko od drugih srpskih sela u Posavini. Mustafa Sinanagić i Hasan Trebinčević Hakan i. Mehu Ahmetovića.. u takvim prilikama. ni oni nisu mogli da im pruže podrobnija obavještenja. takođe. ne htjeli. Ali. ali šta se sada na Trebavi događa . zajedno sa grupom Posavaca. donesena odluka da se. vršile premetačine po kućama. no. da ostanu u Posavini.

dok se ova grupa posavskih partizana. Milivoje Stojčević Brzina i komandir čete Nikola Simić koji se. u kojoj su ova dvojica komunista junački izginuli. čekajući povratak izvidnice. Vuko Simić. doduše. nisu daleko odmakli.zatim Ferid Širbegović i još neki. Stevo i Savo Živković. od bivše Posavske partizanske čete i Partijskog povjereništva za Posavinu. još bile prisutne i uspijevale da se održe neke. Tako su u ove jedinice. inače rodom iz Bistarca kod Tuzle). Na žalost. Boro Popović. među kojima i Mehmed Mujbegović. poslije Vukosavaca našao u Posavini. 0 njihovim prijašnjim namjerama: o odlasku na Trebavu. jedini oslonci i utočište pristalica narodnooslobodilačkog pokreta sa trebavskog područja. prvenstveno komunista i antifašista koji su. nekako u to vrijeme.na TreBavi su. kao i jedna grupa antifašista iz sela Tarevaca. U jednom gornježabarskom zaseoku sustigle su ih ustaše: došlo je do kratke i neravnopravne borbe. ustaničke snage na tom prostoru su . morali da se sklanjaju ispred ustaške policije. Ovoga puta su krenuli Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić (koji se. Bili su to. u životu je ostalo samo sedam ljudi: Petar Kaurinović. bila je donesena odluka da se ponovo uputi patrola na Trebavu.braća i rođaci doktora Mustafe Mujbegovića . Ukratko rečeno. a odatle na Ozren. Sreto i ostali. čuvši šta se sa ostalima dogodilo. manje. Nakon toga je i Živko Ćuskić. tih dana. partizanske jedinice: jedna od nekih 150 ljudi pod komandom Nikole Ćelića. takođe.kao što se to i ranije govorilo . prije nego što su ova četvorica pala u šake ustašama. izvršio samoubistvo. pali kao žrtve tih razmirica i rasula. preganjala sa ustašama i rvala sa tifusom . a druga od 50 boraca pod komandom Novaka Mrkonjića. zbog svoje aktivnosti.Međutim. polovinom aprila. došli i Mehmedalija Tufekčić i Hamid Mazalović iz Gradačca. došlo i do oružanog 12 . Međutim. Doduše u toku marta . Jer. tako da su i ona prva trojica kurira. takođe obolio od tifusa. ipak. Avdo Mujbegović i Edhem Mujbegović . više nije moglo biti ni govora. nešto ranije. nekim drugim pravcem probijao sa Majevice ka Posavini i Trebavi i tek kasnije se pridružio ostalima. odnosi sa četnicima su se iz dana u dan zaoštravali tako da je.odista bile u rasulu.

svako u svoje ime i na svom području. godine u selu Lipcu kod Doboja . pokazali nadmoćnijim: Ozrenski partizanski odred je .na sastanku koji je sa tim predstavnicima održan 28. a zaštite niodakle nije bilo.potpisao i komandant Trebavskog četničkog odreda pop Savo Božić. počeli da uvode svoju vlast . četničke odrede. četnički komandanti su. pogotovo Srba. pravili sporazume sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti. tražeći kakav-takav oslonac i utočište.da formiraju svoje. među prvima . Šta to zapra13 .da se povinjuju istoj sudbini kakva je već snašla Nastu Nakića i ostale . u stvari. Poslije svega što se dogodilo . Takav jedan dokumenat je. Čak su i mnoge pristalice narodnooslobodilačkog pokreta. čime su. pa su i oni krenuli na Krečane. nastavili da djeluju na liniji narodnooslobodilačkog pokreta? Najzad je preovladalo ovo drugo mišljenje. a pop Savo Božić na Trebavi. izražavli svoju lojalnost i privrženost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. čiji je komandant bio takođe Posavac. na žalost. odlazile u taj bataljon. Petokolonaši i raskolnici su se. Nekako u isto to vrijeme dok se ovo događalo sa Petrom Kaurinovićem i ostalim pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta iz Posavine.prvo na Majevici. nemajući drugog izbora. a zatim i na Ozrenu i Trebavi . Četnici su potpuno zagospodarili tim područjem. u sastavu Trebavskog četničkog odreda. odlazila na Krečane nedaleko od Gradačca gdje se. ustaše su i dalje harale i činile svakojake zločine.bolje reći onaj dio njegovih boraca koji je i dalje ostao vjeran idejama narodnooslobodilačkog pokreta . Stoga je većina tih ljudi.sukoba.morao da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju. maja 1942.ili da se i sami prilagode prilikama i nađu u toj sredini gdje bi. zavladao je još veći strah i nesigurnost. Jer. već prema mogućnostima. formirao i takozvani Posavski četnički bataljon.kod golorukih i nezaštićenih posavskih seljaka. U takvoj situaciji i nekoliko preživjelih partijskih aktivista našlo se u dilemi: da li da i dalje ostanu izolovani i prepušteni sami sebi . pop Dimitrije Stefanović iz Gornjeg Žabara. odmah nakon toga. pa su Cvijetin Todić na Ozrenu.

izvodile grupice razularenih četnika i legionara.. formiraju svoj bataljon. vratilo u svoje selo i formiralo . No. Naprotiv. No. nisu morali da zaziru od ustaša.. godine. godine.vo znači . Sporazum sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti što ga je pop Savo prihvatio i potpisao ubrzo je stupio na snagu.čovjek koji je i odranije uživao veliki ugled i poštovanje. ali to Bukvičanima nije odgovaralo.sada je svakom razumnom i dobronamjernom čovjeku bilo jasno. kako Mičić. nije imao nikakvog autoriteta. u Bukviku. u duhu toga sporazuma. Naravno da je takvo »ratovanje« odgovaralo i onim četnicima koji su tu. izvuku ispod štetnog uticaja popa Dimitrija.Bukvički bataljon. Tokom ljeta 1942. kako se te pristalice nisu često pojavljivale.! Sada su i jedni i drugi. prisno sarađivali u traganju za pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. i njima je to išlo u račun: htjeli su da te ljude.. tu i tamo. Četnički agitatori su i nadalje pronosili priče kako partizana nigdje više u blizini nema. Sem manjih čarki koje bi.da nađu s njima zajednički jezik. kako su protjerani ne samo sa Majevice i Ozrena nego iz cijele is14 . došli iz udaljenijih posavskih sela. tako da i četnici. nakon toga. narednika bivše jugoslovenske vojske. rodom iz Birča. pošto-poto. Nisu uspjeli samo to da na čelo bataljona isture svoga čovjeka. nikakvih ozbiljnijih borbi nije bilo. krajem avgusta 1942. neko zbog neobaviještenosti. pa je bilo jasno i velikom broju posavskih seljaka koji su. Tako se nekih 70 ili 80 Bukvičana. u Posavini i na Trebavi je vladalo relativno zatišje. ali je na kraju popustio.. Nikoli Simiću i ostalima nije bilo teško da se prilagode toj sredini: da se povežu sa tim ljudima . Pop se u početku opirao.da je to akt potpune izdaje i kapitulantstva . pa su stoga i postavili zahtjev da se izdvoje i da.. Stoga i Petru Kaurinoviću. Jer. kao stranac. nego im je pop Savo za komandanta nametnuo nekoga Vladimira Mičića. to su i četnici ljenčarili i muvali se oko svojih kuća. već bili prisili kokarde i našli se u bataljonu popa Dimitrija. na Krečane. takođe Bukvičanin .. u bataljonu je i nadalje glavnu riječ vodio Petar Kaurinović. a neko zbog ustaške samovolje i terora. Iza tog zahtjeva opet su stajali Petar Kaurinović i ostali.

Pristalice narodnooslobodilačkog pokreta su.točne Bosne. a zatim (16. čak ni šljivu sa grane da uberu. Nijemci su veoma brzo reagovali i odmah počeli da pripremaju opsežniji napad na Šestu brigadu i sremske partizane u kome je. na Trebavi. oktobra kod Dvorca nedaleko od Sremske Rače). Ali. prebrodila rijeku i odmah. Tako je to bilo sve do kraja septembra kada je. prostrujala vijest da je. Sa njom se ovoga puta. brigada se ponovo vratila u Bosnu. novembra) zauzela Lopare i tako presjekla cestu Brčko . preko Save. 15 . trebalo da učestvuju i majevički i trebavski četnici. Bijeljine i Brčkog. Brigada se nije dugo zadržavala na Trebavi: ostala je tu svega dva-tri dana i opet se vratila na Majevicu. koja se 5. Mehmed Mujbegović. poput svježeg povjetarca. bez pitanja i odobrenja. Istina. najzad. iza nje je. pored njemačkih i ustaško-domobranskih snaga iz susjednih garnizona: Tuzle. izbila na Savu gdje je. Zvornika. sa tom brigadom.. kod sela Broca. pod zaštitom noći i uz pomoć mještana. Mehmedalija Tufekčić. novembra formirala na desnoj obali rijeke. prvo (11. Petog oktobra 1942. znatno pojačana i snabdjevena oružjem i municijom što ga je tamo zaplijenila (u borbi sa Nijemcima 14.. Pero Bosić i drugi.ka fruškogorskim brdima.Tuzla. Poslije mjesec dana provedenih u Sremu. Hamid Mazalović. Ubrzo nakon povratka iz Srema Brigada je. prebacio i Sremski partizanski odred. novembra) razjurila četnike kapetana Dragoslava Račića u Donjoj Pilići. Šesta istočnobosanska brigada je. u sadejstvo Sremskog partizanskog odreda. tako da je u koloni. nastavila pokret dalje . na Trebavu. stigla Šesta istočnobosanska brigada te da su. bilo nešto oko 1300 boraca. odahnule. ostala drukčija politička atmosfera: ostale su priče i prepričavanja kako je to nekakva neobična vojska čiji vojnici neće ni plot da satru. stigli i neki od poznatih posavskih i trebavskih partizana za koje se još od aprila ništa nije znalo: da su tu doktor Ethem Čamo. jednu od glavnih saobraćajnica koja povezuje posavsku i semberijsku žitnicu sa tuzlanskim industrijskim bazenom. godine. pa neće. preko sremske ravnice.

na redu. donijela odluku da preduhitre protivnika: da mu ne dozvole da se sasvim prikupi i poveže nego da ga. jedne večeri.njih oko 80 . » Štabovi Šeste brigade i Sremskog odreda. Ostavši sam. 16 . sastavu. vrati u Bukvik. bili četnici. pojedinačno ili u grupicama. mada ne u punom. krenulo sa Krečana ka Majevici i 500 četnika pod komandom popa Dimitrija Stefanovića.. vratili tamo odakle su i došli. budno su motrili šta se oko njih zbiva. Sem ovog slučaja sa Bukvičanima. pojedinačno tuku. Desilo se. novembra 1942. pa su tako saznali i za ovo okupljanje majevičkih i trebavskih četnika: saznali su. dok je još u pokretu. treba da učestvuje i ovih 1200 četnika koliko ih se. No. prema naređenju komandanta Trebavskog četničkog odreda popa Save Božića. Prvi su. bez i jednog svog vojnika. Put ih je vodio preko Bukvika gdje je toj popovoj koloni.. i »komandant« Mičić nije imao kuda nego da se i on. negdje oko 20. popu Dimitriju se.. naime. vraćaju kućama. s istim ciljem. zakonačilo u selu Lukavici ispod Majevice gdje su ih na spavanju. već uveliko okupljali Bižićevi i Kerovićevi četnici. koji su se tih dana nalazili u selu Trnovi nedaleko od Bijeljine. sljedećeg dana. desila još jedna neprijatnost. trebalo da se pridruži i Bukvički četnički bataljon. ova dva partizanska štaba su. da Nijemci pripremaju ofanzivu u kojoj. stigli u selo Vražiće ispod Majevice: tu su i zanoćili. to da je 70 njegovih četnika. Tako je došlo i do poznatog boja na Maleševcima. bez oklijevanja. godine. već bilo sakupilo na Maleševcima. novembra.Tako je u skladu sa tim njemačkim planovima.. pop Dimitrije je svoju »vojsku« ipak doveo na Maleševce: na ugovoreno zborno mjesto gdje su se. takođe uspud. a onda su se i oni počeli da rasipaju i da se. Ostali su. Ali. iznenadili borci Drugog bataljona Šeste brigade. Bukvičani su se povinovali naređenju i krenuli. doduše . a dvadesetak njih je već bilo iščezlo iz kolone. prema pristiglim obavještenjima. začas ih razoružali i takođe.nastavili pokret i. sljedeće večeri. naime. prijašnjem. uporedo sa ustaško-domobranskim jedinicama. tek što su se malo od sela odmakli. 28. Držeći se starog ratničkog pravila da je napad najbolja odbrana.

istupilo je 40 ljudi i reklo kako bi želilo da ostane u partizanima: da su s tom namjerom i krenuli ovamo. poslije poraza u Vukosavcima. Među zarobljenima je bilo i dosta Trebavaca. Gotovo svi su se našli u takozvanom Jablaničkom četničkom bataljonu gdje su. sve do kraja narodnooslobodilačkog rata. Treba reći i to da su se većina ovih ljudi. jedan od one nekolicine preživjelih boraca Posavske partizanske čete koji su. ostalo oko 140 mrtvih četnika. Interesantno je da su pripadnici Prvog majevičkog partizanskog odreda . prividno prešlo u četnike. nakon kraće provjere i ispitivanja. poslije boja. četnici su ipak pobacali oružje. Posavaca i Vučjačana.svi koji su 28. naročito u toku pete neprijateljske ofanzive. Predalo ih se oko 700.poginuo je i pop Dimitrije Stefanovič. Na bojištu je. pa tako mnogi i izginuli. februara bili odvojeni od glavnine: i oni što su krenuli ka Posavini i oni koji su ostali na Majevici . Zbilja. počela da se budi i jača vjera u sopstvene snage. sa »šmajserom« u rukama. saopšteno da su slobodni i da mogu ići kućama. Pričalo se kako je taj ratoborni pop. ali su i nadalje djelovali na liniji narodnooslobodilačkog pokreta. do nogu bili potučeni. morali da prišiju kokarde. iia Maleševcima. čitav ovaj bataljon je (sem nekolicine zagriženih četnika koji nikada nisu ni bili partizani). nakon obračuna na Vukosavcima. uspjeli da se održe i sačekaju trenutak kada će moći. No. tjerao svoje četnike da se bore. mada nikakvog međusobnog dodira i veze nisu imali. Izginuli su i njihovi komandanti: Đuro Bižić i kapetan Jovo Prnjatovič . Predvodio ih je Vuko Simić. ponovo. ponovo prešao u partizane. da pobačaju kokarde i ponovo prišiju petokrake. u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni je došlo do snažnog uspona narodnooslobodilačkog pokreta: u narodu je.Četnici su. zajednički. junački borili. odmah nakon što se Šesta brigada vratila iz Srema. ni okupator nije mirno posmatrao šta se zbiva na ovom za njega veoma zna17 . Istina. takođe. Poslije četničkog poraza na Maleševcima. Kada im je. zajedno sa svojim dotadašnjim komandantom. štiteći i pomažući jedni druge.na istovjetan način postupili i snašli se u novonastaloj situaciji. Naime i nekih stotinjak partizana sa Majevice je.

Kurjakov odred. Ukratko rečeno. nakon toga. Vijesti o zbivanjima na Majevici i u Semberiji veoma brzo su stizale i još brže se širile po Trebavi i Posavini. prema tome. već polovinom decembra.u sastav glavnine NOVJ. odmah je počeo . u proljeće 1943. partizanske grupe koje su se veoma brzo razvijale i jačale tako da je od tih grupa. Ostale su..čajnom području. Na Majevici i u Semberiji je. formiran i Treći majevički partizanski odred ili . nije vratio Sremski partizanski odred. kao i novoformirani Majevički partizanski odred. godine. ponovo krenuo u ofanzivu. polovinom januara sljedeće godine.. svesrdno prihvatili. ka jugu .ljudi su se postepeno oslobađali onog. I čim se malo snašao i prilagodio prilikama. Tako su. po naređenju Vrhovnog štaba.kao i vijesti sa ostalih ratišta širom naše zemlje . Zahvaljujući ranijim poznanstvima i prijateljstvima što ih je godinama sticao kao sreski veterinar u Gradačcu. morali da napuste Majevicu i prebace se na Birač.kako ga je narod prozvao po njegovom čuvenom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku . poslije odlaska Šeste brigade. prijašnjeg. ostao i doktor Ethem Čamo. postojali su svi uslovi da snage narodnooslobodilačkog pokreta i u ovim krajevima dođu do punog i još jačeg izražaja. Tako su Šesta brigada i Sremski partizanski odred. Upravo s takvim ciljem i zadacima na Trebavi je. Šesta brigada i novoformirani Majevički partizanski odred (25. krenuli dalje. njemu nije bilo teško da obezbijedi sebi boravište: ti njegovi stari znanci i prijatelji su ga. za relativno kratko vrijeme. bile 18 . zavladalo izvjesno zatišje koje je trajalo sve dok se u te krajeve. i ovoga puta. ostao samo Sremski partizanski odred. istina. i neke manje. straha i pometnje: u narodu je raslo samopouzdanje i vjera u pobjedu.zajedno sa Milošem Tolpom. U semberijskoj ravnici i na sjevernim padinama Majevice je. marta preimenovan u Grupu majevičkih udarnih bataljona) i nadalje su ostali u Birču odakle su kasnije. pa je. terenske. Pantom Nikolićem i još nekim partijskim aktivistima koje je tu zatekao . Pod uticajem tih vijesti .da hvata veze sa najboljim simpatizerima sa toga područja i da formira partijsku organizaciju.

Modriču. Kurjak je na 19 . u Posavini je..rade ono što su sami mogli i umjeli.negdje početkom ljeta krenula iz Posavine. Skugriću. godine sve dok se nije saznalo da je na Majevici formiran i Treći majevički partizanski odred . sva ta reagovanja i poduhvati četničkih komandanata su bivali uzaludni. mnogi od tih ljudi su malo odahnuli i počeli. Dešavalo se da se neko od tih ljudi nađe u neprilici: da mora da se sklanja ispred Pavla Gajića i njegovog bijesa.pridržavajući se osnovne linije narodnooslobodilačkog pokreta . prešla na Majevicu i stupila u Kurjakov odred.po nagovoru Petra Kaurinovića. ne samo mještani. seljaci. Odžaka i još nekih mjesta. i dalje bila aktivna partijska ćelija sastavljena od komunista. pojedinačno i u manjim grupama. ostali u životu i našli se tu na okupu. Tek tada. veoma brzo. Ali. Izgledi za širu mobilizaciju stanovništva toga kraja i njegovo uvođenje u borbu protiv okupatora bivali su sve bolji i realniji. Tako je i jedna grupa od nekih tridesetak dotadašnjih četnika i još toliko seoskih omladinaca .. niko drugi nego ti isti četnici. A kako i s kim da je imaju kad ni jednog od tih rukovodstava . Stoga njima ništa drugo nije preostalo nego da se pritaje i zakonspirišu: da formiraju svoju partijsku ćeliju i da .. sve do proljeća 1943. Jer. ali su ga. Dok se ovo događalo na Trebavi.više nije bilo.ti ljudi nisu imali nikakvog oslonca i zaleđa. Rezultati nisu izostali. bolje reći u Bukviku. ni Okružnog komiteta za Majevicu i Semberiju . nego i znatan broj »domaćih« četnika je štitio i skrivao ovu grupu partijskih aktivista.. nakon tog saznanja. braće Živkovića i drugih . Posavaca. jednom prilikom bile uhvatile Boru Popovića.ni Partijskog povjereništva za Posavinu. nego i po čitavoj Posavini. simpatizeri našeg pokreta. iščupali iz zatvora. shvatili o čemu se radi: da komunisti »vršljaju« ne samo po Bukviku. koji su poslije četničkog puča u Vukosavcima.formirane partijske ćelije u Gradačcu. na primjer. Vezu ni sa jednim od svojih partijskih rukovodstava više nisu imali. Ali. Pristalice četničkog komandanta Pavla Gajića su. Pohvatane su veze i sa nekolicinom aktivista Partije iz Bosanskog Šamca. da odlaze na tu stranu. pa nisu izostala ni reagovanja četničkih komandanata koji su.

partijskih rukovodstava. I čim se malo 20 . Međutim. U drugoj polovini juna iste godine došlo je do poznatog. zajedno sa Štabom divizije. formirao posebnu četu. dobio svoje okružno rukovodstvo (u početku Okružno partijsko povjereništvo. Naime. za čijeg komandira je postavljen bivši komandant jednog četničkog bataljona Rajko Anđelić. plima narodnooslobodilačkog pokreta u istočnoj Bosni ničim se više nije dala zaustaviti. dok je Petnaesta majevička brigada. snažna. u prethodnom periodu prorijeđenih. godine.njihov zahtjev. stigla na Majevicu. a za komesara Savo Živković opet jedan od nekolicine posavskih komunista. Oblasni komitet je. godine. Kladanj. na Trebavi i u Posavini. prvo obnovio Okružni komitet KPJ za Majevicu i Semberiju. godine. preko željezničke pruge Sarajevo-Višegrad. Tek tada je i u tom pogledu . nekoliko divizija NOVJ je odmah prešlo u protivnapad i. prodora glavnine NOVJ na teritoriji istočne Bosne. Upravo u takvim prilikama je. u ljeto iste godine. Petnaesta majevička brigada i Majevički (Kurjakov) partizanski odred. u čiji sastav su ušle: Šesta istočnobosanska brigada. snažnog.u pogledu partijskog života i rada . ali nova.došlo do krupnih i značajnih promjena: do obnove prijašnjih veza i popune pojedinih. neprijatelj se i dalje uporno branio. početkom 1943. zauzelo Olovo. a nešto kasnije. formirana i Sedamnaesta istočnobosanska udarna divizija. Istina. od te grupe. nije formiran i Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu. Srebrenicu i Zvornik. formirao i Okružno partijsko povjereništvo za Trebavu i Posavinu. Naime. a to je na obnovi i izgradnji partijske organizacije u istočnoj Bosni. takođe u proljeće 1943. raskinuvši neprijateljev obruč na Sutjesci i probivši se. Vlasenicu. Šesta brigada se još neko vrijeme zadržala na Romaniji i Birču. bukvička partijska organizacija je. još uvijek. djelovala samostalno . početkom jula 1943. za kratko vrijeme. a poslije Okružni komitet).. radeći na realizaciji jednog od tih svojih osnovnih zadataka.. koje je trebalo da mobiliše nove snage i nastavi daljnju izgradnju i učvršćenje toga pokreta. zatim.bez čvršćeg oslonca i veze . htjela-ne htjela. Tek tada je i narodnooslobodilački pokret u ovim krajevima.sve dok.

Pedeset i dvojica su odmah izašla iz stroja i stupila u Brigadu.. jula. 28. Jer. Izdvojen je. Slatini i drugim posavskim selima. nisu pojavili njemački tenkovi. No.. sem jedne grupe ustaša i oružnika koji su se povukli u kulu Husein-kapetana i odatle pružali otpor.. Petnaesta majevička je. I. Međutim. brigada je brzo i lako savladala neprijateljevu posadu u Gradačcu. razoružali svoga komandanta narednika Mičića i strpali ga u zatvor. nadomak Gradačcu. bez kokardi na kapama. A kada je Brigada stigla. oni su se. koja je dostavila detaljna obavještenja o jačini i rasporedu ustaško-domobranskih snaga i pripremila svoje aktiviste da pomognu brigadi prilikom napada na grad.oporavila i popunila novim ljudstvom. Predalo se nekoliko oficira. s namjerom da prečisti račune sa četnicima Pavla Gajića. krenula ka Posavini i Trebavi. tobožnji četnici iz takozvanog Bukvičkog četničkog bataljona su još dan ranije. Ostali branioci grada su. jula osvanula u Bukviku. 21 . Četvrtog dana nakon dolaska u Posavinu. Sljedećeg dana Brigada je nastavila pokret kroz Posavinu prema Žabarima. Petnaesta majevička brigada je napala neprijateljevo uporište u Gradačcu. dok ih je tridesetak ostalo u novoformiranoj.. Zahvaljujući još ranije uspostavljenim vezama sa gradskom partijskom organizacijom. Obudovcu. Tako je Petnaesta majevička brigada. U redovima ovih dveju jedinica bilo je i dosta Posavaca. još ranije. odmah pobacali oružje i predali se partizanima. nešto oko 80 domobrana i četrdesetak legionara. kukolj iz pšenice. sa jednim bataljonom Kurjakovog odreda. saznavši za dolazak Brigade. terenskoj.. partizanskoj četi. već krajem jula. dabome. koji su. u stvari. Bježali su i njihovi četnici. bili otišli u partizane. postrojili pred bukvičkom školom. Steve Trivunovića i drugima jer se sa njima samo preko puščanih cijevi moglo razgovarati pošto su bili ogrezli u zločine. nikakve borbe u Bukviku nije bilo. 24. kao jezgru oko koga će se okupljati novi dobrovoljci.. četnički komandanti su se na vrijeme sklanjali sa vidika. iz kule i dalje pružale otpor sve dok se. napokon. ustaše su.

iz pravca Modriča i Bosanskog Samca. pojavili okupatorski tenkovi. javilo se tih dana oko 70 dobrovoljaca. avgusta. I tek petnaestak dana kasnije. i oni su počeli da izlaze iz svojih skrovišta. prije svega formiranju organa nove narodne vlasti. i Švabama se žurilo: njihovi tenkovi su protutnjali preko Trebave i Posavine i opet se negdje izgubili. a zatim i Gradačac. za kratko vrijeme. nakon što su obavile određene zadatke na Ozrenu i u dolini Spreče jedinice Sedamnaeste divizije su se vratile na Trebavu. takvo stanje nije dugo potrajalo. već 15.. bili su sada oslobođeni. Samo iz posavskog sela Miloševca..ponovo su izbile na Trebavu i. stiglo je naređenje Vrhovnog štaba da Divizija odmah krene ka Ozrenu. na primjer. upravo u toku te i takve aktivnosti. godine. širom Trebave i Posavine.Šesta istočnobosanska i Petnaesta majevička brigada . jedne su ostale na Trebavi. takođe. razumije se. Četnici su ostali i.. Sa velikih svjetskih ratišta su. iznova počeli da uvode svoju strahovladu: da progone pristalice narodnooslobododilačkog pokreta. Međutim. septembra 1943. U njegovom sastavu 22 ... pa se i sve veći broj dobrovoljaca . Perspektive narodnooslobodilačkog pokreta su bivale sve šire i svetlije: pobjeda nad okupatorom je bila na vidiku. a druge su se spustile u posavsku ravnicu i prvo oslobodile Modriču. Orašje. Već u prvoj polovini septembra. naročito u odrede. Takav razvoj događaja četnici su jedva dočekali. Doduše. Međutim. Sva sela i gradovi. pristizale ohrabrujuće vijesti: Italija je već bila kapitulirala. Naime. 17. I čim su se.Brigada je morala da odustane od svojih daljih namjera i da se pod borbom povuče prema Majevici. jedinice Sedamnaeste divizije .javljao u jedinice narodnooslobodilačke vojske.. jedinice Sedamnaeste divizije su nastavile svoja ofanzivna dejstva. razbile trebavske četnike. a zatim pristupile sređivanju prilika na tom području... Upravo u takvoj situaciji.u želji da i oni učestvuju u toj pobjedi . Bosanski Šamac... formiran je Posavski partizanski odred. Mnogi su istrčavali pred Nijemce i pridruživali se njihovim kolonama.

septembra iste godine. Za komandanta je postavljen Nikola Simić. bilo nešto oko 160 ljudi. koji je. srž. kao seoski učitelj. a nešto kasnije Panto Nikolić. A onda je. a za političkog komesara Boro Popović.) spojili u jedinstveni Posavsko-trebavski partizanski odred kazuju nam naredne stranice ove zanimljive i korisne knjige. u početku. bio dosta poznat u tim krajevima. koji su se nešto kasnije (u februaru 1944. što je trebalo da predstavlja tek samo osnovu. postavljen Slobodan Janković. na Trebavi je. godine. 20.o Posavskom i Trebavskom odredu. vodili Posavsku partizansku četu. Za komandanta odreda je postavljen bivši komandant jedne četničke brigade. Relja Pećo. bilo oko 150 boraca. takođe u početku. dok je za političkog komesara.je. u selu Skugriću. svega tri dana kasnije. uslijedio još jedan takav događaj. oko koje će se okupljati novi dobrovoljci. i u početku ustanka 1941. jedan od istaknutih partijskih aktivista sa Trebave. U sastavu toga odreda je. prilikom formiranja. Stevo POPOVIĆ 23 . Naime. formiran i Trebavski partizanski odred. koji su. Upravo o ovim dvema istočnobosanskim partizanskim jedinicama i njihovom borbenom putu . dvojica uglednih Posavaca.

mobilizacije i obezbjeđenja u nadležnosti Komande posavsko-trebavskog vojnog područja i Posavsko-trebavskog NOP odreda. u ovoj knjizi. vojnih dejstava. Zbog toga smo ta naselja. nekoliko naselja koja pripadaju opštini Doboj.RIJEČ AUTORA Posavina i Trebava kao posebno vojnoteritorijalno. Ona su pripadala teritoriji koju su pokrivali Okružni komitet KPJ i Okružni narodnooslobodilački odbor za Tuzlu. Odžak i Srebrenik. patrijsko-političko i administrativno područje konstituisalo se u ljeto 1943. koja pripadaju opštinama Gračanica i Doboj. odnosno Ozrenski i Tuzlanski NOP odred. u prvo vrijeme.a Trebavu i Posavinu i Komande posavsko-trebavskog vojnog područja. godine i kao takvo. U pogledu partijsko-polidčkog rada i organizovanja narodne vlasti ovo područje je bilo u nadležnosti Okružnog komiteta KPJ i Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Trebavu i Posavinu. sa manjim izmjenama u pogledu teritorijalne nadležnosti. a u pogledu vojnoteritorijalne organizacije. i Komanda tuzlanskog vojnog područja. odnosno Posavsko-trebavskog odreda. posavski dio opštine Brčko i. Obuhvatalo je teritoriju opština: Bosanski Samac. u dolini rijeke Bosne. Gradačac. Naselja na južnim i jugoistočnim ograncima Trebave. Modriča. ostalo do kraja rata. tretirali onoliko koliko je bilo potrebno da se objasne pojedine političke aktivnosti i vojne akcije koje su polazile sa posavskotrebavskog područja ili su preko tih naselja išle ka posavsko 25 . nisu u pogledu partijsko-političke i vojnoteritorijalne organizacije spadala u nadležnost Okružnog komiteta KPJ. Okružnog narodnooslobodilačkog odbora z.

Zato je i materija o Posavsko-trebavskom NOP odredu podijeljena na uvod i šest poglavlja.sredina 1943./ trebavskom području. Drugo poglavlje govori o situaciji koja je nastala poslije prodora jedinica glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i u vrijeme boravka jedinica 17. godine. Ovo poglavlje obuhvata događaje od aprila 1941.Posavsko-trebavski. te dejstvima tog odreda do aprila 1944. U ovom radu prvenstveno se govori o nastanku. kao i od onih u kojima je odred bio samo jedan od djelotvornih činilaca. do avgusta 1943. ali nisu mogle da daju odgovore na mnoga pitanja iz oblasti formulisanja našeg istoriografskog zadatka. divizije u Posavini i na Trebavi u ljeto 1943. zbog nedostatka primarnih istorijskih izvora. početku i razvoju ustanka. Trebavskog i Posavsko-trebavskog NOP odreda. Prvo smo morali da vršimo primarno istraživanje. branili i širili slobodnu 26 . Najteže je bilo objasniti događaje iz perioda 1941. o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. koja je trajala 7 mjeseci. Vučjaka i Majevice. o pripremama. godine i o spajanju u jedan odred . o njihovim posebnim borbenim dejstvima do početka 1944. kao i politička publicistika. Prvo poglavlje rukopisa govori o stanju poslije okupacije 1941. Odrede nismo mogli posmatrati izolovano od cjeline zbivanja koja su mu prethodila.Posavskog. odredi su vršili odredske funkcije. koje su imale uticaja na razvitak NOP-a u tom kraju. te ekonomske i društvenopolitičke prilike u periodu između dva rata. . mjerama okupatora i kvislinga da zaustave razvoj narodnooslobodilačke borbe i o oživljavanju aktivnosti NOP-a. o NOP-u na terenu Posavine i Trebave i 0 dejstvu jedinica NOV na toj teritoriji. U kraćem uvodnom dijelu date su geografske karakteristike područja Trebave i Posavine. U prvoj fazi svog razvitka. godine. Slično smo postupili i sa područjem Na obradi ove teme suočili smo se sa nekim pitanjima koja su ranije trebala biti razjašnjena. Postojeća istoriografska 1 memoarska literatura. korisno su nam poslužile. to jest da prikupimo osnovne dokumente o odredu. razvoju i borbenoj aktivnosti .

već je partijska i skojev- 27 . Odred u ovom periodu ne vrši samostalne borbene radnje. na primjer. godine. a šesto sadrži spisak boraca odreda. i 25. a nijedan dokument o petomjesečnom borbenom putu Posavskog NOP odreda. Međutim. Najviše teksta posvećeno je periodu kada je odred bio na svojoj odredskoj prostoriji ili kada je djejstvovao prema njoj.je mali broj dokumenata koji je nastao u samom odredu. već je u sastavu borbenog poretka viših jedinica. U ovoj situaciji odred malog brojnog sastava egzistira kao jezgro koje je sposobno da primi nove borce kada stigne na svoju odredsku prostoriju. no i to su većinom obavještajni izvještaji i izvještaji o brojnom stanju. postoji samo jedan izvještaj štaba Posavsko-trebavskog odreda za period od februara do aprila 1944. Nije sačuvan nijedan izvještaj štabova bataljona. Odred nije nastao odjedanput. a jedan o političkom radu. nešto je brojniji dokumentima. Druga i daleko važnija odrednica u ovakvom pristupu za pisanje monografije . dolaskom operativnih jedinica NOV na tlo Posavine i Trebave. već donijeta odluka morala je biti odložena. Peto poglavlje govori o vojno-političkom značaju Posavsko-trebavskog odreda. Četvrto poglavlje opisuje djelatnost odreda pod operativnom komandom jedinica 23. Takođe. Tako. Svega sedam izvještaja iz tog perioda govore o borbenim dejstvima.brigadu.teritoriju i obezbjeđivali djelatnost društveno-političkih organizacija Posavsko-trebavski odred je toliko brojno narastao i sazrio kroz borbena dejstva da je trebalo da preraste u višu taktičku jedinicu . i dva izvještaja o boravku u srednjoj Bosni. povratak u istočnu Bosnu i samostalna dejstva prema svojoj odredskoj prostoriji. a manje kada je bio van svoje odredske prostorije. Period od septembra 1944. Treće poglavlje opisuje četveromjesečni boravak odreda u centralnoj Bosni. zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na odredsku prostoriju. do maja 1945. koja je posjednuta jakim neprijateljskim snagama. divizije. borbe za oslobođenje Posavine i Trebave i borbe za uništenje jake neprijateljske formacije u trouglu Bosne i Save u maju 1945. postoje nekoliko dokumenata štaba Trebavskog NOP odreda.

Zbog toga smo morali. u izvještajima Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu i Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu od avgusta 1943. Odred je učestvovao u sastavu sedam divizija i dvanaest brigada narodnooslobodilačke vojske. a na kraju rata i čete viših jedinica. a svega jedan izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a. kada je postojala slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu. Da bi se mogla rekonstruisati vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi. Za rad organizacije SKOJ-a postoji nekoliko izvještaja Oblasnog komiteta SKOJ-a. bilo dovoljno da se objasni djejstvo odreda kao vojnoteritorijalne jedinice. Njihov rad smo doticali u onoj mjeri koliko je. u okviru svojih zadataka. što je razumljivo. Za period od septembra 1943. godine. Ponekad se čini da je djejstvima krupnijih jedinica poklanjano više prostora. jer su izvodile zamašnije akcije. O radu Okružnog narodnoos28 . Zbog toga smo morali. dati organizacionu strukturu i donekle djelatnost tih organizacija. makar ukratko. uglavnom. opisati događaje koji su prethodili stvaranju slobodne partizanske teritorije u Posavini i na Trebavi i formiranju Posavskog i Trebavskog odreda. dat je. Odred je obezbjeđivao slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i time štitio i pomagao razvoj i rad narodnooslobodilačkih odbora i društveno-političkih organizacija. po našem mišljenju. a odredu je često postavljan zadatak koji su izvršavali bataljoni. do aprila 1944. Podaci o radu društveno-političkih organizacija i narodnooslobodilačkih odbora nalaze se. rad tih organizacija. većinom na tlu Posavine i Trebave ili prema njima. O radu sreskih komiteta KPJ imamo izvještaje samo od aprila 1945. godine. odnosno JA u borbenim djejstvima. u vrijeme kuda je odred tu boravio. dolazile na to područje. a za kasniji period do kraja rata praćen je njihov rad kada su one zajedno sa odredom djelovale na privremeno oslobođenim dijelovima Posavine i Trebave. morali smo prikazati dejstva brigada i divizija kada su one. ukratko. do maja 1945. godine.ska organizacija strpljivim radom pripremala omladinu da popuni brigade i bude osnovna snaga za formiranje dva odreda kada jedinice NOV stignu u taj kraj. Odred je tada dolazio pod njihovu operativnu komandu i izvršavao zadatke kao dio njihovog borbenog poretka. u posebnom odjeljku.

Zato im dugujemo posebnu zahvalnost. na čemu im najtoplije zahvaljujemo.maj 1945. Nikola Simić. Ivan Bumbulović. Svjesni smo da izvjesne događaje. Brčko. Gradačac. Svoju zahvalnost dugujemo i recenzentima dr Zdravku Antoniću.lobodilačkog odbora ima nekoliko izvještaja iz perioda septembar 1944 . Nadamo se da će ova knjiga opravdati svoju namjenu i biti od koristi drugim autorima za slične poduhvate. Podatke za pregled boračkog sastava odreda prikupljali su i provjeravali opštinski odbori SVBNOR-a opština Bosanski Samac. Odžak. do 1983. Nikola Bosić i Ilija Drinić. dr Muhamed Kešetović. »Naša borba« i »Žena kroz borbu«. Brčko. Orašje i Srebrenik kao i brojnim pojedincima-borcima koji su nam davali korisne primjedbe i sugestije tokom rada na rukopisu. Dragocjenu pomoć u stvaranju monografije pružili su. Modriča. Doboj. godine. Odžak. dr Ibrahimu Karabegoviću i mr Rafaelu Brčiću koji su svojim primjedbama pružili znatnu pomoć na konačnom oblikovanju ovoga djela. ukazivali na propuste i nedostatke i mnogo pridonijeli da tekst dobije konačan oblik. Gradačac. To se ponajviše odnosi na ona pitanja o kojima nema dovoljno podataka u istorijskim izvorima i koja su izvan sfere vojnih dejstava. članovi Redakcije koja je formirana 1974. nismo mogli dovoljno osvjetliti. Orašje i Srebrenik u periodu od 1974. temeljno analizirali svaki dio rukopisa. Modriča. godine u sastavu: Boro Popović (predsjednik). Doboj. 29 . godine. u prvom redu. Gračanica. Ljubo Antić. Gračanica. Također ne postoje izvještaji o radu Okružnog i sreskih odbora AFŽ. general-potpukovniku Veljku Miladinoviću. Članovi Redakcije su inicirali rad na stvaranju rukopisa. i pored naše želje. pratili sve vrijeme njegovo nastajanje. O radu tih organizacija podatke smo crpili iz izvještaja Okružnog i Oblasnog komiteta KPJ i iz listova »Front slobode«. kao i sekretar Redakcije Uroš Goranović. Nema nijednog izvještaja o radu sreskih narodnooslobodilačkih odbora. Mehmedalija Tufekčić. Također se zahvaljujemo komisijama za istoriju Komiteta SK BiH za opštine Bosanski Samac.

Odžak. Gradačac. Brčko. Gračanica. Modriča. Orašje i Srebrenik i· Republičkom odboru SUBNOR-a BiH koji su finansijski pomogli rad na stvaranju rukopisa i štampanje knjige. Na kraju zahvaljujemo Biblioteci »Ratna prošlost naših naroda i narodnosti« Vojnoizdavačkog zavoda. 30 . koja je omogućila da se rukopis pretoči u knjigu i time učini pristupačnim široj javnosti.Takođe zahvaljujemo skupštinama opština Bosanski Samac.

1952. pri visokom vodostaju. jugu i jugoistoku iz ravnice postepeno izrastaju niski brežuljci. str 197-198. obrasle žbunjem i vrbacima. nezaštićenu nasipima. str. plavljenja su češća na prostoru oko 4 1 2 3 Anton Melik. Širina je promjenljiva sa padom od 0. 1954. Ivan Božić i Milan Knežević. znatno je pogodniji za izvođenje većih vojnih dejstava.Brezovo Polje) i dijele Posavinu od Semberije. gdje se dugo zadržava. a kod Brčkog oko 500 m. koja je omeđena sa zapadne strane obroncima Vučjaka. Rijeka Sava kod Bosanskog Šamca ulazi u svoj donji tok. Jugoslavija . 160-166. Vojno delo. n. 1 Trebava i Vučjak u vojničkom pogledu ne predstavljaju znatnu prepreku zbog svoje male dubine. Od Modriče ka ušću. str. 2 Posavina i Trebava se odlikuju gustoćom rijeka i dječica. Osnovi vojne geografije FNRJ. Anton Melik. 3 Korito rijeke Bosne na pojedinim mjestima račva se u više rukavaca koji su od matice odvojeni šljunkovitim nasipima. Idući ka zapadu. Zbog toga. Prostrani masiv Majevice čiji obronci dopiru do rijeke Save (na prostoru Brčko . ravnicu bosanske Posavine. Njena širina kod Bosanskog Šamca iznosi oko 200 m. 31 . Zagreb.d.Zemljopisni pregled. Školska knjiga. 173-181. naročito između Bosanskog Šamca i Orašja pravi mnoge meandre. a sa južne i jugoistočne strane obroncima Trebave i Majevice.UVOD Bosanska Posavina je prostrana ravnica. Obale rijeke su joj lomljivije. Beograd. koji zajedno sa malim padom onemogućavaju brz protok vode. Sava preplavi obale i izlije se u.8 m na 1 km. U svom toku.

pa je kretanje većih vojnih jedinica van puteva teško izvodljivo. godine. Stanoje Stanojević. str. pravi često i preko ljeta. Posavina je sa dva kraka bila povezana sa željezničkom prugom Beograd-Zagreb. Pored onih za Šamac i Modriču. Bosanskom Šamcu i Orašju. a Brčko uz to još i sa Tuzlom i Bijeljinom. koji su korišćeni za prelaz jedinice NOV iz istočne u srednju Bosnu i obratno. Modriča je putem preko rijeke Bosne bila povezana sa Odžakom i selima na lijevoj strani Bosne. porušile jedinice NOV-a. 546. 5 U vrijeme visokog vodostaja rijeka i riječica u Posavini stvaraju se prostrane bare. Preko Brčkog i Bosanskog Šamca su se uglavnom izvozili poljoprivredni i stočarski proizvodi. Od Modriče. Sava. U Gradačcu se sticalo više puteva. u svom donjem toku. 241. velike poplave. godine porušen iz istih razloga. Na rijeci Tinji je bio most kod Skakave koji je 1943. 1929. Na rijeci Bosni su postojali drveni kolski mostovi u Bosanskom Šamcu i Modriči. Od Bosanskog Šamca je preko Orašja išao put za Brčko. jer njihovim dolinama prolaze važne komunikacije. među kojima su najvažniji u Modriči. Bosna i Tinja su veoma značajne u vojnom i privrednom pogledu. Jedan krak je išao od Brčkog do Vinkovaca. Uslijed neznatnog pada i niskog zemljišta. Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka. knj. str. Na Bosni je pri malom vodostaju bilo više gazova.d. iz njega su polazili putevi preko Srebrenika ka Tuzli preko Srnica ka Gračanici i preko Gornjeg Žabara 4 5 Ivan Božić. 4 Rijeka Tinja. Lijevi krak se u selu Podnovlje vezivao sa poprečnim putem koji je dolazio iz Dervente.km sa obje strane rijeke. veoma krivuda. Prvi je zapaljen u aprilu 1941. Bibliografski zavod d. Rijeku Savu premošćuje željeznički i kolski most u Brčkom dug 755 m. a putem koji je išao ivicom Panonskog bazena sa Gradačcem. na svom toku dugom 93 km. 32 . IV. Na Savi i Bosni je bilo više skelskih prelaza. Milan Knežević. Zagreb.d. put se račvao na dva kraka i dolinom Bosne sa obje strane rijeke produžavao ka Doboju. koja izvire na jugozapadnoj strani Majevice. drugi od Slavonskog Šamca do Vrpolja. Bosanski Šamac je bio putevima povezan sa svim mjestima u Posavini. n. a drugi su. a ka jugu putevi ka Modriči i Gradačcu. u septembru 1943.

U oba sreza ukupno je bilo 178. 6 S obzirom da su dijelovi Posavine i Trebave ulazili u sastav i susjednih srezova. prema pomentom popisu. 3.Srnice .115. po popisu izvršenom 31. lan. 1941. najnaseljenije područje u Bosni i Hercegovini. 1973. živjelo oko 180. Glavni ratarski proizvod bio je kukuruz. 7 U Posavini i na Trebavi preko 75% površina su predstavljale oranice. 33 . 35% Srba. i 1939. III 1931. Beograd. U oba sreza bilo je oko 40% Hrvata. godine ovaj put igrao je važnu ulogu u vojnim djejstvima. a izvozio se u znatnim količinama. Pravcem sjeveroistok-jugozapad Posavinu i Trebavu je presijecao put Brčko . Prije drugog svjetskog rata.962 stanovnika. po broju stanovnika na 1 km 2 .za Brčko.2% ostalim poslovima. koji je kao hipotenuza zatvarao trokut Posavine čije su dvije katete rijeke Sava i Bosna. politička i administrativna cjelina. godine. Trebavsko i majevičko pobrđe obiluje velikim procentom zemljišta pod voćnjacima. Posavina je. godine proizlazi da je 1939. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. str. kojim se hranio najveći broj stanovnika. U ratnim godinama 1941-1945. Na čitavom području povrtlarstvo je bilo znatno razvijeno. 1939. Od industrijskih biljaka gajene su uljana repica. 22-23. konstituisana kao vojna. str. 24% Muslimana i 1% pripadnika ostalih naroda i narodnosti. koji je ulazio u sastav Drinske banovine živjelo je 77. Vojnoizdavački zavod.1% slobodnim zanimanjima i 2. u toku narodnooslobodilačkog rata. 4. Dr Zdravko Antonić. živjelo je 70.000 stanovnika. najviše pod šljivama. srez i grad. godine u gradačačkom srezu živjelo 80. na teritoriji sreza Gradačac koji je ulazio u sastav Vrbaske banovine. Niski prinosi poljoprivrednih kultura uveliko su bili uslov6 7 Brčko.1% u trgovini i bankarstvu. a u brčanskom 97.2% radilo u industriji i zanatstvu.Gračanica . konoplja. 16. Pšenica je sijana na dvostruko manjim površinama nego kukuruz. Beograd.009 stanovnika. a na teritoriji sreza Brčko. 7.2% i drugih izmjena nastalih u periodu između 1931.Doboj. Na osnovu prirodnog priraštaja od 1.498 stanovnika. 83% se bavilo poljoprivredom. može se izvesti zaključak da je na teritoriji koja je. Od ukupnog aktivnog dijela stanovništva Bosne i Hercegovine.894 stanovnika. šećerna repa i duvan (u okolini Orašja).

17. Modriči. ' knj. 191). Najviše je bilo svinja. a u znatnim svinje. Antun Melik. str. nisu mogla razviti veća industrijska preduzeća. Godine 1862.d. 8 Stočarstvo je bilo srazmjerno manje razvijeno i uglavnom štalskog tipa. goveda i sirovo voće. 9 Nasuprot slaboj zastupljenosti industrijskih preduzeća. 34 . pa se zbog toga. Posavina i Trebava nemaju rudnog blaga i prostranih šumskih kompleksa. n. uspostavljena je parobrodska linija Brčko-Beograd-Oršava-Galac. a od 1879. 221-223. koje su služile podmirenju potreba gradskog i seoskog stanovništva. zatim pilana i fabrika čarapa. u Brčkom redovno pristaju brodovi Dunavskog parobrodskog društva. Gradačac. Relativno dobre saobraćajne veze i njihova povezanost sa magistralnim putevima i željeznicom. Već krajem 18. razvoj korparstva. osobito dijelove odjeće i prostirke. odsustvom agrotehničkih mjera. U Brčkom je postojala i manja fabrika ulja i špirita. Gradačcu i Bosanskom Šamcu. Odžaku i Gradačcu.ljeni čestim poplavama. Na osnovu prerade žitarica i voća razvila su se manja preduzeća. a etivaže šljiva u Brčkom i Bosanskom Šamcu. a najmanje ovaca i koza. 2. opštim siromaštvom i niskim obrazovnim nivoom stanovništva. str. usitnjenosti posjeda. zatim goveda i konja. Posavina je bogata glinom. Žene Posavine i Trebave su izrađivale mnoge predmete narodne radinosti. pa su nikle ciglane u Brčkom.Bosanski Šamac i Orašje. Peradarstvom se bavio znatan dio ženskog stanovništva. 10 U velikim količinama se izvozi kukuruz i suha šljiva. Parni mlinovi su postojali u Brčkom. Željeznička pruga Brčko-Vinkovci podignuta je 1894. vijeka pridružuju im se. nedostatkom reprodukcionog materijala i poljoprivrednih mašina i alata. na njihovom području. Uvoze se industrijski proizvodi i kolonijalna roba čija je potrošnja bila znatna. godine. Izvozno-uvoz8 9 10 Isto. te razvijen riječni transport pogodovali su razvitku trgovine. str. vijeka kao trgovački centri razvijaju se Brčko. U dolinama rijeka i riječica bilo je puno vrba i šiblja što je uslovilo. Orašju. Gračanica i Modriča. u varošicama je bilo dosta zanatskih radnji. a uskoro i pruga Vrpolje-Šamac (Enciklopedija Jugoslavije. a u drugoj polovini 19. nova naselja .

polugrađani-poluseljaci." Pojavili su se u znatnom broju i seoske gazde . Ona se bavi lihvarenjem. 460-461. Kasnije su otvorene filijale i ekspoziture banaka iz Zagreba i Sarajeva. Tuzla. Da bi se održali i izbjegli eksploataciju. Privilegovane agrarne banke iz Beograda. osobito iz redova onih koji su se bavili izvoznim poslovima i otkupljivali. 12 11 12 Cvijetin Mijatović. koji su robu uzimali na kredit uz veliku kamatu. na veliko. Agrarnom reformom 1920. seljaci u posavskim i trebavskim selima su stvarali zemljoradničke zadruge. Trgovačka buržoazija nije birala sredstva da se što više obogati. a 1921. Seljak je u to vrijeme bio ekonomski uveliko zavisan. 52. Ranije kreditno solventni seljaci uvučeni su u dugove kod gradskih i seoskih lihvara i kod banaka. kukuruz. knj.nim poslovima bavili su se trgovci na veliko koji su posjedovali znatan kapital. do 1937. str. 1. kupuje žito u ljeto i jesen jeftino. ili im ga daje na zajam uz veliku kamatu. godine begovima su oduzeta kmetska selišta. Brčko je drugo mjesto u Bosni i Hercegovini koje je dobilo novčani zavod .Bosanski Šamac i okolina. šljivu i stoku. Od veletrgovaca je bila zavisna masa malih trgovaca. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji . godine i iz Beograda.Univerzal. Tada se naglo razvija trgovačka buržoazija. Seoski nadničari radili su po cio dan za bijednu nadnicu od 4 do 5 dinara.banku. sušama i drugim nedaćama. 35 . Time su bili ukinuti feudalni odnosi. osobito kod Državne hipotekarske banke. str. i begluci. opterećen velikim porezima. Mnogi su odlazili na kopanje kanala i kao sezonski poljoprivredni radnici u Slavoniju i Vojvodinu. a u zimu i proljeće ga prodaje seljacima od kojih ga je kupila po znatno višim cijenama. produžena ruka trgovaca na veliko u eksploataciji seoskog stanovništva. U najtežem položaju su bili najamni radnici i bezemljaši. vezan dugovima i mjenicama. O revolucionarnom radničkom pokretu u Tuzli od 1929. često ista lica. 1979. Zemaljske banke iz Sarajeva i Prve hrvatske štedionice iz Zagreba. živeći na usitnjenom posjedu koji je često bio izložen poplavama. a poslije 1918. Građa za monografiju .

dorada i prerada šljiva. 36 . za tu svrhu neprikladnim prostorijama. ne samo od tada opake bolesti . Poslije nje .U gradovima je većina radnika radila na sezonskim poslovima kao što su pakovanje. Gračanici. tetanusa. Njih je opsluživao mali broj zdravstvenih radnika. U gradove su dolazili osiromašeni seljaci. utovar i istovar obično rasutog tereta. nehigijenskog načina življenja i stanovanja. Sve je više bilo siromaštva. Zbog opšte privredne stagnacije i pojave konfekcije. zaostalosti u zdravstvenom vaspitanju. splavarenje i ribarenje. zaraditi koru hljeba. kako bi tog dana mogli da nahrane svoje mnogočlane porodice. a u drugim mjestima ambulante smještene u malim. a odnos između živorođenih i umrlih je bio također izrazito nepovoljan. bez perspektive. Zdravstvena zaštita stanovništva bila je na niskom nivou. Umiralo se u velikom broju. koji su kod svojih poslodavaca radili uz ponižavajuće uslove i po 12 časova dnevno. osobito obućari. mnoge zanatlije su zatvarale svoje radionice. Prva osnovna škola otvorena je 1821. Uslijed nedostatka zdravstvene zaštite. Modriči. u Tolisi kod Orašja. Time je naročito bila pogođena omladina. U zadnjim decenijama turske vladavine počele su se otvarati osnovne škole pretežno uz crkve i manastire. nego i tifusa. U teškom položaju su bili šegrti i kalfe. Zbog opšte situacije u zemlji rađao se kod omladine otpor prema postojećem stanju i društvu i prijemčivost za ideje koje su propagirale promjenu takvih prilika i odnosa u društvu. a u selima uz Bosnu i Savu oboljelih od trahoma. nadajući se da će tu moći. šarlaha. Životarilo se u opštoj privrednoj stagnaciji. difterije i dizenterije. U Brčkom je postojala bolnica malog kapaciteta. krojači i opančari. U oblasti kulturno-prosvjetne djelatnosti područje Posavine i Trebave bilo je na nivou ostalih krajeva sjeverne Bosne. U selima oko Gradačca i Srebrenika bilo je mnogo oboljelih od endemskog sifilisa. kako po gradovima tako i po selima.tuberkuloze pluća. otvorene su osnovne škole u Brčkom. smrtnost odojčadi bila je vrlo velika. To su bili nekvalifikovani radnici koji su egzistirali čekajući svakodnevno da dobiju posao.

str. Dolaskom novih. zalagala se za sprovođenje njihovih ideja i programa. Ona se. Pored ovih postojala su razna lokalna društva koja su svoju djelatnost razvijala na humanitarnoj osnovi i na polju širenja pismenosti i prosvjete. Nikla su i mnoga zanatlijska društva koja su često bila mjesto za okupljanje i organizovanje mladih radnika. Tako su sticana početna saznanja o osnovama dijalektičko-materijalističkog pogleda na svijet. Nakon stvaranja zajedničke države 1918. Bukviku i drugim naseljima. 14 Kulturno-prosvjetni rad se odvijao u malom krugu ljudi. a kasnije za Jugoslovensku nacionalnu stranku (JNS) i na kraju za Jugoslovensku radikalnu zajed13 14 Brčko . Obudovcu. kroz rad u tim društvima. 13 Dolaskom austrougarske vlasti počela se stvarati mreža državnih osnovnih škola. Između dva svjetska rata podignuto je nekoliko osnovnih škola: Građanska škola trgovačkog smjera u Gradačcu. godine u Bosni i Hercegovini nije postojala jedna buržoazija. Domaljevcu. u prvo vrijeme. knj. Modriči i Bosanskom Šamcu. opredjeljivala za Radikalnu stranku.srez i grad. u društvima koja su organizovana na nacionalnoj i vjerskoj osnovi. 21. Odžaku. širili napredne ideje. 2. U tom periodu je u brčanskom srezu podignuto 18 osnovnih škola i jedna građanska škola. Čitaju se djela sa socijalnom tematikom i djela teoretičara marksizma. 64-70. naprednih ljudi u bosanske kasabe. hrvatska i muslimanska. 37 . antifašistički orijentisanih intelektualaca koji su.Bijeloj. str. nego tri u mnogo čemu suprotstavljene . Trgovačka akademija i Niža gimnazija u Brčkom i ženske stručne škole u Brčkom. U godinama pred rat u nekim od tih društava primjetan je uticaj demokratskih. Srpska buržoazija se u cjelini orijentisala prema građanskim strankama u Srbiji. Enciklopedija Jugoslavije. počinju se otvarati čitaonice i stvarati društva prijatelja književnosti.srpska. Najčešće postavljena na konzervativnoj i tradicionalističkoj bazi umjetničko-prosvjetna djelatnost je bila pocijepana na tri nacionalne cjeline u kojima su se okupljali isključivo pripadnici jednog naroda ne miješajući se međusobno.

gdje je bilo prisutno više hiljada ljudi. Hrvatsko stanovništvo u Posavini nije bilo oduševljeno niti je nešto očekivalo od sporazuma Cvetković-Maček. koristeći se nezadovoljstvom muslimanskog stanovništva zbog njegovog položaja u novoj državi. Srpska i hrvatska buržoazija su smatrale Muslimane isključivo kao vjersku grupaciju koju treba pridobiti za sebe. To se najbolje moglo vidjeti u junu 1940. poslije ubistva Stjepana Radića. je uspjela da ono. na zboru u Domaljevcu. Hrvatska buržoazija je ispoljavala svoju političku aktivnost u Hrvatskoj seljačkoj stranci (HSS). sve dok Antun Tuna Babić. propovijedale su nacionalizam i 38 . seljak iz istočne Slavonije. iako su disciplinovano glasale za kandidate koje je istaklo vodstvo stranke. Orašja i Brčkog. stvorene na nacionalno-vjerskoj osnovi. u ogromnoj većini. Muslimanska buržoazija. raspoloženje je usahnjivalo. sve više. dugo vremena prihvata politiku i akcije Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO). Za srpski narod ujedinjenje je predstavljalo ovaplođenje njegove ideje o zajedničkoj državi. sveštenik Svetozar Lazarević koji je pripadao njenom lijevom krilu i isticao se svojim naprednim stavovima imao je znatan broj pristalica u selima oko Bosanskog Samca. na površinu izbijali klasni interesi srpske buržoazije.nicu (JRZ). da bi se kasnije pretvorilo u opoziciju prema vladajućem sloju. preovladao uticaj krupne buržoazije i klerikalnih elemenata i prešutkivan socijalni dio programa. hrvatske mase su sve manje bile zagrijane za političke poteze vodstva. Kako je u toj stranci. Kandidat Zemljoradničke stranke. Građanske partije u Bosni i Hercegovini. ali što je vrijeme više prolazilo i što su. Prisutni su nijemo slušali govornike iz vodstva stranke. Manji broj se opredjeljivao za Demokratsku stranku i Zemljoradničku stranku. narodni poslanik sa lijevog krila stranke. Muslimani su sve više uviđali da vodstvo JMO gleda samo svoje klasne interese i da raspoloženja muslimanskog stanovništva koristi u svojim pogađanjima sa predstavnicima srpske i hrvatske buržoazije oko podjele položaja i privilegija. nije počeo govoriti o teškom položaju seljaštva i o problemima koji ga tište.

rodom iz Gornjeg Žabara (Pelagićevo). Hrvatski nacionalisti u Bosni i Hercegovini su likovali. str. Posebnu aktivnost na tom polju ispoljila je bosansko-hercegovačka studentska omladina sa fakulteta u Beogradu i Zagrebu koja se preko svoja tri otvorena pisma. našle su svoje 15 Dr Zdravko Antonić. »Istorija bosansko-hercegovačke bune« i druge. došlo je do novog zaoštravanja međunacionalnih odnosa. srpski bučno protestvovali i pozivali u pomoć vodstvo Srpskog kluba iz Beograda. vijeka propovijedao istaknuti borac za demokratske slobode i narodna prava Vaso Pelagić. Kada je sporazumom Cvetković-Maček. nalazile su plodno tlo u posavskim i trebavskim selima. u politici i akcijama Komunističke partije Jugoslavije. n. za ravnopravnost i slobodu sva tri njena naroda. podijeljena teritorija Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske buržoazije. sa potpisima. 15 Socijalističke i slobodarske ideje koje je krajem 19. u jesen 1939. protiv raskidanja cjeline teritorije Bosne i Hercegovine.šovinizam i bile obojene političkim konzervativizmom i vjerskom netolerancijom. Jedino je dosljedna ostala Komunistička partija Jugoslavije koja se zalagala za narodnu autonomiju Bosne i Hercegovine u okviru borbe za demokratiju i nacionalnu ravnopravnost naroda i narodnosti Jugoslavije.d. a muslimanski su zaboravili parolu o autonomiji Bosne i Hercegovine i priklonili se postojećem stanju. Ta pisma su odigrala vidnu ulogu u spoznaji i političkoj orijentaciji širokih slojeva omladine u Bosni i Hercegovini u događajima koji su slijedili. 24-26. 39 . Iz redova Srba. javno izjasnila za federalistički pristup u odnosu na autonomiju Bosne i Hercegovine. Muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini rađa se radnička klasa i nova inteligencija koja traži nove puteve u rješavanju nacionalnih i socijalnih pitanja i nalazi ih u učešću u radničkom pokretu. Njegove knjige »Umovanje zdravog razuma«.

Mitair Trifunović Učo nije bio samo predvodnik i organizator kllasnog radničkog pokreta u sjeveroistočnoj Bosni. idejni i stvairni vođa štrajka rudara. Uče» nije zapostavio politički rad među seljaštvom. 1. godine. godine dolazi na rad u Tuzlu i tuzlansku oblast da organizuje mladu bosansku radničku klasu koju su strani kapitalisti eksploatisali. 1979. a njihov sadržaj i ideje su prihvatale mnoge generacije. Poslije završetka I svjetskog rata Učo se vraća u Tuzlu.mjesto u kućama mnogih Poisavaca i Trebavaca. vijeka na političku pozornicu Bosne i Hercegovine stupa radnička Iklasa koja se organizuje u Glavni radnički savez Bosne i Hercegovine 1905. Univerzal. On je. jer je shvatio njegov položaj. Revolucionarna djelatnost Mitra Trifunovića u radničkom pokretu. 274. 101. U godinama revolucionarnog vrije nj a Učo predvodi radničku klasu Tuzle i okoline u mnogim štrajkačko-tarifnim akcijama. V. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. str. otvoreno i vrlo jasno i konkretno propovijedao i nastojao da ilh prihvate široke narodne mase. knj. Za razliku od mnogih rukovodećih ljudi svoje stranke. 17 Dolazio je u mnoga mjesta i sela u Posavini. nego i neumorni revolucionar koji je ideje socijalizma smjelo. Jedan od njenih osnivača i neumorni organizator i propagator bio je Miitar Trifunović . stvara prve organizacije Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) a poslije Vukovarskog kongresa na kome je prisustvovao. On je kao pravi narodni t r i b u n nastupao na mnogim politi16 17 Enciklopedija Jugoslavije. On se neumorno bori za veća prava radnika i seljaka. str. smatrao ga saveznikom radničke klase i zalagao se za rješenje seljačkih pitanja (kao što je kmetstvo). Kao član Glavnog odbora stranke on 1911. 16 Početkom 20. sastajao se sa svojim pristalicama i držao političke zborove. a protiv vlasnika fabrika i nenarodne vlasti koja svojim aparatom prinude fizički i politički štiti eksploataciju. 1909. Tuzla. poznatog po imenu Husinska buna. godine. uz Đuru Đakovića. organizacije KPJ. knj. koji su svoj u djelatnost usmjerili isključivo prema radničkoj klasi. a potom u Socijal-demokratsku stranku Bosne i Hercegovine. 40 . kada je došlo do sukoba između r u d a r a i žandarma. Dr Ibrahim Karabegović.Učo rodom iz Brvnika u Posavini.

Znatno smanjena aktivnost odvija se preko Nezavisnih radničkih sindikata. iz Brčkog su učestvovali Meho Ahmetović. uz pomoć Mitra Trifunovića Uče. konferencije zagrebačkih komunista. u ovom kraju. abadžija. maja 1919. godine. godine formirana prva mjesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). Formirana je i obućarska zadruga. U periodu od 1927. a na Vukovarskom kongresu. str. Poslije kongresa delegati iz Bosne i Hercegovine proveli su u Brčkom dva dana kao gosti svojih brčanskih drugova. zatvaranja Radničkog doma. upućenog na osnovu poznatih stavova 8. kao i drugdje u zemlji. Nakon proglašenja Obznane (30.čkim zborovima u Tuzli.) koje je buržoazija donijela da bi slomila narastajući otpor radnika i uticaj KPJ na narodne mase. do 1928. Pred tim represalijama neki aktivisti povlače se iz političkog života i sindikalne borbe.) i Zakona o zaštiti države (2. XII 1920. 275-276. Slijedeće. formirane su sindikalne organizacije obućara. VIII 1921. U Brčkom je tada formirana organizacija KPJ u koju su uključeni Todor Zorić. stolara. broj članova se udvostručio. Mihajlo Hajduk. građevinskih i komunalnih radnika koje su u početku imale 160 članova. Bijeljini. 1920. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu izabran je na listi Komunističke partije Jugoslavije za narodnog poslanika. Doboju. jenjava revolucionarno vrijenje. Brčkom. Božo Bašić. 18 U Brčkom je 1. Ubrzo poslije toga. Gradačcu i na skupovima u mnogim selima. Mihajlo Hajduk i Filip Filipović kao delegati brčanske partijske organizacije koja je tada imala 50 članova. god. dolazi do izvjesnog oživljavanja partijskog rada poslije pisma Izvršnog komiteta Kominterne. rasturanja obućarske zadruge i raspuštanja sindikalnih organizacija. 41 . Zabranjena je djelatnost KPJ i svih radničkih organizacija. na kojem je KPJ dobila taj naziv. Todor Zorić i Filip Filipović. Mevla Ahmetović. Alija 18 Isto. U nju su ušli Meho Ahmetović. Sekretar brčanske partijske organizacije Meho Ahmetović je učestvovao na Kongresu ujedinjenja. pa zbog toga dolazi do hapšenja i progona komunističkih aktivista u Brčkom.

Politička svijest naroda se kroz vlastita iskustva mijenjala mnogo brže nego ranije. nagomilao toliko ozbiljnih problema koje režim nikako nije mogao niti znao da riješi. godine. svojim dugim postojanjem. članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Ivica Đermanović. u Sarajevu održavaju partijsku konferenciju (treću po redu). Huso Burić-Babura. Martin Volovski. Osvrt na radnički pokret u Brčkom između dva rata. Narod više nije vjerovao golim i lažnim obećanjima buržoaskih političara. Policija hapsi u Bosanskom Šamcu Mitra Trifunovića Uču i Sud za zaštitu države osuđuje ga 7. Razvijalo se široko opoziciono mnjenje. Josip Oks na godinu dana robije i Ilija Šestić na 10 mjeseci zatvora. uskoro. 806-812. Time su se pred KPJ objektivno stvorile perspektive jačanja njenog političkog ulicaja i bržeg sluiranja organizacijo KPJ i SKOJ-a u gradovima i selima. Tada su u Brčkom uhapšeni i od Suda za zaštitu države osuđeni Ahmet Kobić i Ivica Đermanović na tri godine robije. 20 U godinama neposredno pred rat političko neraspoloženje protiv režima prožimalo je dobar dio naroda. Safet Salihodžić i Safet Pašalić. na 2 godine robije. Otrgnuto od zaborava. Komunisti koji nisu uhapšeni. Ahmet Kobić. Safet Salihodžić i Mihajlo Hajduk na dvije. naročito omladine. pokušavaju da ožive rad partijskih organizacija. II 1930. koje je počelo novo partijsko rukovodstvo na čelu sa Josipom Brozom Titom i u Bosni i Hercegovini dolazi do oživljavanja djelatnosti KPJ na novim 19 20 Safet Pašalić. Počevši od 1938. Husein Burić. Ibro Omerbašić. u decembru iste godine. Ono je izviralo iz mnoštva neriješenih nacionalnih i socijalnih pitanja. na kojoj je kao delegat brčanske partijske organizacije učestvovao Ahmet Kobić Kobo. Period diktature je. Međutim. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Hasan Burić na godinu i po.19 Proglašenjem šestojanuarske diktature 1929. 1. knj.Travanjkić. str. U Brčkom je uhapšen Safet Pašalić i sproveden u zatvor u Sarajevo. dolazi do velikih hapšenja koja su zahvatila sve radničke centre u Bosni i Hercegovini. godine komunisti su se našli na još većem udaru policije. 42 . te aprila 1932. Asim Mujkić. u sklopu opšte koncepcije ostvarivanja i jačanja uticaja KPJ.

000 knjiga i brošura i bila jedina ustanova te vrste u gradu. Brčanska partijska organizacija jača svoj ugled u gradu i selima i vodi niz političkih akcija kao što su: pomoć španskom narodu. 818-814. Borisa Kovačević i Rato Dugonjić. n. 43 . organizujući tarifno-štrajkačke akcije. Uz pomoć komunista. Poslodavci su morali prihvatiti zahtjeve štrajkača i radnici su se vratili na posao.č. Tako je više stotina transportnih radnika 25.d. komunicira sa narodom i obavještava ga o političkim događajima. prvenstveno studenata Beogradskog univerziteta. po ugledu na njemačke naciste. stvaraju partijske i skojevske organizacije. Asim Mujkić. str. ubrzo se stvaraju mjesne i kasnije oblasne organizacije Partije i SKOJ-a. 38-39. koji su odgajani u duhu novog shvatanja mjesta i uloge Partije u narodu. Preko biblioteke popularisane su knjige naprednih pisaca i časopisi socijalis21 22 Dr Zdravko Antonić. i imali znatno iskustvo u političkom radu i borbi. U istočnu Bosnu dolaze Cvijetin Mijatović. za ukidanje koncentracionih logora u koje je policija. Radi okupljanja. uspostavljaju njihova rukovodstva i usmjeravaju ih u svakodnevnu aktivnu političku i sindikalnu borbu. koja je imala preko 2. jula 1938. godine obustavilo rad tražeći veće nadnice i snošljivije uslove rada. a SKOJ sve više okuplja i organizuje omladinu i usmjerava je u antifašističku i revolucionarnu borbu.osnovama. Uglješa Danilović. za podršku narodima Čehoslovačke pred njeno pokoravanje itd. strpala mnoge komuniste. organizovanja i obrazovanja radnika ponovo je otvoren Radnički dom i u njegovom sastavu Radnička biblioteka. str. Partija prodire u nova područja. Štrajkačima su punu pomoć pružili radnici drugih struka i mnogi građani. koji sprovodeći direktive CK KPJ. n.21 Novi duh je time počeo da prodire u partijske i skojevske organizacije u Bosni i Hercegovini. borba za dozvolu povratka u domovinu španskim borcima poslije poraza revolucionarnih snaga u Španiji.22 Komunisti uporedo razvijaju snažnu djelatnost kroz URS-ovu sindikalnu organizaciju.

Žandarmi su se naročito okomili na familiju Kaurinovića. a članovi: Ahmet Kobić. Boriša Kovačević. a zatim i Sreski komitet KPJ. pa je često dolazilo do sukoba između mještana i organa vlasti. Društvo je imalo više sekcija i dalo je veliki broj priredbi u gradu i selima na kojima su. Prilog istraživanju radničkih biblioteka i čitaonica u Bosni i Hercegovini između dva svjetska rata (1918-1941). Orašju. uz prigodan program. godine stvoren Mjesni komitet. primljeno je u članstvo KPJ 20 članova. koje je u svoje redove okupilo mnoge građane.č. 225-226. Gradačcu i Tuzli. Asim Mujkić. str. za koje se KPJ u svojoj politici zalagala.tičke orijentacije. ponajviše omladinu. Brčanski sreski komitet je također održavao kontakte sa komunistima u Bijeljini. Pod uticajem Naste Nakića u Bukviku je stvoreno široko opoziciono raspoloženje prema organima vlasti. formirana 1939. Djelovanjem komunista stvoreno je 1938. Bukviku. Svoje glavne oslonce Nakić je našao u omladincima Petru Kaurinoviću. 814-815. U Sreskom komitetu Nasto Nakić je bio sekretar. pa su žandarmi morali pobeći. Milan Marinković i Haris Suljić. propagirane ideje i ciljevi. Sarajevo 1979. U periodu između 1935-1941. Ražljevu.24 koji je razvijao djelatnost i održavao veze sa mnogim naprednim ljudima na teritoriji brčanskog sreza u Bosanskom Šamcu. str. okupljanju i organizovanju omladine za ideje socijalizma i demok23 24 Ljubinka Bašović. 44 . Nasto je oformio skromnu čitaonicu u kojoj su se mogla naći djela mnogih naprednih pisaca. posebno na Petra. razvila je veoma živu aktivnost na pridobijanju. Vražićima i drugim naseljima.23 Partijska organizacija se učvrstila i postala brojnija prijemom novih članova koji su bili prethodno provjereni kroz izvršavanje mnogobrojnih često teških zadataka. Pero Čuskić. a ujedno je služila kao pogodno legalno mjesto gdje se mogla proučavati marskistička literatura i okupljati članovi KPJ i SKOJ-a. godine Radničko kulturno-umjetničko društvo Vaso Pelagić. n. Došlo je i do fizičkog obračuna. Čeliću. U Brčkom je prvo 1940. godine. Skojevska organizacija u Brčkom. Prilozi Instituta za istoriju. Janku Vasiću i Jakovu Mitroviću.

Na kursu za skojevske rukovodioce Bosne i Hercegovine. Radivoje Pavlović. Učo je prvo vrijeme morao biti veoma obazriv i indirektno djelovati. Olga Nakić. jer su mu ljudi prilazili kao obraz45 . U gradu je organizovana velika proslava 1. Vremenom je upoznao sredinu. a policija je postala manje podozriva jer nije mogla primijetiti ništa sumnjivo u njegovom ponašanju. propagirane su socijalističke ideje. pored ostalih. Moriš Papo i Vojislav Magazinović. a protiv fašističke i nacističke ideologije i njihovih pristaša ljotićevaca i frankovaca. koja se navikla na njega. programe priredbi i manifestacije. Skojevska organizacija Brčkog održavala je veoma tijesne kontakte sa bijeljinskom skojevskom organizacijom. priredbama. među 70 polaznika bili su i predstavnici brčanske skojevske organizacije. Mitar Trifunović Učo je konfiniran. u šumi PašIjani iznad sela Vesela kod Bugojna. Omladinci su zajedno sa članovima Partije i ostalim pristalicama socijalističkih ideja organizovali izlet na kojem je bilo izvedeno nekoliko uspješnih prigodnih programskih tačaka. ukazala se šira mogućnost kontaktiranja. godine.ratije.000 stanovnika. demokratiju i ravnopravnost naroda!«. Branko Repić. malo mjesto koje tada nije imalo ni 3. godine. Nasto Nakić i Tihomir Vraštanović. Kada se zaposlio u Srpskoj zemljoradničkoj kreditnoj žitarskoj zadruzi. Na mnogim izletima. godine. i studenti iz Brčkog: Simo Petrović. zatim Mjesni i Sreski komitet SKOJ-a. maja 1940. koji je održan početkom avgusta 1940. »Za autonomiju Bosne i Hercegovine!« potpisali su. Taj kurs je mnogo značio za sticanje saznanja i praktičnog iskustva u radu sa omladinom. pa onda u Bosanski Šamac. gostovanjima. prvo u svoje rodno selo Brvnik. Organizacija je pred rat narasla na oko 40 članova. godine. Treće otvoreno pismo bosansko-hercegovačke omladine pod naslovom »Protiv rata!«. Poslije povratka sa robije. kroz razgovore. »Za slobodu. formirano je više aktiva. septembra 1931. Došlo je do međusobnih kontakata i bližeg upoznavanja. Skojevci su djelovali i imali snažan uticaj u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima omladine. pred sudbonosne događaje koji su slijedili 1941.

Učo je vremenom upoznao mnoge ljude i ocijenio kome može prići. Brankom Miljkovićem i Spasojem Uinčićem na koje je prenosio svoja politička ubeđenja. rodom iz ovog kraja. 46 . Tada je izabran za sekretara pokrajinskog rukovodstva. Oni su vršili znatan politički i kulturni uticaj na svoje mještane. 25 Po Učinom savjetu jedan broj ljudi u Bosanskom Šamcu bio je pretplaćen na list »Narodne novine« koji je u Zagrebu izdavao Božidar Adžija. Pod Učinim uticajem je novembra 1938. Odžak i okolna sela prije rata su često dolazili aktivisti radničkog pokreta i ljudi naprednih političkih pogleda. godine u Bosanskom Šamcu formirana URS-ova sindikalna podružnica obalskih radnika i uskoro je njih 100 stupilo u štrajk. Politika od 6. dr Mustafa Mujbegović i Uglješa Danilović. tražeći sklapanje kolektivnog ugovora. U selu Pisarima zalaganjem naprednih seljaka otvorena je čitaonica koja je raspolagala mnogim knjigama i časopisima koji su bili na indeksu zabranjenih publikacija. Povezivali su se sa ljudima koji su bili demokratski i antifašistički orijentisani i politički djelovali u svom rodnom kraju. Krajem 1940. pored ostalog. Risto Mikičić je u prvim godinama šestojanuarske diktature rukovodio partijskom organizacijom u Sarajevu. 65.čl. obalski radnici su ponovo štrajkovali tražeći povećanje nadnica i poboljšanje uslova rada. Radmilo Kljajić. U aprilu 1932. Acom Đorđevićem. Često je kontaktirao sa Hasanom Zaimovićem.str. učestvovao je na pokrajinskoj konferenciji bosanskohercegovačkih komunista koju je sam pripremao. do 16. 301-304. Narodni i radnički tribun Mitar Trifunović Učo. n. učesnikom oktobarske revolucije. U Modriču. Uhapšen je u 25 dr Ibrahim Karabegović. a koja se. str. godine. bavila pitanjem stvaranja posebnog partijskog rukovodstva za Bosnu i Hercegovinu. Građa za monografiju Bos. Održavao je veze sa tuzlanskom partijskom organizacijom i partijskim radnicima iz drugih mjesta koji su dolazili u Bosanski Šamac. To su u prvom redu bili Risto Mikičić. marta 1980. Jedan broj žena bio je pretplaćen na napredni časopis »Žena danas«. Šamca i okoline.ovanom i dobronamjernom čovjeku i tražili pomoć i savjet.

Poginuo 22. članovi KPJ. koje se u to vrijeme nalazilo u Beču. često. Abdulah Sarajlić. 431^137. Zbog. sa zahtjevima da im se povise nadnice i ograniči radni dan na 12 časova. Zapis o doktoru Mujbegoviću. Istaknuti partijski rukovodilac u Slavoniji. 308-318. bili su povezani sa osiječkom partijskom organizacijom i odatle donosili marksističku literaturu koju su davali na čitanje ljudima sa kojima su bili povezani. Tuzla u radničkom pokretu i »revoluciji. predavanjima i drugim načinima. Uglješa Danilović je u svojim čestim putovanjima po Bosni i Hercegovini. 1.zacije BiH u periodu 1930-1932. u ondašnjoj sredini uživali veliko poštovanje i mogli ostvariti znatan politički uticaj. knj. kao član najvišeg partijskog rukovodstva za BiH. osuđen na smrt od ustaškog prijekog suda i strijeljan. 1969. 11. Pregled br. godine. po zadacima. str. Odžak i Modriču. dolazio u svoju rodnu Gnionicu. Kasnije u Tuzli. Studirajući u Beču rano se uključio u veoma razvijenu aktivnost studenata . štrajk je uspio. 29 Vojo Stupar i Josip Rolih. 27 U ljeto 1939. Ljudi su znali da je po ubeđenju komunista. Osudio ga je Sud za zaštitu države na 8 godina zatvora. Član okružnog partijskog rukovodstva za Osijek. kao ljekar i pogodna partijska ličnost radi na mnogim sektorima partijsko-političkog rada. Modriči. 1941. 47 .marksista i kao kurir jugoslovenskog partijskog rukovodstva. Bakulić i Klajn. Uhapšen septembra 1941. I pored represalija od strane žandarma i organa vlasti. koristeći se svojim ljekarskim. godine. Sarajevo. 10. godine izvršili pretres u kući Mustafe Gra26 27 28 29 Vlajko Begović. u borbi sa ustašama između Vukovara i Osijeka. širio je socijalističke ideje i imao vidan uticaj ne samo u Tuzli nego i u svojim rodnim Tarevcima. slušali ga. Javnim istupima. 28 Mihailo Klajn. 26 Dr Mustafa Mujbegović pripada plejadi narodnih ljekara koji su svojim ljudskim i intelektualnim kvalitetima. Gradačcu i okolnim selima. prijateljskim i rođačkim vezama. U pustari »Petar Mrkonjić« u Modriči radili su Vjekoslav Bakulić. str. širenja marksističke literature u Modriči žandarmi su 1935. godine aktivisti KPJ su organizovali štrajk radnika na Pustari. i vjerovali da je istina i pravo ono što govori.poznatoj provali decembra 1932. sastajao se s naprednim ljudima i usmjeravao njihovo političko djelovanje. putovao u Jugoslaviju. Orijentacija na oružani ustanak partijske organ.

letke i proglase i dijelio ih svojim mještanima. orijentišući ih da slijede put na koji je ukazivala Komunistička partija Jugoslavije. Istraga je vođena nekoliko mjeseci. Oni su u razgovorima sa svojim prijateljima i poznanicima objašnjavali političku situaciju i socijalne prilike. stolarski radnik. Opštinski komitet SKJ Modrica. u kući Pere Kovačevića. 29. pod vodstvom Komunističke partije. Mustafa Grabić. 1970. To su u prvom redu bili Josip Šiber koji je kao stari partijski rukovodilac živio i djelovao u Beogradu i Za30 Hakija Muradbegović. Tada su bili uhapšeni Pero Kovačević. Pripremio je mnoge napredne omladince za događaje koji će slijediti. Rado Stanišić i Ivo Šubarić iz Dobrinje. ukazujući da se samo akcijom radničke klase i drugih naprednih snaga. Hronika Tarevaca. Avdić i Mujbegović su. godine u Tarevce i Modriču je dolazio Enver Šiljak. Slobodan Janković. stanje može izmijeniti. Pošto organizovan rad nije dokazan.bića. Omladinci su posebno bili aktivni u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima i organizovali su mnoge omladinske skupove pod raznim izlikama. Na propagiranju komunističkih ideja radili su još Čedo Stojić. u jesen 1940. Aco Stojić. U proljeće 1940. str. poslije. član KPJ koji je radio u Beogradu. Ponovo su u junu 1937. On je u Modriči formirao aktiv SKOJ-a u kojem su bili Seiko Avdić. Aziz Terzić i Mehmed Mujbegović. prisustvovali na oblasnom savjetovanju SKOJ-a u Solini kod Tuzle. Okružni sud u Tuzli donio je oslobađajuću presudu. U svoje rodno mjesto Gradačac su često dolazili i u njemu boravili izvjesno vrijeme članovi KPJ i SKOJ-a i drugi napredni ljudi koji su se idejno identifikovali sa komunistima. koji su bili u vezi sa Uglješom Danilovićem. On je donosio marksističku literaturu. U Modriči i okolnim selima osjećao se snažan uticaj omladinske organizacije. 30 U Odžaku je u godinama pred rat djelovao Boško Milutinović Đedo. godine uhapšeni Pero Kovačević i Ljubo Dević i sa njima Ferid Širbegović i Stevo Lazić. Ljubo Dević i Mustafa Grbić. a u januaru 1937. U Tarevce i Modriču je često dolazio Smail Mujbegović. sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za tuzlansku oblast. 48 .

Provincija u pozadini). krojački radnik i Mehmedalija Meho Abdulahamidović. koje se smatralo za zabačenu i nerazvijenu sredinu. Lea Kraus. Oni su kontaktirali po partijskoj. raniji pripadnik naprednog studentskog pokreta u Zagrebu. Organizovaniji rad na širenju naprednih ideja i na razvijanju političkih akcija u Gradačcu počinje 1939. marksista i književnik. Edhem Čamo.Mostaru . kojoj je sudio Sud za zaštitu države i borac internacioanalnih brigada u Španiji. Ivica Vižlar koji je kao komunista djelovao među radnicima Željezare i rudnika u Zenici. To su bili Aco Novožilov. Mehmedalija Tufekčić. U Gradačac su. pripadnik revolucionarnog omladinskog pokreta koji je djelovao u Banjoj Luci. odnosno skojevskoj liniji. brijački radnik.kao istaknuti partijsko-politički radnik koga je Oblasni komitet KPJ za tuzlansku oblast zadužio za partijsko-politički rad u Gradačcu. bolje. Teufik Imamović. pisac poznatih djela sa socijalnom tematikom iz bosanske sredine (Ho-ruk. član SKOJ-a. Josipom Šiberom i drugim. marksistički orijentisan intelektualac. dolazili Cvijetin Mijatović i Rato Dugonjić.grebu. Bukve. koji je živio u Zagrebu. Slavica Slobođanac komunista iz Zagreba. veterinar. službenik. To im je ubrzo donijelo znatan ugled i uticaj u svim sredinama. rodom iz Gradačca sa svojim mužem Radom Zigićem i Midhat Muradbegović. poznat u ranijem mjestu službovanja . omladinski rukovodilac. Skupljeni u maloj. Osijeku i Zagrebu gdje se školovao. također. osobito kod omladine i u postojećim kulturno-prosvjetnim društvima u kojima su ranije odlučivali feudalci i klerikalci. nerazvijenoj sredini koja je još odisala feudalnim nasleđem. te napredni učitelji Hamid Mazalović i Hakija Raljević. rodom iz Maglaja. U to vrijeme premješteni su u ovo mjesto. Ismet Terzimehić. student prava. Hasan Kikić. ovi ljudi brzo su se počeli isticati svojim inicijativama i djelovanjem na polju mijenjanja postojećeg u novo. Acom Novožilovim i ostalim naprednim ljudima u duhu linije KPJ na okup49 . Oni su u Gradačcu dobro primljeni i ubrzo su se povezali sa naprednim mladim ljudima koji su ranije dolazili u kontakte sa Hasanom Kikićem. godine. sa Ismetom Terzimehićem. sudija.

816-821. Ljenobudu. Gradaćac 1979. str. 50 . Hajro Mehinagić. početkom avgusta 1940. knj. ostvarivao znatan politički uticaj među svojim seljanima. Salih Osmanbegović i Rizo Mehinagić. u Solini kod Tuzle. Ekonomske prilike na području Posavine i Trebave. Uticaj radničkog pokreta Tuzle na politička kretanja u Gradačcu. Mehmedalija Tufekčič. Političke prilike karakterisala je 31 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. pa je uskoro formirao aktiv SKOJ-a u gradu u koji su primljeni: Ekrem Durić. Safet Pašić u Seoni i Muslija Avdić u Gnojnici su zajedno sa Ibrahimovićem ostvarivali znatan kulturnoprosvjetni i politički uticaj. godine. naglo polarizovanje. za socijalističke ideje i za politiku narodnog fronta. Terzimehić i Novožilov su odlazili u Tuzlu na sastanke sa članovima Oblasnog komiteta za tuzlansku oblast radi usklađivanja partijsko-političkog rada. naročito među omladinom u srebreničkom kraju i doprinijeli širenju ideja bratstva i jedinstva. Učitelji Mustafa Mirica u D. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Desimir Jovanović. U rano proljeće 1941. Stevo Milovanović. pred prodorom industrijske proizvodnje. Aco Novožilov prisustvovao je oblasnoj konferenciji SKOJ-a u ljeto 1940. str. neposredno pred sudbonosne događaje 1941. Kemal Prohić je učestvovao na kursu partijskih i skojevskih rukovodilaca. 10-29. 1. karakterisalo je. Kandidati za članove KPJ su postali Ahmet Durić i Džemal Suša. Na jednoj strani bilo je siromašno seljaštvo i sitne zanatlije u propadanju. Bio je povezan sa mnogim naprednim ljudima iz Gradačca. kod Bugojna. a članovi Kemal Prohić i Mustafa Ustavdić. Tuzle i Brčkog.31 U Srebreniku je napredni učitelj Mehmed Ibrahimović. Šuput je najviše radio sa omladinom. simpatizer KPJ. godine formirana je partijska organizacija u Gračanici čiji je sekretar bio Velo Šuput. Sa sekretarom partijske ćelije u Gračanici bio je povezan Midhat Muradbegović koji je tada radio kao učitelj u Doborovcima i u tom kraju politički djelovao. a na drugoj mali broj bogatih trgovaca i veleposjednika.ljanju svih naprednih snaga u borbi protiv nadolazećeg fašizma i nenarodnih režima u zemlji. godine.

51 . dali svoj prilog ostvarivanju ideja i programa koji su im predočavali komunisti i napredni ljudi u predvečerje drugog svjetskog rata. Seljaci. Građanske političke partije su uglavnom bile kompromitovane i nesposobne da pružaju odgovore i otvaraju perspektive u tako složenim zaoštrenim društvenim protivurječnostima. To je bilo pogodno tlo za djelovanje naprednih pojedinaca i grupa iz redova članova KPJ i SKOJ-a i njihovih simpatizera. što se potvrdilo pri dizanju ustanka.Srbi. nezadovoljstvo i iščekivanje. Pozivi komunista i naprednih ljudi. radnici i napredni intelektualci . su masovnim učešćem u NOB.ovog područja. imali su jak odjek.apatija. Hrvati i Muslimani .

I DIO RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA .

Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka Pripreme. početak i razvoj mjere ustanka i akcije okupatora NOP-a i kvislinga godine - Oživljavanje aktivnosti . Teškoće u razvoju NOP-a 1942.

koja je tukla kolone jugoslovenske vojske u povlačenju. skupljali su se na zbornim mjestima odakle su odvedeni u zarobljeništvo. Međutim. mnoge jedinice su se raspale. mnogi koji su bili daleko od svojih kuća i slušali naređenja svojih starješina.Vučjaku. do 14.PRILIKE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KAPITULACIJE BIVŠE JUGOSLOVENSKE VOJSKE DO USTANKA U aprilskom ratu. nastavili nadiranje ka jugu. Trebavi i Majevici zadrže nadiranje snaga njemačkog 46. u grupama i pojedinačno. Osječka i Vrbaska . aprila.sa zadatkom da na rijeci Savi i u pojasu bosanskih pretplanina . korpusa uputio je ultimatum tražeći da sve jugoslovenske jedinice. polože oružje i prikupe se na zbornim mjestima.Tuzla. Četrnaestog aprila u 17 časova komandant njemačkog 46. od Brezovog Polja do Brusnice . nastojali da što prije stignu do svojih kuća. Istim ultimatumom je zatraženo da se putevi oslobode za nesmetano kretanje njemačkih vozila. aprila na više mjesta. godine. na pravcu kretanja njemačkih kolona u Bosni. Vojnici su ostavili oružje i samoinicijativno. oklopno-motorizovanog korpusa. Nijemci su forsirali Savu 12. gdje su trebale da sačekaju dalja naređenja. i uz pojačano dejstvo svoje avijacije. kako bi izbjegli odlazak u zarobljeništvo.Bosanska. a mostovi i TT linije predaju u ispravnom 55 . Jedinice jugoslovenske vojske su se povlačile ka liniji Doboj . 1941. na tlu Posavine i Trebave našle su se tri divizije bivše jugoslovenske vojske .raspoređene frontom prema Savi. u njegovoj drugoj fazi od 10. da bi tu organizovali slijedeći pojas odbrane. željezničke čvorove i gradove. Na putevima od Modriče i Gradačca prema jugu.

735-737. Kazimir Nandor. 2 Zbog toga okupljaju u svakom mjestu po nekoliko ljudi. U toku 15. bivši policajac i Tomas Mane kulturbundovac. 1 Njemačke jedinice koje su izvršile okupaciju Jugoslavije kratko vrijeme su se zadržale u mjestima bivstvovanja. različitim tempom. Najbliži području Posavine i Trebave bio je 1. divizija koja se razmjestila. bataljon 750. i uskoro su se. Oni su svojim zločinačkim djelima prevazišli sve što je do tada u narodu ovog kraja bilo poznato o zločinu. aprila. koji je stacioniran u Slavonskom Brodu. Pod zaštitom njemačkih trupa i uz pomoć raznih njemačkih vojnih i upravnih komandi i ustanova. Ilija Mandžuka. Dva dana kasnije. 56 . U Odžaku glavni ideolog i organizator ustaša bio je dr Zdenko Odić. Rašid Užičanin. njima se. željni vlasti i pljačke i stvaraju ustaške tabore i logore. armije kod Doboja. Kasnije je za logornika došao Franjo Homa. uglavnom. kada je premješten iz Gradačca. Mirko Bakša. U Gradačcu su se uz Vjećeslava Montanija prvog kotarskog predstojnika našli na zločinačkom poslu Srećko Katić. Mustafa Huseljić. Ante Šimić i Salko Salković. Kasnije je jedna njemačka jedinica došla u Brčko. koji su prevoženi prema istoku. a od avgusta 1941. Pošto nije imala unaprijed pripremljeni kadar da pokrije čitavu teritoriju. Martin Petrović. uspostavlja se nova ustaška vlast. Na teritoriji Jugoslavije stigle su nove njemačke posadne jedinice. svakodnevno mogli vidjeti transporti njemačkih vojnika. Redžo Bristrić i sveštenik Jakov Barišić. jugoslovenska vojska je zvanično kapitulirala. aprila 114. poslije kraćeg sukoba sa jedinicama 2. nasilje i pljačku po ličnim 1 2 Dr Zdravko Antonić. pešadijskog puka. str. Ljubo Lastrić. U Posavini i Trebavi ustaše su pred rat imale malo pristalica. kao novi kotarski predstojnik. U Modriči ustaški logor su formirali Miloš Pavić. oklopna divizija. Ivo Stefanac Opančar i Alija Tursić. Dane Babić. knj. U Brčkom su ustašku vlast uspostavili Marko Tubić. pridružio Vječeslav Montani koji se prije rata specijalizirao i borbi protiv komunista u beogradskoj policiji. uz koje su se odmah našli folksdojčeri.stanju. 17. U Bosanskom Samcu ustašku vlast su organizovali Ivo Vrljić. zavisno od lokalnih prilika. bez ugleda. 1. uz željezničke pruge. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. stigla je u Sarajevo. Okupacija i početak okupatorskog i ustaškog terora u tuzlanskoj oblasti. ustaška vlada je u pojedina mjesta poslala ljude iz drugih mjesta da preuzmu vlast. po garnizonima u Bosni. među kojima i 118. Narod ih je nazvao divljim jer su vršili zločine.

nego društveni ološ. dok su vodu sa sjedištem u Doboju pripadale i postaje u Osječanima i Gračanici. str. Županji. a oružnički vod u Derventi. 4 Oružnici su u novoformiranoj NDH u početku njtenog bitisanja imali vrlo važnu ulogu. Dubravama. Orašju. nego i da se obogate preuzimanjem imovine Jevreja i Srba. str.folksdojčeri. U pogledu prava i privilegija. Vodovi su zadržali svoje ime. a žandarmerijske stanice su postale oružničke postaje (bataljoni nisu postojali). Pri dolasku njemačkih trupa prvi koji su im se našli na usluzi bili su pripadnici njemačke narodnosti . postaje u Gradačcu.oružnici.kulturbundovci. jer su tada 3 4 Dr Zdravko Antonic. Čeliću. Modriči. koji dobijaju novo ime . a od februara 1942. Oružnički vod u Brčkom imao je postaje u Brezovom Polju. Doboju i Tuzli. a primljeni novi . a žandarmerijske čete . Pošto u svoje redove nisu mogli okupiti uglednije ljude iz hrvatske i muslimanske sredine.oružnička krila. Gornjem Žabaru i Sibošnici.sklonostima i željama. Brčkom. već su protiv sebe izazvali revolt naroda ili pak pasivnu rezistenciju. 57 . bili su izdvojeni od ostalog stanovništva i ponašali se u skladu sa nacističkom teorijom o višoj rasi. 740. Posavina i Trebava su teritorijalno spadale u nadležnost oružničkog krilnog zapovjedništva sa sjedištem u Tuzli. U Pavelićevoj državi oni su dobili novo ime . Iz njihovih redova su isključeni Srbi i Crnogorci. Brodu. u Slavonskom Brodu. Oružničko krilno zapovjedništvo imalo je vodove u Brčkom. 3 Kasnije su se regrutovali u posebne ustaške jedinice koje su bile u sastavu Ustaške vojnice. U novom režimu nastojali su ne samo da steknu visoke položaje i uticaj. Još od aprilskog rata oni su pomagači prvo Nijemaca. U početku stvaranja sistema vlasti NDH pojavljuju se žanđarmi. Isto.č. n. 742. Srnicama i Odžaku. oni nisu mogli u narodu steći nikakvo poštovanje. Bosanskom Samcu. a zatim ustaša u prikupljanju oružja.Hrvati i Muslimani koji nisu prošli redovnu obuku. koje je ostalo rasuto ili skriveno poslije kapitulacije bivše jugoslovenske vojske. Bivše žandarmerijske pukove zamijenile su oružničke pukovnije.

bile prve mete napada ustanika. str. velike župe. 105. Ustaše i NDH 1941-1945. ustaška vlada htjela je pokazati da je Bosna i Hercegovina hrvatska oblast i učvrstiti ideju o jedinstvenom istorijskom i nacionalnom prostoru Hrvatske i Bosne i Hercegovine. a na dužnost 5 Fikreta Jelić-Butić. godine 11 oružničkih postaja koje su u uslovima uspostavljanja ustaške vlasti obezbjeđivale njenu egzistenciju i razvoj i služile kao izlazišta i sabirališta prilikom hapšenja i terorisanja srpskog stanovništva. Dubravama. Ustaška vlast je uspostavljana sa vrha na dole. U administrativnom pogledu teritorija NDH je podjeljena na 22 tzv. Brčanska kotarska oblast imala je kotarsku ispostavu u Bosanskom Samcu. U ustanku su oružničke postaje. 1974. Gornjem Rahiću i Tramošnici. poslije napada Njemačke na SSSR. koja je u svojoj teritorijalnoj nadležnosti imala bivše hrvatske i bosanskohercegovačke kotare. Orašju. 3 Na čelo velikih župa postavljeni su veliki župani. Srnicama i Vranjaku. Jevreja i naprednih ljudi. bez obzira na etničku pripadnost. Gradačac. U gradačačkom kotaru opštinska poglavarstva bila su u Gradačcu. Bivše opštinske uprave su zamijenili opštinska poglavarstva na čelu sa načelnicima. Velika župa Posavje sa sjedištem u Slavonskom Brodu obuhvatala je na bosanskoj strani kotare: Bosanski Brod. Kotarske predstojnike je postavljalo Ministarstvo unutrašnjih poslova na prijedlog ustaških područnih organizacija. a na slavonskoj samo Slavonski Brod i Đakovo. Bukviku. Odžaku. uhapšeni su mnogi komunisti i ostali antifašisti. Pri formiranju velike župe Posavje. a kasnije i u Obudovcu. Zagreb. Derventu. Samo na području Posavine i Trebave bilo je 1941. 58 . Liber-Školska knjiga. Donjoj Mahali. Brčko i Bijeljinu. Modriči.bili jedina ranije organizovana oružana snaga sa bogatim iskustvom u sprovođenju policijskih mjera. odnosno upravitelji ispostava. U zapadnom dijelu brčanskog sreza postojala su opštinska poglavarstva u Bosanskom Šamcu. a Gradačačka u Odžaku. a ove na kotarske oblasti. a na čelo kotarskih oblasti i kotarskih ispostava kotarski predstojnici. Na osnovu njihovih spiskova i podataka.

Organi UNS su se posebno orijentisali na borbu protiv komunista i ostalih antifašista. Na najviša komandna mjesta dolaze bivši austrougarski oficiri. obično smrtne kazne. Na bosanskom divizijskom području. Na teritoriji Bosne i Hercegovine. Neki funkcioneri su otpušteni ili premješteni. formirano je Bosansko divizijsko područje kao najviši vojnoteritorijalni organ. Ustaška nadzorna služba je bila posebna organizacija sa svojim organima u sjedištima velikih župa i kotara. u 6 Dr Ferdo Ćulinović. U mobilizacijskom smislu Posavina i Trebava su pripadale Popunidbenom zapovjedništvu u Tuzli. ali je ostao i veliki broj onih koji su zadržali svoje funkcije ili dobili veće. Sudovi su takođe bili centralistički organizovani. jer ustaški totalitarni sistem nije dozvoljavao nikakvu samostalnost. nastojeći na taj način suzbiti otpor naroda protiv ustaške vlasti. izricali surove. Uz redovne sudove (stol sedmorice. Slavko Kvaternik ministar vojske u Pavelićevoj vladi izdaje naredbu o osnivanju vojske i mornarice NDH. Ustaše su na položaje u administraciji dovodili svoje istomišljenike i prijatelje. sutradan po proglašenju NDH. 6 Po ulasku njemačkih trupa u Zagreb. Tu su spadali u prvom redu ustaški prijeki pokretni sudovi koji su išli iz mjesta u mjesto. 59 . Domobranstvo je trebalo da predstavlja redovnu vojsku regrutovanu po sili zakona. okružni i kotarski sudovi) uvedeni su i vanredni ustaški sudovi. U opštinama i kotarima izvršene su mnoge personalne promjene. Vojnoizdavaćki zavod. Ravnateljstva za javni red i sigurnost bila su u nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova. Prvi se bavio policijskim poslovima. u čiju nadležnost su spadali i koncentracioni logori. Policijski aparat NDH je organizovan u okviru Ravnateljstva za javni red i sigurnost i Ustaške nadzorne službe. 225-226. a drugi obavještajnom i kontraobavještajnom djelatnošću. koncem aprila.velikih župana su dolazile istaknute ustaše. Okupatorska podjela Jugoslavije. str. odnosno velikih župa. Beograd. 1970. sa popunidbenim zapovjedništvima (vojnim okruzima) u koje se uskoro sleglo mnoštvo vojnih obveznika koji su upućivani u novoformirane domobranske jedinice.

ogrjevu i novcu. Sva nepokretna imovina srpskih i jevrejskih kulturno-prosvjetnih društava predata je ustaškom Savezu napredkovih zadruga. osječkog i vinkovačkog regrutnog područja. pljačkani. od kojih je jedna (Osma) bila stacionirana u Tuzli. raznošenje i uništavanje njihove zajedničke i lične imovine na osnovu Pavelićevih zakonskih odredbi »O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Očuvanju hrvatske narodne imovine«. zabranjeno im je kretanje po60 . a noću odvođeni i ubijani. nisu smjeli izlaziti na javna mjesta. Srbi su se također našli u položaju građana drugog reda. raditi na kuluku. i sami se često izlažući životnoj opasnosti. pa i dalekog pretka Jevreja. dok su Muslimane uvrstili u Hrvate. uglavnom su dolazili regruti iz zagrebačkog. Tajno su ih obilazili i uvjeravali da nisu sami i da će pravda na kraju pobijediti. Građani drugih narodnosti ulagali su napore. postavljeni su ustaški povjerenici koji su se više bavili pljačkom. Ustaše su. trgovine i zanatske radnje Jevreja i Srba koji su iseljeni ili pobijeni. Morali su nositi žute trake oko rukava. da im pruže pomoć u hrani. stacionirane na teritoriji istočne i srednje Bosne. Zakonskom odredbom o državljanstvu morao je svaki građanin da dokazuje svoje porijeklo. U tom smislu razvili su veoma jaku propagandu preko štampe.prvo vrijeme su formirane tri domobranske pukovnije. ostalih glasila i javnim istupima funkcionera. nego trgovačkom i zanatskom djelatnošću. bili su na svakom koraku maltretirani. osobito ustaškog ideologa Mile Budaka koji je često u svojim govorima naglašavao ustašku krilaticu: »Srbe na vrbe«. Počeli su progoni Srba i Jevreja. uz potpunu saglasnost Nijemaca. Obreli su se na Srbe i Jevreje koje su stavili van zakona. kakav se nije pamtio u cjelokupnoj četiristogodišnjoj istoriji njihovig življenja na bosanskohercegovačkom tlu. U industrijska preduzeća. U domobranske jedinice. Osnovane su »komisije za ponovu« koje su preuzimale imovinu protjeranih Srba. Otpuštani su sa posla. Na osnovu te odredbe progonjeni su i oni koji su imali nekog. Jevreji su se našli u teškom položaju. htjele stvoriti jednonacionalnu državu.

okupljanje na javnim mjestima. 18. nije imao uspjeha. prvo onih za koje su pretpostavljali da bi mogli biti eventualni nosioci otpora. na osnovu poslanice nadbiskupa Alojzija Stepinca. za koju su se davale velike pare. godine. onda sprovedeni preko Save u Gunju gdje je predstojnik Montani obećao da će biti pušteni ako podnesu molbe za pokrštavanje. Odmah je počelo hapšenje i protjerivanje sveštenika. Partizani u Posavini. 1974. Brčko. Opštinski odbor SUBNOR-a. Svjetlost. Za vrijeme policijskog časa odvođeni su od svojih kuća trpani u transporte i upućivani u Srbiju. Sarajevo. Katoličku vjeru su primali pojedini činovnici i trgovci da bi sačuvali svoj imetak i položaj. zabranjena je i upotreba ćirilice. ustaše prilaze masovnoj fizičkoj likvidaciji srpskog stanovništva. 8 Nisu svi rimokatolički sveštenici prišli sa takvom usrdnošću i cinizmom sprovođenju okružnica nadbiskupske kancelarije. U drugim mjestima Posavine i Trebave nije došlo do ovakve primjene nasilja da bi ljudi promijenili svoju vjeru. Tokom maja 1941. počelo je prekrštavanje srpskog stanovništva u rimokatoličku vjeru. str. 51. 61 . ili su zadržavani u zatvorima kao taoci. Taj proces u većini mjesta.slije policijskog časa. Nisu imali izbora. 1978. obavljanje vjerske s|užbe i upotreba zvona na crkvama. a zatim ostalih. intelektualaca i drugih uglednih ljudi. obično uz iznuđenu dobru nagradu da bi ostali u životu. 7 U Brčkom su rimokatolički sveštenici Ante Kljajić i Ilija Violoni sa kotarskim predstojnikom Vjećeslavom Montanijem postavili sebi cilj da do kraja 1941. SKOJ u Brčkom 1941-1942. str. godine izvrše prekrštavanje svog srpskog stanovništva u kotaru. Rifat Piskavica. prvenstveno zbog otpora stanovništva. Fra Ilija Violoni je na prekrštavanju govorio da im je spasio duše. Pošto iseljavanje i prekrštavanje nije dalo zadovoljavajuće rezultate. a pogotovo u selima. bosi i pretučeni stajali su na temperaturi od -15°. Svučeni. Krajem novembra i početkom decembra u Brčkom je uhapšeno oko 150 Srba i zatvoreno u zgradu gimnazije. Nije htio vršiti prekrštavanje bez potvrde ustaških vlasti »o dostojnosti molioca da primi rimokatoličku vjeru«. U 7 8 Boro Popović. ali nije siguran da im je spasio i tijela.

Odžaka i okolnih sela preduzeli su akciju da ih spasu. u velikom broju. godine Puškarić.toku tri noći u prvoj polovini decembra. (Arhiv VII. F. Ustaše su željele da izazovu neprijateljstvo Hrvata i Muslimana. godine ustaški oficir Cesar Lovro. 83-84. 9 Ljudi su izražavali solidarnost sa progonjenima i žrtvama terora. hvatali ljude u kućama.174. nisu odobravali postupke ustaških vlasti prema Srbima i Jevrejima. šumarcima. 32). Gotovo u svim mjestima Posavine i Trebave došlo je do međusobnog optuživanja kotarskih oblasti i ispostava. Muslimani i Hrvati iz Modriče. ubijali. 1969. Hronika Modriče. ubio je u kalani na očigled građana u Bosanskom Šamcu Hajrudina Izetbegovića. zanatskih radnji i kafana. Znajući da se oni nalaze u nevolji. satnije koji su u Brčko stigli iz Mitrovice. mučili ih u zatvoru. VI 1941. i učešćem na sahrani. zbog toga što mu nije htio pokazati legitimaciju. 62 . Odžačani su se nadmetali ko će zatvorenicima donijeti u logor bolju hranu. a zatim bacali leševe u Savu. u tome nisu uspjeli. jula u Modriči i okolini ustaše su uhapsili oko 300-400 Srba i sproveli ih u logor u Odžak. Modriča. Opštinski komitet SKJ. str. U slijedeća tri dana pokupili su nasumice po gradu i okolnim srpskim selima mnoge Srbe. Ispostava kotarske oblasti u Bosanskom Samcu je tek poslije mjese i po dana poslala izvještaj Velikoj župi o ovom događaju. cigarete. kao što je bilo u Bosanskom Samcu. gdje su također pravili strašne pokolje. i 18. juna 1941. Već 29. koji je došao iz Zagreba. koju su. pobili su u Brčkom sve Jevreje na Savskom mostu i na starom pravoslavnom groblju. pa su održavali i javne demonstracije. Cjelokupno stanovništvo ovog mjesta je javno izrazilo svoj protest zatvaranjem trgovačkih. kotarski predstojnik iz Brčkog se žali Velikoj župi na ponašanje pripadnika ustaškog logora u Brčkom. obuću i odjeću. prema Srbima. Na Petrovdan 12. Zatim su išli u udaljenija sela. Muslimani i Hrvati. reg. zbog bojazni od izliva narodnog gnjeva prema ustašama. obezbjeđivali njemački vojnici. naredbe o 9 10 Muhidin Spužić. Poslije tri dana ustaše su morale pustiti zatvorenike. međutim. U noći 14/15. 10 Samovoljnim ponašanjem ustaša nisu bili zadovoljni ni organi koji su po svojoj funkciji bili zaduženi da vode računa o javnom redu i bezbjednosti. na poljima i ubijali ih. br.ll. ustaše iz zloglasne 5. fond NDH. i ustaških logora. tražili su načina da im pomognu. On piše: »Ustaše sami izdaju propusnice. r.

od uhapšenika naplaćuju kauciju. Puškarić pismeno traži od ustaškog logora da mu preda sve uhapšene građane na osnovu Pavelićeve naredbe koja je štampana u 61. odakle su mnogi otpremljeni u koncentracione logore. VII i 8. 4/2.3. Na osnovu pritužbi kotarske oblasti. korienski pravopis i osniva ured za jezička pitanja. Velikoj župi. fond NDH. VIII 1941. Martina Petrovića. Pavelić uvodi tzv. V. k. Arhiv VII.ograničenju kretanja. 28. k. Uvode se nove riječi i kovanice. Posavlje od 22. I 1942. da su štitili Srbe i komuniste. br. smjenjuju i imenuju povjerenike u židovskim radnjama. ustaše nisu ostale dužne Puškariću. avgusta 1941. Izvještaj velikog župana dr Vladimira Sabolića Ministarstvu unutrašnjih poslova od 23. ali se ustaše na to oglušuju. F. 28/1. po zlu poznati Vjećeslav Montani. broju »Narodnih novina«. student . postavljaju povjerenike u pojedinim hrvatskim kulturnim društvima. Odmah je optužio svog prethodnika Puškarića i zapovjednika domobranske posade u Brčkom satnika Božidara Mileusnića. Neki pravoslavni sveštenici su takođe uhapšeni i protjerani u Srbiju. U drugoj polovini avgusta na mjesto kotarskog predstojnika u Brčko došao je iz Gradačca. hapse ljude i dugo ih drže u zatvoru i ne predaju ih redovnim vlastima na postupak. 12 Da bi pokazao da Srbi i Hrvati nisu imali ništa zajedničko u jeziku. Brezovo Polje i Čelić na Ilindan 2. 9. 12 63 . 4/3. Arhiv VII. kažnjavaju ljude i ubiru globe zbog redarstvenih prekršaja. fond NDH. Na njegovo mjesto došao je Mato Rajić. pre11 Izvještaji kotarske oblasti Brčko. 11 Međutim. Tog dana su ustaše počele hapsiti seljake u srpskim selima i transportovati ih u Bijeljinu.ustaša iz Zagreba. godine. izriču i naplaćuju kazne. VII. zbog čega su se oni uskoro našli pred sudom. Glavni ustaški stan je donio naredbu o smjenjivanju ustaškog logornika u Brčkom. reg.174. stvaraju neraspoloženje kod mještana i u svemu mimoilaze upravnu vlast«. On je i dalje u svojim izvještajima ukazivao na zločine i samovoljno ponašanje ustaša i na bezrazložno hapšenje mnogih Srba . br. 10/2 i 30/1. 4/5.seljaka u opštinama Brčko. ispražnjuju pojedine obitelji iz stanova.174.

Istaknuta su razna upozorenja da se građani moraju uredno odazvati svakom pozivu vlasti. 101. Desetak dana nakon uspostavljanja NDH izdata je uredba o činovništvu u kojoj između ostalog stoji »svi činovnici se stavljaju na raspoloženje nadležnom ministru koji ih može bez obrazloženja otpustiti.1'' Tom uredbom ustaše su se uveliko koristile da nepoćudne činovnike premjeste iz mjesta gdje su bili poznati i imali ugled. gdje im je političko djelovanje lakše bilo onemogućiti. str. a zatim u Visoko. ali je odziv bio veoma slab. str. dići od službe. 13 14 15 Dr Ferdo Ćulinović. koja je odlazila na istočni front. 64 . Radi toga u gradove Posavine i Trebave dolaze Ademaga Mešić. da ga odmah predaju ustaškim vlastima. i na dobrovoljni rad u Njemačku. n. Polovinom juna izdato je naređenje oružničkim postajama da pohapse sve građane koji nisu lojalni NDH. 19-20. a zatim u Foču. n.uzete iz njemačkog jezika.d.d. većinom zabačena. njihovom kretanju i djelovanju i stvarali svoju evidenciju. Fikreta Jelić-Butić. 13 Ustaška propaganda nastojala je da se što više ljudi prijavi u ustašku legiju. drže govore i ubeđuju. iz državne službe u samoupravnu i u službu javnog reda i obratno.d. Blaž Gutić i Hakija Hadžić. umiroviti. što izaziva podsmjeh i mnoge viceve na račun tog jezičkog galimatijasa. bez obzira na dosadašnje pravne odredbe i dosadašnji položaj«. str. Prikupljali su podatke o komunistima. Uporedo sa progonom Srba i Jevreja ustaše su tragale za članovima KPJ i SKOJ-a i za svima onima koji su sa komunistima na razne načine sarađivali. n. Muhidin Špužić. sudiju kotarskog suda prvo u Mostar. pod prijetnjom smrti. pozivaju sve one koji posjeduju bilo kakvo oružje. a Ismeta Terzimehića. premiještati bez njihove privole iz područja jednog ministarstva u drugo. najprije u Fojnicu. Ustaše. Na osnovu te uredbe ustaške vlasti su iz Gradačca odmah premjestili kotarskog veterinara Edhema Čamu. u mjesta.14 Nijemci su prijetili da će za jednog svog poginulog vojnika strijeljati stotinu Srba. 228. Jevreja i komunista.

tražili svoje jedinice i javljali se dobrovoljno u vojsku. Pojačane su mjere budnosti i uka65 . tadašnji sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. ukazivanjem na konkretne primjere njihovog držanja i ponašanja. koncem maja 1941. prišli uspostavljanju partijskih veza. POČETAK I RAZVOJ USTANKA U vrijeme napada Njemačke na Jugoslaviju komunisti su. Članovi oblasnog partijskog rukovodstva prenijeli su uskoro iz Tuzle direktive komunistima u gradovima i selima istočne Bosne. prošire. genocidu i izazivanju bratoubilačke borbe koju je nametnuo okupator. Vjekoslav Bakulić. ali su u većini mjesta bili odbijeni. sanitetski materijal i drugu vojnu opremu. Kada se završio aprilski rat. Ovo je osobito bilo potrebno zbog Hrvata i Muslimana. komunisti koji su izbjegli zarobljeništvo. Direktive usvojene na Majskom savjetovanju CK KPJ u Zagrebu prenio je komunistima tuzlanske oblasti. vratili su se u svoja mjesta. Preduzete su mjere da se partijske i skojevske organizacije očuvaju. Komunisti su dobili zadatak da prikupljaju i sakrivaju oružje i municiju. Iso Jovanović. izvlačenju članstva koje je dopalo u zarobljeništvo i pojačali mjere opreza prema novoj vlasti. shodno ranijoj direktivi svoga rukovodstva. U novim uslovima iskazala se politika bratstva i jedinstva kao jedina alternativa nejednakom tretiranju nacija. koji je simpatizerima KPJ prenio direktive o novom načinu rada i međusobnom povezivanju. Savjetovanje je bilo posvećeno problemima rada organizacija KPJ u uslovima okupacionog režima i pripremama komunista za dizanje naroda na oružani ustanak. U Modriču i Bosanski Šamac dolazio je iz Osijeka krajem maja ili početkom juna 1941. Jedan od prvih zadataka je bio razotkrivanje namjera okupatora i ustaških vlasti.PRIPREME. jer su neki od njih gajili iluzije da će novi režim ukloniti nepravde koje su režimi bivše Jugoslavije učinili za vrijeme svoje 23-godišnje vladavine. u Tuzli. kako bi mogle raditi u novim uslovima. ojačaju i organizuju.

još više se otežava djelovanje članova KPJ i SKOJ-a. Pero Kovačević. Tošo Bošnjaković. zapovjednici oružničkih postaja i kulturbundovci. Na osnovu te naredbe u Brčkom su odmah uhapšeni istaknuti komunisti Ivica Đermanović. u Modriči. sve komuniste i njihove saradnike. Mihajlo Ikić. Poslao ih je u zatvor u kulu u Gradačcu. kotarski predstojnik u Gradačcu je nastojao da njegov spisak zatvorenih komunista i njihovih saradnika bude što veći. Vaso Bošković. Vjećeslav Montani. Kojo Mikičić. su upućeni u koncentracioni logor kod Gospića i tamo pobijeni. Pod sumnjom da su komunisti. Žarko Ružić. a uskoro i Milan Marinković. gdje je kasnije ubijen. Đoko Maslić. Na osnovu direktive šefa Gestapoa trebalo je pohapsiti po ranije pripremljenim. zatvoreni su Risto Mikičić i njegova supruga Darinka. a uz to su srpske i jevrejske narodnosti. Napadom Njemačke na SSSR. Safet i Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević. gdje je otkriven. za koje se smatralo da su komunisti ili saradnici komunista.zivano je na neophodnost stroge tajnosti i na potrebu mijenjanja mjesta boravka i stanovanja. uhapšen i otjeran u logor u Jasenovac. Đoko Vujanić i Aco Cvjetičanin. Aco i Jovo Nikolić. i uputiti ih u koncentracione logore. Sarajevu pa opet u Tuzli. pa je u trećoj dekadi juna 1941. Vaso Gligorević. Đorđe Radić. Jedno vrijeme se skrivao u ilegalnim stanovima u Tuzli. jula i naredbe Glavnog ustaškog stana od 19. 22. Na osnovu naredbe Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 15. ili na osnovu lokalne situacije sastavljenim spiskovima. Oformljene su komisije x koje će izvršiti izbor lica koje treba uhapsiti i poslati u logor. Mitar Trifunović Učo pošao je iz Bosanskog Samca prilikom povlačenja jugoslovenske vojske. Stojan Šikanić. Hasan Burić. Đorđo Škorić. U Bosanskom Samcu je uhapšeno 16 ljudi: Dimitrije Tovirac. jula 1941. gdje su životni uslovi bili veoma teški. 66 . Ratko Stavrić. uhapšeni. U komisijama su bili ustaški i policijski funkcioneri. juna. Aco Malinović. Armen Rozenzvajg. Tarevcima i Gradačcu uhapsio oko 27 lica. U organizaciju KPJ i SKOJ-a primljeni su novi članovi koji su ranije bili poznati po identičnim pogledima sa komunistima.

Veljko Jovanović. godine. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. i izvlačenja uhapšenih iz zatvora. Vlajko Stanišić. Aleksandar Novožilov. jula od17 Dr Zdravko Antonić. Iako su pretrpjele znatne gubitke. jer ih smatraju svojim glavnim neprijateljima. Sakib Suljić. Niko Kovačević. Reuf Grabonjić. redovno su im upućivali hranu. prikupljanje oružja i opreme. Vlajko Stanišić i Isidor Abinum. Abdurahim Otanović. Kladara i Riječana. Ova hapšenja izazvala su proteste građana Modriče. Edhem Mujbegović. Tarevaca. Odlaskom Montanija iz Gradačca i dolaskom Vatroslava Borkovića na rad u kotarsku oblast ove intervencije su donekle urodile plodom. Modriče i okoline. Niko Stanić. Na osnovu pomenutih naredbi u Gospić su otpremljeni i tamo ubijeni Risto Mikičić. Oni su angažovali mnoge ugledne građane da se zauzmu kod ustaških vlasti kako bi se uhapšenima ublažio zatvorski režim i da se puste iz zatvora. Gradačca i ostalih naselja. Veljko Jovanović.Fuad Suljić. Muradif Havkić. Ibrahim Mujbegović. Hajro Halilović. Isidor Abinum. Tarevaca. Mehmed Mujbegović. Andro Šubarić. Okupator i ustaše vode borbu protiv komunista svim sredstvima i metodama. organizacije KPJ nastoje da pregrupišu snage upućivanjem svojih članova iz gradova u sela. Ferid Širbegović i Himzo Salkić iz Modriče. jula. do novembra 1941. Jozo Ljubas. zalažući se za puštanje na slobodu uhapšenih. Međutim. 107-108. puštena kućama. Fehim Mešanović Duša. Građani ovih mjesta su i na druge načine pomagali uhapšenima da lakše podnose zatvorski režim. pa je većina uhapšenih. najčešće u Slavonski Brod i Zagreb. u gradovima ostaje dovoljno aktivista radi održavanja veza. Šefko Avdić. Husein Zečić.17 Poslije sjednice PK KPJ za BiH 13. na kojoj je zaključeno da se u skladu sa odlukama CK KPJ od 4. Montani je uz to uhapsio oko 60 Srba iz Gradačca. Ovoj grupi zatvorenika je priključen Aco Novožilov iz Gradačca. Garevca. Esad Širbegović. zbog neopreznosti i neblagovremenog preduzimanja mjera za sklanjanje svojih članova. str. 67 . Deputacije viđenijih građana odlazile su u razne ustanove NDH. Na oslobođenju uhapšenih intenzivno su radili simpatizeri KPJ koji su ostali na slobodi. cigarete i preobuku.

Haris Suljić. Popovom Polju.mah ide na pokretanje oružane borbe. izašli iz Brčkog 19 . Iz tih ustaničkih centara strujaće uticaji. 39.d. Na sastanku su govorili Ahmed Kobić i Pero Ćuskić. godine i sam je sa Pećnika kod Tuzle otišao u Sekoviće. Nasto Nakić i Milan Marinković. rukovodio Haris Suljić. Dragoljub Vraštanović. Pred izlazak sreskog komiteta na teren u Brčkom u kući Tihomira Vraštanovića sastalo se petnaestak brčanskih komunista da se dogovore u vezi direktiva sa Majskog savjetovanja CK KPJ. Vražićima. a područje Trebave za Ozren. godine. U ovim selima počelo je formiranje borbenih grupa. štr. Zabaru i Obudovcu. vratili u svoj rodni kraj. Početnim pripremama za ustanak u Posavini i drugim dijelovima brčanskog sreza rukovodio je Sreski komitet KPJ za brčanski srez u sastavu: Pero Ćuskić. Tuzla. i još neki. pa je tamo uputio većinu svojih kadrova da rade na neposrednoj organizaciji ustanka. Oblasni vojni štab je odlučio da centri ustanka u oblasti budu na Ozrenu. n. hrabre i neustrašive pomagače. Univerzal. Zoviku. On je u partijskoj i skojevskoj organizaciji grada imao veoma odane. Ahmet Kobić. 28). U vrijeme priprema za ustanak komunisti brčanskog sreza orijentisali su se na ljude sa kojima su prije rata kontaktirali i na one koji su se kao napredni ljudi. Oni su krajem maja 1941. Vezu između Sreskog komiteta koji 18 19 Dr Zdravko Antonić. a početkom avgusta 1941. dolaziti poruke i aktivisti koji će uticati na razvijanje ustanka u Posavini i na Trebavi. Brnjiku. povezali se sa mnogim naprednim ljudima i prišli stvaranju organizacija u Ražljevu. poslije hapšenja poznatih starijih komunista. Oblasni vojni štab Tuzla 1941. Djelovanje KPJ na pripremama i pokretanju ustanka u Bosni i Hercegovini 1941. Birču i Majevici. kako se treba pripremati za ustanak i kakve mjere treba greduzeti u vezi sa prilikama na brčanskom srezu (Boro Popović. str. Članovi sreskog partijskog rukovodstva su održavali međusobnu vezu i vezu sa partijskom i skojevskom organizacijom u Brčkom kojom je. 68 . 1981. 18 Područje Posavine bilo je vezano za Majevicu. Bukviku. Područje Posavine je pripadalo brčanskom srezu i aktivisti iz Brčkog su još prije rata ostvarili niz kontakata i veza sa naprednim ljudima u selima i varošicama u Posavini. Pored članova sreskog komiteta na sastanku su bili: Hamid Berbić. članovi Oblasnog komiteta KPJ i novoformiranog Oblasnog vojnog štaba za tuzlansku oblast odlaze da organizuju prve vojne akcije. dolaskom okupatora.

Milana Marinkovića su ustaše uhapsile kada je išao u Bijeljinu po partijskom zadatku. Posavski komunisti su komunicirali sa sreskim komitetom povremenim odlaskom u sjedište komiteta u Ražljevu. n. Početkom avgusta je bio u Bukviku i Donjem Žabaru da ubrza pripreme za ustanak i da prenese uputstva za izvođenje prve akcije . održavao je preko porodice Đokić u Grbavici. Hasan Aganović Tač. te Nikolom Simićem iz Lončara i njih uključio u pripreme ustanka. Ahmet Kobić je iz svog Brnjika djelovao u muslimanskim selima zapadno od ceste Brčko . U jugozapadnom dijelu Trebave radili su na pripremi ustanka. Josip Jovanović i Ismet Kapetanović. sanitetskog materijala i druge vojne opreme. str 47.20 Nasto Nakić je u početku najviše boravio u svom rodnom Bukviku gdje je oformio brojnu i jaku borbenu grupu. Pero Ćuskić je uspostavio direktan kontakt sa Ilijom Katićem iz Donjeg Žabara i Simom Petrovićem i Borom Popovićem iz Obudovca. Cedo Jaćimović. 20 Boro Popović.d. Aktivisti Modriče i Gradačca su proširili krug svojih pristalica. Uputili su jednog aktivistu u Osijek. u okviru dobojske grupe. spriječili ustaše u njihovim namjerama da privuku pod svoj uticaj muslimansko i hrvatsko stanovništvo. 69 . aktivisti Modriče pokušavali su da stupe u kontakt i dobiju direktive za rad od Vjekoslava Bakulića. Pero Ćuskić se kretao cijelim terenom Posavine i po ostalim dijelovima brčanskog sreza zahvaljujući svojim vezama i javkama. ostvarili veći politički uticaj na sredinu u kojoj su djelovali. On je također sa Petrom Kaurinovićem i Jankom Vasićem odlazio u Ražljevo radi koordinacije pripreme ustanka.se najčešće okupljao u Ražljevu i organizacije KPJ u Brčkom. pomoći u prikupljanju oružja.prekidanje telefonskih veza.Čelić. Ostavši bez veze sa oblasnim komitetom KPJ za tuzlansku oblast. Aktivisti iz Bosanskog Šamca i Gradačca su održavali povremene međusobne kontakte radi upoznavanja sa situacijom. ali on Bakulića nije uspio pronaći. mladi komunisti od kojih je najstariji imao samo 26 godina.

Boško Pantelić. Prvo su pokušali da telefonske žice pokidaju pomoću srpa nataknutog na motke.d. Pošto su borbene grupe bile dosta međusobno udaljene odlučeno je da svaka u svom kraju presiječe telefonsko-telegrafske veze.Bijeljina i Brčko . postali komunisti. Kaurinovića sakupila se 9. 168. na putu Brčko . knj. 372-379). Janko S. Janko Vasić. str.Čelić. 21. Kaurinović.21 Ustanak ovdje nije otpočeo kao masovna pobuna naroda protiv ustaškog terora. Petar Đ. poruši mostove i propuste na putevima. 1. a Ražljevačka na putu Brčko . Njima su pomagali omladinci: Ilija Kaurinović. Romaniji i Ozrenu u kojima je učestvovalo po nekoliko stotina ustanika. Lazo S. Zarić i Nikola Pantelić. Izvještaj Štaba Majevičkog odreda štabu tuzlanske oblasti. dok. organizaciono i u vojnom pogledu kroz diverzije sa manjim grupama ustanika koje podržava većina stanovništva svih narodnosti. Posavini i na Majevici objedinjene su stvaranjem Sreskog podštaba za Majevicu koji je svoj prvi sastanak održao 7. Trivun G. nego je pripreman politički. Jovan Kerezović. knj. tom IV. avgusta u Bogutovom Selu. n. Vasić. U bukvičkoj borbenoj grupi su bili: Petar B. U blizini Gorica sklonili su se u kukuruze da sačekaju noć.u daljem tekstu: Zbornik IV. str. politički rukovodioci na terenu i vojni i politički rukovodioci u jedinicama NOV i POJ.22 Posavska (bukvička) borbena grupa 23 pod vodstvom Petra B. Prve oružane akcije su izvedene na Birču. (Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Ilija S. Borbene grupe u Semberiji. Trivo P. Oni su za čitavo vrijeme rata radili za NOP. Posavska borbena grupa iz Bukvika je 10. avgusta presjekla kod Gorice. a kada to nije uspjelo upotrijebili su sjekiru. 168. 1. neopaženo 21 22 23 Dr Zdravko Antonić. Pošto su zadatak izvršili. iako su partijske i skojevske organizacije bile brojne i jake. Jovo Pajić. Đorđo Kaurinović. avgusta u Bukviku i u popodnevnim časovima krenula na komunikaciju Brčko Orašje. Kaurinović. dok.Oražje telefonske veze. Cvijetin Vasić. Jakov Mitrović. str. Kaurinović. 372-379 .Ustanak u istočnoj Bosni otpočeo je u sklopu opšteg ustanka naroda Jugoslavije. Đurić. Na Majevici. Bašić. Stojan Pajić te Savo i Stevo Živković iz Gornjeg Žabara. Semberiji i Posavini pripreme su tekle sporije. Ilija Pajić. Razlog treba tražiti u činjenici da teror prema srpskom stanovništvu u tom kraju u početku nije bio tako izrazit kao u graničnim srezovima prema Srbiji i Crnoj Gori. 70 .

pa su na sve strane tražile pomoć u uvjerenju da će ta mjesta ustanici uskoro napasti.su se vratili u Bukvik. pa su odmah u svim pravcima otposlate oružničke patrole i vojska da intervenišu u slučaju potrebe. avgusta 1941. 34/1). uz pomoć drugih omladinaca. VIII nepoznata lica su prekinula telefonsko-telegrafske veze na putu Brezovo Polje-Brčko-Čelić-Brčko i Orašje-Brčko. VIII 1941. O tom je obaviještena ova Oblast. a drugi omladinci vojni senjak. 24 Ove akcije su izazvale veliki nemir kod predstavnika ustaške vlasti. Radi opreznosti ova oblast je uhitila i zadržala u zatvoru Židove emigrante te viđenije Srbe iz grada i sela. k. 174. avgusta. tobože. br. Arhiv VII. Koliki je strah od napada ustanika među njima zavladao svjedoči naredba o zabrani paljenja svijeća i kandila noću u kućama. izveli dvije veće diverzantske akcije u samom gradu. 26 U septembru 1941. tako da su prerezali stubove na par mjesta. nije došlo do izgreda. fond NDH.25 Samo 7 dana kasnije. u noći između 17. str. Nigdje. a za njima se svestrano traga. godine majevički partizani izveli su niz akcija koje su bile veoma uspješne. (Arhiv VII. ali su ga samo u manjoj mjeri oštetili. reg. šalje Ministarstvu unutrašnjih poslova izvještaj sljedeće sadržine: »U noći 10. 27 Koliko je to bilo besmisleno vidi se iz činjenice da u to vrijeme ni u jednom selu i pogotovo svim sirotinjskim kućama u gradu nije bilo uvedeno električno osvjetljenje. Bukvik u borbi: Istočna Bosna u NOB-u. Krivci nisu pohvatani. jer je to. 11. nego su prostorije bile osvijetljene petrolejskim lampama. Ona je izvedena u teškim uslovima i imala je znatan efekat kod brojnog dijela stanovništva. br. 58/3. O tom događaju Kotarska oblast iz Brčkog 11. 204-205. Pero Marjan i Zaim Mušanović su. knjiga 2. k. Na cesti 11 km od Brčkog prema Čeliću pokušali su srušiti most. a sumnja se da bi to mogli biti komunisti«. knj. znak ustaničkih pristalica da njihove kuće ustanici poštede. 581). 11. dok. (Zbornik. Lopara i Ražljeva i zadobijen znatan plijen. brčanski skojevci Hasan Aganović Tač. 174. na 11. međutim. svijećama i kandilima. F. i 18. IX 1941. 71 . a u pravcu Orašja su samo žice pokidali. Izvještaj 4. oružničke pukovnije za period od 6-16. fond NDH. 261. Odbijeni su napadi ustaša i oružnika kod Vakufa. str. IV. Ustaške vlasti je u Brezovom Polju i Čeliću uhvatila panika. Ovoj akciji brčanskih skojevaca je do skoro pridavan neznatan značaj. godine jedna četa domobrana je razbijena. 24 25 26 27 Ilija Kaurinović. 1. Kod Brezovog Polja 10. Aganović je upalio šljepove sa lanom na pristaništu. br. reg.

Ilijom Katićem. Vlajkom Arsenićem i Dušanom Pavlovićem. U oktobru 1941. 320. uputio Slobodana Jovanovića 29 . Slobodan Jovanović. U Posavinu je. Borom Popovićem. Perom Simičevićem. Srbo Gligorević. radi pružanja pomoći partijskom i skojevskom rukovodstvu. Bijeljinska i Brčansko-ražljevačka četa.za Bijeljinu. također na osnovu odluka savjetovanja u Stolicama. str. Krajem oktobra imao je četiri čete: Prvu i Drugu majevičku. sa sekretarom Tomislavom Ramljakom. formiran je Brčansko-bijeljinski bataljon. sa preko 200 boraca. te sa Nastom Nastićem. Bijeljinsku i Brčansko-ražljevačku četu. U štabu Brčansko-bijeljinskog bataljona nalazili su se komandant Mirko Filipović i politički komesar Stevo Perić. n. član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Rato Dugonjić. oktobra 1941. u odredu postoji Prva majevička četa u Vakufu.Majevički NOP odred je kao jedinica takvog naziva formiran između 5. U novembru 1941. Okružni komitet je rukovodio sa tri sreska komiteta . radi pružanja pomoći. 72 . koje je okupljalo studente marksističke orijentacije iz BiH. On je sa Simom Petrovićem. 180). Poslije dolaska Bijeljinske čete iz Srbije. (Džemil Šarac. Sarajevo u revoluciji.28 U ovaj bataljon je ušla. Tijesno je sarađivao sa Ivicom Mažarom. Džemilom Šarcem i ostalim poznatim naprednim bosansko-hercegovačkim studentima. Uporedo je formiran i Okružni komitet SKOJ-a. knj. Jankom Vasićem i Petrom Kaurinovićem iz Bukvika i ostalim aktivistima razvio živu političku aktivnost u 28 29 dr Zdravko Antonić. po svom formiranju. Sa studija u Zagrebu na nove zadatke u Sarajevu. sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a. Jelisijem Mitrovićem. godine. rodom iz Bijeljine. boravili Vaso Miskin. na Majevici su. bio je kao student u Zagrebu veoma aktivan u studentskom kulturno-umjetničkom društvu »Brazda«. u kasnu jesen Okružni komitet KPJ. Sekretar komiteta je postao Jusuf Jakupović Mrki. a članovi Albin Herljević. Zagom Umičević. i Posavska četa. i 10.d. 1.i partijskom organizacijom u Majevičkom NOP odredu. Brčko i Majevicu . U duhu odluka savjetovanja u Stolicama. Nikolom Simićem. Svetolik Gospić i Pero Čuskić. Rankom Šipkom. Druga majevička u Peljevama odnosno na Površnicama. str. Stevo Popović. formiran je Okružni komitet KPJ za Majevicu. U novembru je u ovoj četi boravilo i desetak Bukvičana.

Petar Đ. u Donjem Žabaru u staji Dušana Pavlovića. Cvjetko i Sailo Jeftić. U četi je na formiranju bilo ukupno 34 boraca i starješina podijeljenih u tri desetine. Istočna Bosna u NOB-u. koji su sa Perom Ćuskićem došli sa Majevice. te Ilija Kaurinović Farkaš. u Posavinu je stigao sekretar Sreskog komiteta Pero Ćuskić u pratnji pet partizana iz Majevičkog NOP odreda (Živko Ćuskić. Savo i Stevo Živković i Stevo Đuričić iz Gornjeg Žabara. Kaurinović iz Bukvika. Milan Lukić i Martin Milkić Nenad. Kaurinović. koji je ujedno bio odgovoran i za agitaciju. Simo Jovanović i Jovo Arsenić koji su se izjasnili da su četnici i koji će uskoro otpasti i otići u izdaju. Četvrta desetina u kojoj su se na30 Boro Popović. Savo Lukić. Nikola Simić. Slobodan Jovanović je u ime štaba Majevičkog NOP odreda pred strojem boraca saopštio da se formira Posavska partizanska četa. Petar S. Predloženi su i izabrani za komandira Nikola Simić Učo. Prva posavska partizanska četa. za rukovodioca kulturno-prosvjetnog rada. za političkog komesara Slobodan Jovanović. str. Svaku noć su se održavali sastanci u zaseocima na kojima su učestvovale mnoge pristalice narodnooslobodilačke borbe. Ilija Vasić. Trivo B. Joco Čurčić i Andrija Stanković iz Obudovca. Te vijesti su dopirale do mnogih stanovnika posavskih sela. Na formiranju čete u njenom stroju su takođe bili Pavle Gajić. Kaurinović. Kaurinović. 30 Pored njih i pet boraca. za vodnika Vukosav Simić. U decembru 1941.posavskim selima. Sreto Petrović Srbijanac. 166. Pero Marković. Đorđo Kaurinović. Jovika Simić. Vidović i Cvijetin S. za zamjenika političkog komesara Simo Petrović. koji se u putu priključio grupi) da formira Posavsku partizansku četu. Slobodan i Simo su najviše objašnjavali situaciju u drugim krajevima naše zemlje. Kaurinović. knj. i naglašavali potrebu da i Posavci krenu u narodnooslobodilačku borbu. Mihailo C. 1. Savo Đ. 73 . Simo Žigić. Boro Popović. u sastav čete su ušli i Boško Zoranović. Osamnaestog decembra 1941.d. za zamjenika komandira Živko Ćuskić. Miro Herljević. Milorad R. str. 70. Vijesti iz nekoliko brojeva užičke »Borbe« i izvode iz drugih propagandnih materijala prekucao je Boro Popović. n. Gavro Stavrić iz Porebrice. Cvijanović. Mitar Lukić.

str. Kasnije je Mehmedalija Tufekčić. Komanda Posavske čete je po jednu desetinu rasporedila u Gornjem Žabaru. Kaurinović i Nikola Pantelić . stvarajući narodnooslobodilačke odbore. uspostavio vezu i sa delegatom PK KPJ u Tuzli.ostala je u Bukviku pod vodstvom Naste Nakića i Petra Kaurinovića. Pisarima i drugim selima. gdje su se uključivali u borbe koje su tamo vođene. autoru. Ilija Majdančević.lazili Trivo P. str. Pero Pejić. Cvijetin Vasić. Pored ranije formiranog narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku. Mehmedalija Tufekčić. Ilija P. a uskoro je sa Simom Petrovićem i u pratnji Tome Kasapovića došao ilegalno u Bosanski Šamac. 31 Slobodan Jovanović je odlazio u Gradačac gdje je uspostavio vezu sa grupom aktivista. Te naoružane grupe ustanika iz Bukvika ostajale su po nekoliko dana u Ražljevu i Koreniti. Izjava Spasoja Ilinčića data decembra 1979. 1975. 86-94. Obudovcu. bukvički ustanici su tri puta išli u Ražljevo prenoseći oružje. 32 Veza sa šamačkom grupom aktivista kasnije je išla preko Ivana Bumbulovića iz Brvnika. posredstvom dr Mustafe Mujbegovića i Age Hrustića i sa dobojskom organizacijom preko Đure Jukića. Obudovcu i Donjem Žabaru. i Pero Ćuskić su intenzivno radili po posavskim selima. municiju i poruke. Brvniku. 31 32 33 Boro Popović. Rukovodioci čete i Nasto Nakić. Veza sa Majevičkim NOP odredom išla je preko Milivoja Stojčevića Brzine iz Gornjeg Žabara. 74 . n. Pokušali su. Ilija Pantelić. u jesen 1941. 83. Aktivisti iz Gradačca ostali su jedno vrijeme bez veze sa partijskim rukovodstvom. i preko Mehmedalije Tufekčića uspjeli uspostaviti vezu sa partijskom organizacijom u Slavonskom Brodu. a od polovine januara 1942. godini. Slatini. Pavle Zarić. gdje je takođe održao sastanak sa grupom aktivista koji su prikupili 5 vojničkih pušaka i izvjesnu količinu municije. U novembru i decembru. opreme i sanitetskog materijala.d. Svjetlost. Gradačac u 1941. a sa Ozrenskim NOP odredom preko Anđelka Radića iz Zelinje. Muhamedom Sadikovićem. sada su formirani N 0 0 u Donjem i Gornjem Žabaru. Trivun Zarić. Crkvini. Zoran Kerezović. po tom zadatku. Janko Vasić. Kaurinović. Sarajevo. Ilija Pejić. 33 Partijskoj organizaciji u Brčkom znatnu pomoć pružio je Fadil Hadžiefendić koji je.

izvršio je samoubistvo. nego su pošli u Ražljevo u sjedište Sreskog komiteta KPJ. Da optuženi ne budu izvedeni pred Prijeki pokretni sud u Brčkom u čiju ustašku revnost i strogost nije vjerovala Kotarska oblast na čelu sa Montanijem i Župska redarstvena oblast u Slavonskom Brodu. Ponovnim 34 Akcijom je rukovodio sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić.d. po naređenju Ustaške nadzorne službe u februaru 1942. Na intervenciju građana iz zatvora su pušteni mlađi od 16 godina. izvedena je akcija spasavanja iz zatvora Hasana Burića. a njegov predsjednik Karlo Katić i tužilac Emil Validžija stavljeni su na raspolaganje domobranstvu kao rezervni oficiri. U isto vrijeme je uhapšen i Alija Suljagić koji je angažovao domobranskog satnika Vodošek Jakova za saradnju sa NOP-om. Spašeni komunisti su preko Grbavice i Bukvika stigli u Gor. među kojima i dr Abdulaha Bukvice. Sud je ukinut.d. Poslije niza intervencija rođaka i građana Brčkog i drugih mjesta. Hasana Trebinčevića Hakana i Safeta Salihodžića. našavši se opkoljen ustašama. Sud je trojicu članova grupe osudio na smrt. a izveli su je odvažni skojevci Zaim Mušanović. policija je u Brčkom sprovela veliku akciju hapšenja komunista i skojevaca. U tim logorima je ubijeno 12 omladinaca i omladinki iz ove grupe. Sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. Žabar. Zijaha Salihodžića. oktobra 1942. što je Ministarstvo pravosuđa i bogoštovnja NDH usvojilo. Fehim Klebić i braća Đokić iz Grbavice. Na Novu godinu 1941/1942. pao je u ruke policije. podvrgnuti strašnoj torturi koja po svojoj stravičnosti i surovosti premašuje ljudska shvatanja. str. otpremljen u Jasenovac i Staru Gradišku gdje su takože doživjeli strašna mučenja. (Rifat Piskavica. U strašnim mukama u zatvoru su umrli Hasan Aganović i Pero Marjan. ali se tu nisu dugo zadržavali. Ivice Đermanovića. Gotovo sav partijski i skojevski aktiv od oko 80 ljudi.došao iz Tuzle. Pedesetjedan uhapšeni aktivista je. u brčanskom zatvoru. n. str. Uhapšeni su. predložili su da se ukine Pokretni prijeki sud u Brčkom. a ostali su oslobođeni. 75 . 79). 39 preživjelih je dopremljeno u Zagreb pred Prijeki ustaški sud. a drugi nisu mogli dugo doći do svijesti. 47 i Boro Popović n. 34 Petog januara 1942.

reg. veliki župan Župe Posavje koji je pozvao ustanike da se vrate svojim kućama obećavajući im ličnu i imovinsku sigurnost. Koncem januara 1942. 3.2. borac Posavske čete. 174.175. reg. Pošto do ustaškog napada nije došlo. k.zalaganjem kod najviših funkcionera ustaške države i ovoj trojici su smrtne kazne preinačene na vremenske. Pantu. februara borci Posavske čete učestvovali su u uspješnom napadu jedinica Majevičkog NOP odreda na neprijateljsku posadu u Miladijama koju je sačinjavalo 40 domobrana na čelu sa jednim oficirom . januara 1942. U borbi je poginulo 23 domobrana i ustaša. Ova desetina je kasnije dopratila Nastu Nakića na Majevicu na Okružno partijsko savjetovanje koje je održano 15. 32. Simu. 36 Arhiv VII. produžila je u Ražljevo sa nekoliko boraca iz Bukvika. 2.2. U to vrijeme na terenu bukvičke opštine našao se i dr Vladimir Sabolić. Brezovog Polja i Koraja. a 17 ih je zarobljeno. 37 Nikola Simić. n. f. 17. str. godine Posavska četa je stigla u Ražljevo u sastav Bijeljinsko-brčanskog bataljona Majevičkog NOP odreda. f.ustašom. godine na oružničku postaju u Dubravama. k. Prethodno su ustaše uhapsile i odvele Janka i Panu Bašića. br.č. Zaplijenjeno je 38 pušaka 35 Arhiv VII. a dva borca su lakše ranjena. 167. fond NDH. fond NDH. a u Bukviku je i dalje ostala desetina naoružanih ustanika da spriječi eventualni napad ustaša na selo i da služi kao veza između ustanika istočnog i zapadnog dijela brčanskog sreza. kao odgovor na napad Bukvičke desetine izvršen 7. reg. 33 Polovinom januara Posavska partizanska četa krenula je preko Srnica u Bukvik. reg. 16/1-10. 37 Zajedno sa Brčanskom četom. Posavska četa je učestvovala u nekoliko borbi sa ustašama koji su vršili ispade iz Brčkog. Milku Kaurinović i Cvjetina Vasića. Pajku. Na strani partizana je poginuo Savo Lukić-Jeremić. br. godine u Jablanici. II 1942. br. ' · 76 . f. koji je pod prijetnjom ubistva naterao domobrane da se bore do kraja. Čelića. 34/1. f. U Bukviku se zadržala nekoliko dana u očekivanju napada ustaša na Bukvik. Već 10. 36 Posavska četa se u Bukviku zadržala nekoliko dana. Peru i Savku Pantelić. br..

306.Derventa. Bosanskog Šamca. zarobe i odvedu u logore mnoge ustanike i stanovništvo. 77 . 4.Doboj.Doboj. 174. kao i u mnogim selima na lijevoj strani Bosne doživio je neuspjeh zbog nedovoljne pripremljenosti.i 1 puškomitraljez. 667-669 i dok. ustaša i Nijemaca iz Bosanskog Broda. Pored ostalih porušen je i most gvozdene konstrukcije u rasponu od 12 m. br. 41 Ustanak na Ozrenu i trebavskim i vučjačkim selima. 621-622.Brod. Trnjaka. Ustaničke snage sa Ozrena povukle su se organizovano na planinu Ozren i rukovodstvo ustanka je prišlo sređivanju prilika i čvršćem organizovanju ustanika. fond NDH. 53). Glogovca. 11. (Zbornik IV. Odžaka. Teslića i Zavidovića koje su poslije 4 dana borbi uspjele da povrate izgubljena mjesta. uz željezničku prugu Brod . II 1942. izazvali su odmah intervenciju jakih snaga domobrana. avgusta kada su mase ustanika krenule u napad i zauzele Doboj. Arhiv VII. Gračanicu i Maglaj. Zbornik IV. odbace ustanike sa komunikacija. knj. 1. Gračanice i Maglaja i presijecanje glavne bosanske komunikacije Sarajevo . 4. ali su na licu mjesta našli samo zapaljenu zgradu. Majevca i drugih vučjačkih sela krenuli na rušenje mostova i TT linija na cesti Modriča . nejedinstvenog i nedovoljno čvrstog ruko38 39 40 41 Izvještaj štaba Majevičkog odreda Glavnom štabu NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu od 18. str. reg. knj. 14. Modriče. Dervente. Božinaca. Podnovlja. a stanovnici Vranjaka i Koprivne su pored rušenja mostova i propusta postavili prepreke na putu Modriča . trebavskim i vučjačkim selima započeo je 23. 38 U pomoć napadnutoj posadi krenuli su 21. dok. 39 Ustanak na Ozrenu. između Komarice i Kotorskog. 280. dok. f. pobiju. str. knj. Zbornik IV. Ustanak na Trebavi i Vučjaku. 279. k. ustaška i 12. Ustanici sa jugozapadnog dijela Trebave su zauzeli žandarmerijsku stanicu u Osječanima i krenuli ka Doboju. dok. oslobođenje Doboja. 1. 40 Istovremeno su stanovnici Ritešića. 622-623. str. Dugog Polja. str. domobranska satnija iz Brčkog i legionari iz Čelića.

43 bio je pritisnut sa tri strane jakim neprijateljskim snagama koje su od svojih polazišta. 42 Jedna grupa od oko 30 ustanika.174. a ostali su pušteni kućama. pa je nakon toga u zatvoru zadržano 19 ljudi za koje je dokazano da su na neki način učestvovali u ustanku. 11. koji je to ime dobio poslije Savjetovanja u Stolicama. od kojih se formirala četa sa komandirom Milošem Kupresom. Vranjaka i Dugog Polja.174. k. i što su na njegovo čelo isplovili razni kapitulanti (kao što je Stevan Botić. Fond NDH. f. IX 1941. Nešto kasnije se formirala i druga četa sa komandirom Nikolom Čelićem. Ozrenski partizanski odred. Među njima je bilo djece ispod 14 godina. 60/2. f. sprovedeni su u logore u Doboj. 12. Na Pustari kod Modriče bilo je zatvoreno 255 seljaka iz Koprivne. 43 U podnožju Ozrena. Beograd. koji su uskoro ponudili primirje okupatoru. Sedmoro je upućeno na suđenje pred Prijeki pokretni sud. u selu Lipcu se slijedećih mjeseci okupilo oko 80 ljudi iz trebavskih sela. Ozrenski NOP odred. Todor Vujasinović. reg. koji je tada ustanovljen u Brčkom. Ustaški prijeki sud u Doboju osudio je na smrt 111 ustanika koji su strijeljani na Barama. Do 10. U Gradačac je privedeno 276 osoba od kojih je 49 zadržano u zatvoru. Ranije se zvao Drugi bataljon NOP odreda tuzlanske oblasti. Todor Vujasinović. 100.d. pošto su rođeni na području kotara Gradačac. n. Oni koji su se predali ili bili uhvaćeni. br. na čelu sa Ismetom Kapetanovićem i Milošem Kupresom povukla se u Trebavu i tu ostala do septembra 1941. Posljedice su bile strahovite. duž 42 43 44 45 Arhiv VII. kada je uspostavila vezu i prebacila se na Ozren. str. predratni predsjednik opštine u Osječanima). a među njima Pero Bosić i Savo Radulović iz Gornje Slatine i Pero Šikanić i Boško Mitrović iz Brvnika. Vojnoizdavački zavod. 51/6. reg. Iz sela sa lijeve obale rijeke Bosne privedeno je 251 lice na saslušanje. Modriču i Derventu. 53-58.vodstva. 78 . Arhiv VII. 19/2. Oko stotinu stanovnika iz sela sa lijeve obale Bosne odvedeno je u Derventu i Brod. 44 U ovim četama je bilo omladinaca i iz posavskih sela. fond NDH. 50/2. su vršena trijažna saslušanja. str. U Podnovlju je na zvjerski način pobijeno 40 lica. br. k. 1962.

Ne pitajući nikoga. nastojali da što dublje prodru na slobodnu teritoriju Ozrena. godine pretres sela oko Koraja i dovela u Koraj 25 seljaka koje je našla kod svojih kuća. 79 . kao taoce. mostove i pute ve. ali ona nije poduzela mjere da se Begić onemogući. reg.željezničkih pruga Doboj . Doboj . žena i djece iz Koraja. Zbog ovih postupaka komandir oružničke postaje Sulejman Sijerčić žalio se kotarskoj oblasti u Brčkom. postojale. XI 1941. u oktobru i novembru 1941. a ranjeno 12 vojnika iz jedinice koja je intervenisala poslije napada. Po pitanju odnosa ustanika prema muslimanskom i hrvatskom stanovništvu i odnosa prema oku46 47 Treća domobranska satnija izvršila je 22.Zavidovići. k. f. koji su podsticali i organizovali zločine. napadao na uporišta neprijatelja na tim komunikacijama i rušio željezničke pruge. Tada je stradalo oko 300 ljudi. u nekim su dijelovima istočne Bosne. i neke četničke jedinice. Naime. fodn NDH. Odred je i pored toga svakodnevno. 174. 47 Tu je na licu mjesta izbio sukob između partizana i četnika i njihovih oficira. (Arhiv VII.Tuzla i Zavidovići . pa i na Majevici. Organizatori četništva htjeli su da borbu protiv okupatora zamjene borbom protiv muslimanskog i hrvatskog stanovništva. sutradan je ustaški komesar i poznati koljač Burho Begić sa svojim ustašama izveo te ljude izvan naselja i na zvjerski način pobio. 46 Napad koji su 27. Na Majevici je ipak došlo do sporazuma o zajedničkom napadu na neprijateljsko uporište u Koraju gdje su prethodno ustaše počinile zvjerstva prema srpskom stanovništvu. pored partizanskih. GODINE . četnici su svoje oružje usmjerili protiv nedužnog stanovništva i otpočeli pokolj žena i djece. Uslijed otpora četničkih oficira i podoficira koji su po naređenju Draže Mihailovića došli iz Srbije do saradnje je teško dolazilo.MJERE I AKCIJE OKUPATORA I KVISLINGA U jesen 1941. 2. TEŠKOĆE U RAZVOJU NOP-a 1942. Istoga dana je opljačkao stanovnike Bobetinog Brda i dotjerao opljačkana goveda.Olovo. a od domobrana je poginulo 5 vojnika i 1 oficir. izvršili partizani i četnici završio se katastrofalno u političkom smislu. 15/5). XI 1941. Partizani su pored krupnih razilaženja pokušavali da uspostave vojničku saradnju sa tim četničkim jedinicama radi zajedničkih akcija protiv okupatora i ustaša. br. pljačku i paljevinu imovine seljaka Muslimana.

Semberiju i Posavinu. knj. Kada su partizanske čete saznale šta se dogodilo. 384. domobranske i oružničke posade nalazile su se skoro u svakom selu i raskršću. u Posavinu. preduzele su odmah odlučan napad na četnike. 48 Četnici nisu mogli naći pristalice i pomagače u četama Majevičkog NOP odreda u kojima se nalazilo oko 400 boraca vjernih narodnooslobodilačkoj borbi. U Ražljevu se našla jedna grupa partijsko-političkih aktivista i boraca iz brčanskog sreza. Brojne ustaške. str. 53. Slobodan Jovanović koji je neposredno prije tog događaja predao dužnost komesara Posavske čete Simi Petroviću i došao na dužnost u Štab odreda i dr Mustafa Mujebegović. 80 . ali uvidjevši da će to ići veoma teško. Borba sa koncentrisanim neprijateljskim snagama i podmukao napad četnika Đure Bižića. u kojoj su se nalazili Posavci i Brčaci. na čelu sa Ivanom Markovićem Ircem i Fadilom Jahićem Špancem. izvršili podmukli napad na štab Majevičkog odreda u Vukosavcima. članom tog komiteta vratila se na prostoriju istočnog dijela brčanskog sreza (Ražljevo-Bukovica-Korenita). sekretarom Okružnog komiteta KPJ za Majevicu. str. U to vrijeme. i Stevom Popovićem. četnici su počeli kontaktirati sa okupato49 « " z ^ i i i k IV. ljekar u Odredu. pa su dijelili sudbinu tih jedinica. Jedna sa Jusufom Jakupovićem Mrkim. Cglješa Daniiović. završio se nepovoljno po Majevički NOP odred. član Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i sekretar Sreskog komiteta za brčanski srez. februara 1942. oko 50 boraca u Semberiju. Kriza ustanka istočne Bosne. Tom prilikom izginuli su gotovo svi članovi štaba Majevičkog NOP odreda. Odsječeni od ostalih jedinica odreda krenuli su prvo svi u Posavinu. koji se nije očekivao. Poginuli su i Pero Ćuskić. Istočna Bosna u NOB. početkom marta 1942. prilike u Posavini su bile izuzetno teške za partizane.patoru sa kojim su četnici počeli uspostavljati kontakte došlo je do daljeg zaoštravanja odnosa između partizana i četnika. a druga grupa. 49 Borci Posavske čete su u toku borbe bili upućivani po zadacima u pojedine čete. 4. dok. pa su 20. 14. pa se njegova glavnina od oko 250 boraca prebacila na prostor Birča. knj! 1. a ostatak se našao u Ražljevu i okolnim selima. podijelili su se u dvije grupe. i 402.

Iz Zagreba su takođe dolazili isljednici da ih saslušavaju o njihovim vezama sa grupom skojevaca koji su uhapšeni u januaru 1942. 5. fond NDH. reg.rom. IV 1942. godine upućuju na Trebavu Mustafu Sinanagića. Iako su imali podršku mnogih ljudi privrženih NOP-u. U vezi njihovih iskaza niko nije uhapšen u Brčkom i okolini. a policija nije došla do podataka o novim dokazima protiv uhapšene grupe skojevaca i to je bio jedan od razloga što su oni kasnije oslobođeni na suđenju pred Prijekim pokretnim sudom (Arhiv VII. u Gornjem Žabaru opkolili oružnici. oduzeo sebi život. sproveli u zatvor Kotarske oblasti u Brčkom gdje su ih saslušavali više od mjesec dana. 52 Borci Posavske čete koji su izbjegli četnički udar na Majevici i ustaško-oružničku hajku u Posavini. odvedeno je u logore oko 50 aktivista. Nasto Nakić i drugovi su se dobro držali pred policijom. 135-137. što je za NOP u Posavini predstavljalo nenadoknadiv gubitak. Boro Popović. Posavina i Trebava u NOB-u. 81 . Izmučeni teškom bolešću bili su nemoćni da se odupru neprijatelju. pa su u neravnopravnoj borbi poginuli. Istovremeno ih je napala strašna i teška bolest . u ljeto 1942. 47 i 76. U istom pravcu su krenuli kasnije i Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić. U Obudovcu su 18. Jelisija Mitrović i Pero Simićević. Sutradan je. str. n. bolesni od tifusa i iznemogli uhvaćeni Simo Petrović i Mustafa Šehović. zamjenik komandira Posavske čete. vidjevši da je opkoljen oružnicima. 51 Pored toga.50 Meho Ahmetović. Dušan Pavlović. u drugom dijelu Gornjeg Žabara. Safet Salihodžić i Ratko Vujinović zarobljeni su 30. Pokušavajući da stupe u vezu sa ozrenskim partizanima oni u martu 1942. posavski i brčanski aktivisti nalazili su se u beznadežnoj situaciji. u Brčkom. a tada su se nalazili u logorima Jasenovac i Gradiška. sklonili su se na teren Posavskog četničkog bataljona i tu politički djelovali. a narod je bio zaplašen. Hasana Trebinjčevića i Svetu Petrovića Srbijanca. 174. članovi KPJ. Pod pritiskom četnika Cvijetina Todića. marta. knj. k. među kojima i Ilija Katić. str. 179. 2. Istočna Bosna u NOB-u. Nasto Nakić. Njih su krajem marta 1942. U Brčko su došli da ih saslušavaju zamjenik ravnatelja Župske redarstvene oblasti dr Ivo Gromes i sam veliki župan dr Vladimir Sabolić. go50 51 52 Nastu Nakića i drugove oružnici su 1. marta u Gornjem Žabaru.d. Živko Ćuskić. br. f.pjegavi tifus. koje trebavski četnici na prevaru hvataju i ubijaju. bila za mjesec dana uglavnom razbijena. Tako je grupa koja je poslije četničkog puča u Vukosavcima došla u Posavinu. Boro Popović.

dine morali su napustiti Krečane i prijeći u Bukvik. u kojoj je učestvovalo 9 njemačkih i 12 ustaško-domobranskih pješadijskih bataljona i 4 artiljerijska diviziona sa oko 17 hiljada vojnika. Borbe su vođene pod izuzetno teškim vremenskim uslovima. II 1942. Poslije ofanzive četnički elementi su se jače povezali sa svojim istomišljenicima na Trebavi i u srednjoj Bosni. sa Ozrena su se na Trebavu prebacile dvije grupe ustanika. Sedam dana poslije ofanzive odred je ponovo zaposjeo svoju teritoriju. Istočna Bosna u NOB-u. Vojno djelo 1962. januara do 4. Neprijatelj je imao oko 400 vojnika izbačenih iz stroja. februara neprijatelj je preduzeo veliku ofanzivu protiv Ozrenskog NOP odreda. sa zadatkom da rade na razbijanju partizanskih jedinica i da oforme čis£o četničke jedinice. izuzev komandanta i nekih ljudi oko njega. str. a neki prešli u partizane. 82 . Četnici su nastojali da svoj uticaj učvrste propagandom o dolasku Nedićevih trupa u istočnu Bosnu i o priključenju te oblasti okupiranoj Srbiji. bio skoro u potpunosti pod uticajem partijske organizacije Posavine. 53 54 Edhem Čamo. 2. neki se predali. knj. Njihov uticaj među pripadnicima Posavskog četničkog bataljona je bio očigledan. Aktivisti iz Bukvika uspjeli su da krajem avgusta 1942. Gradačac i njegova okolina u NOB-u. 54 Međutim. Poslije četničkog napada na štab Majevičkog NOP odreda (20. koja je uskoro dobila četničko obilježje. str. Bukvičane odvoje od trebavskih četnika i formiraju četnički bataljon u Bukviku koji je. kada se većina boraca tog bataljona vratila sa marša. Njemačka ofanziva na istočnu Bosnu. 53 U vremenu od 29. 146-151. što se kasnije vidjelo na Maleševcima. ofanziva je ostavila mnoge posljedice koje će biti sudbonosne za odred. i počeli dogovore o zajedničkom dejstvu protiv partizana.) na Trebavu i preko Trebave u srednju Bosnu došlo je više četničkih oficira koje je uputio Draža Mihailović. Poslije druge neprijateljske ofanzive. jedna pod komandom Milana Sojića. 76. Mišo Lekovič. Ahmed Đonlagič. januar-februar 1942. Ozrenski odred je raspolagao samo sa 5 bataljona sa oko 1200 boraca.

koja je zadržala partizansku orijentaciju. Miloš Radovanović. Na Ozren je tada stigao i Ahmet Durić iz Gračanice. i zalaže se za nastavljanje borbe protiv okupatora. svađali su se između sebe o pravu prvenstva. Mihajlo Nikolić. Miloš Nikolić. Ferid Širbegović. Mihajlo Mikić.) ustaše u Modriči hapse grupu od 16 ljudi za koje su smatrali da su povezani sa ustanicima. Dušan Starćević. Šest uhapšenih se otelo. Poslije strahovitog mučenja. Jusuf Bungur. U Paležnici je održan sastanak u štabu Milana Sojića. U to vrijeme nametao se problem ishrane boraca i izbjeglog naroda na Ozrenu. 274-276. Nikola Grulović i Đorđe Simić. Mitar Filipović.56 Iz Tarevaca je takođe uhap36 Tošo Vujasinović. na kome su prisustvovali pop Savo Božić. kome su dva zatvorenika podlegla. U grupi su bili Šefko Avdić. pa je na Trebavi organizovana akcija za prikupljanje hrane. Miloš Petrović. str. Edhem Mujbegović. zbog prijetnji četničkih elemenata da neće u svojoj sredini trpjeti Muslimane. Uroš Nastić. Majo Elazar. Mehmed Mujbegović. ovi aktivisti pošli su na Ozren. Milan Ilić Sićo.a druga pod rukovodstvom Nikole Čelića i Novaka Mrkonjića. Vujasinović im je govorio o potrebi jedinstva ustanika i o izdaji četnika. Ubijeni su: Luka Mihajlović. 83 . Sa grupom Čelića i Mrkonjića pošli su na politički rad na Trebavu Ismet Kapetanović. Na Trebavu dolazi i komandant Ozrenskog NOP odreda. odjeće i obuće. n. gdje su ih ubili i bacili u rijeku. Teufik Sofić. skočilo u hladnu Bosnu i spasio život. U to vrijeme (24. učitelj Petar Borota i pop Dimitrije Stefanović. Prikupljeno je oko 10 vagona namirnica koje su se sukcesivno prebacivale preko Spreče. Tarevaca i Gradačca. ostale su po noći poveli na most na rijeci Bosni. III 1942. Zdravko Lukić Brčak. Tošo Vujasinović. koji će uskoro postati glavni četnički komandanti na Trebavi. Poslije nekoliko dana boravka na Trebavi. a spasili su se: Čedo Nikolić. Ratko Terzić i Slavko Stanišić. te Hamid Mazalović i Mehmedalija Tufekčić. Avdo Mujbegović. On objašnjava narodu trenutnu političku situaciju. Hasan Mešanović. a prisutni. 55 U martu na Trebavu dolazi jedna jedinica Ozrenskog NOP odreda od oko 150 boraca. pod komandom Vojina Panića. Muharem Spahić. Sveto Nastić. Početkom marta izašla je na Trebavu grupa aktivista NOP-a iz Modriče.d.

Oslobođenje Sarajevo. Branko Stakić i Cvijetin Đurić. U potpisanom ugovoru četnici priznaju NDH kao svoju državu. četnički rukovodioci su učestali sa kontaktima i razgovorima sa predstavnicima vojske i vlasti NDH. 57 Veze i saradnja Cvijetina Todića na Ozrenu i Save Božića na Trebavi sa četnicima Rade Radića u srednjoj Bosni bile su neposredne. prekidaju neprijateljstva sa NDH. materijalnu nadoknadu porodicama poginulih četnika. slobodu kretanja. Prvi ugovor između političkih i vojnih predstavnika NDH i četnika potpisan je 28. Gradačac četrdesetprve. zapošljavanja 57 Mehmedalija Tufekčić. godine. maja 1942. godine četnici su na Trebavi bili gospodari situacije. Tako su četnici Cvijetina Todića napali na Štab Ozrenskog NOP odreda i na Prvi istočnobosanski udarni bataljon 18. kojom su propisana uputstva za pregovore sa četničkim komandantima. aprila 1942. Petokraka zvijezda se jedino mogla vidjeti u partizanskom bataljonu u Kostajnici. Drugo dopunjeno izdanje. uglavnom onih koji su ranije bili zatvoreni u Gradačcu. a četnici Rade Radića na Četvrti bataljon 4. dodjeljivanja nagrada i odlikovanja onima koji se istaknu u borbi protiv partizana. U martu 1942. a u ime četnika sa Trebave Savo Božić. obavezuju se na dobrovoljnu saradnju sa oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana. str. aprila. liječenja ranjenih četnika u borbi protiv partizana u domobranskim bolnicama. godine. maja 1942. snabdijevanja municijom iz magacima NDH. U ime četnika sa Ozrena ugovor su potpisali Cvijetin Todić. 114—116. Odmah poslije pučeva i napada na partizanske štabove i ubijanja komunista. 1981. Ta obaveza podrazumijeva stavljanje četničkih jedinica pod komandu oružanih snaga NDH. što se vidi i po akcijama koje su sinhronizovano izveli. Uskoro je izdata Pavelićeva direktiva od 13. 84 . NOP odreda u Čečavi 17.šeno nekoliko ljudi. Đoko Milošević i Petar Arnautović. dok su svi ostali nosili kokarde. pri čemu će lokalni četnički komandanti komandovati svojim jedinicama. Za uzvrat četnici dobijaju pravo organizacije svoje vlasti na teritoriji koju drže. godine u Lipcu kod Doboja. izražavaju lojalnost Paveliću.

predviđeno je da četnici prekinu neprijateljstva protiv njemačkih i italijanskih snaga. na Ilidži kod Gradačca je održan sastanak predstavnika vlasti NDH iz Gradačca i četničkih predstavnika na kojem su se sporazumjeli o načinu sprovođenja u djelo sporazuma sklopljenog u Lipcu. decembra 1941. knj. dok. Istočna Bosna u NOB-u. reg. Zbornik XIV. a četnici se jedino bore za kralja i otadžbinu.89. Četništvo je bilo vojska velikosrpske buržoazije koje je djelovalo u duhu ideologije i politike te buržoazije. str. 276-280. 60 Zatim je 30. 20. maja 1942. knj. Kroz šest dana. Donji Skipovac. str. ali u borbi protiv jedinica NOV i POJ bili su uvijek zajedno. dok. Skugrić. knj. kaže da sa komunistima i partizanima ne smije biti nikakve saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije. f. a sa juga isključno Kostajnica i Stanić Rijeka. I. između ostalog. str.8. Ciljevi četničkog pokreta najbolje se razaznaju iz direktive Draže Mihailovića potčinjenim komandantima. Okupator. godine došlo do sklapanja ugovora o primirju između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata na Majevici. sa svojim sistemom nacionalnog ugnjetavanja i socijalnog izrabljivanja. k. u kojoj se. juna 1942. 1.59 Aneksom ugovora od 9. Gornja Zelinja. 8.i snabdijevanja u gradovima koje drže vlasti NDH. 85 . br. 541-542. Lukavica. 411-412. godine.174. G. ali i jedan najvažniji zajednički cilj . k. 1. f. dajući podršku i jednim i drugim. fond NDH. Arhiv VII. 3. 117. sa sjevera isključno Tarevci. Osnova te politike je bila . Ahmet Đonlagić. fond NDH. 60/2 i Zbornik XIV. i D.58 Teritorija Trebavskog četničkog odreda ugovorom je ograničena granicama koje čine: sa zapada rijeka Bosna. ustaše i četnici su imali svoje posebne ciljeve. Njemački okupator se oslanjao od tada na ustašku vlast i na četnike. br. reg. od ušća Spreče do sela Tarevci. jula 1942. sa istoka isključno Rajska.postati saveznik onoga koji u datom trenutku najviše obećava i čini da poslije rata ponovo dođe na vlast velikosrpska buržoazija na čelu sa monarhijom. 60/5-6.174. Krečane.borbu protiv NOP-a i njegovo uništenje. Poslije ovih sporazuma bilo je i dalje sukoba i ubistava pojedinaca i manjih grupa između četnika i ustaša. Simići. Podaci o ustaško-četničkoj sprezi. da stvore 58 59 60 Arhiv VII.

pa su neki vodeći predstavnici muslimanske buržoazije u sporazumu sa Nijemcima. Muslimanska buržoazija je željela da ima svoju vojsku kada se bude odlučivalo o sudbini Bosne i Hercegovine. 61 Iako im je ideološka platforma bila jedinstvena. Kada su četnici sklopili sporazum sa ustaškim vlastima. 456.ponovo Kraljevinu Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju koja će biti etnički jednonacionalna i obuhvatiti pored Srbije. Kordun i Baniju. U prvo vrijeme je počela sa stvaranjem jedinica DOMDO pukovnije. u narodu zvane legija. SS divizija Handžar. knj. Zbornik III. jedinice tzv. u proljeće 1942. Liku. 86 . Stvaranje legije se pravdalo tobožnom potrebom za zaštitu muslimanskih naselja od četnika. počeli sakupljati ljudstvo od koje je formirana po zlu poznata 13. Crne Gore i Vojvodine. u proljeće 1943. formirali. str. U posavska sela se spuštaju četnici sa Trebave i organizuju svoje čete i bataljone. još Bosnu i Hercegovinu. godine oružničke postaje postepeno se povlače i iz srpskih posavskih sela pod pritiskom brojnih četničkih jedinica. godine u Tuzli poznati pristalica Nijemaca bolesno ambiciozni trgovac. svi su oni u početku krili od naroda da su potpisali sporazume sa okupatorom i ustaškom državom. godine. Ta vojska se ubrzo počela raslojavati i osipati. U jesen 1942. Organizovanje DOMDO pukovnije započeo je 1941. među četnicima su postojale razlike u pogledu saradnje sa okupatorom i ustašama. rezervni major Muhamed Hadžiefendić. Međutim. i proljeće 1943. Dalmaciju. dolazi do formiranja jedinica Domobranske dobrovoljačke pukovnije (DOMDO).500 vojnika narasla na oko 20. a postojalo je i određeno rivalstvo među njihovim komandantima. na teritorijalnom principu. U podtrebavskim i podmajevičkim selima sa muslimanskim stanovništvom i u gradovima. mnoge jedinice DOMDO pukovnije su zajedno sa njima učestvovale u borbi protiv partizana. koja je od predviđenih 3. Od ostatka razbijene DOMDO pukovnije Nijemci su u zimu 1943/44. 4. iz kojih će biti istrijebljeni Muslimani i Hrvati.000 obveznika.

87 . 169-170. Kada je brigada 29. jer će zbog njenog prisustva doći do intervencije njemačkih i ustaških snaga i četnika Cvijetina Todića sa Ozrena. njihova organizacija. Načelnik štaba četničkog Trebavskog odreda Petar Arnautović koji je i ranije činio usluge aktivistima NOP-a bio je iskreniji. Komandant odreda pop Savo Božić uvjeravao je partizanske predstavnike da Brigada treba što prije da napusti Trebavu. Pojava partizana. koncem septembra 1942. Na osnovu ovih podataka Operativni štab za istočnu Bosnu je donio odluku da se Brigada vrati na Majevicu. u Štab Trebavskog četničkog odreda u Tolisi pošli su Uglješa Danilovič i Tošo Vujasinovič koji su od ranije poznavali većinu članova štaba četničkog Trebavskog odreda. da se tamo nalaze znatne četničke snage i jaki garnizoni okupatorskih ustaških i domobranskih snaga i da bi put preko te teritorije do Bosanske krajine bio vrlo rizičan. Semberija u NOB i socijalističkoj revoluciji. 62 Dolazak 6. Na prostoru Trebave i Posavine najviše ih je bilo u rejonu Gračanice pod komandom Ibrahima Pjanića. On je Uglješi Daniloviću rekao da u centralnoj Bosni nema partizanskih snaga. istočnobosanske brigade na Trebavu. 1980. koje je bilo suprotno od 62 Uglješa Danilović. godine. Univerzal. septembra stigla u Zelinju. knj. brigade na Trebavu je iznenadio četnike i organe vlasti NDH i presjekao u korijenu tvrdnje njihove propagande da su partizani u istočnoj Bosni razbijeni i da se partizanske jedinice nalaze u rasulu. brojnost i naoružanje. str. Tuzla. 3. a naročito disciplina i primjerno ponašanje boraca prema narodu i njegovoj imovini ostavili su povoljan utisak na trebavske seljake. Brigada je pošla preko Trebave u srednju Bosnu sa namjerom da uhvati kontakt sa krajiškim jedinicama za koje je smatrala da se tamo nalaze. na terenu Posavine i Trebave je doprinio dolazak 6.bosanskih planinaca koje su u narodu nazvane zeleni kadar. OŽIVLJAVANJE AKTIVNOSTI NOP-a Oživljavanju aktivnosti NOP-a. Vijest o njihovom držanju i ponašanju. Bitka na Maleševcima.

Tuzla presječen. Prva akcija usmjerena je na Račićeve četnike u Tavni. a put Brčko . od Šekovića preko Majevice do Srema i natrag.63 Preko Dragaljevca i Čađavice istočnobosanski i sremski partizani stigli su 8. Uskoro. bataljon je ostao u Trnovi) prešli su u Srem. bataljon 6. Istočna Bosna u NOB. a emisar Draže Mihailovića na Majevici. Čak su i seljaci koji su bili uz četnike. str. kapetan Dragoslav Račić je pobjegao sa pratnjom preko Drine. novembra. i da se oni postupno razbiju i unište. i 5. ona je stekla poštovanje kod stanovništva i istovremeno ulila nadu pristalicama NOP-a da dolaze za njih bolji dani. gdje su razbijeni. U trećoj akciji razbijeni su četnici u Jasenici i Kiseljaku. a odatle u Srem gdje treba da se poveže sa sremskim partizanima. 88 . Uspjesi 6. brigade i štabova bataljona na kojem je dogovoreno da brigada pređe u Semberiju. divizije. u zaseoku Perići (Špionica). 1. gdje su sa sremskim partizanima izveli nekoliko uspješnih akcija. i 3. Svojom borbenošću. noću između 4. kada je do koljena potučen jedan bataljon njemačke 718. Poslije jednomjesečnog boravka u Sremu brigada se sa sremskim partizanskim bataljonima prebacila.četničkog. Drugi cilj napada bila je domobranska posada u Loparama koja je zarobljena. Po povratku sa Trebave. Šesta brigada je bila prva partizanska jedinica koju su ova sela vidjela. brigade (2. Štaba 6. od kojih je najznačajina ona koja se odvijala na Filipovom putu 14. godine u Trnovu. Ljudi su se počeli uvjeravati da su partizani drugačija vojska od ostalih koje su poznavali. oktobra 1942. održan je sastanak Operativnog štaba za istočnu Bosnu. a i susjednih oblasti. disciplinom i primjernim odnosom prema narodu. ustaše i domobrane. ojačana vrati u istočnu Bosnu i povede odlučnu borbu sa ustašama i četnicima. pa po63 Vojo Iiić. za kratko vrijeme je doprla u mnoga sela Trebave i Posavine. u noći između 5. i 6. gdje je odlučeno da se odmah krene u napad na četnike. oktobra. istočnobosanske brigade i Sremskog NOP odreda na Majevici prinudili su njemačku komandu u Tuzli da odmah reaguje. javno ukazivali na razliku u ponašanju četnika i partizana. 679-698. knj. oktobra 1. preko Save.

koji se sam našao na Birču. Već u Vujičićima iz bataljona je izostalo dvadesetak Bukvičana. 15. odlučila je da izvrši koncentraciju četnika sa Trebave. kao prethodnica za pohod na Majevicu određen je Posavski bataljon pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. Nekoliko stotina četnika krenulo je sa Krečana i 21. kod autora). reg. (Izjava Teufika Imamovića. pa je donio odluku da jednovremenim udarom sa tri pravca. morao vratiti u Bukvik. od aktivista NOP-a iz Brčkog. Vražića i Lukavice odnio u Majevicu. 175. gdje su zanoćili slijedećeg dana. iz kolone je izašlo još oko 80 Bukvičana. u selu Humcima. novembra prošlo zapadnom stranom Gradačca i uputilo se cestom Gradačac . f. u noći 22/23. bataljona 6. pa se i sam komandant tog bataljona Vladimir Mičić. k. Već na prvom konačištu. Zajedno sa Pavlom Zarićem oni su te podatke pretočili u iscrpan izvještaj koji je Pavle Sekulić pješke preko Zovika. razbije partizane na Majevici. 63 i od štaba svog 2. Majevice. Gradačca. koji je zadužio skojevca Esada Taslidžića da je odnese u Brčko. Tuzle. kod autora). Bukvika. istočnobosanske brigade primio je informacije o pokretu četnika ka koncentracijskoj prostoriji Maleševci Bogutovo Selo. fond NDH. nalazio u rejonu Ražljeva. Iz Trebavskog četničkog odreda. bataljona. Poruku Edhema Čeme o namjerama četnika donio je iz Skugrića Đorđo Mikičić do sekretara partijske ćelije u Gradačcu Teufika Imamovića. Iz Bukvika je. Vučjaka i iz Posavine i Semberije na Majevicu i sa njima. ostavši bez svoje vojske.što nije imala na raspolaganju dovoljno vlastitih snaga. svim snagama. Taslidžić je poruku stavio u bure od rakije i bezbijedno je prenio u Brčko. 89 . (Izjava Pavla Zarića. u susret Brčanskom četničkom bataljonu koji se pod komandom Jove Prnjatovića.8. po naređenju popa Dimitrija Stefanovića krenuo sa njima Bukvički četnički bataljon u kojem su aktivisti NOP-a imali snažan uticaj. brigade koji ga je napao i zarobio 70 četnika. a iz Vražića. iznenadno napadne četnike na njihovoj koncentracijskoj 64 65 Arhiv VII. br.Srnice prema Majevici64. uz sadejstvo domobranskih i ustaških jedinica. a istovremeno sa romanijskim i radavskim četnicima razbije i uništi Birčanski NOP odred. Ozrena. Detaljne podatke o pristiglim četnicima u Bukvik na putu za Majevicu dao je Petru Kaurinoviću Vukosav Simić. novembra posavski četnički bataljon je iznenađen od 2. Štab 6.

Ona je omogućila veći priliv novih boraca u partizanske jedinice. fond NDH. 68 Partizanska pobjeda nad četnicima na Maleševcima zadala je takav udarac četničkom pokretu u istočnoj Bosni da se on više nikada nije oporavio. širenje i učvršćivanje partijskih organizacija na terenu i formiranje narodnooslobodilačkih odbora tamo gdje do tada nisu postojali. obnavljanje. f. a među njima i komandanti Đuro Bižić. 66 Kakvu je pometnju izazvao poraz četnika na Maleševcima svjedoči i to da je oko 50 četnika u ritama moralo proći kroz Brčko. godine. 175.prostoriji. 90 . godine napali oružničku posadu u Srnicama i ubili 15 oružnika i 16 seljaka.9. 67 Da bi pred narodom popravili utisak o svojoj vojničkoj snazi. f. Jovo Prnjatovič. k. reg. većinom rodom sa Vučjaka i Posavine. četnici su poslije poraza na Majevici. 34. U četničkim. f. na utvrđene položaje na Mramorku. stvaranje novog. a sigurno na Čelić i Koraj. novembra 1942. da je oko 30 ranjenih četnika liječeno u brčanskoj bolnici i da je četnički komandant Pavle Gajić molio zapovjednika oružničke postaje da sa svojim četnicima prođe kroz Koraj. ostali su u partizanima.9. reg. br. naočigled stanovništva. fond NDH. 35 i 38. u zoru 28. domobranskim i DOMDO jedinicama i organima vlasti NDH inicirala je i ubrzala proces diferencijacije. 39. reg. XII 1942. Zarobljeni četnici su morali položiti zakletvu da više neće učestvovati u borbi protiv partizana. 2. br. Vlasti NDH u Brčkom su izvještavale svoje pretpostavljene da predviđaju eventualno napad partizana na Brčko. Oko 40 zarobljenih četnika. 54. k. Kod stanovništva sjeveroistočne Bosne stvarala je uvjerenje da su partizani ona snaga koja će preovladati i da kolebanju na koju će se stranu opredijeliti sve manje ima mjesta. četnici su razbijeni. fond NDH. «> Arhiv VII. Poginulo je i ranjeno oko 250 četnika. prije nego što se oni razviju za napad i usklade svoja dejstva sa okolnim domobranskim i ustaškim garnizonima. Istovremenim napadom 7 partizanskih bataljona. 67 Arhiv VII.9. Četnički poraz je odjeknuo u svim mjestima i selima sjeveroistočne Bosne. drugog po redu Majevičkog NOP odreda. 175. 68 Arhiv VII. 175. br. k. Dimitrije Stefanovič i drugi.

n. Po dolasku na Trebavu Edhem Čamo se smjestio u selo Gornji Skugrić u kući Mihaila Novakovića odakle je mogao kontaktirati sa pristalicama NOP-a u modričkoj. Đorđo Mikičić i Midhat Muradbegović. koji je ranije postao član KPJ. pa su na osnovu toga odlučili. Tolpe i Širbegovića ušli Panto Nikolić. Pored njih radilo je na konkretnim zadacima NOP-a više drugova i drugarica. str. bosansko-šamačkoj i odžačkoj opštini i preko aktivista NOP-a u selima istočne Posavine sa partijskim radnicima na Majevici i Brčkom. Sakib Mehmedović. Njima se u decembru 1942. u Podnovlju Mile Dejanović Buna. gradačačkoj. U Modriči su u to vrijeme aktivno radili za NOP Pero Kovačević. Sakib Hamidović i Ahmet Beširević. Orhan Topčić. Čamo se odmah povezao sa Milošem Tolpom i Feridom Širbegovićem. da na sektor Trebave pođe Edhem Čamo. a nešto kasnije i Kemal Halilović. 77-78.Po povratku sa Trebave članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva ocijenili su da postoje povoljni uslovi za partijsko-politički rad na Trebavi i u Posavini. Mustafa Jašarević. krajem septembra 1942. u jesen 1942. po svom dolasku iz Srbije. Polovinom oktobra 1942. U istočnom dijelu Posavine. u Dugom Polju Nedo Krekić. godine. godine. pridružio Slobodan Janković. Savo i Stevo Živković. Ilija Vasić. Oni su činili jezgro i rukovodeći aktiv pri stvaranju partijske i skojevske organizacije na Trebavi. Nikola Simić. Petar Kaurinović. a u Miloševcu Trivo Dakanović. godine oformljena je ćelija KPJ u Gradačcu u koju su ušli Teufik Imamović (sekretar). Mika Stanković. Enver H u m o i Jovan Radovanović. 91 . 69 Mjesec dana nakon toga oformljen je u Gradačcu i aktiv SKOJ-a u kojem su bili Esad Taslidžić. Boro Popović. Šihabudin Moranjak i Šefik Dulić. članovima KPJ. Milivoje Stojčević Brzina i Ivan Bumbulo69 Edhem Čamo.č. Hakija Raljević i Mehmedalija Abdulhamidović. On je uskoro u Skugriću formirao partijsku organizaciju u koju su pored njega.

vić razvijaju veliku političku aktivnost koja je usmjerena na raskrinkavanje politike i prakse četnika i ukazivanje na ciljeve NOP-a i borbu NOV i POJ za oslobođenje zemlje od okupatora i njegovih pomagača. majevičkog NOP odreda i sremskih partizanskih bataljona. Radisav Milanović. što su četnici iskoristili da pojačaju teror nad pristalicama NOP-a i nad svima onima koji se sa četnicima nisu slagali. n. vraćaju se na svoj teren. Na Majevici su ostale malobrojne partizanske snage. da pljačkaju i vrše nasilje nad narodom. neprijatelj je koncentrisao jače njemačke i ustaško-domobranske snage na Majevici. 70 Za vrijeme njihovog odsustva. Pored ostalih. Brvniku i Bosanskom Samcu. Petar Kaurinović i Milivoje Stojčević pošli su u Ražljevo da se jave partijskom rukovodstvu za Majevicu. U takvoj situaciji Operativni štab je donio odluku da sa glavninom snaga prijeđe preko ceste Zvornik . U januaru 1942. Boru Popovića i Radisava Milanovića koji su po zadatku pošli sa propagandnim materijalom u sela oko Bosanskog Samca. str. 219-221. Gornjem Žabaru. nastojeći da terorom zaplaše stanovnike da ne pomažu partizane. četnici Pavla Gajića su se raširili po posavskim selima. i došli u kontakt sa Dragom Tojićem Gangom. Nikola Simić. četnici Pavla Gajića uhapsili su na prevaru. rodom iz okoline Odžaka. 71 Pošto su mnogi lju70 71 Boro Popović. a zatim se prebacio u Slavoniju. u januaru 1943.Tuzla u Birač. Ilija Vasić. Tamo su ostali mjesec dana u sastavu partizanske čete Đorđe Đojića. Polovinom decembra 1942. U decembru 1942. Istovremeno je stigla vijest da su na slobodnu teritoriju Birča prodrli četnici sa Romanije i Radave. i na okupljanju. Ljubo Antić i Stevo Lazić. sa ciljem da opkoli i uništi jedinice 6. godine politički komesar čete u Ozrenskom NOP odredu. Savo i Stevo Živković. Polovinom januara 1943. vratio se u svoj rodni kraj. članoni Sreskog komiteta za Brčko koji im je dao zadatke za dalji rad u Posavini. Krajem 1942. godine se prebacio na Trebavu i učestvovao u borbama na Vučjaku u avgustu 1942. 92 . povezivanju i usmjeravanju saradnika NOP-a u Bukviku. bio je 1941. da dalje razvijaju politički rad.d. Tada su kandidovani za članstvo KPJ Stojan Bumbulović. 2. članovi partijske organizacije Posavine: Boro Popović. a poslije borbe na Maleševcima stigao na Majevicu. istočnobosanske brigade.

brigade i Mehmeda Ibrahimovića. Odmah poslije toga četnici su u Brvniku uhapsili Ivana Bumbulovića. januara 1943. Ljubu Antića. bojna. a kasnije i Abdulkadir Fazlić iz Kerepa. Poslije izvjesnog vremena Boro Popović se prebacio u Bukvik 72 . armijom u Staljingradu) i iz naše zemlje (I zasjedanje AVNOJ-a. uspješne borbe jedinica NOV i POJ u IV neprijateljskoj ofanzivi) i o narastanju snaga 72 73 Boro Popović. Svjesni opasnosti koja ih čeka. Ahmet Danić. n. Nuraga Sačić. poslije deset dana pobjegli iz zatvora i preko Miloševca i Pisara se. Peru Šikanića i Miku Obrenovića. Unaprijed obavješten o četničkoj namjeri. u martu 1943. učitelja i borca 6. stizale sa savezničkih frontova (pobjeda engleske 8. ušli: Mehmed Ibrahimović. Slatine. 78. opkolila domobranska 4. n.. str." Povoljne vijesti koje su krajem 1942. uz pomoć Save Maksimovića i Tome Kasapovića prebacili preko rijeke Bosne u Donju Dubicu. 226-248. uvidjevši da nema drugog izlaza zajedno sa Dankom Tešićem izvršio je samoubistvo.di iz Brvnika. Boro Popović i Radisav Milanović su. Tu je našao Hamida Mazalovića. 93 . uz pomoć stražara Milutina Popovića i Racka Radića. a Radisav Milanović je ostao u odžačkom kraju. ranijeg člana KPJ. stigao u Srebrenik. Četnici su na Trebavi angažovali Ivicu Špionjaka da ubije Edhema Čamu. Mehmedalija Mujedinović. uz pomoć Emina Ibrahimbegovića koji ga je proveo sakrivenog među vrećama u seljačkim kolima.. Čamo je 30. Pavle Gajić ih nije smio tu likvidirati. str. godine. Gornjeg Žabara i drugih sela ustali u odbranu uhapšenih. naprednog učitelja koga je poznavao prije rata. Ubrzo je u Srebreniku formirana partijska ćelija u koju su pored Hamida Mazalovića. armije nad Romelovim korpusom kod El-Alamejna i pobjeda Sovjetske armije nad Hitlerovom 6. Batkuše. Ševlija Hodžić.d. U Srebreniku i okolnim selima situacija je bila veoma povoljna za NOP. Salih Žilić. Kada ga je kasnije. Najugledniji i najuticajniji mještani i rijetki školovani ljudi prišli su NOP-u i bili spremni da istraju u svom opredjeljenju i zalaganju. Edhem Čamo. Obudovca. nego je smišljao plan kako to da učini na drugi način.č. i početkom 1943.

Sakib Mehmedović. Ahmet Beširević. da će se uskoro zbiti događaji koji će značiti prekretnicu u ratu. Vid Dević. Zarije Domazeta. iako su silom vlasti tjerani na to. Jefto Kovačević. Raspoloženje naroda u srpskim. Zdravko Kovačević. Aktiv u Garev74 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. Mustafa Jašarević i Šefik Dulić. koji su se zbog pritiska četnika morali skloniti u Grabsku. Milena Šuput. a u aprilu 1943. omladinac Tomo Tadić i omladinka Ksenija Kosik. Komisija za istoriju Opštinskog komiteta SKJ. Jedno vrijeme u Koprivni i Vranjaku su bili Muhamed Devedžić i Ago Fejzić iz Tarevaca. Na Pustari je oformljen aktiv u kojem su radili Tomo Sperac. Gradačac 1979. 94 . omladinci koji su se od ranije isticali u radu NOP-a. primljeni u KPJ Esad Taslidžić. srednja Bosna i Slavonija) postepeno su kod naroda u Posavini i na Trebavi stvarali uvjerenje da će Hitler i njegovi saveznici i sluge izgubiti rat. sada polako postaju svojina širih narodnih slojeva. Fehima Dedića. Nike Kovačevića. Džemal Huskanović i Milivoje Kune. Gvozda Krekić. koje su ranije usvajali samo najsvjesniji. Sakib Hamidović. Grupi vučjačkih aktivista su pripadali: Stanko Bogdanović. Velimir Popović. Ideje narodnooslobodilačkog pokreta. Orhan Topčić. Modrička grupa aktivista proširena je uključivanjem u rad Mike Dujića. str. trebavskim i vučjačkim selima stvoreno je niz organizacija NOP-a koje djeluju povezano. su kandidovani za članove KPJ: Kemal Halilović. Ljudi su na svaki način izbjegavali da idu u neprijateljske formacije. Tome je najviše doprinijelo rad partijskih i skojevskih organizacija koje se sada proširuju primanjem novih članova i čiji uticaj na okolinu postaje sve izrazitiji. Miloš Milojević. Abdurahima Otanovića. muslimanskim i hrvatskim selima. Na taj teren su krajem februara 1943. Ive i Stipe Domazeta.74 U Modriči. Vojo Stojčević. Safe Halilovića. Jelke i Joze Ljubasa. Fuada Suljića. izašle i Borka Mihajlović i Mara Bundalo. Ostoja Stojčinović. 58. a naročito u gradovima sve više se okretalo protiv kvislinga svih boja. U Gradačcu su u martu 1943. Žarka Mihajlovića i Pere Krekića.NOP-a u susjednim područjima (Majevica. Perica Kosik. Maksim Danilović. Mato Belić.

109. Istočna Bosna u NOB-u. dr Huso Kapetanović. Branko Grebenarević i Adem Ademović. 77 U Odžaku je Midhat Muradbegović oformio organizaciju NOP-a u kojoj su se nalazili Nazir Omerbašić. a Vuku Simića i ubio. 117. Njih je.d. Đokan Babić iz Tišine. n.d. djelovali i Ljubo Antić. knj. Obrad Stević iz Gornje Slatine. str. str. majevičku brigadu. Mato Belić. Sa grupom iz Brvnika su sarađivali: Savo Maksimović iz Pisara. 75 Članovi KPJ Miloš Tolpa i Panto Nikolić održavali su kontakte sa Dobojsko-kostajničkom partijskom organizacijom 76 čiji je sekretar bio Simo Lukić. Mehmedalija Subašić. Jovan Stanišić iz Donje Slatine i Mihajlo Peić iz Obudovca. Kosara Petrović i Dragan Ristić. Slavko Stanojević. Gojko Šarkanović. Todor Peranović i Mitar Popović iz Miloševca. pretežno 4.cu sačinjavali su: Petar Jurilja. Đoko i Košta Živković. 198-199). Jovo Mitrović i kandidati Nikola Čelić i Ahmet Durić. pored Ivana Bumbulovića. Stevo Lazić. Dobojsko-kostajnička partijska organizacija okupila je znatan broj aktivista NOP-a u selima jugozapadnog dijela Trebave i na Ozrenu. istočnobosansku i 1. divizije. U oslobođenoj Modrici. koji se kao ranjenik skrivao u Grapskoj kod Huseina Hadžirašidagića. Angela Todorović. Stojan Bumbulović. str. Marko Andrić.2. n. 95 . U Vranjaku su djelovali Svetozar Lukić i Cvjetko Stojanović i jedno vrijeme Petar Arnautović. godine ušao u sastav jedinica 2. U Brvniku su. Soka Veselić. U Kožuhama i Osječanima aktivno djeluju Ivo Šubarić. mnogi omladinci iz ovog kraja su stupili u 6. Veći broj ovih aktivista je u julu 1943. čiji je politički komesar postao Simo Lukić. Mato Andrić Stari i Niko Stanić (Ivin).. U Bosanskom Samcu je djelovala grupa aktivista NOP-a u kojoj su pored Hasana Zaimovića bili Spasoje Ilinčić. kada su one stigle na Ozren a jedan broj u sastav novoformiranog Ozrenskog NOP odreda. a članovi Dedo Trampić. U avgustu i septembru 1943. poslije bjekstva Bore Popovića i Radisava Milanovića iz zatvora. Pero Petrušić. Milan Kajganić. U Gornjem Žabaru su djelovali Pero Stanković. Ivica Hlubina i Tošo Mihajlović. Ostvareni su punktovi u selima oko Orašja i to: u Oštroj Luci je djelovao Matko Arlović-Mi75 76 77 Muhidin Spužić.. Ignjat Radojčić. Muhidin Spužić. Božo Pataković. Pavle Gajić uhapsio i maltretirao u zatvoru. proleterske (crnogorske) brigade. Vuko Simić i Mika Obrenović.

uključeni su i kandidovani aktivisti koji su se najviše isticali u radu. Cvijetin Vasić i Jovan Kerezović. U proljeće 1943. direktno ili preko partijske organizacije u Ražljevu. koja je bila u sastavu Sreskog komiteta KPJ za brčanski srez. batinao krivce. br. u Boku Marko Marković-Kosić. ali je od toga odustao. Kaurinović. jer slučaj Kaurinovića nije usamljen i on vjerovatno ima pristaša u okolini i u samom bataljonu«. 96 . Pavle Zarić. koji je 18. preko Cvije Mitrović iz Srnica uspostavili vezu sa Teufikom 7S Arhiv VII. Roža Cerić. Ilija Kaurinović Farkaš. aprila 1943. ĆA. 78 Slijedećih mjeseci posavski komunisti intenziviraju kontakte sa pristalicama NOP-a. f. U martu 1943. 2. Trivo P. jer je u srednju Bosnu poslao jedan dio snaga koji je sa četnicima sa Ozrena »čistio teren. 14. Majevičkom NOP odredu koji je. Joka Pantelić. Đorđo Kaurinović. u Donjoj Mahali Božić Mato. II 1943. pronalazio oružje. k. Petar Đokana Kaurinović. Posavski komunisti su održavali vezu sa Sreskim komitetom za brčanski srez.Ivo Baotić i u Orašju . 3 reg. Oni su ostvarili dominantan uticaj u četničkom Bukvičkom bataljonu i u okolnim selima. na sastanak sa sekretarom Sreskog komiteta KPJ Svetolikom Gospićem. u Kostreču . Mitar Tripić. Pavo Bašić. a ponekog i čuknuo«. Jakov Mitrović. U posavsku partijsku organizaciju. Savo Božić je mislio da u Bukvik uputi kaznenu ekspediciju. To je bilo poznato i komandantu Trebavskog četničkog odreda Savi Božiću. Trifun Zarić. U Ražljevu su ostali Nikola Simić i Milivoje Stojčević koji su predviđeni za rukovodioce u novom. kojih ima sve više. Gojan Pajić. U Bukviku su se isticali u radu NOP-a slijedeći aktivisti: Boško Pantelić. godine posavski komunisti su. trećem po redu. a bili su povezani i sa partijskom organizacijom u Brčkom. Lazo Đurić. Nikola Pantelić. 219. godine i formiran.jatović. uskoro. upozorio komandanta tog bataljona da »pazi na raspoloženje u bataljonu jer on (Božić) raspolaže podacima da situacija u bataljonu nije čista. oni ponovo odlaze u Ražljevo. Jovo Pajić.Nijaz Arnautalić.

Ili je to zbog naše pretjerane opreznosti ili je zbog našeg neznanja i nerada. polako.82 Trebavski komunisti su takođe djelovali u vrlo nepovoljnim usiovima. iznosi ovakvu ocjenu o radu posavskih komunista: »Brčanska partijska organizacija radila je pod težim usiovima od bijeIjinske i imala je manje iskusnijih partijskih kadrova. Sekretar oblasnog komiteta Hasan Brkić u izvještaju od 24.). zbirka NOR. Odlazimo u Ražljevo na razgovore sa sekretarom Sreskog komiteta i brzo se vraćamo. Boro Popović u navedenom djelu piše:80 »Intenzivnije radimo u samom Bukviku. br. IV 1943. Rahić i dr. Sarajevo. U aprilu 1943. Radimo intenzivnije i sa ljudima u bataljonu. Zbog toga je težište rada članova KPJ pomereno prema Srebreniku.Vražići. Posebno je bio otežan rad jablaničke (majevičke) i posavske (bukvičke) partijske organizacije koje su djelovale na neoslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. Zbog četničkog terora većina komunista je morala napustiti trebavska sela i tražiti sredinu u kojoj će moći bezbjednije da djeluje. Sarajevo. a uz to su bili daleko od partijskog rukovodstva na Majevici. Mikrofilm. Sa njim su kasnije održavali redovne kontakte. Zahvaljujući zalaganju partijskih kadrova ona je uspjela da savlada osnovne teškoće u radu. kat. 261-266. 79 Kako se radilo u posavskoj partijskoj organizaciji u to vrijeme.Imamovićem. Strana 256 i 257. (Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta. IRP. Posavci da se otkidaju i da odlaze u partizane. Počinju. a pripremamo i u nekim drugim selima. Primamo ljude u partiju i formiramo partijske ćelije po zaseocima Bukvika. gdje su krstarile četničke jedinice koje su se svirepo svetile onima koji su se izjašnjavali za NOB«. Sada to činimo ubrzano i mnoge primamo i bez kandidatskog staža. avgusta 1943. Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. i tu formirao 2-3 partijske organizacije i nekoliko aktiva saradnika NOP-a. Po danu.d. I tu odabiramo pojedince i pripremamo ih za članstvo u Partiji. rolna 4/335-336. Do sada smo sporo primali ljude u Partiju.Tuzla (Brnjik . Modriči i Gradačcu. 79 80 81 82 Boro Popović n. str. Ima dosta ljudi pripremljenih za članstvo. ni sami ne znamo zašto. 1392). sekretarom partijske organizacije u Gradačcu. obično umnožavamo na mašini partijske materijale ili nešto čitamo. Prebacimo ponekog Posavca u partizane na Majevicu. godine Haso Burić je po zadatku boravio u muslimanskim selima zapadno od puta Brčko . Arhiv VII. Sabrali smo u Ražljevu nešto tih materijala«. 97 .

ponajviše na Džafera Kulenovića koji je prije rata bio ministar u Cvetkovićevoj vladi. 2) Šta su Muslimani doživjeli u Hitlerovom »Novom poretku«. 10. Članovi KPJ i drugi saradnici i pristalice NOP-a razbili su skoro u potpunosti akciju muslimanskih reakcionara koji su. Enver Mešković. a on ju je predao Kotarskoj oblasti. 98 . Brošura ima 4 dijela sa sljedećim naslovima: 1) Nekoliko riječi o današnjem ratu. SS diviziju Handžar. 84 Trebavska partijska organizacija je sa partijskim rukovodstvom na Majevici održavala vezu preko posavske i jablaničke partijske organizacije. Proglas su potpisali: Daut Filipović. Uz brošuru je priloženo pismo u kojem se kaže da Bosna i Hercegovina nije ni srpska ni hrvatska ni muslimanska. jer su organi Gestapoa iz Tuzle otkrili da se grupa aktivista NOP nalazi u Srebreniku. i ranije sarađivali sa NOP-om pošli su sada u jedinice NOV i POJ. U maju mjesecu 1943. 3) Može li se u ovoj borbi biti neutralan. u sporazumu sa jerusalimskom muftijom i Hitlerovim pomagačem El Huseinom. je morao. Tada su u Čekaničima uhapšeni Hamid Mazalović i Vehid Begić. Hilmija Zaimović. Adem Osmanbegović. njihova zajednička domovina. 176. hrvatska i muslimanska. Edhem Čamo. Hasan Grabčanović. 3). Jedan primjerak brošure upućen je poštom dr Abdulahu Bukvici u Brčko. Mustafa Mirica. U brošuri se na nekoliko mjesta ukazuje na reakcionarnu ulogu muslimanskog begovata. kada se preko Jasenice i Jablanice prebacio na Majevicu zajedno sa grupom oficira DOMDO pukovnije koje je poveo na slobodnu teritoriju.gdje su postignuti znatni rezultati u političkom radu. Neki od njih. f. osobito među pripadnicima DOMDO pukovnije. 4) Jedini pravi put. koji su se kao rezervni oficiri nalazili u jedinicama DOMDO pukovnije i domobranstva. Omer Gluhić. napustiti Srebrenik i prijeći u Kerep. Mehmed Selimović. Te veze su bile rjeđe. (Arhiv VII. Kotarska oblast je prepis ove brošure uputila upravo njemu. nego srpska. 85 On je u Kerepu ostao do polovine maja 1943. koju su tada počeli da formiraju. a kada je osnovana vlada NDH postao je njen potpredsjednik. Hasan Maglajlija. pošli da vrbuju ljudstvo u 13. SS diviziju koji je naišao na širok odjek. 83 84 85 Izdat je proglas protiv vrbovanja ljudstva za 13. reg. 83 Ostvaren je znatan politički uticaj na gradsku sredinu pa su mnogi intelektualci . k.Muslimani i Hrvati prišli NOP-u. Ahmet Šiljić i Salih Žilić. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu objavio je brošuru Rodoljuba Čolakovića »Muslimani u NOB« u kojoj je objašnjen stav KPJ prema Muslimanima. fond NDH. polovionom marta. br.

Najvjerodostojniju ocjenu rada komunista na Trebavi izneo je u svom izvještaju sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Oni su se. nego su uglavnom međusobno pojedinačno kontaktirali. Hasan Brkić. odakle su uspješno djelovali u mjestu i okolnim selima. u teškim uslovima. godine. Komunisti koji su radili na Trebavi i Posavini bili su mladi ljudi. kao partijsko-politički radnici. IRP. 86 U kasno proljeće 1943. legalizovali svoje prisustvo u Modriči. 99 . iznenaditi kada im bude saopšteno da su tek tada primljeni u KPJ. postali i članovi KPJ. Sarajevo. Midhat Muradbegović je nastavio djelovati u Odžaku. Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. ipak su one pokazale prilične rezultate. godine. radeći ilegalno na neoslobođenoj teritoriji. Nisu mogli zadovoljiti neke organizacione principe partijskog života. Oni nisu imali pravu sliku kako naša partija izgleda u organizacionom pogledu. a Miloš Tolpa. nego su se. on je napisao: »Na terenu Trebave razvilo se nekoliko partijskih organizacija koje su. Mikrofilm.Panto Nikolić i Slobodan Janković su posredstvom grupe domobranskih oficira . kao što su grupni sastanci. uz veću ili manju pomoć partijskog rukovodstva. bilo je minimalno. Između ostalog. oformili za vrijeme NOB-a. rolna 4/335. u ljeto 1943. Nisu imali potrebnih predznanja o toj vrsti aktivnosti. Mnogi od njih su bili ubjeđeni da su samim tim što rade kao aktivisti NOP-a i što su po ubjeđenju komunisti. vršile svoje zadatke. a osobito u vrijeme čišćenja Trebave od četničkih bandi«. Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije ponovo su oslobodili znatne teritorije u Hrvatskoj. koncem avgusta 1943. a Udarna grupa divizija Vrhovnog štaba ušla je u odsudnu bitku. Oni će se kasnije. poznatu kao 86 Arhiv VII. Mika Stanković i Đorđo Mikičić su ostali u svojim ranijim prebivalištima. Iskustvo tamošnjih naših drugova. Zato se i postavilo pitanje rukovodstva.saradnika NOP-a. Iako su uslovi pod kojima su radile te organizacije bili teški. godine narodnooslobodilačka borba u sjeveroistočnoj Bosni dobija novi zamah i snažno se razvija. Osnovni nedostatak u njihovom radu je bio u tome što se u njihovoj blizini nije nalazilo neko partijsko rukovodstvo koje bi rukovodilo njihovim radom. naročito u organizacionom pogledu. snalazili prema situaciji.

i 2. 2. 40 puškomitraljeza i preko 1. Majevički i Birčanski odred su preuzeli sav teret narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni. Poslije toga obe brigade su trebalo da krenu na Trebavu i u Posavinu. istočnobosanske i 1. protiv brojno nadmoćnih neprijateljskih jedinica. po njegovom popularnom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku. Sredinom maja 1. Zaplijenjeno je 5 topova. Odlučeno je da krenu 22. gdje su zajedno sa Birčanskim odredom vodile teške borbe za odbranu slobodne teritorije Birča. Borbe vojvođanskih partizana u istočnoj Bosni. Prosveta. godine. Beograd. pod direktnom komandom Vrhovnog štaba NOV i POJ. str. knj. i početkom 1943. 88 Na Majevici su ostali Majevički partizanski odred i Prvi bataljon Druge vojvođanske brigade. prešle su na Birač. str. na koju je napadao neprijatelj sa oko šest hiljada vojnika. 330. domoboransku pukovniju i zarobili 1. knj. odnosno brigade. Istočna Bosna u NOB-u. 210-212. juna na drumu Brčko-Bijeljina razoružali 3.256 neprijateljskih vojnika. nazvan Kurjakov. 1979. 28-29. vojna snaga koja je uspješno izvela mnoge akcije na Majevici i u Semberiji. Rodoljub Čolaković. Zapisi iz oslobodilačkog rata. krajem 1942. 2. ali je uoči pokreta stigla vijest da proleterske jedinice nadiru prema Vlasenici. Samostalno ili zajedno sa Vojvođanima izveo je. kad Vrhovni štab stigne u istočnu Bosnu. 1956.000 87 88 Nikola Božić . 87 Treći majevički partizanski odred. od aprila do jula 1943. Kolone vojvođanskih partizana u talasima prelaze na teritoriju istočne Bosne i tu se od njih ubrzo formiraju grupe udarnih bataljona. razbili četnike na Majevici i u Semberiji. vojvođanski partizani. nekoliko značajnih akcija. odnosno dvije grupe bataljona. koji će svoj naziv dobiti kasnije. Tokom maja i juna likvidirali su nekoliko domobranskih uporišta u selima Semberije. a l i . majevičke brigade u sastav Glavne udarne grupe divizija. Poslije odlaska 6. juna. vojvođanska brigada. str. polovinom aprila 1943. 100 . II. svrstanih u 10 bataljona.Vojvođani u istočnoj Bosni. postao je ubrzo po svom formiranju. pa je pokret odgođen. Radovan Panić.Peta neprijateljska ofanziva. Vojnoistorijski glasnik br. 16 mitraljeza. Već početkom maja u svom sastavu imao je tri bataljona sa 550 boraca. godine.

na čelu sa Anđelićem koji se pokazao kao vrlo hrabar i odan borac. Ostaci četnika su se skrivali po zabitnim mjestima Majevice i nisu predstavljali znatnu opasnost. U njoj je pored omladinaca bilo i 25 dotadašnjih četnika.pušaka. počinju da odlaze u partizane na Majevicu. Najveća grupa. Beograd. na čelu sa svojim komandirom Rajkom Anđelićem. pojedinačno i u grupama. Do polovine jula 1943. 1963. bez neprijateljskih posada. Od ovih Žabaraca formirana je posebna četa u Majevičkom NOP odredu. Vojnoistorijski institut JNA. godine Posavci i Trebavci. iz Posavine je u jedinice NOV i POJ otišlo oko 110 boraca. 1. Od proljeća 1943. str. knj. otišla je iz Gornjeg Žabara juna 1943. 460-461. 89 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. godine. od 63 borca. 101 . 89 Majevica i Semberija bile su uglavnom slobodne.

U D I O FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA .

GODINE DJELATNOST DRUSTVENO-POLITIČKIH ORGANIZACIJA ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNO-TERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. GODINE .ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRVPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI FORMIRANJE BORBENA DEJSTVA POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP NOP ODREDA ODREDA DO TREBAVSKOG I POSAVSKOG POČETKA 1944. DO PROUEČA 1944. GODINE SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944.

Zbog toga Nijemci prebacuju 369. i 2. vojvođanske brigade. banijska divizija. uz sadejstvo 1. 1 Ovim prodorom jedinica NOV i POJ neprijatelju je ugrožen tuzlanski rudarsko-industrijski bazen i bogata žetva u žitorodnim rejonima istočne Bosne. južno od rijeke Spreče. krajem jula 1943. Uočivši namjere neprijatelja. 1. jula. a 7. Beograd. One zajedno sa domobranskim i četničkim snagama preduzimaju. gdje se u to vrijeme nalazila Centralna bolnica. Olovu. Glavna udarna grupa divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ izbila je na prostoriju istočne Bosne. 5. čime je izbjegnut glavni udar neprijateljske ofanzive. str. Kladnju i Zvorniku i stvorila veliku slobodnu teritoriju u međurečju Krivaje. Vojnoizdavački zavod.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRUPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. Poslije neuspjeha neprijateljske ofanzive. Vlasenici. usmjeravajući sa juga i sjevera glavni udar na Birač. na kojoj je. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI Poslije uspješnog proboja u dolini Sutjeske. sa Vrhovnim štabom. od 13. proleterska i 7. 17. istočnobosanska divizija. 1976. do 20. diviziju (Vražju) na tuzlanski sektor. Spreče i srednje Drine. Srebrenici i Bratuncu. 105 . Vrhovni štab je izvršio dekoncentraciju svojih jedinica na širokom prostoru oslobođene teritorije. brzim i snažnim naletima razbila i uništila ustaško-domobranske garnizone u Han-Pijesku. SS diviziju na liniju Sokolac-Srednje. ofanzivu na oslobođenu teritoriju. 1 Gligo Mandić.

ojačana jednim bataljonom Majevičkog NOP odreda. a u Štab 17. istočnobosanska brigada. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ 17. koga je poslije njegove pogibije zamjenio Vukašin Subotić. istočnobosanska divizija je orijentisana prema Trebavi i Posavini.napuštaju istočnu Bosnu i odlaze prema zapadnoj Bosni. 1. osobito iz Semberije. na osnovu procjene podataka koji su dobijeni od partijskih radnika iz Posavine. majevičkom brigadom prebacio sa Birča na Majevicu zbog popune. vojvođanska divizija je ostala na Birču. jula stiže u Bukvik. a na Majevici 1 Birču novoformirane 16. koji su na svoju stranu privukli većinu mobilisanog ljudstva tog četničkog bataljona. 2 Pošto se sa svojom 1. kreće u Posavinu i već 24. U četničkom bataljonu u Bukviku ranije je stvoreno snažno jezgro aktivista NOP-a. Prva majevička brigada se iz pete ofanzive vratila na Majevicu. sa svega 200 zdravih i oko 100 ranjenih boraca. Već 19. divizije su naimenovani: Danilo Lekić za komandanta. proleterska divizija. 1. razoružali i uhapsili komandanta četničkog bataljona 2 U štab 16. Pero Kosorić za zamjenika komandanta i Siniša Nikolajević za načelnika štaba. na Ozrenu i u dolini Krivaje. u njen sastav su uvrštena dva bataljona Majevičkog NOP odreda: Drugi (komandant Nikola Simić) i Peti (komandant Hajrudin Brana Saračević). jula brigada razbija četnike u rejonu Lopara. majevička brigada. provela oko mjesec dana. 106 . vojvođanska i 17. Odmah po dolasku. divizije je nastavio da vrši pripreme za nastupanje prema Posavini i Trebavi u skladu sa direktivom Vrhovnog štaba. Stefan Mitrović za političkog komesara i Ljubiša Urošević za načelnika štaba. a 5. uputivši jednu brigadu na Majevicu. divizije: Gligo Mandić za komandanta. Oni su. majevička brigada i Majevički NOP odred. znajući da će jedinice NOV uskoro stići u Posavinu. Na teritoriji istočne Bosne ostaje privremeno 2. a 16. istočnobosanska divizija. Ona se popunjava i novim dobrovoljcima iz redova omladine. Čim se popunila i organizaciono sredila. pošto je na sektoru Olovo-Vareš-Breza. Oko stotinu novih boraca i zarobljenih četnika ostalo je u brigadi. štab 17. u koju su svrstane 6. Branko Petričević za političkog komesara. krajiška divizija se vraća na sektor Visoko-Kiseljak-Busovača.

Imamović je preko Humki stigao u Kerep. Teufik Imamović. rukovodilac političkog odjela Brigade. 66. k. Prilikom napada partizana na Gradačac 28.4. Dvadest petog jula 1943. dok. porušivši mostove na rijeci Tinji. zamjenik političkog komesara Pavle Goranin. Komandant brigade je bio Ratko Perić. godine. fond NDH. prema Slatini i Miloševcu. pet majevičkih bataljona nastavilo je nastupanje prema selima istočne Posavine. Kada je brigada stigla. 5 Navečer je borcima oba bataljona govorio Vladimir Rolović. politički komesar Muhidin Begič. Snabdjeven urednom propusnicom koju mu je izdao komandir domobranske jedinice. jula. između sela Gorice i Krepšića. došao je u Gradačac za rukovodioca tehnike. IX 1943. Čim se vratio u Gradačac. Po ulasku partizana u grad on je stupio kao borac u 1. (Arhiv VII. a načelnik štaba Vukašin Subotić. Iz ovih sela u brigadu je stupilo nekoliko desetina omladinaca. U toj akciji na cesti u blizini Lončara partizani su zarobili zamjenika kotarskog predstojnika iz Brčkog dr Vladimira Samera i policijskog službenika Miju Pešuta. koji je stigao u pratnji jedne patrole Majevčana. dobio je obavijest od Edhema Čame da dođe na sastanak u Kerep. 3 4 5 6 Izvještaj štaba 17. (Zbornik IV. od pjegavog tifusa. u zoru 25. tačan raspored posade i vatrene položaje oruđa. U njene redove stupilo je 52 Bukvičana. Drugi i treći bataljon su ušli u Donji i Gornji Žabar i Turić gdje su brzo razbili iznenađene četnike. f. br. na tri dana prije napada na Gradačac. 107 . 17.Vladimira Mičića i nekoliko njegovih pristalica. sekretar partijske ćelije u Gradačcu. Poslije 3 mjeseca. Čamo je od Imamovića zatražio da odmah pribavi garnizonske znake raspoznavanja za 7 dana.177. gdje je u kući Kadira Fazlića našao Edhema Čamu. zamjenik komandanta Franjo Herljevič. Lujo Bauer je onesposobio 3 mitraljeza za dejstvo. Slijedećeg jutra brigada je nastavila prodor dublje u Posavinu. na traženje Okružnog komiteta KPJ. str. Imamović je pozvao domobranskog poručnika Luju Bauera. partijski radnik iz Obudovca. ušla je u Bukvik bez borbe. 38/4). drugog dana održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Pavle Goranin. reg. majevičku brigadu. koje su poslije saslušanja pustili. divizije od 10. 3 U nedjelju. 4 U Gornjem Žabaru je. satnik Stanislav Horki koji je od njega tražio da posreduje kod partizana da ne napadaju na Gradačac. knj. i zatražio da pribavi tražene podatke. 146). jula. Umro je u januaru 1944. zamjenik komesara brigade i Boro Popović. 6 saradnika NOP-a. U redove brigade stupilo je oko 40 dobrovoljaca iz Gornjeg Žabara od kojih su 6 bile omladinke.

Nakon ove borbe. je prenio poruku u Kerep do Edhema Čame. oklopni bataljon) i stigli pred Gradačac u 22 časa. pa se ubrzo predalo 5 oficira.Lujo je skicirao položaje posade i mitraljeza i predao ih Imamoviću. Ustaše i oružnici zatvorili su se u kulu iz koje su davali otpor. 7 8 Izjava Teufika Imamovića. 108 . zapovjednika satnije DOMDO pukovnije. ali su pri tom imali i gubitke od 13 poginulih i 14 ranjenih boraca. vojnici nisu pružili ozbiljniji otpor. žestoki otpor Nijemcima (uz koje se našlo i oko 200 četnika) oštetivši im kod Kerepa tri tenka. bataljona Vojko Milovanović (proglašen kasnije za narodnog heroja). ali do jutra nisu mogli da krenu zbog porušenog mosta. pukovnije i jedne artiljerijske jedinice 369. bataljon. Nijemci su intervenisali istog dana. godine u Bosanski Samac je došlo kamionom nekoliko njemačkih vojnika i ustaša iz Tramošnice. 8 Među poginulima je bio i komandant 1. 3. i saradnja članova KPJ i SKOJ-a iz grada sa jedinicom koja napada. U toku odstupanja pružili su. Prodor 1. jer su dobili podatke da on sarađuje sa partizanima. naročito 1. majevičke brigade u Posavinu uznemirio je vlasti NDH. (»Vražje«) divizije u Brčkom u to vrijeme nije bilo potrebnih snaga za odbranu grada i za izvođenje akcija van mjesta.domobrana i pripadnika DOMDO pukovnije u vrijeme napada. Prethodno su preko partijske organizacije u gradu utanačeni postupci aktivista NOP-a . omladinski rukovodilac. Odmah poslije toga Orhan Topčić. pa su svugdje tražili pomoć. kod autora. Zahvaljujući djelatnosti partijske organizacije i patriotskom držanju domobranskog poručnika Luje Bauera i satnika Ibre Dogladovića. Preostalo je jedino da Nijemci brzo intervenišu sa svojim motorizovanim jedinicama iz Slavonije. Krenuli su iz Broda preko Modriče s tenkovima i motorizacijom (202. Partizani su u toku noći napustili grad i povukli se do Tramošnice i Kerepa. pukovnije i kratkog boravka 4. 7 Dvadesetosmog jula napadnuta je neprijateljska posada u Gradačcu koja se sastojala od jedne čete domobrana. Uhapsili su Hasana Zaimovića i odveli ga u zatvor u Gradačac. avgusta 1943. 80 domobrana i 40 pripadnika DOMDO pukovnije. Poslije uništenja 3. čete DOMDO pukovnije i voda ustaša.

Pošto Ivan nije bio kod kuće. str 286-287). Pavle Gajić je čak dobio javnu pohvalu od popa Save Božića za hrabro držanje za vrijeme prodora partizana u Posavinu. avgusta 1943. proleterske divizije koje su trebale krenuti ka Crnoj Gori. Žarko Kovačević. U toku samo 4 dana u brigadu je stupilo preko 120 boraca. U borbi koja je trajala sutradan do poslije podne i bila vrlo žestoka. načelnik štaba. četnici su ponovo oživjeli. bataIjon 1. brigade je imao ovakav sastav: Miloš Zekić komandant. avgusta obuhvatni napad na četnike na Trebavi sa sjevera. Posavski četnici su se razbiježali. istočnobosanska brigada 10 sa juga. 109 . 7. Čim je brigada otišla iz Posavine. Cvijetin Mijatović zamjenik političkog komesara i partijski rukovodilac divizije i Rudi Petovar. četnički komandant bataljona iz Slatine. Poslije zločina četnici su napustili selo. partizana nije bilo u Posavini. Među za9 Istog dana uveče u Brvnik su banuU četnici njih oko 20 i tražili od Milana Bumbulovića da pronađe svog sina Ivana da ih on tobože odvede u partizane. 10 U to vrijeme Štab 6. iako tada. Da bi im povratio samopouzdanje. majevičke brigade u kojem je bilo dosta Posavaca. jer su se vratile neke njihove jedinice koje su bile na Ozrenu. a Ivan se vratio kući i našao ubijenog brata i njegovog druga (Boro Popović n. U izviđanje je poslat 2.d. četnici su otvorili vatru i obojicu ih ubili u dvorištu.40 mrtvih. veliki broj ranjenih i 175 zarobljenih. 9 Sedamnaestoj istočnobosanskoj diviziji. Njihovi gubici su bili . Ćim su Stojan i Stevo prišli. Dobili su hrabrost kada su vidjeli njemačke tenkove. koja je početkom avgusta prikupila sve svoje jedinice na Majevici. Milan im ponudi da ih odvedu njegov drugi sin Stojan i njegov drug Stevo Lazić.Posavci su 1. izražavajući veliku radost što su dočekali dan da se partizani pojave u njihovim selima. a 6. avgusta naredio da prenese svoja dejstva ka donjem toku rijeke Bosne i likvidira četnike na Trebavi. izjavljujući da tuda mora proći u borbu protiv partizana. trebavski četnici su razbijeni. Po naređenju štaba 17. godine. Đoko Vujošević politički komesar. Aktivisti NOP-a koji su ostali na radu u Gornjem Žabaru i Brvniku morali su se povući iz svojih sela i doći u Bukvik. i da na Ozrenu smijeni jedinice 2. majevičku brigadu dočekali široka srca. Savo Trikić zamjenik komandanta. promarširao je sa svojim bataljonom od oko 250 četnika kroz Bosanski Šamac. Vrhovni štab je 13. divizije Prva majevička brigada je preduzela u noći 15/16.

Nada i Biljana Blagojević. komandant 1. 110 . zajedno sa novoformiranim Ozrenskim NOP odredom. po zadatku. Uskoro je počelo formiranje četa budućeg Trebavskog NOP odreda. avgusta oslobođena je Gračanica iz koje je nekoliko omladinaca stupilo u 1. četničke Trebavske brigade. a komandant 2. dovela je do masovnog i organizovanog priliva omladine u jedinice NOV i POJ. avgusta. noću 27/28. Ankica Jovanović i Vuka Pejić. majevičku brigadu.rabljenima je bio i Mamuzić. predao se sa svojih 70 četnika. brigade Relja Peča. divizija je prešla rijeku Spreču. 17. godine. Duško Jovanović. majevičke brigade. koji su se dobrovoljno javili u NOV. Muharem Kahrimanović. Kada su jedinice 17. Živa politička aktivnost u srebreničkoj opštini. avgusta prebacila ponovo na desnu obalu Spreče. 21. U Srebreniku je od jedinica 17. divizija odmah pođe na Ozren i tamo smijeni 2. Noću 22/23. Međutim. gdje su pružali ogorčen otpor jedinicama 1. pa je time. Ubrzo zatim. divizije pošle na Ozren. Iz tih sela mnogi omladinci su stupili u 6. Damjan. avgusta. prihvatila ranjenike 2. 17. Krajem avgusta 1943. Zbog stalnih napada četnika i velikog broja ranjenika. majevičku brigadu stupili: Ibrahim Džogo." Istovremeno su protjerani i razoružani četnici u selima Potpeć. kasnije. divizije su se premjestile na sjever. Asim Sulejmanović. morao otpratiti ranjenike iz Srebrenika u bolnice na Majevici. U noći 30/31. na liniju Bijela-Hrgovi-Špionica-Srni11 Iz Gračanice su tada u 1. naročito među omladinom. vodeći svakodnevne borbe sa ozrenskim četnicima. Vida Jaćimović. četnici su se ponovo vratili u Trebavu. Ostala je na Ozrenu još pet dana. uzet je. istočnobosansku brigadu.Muslimane. divizije ostao samo Muslimanski bataljon 6. Muslimanski bataljon je ostao kratko vrijeme u Srebreniku jer je. koji se našao van obruča. došlo je novo naređenje Vrhovnog štaba da 17. Džemal Šuman. donekle. za dan oslobođenja Srebrenika. prekinut proces stvaranja partijskih organizacija i formiranje četa budućeg Trebavskog odreda. brigade da u svoj sastav primi mnoge omladince . divizija se. divizije i u njen sastav predala svojih 120 boraca. diviziju. Ostali četnici su se povukli na Becanj. Dan kada su omladinci srebreničke opštine krenuli u partizane. jedinice 17. Salih Čaiić. Smoluća i Jasenica.

gdje se u to vrijeme nalazilo sjedište Vrhovnog štaba. Pašaga Mandžić. divizije Branko Petričević i Panto Nikolić.ce. koja je docnije nazvana Kazalištem narodnog oslobođenja. divizije je odlučio da razbije četnike. Drago Stefanović. Tu su bili i članovi beogradske grupe partijskih radnika. koji su preko Srema došli u istočnu Bosnu. prebacili preko rijeke Bosne u pratnji jedne čete 1. Kada su se jedinice odmorile i popunile. Nijaz Dizdarević. Oni su se. Rato Dugonjić. a prvi cilj bio je Modriča. i 13. U Modriči se tada našao i Moša Pijade koji je. U grad su pored članova štaba 17. organizacija žena i omladine i narodnooslobodilačkih odbora. ustaše. domobranske (karlovačke) pukovnije. Svetolik Gospić. septembra oslobodila Modriču. majevička brigada sa Ozrenskim NOP odredom preduzela je nastupanje preko Trebave. bataljon 5. divizijom na Ozrenu. U oslobođenom gradu je kao posadna jedinica ostao Muslimanski bataljon 6. zahvaljujući radu aktivista NOP-a među domobranskom posadom. Edhem Čamo. poslije odlaska Vrhovnog štaba iz istočne Bosne. Sedmog septembra u nedelju 1. brigade u koji su stupili mnogi omladinci i omladinke iz Modriče.000 ljudi iz grada i okolnih sela. domobrane i jedinice DOMDO na Trebavi i Posavini. cjeli 2. i članovi umjetničke grupe Vrhovnog štaba. pravcem Međeđa-Zelinja-Duga Njiva-Koprivna. Oni su razvili veliku aktivnost u stvaranju i povezivanju partijskih i skojevskih organizacija. brigada je u noći 7/8. bataljon 3. Veliki zbor je održan i u Osječanima. U gradu je održan veliki narodni zbor uz prisustvo oko 5. koji ih je otpratio dalje prema Jajcu. Nastavljajući napad 6. Zarobljeno je 5 oficira i 200 domobrana. Boško Milutinović. brigade pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. divizije stigli partijsko-politički rukovodioci: Hasan Brkić. štab 17. u noći između 12. Borika Stančić i drugi. Na zboru su govorili politički komesar 17. a bataljoni 6. Tarevaca i okolnih mjesta. kozarske brigade. na kojem je govorio Todor Vujasinović. Nije naišla na jači otpor domobrana. ostao sa 2. majevičke brigade do Majevca. 111 . septembra. gdje ih je prihvatio 3.

7. Oružnici iz Samca unaprijed obavješteni od četnika o našem pokretu pobjegli su pola časa prije našeg ulaska. Stjepan Šubarić. Novom Gradu i Donjoj Dubici. 14 Ostale jedinice brigade osloVeć 11.Partizane su vrlo srdačno dočekali stanovnici Tarevaca 12 . Narod je bio razdragan. septembra u Tarevcima su u članstvo ICPJ primljeni aktivisti: Esad Širbegović. iz kojeg je u jedinicama NOV i POJ već bilo mnogo boraca. u 11. zamjenikom komandanta Čedom Đukićem. 14 Čedo Minderović u svojoj knjizi »Za Titom« na 263.najvećeg muslimanskog sela na Trebavi. Građanstvo i muslimanska legija Samca dočekali su našu vojsku u kordonima po ulicama. Odžak i sela između Modriče. Jedan dio četnika je prešao na lijevu obalu Bosne gdje su opljačkali seljake u Balegovcu. bataljon 6. Jošavi. oko podne. čete našeg 1.8. Vrbovcu. Tada su opljačkali mnoge trgovine i imućnije građane. brigade od 15. 6/2 i f. Neki radnici su docnije. a naročito porodice onih koji su se poslije godinu i po vratili sa jedinicama NOV u svoj kraj. Orašje. br. cestom iz pravca Modriče.. Poslije oslobođenja Modriče radilo se na tome da se napadnu neprijateljske posade i oslobode Bosanski Šamac. iznuđujući silom skrivene zlatnike.« 12 112 . četnici Slatinskog bataljona 9. Gradačac. Tomo Šubarić. a tužne su bile porodice poginulih: Muharema Spahića. Prilikom izlaska naših jedinica na obalu Save manja grupa njemačkih vojnika zapucala je s druge strane. rastjerali Nijemce i ubili jednog njihovog narednika.. uzvikujući partizanske parole.177. U Riječanima je takođe formirana partijska organizacija u koju su primijeni: Zarija Domazet. Uhvaćena je veza sa Slavonijom. Orašja i Brčkog. fond NDH. Sedamnaest oružnika je pobjeglo preko Save. Jusufa Bungura i Hasana Mešanovića. ušao bez borbe 1. Avdo Tursum.. f. u kojem između ostalog piše: »Prekjuče. Ibrahim Sarać. citira izvještaj štaba 6. Sahza Muratbegović i Husein Sofić. Odlučno i disciplinovano držanje boraca 1. bataljona ostavilo je u gradu najbolji utisak. satnije DOMDO pukovnije nisu ni pružili otpor. Nazif Dugić. IX 1943. septembra 1943. 8. Gradačca. br. reg. istočnobosanske brigade na čelu sa komandantom Vladom Karanom. i-1 Arhiv VII. Naši borci odgovorili su mitraljeskom vatrom.30 časova. str. reg. Bosanskog Samca. Znajući da stanovnici tih mjesta očekuju partizane. Marko Šubarić i Anto Juroš Kurjaković. k. a 34 pripadnika 25. bataljona ušle su u Bosanski Samac. političkim komesarom Spasom Mičićem i zamjenikom političkog komesara Danom Olbinom. Gnionici. ubijenog Nijemca privukli na našu obalu zajedno sa oružjem. 13 U Bosanski Šamac je 14. septembra napadaju Bosanski Šamac.

br. počeo je u zgradi hotela zbor žena radi formiranja organizacije AFŽ i angažovanja žena u pomaganju narodnooslobodilačke borbe. Zbor je u ime građana otvorio i pozdravio oslobodioce dr Džafer Mehmedagić. Arhiv VII. advokat. 16. 1972. U borbi koja je nastala jedan oružnik je poginuo. Slatinu. XI. Dane Olbina. IX u 4. 113 . rukovodilac polit-odjela Zarije Škerović. 139-140. Ratni dani. Partizani su se izvukli iz grada i otišli u obližnja sela Tišinu i Pisare. Slavko Stanojević i Angela Todorović. Sarajevo. koji je održan na pijaci. Svjetlost. Oni su također govorili na narodnom zboru 15. nenaišavši na otpor četnika Slatinskog i Crkvinskog bataljona koji su se razbježali i posakrivali.bodile su sela: Tišinu. rukovodioca političkog odjela 6. reg. 134-138. a ostali su jedva uspjeli da se prebace preko Save. Petnaestog septembra Boro Popović je u prisustvu Zarija Skerovića. a oružnici su se vratili u mjesto. Od zaplijenjenih namirnica. k. Nešto kasnije u članstvo KPJ su primljeni Mehmedalija Subašić i Joco Bogdanović. koja je sa manjim prekidima trajala cijele noći. kao sekretar. f. 52/2. brigade Miloš Zekić. 15 U Bosanski Šamac su odmah stigli komandant 6. zaklonjeni iza željezničkih vagona. str. siromašnim građanima je podijeljeno 18 metarskih centi pšenice. 2 vagona zobi i 8 metarskih centi graha. obavještajni oficir Dušan Blagojević i Boro Popović. formirao partijsku ćeliju u Bosanskom Šamcu u koju su ušli Hasan Zaimović. brigade. dr Husein Kapetanović. Za vrijeme zbora otvorena je sa slavonske strane snažna artiljerijska i minobacačka vatra po gradu. Oni su održali sastanak sa viđenijim građanima i govorili im o potrebi formiranja N 0 0 . fond NDH.d. septembra u 18 časova. Spasoje Ilinčić. ali za kratko. 16 15 16 Dane Olbina. 4 su ranjena. Batkušu i Obudovac. n.00 sata ujutro opkolili zgradu kraj Save u koju su se oružnici smjestili.8. podoficira. Sutradan. 177. koji su i ranije radili za NOP. Partizani su 18. Nijemci su otvorili vatru s lijeve obale Save. Mitraljezac Safet Gluhić je odgovorio vatrom iz svog mitraljeza i ubio jednog njemačkog. str.

a oružnici su pobjegli prema Savi u kukuruze. Oružnička postaja je demolirana. k. cijela Posavina i veliki dio Trebave bili su slobodni. 17. godine. f. pod komandom Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. str. 30. dok. 55 i 57. Domobranske radne pukovnije (DORAP) bile su popunjene ljudstvom iz rezerve većinom Srbima iz Srema i Slavonije i izvodile su uglavnom javne radove. bez ispaljenog metka. sa kojom je bio komesar Muhidin Begić. IX 1943. sremskog odreda. Šesnaestog septembra jedna četa ove brigade. jedinice 6. avgusta 1943. tako je i 1. br.8. brigade proširile svoja dejstva ka istočnoj Posavini. septembra. 18 Oslobođenjem ovih mjesta i sela između njih. Istovremeno su na lijevoj obali Save jedinice Diljskog odreda. Sa lijeve obale Save Nijemci su obasuli mjesto artiljerijskom i minobacačkom vatrom. 177. Arhiv VII. 69-70. na pošti su uništeni TT uređaji. Neki su se prebacili u Županju. 114 . k. i jedinice 2. Prethodno je u Modriči boravio Midhat Muradbegović koji je uputio saradnike NOP-a u mjestu kako da iznutra pomognu oslobođenje Odžaka. knj. br. a prodavnica obuće »Bata« je otvorena. 6 podoficira i 80 domobrana iz DORA pukovnije. a roba podijeljena siromašnim građanima. u 17. zarobile 6 oficira.30 časova oslobodile Orašje. Partizani su ponovo ušli u Gradačac 14. Granate su oštetile munaru džamije i potopile skelu na Savi. f. fond NDH. 177. majevička brigada nastavila svoja dejstva u dolini Bosne i na Trebavi. 28. 19 koji su se u većini 17 18 19 Arhiv VII. Pripadnici mjesne DOMDO jedinice nisu pružili otpor i ostali su kod svojih kuća. oslobodila je Odžak. napale mnoge posade i organe vlasti NDH u mnogim selima istočne Slavonije i zapadnog dijela Srema. a zapovjednik oružničke postaje. fond NDH. reg.Produžujući nastupanje. Zbornik IV. istočnobosanske brigade su 18. koji je bio pod komandom Štaba Istočne grupe NOP odreda Slavonije. Tako su jedinice Diljskog odreda i Vinkovačke partizanske grupe u domobranskim uniformama i snabdjevene lozinkama 18. reg.17 Kao što su jedinice 6.7. upale u Sikirevce (7 km sjeverno od Bosanskog Šamca) i. narednik Nikola Čulum i oružnik Idriz Gušterović su zarobljeni.

bila je znatno rodnija od prethodne. pocijepala Pavelićeve slike. reg. U nemogućnosti da nešto učini na vojnom polju. 39.4. 177. 9 i Stjepan Domankušić. 1981. br. divizije na Majevici. zbog napada na neprijateljski garnizon u Tuzli. 21 Devetog septembra napadnut je u Spačvi oklopni voz i zarobljena njegova posada. Ilija Vincetić piše u svom izvještaju Kotarskoj oblasti sljedeće: 20 21 22 23 Arhiv VII fond NOP-a. br. Beograd.izjasnili da stupe u partizane. 20 U noći između 10. divizije u srednjoj Bosni znatno su pomogle dejstvo jedinica 17. Godina 1943. f. ali plodove te jeseni nisu mogli da ubiraju ustaška vlast i četnici. oko 1500 vagona suhe šljive i oko 100 vagona pekmeza. Semberiji i Birču i 11. str. Te jeseni je izvezeno svega oko 250 vagona sirove šljive i oko 100 vagona drugog voća. Nikola Krajšić i Stevo Pravdić. oštetila TT uređaje i odnijela oružje i vojničku opremu ustaša i folksdojčera. Oružnici su uhapsili 33 lica. fond NDH. koji su smatrali da taj potez može da dovede do još masovnijeg pristupanja građana NOP-u. br. Načelnik opštinskog poglavarstva u Donjoj Mahali. Arhiv VII. što je izazvalo negodovanje građana i predstavnika vlasti NDH.8.2. i 11. 1/2. k. k. Arhiv VII. fond NDH. 177. k. br. 23 O korektnom ponašanju partizana prema stanovništvu govore izvještaji opštinskih poglavarstva i oružničkih postaja poslije odlaska jedinica 17. f.7. reg. Vojnoizdavački zavod. reg. fond NDH. septembra Vinkovačka partizanska grupa upala je u Slavonski Šamac. Dejstvo jedinica NOV i POJ u Slavoniji i Sremu. čiji je štab tih dana stigao u Brčko. 177. divizije u Posavini i na Trebavi. a u jesen 1942. 52. uništila arhivu. divizije sa ovog terena.22 Trgovci i vlasti NDH u Brčkom bili su vrlo zabrinuti zbog toga što je akcijama partizana uveliko onemogućen otkup šljiva i izvoz. kao i dejstva jedinica 16. reg. k. f. pukovnik Mifek zapovjednik 3. demolirala zgradu opštine. naredio je oružnicima da uhapse porodice partizanskih boraca. 1601. 115 . kada je sporazumima sa četnicima vlast NDH u ovom kraju unekoliko bila učvršćena izvezeno je oko 1200 vagona sirove. Arhiv VII. 36. f. Diljski NOP odred. lovačkog zdruga.

pošto ne mogu vršiti službu jer nemamo izgleda da se pri ponovnom napadu partizana održimo. f. te pozorišne predstave. U selima i varošicama Posavine i Trebave partizani su srdačno dočekani. a narod je zato da se protiv partizana borba uopće ne prima. 116 . Narod je prema državnim vlastima jako demoralisan.177. uzeli iz nadleštva pisaće mašine i oštetili TT linije«. br. 24 Upravitelj kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu. te istima prilazi i materijalno ih potpomaže. a veoma je ograničen izvoz voća. a prema partizanima se pokazuje raspoložen i oduševljen. Poziv Hasana Brkića »Ni zrna okupatoru«. Domaćini su se utrkivali ko će ih što bolje ugostiti.Živio Staljin. Život nijednog žitelja nije bio ugrožen. IX 1943. a njihove zgrade demolirane. Nisu funkcionisale kotarska oblast u Gradačcu. Orašju. kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu i Odžaku i opštinska poglavarstva u Dubravama. Odžaku. 44. Održavani su zborovi na kojima su govorili predstavnici Partije. oružničke pukovnije: »Partizani pored promićbe (propagande) i novačenja novih pristalica priređuju razna sijela i zabave. Zivilo bratstvo i jedinstvo Srba. Jedino su u zgradi općinskog poglavarstva pisali njihove krilatice . Hrvata i Muslimana«. Predlažem da se ova postaja evakuiše. prihvatili su posavski i trebavski seljaci. Zapovjednik oružničke postaje u opkoljenom Gradačcu 1. Obudovcu. živio Tito. gdje se saznaje da odigravaju komade i dobro poznati narodu zagrebački glumci. Potpuno je poremećen planirani prisilni otkup žitarica. Nisu vršili nikakvo zlostavljanje. godine pište štabu 4. godine. između ostalog. izgubio je vjeru i svaku nadu u državnu zaštitu. a svaki dan oružnicima stižu indirektne prijetnje«. objavljen u prvom broju Oslobođenja. Niko se od pučanstva nije priključio njihovim redovima. Narod je izašao na ulice i puteve. Franjo Šajkaš u svom izvještaju velikoj Župi Posavje od 28. Iz mjesta su rastjerane oružničke postaje. vojske i naroda. Državnu i općinsku imovinu nisu oštetili ni u čemu. Gradačcu i Srnicama. k. niti su koga odveli sa sobom. Donjoj Mahali.»Od seljaka su partizani jedino tražili hranu i nešto prevoza. reg. Svaku noć su održavane partizanske 24 Arhiv VII. fond NDH. izražavajući svoje zadovoljstvo što su oslobodioci došli u njihova naselja. IX 1943. Bosanskom Šamcu. piše: »Za vrijeme boravka u gradu partizani su skinuli poglavnikove slike. Ustanove NDH su bile potpuno razbijene. Modriči.8.

. 117 . divizija je ostala do 24. Za komandanta brigade je postavljen Salem Čerić. rolna 4/295-296). dok. brigade 17.Arhiv VII. koliko ih je tada bilo u istočnoj Bosni. 17. 117. pomagali su partijskim radnicima na terenu da razviju različite forme i metode političkog djelovanja. septembra kada se pomjerila na jug. u kojima je dala značajan doprinos. Poslije oslobođenja cijele teritorije Posavine i Trebave. a Dane Olbina za zamjenika političkog komesara. za političkog komesara Muhidin Begić. 26 a odmah poslije borbi za oslobođenje Tuzle. VIII 1943. Uskoro je Pejanoviča zamijenio Mirko Batričević. najviše brašna. zbog priprema za napad na Tuzlu. narasla je na četiri bataljona. Od 808 članova KPJ. U takvom rasporedu 17. a 1. koja je dopratila Štab 1. mikrofilm IRP. Trgovci i zanatlije su otvorili radnje. a komunisti iz brigada. uz učešće omladine. majevičkoj brigadi. prvi komandant Muslimanskog bataljna Romanijskog NOP odreda iz 1941/42. Milutin Pejanović je postavljen za zamjenika komandanta.'sep-· tembra formirana 3. 361). godine. kao politički radnik. majevička sa Ozrenskim NOP odredom bila je na prostoriji Zelinja-Kožuh-Vranjak-Modriča-Skugrić-Gradačac. Sarajevo. na kojima su nastupale kulturno-umjetničke ekipe iz jedinica.27 25 26 27 Naređenje štaba 1. . Zaplijenjene su velike količine namirnica. Šesta brigada je rasporedila svoje bataljone na prostoriju Miloševac-Bosanski Šamac-Donja Slatina-Obudovac-Gornji Žabar-Porebrice. 25 U Bukviku je 21. istočnobosanskoj i 1. divizije su iskoristile za popunu i sređivanje svojih jedinica. 281 se nalazio u 6. Partijski rukovodioci bataljona i brigade pomagali su partijskim organizacijama na terenu da se organizaciono srede i učvrste. a pored toga razvile su intenzivan politički rad. Uz štab brigade se. Vrijeme provedeno u Posavini i na Trebavi. korpusa iz srednje Bosne. koji su imali više iskustva u partijskom radu. Vojska je bila sita i vesela. postavila je svoje bataljone na liniju Paležnica-Živkovići-Skipovac. knj. od polovine avgusta do kraja septembra. a neki su prodavali i robu koju su sakrivali od okupatora. korpusa od 23. (Izvještaj sekretara PK KPJ za BiH od 18. str. IX 1943 (Zbornik IV. (muslimanska) brigada divizije/U početku je imala dva bataljona. nalazio Mujo Hodžić Crni.priredbe. a od ukupno 394 kandidanta 147 je bilo u pomenutim brigadama. šećera i masnoća. Učestvovali su na sastancima na kojima su se formirale partijske ćelije i skojevski aktivi. Druga krajiška.

Politički komesari četa, bataljona i brigada razvili su široku političku aktivnost u narodu. Organizovali su mnoge političke skupove, zborove i priredbe na kojima su nastupali. Kulturno-umjetnička ekipa divizije i kulturno-umjetničke sekcije po brigadama i bataljonima dale su mnoge priredbe na kojima je prisustvovalo po nekoliko stotina ljudi. Jedno vrijeme uz štab 17. divizije, do svog odlaska u srednju Bosnu, nalazili su se i članovi Umjetničke ekipe Vrhovnog štaba koji su svojim nastupom na pozornici ushićivali mnogobrojne Posavce i Trebavce. Na priredbi održanoj 4. septembra u Ceriku istočnobosanski borci su prvi put čuli poemu Skendera Kulenovića Majka Knešpoljka, koju je recitovala glumica Zagrebačkog kazališta Ivka Rutić. Jedinice su izdavale vijesti, a stigao je i prvi broj lista »Oslobođenje« koji je štampan u Trnovi 30. avgusta. Svuda je čitan Proglas Pokrajinskog komiteta KPJ za BiH upućen Srbima, Muslimanima i Hrvatima, a posebno omladini, štampan u Trnovi istog dana. 28 Noću 12/13. septembra na istočnobosansku stranu prešao je preko rijeke Bosne štab 1. bosanskog korpusa NOV i POJ na čelu sa komandantom generalom Kostom Nadom i komesarom Vladom Popovićem. Zamjenik komandanta 1. korpusa, pukovnik Tošo Vujasinović i načelnik Štaba korpusa, pukovnik Jovo Vukotić, stigli su sa Majevice nešto ranije. Štab korpusa se u prvo vrijeme nalazio u blizini Gradačca (zaseok Vida), zatim u Gradačcu, a kasnije se, u vrijeme borbe za Tuzlu, premjestio u rejon Srebrenika. U septembru 1943. godine, na terenu Posavine i Trebave našao se istovremeno veliki broj vojnih, političkih i partijskih rukovodilaca koji su svojim radom mnogo doprinijeli na razgaranju narodnooslobodilačke borbe u Posavini i Trebavi, na mobilizaciji novih boraca, stvaranju Posavskog i Trebavskog partizanskog odreda, razvoju mreže partijskih i skojevskih organizacija, stvaranju narodnooslobodilačkih odbora, odbora AFŽ i USAOJ-a. Takav polet narodnooslobodilačkog pokreta u Posavini i u Trebavi, pored objektivnih okolnosti, omogućen je poli28 Arhiv VII, Mikrofilm, IRP, Sarajevo, r. 4/372 i 373.

118

tikom i naporima Komunističke partije Jugoslavije, posebno komunista iz Posavine i sa Trebave, koji su u najtežim uslovima opstanka, rada i borbe bili nosioci samoprijegora i revolucionarne svijesti u borbi za oslobođenje zemlje za bolju budućnost naroda. Iako malobrojna, i u tom periodu organizaciono nedovoljno razvijena da zahvati sva sela posavsko-trebavskog područja, Partija je ipak uspijevala da oko sebe okupi najsvjesniji dio stanovništva i uključi ga u redove narodnooslobodilačke borbe.

FORMIRANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA Stvaranje slobodne teritorije u Posavini i na Trebavi i prisustvo jakih snaga NOVJ na tom području omogućilo je i formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Posavski NOP odred formiran je u Obudovcu, 29 naredbom Štaba 1. korpusa od 17. septembra 1943. Kao jezgro za formiranje odreda poslužila je partizanska četa, koja je osnovana polovinom avgusta 1943. u Bukviku, 30 u koju su tokom avgusta i septembra dolazili omladinci iz Gornjeg Žabara, Brvnika, Obudovca i drugih sela Posavine. Na formiranje odreda stigle su u Obudovac grupe dobrovoljaca iz Miloševca (skoro polovina pristiglih) Kruškovog Polja, Brvnika, Batkuše i Gornje Slatine, a bilo je boraca i grupa i iz drugih sela Posavine, tako da je u odredu na dan formiranja bilo oko 150 boraca koji su svrstani u četiri čete.31 Veliku pomoć štabu novoformiranog odreda pružio je Štab 6. istočnobosanske brigade, posebno njen komandant major Miloš Zekić, koji se tada nalazio u Obudovcu. Iz 6. istočnobosanske i 1. majevičke brigade u odred je došlo nekoliko rukovodilaca: Pero Bosić, Markica Milošević, Savo Živković i Nikola Simić, a kasnije i Mehmedalija
29

30 31

Tada je formirana partijska ćelija u Obudovcu u koju su primljeni: Cvijetin Simičević (sekretar), Makso Teodorović, Đurđo Popović, Pera Jovanović i Mihailo Pejić (Boro Popović n.d. str. 300). Komandir čete je bio Pavo Bašić, a politički komesar Stevo Živković. Nikola Simić, Osnivanje i borbe Posavskog partizanskog odreda 1943. godine, Istočna Bosna u NOB-u, knj. 2, str. 486-470.

119

Tufekčić, pošto je predao dužnost komandanta mjesta u Gradačcu, koju je vršio kratko vrijeme. Oni su imali vojničko i političko iskustvo stečeno u ovim proslavljenim jedinicama. Sam čin formiranja odreda izvršen je svečano, poslije održanog zbora, kod stare škole i crkve. Na zboru na kojem su bili prisutni stanovnici mnogih srpskih i hrvatskih sela govorio je Cvijetin Mijatović Majo, a poslije njega Boro Popović i Vukašin Subotić. Štab 6. istočnobosanske brigade dao je odredu izvjesnu količinu oružja kojim su naoružane čete, a pomagao je i na organizacionom sređivanju u političkoj i vojnoj obuci. Dvadesetosmog septembra u subotu u Gornjem Žabaru se prišlo formiranju bataljona. Od ranije četiri čete i Bukvičke čete, koja je naknadno pristigla, formirani su Prvi i Drugi bataljon. Za komandanta odreda postavljen je Nikola Simić Učo, dotadašnji komandant 2. bataljona 1. majevičke brigade, za političkog komesara Boro Popović, partijski radnik na području Posavine, a za zamjenika političkog komesara Petar Kaurinović, partijski radnik iz Bukvika. Zamjenik komandanta odreda postao je nešto kasnije Ibro Dogledović, a na dužnost referenta saniteta došla je Beba Altarac. Komandant 1. bataljona postao je Marko Milošević, zamjenik komandanta Pavo Bašić, a politički komesar Savo Živković. U 1. bataljonu na dužnosti komandira četa su bili: Prve - Ilija Kaurinović, Druge - Todor Peranović, Treće Pero Jovanović. Na dužnosti političkih komesara četa bili su: u Prvoj - Stevo Živković, u Drugoj - Savo Kaurinović, a u Trećoj - Ilija Pajić. U štab 2. bataljona postavljeni su: Pero Bosić, komandant, Trivo Petra Kaurinović, zamjenik komandanta, Ivan Bumbulović, politički komesar i Košta Živković, intendant. Komandiri četa su bili: Đoko Tadić - Prve, Mika Obrenović - Druge, i Vlajko Arsenić - Treće. Politički komesar Prve čete bio je u prvo vrijeme Ljubo Antić, Druge - Jovan (Damjana) Kerezović i Treće - Petar Đokanov-Kaurinović. Štab 17. divizije je 23. septembra naredio Štabu odreda da svoje jedinice postavi na liniju Gornji Žabar-Bukvik-Porebrice, radi zatvaranja pravaca koji od Brčkog vode u Po120

savinu, Šesta istočnobosanska brigada je tada svoje bataljone rasporedila na prostoriju Srnice-Špionica-Gornji Hrgovi, u očekivanju pokreta prema Tuzli. Štab Posavskog odreda bio je u stalnoj vezi sa štabom 6. istočnobosanske brigade. Istim naređenjem je bilo predviđeno da, ukoliko dođe do jačeg neprijateljskog napada, jedinice odreda budu podijeljene u manje grupe koje bi manevrisale na terenu Posavine, izbjegavale frontalnu borbu i napadale neprijatelja gdje je najslabiji. Odredu je takođe postavljen zadatak da razbijenim četničkim jedinicama onemogući ponovo organizovanje. Štab 17. divizije se tada sa divizijskom bolnicom nalazio u Ceriku. 32 Formiranje Trebavskog NOP odreda obavljeno je u subotu 20. septembra 1943. godine u Skugriću, gdje su pred strojem boraca pročitane naredbe o formiranju odreda i njegova dva bataljona. Kao jezgro za formiranje odreda poslužile su čete i grupe boraca koje su se počele izdvojeno organizovati poslije prvog prodora jedinica 17. divizije na Trebavu polovinom avgusta, a intenzivnije pripreme su nastavljene poslije oslobođenja Modriče. Prvi bataljon odreda bio je sastavljen od ljudstva iz Osječana, Buštelića i Kožuha, a Drugi od ljudstva iz Skugrića, Vranjaka i Koprivne. 33 U odredu je u početku bilo oko 160 boraca. U štab Trebavskog NOP odreda postavljeni su: za komandanta Relja Peća, za političkog komesara Slobodan Janković, a za zamjenika komandanta Petar Džigum. Kasnije, koncem oktobra, dužnost političkog komesara je preuzeo Panto Nikolić, a Slobodan Janković je postao zamjenik komesara odreda, i ujedno rukovodilac partijske organizacije u odredu. Omladinski rukovodilac u odredu bio je Mika Dujić, vršilac dužnosti načelnika štaba odreda Živko Knežević, a intendant Đorđo Petrović. Na dužnost komandanta 1. bataljona postavljen je Savo Simić Adžija. Božo Miličević je došao za političkog komesa32 33

Izvještaj Štaba 17. divizije Štabu 1. bosanskog korpusa 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. br. 118, str. 263/264). Tako je, na primjer Skugrićka četa 2. bataljona formirana odmah poslije oslobođenja Modriče u selu Skugrić, na mjestu zvanom Meraja. Poslije zbora na kome je govorio Mika Stankovič prijavilo se u četu 78 boraca. Neki su poslije prešli u 6. i 15. brigadu tako da je u četi ostalo 43 borca (Izjava Pere Stankovića - kod autora).

121

ra tog bataljona, a Damjan Petrović za intendanta. Komandir Prve čete bio je Nedo Blagojević, a komandir Druge Radovan Petrović. Politički komesar 1. čete bio je Đokan Čakarević, a Druge - Cvjetko Arsenić. Nedo Blagojević je ujedno bio i zamjenik komandanta. U Drugom bataljonu komandant je bio Cvjetko Stojanović-Jerković, a politički komesar Anđelko Radić. Zamjenik komesara bataljona bio je Mitar Mitrović, zamjenik komandanta Košta Radojević, intendant Živan Dimitrijević, a omladinski rukovodilac Jovica Jovičević. U 1. četi komandir je bio Košta Radojević, a politički komesar Mitar Kojić. Komandir 2. čete bio je Ignjat Simkić, a politički komesar Jovo Žarić. Košta Radojević je bio ujedno i zamjenik komandanta bataljona. Naredbom štaba 1. bosanskog korpusa od 23. septembra, Trebavski NOP odred je stavljen pod komandu 1. majevičke brigade i dobio zadatak da se postavi na liniju Cerov Gaj-Poturice i zatvori pravce koji iz doline rijeke Bosne vode prema Sjenini. Prva majevička brigada je postavljena na prostoriju Sjenina-Lukavica-Zoje, sa zadatkom da spriječi ispade četnika sa pravca Becanj-Stanić Rijeka. Brigadi je takođe, u okviru predstojećeg napada na Tuzlu, stavljeno u zadatak da ruši željezničku prugu Doboj-Tuzla na dijelu Boljanić-Karanovac. Jedan bataljon 1. majevičke brigade nalazio se na Dugim Njivama i davao obezbjeđenje za komande mjesta u Modriči i Gradačcu. Bilo je predviđeno da se u slučaju jačeg neprijateljskog napada komande mjesta Modriča i Gradačac povuku u pravcu Dugih Njiva.34

BORBENA DEJSTVA TREBAVSKOG I POSAVSKOG NOP ODREDA DO POČETKA 1944. GODINE Do kraja septembra 1943. godine sav sjeverni dio istočne Bosne bio je oslobođen, čitava Posavina, Trebava, Semberija i Majevica sa gradovima Bijeljinom, Zvornikom, Gra34

Naređenje Štaba 1. bosanskog korpusa Štabu 17. divizije 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 117, str. 261/262).

122

dačcom, Bosanskim Samcem, Modričom, Orašjem i Janjom. Neprijatelj je držao jače garnizone samo u Brčkom, Tuzli i Doboju i nešto slabije duž komunikacije Doboj-Tuzla. Da bi što uspješnije riješio osnovne zadatke koje je Vrhovni štab NOV i POJ postavio pred partizanske snage u istočnoj Bosni, štab 1. bosanskog korpusa donio je 27. septembra odluku da napadne Tuzlu i okolna neprijateljska uporišta. Uslovi za oslobođenje Tuzle koja je služila neprijatelju kao oslonac za preduzimanje dejstava ka Majevici, dolini Spreče, Birču, Trebavi, Ozrenu i Konjuhu, bili su povoljni, a njeno oslobođenje diktirali su jaki vojni i politički ciljevi. Glavne njemačke snage bile su angažovane ka jadranskoj obali i u zapadnom dijelu zemlje, pa nije postojala opasnost od jače intervencije. Krajem septembra su u Tuzli i okolnim garnizonima bile neprijateljske snage jačine jedne divizije, koje su se sastojale uglavnom od domobranskih jedinica, oružnika, jedinica DOMDO pukovnije i manjeg broja ustaša i gestapovaca. Jedan njemački bataljon je na dva dana prije napada povučen u Doboj, a u Tuzli se nalazila samo jedna njemačka oklopna četa. 35 Oslobađanjem Tuzle otvarale su se široke mogućnosti za mobilizaciju ljudstva, naročito radnika, i uspješno dejstvo NOP-a i jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni. U drugoj polovini septembra je situacija za neprijatelja u istočnoj Bosni postala teža. 0 tome je vladu NDH, veliki župan Župe Usora i Soli sa sjedištem u Tuzli izvijestio ovim riječima:
»Hrvatsko pučanstvo je jednim dijelom izgubilo nadu u povoljan ishod rata. Uslijed toga pojavili su se znaci neotpornosti i pasivnog držanja.... Na područjima velike župe Usora i Soli još je jedino Tuzla ostala pošteđena ulaska partizana, ali i nad njom visi Demoklov mač vječite partizanske opasnosti... Zadnji vojnopolitički događaji u svijetu ostavili su vrlo težak dojam u hrvatskom javnom mnjenju. Kapitulacija Italije, razoružanje italijanskih divizija, teške borbe na istočnom frontu i stalni napadi partizana, uslovili su javno govorkanje o lošoj situaciji u Hrvatskoj«. 36
35

36

Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd, 1967, knj. 1, str. 605 (u daljem tekstu - Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, knj. 1, str. 605). Izvještaj velike župe Usora i Soli od 14. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17. dok. 199, str. 460).

123

U okviru operacije za oslobođenje Tuzle, zadatak zatvaranja pravca prema Doboju i onesposobljavanja željezničke pruge i puta Doboj-Tuzla dobile su jedinice 1. majevičke brigade, Trebavskog i Majevičkog NOP odreda. 37 Posavskom NOP odredu dat je zadatak da sa pravca Gradačac-Srnice obezbijedi raspored glavnine 17. divizije i divizijsku bolnicu koja se nalazila u Donjem Srebreniku, 38 a Trećoj vojvođanskoj brigadi je naređeno da spriječi intervenciju neprijateljskih snaga iz Brčkog prema Tuzli. Prva majevička brigada i Trebavski odred su 28. septembra krenuli preko Bukve ka Gračanici. Istog dana su bez otpora ušli u Gračanicu i porušili prugu dužine oko 1 km, na dionici Karanovac-Suho Polje i postavili se na visove sjeverno od pruge i puta Doboj-Tuzla. 39 Poslije podne, 30. septembra, neprijateljska motorizovana grupa Fišer, koja se sastojala od tri ojačana njemačka bataljona i jednog bataljona domobrana, nadirući od Doboja prodrla je do Gračanice. Iznenadnim i odlučnim protivnapadom jedinica 1. majevičke brigade i Trebavskog odreda neprijatelj je odbačen na rijeku Spreču, odakle se, uz pomoć četnika povukao ka Doboju. Sutradan 1. oktobra neprijatelj se bolje pripremio, izveo napad i uspio da potisne partizanske bataljone do sela Donja Lohinja. U poslijepodnevnim časovima izvršen je ponovni protivnapad sa boka, po cijeloj dužini neprijateljske kolone. Nijemci su se morali opet povući. Pred mrak su jedinice 1. majevičke brigade napale neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici u Miričini, koja se brzo predala. Neprijateljska posada koja je bila na željezničkoj stanici Bosansko Petrovo Selo odstupila je bez borbe prema Doboju. 40
37 38 39

40

Zapovijest Štaba 1. bosanskog korpusa od 27. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 127, str. 278-283). Obavještenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 1. X 1943. Štabu 1. majevičke brigade (Zbornik IV, knj. 18, dok. 2, str. 10). U noći 26/27. septembra dva bataljona Prve majevičke brigade (2. i 3.) vodili su vrlo tešku borbu sa četnicima u Skipovcu kod Gračanice, pa je zbog toga u okviru zadatka obezbjeđenja pravca od Doboja, brigadi i odredu naloženo da spriječe eventualni napad četnika. Saopštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 2. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, dok. 9, str. 29).

124

Tuzla je oslobođena 2. oktobra. Istog dana neprijatelj je iz Doboja izvršio nov snažan napad na bataljone 1. majevičke i Trebavskog odreda i ovladao Gračanicom. Uprkos protivnapadima neprijatelj je, uz snažnu podršku avijacije, 3. oktobra odbacio brigadu i odred sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla i prodro u Lukavac gdje je iznenadio jedinice Majevičkog NOP odreda. Majevički odred, pošto nije bio obaviješten o prodoru neprijatelja iz Gračanice, pretrpio je osjetne gubitke i povukao se na visove sjeverno od komunikacije. U takvoj situaciji Štab 3. korpusa (naredbom Vrhovnog štaba od 5. oktobra 1943, Štab 1. bosanskog korpusa preimenovan je u Štab 3. korpusa NOV i POJ) preuzeo je odmah mjere za odbranu oslobođene Tuzle. Naredio je da se izvrši snažan protivnapad na uklijenjenog neprijatelja. Sa fronta kod Bukinja neprijatelja su napale 6. istočnobosanska i 2. krajiška brigada, 41 a 1. majevička (koja je pomenutom naredbom postala 15. majevička), Trebavski i Majevički odred dobili su zadatak da sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla napadaju izduženu neprijateljsku kolonu u bok i u pozadinu. 42 Kasnije je u borbu na lijevom krilu uvedena 16. muslimanska (ranije 3.), a na desnom krilu 1. vojvođanska brigada. 43 U okviru opšteg zadatka Trebavski odred je imao poseban zadatak da napadne neprijateljsku kolonu kod Miričine, gdje se pretpostavljalo da se nalaze pozadinske jedinice glavnine neprijateljskih snaga. Tako je na prilazima Tuzle došlo do veoma oštrih borbi, jer je neprijatelj uporno nastojao da povrati grad. Protivnapadi jedinica NOV i POJ su u potpunosti uspjeli, pa je neprijatelj bio primoran da naglo odstupi prvo prema Lukavcu, a kasnije prema Miričini. Osmog oktobra 15. majevička i 1. vojvođanska brigada su ušle u Puračić. 44
41

42 43

U štabu 2. krajiške tada su bili: Dragan Stanić komandant, Idriz Čejvan politički komesar, Dušan Egić zamjenik komandanta i Vojin Lukić zamjenik političkog komesara. Kasnije je za načelnika štaba došao Anton Kulundžić. Zapovijest Štaba 3. korpusa od 6. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, str. Štab 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Marko Perićin Kamenjar, komandant; Paško-Romac Zdravko, politički komesar; Ilija Bogdanović, zamjenik komandanta i Ljubo Momčilović, zamjenik komesara. Gligo Mandić, n.d., str. 39-60.
80-82).

44

125

Tuzlanskog NOP odreda i 27. 128-129. Odmah po prijemu zadatka odred je izvršio marš iz Bukvika pravcem Špionica-Srnice-Gradačac.S obzirom na način vođenja borbi i manevar snaga. Došlo je do velikog priliva novih boraca. Čim su četnici saznali za odlazak jedinica NOV ka Tuzli. 18. u trouglu rijeka Bosna-Sava-Tinja. Oslobođenjem Tuzle postignut je ogroman vojni i politički uspjeh. Bili su uvjereni da im Posavski NOP odred ne može pružiti jači otpor. a 27. diviziji dao zadatak da zauzme Sokolac i Rogaticu i protjera četnike koji su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića prodrli iz Srbije u jugoistočnu Bosnu. korpusa trebalo je da prenesu težište svojih dejstava prema jugoistoku na područje Sarajeva. kada su jedinice odreda stupile iz pokreta u borbu. Odluka štaba 3. na cijeloj teritoriji. pošli su u napad na Gradačac sa namjerom da unište odred i da opljačkaju grad. pokazala se presudnom za uspjeh cijele operacije. vojvođanska brigada. U duhu tog plana štab 3. Višegrada i Goražda. zatim na Vareš. Treća Vojvođanska brigada. diviziju najprije na Ozren. a NOV je postigla prestiž u istočnoj Bosni. lovačke pukovnije iz Brčkog prema Tuzli odbila je 3. našao se samo novoformirani Posavski NOP odred. divizije ka Tuzli. od intervencije sa sjevera. korpusa je uputio 17. On je dobio zadatak da obezbijedi. poslije uspjeha u dolini Spreče. jedinice koje su napa. i 19). izvršile snažan protivnapad i protjerali četnike koji su se razbježali. Intervenciju 5. Šesnaesta vojvođanska divizija dobila je zadatak da dej45 Radovan Panić. 1980.• > . To je omogućilo formiranje novih brigada (17. Beograd. str. istočnobosanske divizije. jedinice 3. Zadat je težak udarac neprijatelju. 45 Prema planu Vrhovnog štaba. oslobođenje i odbrana Tuzle predstavljaju veoma uspješnu operaciju. Poslije odlaska jedinica 17. 126 . Četnici su stigli pred grad. Vojnoizdavački zavod. dale Tuzlu i da se postavi na liniju Gradačac-Srnice. korpusa da za obezbjeđenje pravca prema Doboju angažuju trećinu snaga koje su u početku učestvovale u napadu. a odatle na Romaniju. najviše radnika i omladinaca.

Prvo su formirane Modrička i Tarevačka. Odžaka. vojvođanske brigade prokrstario terenom Trebave. 1. Kladara i drugih sela. Dobrinje. 46 U vrijeme dok je boravio u neposrednoj blizini Tuzle. Ponovo su oslobodili Gračanicu. što je diktirala tadašnja situacija. U prvo vrijeme čete su se zvale po nazivima mjesta. vojvođanska brigada produžila je prema Brčkom. koga je poslije nekoliko dana zamijenio Vid Dević. Poslije protjerivanja neprijatelja sa pravca Doboj-Tuzla. knj. bataljona Posavskog odreda. Poslije toga 1. Trebave. Komandir 1. Do polovine oktobra Trebavski NOP odred je zajedno sa bataljonima 1. Trebavski NOP odred se snabdio izvjesnom količinom oružja. čete je bio Hasan Mulić. sprečavao ispade neprijateljskih 46 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. Treći bataljon je dejstvovao u trouglu Modriča-Odžak-Bosanski Šamac. a Trebavski NOP odred je ostao na prostoriji Srnice-Gradačac-Skugrić.stvuje na operativnom području Posavine. Vršene su pripreme i za formiranje Garevačke čete. bataljon Trebavskog NOP odreda od omladinaca iz Modriče. hrvatskom brigadom (pod čijom se operativnom komandom nalazio) koja je držala položaje kod Lukavca i zatvarala pravac Doboj-Tuzla. Zamjenik komandanta bio je Mate Belić. Uskoro je u Modriči formiran i 3. Južno je održavao vezu sa 18. Neprijatelj je pružio slabiji otpor na visovima kod Karanovca. Pero Kovačević i Abdurahim Otanović. odjeće i obuće. Druge . Za komandanta bataljona postavljen je Mehmed Mujbegović. bataljona čete su bile pod komandom 3. U svakom bataljonu bilo je po 2 puškomitraljeza. Dugog Polja. čete je bio i Safet Doratić. 127 . a sjeverno sa Posavskim NOP odredom. Politički komesari četa u bataljonu su bili: Ibrahim Mujbegović. Tarevaca. a prvo vrijeme dužnost političkog komesara vršio je Muhamed Kladnjak. a kasnije Odžačka. nenaišavši na ozbiljniji otpor četnika. Garevca.Sakib Zečić a Treće . Trebavski NOP odred krenuo je zajedno sa 1. str. Prije formiranja štaba 3. Riječana. Semberije i Majevice i da po mogućnosti oslobodi Brčko. Jedno vrijeme komandir 1.Mehmedalija Sendijarević. 607-608. vojvođanskom brigadom na sjever.

politički komesar Ekrem Taslidžić i ekonom Husein Skenderović. (zamjenik komandira nije imenovan) politički komesar Šefkija Dajić.komandir Osmah Sušić. politički komesar Ibrahim Alić. bataljona koji je formiran 7. (zamjenik komesara nije imenovan) ekonom Hasan Gubaljević. bilo 7 članova KPJ. bataljona postavljeni su: za komandanta Mujo Tipura. Komandni sastav Prve čete sačinjavali su: komandir Ivo Domzet.komandir Hamid Bahić i zamjenik Šalim Bahić (politički komesar i zamjenik komesara nisu imenovani). Donje Zelinje. Za vrijeme boravka Posavskog odreda u okolini Gradačca. (zamjenik nije imenovan) ekonom Zećir (Alje) Bristrić. Četvrte . Naoružan je sa 275 pušaka. ali nije bilo partijske organizacije. Pete . došlo je do osnivanja 3. zamjenik komandira Osman Delić. politički komesar Hazim Jašarević. Mionice i drugih podtrebavskih sela. za političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. razvijao širok politički rad na terenu.komandir Smajo Osmanlić. Posavski NOP odred ostao je na sektoru Gradačac-Srnice do povratka Trebavskog NOP odreda. Okružni komitet KPJ je u bataljon uputio 2 člana KP iz Gradačca. tako da je početkom novembra u bataljonu. U štab 3. 2 mitraljeza i jednim puškomitraljezom. Treće . U 3. zamjenik komandira Akif Huseljić. oktobra od ljudstva iz partizanskih straža iz Gradačca. radio na mobilizaciji novih boraca i razvio obavještajnu aktivnost. za intendanta Alija Repčić i za referenta saniteta Bešlaga Korajkić.komandir Ragib Klopić. zamjenik komandira Numan Subašić. zajedno sa komesarom bataljona. Bataljon je imao 304 borca svrstanih u 5 četa.jedinica na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. U tom radu je postigao znatne rezultate. sastav Druge čete . za zamjenika komandanta Dedo Šakić. 128 . Vučkovaca. a u jedinici su primljena 4 nova člana. U bataljonu je u početku bilo mnogo omladinaca i boraca koji su od ranije pomagali i simpatisali NOP.

U proglasu se pozivaju ostali pripadnici domobranstva NDH da se pridruže narodnooslobodilačkoj vojsci. U Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kome je bilo prisutno oko hiljadu stanovnika ovog grada i okoline. Mikrofilm IPR. Govorili su Rodoljub Čolaković. Arhiv VII. Sulejman Filipović. Tema razgovora je bila masovniji priliv Muslimana u jedinice NOV i POJ. Četnici su se uglavnom nalazili u okolini Dugih Njiva. knj. str. Sarajevo. četa 2. U Srebreniku. bataljona Posavskog NOP odreda. Sa još 77 bivših oficira domobranstva NDH. U ljeto 1943.48 Njih je od Srnica do Gradačca pratila 2. Rodoljub Čolaković. 47 U 1. 2. 129 .bataljonu.d. po oslobođenju Tuzle potpisao je proglas koji je emitovan preko radio-stanice »Slobodna Jugoslavija«. To su bili mobilisani i 47 48 49 Izvještaj OK KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom KP za istočnu Bosnu od 6.. U Srebrenik su. članovi PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i sa njima pukovnik Sulejman Filipović. nije bilo zamjenika političkog komesara kao ni u ostala 2 batlajona Posavskog odreda. je održavao kontakte sa rukovodiocima NOP-a. n. Gradačcu i okolnim selima stanovnici koji su u većini bili prijateljski raspoloženi prema NOP-u. 469-474. srdačno su dočekali ove rukovodioce i odazvali se pozivima da prisustvuju zborovima i konferencijama. Pukovnik Sulejman Filipović komandant neprijateljskog garnizona u Tuzli od 1941. Učinjeni su pokušaji da se na stranu NOP-a privuče istaknuti prvak HSS iz Posavine Mato Mikić. XI 1943. politički komesar Posavskog NOP odreda. i 2. Istog dana naveče održana je konferencija sa uglednim Muslimanima iz Gradačca i okoline. rolna 5/53-58. a u odredu su djelovala 4 aktiva SKOJ-a. a zatim i u Gradačac početkom druge dekade oktobra stigli iz oslobođene Tuzle Rodoljub Čolaković i Avdo Humo. došao je u kontakt sa rukovodstvom NOP-a za istočnu Bosnu i ponudio svoje usluge. već su komesari vršili i dužnost partijskog rukovodioca. bataljonu bilo je 25 članova KP. Avdo Humo i Boro Popović. ali je on to odbio izgovarajući se da to ne može učiniti »bez privole svoga predsjednika« (Vlatka Mačeka) 49 * Trebavski NOP odred je u to vrijeme uglavnom bio orijentisan prema Trebavi i dolini Bosne.

Aleksandar Preka. Kasnije se otkrilo da je bombu bacio ustaša Želić iz Riječana koji je prije nekoliko dana stupio u odred.3. ali su četnici izbjegavali borbu. čiji je zapovjednik Petar Gugić sarađivao sa NOP-om. Prevozio ih je Rafo Kovačević u svom malom čamcu u koji je moglo stati najviše 5-6 ljudi. odnosno Mrkonjić Gradu prisustvovali II zasijedanju AVNOJ-a i I zasijedanju ZAVNOBiH-a. popunom iz Odžaka. Avdo Humo. fond NOP k. Članovi KPJ su prethodno razgovarali sa roditeljima tih omladinaca. U toku prevoženja jedne ture neko je bacio bombu u čamac od koje je teško ranjen Redžo Čaušević. novembra dočekali u Srnicama grupu partijsko-političkih rukovodilaca iz istočne Bosne koji su iz oslobođene Vlasenice preko Tuzle i Srebrenika krenuli u centralnu Bosnu da bi u Jajcu.zavedeni seljaci koji su se na položajima oko Dugih Njiva smjenjivali svaka četiri dana. 51 Partijska organizacija u Odžaku pripremila je grupu omladinaca za odlazak u odred. Dopirao je i do Dugih Njiva. bataljon je u Skugriću zarobio sedam četnika koje je poslije razoružavanja pustio. dr Vojislav Kecmanović Đedo. reg. Četnički oficiri su tu masu od nekoliko stotina ljudi držali na uzdi i kažnjavali zbog učestalog bježanja sa položaja i izbjegavanja kuluka i obaveza u hrani. često je patrolirao pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. čitav ili njegovi dijelovi. Dvadesetdevetog novembra 1943. 50 Treći (modrički) bataljon odreda koji je u početku imao 120 do 130 boraca brojno je ojačao. f. zbog obezbjeđenja saobraćaja Gradačac-Modriča i zbog propagandnog djelovanja u trebavskim selima. Sulejman Filipović. U toku noći oni su iz Odžaka stigli na obalu Bosne naspram Modriče. 1/1 i 2/1. Prvi bataljon i dijelovi Drugog bataljona Trebavskog NOP odreda su 2. Ante Ka- so Arhiv VII. gdje ih je čekao i obezbjeđivao prelazak jedan vod Modričkog bataljona na čelu sa komandantom Mehmedom Mujbegovićem. a lakše nekoliko boraca. br. Drugi bataljon Trebavskog odreda. oni su to odbijali bojeći se represalija Dražinih oficira i Nijemaca. Iako je štab Trebavskog NOP odreda pokušavao pridobiti te seljake da pristupe NOP-u. budući prvi predsjednik ZAVNOBiH-a. U toj grupi bili su: Rodoljub Čolaković. 1627. 31 Partijska organizacija iz Odžaka pripremila je sa Odžačkom četom bataljona napad na oružničku postaju u Odžaku. 130 . Insceniran je napad na zgradu postaje i oružnici su se bez otpora predali.

(Arhiv VII. krajiške brigade na čelu sa komandantom brigade proslavljenim junakom sa Kozare . mnogi seljaci iz sela opština Srebrenik. Petog novembra prešli su rijeku Bosnu i stigli u Majevac gdje su ih dočekala dva bataljona 12. Među njima se nalazio i Franjo Kluz. Jure Begić. 1. gdje se nalazila. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Sa grupom partijsko-političkih rukovodilaca kretali su se avijatičari i radnici u industriji aviona. Evakuacijom je rukovodio Haso Burić. bataljon odreda učestvuju u predstojećem napadu jedinica 16. 53 U odredu je tada bilo 5 aktiva SKOJ-a sa 36 članova. vratili na svoje položaje. a odatle prebačena preko rijeke Bosne za potrebe jedinica NOV i POJ i naroda u srednjoj Bosni i Bosanskoj kra. rolna 5/312-316). . Gradačac i Modriča. IRP. Pero Đukanović i Mile Perković. kao posada. bataljon i dio 2. gdje je naveče održana konferencija sa građanima.Petrom Mećavom. 131 . c2 jmi· Pošto su uspješno obavili dodijeljeni zadatak i vijećnike bezbjedno sproveli do krajiških jedinica. bataljona Trebavskog odreda. 52 53 So i druge namirnice zaplijenjene u oslobođenoj Tuzli danima su prevlačili na svojim kolima. prvi partizanski pilot. istim putem. Modrička četa 3. Bogomir Brajković. Oni su doveli komoru sa oko 100 tovarnih konja da preuzmu oko vagon soli koja je iz oslobođene Tuzle preko Srebrenika transportovana do Modriče. svrstanih u 3 partijske organizacije (u štabu odreda i u dva bataljona po jedna. divizije na Brčko. korpusa za popunu prvih vazduhoplovnih jedinica NOV i POJ. koji su prikupljeni u jedinicama 3. Početkom decembra u Trebavskom NOP odredu je bilo 14 članova KPJ. bataljon Trebavskog NOP odreda je dopratio ovu kolonu u Gradačac. novembra 1. i 2. na kojoj su govorili istaknuti politički rukovodioci istočne Bosne. Sarajevo.. 3. XII 1943. Mikrofilm. Okružni komitet KPJ je zajedno sa Štabom Posavskog NOP odreda donio odluku da 1. bataljona su se. Sutradan. Slijedećeg dana bataljon ih je preko Čardaka dopratio u Modriču.menjašević. dok u jednom bataljonu nije bilo partijske organizacje.

bataljon 5. 213. 132 . Treći bataljon će ostati odvojen od ostalih snaga odreda sve do februara 1944. U Brčkom su se u oktobru 1943. tj. pruge Beograd-Zagreb na dijelu od Vinkovaca do Mitrovice. U okolnim neprijateljskim uporištima na lijevoj obali Save (u Županji. nalazile znatne neprijateljske snage. početkom oktobra. na vrlo uskom prostoru držao jake snage. posredno. On je cijenio vojnički značaj Brčkog koje mu je služilo kao mostobran za nastupanje ka Bijeljini. 54 To je. nešto ustaša i Nijemaca. domobranski zdrug. dok. U Gunji preko Save nalazio se 1. 18. betonskim i zemljanim bunkerima i minskim poljima ispred njih. Vukovaru. koji su pri dolasku novih boraca imali 212 boraca. i 2. do formiranja Posavsko-trebavskog odreda. koju su često napadali sremski i slavonski partizani. Rumi i Šidu) nalazile su se dvije njemačke divizije. divizije u Tuzli. i 8. jedan bataljon DOMDO pukovnije. U gradu su mnoge zgrade građene od tvrdog materijala uređene za kružnu odbranu. Tu su bili 5. donesena je odluka da 16. Vinkovcima. 548. koje su upravo izvodile ofanzivna dejstva u Sremu i Slavoniji protiv partizanskih jedinica. lovačkog puka. Njegove čete će obezbjeđivati grad i omogućiti nesmetano djelovanje narodnooslobodilačkih odbora. organizacija KPJ i SKOJ-a. sa zadatkom da zatvori pravce koji sa sjevera i zapada ulaze u Gradačac. Oko željezničkog mosta na slavonskoj strani izgrađeni su bunkeri. lovački puk. Neprijatelj je u Brčkom. knj. pod komandom Glavnog štaba NOV i POJ Vojvodine. 7. Prilikom boravka komandanta 16. Gradačcu i Bosanskom Šamcu i za obezbjeđenje željezničke pruge Brčko-Vinkovci i. NOP-a i AFŽ na terenu oko Gradačca. str. artiljerijski divizion. a posebno kasarne u lageru. divizija pripremi 54 Zbornik IV. Spoljna odbrana Brčkog počivala je na fortifikacijski uređenim položajima sa rovovima. 2. bataljon ostao je sam u Gradačcu i okolini. Prvi i Drugi bataljon odreda. Tuzli. 3. zajedno sa Štabom odreda krenuli su iz Gradačca ka Bukviku. bio kompletan 3. inžinjerijski bataljon. bataljona Posavskog odreda. u stvari.Poslije odlaska 1.

a zatim sa drugom neprijateljskom kolonom. jačine ojačanog bataljona. koja je tada bila u fazi formiranja. Slijedećeg dana se sa dijelovima 4. dok. njemačkog oklopnog puka koja je bila u punom zamahu na području Srema i zapadne Slavonije ubrzala je odluku da se Brčko što prije napadne. 56 Druga vojvođanska brigada 57 prebacila se 17. 28 str. koja se iz Županje kretala prema Gunji. koja je iz Gunje pošla radi povezivanja sa kolonom iz Županje. vratiti se i donijeti obavještenja o neprijateljskim otpornim tačkama. Jedna patrola odreda uspjela je prijeći put Brčko-Brka i ući u grad. 25. 1. Napad na grad otpočeo je 19.i izvede napad na Brčko. bataljonom Posavskog NOP odreda u zahvatu puteva Brčko-Srnice i Brčko-Orašje. vojvođanska brigada sa 1. 213. komandant. zamjenik komandanta i Ljubica Stanimirović. Napadajući od Gorica uz drum Lončari-Brčko jedinice Posavskog odreda stigle su u blizini gradske bolnice gdje su zaustavljene. Drago Dikić. 18. 547 i knj. divizije. oktobra preko Save kod Rajevog Sela. knj. Do kraja dana obje kolone bile su prisiljene da odstupe u pravcu Brčkog. 97-98." Ofanziva njemačke 173. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Radosav Jović. knj. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda napali su grad sa zapadne strane i uspjeli da potisnu neprijatelja iz rovova na spoljnoj odbrani grada i stignu do samog mjesta. Zbornik IV. jačine dva bataljona. oktobra u 20 časova. Mirko Milanović. Napadom na Brčko želio se olakšati položaj jedinicama NOV i POJ u Sremu i istočnoj Slavoniji i proširiti slobodna teritorija u istočnoj Bosni. kod Posavskih Podgajaca sukobila prvo sa jednom neprijateljskom kolonom. vojvođanske brigade. politički komesar. dok. vojvođanska i dijelovi 4. str. Prema planu napada 2. Treća vojvođanska brigada i Majevički partizanski odred imali su zadatak da napadnu grad u zahvatu puteva Brčko-Bijeljina i Brčko-Tuzla. dok. a 1. Bataljoni 1. i 2. zamjenik političkog komesara. vojvođanske brigade trebalo je da zauzmu Gunju i most na Savi i da zatvore pravce koji iz Vinkovaca i bosutskih šuma vode ka Brčkom. 248. Miško. 18. 19. Istog dana nepri55 56 57 Zbornik IV. Štab 2. str. 133 . kozačke konjičke divizije i 901.

vojvođanske brigade zatvorili su pravce Bošnjaci-Gunja i Lipovac-Vrbanja. oktobra zauzela Gunju i bunkere na prilazima mostu koji je donekle onesposobila. Sve jedinice pod komandom 16. Druga vojvođanska brigada je 20. Jedinice Posavskog odreda su se postavile na položaje u Bukviku. ali je osnovno da je omjer snaga i sredstava bio mnogostruko nepovoljan za napadača. Avioni su po čitav dan bombama zasipali položaje partizanskih jedinica. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja.Muslimanski bataljon . 21. oktobra. vojvođanske brigade . postavivši ispred njih minska polja i žičane prepreke. vojvođanske brigade su orijentisana na prostoriju Bosut-Višnjićevo sa zadatkom da zatvore pravac koji iz Morovića vodi ka Gunji. Došlo je do borbe sa jakim njemačkim snagama koje su tim pravcima hitale u pomoć opkoljenom neprijateljskom garnizonu u Brčkom. Još tri puta bataljoni su pokušali da prodru u grad.d. Treća brigada je slomila spoljnu odbranu neprijatelja na istočnoj strani grada. 142. dva bataljona 2. godine od omladinaca i pripadnika DOMDO pukovnije iz Brnjika. str. Sutradan. 134 . ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja koji je potpomagala avijacija. Jake neprijateljske snage uspjele su tog dana da se probiju preko Gunje u Brčko. Uzroci neuspjeha napada su raznovrsni. Neprijatelj je organizovao jaku odbranu i precizan sistem vatre na liniji prvih gradskih kuća.formiran početkom oktobra 1943. a dva bataljona 4.jatelj je izvršio protivnapad sa jačim snagama i odbacio jedinice odreda ka selu Gorice.. zauzela Stolin i stigla do utvrđenih kasarni u lageru. bataljon 3. 1. Oko 300 boraca je izbačeno iz stroja·58 U napadu na neprijateljski garnizon u Brčkom. n. učestvovao je 5. Vojvođanske jedinice su u trodnevnim borbama pretrpjele velike gubitke. ali su zadržani na utvrđenim položajima pred samim gradom. divizije naredio da se napad obustavi. Uporni napadi. Vra58 Radovan Panić. brigade i Posavskog NOP odreda trajali su sa prekidima dva dana i dvije noći. Neprijateljska artiljerija je takođe bila veoma aktivna i ometala je manevar vojvođanskih jedinica. vojvođanske divizije su se povukle na sjeverne padine Majevice. pa je štab 16. i 3.

knj. ali nailaze na snažan otpor jedinica 16. knj. Partizani su uspjeli da odvuku deregliju sa namirnicama (brašno. Dolazi do žestokih borbi kod Rače i Janje. 1. borci 1. 60 Trećeg novembra brodovi ratne mornarice NDH »Petričica« i »Ustaša« plovili su iz Županje ka Brčkom. novembra. Nijemci su domobrane isturili ispred tenkova. Palanke i Boderišta. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda kod Omerbegovače. šećer. iz Brčkog je prema Gorici krenula jedna domobranska četa sa 5 njemačkih tenkova i stigla do Prnjatovićevog salaša. žene i djecu i paleći domove. Zbornik IV. pa su se pred mrak morali vratiti u grad. Prvo je formirana jedna četa na čelu sa komandirom Dževadom Kobičem. Oslobodilački rat. politički komesar i Enis Dervišević. 134. 59 Do kraja oktobra pristigle neprijateljske snage (vlasovci) vrše ofanzivne akcije u Sremu i istočnoj Slavoniji. a za novog političkog komesara bataljona naimenovan je Esad Cerić. str. divizije. ali su u svom nastupanju bili odbijeni. sa desne obale Save. 19. 135 . str. ubijajući starce. isprazne je i zapale.) na desnu stranu rijeke. Partizani su otvorili vatru.. 98-100. Iz Brčkog su odmah upućena tri tenka i jedna četa domobrana. domobranskog zdruga u Brčkom. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda otvorili su vatru. domobrani su se povukli. Šatorovića. a tenkovi su ih morali štititi u povlačenju prema Brčkom. Te jedinice pokušavaju da prodru u pravcu Bijeljine.d. Tuzle i Gračanice. 59 60 Radovan Panić. pirinač.žića. 4. »Petričnica« je pogođena na više mjesta mecima iz protivoklopne puške. a zatim druga četa i Štab bataljona u sastavu: Hasan Kovačević. cigarete i dr. Bataljon je brojao oko 120 boraca. 28. gdje čine strašne zločine nad stanovništvom. komandant. a na sektoru 1. Jusuf Huršidić. Huršidić i Dervišević su uskoro na zahtjev Okružnog komiteta KPJ za Majevicu upućeni na teren kao partijsko-politički radnici. dok. Brod »Ustaša« je teglio deregliju sa hranom za jedinice 3. n. zamjenik političkog komesara. a brod »Ustaša« je potpuno izgorio. U visini sela Gorice. 618-619. Sutradan. Rahića i drugih muslimanskih sela iz zapadnog dijela brčanskog sreza. str.

neprijateljska motorizovana kolona je. bataljon 8. kozačkog konjičkog puka. Polovinom novembra 1943. zbornog područja za novembra 1943. novembra zauzela Tuzlu. napadali iz Brčkog prema Čeliću. i 3. 13. iz Gračanice u pravcu Srnice krenula je jedna jedinica 1. kozačke divizije. Tog dana neprijateljski vojnici su se provukli kroz potok i uz pomoć ustaša Ibrahima Pjanića iznenadili jednu četu 3.). Podatke o koncentraciji njemačkih trupa u rejonu Vinkovci . Sutradan je iz Gračanice krenula neprijateljska jedinica 61 62 63 Izvještaj Štaba 16. (Zbornik IV. br. dobijene iz Gračanice. novembra neprijatelja prema Brčkom. (Arhiv IRP. 173. Gračanici i Doboju. njemačke divizije. do 7. preduzeo napade iz tih garnizona. vojvođanske divizije nisu mogle da intervenišu na pravcu Doboj-Tuzla. da su mnogi vojnici 1. kozačke divizije. novembra neprijateljske jedinice iz Brčkog upućuju svoje izviđačke dijelove u pravcu položaja koje su držale jedinice 1. divizije od 1. nap. vojvođanska brigada odbacile su 15. 11. 20. njemačke divizije i 1. sa ciljem da ponovo osvoji Tuzlu. (Zbornik IV. XII 1943. opljačkali stanovnike i vratili se u Gračanicu. 19. knj. To je bila izviđačka grupa koja je vršila izviđanje puta Gračanica-Srnice-Gradačac. 61 Od 5.63 bivši pripadnici sovjetske armije. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda. dok. poslije 40 dana života u slobodi. odbacivši dijelove 18.Gunja dostavila je Okružnom komitetu KPJ partijska organizacija iz Bosanskog Samca. 165. Zbog toga što jedinice 16. str. bataljona u Srnicama. 522). 19. knj. U štabu 3. neprijatelj je od 7. Opšta bojna relacija Štaba 2. (vlasovci. hrvatske brigade i Tuzlanskog NOP odreda.Dva neprijateljska aviona su mitraljirala borce i izbacila bombu koja nije eksplodirala. str. bataljona Posavskog NOP odreda imali su informacije. U to vrijeme u Gračanici su stacionirale jedinice 6. nazvani tako po svom komandantu generalu Vlasovu) izrazili želju da se predaju partizanima. Istovremeno su dva bataljona 187. 1932. novembra. Sedmog novembra je iz Doboja u pravcu Tuzle krenula motorizovana kolona od oko 2. 9. Zbirka NOR kat. uz podršku artiljerije i tenkova. Sarajevo.). dok. dok. 2. lovačkog puka.000 vojnika i 9 tenkova iz sastava 369.62 Poslije upornih borbi. 551-552. (Zbornik IV. 136 . koje su se produžile slijedećih dana. knj. 1. str. Pošto je koncentrisao jače snage u Brčkom. do 11.

Do tada prikriveni neprijatelji NOP-a podigli su glave. povukao u Gračanicu. cio bataljon. U odsutnom trenutku pristigao je iz pravca Gradačca 3. koji su donijeli municiju i hranu. uz gubitke. Ibrahim Pjanić je održavao vezu i 64 65 Izjveštaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Pored ostalog zaplijenjeno je 15 konja i mazgi natovarenih opremom. Uz blagoslov reakcionarnih muslimanskih sveštenika uspio je preostale pripadnike DOMDO pukovnije i dio malodušnih privuče na svoju stranu. decembra 1943. pa su zajedno krenuli u protivnapad i potisnuli neprijatelja koji se. Nijemci su zbog toga strijeljali u Gračanici aktivistu NOP-a. Prvi i Drugi bataljon Trebavskog NOP odreda i Treći bataljon Posavskog NOP odreda pružili su snažan otpor u Srnicama. Poslije zauzimanja Tuzle i dolaska jačih neprijateljskih snaga u Tuzlu. Sarajevo. On je imao podršku od pripadnika muslimanskih reakcionarnih krugova iz Sarajeva. U selima oko Gračanice i prema Gradačcu organizator i pokretač stvaranja zelenog kadra bio je Ibrahim Pjanić iz Sokola. Poslije nekoliko dana u štab 3. Pobjegli neprijateljski vojnici upućeni su u sastav vojvođanskih jedinica. u četu koja je formirana od prebjeglih »vlasovaca« a jedan od njih je ostao pri Komandi mjesta Gradačac. (Arhiv VII Mikrofilm. ali je neprijatelj pokušao da ih opkoli obuhvatom preko Biberovog Polja. Preostali pripadnici bivše DOMDO pukovnije pristupili su novoformiranoj kvislinškoj jedinici . Brčko i Gračanicu.zelenom kadru ili. stigli su aktivisti i simpatizeri NOP-a iz Srpskih i Muslimanskih Srnica i Vučkovaca. rezervnog narednika Adema Alića na službi u jedinici DOMDO. bataljon Trebavskog NOP odreda. a uhapsili i sproveli u zatvor u Doboj Asima Osmanbegovića. bataljona Posavskog odreda došla su tri pripadnika ove njemačke jedinice i izjavili da su gestapovci otkrili namjeru organizatora prebjega u partizane. i pohapsili ih. 137 .65 Nijemci su uskoro tu jedinicu povukli iz Gračanice u Derventu. tj. čiji je komandant postao Nešet Topčić iz Zvornika. kako su ih njihovi organizatori nazvali bosanskim planincima. 64 Prije početka protivnapada na položaje koje su držale jedinice odreda. Ubijeno je 28 neprijateljskih vojnika i 7 konja. IRP.od oko 600 vojnika. vojnopolitička situacija u okolini tih mjesta se izmijenila. rolna 5/312-316.

u Tišini su se sastali komandant bataljona (bojne) satnik Pipika Riterman i upravitelj kotar66 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu od 1. uz rijeku Savu od Broda do Brčkog. Brza politička akcija onemogućila je dalji prodor zelenog kadra. Već krajem novembra 1943. (Arhiv VII. osnivaju seoske straže sa obrazloženjem da štite hrvatska sela od upada četnika. Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu preuzeo je niz političkih i vojnih mjera da bi onemogućio njegovo djelovanje na slobodnoj teritoriji. Kako je u hrvatskim selima bilo mnogo mladića koji su izbjegavali da idu u domobranske i ustaške jedinice. to je za njih bilo prihvatljivo rješenje da službe vojni rok u svom kraju. popom Savom Božićem. Sagledavši situaciju koja je nastala pojavom zelenog kadra. domobranskog zbornog područja. prilazi se objedinjavanju seoskih straža u bataljon od 500 do 600 vojnika koji je stacioniran u Bosanskom Šamcu. na kojem je donesen zaključak da se po svim selima održe konferencije na kojima bi se objasnilo šta pojava zelenog kadra donosi muslimanskom stanovništvu i kakvi su politički profili i pogledi onih koji pristupaju ili rukovode zelenim kadrom. Mikrofilm. 66 U isto vrijeme se u hrvatskim selima. XII 1943. kada su sredinom decembra pristigle jače jedinice NOV-a na ovaj teren. a kasnije.sa komandantom trebavskih četnika. Radi regulisanja međusobnih odnosa između ovog bataljona i četnika. 22. pa je uskoro došlo do njihove saradnje i na vojnom planu. u tom bataljonu. a uz nju je stacionirana jedna četa 8. u kojima od septembra do novembra nije bilo neprijateljskih jedinica. Konferencije održane u skoro svim selima oko Gradačca u potpunosti su uspjele. 5/312-316). 138 . koji su pljačkali. IRP Sarajevo. po odobrenju 2. Uskoro se pokazalo da stvaranje ove jedinice nije izvršeno zbog zaštite mještana hrvatskih sela od četnika. zeleni kadar je i vojnički oslabljen. zlostavljali i ubijali skoro svakodnevno nekog iz hrvatskih sela. pukovnije radi obezbjeđenja. U Gradačcu je sazvan sastanak uglednih građana. Za obuku ove jedinice angažovano je 15 njemačkih podoficira. novembra 1943.

f. U oktobru i novembru 1943. držeći položaje na liniji Donji i Gornji Bukvik. a ostale brigade 16. Tako je Posavski NOP odred ostao sam u Posavini i zatvarao pravac prema Srnicama i Gradačcu. bataljonu su postojali partijski biroi.ll. * Pošto su dovukli 11 novih divizija na jugoslovensko ratište. 37. tako da je početkom decembra 1943. sa 5 do 6 članova. U svakoj četi je bio po jedan aktiv SKOJ-a. Ona je povećala svoje brojno stanje primanjem novih članova iz redova kandidata i članova SKOJ-a. Vitanovići i Gajevi. u Prvom bataljonu 4 aktiva sa 19 članova. 177. br. Cilj im je bio da prvo u tim krajevima razbiju jedinice NOV i POJ. u odredu djelovalo 55 članova KPJ. Zaključeno je da se u međusobnim odnosima drže sporazuma u Lipcu. a Trebavski NOP odred na Trebavi. br. vojvođanska brigada otišla je u Srem. partijska organizacija u Posavskom odredu je napredovala u pogledu svog političkog uticaja u jedinicama i na terenu gdje su jedinice boravile. k. godine. Crne Gore i istočne Bosne. dok je u 3. sa zadatkom čišćenja terena od četnika i zelenokadrovaca i sređivanje i popune jedinica. reg.ske ispostave u Bosanskom Šamcu Franjo Šajkaš sa komandantom posavskih četnika Pavlom Gajičem. U 1. u Drugom 3 aktiva sa 17 članova i u Trećem 5 aktiva sa 20 članova.9. bataljonu postojala jedna partijska ćelija od 8 članova KPJ. U odredu je djelovalo 12 aktiva SKOJ-a. vojvođanske divizije su orijentisane na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla i prema Zvorniku. Nijemci su početkom decembra preduzeli ofanzivne operacije na teritoriji Sandžaka. 139 . 1. osujete prenošenje težišta dejstva NOV u Srbiju i obezbijede osnovne komunikacije koje iz doline Save vode ka jadranskoj obali. 27 i f. 67 U drugoj polovini novembra 1943. Hercegovine. Ofanziva je počela pod 67 Arhiv VII fond NDH. reg. komandantom četničkog bataljona u Donjoj Slatini Žarkom Kovačevićem i komandantom četničkog bataljona u Crkvini Obradom Burićem. i 2.

) pošle su u dolinu Krivaje. gdje su naišle na jače neprijateljske snage. neprijatelj je zaposjeo dolinu Bosne i uputio svoje snage komunikacijama Sarajevo . korpusa i 5.Sokolac . Sedamnaesta divizija sa pridodatim brigadama (18. hrvatskom i 1. a druga ka Varešu. domobranske lovačke brigade 68 Gligo Mandić. Vrhovni štab pravovremeno je naredio da krupne formacije NOV ne budu na okupu. a dvije brigade (15. 82-83. potisne i nabaci glavnina snaga NOV i POJ u istočnoj Bosni na zaprečnu liniju. Jednovremeno sa krivajskom operacijom. i 27. Jake njemačke snage su zatvorile obruč oko 5. divizije. Jedinice su dobile i naređenje da neprijatelja napadaju na komunikacijama i uporištima. nastupajući iz Sandžaka i iz Hercegovine. Prozrijevši namjere neprijatelja. 140 . a zatim. divizija su se izvukle iz obruča. divizije na Ravan-planini i Zvijezdi. istoka i juga. one su morale promijeniti pravac i preko Romanovca ponovo izbiti na Krivaju. od kojih je jedna upućena ka Ozrenu. i 16.d. U drugoj etapi. razbijena i uništena. da ne prihvataju teške frontalne borbe i ne dopuste neprijatelju da ih sabije na uske prostore. pošto u toku operacije Kugelblic nije uspio da razbije snage 3. a zatim je prerasla u slijedeću . kako bi jedinice NOV i POJ opkolio sa sjevera.Srebrenica .Šneštrum.Drina. motorizovanog puka i 3. Plan je predviđao da se brzim prodorima iz rejona Sarajeva. Poslije proboja na Romanovcu 5. rezervne divizije 901. 68 U duhu direktive Vrhovnog štaba. korpusa je donio odluku da dekoncentriše svoje jedinice i razdvoji ih u dvije grupe. južnomoravskom koja je stigla iz Srbije) podijelila se takođe u dvije manevarske grupe. energičnim i kratkim udarima. Tuzle i Zvornika zaposjedne zaprečna linija Sarajevo . Štab 3. Poslije forsiranja Krivaje i borbi na Ravan planini.nazivom Kugelblic. a zatim preko Konjuha stići iza glavnine neprijateljskih jedinica. Tri brigade su se sa manjim gubicima probile na Birač. brzim. i 27. gdje bi bila opkoljena. njemačka komanda planirala je da sa dijelovima 187. a potom nabacio na rijeku Bosnu i uništio. str. n.Vlasenica i Tuzla .Doboj i dolinama Krivaje i Spreče.

decembra postavila na sektor Bijela . str. s tim da se po potrebi prebaci u Birač.Bukvik. Jedan neprijateljski avion je nadletao i mitraljirao položaje jedinica odreda.uništi 16. 2. str. jurišem odbacile. 70 Iz odreda je poginuo Ilija Pantelić. pukovnije i 3. vojvođanska brigada. preduzet je kombinovani napad na položaje Posavskog odreda u Bukviku i Vitanovićima u kojem su učestvovali 1. Neprijateljske jedinice nisu uspjele ući u Bukvik. 20. kako bi sebi stvorila što širi manevarski prostor i time izbjegla koncentrični napad neprijateljskih jedinica. puka.Gornji Rahić . izgubivši jedan šarac i dva mitraljeza.Zovik . a po naređenju Štaba 3. 141 . 3. a druga istočno od puta Brčko-Tuzla i ka komunikaciji Tuzla-Zvornik. bojna 5. vojvođansku diviziju i partizanske odrede na prostoriji Majevica-Posavina-Trebava. u kojima su se isticali skojevci. bataljona Posavskog NOP odreda koji su prethodno prokopali i zapriječili put Brka . 1022. bataljona. Kroz dva dana. Bosanskom Šamcu i rijeci Bosni. Borba je počela oko 10 ča69 70 Oslobodilački rat. 69 Postupajući po direktivi Vrhovnog štaba. U prvoj grupi su se nalazile 1. i 2. knj. korpusa. prije nego što njemačka ofanziva počne na tom sektoru. decembra upućena jedna njemačka i jedna domobranska četa da izvide položaje Posavskog NOP odreda kod Bukvika. Radi toga se Prva operativna grupa 1.Kalajdžije. dok. knj. domobranske pukovnije. ali su ga čete 1. Došlo je do borbe u susretu na jednoj kosi. Neprijatelj je tukao iz mitraljeza i minobacača. Neprijatelj je naišao na jak otpor 1. pa su se morale povući u Brčko uz gubitke od 9 poginulih i dva ranjena.Vujičići . 600-609. i 5. i 2. a teško je ranjen Cvijan Đurić. Istovremeno su iz Bukvika ka selu Ulović krenule čete 1. 1. bataljon njemačkog 130. bojna 8. Prva grupa je krenula prema Trebavi. 182. Štab 16. vojvođanske divizije formirao je krajem novembra dvije operativne grupe brigada. U okviru predstojećih neprijateljskih dejstava iz Brčkog je 1. 3. Zbornik IV. a u drugoj Druga i Četvrta. bataljona. i 2. Prva grupa je dobila zadatak da brzim dejstvom razbije četničke i zelenokadrovske grupe i napadne neprijateljeve garnizone na Trebavi i u Posavini. decembra.

nije mogao napredovati već se povukao u Donji Bukvik. Pošto su se u Sokolu nalazile glavne zelenokadrovske snage na Trebavi. decembra Vojvodane su napale iz pravca Gračanice jake neprijateljske snage. godine poslije odlaska Petra Matića na dužnost u Glavni štab NOV i PO Vojvodine za novog komandanta postavljen je Dušan Vukasovič Diogen. operativne grupe stigle su 12. 184. ali nisu postigle zapaženi uspjeh.Bukvik. vojvođanske brigade koji je uputio jednu četu u Bukvik. očekujući pomoć koja mu je sutradan i stigla iz Gračanice. Neprijatelj se utvrdio u srednjevjekovnoj tvrđavi i pružao otpor. Dok su 3. sve tri vojvođanske brigade su u noći 15/16. politički komesar. brigada zajedno sa Trebavskim NOP odredom i 71 72 Štab 3. vojvođanska brigada je 14. brigada čistile četnička i zelenokadrovska uporišta u podtrebavskim selima. Sutradan su vodile žestoku borbu sa zelenokadrovcima kod Brnjičana. a drugu u zaselak Lukavac. Posavski odred je zatražio pomoć od štaba 3. a za načelnika štaba Hasan Kovačević. zamjenik komesara. 71 Posavski odred se povukao oko 100 metara unazad. knj. bataljon 3. decembra napale Sokol. vojvođanske brigade mogao gađati tenkove. i 5. vojvođanske brigade prvobitno je imao ovakav sastav: Petar Ma· tić Dule. vojvođanske brigade došao u pomoć i oko 14 časova se razvio za borbu s lijeve strane puta Brčko . jedinice 3. decembra na sektor Špionica-Džakule-Zelinja. pa je čitav 1. zamjenik komandanta i Uroš Ostojić Đetić. ubila 6 ustaša i zaplijenila izvjesnu količinu pušaka koje su predate komandi mjesta Gradačac (jednocijevke). komandant. 142 . Zbornik IV. str. Novak Atanacković Dugački.sova između Gornjeg i Donjeg Bukvika. U novembru 1943. Brigade 1. topova. 1. kako bi protivtenkovski top 3. U zoru 10. dok. Iako je neprijatelj tukao položaje Posavaca i Vojvođana vatrom iz tenkova. brigade zauzele su položaje na sektoru Srnice-Biberovo Polje-Jelovče Selo. a predveče je odstupio u pravcu Brčkog. Osmog decembra jedinice Prve operativne grupe su krenule na prostoriju Humci-Sitari-Tursunovići-Šahinovići-Gornja Dragunja-Ljenobud-Rapatnica. Boro Ivanišević. 20. i 5. minobacača i mitraljeza. Neprijateljske jake snage počele su da potiskuju Posavski odred. dok je 1. 72 Poslije napada na Sokol. decembra upala u Tramošnicu. 631-636.

a 119 zarobljeno. 631-636). 143 . napali su utvrđenog neprijatelja. operativne grupe da u noći 19/20. vojvođanske brigade od 31. i izvještaj Štaba 1. 111.30 časova oslobođen je Bosanski Samac. lovačke pukovnije. 11 puškomitraljeza. str. krenuli su iz Gradačca u 17 časova. sa 240 vojnika. dok. divizije od 20. Neprijatelj se uporno branio. Stigavši noću neprimjećeni na polazne položaje. bataljona 8. Kada su 3. Lukavac. Četvrti duž komunikacije Orašje-Bosanski Samac. uslijedio je juriš 1. neprijatelju s leđa. decembra Vojvođani su napali 73 Izvještaj političkog komesara 16. 285 i dok. 6 automata i mnogo municije i opreme. i vatrenim položajima oružja. koje je kao vodič vodio Muhamed Kladnjak. Poslije toga jedinice 1. vojvođanske brigade sa bataljonima Trebavskog NOP odreda. XII 1943. vojvođanskoj brigadi bilo je 15 poginulih i 30 ranjenih boraca. U toku 22. Bataljoni Prve vojvođanske brigade i Trebavskog NOP odreda sa Mačvanskom partizanskom četom. i 4. bataljon 1. 20. 73 U 10 časova jedinice 1. Zaplijenjena su 2 minobacača. knj. (Zbornik IV. Partijska organizacija iz Bosanskog Samca dostavila je podatke o rasporedu neprijatelja. među kojima i 15 Nijemaca.Mačvanskom partizanskom četom dobila zadatak od Štaba 1.razbijanju četnika na Trebavi. XII 1943. brigade i Trebavskog NOP odreda napustile su mjesto i krenule na prostoriju Ledenice-Gradačac-G. str. Tom prilikom ubijena su 84 neprijateljska vojnika. bataljona u zahvatu komunikacija. Prvi bataljon je nadirao duž komunikacije Gradačac-Bosanski Samac. zadržavajući vojvođanske borce na ulazu u mjesto. decembra u 2. U 1. neopaženo se provukao niz obalu rijeke Bosne i Save i napao ga u Sokolskom domu. 3 mitraljeza. 20. a Treći bataljon 1. operativne grupe pristupile su izvršenju drugog dijela postavljenog zadatka . tj. u kome se tada nalazila domobranska bojna u formiranju i dijelovi 2. na otvorenom prostoru i močvarnom zemljištu. decembra uništi neprijateljsko uporište u Bosanskom Samcu. vojvođanske brigade i bataljoni Trebavskog NOP odreda zauzeli zgradu Sokolskog doma i krenuli u napad prema bunkerima i rovovima. Poslije žestoke borbe koja je trajala četiri časa. 184. vatrom iz bunkera i rovova. sa južne i istočne strane.

U prvo vrijeme u Štabu Operativne grupe preovladala je ideja da se jedinice prebace preko rijeke Bosne. decembra pošle prema Vranjaku i Kožuhama da obezbijede mostobran i prikupe čamce. čete 2. vojvođanske brigade. Radi toga su.četnike na liniji Mramorje-Spletena Lipa-Duge Njive. jake njemačke motorizovane kolone otpočele koncentričan prodor pravcima Tuzla-Gračanica. bataljona. str. tj. Četnički gubici su bili: 41 ubijen. pa je 1. a 2. gdje se sukobio sa jednom njemačkom motorizovanom kolonom koja je nadirala iz Doboja prema Modriči. Prethodnog dana. dok. gdje je u prvo vrijeme bio jedini slobodan prolaz. Brčko-Gračanica. Brčko-Bosanski Šamac i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice. Zbog slabo izvedenih priprema i neodlučnog pokreta ka mjestu prelaza. bataljon 1. 24. (Zbornik IV. operativne grupe promijenio je svoju odluku i naredio da jedinice krenu prema Majevici. bila izdata naređenja. našla na uskom prostoru Trebave. vojvođanske divizije. neprijatelj je sa tenkovima već predveče stigao u Modriču. Tuzla-Srnice. 74 Vojvođani su sljedeći dan proveli na prostoriji Duge Njive-Markovići-Koprivnska Trebava. bataljon na brzinu uspio da evakuiše teške ranjenike iz Modriče. 35 zarobljenih i pretpostavlja se. operativna grupa se. Istovremeno je u tom 74 75 Razvila se oštra borba u kojoj je poginulo desetak boraca. br. pa su jedinice u toku noći 24/25. decembar 1943. 615). istoka i sjevera. Analiza operacija 16. 7 ' Njemačke divizije pomjerile su uskoro svoja ofanzivna dejstva sa Majevice ka Posavini i Trebavi. 20. koju je neprijatelj opkoljavao sa juga. 144 . 24. zajedno sa Trebavskim NOP odredom. Trebavski NOP odred je napadao duž ceste Modriča-Kožuhe. knj. oko stotinu ranjenih. poslije savjetovanja sa štabovima brigada. Tako su. Na taj način 1. decembra. Međutim. decembra Štab 1. Sa bolnicom su upućeni 1. među njima Petar Lukić mitraljezac iz Skugrića i njegov pomoćnik i imenjak Petar Lukić iz Tolice. bataljon da zauzme položaje poviše mjesta. u zoru 25. decembra neprijateljska motorizovana kolona koja je ušla u Modriču sa sjevera produžila je u pravcu Kožuha. i 2. Četnici su uspjeli da se izvuku iz okruženja zahvaljujući gustoj magli. borci 2. 182. Vlastiti gubici su iznosili 7 poginulih i 28 ranjenih.

Sakupljeno je preko 100 konjskih i volovskih zaprega. Zdravko Dejanović. operativne grupe. Botajica. vojvođanske brigade. bosih i većinom nenaoružanih boraca koji nisu mogli izdržati napor. Mile Dejanović Buna i drugi. pa su skoro svi pali u ruke četnika i zelenokadrovaca. slabo odjevenih. Sa njima je stupio u borbu 1. ali se od toga odustalo. izbjegnuto je okruženje. Midhat Muradbegović. Prešle su cestu Gračanica-Srnice. U bolnici se nalazilo oko 130 nepokretnih ranjenika i bolesnika. Tu su se nalazili partijski i skojevski rukovodioci: Boško Milutinović Đedo. Jošava i Gnionica. Perica Kosik. Kasim i Arif Džanan<>\ ic 1 1 1 145 . Manevar je uspio. pred štab 1. Brigade 1. na prostoriju Humci-Mačkovac-Vukosavci i uspostavile vezu sa brigadama 2. Zbog toga je Štab 1. bataljon 3. bataljonom odreda i partizanskom stražom Komande mjesta Modriče. operativne grupe zatražio od članova OK KPJ. Oni su obezbjeđivali i hranu za ranjenike iz vučjačkih sela i iz Odžaka. ali je iz jedinica izostalo oko 120 iznemoglih. Sa 3. Borika Stančić 76 77 Isto. koji se nakon kraće borbe povukao na okolne kose. u zoru 31. U Odžaku su se na tom poslu najviše angažovali Abdurahman Abdurahmanović. 77 Bolnica je zatim smještena u sela: Dugo Polje.pravcu krenula jedna neprijateljska kolona iz Doboja. da preuzmu brigu za prebacivanje bolnice preko rijeke Bosne i za njeno obezbjeđenje. operativne grupe postavio se u najoštrijem vidu problem transporta ranjenika i bolesnika koji nisu mogli slijediti jedinice u tako brzom i dugom maršu. 76 Zbog nepovoljnog razvoja situacije na Trebavi. pa su ranjenici i bolesnici prebačeni preko ceste Modriča-Doboj i rijeke Bosne više Dobora na mjestu zvanom Kamen. operativne grupe krenule su 25. pa su pored Srebrenika stigle. decembra. najviše iz Tarevaca i Modriče. Nedo Krekić. Sa ranjenicima i Komandom mjesta Modriče pošli su članovi OK KPJ: Mladen Jeftić. Oni su po ranijem planu trebalo da budu smješteni u baze u Modriči i Tarevcima. Na suprotnoj strani rijeke prihvat su obezbijedili aktivisti iz Vučjaka. Mladena Jeftića i Borike Stančića i od komesara i zamjenika komesara Trebavskog NOP odreda Pante Nikolića i Slobodana Jankovića. decembra navečer preko Trebave na istok. organizovano je prevoženje ranjenika preko Bosne.

146 . Podsjeća da je još u svom izvještaju od 6. bataljon Trebavskog odreda ostali su sami na Trebavi. 1. bataljona. Stanovnici sela su vrlo lijepo smjestili i snabdjevali ranjenike. n. Komandant odreda je samoinicijativno u ponoć sakupio ljudstvo i rekao da nadiru jake neprijateljske snage kojima se odred ne može suprotstaviti i da borci treba da idu svojim kućama. bataljona u kojoj je većina boraca bila iz Skugrića. Ona je na čelu sa Mikom Stankovićem. zbog čega izričito okrivljuje komandanta odreda Relju Peću i njegovog zamjenika Petra Điguma. decembra krenuli po velikoj hladnoći i dubokom snijegu sa Trebave. Ignjatom Simkićem i Jovom Zarićem. komanda čete je ponijela odredsku arhivu i pečat štaba. januara 1944.obezbjeđenje ranjenika. Brigu o ranjenicima i bolesnicima vodila su 2 ljekara (muž i žena Fišer) i partijsko-politički rukovodioci sa terena i odreda. Poslije nekoliko dana manevrisanja. Kao najveći neuspjeh NOP-a na Trebavi i u Posavini. a komandant 1. Sa njima su bili komandant i zamjenik komandanta odreda Relja Peća i Petar Đigum. Njemu se pridružio zamjenik komandanta odreda. Zabranjene su akcije na prostoriji gdje su smješteni ranjenici. da se ne bi privukla pozornost neprijatelja. sekretar OK KPJ. 78 Kada su Vojvođani 25. ostala kompaktna i odlučila da nastavi borbu. Pri rastanku sa štabom odreda. bataljona Savo Simić Adžija je već ranije izostao i pridružio se četnicima. str. Džemal Bijedić. navodi rasulo dva bataljona Trebavskog NOP odreda. između Srpske Zelinje i Skipovca. 78 Muhidin Spužić. pa su mnogi uskoro prezdravili i uputili se u svoje jedinice. bataljona. stigla je u oslobođeni Gradačac.d. Mnogi su ustupili svoje sirotinjske udžerice i kolibe ranjenicima. uz pomoć ljudstva iz Komande mjesta Modriča i boraca 3. osim jedne čete iz 2. Većina boraca Prvog i Drugog bataljona je pošla ka svojim selima. 139-144. u svom izvještaju od 19. Svi ranjenici i bolesnici su spaseni. novembra 1943. godine. Anđelkom Radićem. i 2. a sa djecom su noćivali napolju. Njoj se pridružilo i nekoliko boraca iz 1.i Mevla Jakupović i drugi partijsko-politički radnici. od kojih je formiran poseban partijski aktiv sa glavnim zadatkom .

koji su otišli kućama organi narodne vlasti. a za zamjenika komandanta Petra Điguma. Štab Posavskog NOP odreda donio je odluku da jedinice povuče prema Špionici radi povezivanja sa svojim 3. godine. Bolesni borci i oni bez oružja upućeni su svojim kućama.80 Njemu je 3. Pojedincima i grupama. pa su mnogi to i učinili u toku februara i marta 1944. Petar Đigum je ponovo stupio u NOV i poginuo kao komandir čete u 14. Štab odreda se sa 1. korpusa da je pogrešno bilo za komandanta Trebavskog NOP odreda postaviti Relju Peću. vojvođanske brigade koji je izostao. Svi su prihvatili prijedlog i latili 79 80 Relja Peća došao je u ljeto 1944. 79 •k Kada su 24. sklone i njeguju ranjenike za vrijeme trajanja ofanzive. Saznavši da je 3. treća u Gornju Slatinu. bataljonom i partijskim rukovodstvom za Trebavu i Posavinu. a četvrta u Miloševac i Kruškovo Polje. Svaki starješina poveo je grupu u selo gdje su se najlakše mogli snaći. gdje donosi odluku da se 1. i 2. vojvođanska brigada 16. bataljon sa OK KPJ za Posavinu i Trebavu otišao dalje prema Trebavi. druga je upućena u Brvnik. divizije ostavila 21-og teškog ranjenika. i 2. uputili su pozive da se vrate u partizanske jedinice. koji je ranije bio načelnik štaba četničke brigade. bataljonom vraća u Vujičiće (Bukvik). ukazivao zamjeniku komandanta 3. decembra jake neprijateljske snage izvršile prodor iz Brčkog preko Brke ka Bukviku i dalje prema Srnicama. izveden pred vojni sud i osuđen na smrt. bataljon privremeno podijele na manje grupe. bataljon (Muslimanski) 3. Jedna grupa ostala je u Bukviku. bataljonom se nalazio i 5. 147 . Sa 3. predočio im situaciju i zatražio da prihvate. godine u uniformi domobranskog oficira i predao se jedinicama NOV u srednjoj Bosni. srednjobosanskoj brigadi. Sa svakom grupom pošli su jedan ili dva člana štaba bataljona i Štaba odreda.a i ranije. s tim da po završetku ofanzive ponovo dođu u jedinicu. Tu je prepoznat. U Donjoj Zelinji Štab bataljona pozvao je u džamiju 30 domaćina. zbog lakšeg manevrisanja pred nadmoćnijim neprijateljem. Treći bataljon Posavskog odreda našao se u početku ofanzive u Donjoj Zelinji.

i 2. n. 106. Četnici sa Trebave. 6/26-30). početkom februara 1944. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 21. predsjednicu AFŽ. (Zbornik IV. ali ni jedan od njih nije pokazao neprijatelju gdje se nalaze ranjenici. pa su se počeli prikupljati i vršiti napade na aktiviste NOP-a i grupe boraca. knj. koliko ih je tada bilo u Bukviku. U toku ofanzive one su napadale sela na slobodnoj teritoriji. što je i učinjeno. Bataljon je manevrisao po okolnom terenu. pa je 3. r. maltretirale su seljake. izabrali su za objekte 81 82 83 Mehmedalija Tufekčić. 83 Petog januara 1944. godine. I 1944. četnici. 100). str. bataljon Trebavskog odreda izvršio nekoliko potjera za njima. sastanak sa Štabom Posavskog NOP odreda na kojem se. godine. Ometali su kretanje aktivista NOP-a i napadali ih. 22. Saznavši za njihovu namjeru. bataljona Posavskog NOP odreda Trivo Kaurinović. u januaru 1944. Kada su u selo došle neprijateljske jedinice. Izvještaj komandanta 17. 82 Ohrabreni njemačkom ofanzivom. II 1944. dok 44. znajući da je glavnina snaga 3. (Arhiv VII. preduhitrila je četnike i napala ih na spavanju u Bukovcu. 148 . Od partizana je poginuo zamjenik komandanta 2. Smatrali su da su sada partizanske snage razbijene i da im predstoji uništenje. Tako su u Garevcu ubili Marka Andrića predsjednika seoskog N 0 0 i Kaju Andrić. Tom prilikom 2 četnika su poginula. godine jedna grupa četnika je krenula u Bukvik da napadne grupu boraca Posavskog NOP odreda i usput zanoćila u selu Bukovcu. Komandant 17. divizije Gligo Mandić održao je. korpusa angažovana u napadu na Tuzlu. a ranjenici su bili bezbijedni.se posla. IRP Sarajevo. komandant 17. divizije je prihvatio ovakvu odluku kao opravdanu. 2 ranjena i 3 zarobljena. Mikrofilm. s tim da se poslije koncentrišu u Bukviku. bataljon rasporede po dijelovima na prostoriji Posavine. divizije od 10. a ranjen Ilija Kaurinović. između ostalog raspravljalo o odluci štaba odreda da se 1. ustaše i zelenokadrovci su se aktivirali. 81 Kada je stigao u Posavinu. Po hrvatskim selima su se formirale jedinice seoske straže.d. str. kako bi se ranjenici što bolje i bezbjednije smjestili. grupa od 30 partizana. Oblasnom komitetu za istočnu Bosnu.

4. bataljona Posavskog odreda. Radovan Panić. a četnici su ušli u grad i počeli pljačkati stanovništvo. 84 Osamnaestog januara četnici su sa svojom 1. zavjese. od Zelinje preko Srnica na Humke. a partizani jednog mrtvog. sa komandirom Ivom Domazetom. n. Dvadesetdrugog januara stigao je iz pravca Srnica u Gradačac Prvi bataljon Treće vojvođanske brigade koji je srdačno dočekan. Napad na Modricu i Tarevce preduzet je 17. IRP. branioci iz kule izvršili su juriš. Branioci su ujutro 19. uz rukovodstvo društveno-političkih organizacija. januara bili sabijeni na liniju Gradina-Tabija. Po jednom seljaku uputili su pismo u kojem su tražili predaju partizana. januara i trajao je tri sata. Sutradan je Komanda grada sakupljene stvari (posuđe. u znak zahvalnosti što su im pružili pomoć u najodsudnijem trenutku. a ostali iz kule istovremeno izvrše proboj. 6/26-30). Tada je donijeta odluka da jedna grupa boraca na čelu sa Ivom Domazetom krene jedinim nezaposjednutim pravcem i napadne s leđa četnike. (Arhiv VII Mikrofilm. a od Krečana su se spustili i presjekli put Modrića-Gradačac. str. pa su se dali u bjekstvo. Četnici su bili iznenađeni obrtom situacije. prepoznavali ih i nosili kućama. bataljona Trebavskog odreda izbačeni iz grada i protjerani prema Trebavi. ali su snažnim protivnapadom 3. 84 85 86 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu upućen 24. ostavljajući i bacajući opljačkane stvari. I 1944. misleći da su ih iz pozadine napali Vojvođani. k. Zbornik IV. Građani su organizovali zajedničku večeru za čitav bataljon. Arhiv VII ĆA. 86 Na građane je pozitivno djelovalo prihvatanje odlučne odbrane grada i dolazak Vojvođana u pomoć. reg.4.d. Modriču i Tarevce. samo jedna četa 3. f. Građani su dolazili. za koje su čuli da dolaze u pomoć posadi. i 4. 83 U Gradačcu se tada nalazila. 149 . brigadom napali sa tri strane na Gradačac: od Gornjeg Žabara preko Mionice. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. str. Kada je iz pozadine otvorena jaka vatra iz svih automatskih oružja. 422-423. br. Četnici su već ušli u grad. dok.svog napada Gradačac. 219. 21. 129. Četnici su u ovom napadu imali nekoliko mrtvih i ranjenih. 195. Sarajevo. prostirke i ostalo) izložila pod nastrešnicu medrese.

onemogući saobraćaj prugom Doboj-Tuzla. kat. Smajo Osmanlić je poslije nekoliko dana saznao od partizanskih obavještajaca gdje se nalazi minobacač. O ovoj akciji govori posredno Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. i 2. (Arhiv IRP Sarajevo. vojvođanskom brigadom i Majevičkim NOP odredom zatvori pravac Brčko-Tuzla i spriječi intervenciju neprijatelja iz Brčkog prema Tuzli u vrijeme napada jedinica 3. zaplijenio minobacač i četničku arhivu i sproveo u Gradačac. 87 Polovinom januara 1944. br. korpusa dobio je zadatak da zajedno sa 5. GODINE Neposredno poslije neuspjelog napada na Tuzlu. januara 1944. III 1944.) izvršila su pokret za Vražiće i Brnjik i postavili se na desnu stranu ceste Brčko-Čelić. godine. od Štaba 3. 150 . korpusa obustavile napad na Tuzlu. godine Posavski NOP odred koji se prikupio u Bukviku. član četničkog savjetodavnog odbora za Trebavu. od 16. Odabrao je desetak boraca. a kada su jedinice 3. zbirka NOR-a. neopaženo se provukao kroz četničke straže. do 19. zarobio petšest četnika. dok je član odbora osuđen na smrt. di87 Izjava Midhata Muradbegovića . Štab 3. Posavski odred se vratio u Bukvik. 2771).kod autora. Dva bataljona Posavskog odreda (1. Štab 16. korpusa dao je zadatak 16. spriječi ispade neprijatelja iz Brčkog i preduzme akcije u zapadnom Sremu. Do intervencije neprijatelja na tom pravcu nije došlo. upao u komandu četničke jedinice. korpusa na Tuzlu. Komandir čete u 3. vojvođanskoj diviziji da očisti Trebavu i Posavinu od četnika i zelenog kadra.Prilikom napada na Gradačac četnici su gađali grad minobacačem. bataljonu Posavskog NOP odreda. Četnici su zatim poslali pismo u kojem su tražili da se pusti jedan zarobljeni četnik. Komanda grada je na to odgovorila puštanjem ostalih zarobljenih četnika.

a u suprotnom da zaposjednu liniju Porebrice-Avramovina i zatvore komunikaciju Brčko-Gradačac. morale prebaciti na sektor Srnice-Kerep da bi zadržale neprijateljske snage u Srnicama 88 89 90 Naređenje Štaba 16.vizije je uputio 2. vojvođanske brigade su sačinjavali: Stevan Bikić. I 1944. a 2. I 1944. brigade. Prva vojvođanska brigada je ostala na položajima kod Brčkog. komandant. i 5. 151 . i 5. januara 1944. vojvođanska brigada je stigla u Špionicu. str. Drugi i Četvrti bataljon su istog dana bez otpora. (Zbornik IV. U Orašju. 90 Tridesetog januara bataljoni 3. Arso Mijovič. Poslije toga trebalo je da se 2. knj. Četnici nisu prihvatili borbu. Milan Korica Kovač. knj. str. vojvođanske divizije od 21. dok. zamjenik komandanta i Ljubica Đorđević. dok 141. 363-365). Druga na prostoriju Kerep-Jelovča Selo-Kraljići. zbog prodora njemačkih motorizovanih kolona iz Gračanice i Brčkog u pravcu Srnica. Jedan njen bataljon je upućen u Donju Skakavu sa zadatkom da poruši most na rijeci Tinji. zatvarajući pravac prema Tuzli. Prvu u rejon Brčkog. vojvođanske divizije od 28. 21. Treća brigada imala je zadatak da se poveže sa bataljonima Posavskog i Trebavskog NOP odreda. 21. Prva na sektor Zovik-Maoča. godine. brigadi da razbije četnike u Donjem i Gornjem Žabaru i nastave nastupanje ka Bosanskom Samcu i Orašju. godine Štab 16. Krepšiću i Gornjem i Donjem Žabaru jedinice su se zadržale do sljedećeg dana kada su se. ušli u Orašje. i 5. brigada je postavljena na prostoriju Srnice-Kerep-Jelovče Selo sa zadatkom da zatvori pravce Brčko-Srnice. a Četvrtu u Srem. januara 3. Naređenje Štaba 16. 3. a Peta 89 na sektor Bijela-Srnice. Štab 5. divizije je izdao naređenje 3. zamjenik političkog komesara. (Zbornik IV. nego su pobjegli u Brčko i Županju. 474-478). Gračanica-Srnice i Tuzla-Srebrenik-Srnice i obezbijedi pozadinu 3. brigade su napali Gornji i Donji Žabar. 112. Dvadeset osmog januara 1944. 88 Već 23. brigadu na teren Trebave i Posavine. Na svojim rejonima brigade su ostale do 27. brigada prebaci na prostoriju Donje Ledenice-Skugrić i na d r u m u Modriča-Gradačac poruši mostove i propuste. politički komesar. koji su prethodnih dana vodili borbe sa četnicima te u slučaju potrebe intervenišu na tom pravcu.

Mionice i Kerepa 93 stigla 7. neprijatelj je istog dana napustio Srnice i povukao se ka Brčkom i Gračanici. Brigada sa kojom je bio komandant 17. februara napali 2. (Zbornik IV. Četnici su osjetili koncentraciju vojvođanskih jedinica za napad na Trebavu. muslimansku brigadu stupilo 38. 22. ofanzivi i u napadu na Tuzlu pretrpjela znatne gubitke. knj. gdje se tada nalazio Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu i dio štaba 16. str. str. boraca. 20. 152 . U isto vrijeme jedinice 2. Za komandanta novog Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Nikola Simić. a za omladinskog rukovodioca Mika Dujić. a Petar Kaurinović zamjenik političkog komesara. i Analaiza operacija 16. Sa brigadom su išli obavještajni oficir 16. 92 Šesnaesta muslimanska brigada. vojvođanske brigade od 1. oduzevši joj 60 pušaka. Mato Belić postao je zamjenik komandanta. knj. 91 92 93 Izvještaj Štaba 3. Iz tih sela je u 16. i 3. gdje je 5.Džakule i zaplijenile 200 pušaka i 2 puškomitraljeza. U Gradačcu i okolini se tada nalazio Posavsko-trebavski odred koji je formiran 4. brigade su razoružale zeleni kadar na sektoru Međeđa . februara u rejon Gradačca. vojvođanske divizije. brigadu na sektoru Dedić-Ramić-Džakule. Na dužnost referenta saniteta postavljen je Bešlaga Korajkić. krenula je 3. 40-41). dotadašnji komandant Posavskog NOP odreda. 2 puškomitraljeza i 2 automata. februara. 557-566). dok. februara iz Teočaka i stigla u Srebrenik 6. Međutim. (Zbornik IV. muslimanske brigade ušlo je 70 naoružanih boraca sa 3 puškomitraljeza. bez otpora. ali je napad poslije kraće borbe odbijen. divizije za februar (dok. 91 Poslije toga Peta brigada je krenula ka Bosanskom Samcu. Ibro Dogledović načelnik štaba. gdje se tada nalazio štab Tuzlanskog NOP odreda. vojvođanske brigade od 4. Iz Tuzlanskog odreda u sastav 16. februara objedinjavanjem bataljona Posavskog i Trebavskog NOP odreda. dok. 106-109).i spriječile njihov dalji prodor u Posavinu. 20. februara u 2 časa. a za političkog komesara Panto Nikolić. dotadašnji politički komesar Trebavskog NOP odreda. je preko Srnica. ušla u mjesto i razoružala jedinicu DOMDO pukovnije. Vučkovaca. 22. divizije pukovnik Gligo Mandić. divizije Nikola Lekić i Midhat Muradbegović. pa su 4. II 1944. II 1944. koja je u 6. 154. str. Izvještaj Štaba 2.

153 . muslimanska brigada zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom napadne u Posavini četnike Pavla Gajića. odlučeno je da se napad izvrši obuhvatno. tri brigade 16. bataljonu za komandanta je postavljen Smajo Osmanlić.d. Posavsko-trebavski odred je napadao sa linije Porebrice-Skakava u pravcu Donjeg Žabara. Mionica . bataljona bio Pavo Bašić. za zamjenika komandanta Hamid Bahić. U prvi bataljon je ušla jedna četa iz bivšeg 2. divizije i političkog komesara 16. 126-127. Komandant 1. a politički komesar je i dalje bio Mehmedalija Tufekčić. bataljona Trebavskog NOP odreda. čiji je komandir bio Ignjat Simkić. str. Ubijeno je 28 četnika.Došlo je i do personalnih promjena u štabovima bataljona. a politički komesar Savo Živković. divizije napadnu četnike na Trebavi. jer su se četnici. Sada je komandant 1. 94 Napad vojvođanskih jedinica na četnike na Trebavi je samo djelimično uspio. sa svojim komandantom popom Savom Božićem. a zarobljeno 12. a politički komesar Jovo Zarić. a da 16. a komandant 2. divizije odlučeno je da noću 8/9. bataljona Trebavskog NOP odreda) bio je i dalje Mehmed Mujbegović. Komandant 4. a dijelom snaga od Modriče preko Miloševca u pravcu Crkvine. bataljona (ranije 3. februara. Dogovorom komandanta 17. Komandant 2. bataljona tog odreda Markica Milošević određen je za komandanta mjesta Miloševac. a 16. Zbog epidemije pje94 Gligo Mandić. povukli prema Doboju. U 3. n. muslimanska brigada dijelom snaga sa linije G. a politički komesar Ivan Bumbulović. a odatle prema Orašju i Bosanskom Šamcu. bataljona Pero Bosić za komandanta mjesta u Slatini. Pošto se glavnina posavskih četnika nalazila u rejonu sela Gornji i Donji Žabar.Muslimanske Ledenice u pravcu Obudovca i Gornjeg Žabara. Jedinice su dobile zadatak da poslije likvidacije četnika u Gornjem i Donjem Žabaru nastave pokret prema Obudovcu i Slatini. a politički komesar Vid Dević. Dotadašnji komesar Posavskog NOP odreda Boro Popović postavljen je za komandanta Posavsko-trebavskog područja. bataljona je bio Cvijetin Vasić. obuhvatajući na taj način čitavu Posavinu.

februara. Tolise i Save do linije Dubrave-Tramošnica.d. Po ulasku u 16. 43. tj. 194-197. ustaških i zelenokadrovskih grupa. je sa oko 130 boraca prešao u 16. (Modrički) bataljon Trebavskog odreda. na 95 96 Zbornik IV. Šesnaesta muslimanska brigada je sa linije Gradačac-Modriča-Bosanski Samac obezbjeđivala pravce od Odžaka i Bosanskog Šamca i čistila međurječje Tolise.politički komesar. godine. 96 u koju je također koncem januara 1944. Jedinice odreda su ponovo 9. dok. obaviješteni o pokretu brigade i odreda. muslimanske brigade i Posavsko-trebavskog odreda na četnike u Posavini počeo je jednovremeno. n. 204-207. Tom prilikom predalo se oko 100 četnika. a koja je zahvatila i vojvođanske borce. str. odmorila i popunila do brojnog stanja od 720 boraca. jedinice 16. Bosne i Save od četničkih. 12. str. Avdo Iširlija . Jedanaestog februara je izvršen nov razmeštaj jedinica. U selu Donji Žabar nije došlo do jače borbe jer su se četnici. Šesnaesta muslimanska brigada se u Posavini organzaciono sredila. muslimansku brigadu.zamjenik političkog sekretara. godine. a dijelom preko rijeke Save u selo Posavski Podgajci. Radovan Panić. 154 . rasterivali zelenokadrovce iz Sokola i Brijesnice. napadali utvrđeno neprijateljsko uporište u Karanovcu i porušili željezničku prugu Doboj-Tuzla na relaciji Puračić-Dobošnica-Miričina na nekoliko mjesta u dužini od 4800 metara. 22. Pošto je Posavsko-trebavski odred brojno ojačao. njegov 4. divizije su se orijentisale prema komunikacijama Doboj-Tuzla i Gračanica-Srnice.gavog tifusa koja je u to vrijeme vladala trebavskim selima. povukli dijelom u Brčko. Ahmet Đonlagić . Na tom terenu vojvođanske brigade su ostale do kraja februara 1944. bataljon. bivši 3. brigada Štab bataljona je dobio ovaj sastav: Mehmed Mujbegović . gdje su razoružali zelenokadrovce koji nisu pružili otpor. gdje su izvodile svoja borbena dejstva.zamjenik komandanta i Asim Mujkić . i 16. 95 Napad jedinica 16. knj. februara ušle u Orašje i Bosanski Samac. Vojvođani su dva puta ulazili u Gračanicu.komandant. Posavsko-trebavski NOP odred raspoređen je u selima Donji Žabar i Obudovac radi zatvaranja pravca Brčko-Gradačac i čišćenja terena od neprijateljskih grupa u međuriječju Tinje.

hrvatska brigada 99 koja je postavljena na prostoriju Čardak-Garevac-Modriča. Tu su dočekale. Komandir Treće čete . brigada i jedan bataljon 6. knj. marta krenula ka jugoistočnoj Bosni. Brigade su stigle na označenu prostoriju i 25. str. zamjenik političkog komesara. bataljona. Za njegovog komandanta postavljen je Ivo Domazet. brigade štab bataljona je imao ovaj sastav: Mustafa Beganović komandant. (Muslimanski) bataljon 3. formiranje 36. a politički komesar Zahid Zečić. Brigada je u Posavini ostala do 26. 22. iznenađen od brojnijeg neprijatelja. godine preuzeo zaštitu istočnog dijela slobodne teritorije Posavine. politički komesar. a za političkog komesara Vid Dević. mjesto ranijeg koji je ušao u sastav 16. zamjenik komandanta i Moni Finci.osnovu Naredbe štaba 3. a politički komesar Sveto Nastić. decembra u selu Omerbašići gdje je. 155 . Štab 3. Sredinom februara u Posavinu je stigla 18. 98 Posavsko-trebavski NOP odred je sredinom februara 1944. korpusa. vojvođanske divizije da svoje jedinice postavi na sektor Brčko-Čelić-Koraj-Lopare. sa zadatkom da zatvori pravce koji vode iz 97 98 99 Najtežu borbu bataljon je vodio 11. kada se prebacila na prostoriju Teočak-Čelić-Koraj. vojvođanske brigade. Veljko Janković. Krajem marta došlo je u Bosanskom Šamcu do formiranja novog 4. Na osnovu informacija da jedna njemačka SS divizija dolazi na prostoriju Tuzla-Doboj-Brčko. marta. odakle su protjerali Nijemce i zelenokadrovce. 97 pa je ona sada ponovo imala četiri bataljona. Po ulasku u sastav 16. Zatim su se jedinice 16. divizije u koju su ušle 3. mahom omladince. februara napale na neprijateljska uporišta u Čeliću i Ratkovićima. divizije razmjestile u zahvatu puteva Brčko-Tuzla. odakle je 10. Komandir Druge čete bio je Bogdan Bašić. uključen i 5. a politički komesar Mirko Maćukat. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih.Marko Dubravac-Belić. Zbornik IV. 3. 522/527. Odred je u svoje redove neprestano primao nove borce. komandant. tako da se njegovo brojno stanje znatno povećalo. i 5. pretrpio znatne gubitke. Teufik Selimović. Brčko-Bijeljina i Čelić-Koraj. Derviš Pašić politički komesar i Ante Bašić zamjenik političkog komesara. Štab 18. U Prvoj četi komandir je bio Miralem Šahinpašić. vojvođanske brigade. 142. dok. muslimanske brigade. korpusa izdao je naređenje Štabu 16. brigade su sačinjavali: Franjo Herljević. februara.

IV 1944.Prvi i Treći. a kolona koja se kretala iz Gradačca . bataljona Posavsko-trebavskog odreda iznenada je napala četnički štab u Batkuši. 8. udaljen 2-3 km od Prvog bataljona. U toku noći četnici iz Lončara. koji su prethodno prikupili podatke o rasporedu jedinica odreda. a nekolicinu su četnici zarobili i odmah predali Nijemcima u Brčkom. dok. Prva četa 3. Štabu 36. i čete Prvog batlajona su se počele povlačiti. ali u tome nije uspio. str. 40-42). Pri povlačenju nekoliko boraca je nastradalo. bataljon. neprimjetno su se privukli zgradama u kojima su bili smješteni borci 1. ofanzivi i prilikom drugog napada na Tuzlu. bataljona i potpuno ih iznenadili. hrvatske brigade pošle su od Bosanskog Šamca prema Orašju. knj.101 Treći bataljon je pohitao u pomoć 1. divizije (Zbornik IV. i zbog popune svojih jedinica novim borcima. predvođeni svojim jatacima iz Obudovca.grupe četnika. a 1. 101 Među poginulim borcima iz odreda bio je i Slovenac Kodre Jure iz jedne od tri slovenačke porodice koje su 1941. dok se 3. vodio je borbu sa četnicima. nalazio na drugom kraju sela. na svom pravcu nastupanja. hrvatske brigade od 1. godine Štab 18. bataljon Posavskotrebavskog odreda od Gradačca prema Obudovcu. Razvila se žestoka borba.100 Početkom marta 1944. Pošto se pretpostavilo da u akciji učestvuju i njemačke jedinice donijeta je odluka da bataljon pođe prema Mionici. pa je poslije boravka u Semberiji upućena u Posavinu. 24. Ona je kao mlada brigada (formirana u oktobru 1943) imala znatne gubitke i osipanje ljudstva u 6. i 3. hrvatske brigade i Štab Posavsko-trebavskog odreda odlučili su da obuhvatnim manevrom opkole i unište četničke i ustaške grupe u istočnoj Posavini. bataljonu. da popuni svoje jedinice. ubila bivšeg podoficira Ignju Bijelića i zarobila 5 četnika. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda je stigao u Obudovac i zanoćio u kućama oko crkve. 100 Izvještaj Štaba 18. Tada je imala dva bataljona . bataljona. Kolona koja se kretala iz Bosanskog Šamca razbila je. 156 . koji su ih strijeljali. godine Nijemci protjerali pa su se naselile u Slatini i Brvniku. zamjenik političkog komesara 2. manje grupe ustaša. Jedinice 18.Bosanskog Šamca prema Modriči i Gradačcu. sa kojim se kao poznavalac terena kretao Ljubo Antić.

102 157 . prijetili i terorisali pristalice NOP-a. rodom iz Tišine. žena i djece da ih gone i ubiju u znak osvete za ubistvo Cvitkušića. Politički radnici u Posavini ulagali su i dalje mnogo truda da pridobiju Matu Mikića. a trojica (Zaim Zaimović. gdje se sakupilo oko 200 ustaša iz cijele Posavine. Najjače ustaško uporište bilo je u selu Prudu. grupa omladinaca iz Bosanskog Samca napala je na ustaški tabor u Slavonskom Šamcu i ubila i ranila nekoliko ustaša. ali u tome nisu uspjeli. korpusa (Zbornik IV. gdje su pohvatali 18 Srba. Alija Kujundžić i Salkan Kurbašić) su poginuli. Saznavši za to. nije došlo do očekivanog većeg priliva ljudstva iz hrvatskih sela u bataljone 18. 23. str. hrvatske brigade u Posavinu 1944. 103 v e ć i n a ovih omladinaca je o d m a h poslije tog događaja stupila u odred. Slične zločine ustaše su činile i u drugim mjestima.103 Poslije pet-šest dana grupa ustaša je došla u Tišinu i pokupila preko 50 ljudi. Boravak brigade pojačao je uticaj NOP-a među hrvatskim stanovništvom. dok. pa i u Bosanskom Šamcu. Patrole i pojedinci su odlazili u druga hrvatska sela gdje su agitovali. No. Aliju Alajbegovića i Smaila Bičića. godine. Među poginulima je bio i Ivo Cvitkušić. hrvatske brigade. marta štabu 3.U hrvatskim selima nalazile su se grupe ustaša i ustaške milicije. i pored toga. Dolaskom 18. knj. 77. Pomislivši da se radi o nekoj većoj partizanskoj jedinici ustaše su ostavile sakupljene seljake i pobjegli glavom bez obzira. Da bi se osvetili ustašama koji su ubili njihove sugrađane Hasana Zukića. 311). Miralem Šahinpašić i Zijah Bičić) su postali komandiri četa. situacija je za njih postala nepovoljnija. noću 26/27. pa su ustaše morale bježati iz svojih sela i skrivati se u drugim mjestima ili u Slavoniji. logornik. bivšeg poslanika HSS. poveli ih prema Grebnicama i pobili kod vodenice na Savi. Trojica od njih (Pašaga Tihić.102 Ustaše na čelu sa Skicom su došle na pazarni dan (četvrtak) u Orašje. * Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. februara. 5-6 omladinaca potrčalo je prema Tišini i kod mosta na Žandraku opalilo nekoliko rafala u pravcu sela.

komesar Meša Selimović) nalazio se od početka januara 1944. muslimansku brigadu popunila uključivanjem Modričkog bataljona Posavsko-trebavskog odreda u njen sastav i pripadnika partizanskih straža komandi mjesta Gradačac i Modriča. U to vrijeme u sjevernom dijelu istočne Bosne. nalazila i 6. Obje divizije su tada imale 6 brigada od kojih su pet bile na teritoriji Majevice. istočnobosanska brigada sa zadatkom da kontroliše to područje i sređuje i popunjava svoje jedinice. uglavnom omladinci . Početkom marta 1944. U jedinice 16. Podrinjski NOP odred. godine slobodna teritorija na sjevernom dijelu istočne Bosne obuhvatala je Semberiju i Posavinu i pobrđa Majevice i Trebave. već od januara 1944. Posavsko-trebavski i Podrinjski. Tuzli. Štab 3. Sedamnaesta istočnobosanska divizija je svoju 15. u re158 . Vojnopolitička situacija u to vrijeme nagovještavala je da se obje strane pripremaju za proljećna djejstva. majevičku brigadu popunila na Majevici uključivanjem boraca iz Majevičkog partizanskog odreda i mobilizacijom novih boraca preko Komande majevičkog područja. Petnaesta majevička brigada je orijentisana ka prostoriji Drinjača-Vlasenica-Srebrenica. Tuzlanski. Na rubovima ove povezane slobodne teritorije nalazili su se jaki neprijateljski garnizoni u Doboju.dobrovoljci. Majevički partizanski odred se uglavnom nalazio na prostoriji između komunikacija Čelić-Koraj i Lopare-Rastošnica. dok je 16. gdje se. Semberije. Poslije pretrpjelih gubitaka u 6. imao je zadatak da razbije četničke grupe na prostoriji Lokanj-Kiseljak-Roćević. ofanzivi i neuspjelog napada na Tuzlu. u srebreničkom kraju.U martu 1944. i 36. Tuzlanski NOP odred (komandant Omer Sluhić . uništavajući četničke grupe i obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova. Brčkom i Zvorniku. dok je 16. dok su brdske dijelove tih planina djelimično kontrolisali četnici. vojvođanske divizije stizali su iz Vojvodine novi borci. a jedna u Sremu. korpusa NOV i POJ je pristupio sređivanju i popunjavanju svojih jedinica. Trebave i Posavine. djelovala su 4 partizanska NOP odreda: Majevički. koji je formiran u januaru 1944. muslimanska brigada upućena prema Foči.

knj. korpusa od 26. Posavsko-trebavski. i 4. Podrinjski i Tuzlanski odred. knj.107 104 105 106 107 U Štab 36. divizije bili su na referisanju kod načelnika Štaba 3. marta 1944. 91-92). zatvarajući pravac Tuzla-Srebrenik. 23. Od vojvođanskih brigada ostale su pod k o m a n d o m štaba 16. U Štab 38. 23. majevička brigada iz 27. 18. 159 . 5. i 6.104 Čin formiranja obavljen je 3. Dvanaestog marta članovi Štaba 38. korpusa koji se nalazio na Majevici i objedinjavao k o m a n d u nad 16. 486-490). u selu Bosanska Bijela. korpusa dobio je početkom marta odobrenje od Vrhovnog štaba NOV i POJ za formiranje nove 38. korpusa NOV i POJ trebalo da b u d u upućene dvije divizije prišlo se formiranju novih operativnih jedinica. divizije su naimenovani: Marko Peričin Kamenjar za komandanta. istočnobosanske divizije105 u koju su ušle 17. hrvatska brigada iz 17. i 38. divizije su naimenovani: Miloš Zekić za komandanta. str. (Zbornik. Majevički. 36. korpusa od 4. III 1944.jonu Srebrenika. 132. Vlado Rolovič za političkog komesara. 22. brigada ušle su u sastav novoformirane 36. str. o formiranju 38. gdje su već iz Sandžaka prodirale 2. a 3. zatvarajući pravce Brčko-Srnice i Gračanica-Srnice. 106 Štab 38. Štab 3. divizije sa 17. Jedinice NOV-e u istočnoj Bosni spremale su se za predstojeći prelazak u zapadnu Srbiju. marta 1944. stigao je sa Birča u Trnovu 10/11. divizije. Paško Romac Zdravko za političkog komesara. tom IV. obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova i bolnice u Srebreniku. a Husein Krupić za načelnika štaba. divizije je naloženo da se prebaci na teren Posavine i da tamo formira treću brigadu divizije. majevičkom brigadom koja je poslije 6. divizije. divizijom u sjevernom dijelu istočne Bosne. divizije Štabu 3. Štabu 38. krajiška divizija. a Mileta Đokić za načelnika Štaba. marta i slijedećeg dana uputio patrole p r e m a Majevici i Posavini da uhvate vezu sa podređenim jedinicama. brigada. dok. dok. neprijateljske ofanzive ostala sa dva bataljona. 2. divizije 1. proleterska i 5. godine (Zbornik IV. Predviđeno je da se od Majevičkog i Posavsko-trebavskog odreda formira još jedna brigada. S obzirom na to da su u zapadnu Srbiju po naređenju Vrhovnog štaba iz 3. Obavještenje Štaba 3. Posavsko-trebavski NOP odred obezbjeđivao je slobodnu teritoriju u Posavini. izuzev jednog bataljona. Izvještaj Štaba 38. ostala je u Sremu. divizije. Šesta vojvođanska brigada. divizije.

2. a 5. Tuzlanski odred koji se nalazio na proToTžbornik IV. 27. puk te divizije forsirao je Savu kod Rače. Istovremeno su četnici. naročito u otkrivanju partizanskih baza sa ranjenicima i opremom. brigade. da zatvori pravac od Tuzle prema Brčkom. služeći se najcrnjim terorom. str. 23. a Posavsko-trebavskom odredu da se postavi na prostoriju Bukvik-Vitanovići. Cilj neprijatelja je bio da postepeno osvaja teren.' 08 Štab Tridesetšeste divizije postavio je svoju 3. Štab 36. a zadatak da potpuno iskorijeni uticaj NOP-a na osvojenom prostoru. Već 12. divizija dobila je zadatak od Štaba 3. Posavsko-trebavski odred i 18. Županji i Slavonskom Samcu. Sedamnaesta majevička brigada je postavljena na sektor Trnava-Čengić. puk u Brčkom i Brezovom Polju. divizija pravce koji od Save vode na slobodnu teritoriju zapadnog dijela Majevice i Posavine. ustaše i zelenokadrovci otpočeli prikupljati svoje snage radi sadejstva sa esesovcima. knj. prebacili na prostoriju Vinkovci-Šid 13. ostavljajući u svakom selu svoje manje ili veće posade. SS (Handžar) diviziju. 269. brigadu na prostoriju Humci-Sitari-Drijenjča. sa zadatakom da zatvori pravac od Gračanice prema Gradačcu. hrvatske brigade da svoje jedinice orijentiše na prostoriju Srnice-Biberovo Polje. da zatvori pravac od Brčkog prema Srnicama. brigadu na prostoriju Vražići-Zovik-Kalajđije-Rahić. dok. radi zaštite ranjenika koji su se nalazili u bolnici br. a 28. a 36. 160 . U takvoj situaciji 16. divizije naredio je Štabu 18. hrvatska brigada stavljeni su pod operativnu komandu Štaba 36. 63. korpusa da zatvori pravce koji iz Srema vode na slobodnu teritoriju Semberije i Majevice istočno od Brčkog. Odmah zatim. divizije. marta njene prethodnice su se pojavile u Sremskoj Raci. Naređenjem od 14.Nijemci su očekivali prodor jedinica NOV iz istočne Bosne u Srbiju. Stoga su početkom marta iz Francuske. marta Majevički odred je dobio zadatak da postavi svoje bataljone u rejon Zajednice-Vukosavci i zatvori pravac Gornja Tuzla-Lopare. s tim da po potrebi aktivno djeluje sa dijelovima 3. gdje se nalazila na obuci. sa zadatkom da zatvori pravac Brčko-Tuzla. Trećeg korpusa u selima južno i zapadno od Janje.

Nekolicini su ubili. Slijedećeg dana učinjen je neuspješan napad na neprijatelja koji se utvrdio u Ratkoviću. Zastali su u centru sela i pozvali muške stanovnike da dođu na zbor. Ne znajući prave namjere esesovaca. esesovci su 18. odveli ih i postrijeljali. maltretirali i mučili glađu. gdje su pripadnici ove.storiji Zahirovići-Straža dobio je zadatak da izviđa i zatvori pravac od Tuzle prema Srebreniku. Šesnaestog marta 28. divizije vrši napad na položaje 3. do 18. 312. po zlu poznate divizije počinili mnoga zvijerstva nad nedužnim stanovništvom. Hronometar. divizije je zaključio da neprijatelj teži da odbaci jedinice NOV i POJ sa ceste Brčko-Tuzla. Strebci i Gornji Zovik. divizije je o tome obavijestio komandu Posavsko-trebavskog 109 110 111 Zbornik IV. Boderištu. 43. četiri su teško ranjena.Kalajdžije. 1. u Grbavici dva. ovlada rejonom Mačkovac-Jablanica i izvrši prodor cestom Brčko-Srnice-Gradačac. Savo Orović. Skakavi dva. a ostale su kasnije pustili iz zatvora. na zborno mjesto je stiglo oko 35 stanovnika. Oko 15. marta zauzele Čelić. Odveli su ih u Brčko u zatvor. SS divizije započele su prodor na slobodnu teritoriju i 15. 161 . str. Rahiću. Nekoliko ljudi uspjelo je bježeći da izbjegne smrt. k. štab 36. dogodilo i u Štrebcima. Gornjem Islamovcu i Palanci (Referat Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača NR Bosne i Hercegovine). dok. Ratni dnevnik 1941-1945. aprila esesovci su u Gornjem i Donjem Bukviku uhapsili 123 seljaka. u D. a ostali su pokošeni. 111 Analizirajući aktivnost neprijatelja i koncentraciju njegovih snaga na sektoru Brka-Palanka-Boče. reg. divizije na prostoriji Koraj-Zabrđe od 15. U selima Zovik . f. Gornjem Zoviku. puk 13. Veoma žestoke borbe vodile su jedinice 16. a po jednog u G. 9. a 17. 26. brigade u Brnjiku. Arhiv VII. neki su podlegli mučenju. zbog saopštenja. esesovci su sakupljenim seljacima naredili da se postroje i otvorili vatru iz automatskih oružja. Beograd. 495. Ćosetima. Maoči. aprila pokupili 18 seljaka. staraca i djece.' 09 Poslije forsiranja Save. neke su otpremili u logor. jedinice 13. među kojima je bilo mnogo žena. Zoviku-Kalajdžijama i u skoro svim selima brćanskog i bijeljinskog sreza. Štab 36. br. Palanci. marta Bijeljinu. 23. Kada su videli da više niko ne dolazi. 110 Slično se. knj. Bukviku. Osamnaestog marta neprijatelj ulazi u Vražiće u pratnji pet tenkova. U Dubravama su ubili 3 lica. gdje su ih tukli. 1972. str. kasnije. marta.

dok. 113 112 113 Arhiv VII. 23. Tada se procjenjivalo da neprijateljska ofanziva neće dugo trajati i da će proći kao i sve prethodne. a u bolnici u Jablanici 462 ranjenika i bolesnika. morao srediti i popuniti svoje redove.112 Jedinice 36. Slijedećih desetak dana vladalo je relativno zatišje. 141. izvođene na prostoriji sjevernog dijela istočne Bosne. Iz Majevičkog NOP odreda izdvojen je jedan bataljon pod komandom Mile Mičića. ostavljajući odredska jezgra. fond NOP. a u slučaju neprijateljevog prodora da se povuče u Srebrenik. Štab 38. Izvještaj Štaba 38. marta 1944. jer je neprijatelj. k. 24. Preporučeno je Komandi područja da iz Gradačca ne evakuiše bolnicu. Zbornik IV. kako bi zaštitile bolnicu u Jablanici kojoj je prijetila opasnost da bude otkrivena i uništena. str. divizije nalazilo 132 ranjenika. reg. 1/26-IV. 955. s obzirom na to da u Srebreniku ima već dosta ranjenika. a kasnije da se prebace na liniju Gradačac-Biberovo Polje. divizije od 26. divizije ostanu što duže na teritoriji zapadnog dijela Majevice. Formiranju treće brigade pristupilo bi se poslije raščišćavanja situacije na sektoru Majevice i prebacivanju Štaba divizije na sektor Posavine. korpusa da jedinice 36. marta povući na prostoriju Hrgovi-Straža-Bijela-Srebrenik. divizije je predlagao načelniku Štaba 3. divizije su se zbog nedostatka municije morale noću 19/20. ali su 22. U nastaloj situaciji štab 38. i Štabu 3. poslije pretrpljenih velikih gubitaka. str. 162 . U to vrijeme se uz jedinice 36. 132. 1 1/25-V. Štab 36. str. koji je trebao da uđe u sastav te brigade. dok je Posavsko-trebavski brojao oko 700 boraca. Prethodno je iz Gradačca trebalo evakuisati što veću količinu namirnica i opreme. Tek 26.područja i naredio joj da pojača mjere bezbijednosti. korpusa (Zbornik IV knj. 42. Majevički partizanski odred je tada imao oko 450 boraca. 107 i dok. marta 1944. 486-490). i osloniti na masiv Majevice. divizije nije mogao prikupiti svoje jedinice i prići formiranju treće brigade. divizije obavještava Štab 3. pa bi povećanje njihovog broja prouzrokovalo dodatne teškoće. korpusa da će formirati treću brigadu od 500 Posavaca i 200 Majevičana. knj. marta ponovo došle na ranije položaje. dok. 26.

U prvobitnom naređenju Štaba 36. divizije. ali Štab 36. ali je mogao učiniti znatno više da nije bio prinuđen da svoje jedinice drži na položajima i u garnizonima. aprila 1944. divizije nije usvojio taj zahtjev. a teško nadoknađivala. radi čišćenja terena od ustaških i četničkih grupa koje su postale znatno aktivnije sa početkom neprijateljske ofanzive. str. dok. odbrana slobodne teritorije na zapadnom dijelu Majevice. da je vršio svoju odredsku funkciju. 115 1. zbog toga što je bilo neophodno njegovo prisustvo na prostoriji Gradačac-Bosanski Šamac-Orašje.114 I sekretar Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu tražio je od Štaba 36. 1 minobacač i oko 500 pušaka. (Zbornik IV. organa narodne vlasti i društveno-političkih organizacija. Hrvata i pripadnika drugih naroda i narodnosti. radi osiguranja osjetljivog boka jedinica na Majevici. Štab 18. bilo je predviđeno da 18. pošto je smatrao da je primaran zadatak jedinica 36. 23. tj. Muslimana. Nije bio snabdjeven dovoljnom količinom municije koja se svakodnevno trošila. Druga dva bataljona odreda nalazila su se u Modriči. divizije od 2. Posjedovao je 5 puškomitraljeza. zbog obezbjeđenja pozadinskih ustanova. pa se od toga odustalo poslije izvještaja Štaba 18. divizije zatvaranje pravaca Brčko-Srnice-Brčko-Čelić i Tuzla-Lopare. Odred je razvio raznovrstan političko-propagandni i kultruno-prosvjetni rad na terenu. Bosanskom Šamcu. dok. tj. Posavsko-trebavski odred je sa dva bataljona držao položaje kod Bukvika i Brke na lijevom boku jedinica 3.4 115 Obavještenje Štaba 36. 462-463). Početkom aprila odred je u svom sastavu imao 4 bataljona sa oko 700 boraca . knj. divizije iz istih razloga nije usvojio taj zahtjev. divizije dođe na sektor Posavine.Srba. divizije Štabu 18. 1 mitraljez. Izvještaj Štaba Posavsko-trebavskog odreda Štabu 36. III 1944. brigade je tražio da jedna brigada 36. gdje su se nalazile njegove jedinice. od kojih 50 jednometnih. vojvođanske brigade. Međutim. str. 13. (Zbornik IV. 24. 58-60). Štab 36. hrvatske brigade od 23. knj. 163 . brigade. zatvarajući pravac Brčko-Srnice. 26. hrvatska brigada uputi jedan svoj bataljon na položaje kod Dubrava. divizije da oslobodi Posavsko-trebavski odred od držanja položaja kod Bukvika. Gradačcu i okolini.

Prvih dana novembra 1943. Ustaše iz Pruda su 16. žena i djece. Svjetlost Sarajevo. Oni su. III 1944. kat. 164 . 118 U Odžak je došao esesovački oficir Derviš Ljuća sa zadatkom da regrutuje omladince u 13. kapelan iz Modriče. SS divizije. po zadatku sreskog komiteta KPJ u centru Odžaka. br. 2771). zbirka NOR-a. Tada je poginula Mira Mijojlić. Uhapšena je oktobra 1941. Dvadesetpetog marta ustaše iz Pruda su napale Odžak i trenutno ga zauzele. ubile dvojicu pristalica NOP-a i zapalili nekoliko kuća. 117 Na oslobođenoj teritoriji ustaški elementi su počeli dizati glave ohrabreni dolaskom jedinica 13. Mirjana Mijojlić. počeli su otvoreno istupati. III 1944. godine i od strane ustaškog prijekog suda u Glini osuđena na smrt. jačim snagama napali su Novi Grad i Dubicu i ubili oko 60 ljudi. rolna 7/334-337). Dva dana kasnije. SS divizije u Brezovom Polju. zapravo. zamjenjena je za zarobljene Nijemce i stupila u Diljski odred. str. 1977. Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. ubili Hasan Đanamović i Nazif Omerbašić. Gubitkom ovih drugova znatno je otežan rad Opštinskog komiteta u Odžaku čiji su bili članovi. izvršili samoubistvo jer su ih na obali Save opkolile jake neprijateljske snage. Slavonskom Samcu i Gračanici i odlazak glavnine Posavsko-trebavskog odreda u rejon Bukvika. Izvještaj sekretara OKPJ za Trebavu i Posavinu upućen 26. (Arhiv VII. (Midhat Muratbegović. pa je neprijatelj protjeran. iskoristile su ustaše. Sa njom su poginuli omladinac Tomo Tadić i Mika Miletić članovi KPJ. član Mjesnog komiteta KPJ za Bijeljinu. Mikrofilm. ali joj je smrtna kazna zamijenjena vremenskom. god. Najizrazitiji među njima bio je Rihard Vajs.Prisustvo jedinica 13. Živka Dragića i Tomu Kasapovića uhvatile su ustaše i sasjekli ih sjekirama. Žene BiH u NOB. zelenokadrovci i četnici i otpočeli sa napadom na dijelove slobodne teritorije. Pola sata kasnije izvršen je protivnapad jedne čete partizana i odžačkih omladinaca. 116 117 118 Mira Mijojlić. bila je od 1939. IRP Sarajevo. koji je zbog toga osuđen na smrt. Njega su. gdje je odmah uključena u partijski rad. (Arhiv IRP. SS diviziju. odakle je po vlastitoj želji prešla u Bosnu i našla se na teritoriji Odžaka. Sarajevo. 382-386). Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu.116 član sreskog komiteta KPJ za Modriču i sekretar Opštinskog komiteta za Odžak. marta upale u Bosanski Šamac.

među kojima i 3 bolničarke. jedinice 13. 120 Na Trebavi se u to vrijeme nalazilo (po spisku) oko 1200 trebavskih i 300 ozrenskih četnika koji su stigli početkom neprijateljske ofanzive. Početkom marta ubili su u Gornjoj Slatini tri člana narodnooslobodilačkog odbora. i 16. u Posavini je bilo oko 250-300 četnika. 121 "Mito 120 Izvještaj o četničkom napadu donio je u Modriču kurir Pero Stanković i predao komandantu 18. U periodu od 1. članove KPJ. SS divizije vrše pritisak na brigade 36. aprila. bataljona 18. od ušća rijeke Tinje u Savu do ušća rijeke Janje u Drinu. On je odmah naredio da se kola mobilišu. divizije na cijelom frontu. i 16. 165 . Odatle su četnici ponovo upadali u Posavinu i nastojali da onemoguće rad pozadinskih organa NOP-a i NOO. hrvatske brigade Franji Herljeviću. Zarobljeni partizani su oslobođeni. a četnici su imali 10 mrtvih i više ranjenih. Pop Savo Božić razvio je intenzivnu političku aktivnost. među kojima predsjednika Koju Stanišića. pozivajući na sastanke i dogovore ugledne domaćine iz muslimanskih i hrvatskih sela. Tu su ih Nijemci prihvatali i ponovo naoružavali.119 Sa početkom neprijateljske ofanzive četnici su postali aktivniji. Bio je pazarni dan i u gradu mnogo kola. podržana sa 3 tenka. koji su izgubili uticaj u muslimanskim podtrebavskim selima. naročito poslije dolaska grupe majevičkih četnika u Posavinu. bataljona Posavko-trebavskog odreda i zarobili oko 30 nenaoružanih ranjenika i bolesnika. ali jedinice 36. Energičnom intervencijom 3. Tako su četnici pod komandom Obrada Burića iznenadno napali komoru i grupu boraca 2. Uz to su sprovodili teror i vršili prisilnu mobilizaciju ljudstva. do 10. Vojka Vasiljevića i Danka Stankovića. i borci su pojurili prema Slatini. Borbe se svaki dan vode. divizije uspijevaju da zadrže neprijatelja na svim pravcima. hrvatske brigade četnici su sustignuti i razbijeni u Gornjoj Slatini pa su se u neredu morali povući u pravcu Žabara.U martu 1944. Nastojao je da na svoju stranu privuče i pripadnike razbijenih i razoružanih zelenokadrovskih jedinica. 121 Tada je i na Drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda napala na položajima kod Bukvika jedna kolona esesovaca. Četničke grupe uglavnom su izbjegavale borbu i pod pritiskom partizanskih jedinica povlačile se prema Brčkom.

korpusa od 11. Lukavac-Stjepkovica u zahvatu ceste Brčko-Srnice. korpusa je odlučio da zadrži Štab 38. Majevičkim. Pod snažnim pritiskom jakih neprijateljskih snaga. dikoju je bataljon zaustavio i nanio joj znatne gubitke. majevičkom brigadom na Majevici. kada je napao jedinice 36. divizije su se 9. neprijatelj je istovremeno napao i na položaje Posavsko-trebavskog odreda na liniji Bukvik-Vitanovići-Gajevi. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim odredom. Šesnaesta i 36. divizije eventualnim prodorom neprijatelja iz pravca Tuzle. knj. Vrhovnom štabu NOV i POJ (Zbornik IV. koje ih je stajalo znatnih gubitaka. Izvještaj Štaba 3. a i zbog mogućnosti da budu odsječene od jedinica 16. radi spajanja sa ostalim jedinicama divizije. brigade preuzela jedna brigada 16. vojvođanske divizije. VII 1944. Vrhovnom štabu NOV i POJ. 38. hrvatskom brigadom. 186). aprila stigla na sjeverozapadne obronke Majevice i razmjestila se na prostoriju Humci-Jasenica-Srebrenik.' 22 Dvanaestog aprila. str. sa ciljem da se povežu sa 18. tj. korpusa od 11. aprila prebacile na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla. knj. 27. 38. dok. 122 166 . str. sa 18. 9. S obzirom na važnost Majevice. Tada je Štab 3. te iz pravaca Gračanice i Tuzle. Tuzlanskim i Posavsko-trebavskim odredom. koji su bili na referisanju u Štabu 38. 27. aprila. brigade 36. Istog dana zamjenik komandanta i politički komesar 18. Sektor Janja-Donja Trnova je od 17. vojvođanske divizije. 186. dok. VII 1944. divizija su se pod pritiskom neprijatelja povukle prema planini Jelici. i 36.Da bi izbjegle dalje frontalno sučeljavanje sa neprijateljem. Dvanaestog aprila u 3 časa ujutro neprijatelj je. divizija krenu preko Spreče na Birač u vezi planiranih dejstava prema Srbiji. korpusa donio odluku da 16. divizije. Zbornik IV. majevička brigada koja je sa Štabom 38. Semberije i Posavine Štab 3. Izvještaj Štaba 3. hrvatske brigade. i 16. divizije sa 17. Na njihovo mjesto je upućena 17. poslije žestoke artiljerijske pripreme. jedinice Posavsko-trebavskog odreda su morale da se povuku na nove položaje na liniji Hrgovi-Bijela. što su one i učinile 16. otpočeo opšti napad na jedinice NOV i POJ na čitavom frontu od ušća Tinje do ušća Janje.

radi preformiranja odreda u Posavsku brigadu. toga dana je krenula i jedna neprijateljska jedinica u istom pravcu. marta 1944. Međutim. iz Modriče u srednju Bosnu. 167 . U Modriči je takođe prisustvovao priredbi na kojoj je medicinar Bešlaga Korajkić. aprila. a komesar Mićo Rakić. 1. 123 Arhiv VII fond NOP. Tog dana 17. stigla je u Štab odreda nova zapovijest Štaba 38. Ratni dnevnik 1941-1945. delegate II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne. krenuli su. Za to vrijeme je upoznao većinu partizanskih rukovodilaca Trebave i Posavine (iz tih susreta sačuvana je i jedna fotografija). istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica i generala Savu Orovića koji je iz Glavnog štaba Vojvodine išao u Vrhovni štab. bataljon Posavsko-trebavskog odreda. sa komandantom 18.124 Istovremeno je jedan bataljon 12. aprila opšti napad na jedinice 16. str. omladinskoj priredbi 30. 495-496). koji su bili svrstani u četu čiji je komandir bio Drago Stefanović Šico. divizije i da se preformiranje odreda u brigadu odlaže. reg. sa zadatkom da doprate. 123 Osamnaesta hrvatska brigada. aprila. pjevao uz harmoniku poznatu partizansku pjesmu »Konjuh planinom«. Prisustvovao je akademiji održanoj u čast 27. krajiške brigade krenuo za selo Majevac u susret delegatima. odnosno njen Prvi bataljon sa Posavsko-trebavskim odredom (bez jednog bataljona) pokrivao je tada prostoriju Srnice-Hrgovi-Gradačac-Modriča. do jedinica 11. prenijeli su naređenje da se odred prikupi na prostoriji Gornji Srebrenik-Čehaje. nakon dva sata. Treći bataljon 18. f. 4.vizije. No. Došlo je do borbe u susretu u kojoj su se naročito istakli omladinci-delegati za kongres. 124 p r v . Ostao je u mjestu 11 dana. smješten u kući braće Ibrahimbegovića. Devetog aprila general Orović je stigao u Modriču. 13. a Tuzlanski NOP odred na liniji Podorašje-Ljenobud. k. divizije u kojoj se kaže da su jake neprijateljske snage izvršile 12. Majevički NOP odred u selu Drijenjča radi zaštite bolnice u Jablanici. marta 1941. godine. 36. marta i drugarskoj večeri 31. hrvatske brigade i 1. majevička nalazila se na prostoriji Humci-Sitari-Jasenica. Srema. organizovao komandant mjesta Gradačac Midhat Muradbegović. partizanski general Savo Orović je preko Srebrenika stigao u Gradačac 27. (Savo Orović. br. referent saniteta Posavsko-trebavskog odreda. u njegovu čast. 11. 1258. i 38. krajiške divizije. gdje je ostao dva dana u kući porodice Odžaković. III koju je. brigade Franjom Herljevićem i zamjenikom komandanta odreda Matom Belićem.

hrvatske brigade i Štabu Posavsko-trebavskog odreda da svoje jedinice povuku na liniju Zelinja-Međeđa i da se odatle prebace na teren Posavine u pozadinu neprijateljskih jedinica. str. aprila ušao u Humce i da prodire od Bukvika prema Srnicama i od Tuzle prema Drijenjči. gdje ih je prihvatila jedna jedinica 11. Sutradan je neprijatelj nastavio nastupanje prema Gradačcu. Odmah im je naređeno da zauzmu položaje na lijevoj obali i da na tom mostobranu obezbijede prebacivanje glavnine brigade i odreda. povratila na teren Posavine. bataljon Posavsko-trebavskog odreda dopratili su u Kulaše delegate za II kongres USAOJ-a. 207). (Zbornik IV. aprila. U Posavini je trebalo da ostave manje gerilske grupe koje bi ometale neprijatelja. aprila govori da su 18. Određena je prostorija Jasenice-Srebrenik-Špionica za prikupljanje jedinica poslije ofanzive. jedinice 13. pa su se jedinice odreda uputile prema Modriči. SS divizije počele su nadiranje prema Srnicama. jedinice 18. U zapovijesti je bilo predviđeno da se. 168 .Štab 38. u slučaju nemogućnosti manevrisanja na terenu Posavine. pošto su prethodno popravile most na rijeci Tinji. knj. divizije je pomenutom zapoviješću od 13.126 Treći bataljon 18. Komandant 38. u pogodnom momentu. 125 Petnaestog aprila. Depeša od 16. dostavljale podatke o snazi i kretanju neprijatelja glavnini. koje su otpočele nastupanje iz Brčkog i Tuzle. korpusa da je neprijatelj 15. Pošto su jake njemačke snage nadirale iz pravca Srnica i Bosanskog Šamca. naređe125 126 Zapovjest Štaba 38. divizije. naredio Štabu 18. 64. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda privremeno prebace preko rijeke Bosne na Vučjak. divizije od 13. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred još u Posavini. hrvatske brigade i 1. 24. Sve jedinice su morale zakopati teška oružja na sigurna mjesta. da bi se ona. divizije depešom je javio Štabu 3. uz jaku podršku artiljerije i tenkova koji su obasipali vatrom jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje su se povlačile na novu prostoriju preko Srnica i Vučkovaca. a komoru osloboditi nepotrebnog prtljaga kako bi bile pokretljivije. a radi čuvanja žive sile u toku neprijateljske ofanzive. Šesnaestog aprila bataljoni su u povratku stigli na lijevu obalu Bosne. dok. aprila 1944.

a SKOJ nije djelovao kao povezana 169 . Potpeć. aprila 1944. 16. U nedelju. članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva koji su znatno doprinijeli razgaranju partijsko-političkog rada u tom kraju. Humce. Cage i druga sela u Posavini i zapadnom dijelu Majevice. sve jedinice brigade i odreda.no je da se prebacivanje preko rijeke ubrzano odvija. a polovinom februara i Rodoljub Colaković. U početnoj fazi svog djelovanja Komitet je najviše pažnje poklonio razvoju partijske organizacije u Semberiji. DJELATNOST DRUŠTVENO-POLITlCKIH ORGANIZACIJA. Gradačac. upućena 18. DO PROLJEĆA 1944. GODINE U januaru 1943. pod teškom borbom probila do ranjenika na prostoru Trnava-Bjeloševac-Čengić i spasla preko 250 pokretnih ranjenika. niti se djelatnost odvijala po sektorima zaduženja. Sa Hasanom Brkićem je krajem januara u Semberiju stigao Uglješa Danilović. Tog dana 17. Nije postojalo rukovođenje iz jednog centra. majevička brigada se nalazila u Kara vlaškoj Maoči. Veliki broj simpatizera KPJ nije bio obuhvaćen političkim radom. Sutradan su jedinice provele dan na Vučjaku. govori da je neprijatelj zauzeo Srnice. korpusa. aprila. i 20. odakle se usiljenim maršom. članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. aprila. isto toliko nepokretnih ranjenika i bolesnika su poslije nekoliko dana zarobili i ubili esesovci i četnici kada su otkrili baze. ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNOTERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. Međutim. Sitare. Srebrenik. Depeša komandanta 38. mnogi odbornici i istaknuti saradnici NOP-a prebacili su se na lijevu obalu Bosne. godine f o r m i r a n j e Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu sa sekretarom Hasanom Brkićem. Špionicu. godine. Oni su na terenu zatekli malobrojnu partijsku i skojevsku organizaciju koja nije mogla da odgovori naraslim potrebama za širim političkim radom. izvršenim 19. divizije Štaba 3. gdje su tada postojali vrlo povoljni uslovi za rad.

imao je 3 dobro naoružana i jaka bataljona. IV 1943. Četnici su bili istisnuti iz Semberije. bataljon 2. Hasan Brkić između ostalog kaže: »Sređivanjem organizacije bijeijinskog sreza postavilo se pitanje za brčanski srez. godine. U februaru 1943. (Bijeljina. a domobranski garnizoni blokirani u svojim uporištima. 102. ali bez stalne veze i kontrole«. Isto. 127 Slična situacija u pogledu partijske i skojevske organizovanosti bila je i u brčanskom srezu. str. formiran je 2. br. Oblasni komitet je odmah preduzeo mjere za organizaciono učvršćivanje i proširivanje partijskih i skojevskih organizacija. Odred se stalno popunjavao dolaskom novih dobrovoljaca iz Srema. godine ponovo je formiran Sreski komitet KPJ za brčanski srez sa sekretarom Svetolikom Gospićem Brkom. Svjetlost. što je bilo neophodno poslije višemjesečne četničke vladavine u ovom kraju. Arhiv IRP Sarajevo. godine narodnooslobodilački pokret u Semberiji i na Majevici se uspješno razvijao. U svim naseljima u Semberiji. proširivanju partijskih i skojevskih organizacija.. Zbirka NOR-a kat. kao i stvaranju narodnooslobodilačkih odbora i odbora Antifašističkog fronta žena i u brčanskom srezu. majevičkog NOP odreda. U svom izvještaju Pokrajinskom komitetu od 29. autora) postojale su. 170 . Sarajevo.posebna organizacija. Stvoreno je rukovodstvo u koje su ušli i drugovi iz Posavine. Zbirka NOR-a. Moramo na svaki način nastojati da prodremo u Posavinu. za stvaranje novih i jačanje postojećih narodnooslobodilačkih odbora. Da bi poboljšao stanje. kat. Zapisi iz oslobodilačkog rata. knj. a naročito za političko uzdizanje masa. nego su aktivi odvojeno djelovali. izuzev Janje i Ugljevika. Rodoljub Ćolaković. 129 Uporedo sa partijsko-političkim radom u bjeljinskom srezu.. prišlo se stvaranju. Poslije obilaženja ćelija zakazano je savjetovanje na kojem su pretrešeni nedostaci i pogreške u radu. U januaru 1943. br. 98. Organizacije u gradovima Bi i B2. 128 Početkom 1943. IV. 1951. prim. Brčko. IV 1943. (Arhiv IRP Sarajevo. koji se tada vratio sa Birča. 130 127 128 129 130 Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu upućen Pokrajinskom komitetu KPJ za BiH 29. a Sremski NOP odred. str. stvorene su partijske organizacije i narodnooslobodilački odbori koji su bili stvarna i jedina vlast u tim selima. 1392. 1392).

prave im zasjede i pripucavaju u samom Ražljevu. a na Majevici je ostao Majevički NOP odred i jedan vojvođanski bataljon. a svi naši aktivisti žive opreznim životom vojnika. koji se tada nalazio u okolini Foče i nije poznavao pravo stanje partijske organizacije u Semberiji. majevički NOP odred. Semberiju i Posavinu u sastavu: Svetolik Gospić (sekretar). U maju 1943. Osim toga. od kojih su se trojica nalazila u drugim krajevima istočne Bosne. a najveći uspjeh je razbijanje i razoružavanje 3. Borika Stančić i Milenko Stojaković. domobranskim i četničkim snagama među kojima već dolazi do diferenciranja. Gotovo svi stariji članovi Partije otišli su u odred. pa u znatnom broju prelaze u jedinice NOV i POJ. (Arhiv VII. rolna 4/290-291). ali u selima oko Brčkog ima još četničkih grupa. IRP Sarajevo. O tome Rodoljub Čolaković .U martu 1943. nalazi jedan naš vod. Posavini i na Majevici. godine Oblasni komitet KPJ je formirao Okružno partijsko rukmodstvo za Majevicu. Panto Marković. Tu je i sjedište Sreskog komiteta. 131 Pomenuti izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. Tada su na Majevici formirane dvije grupe vojvođanskih bataljona i 3. i izvještaj sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Bih od 18. IV 1943. Poslije prolaska neprijateljskih snaga oni uspješno nastavljaju svoja djejstva. dolazi do daljeg narastanja snaga NOP-a u Semberiji. 171 . Slavko Mićanović. kao stalno obezbjeđenje. Zbog toga se u selu. kojeg svakog časa može iznenaditi podmukli neprijatelj«. Mikrofilm.u pomenutoj knjizi Zapisa piše: »Poslije razbijanja majevičkih četnika mi smo u Ražljevu uspostavili komandu mjesta i opštinski N 0 0 . Haso Burić. VIII 1943. Posavini i na Majevici. Funkcije Okružnog komiteta morao je da preuzme Oblasni komitet koji je imao svega 7 ljudi. ali je ono po nalogu tadašnjeg sekretara PK KPJ za BiH Ise Jovanovića. Zbog toga su vojvođanske brigade prešle na Birač. 11. rasformiralo. Semberijska sela su potpuno slobodna. ovdje četničke grupice otežavaju kretanje naših aktivista. 131 U aprilu 1943. Tako je Ražljevo postalo važan punkt u ovom srezu. Uslovi za rad su teži nego u srezu bijeljinskom. domobranske pukovnije. Na cijeloj prostoriji Majevice i Semberije oni nanose velike gubitke ustaškim. a mlađi još nisu vični radu. juna kod Čađavice. godine neprijatelj je jakim snagama započeo ofanzvu na području Majevice i Semberije.

kao i njihovi drugovi u Posavini.U ljeto 1943. U isto vrijeme brčanska partijska organizacija je imala. pa su sami morali obezbjeđivati svoju djelatnost. broji 236 članova i 125 kandidata. godine imenovao sekretar Oblasnog komiteta u sastavu: Boro Popović. U blizini nije bilo partizanskih jedinica. On je djelovao u težim uslovima nego Ražljevački. divizije. Mjesto je bilo udaljeno od neprijateljskih garnizona. kojeg je u junu 1943. gdje je u proljeće 1943. Članovi KPJ djelovali su u sličnim uslovima. VIII 1943. a po drugom 123 člana KPJ i 78 kandidata. Poslije dolaska glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i formiranja 16. Posavini i na Majevici se povećava. Posavski sa 16 članova KPJ i 25 kandidata. i 17. Gradačcu i Gračanici. a po drugom 248 članova i 128 kandidata. Imala je pet opštinskih komiteta: Ražljevački sa 32 člana KPJ i 33 kandidata. po jednom izvještaju. Dragaljevački od 29 članova KPJ i 31 kandidat. U to vrijeme na terenu Trebave djelovalo je 20 članova KPJ i 2 kandidata. na neoslobođenoj teritoriji. Postojale su 2 partijske organizacije na samoj Trebavi. od kojih su 6 članovi biroa Komiteta. VIII 1943.132 Opštinski komitet KPJ za Posavinu. Jablanički sa 15 članova KPJ i 14 kandidata i Brčanski sa 16 članova KPJ i 3 kandidata. Mikrofilm IRP. Sarajevo rolna 4/290-296 i 335-336. 104 člana KPJ i 106 kandidata. godine formirana partijska organizacija. 172 . Postojalo je 7 opštinskih komiteta i Sreski komitet sa 12 članova. i po jedna u Modriči. a u komandnom sastavu jedinica DOMDO pukovnije nalazili su se saradnici NOP-a. 132 Izvještaj sekretara PK KPJ od 18. i sekretara Oblasnog komiteta KPJ od 24. Nešto povoljnija situacija bila je u Srebreniku. po jednom izvještaju. Bijeljinska partijska organizacija tada. Nije postojalo posebno partijsko rukovodstvo za taj kraj. godine broj partijskih i skojevskih organizacija u Semberiji. obuhvatao je teritoriju Posavine sa centrom u Bukviku. Arhiv VII. Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović. u blizini jakog neprijateljskog garnizona u Brčkom i stalno ometan od četnika koji su stacionirali svoje čete i bataljone u svakom srpskom selu Posavine.

divizije sa Trebave na Ozren. Čolaković i Humo ostaju u Semberiji.134 Poslije odlaska jedinica 17. majevičke brigade u trećoj dekadi jula 1943. jer je Trebava teren sa nekoliko srezova«. Sarajevo. a za sada Povjereništva OK Tuzla i OK Trebava. (Arhiv VII. VIII 1943. rolna 4/462-463). IRP. a Milena Marković je bila zadužena za stvaranje organizacije Antifašističkog fronta žena. avgusta sa jedinicama 17.136 133 134 Haso Burić i Boško Milutinović Đedo stigli su u Bukvik sa jedinicama 1. Da bi odgovorila mnogobrojnim i složenijim zadacima koji je razvitak događaja nametnuo i zahtjevao. Početkom avgusta na Majevicu dolaze tri člana Pokrajinskog komiteta KPJ za B i H . Daje im zadatak da i dalje rade na proširenju i učvršćivanju partijske organizacije. . 173 . Tada se ponovo formiraju okružni komiteti za Birač (sekretar Milutin Đurašković) i Majevicu (sekretar Stevo Popović). partijska organizacija istočne Bosne se morala organizaciono postaviti tako da obuhvati sve krajeve i da oformi svoja operativna tijela . IRP. Obraćajući se Pokrajinskom komitetu. Na putu za Trebavu drži sastanak sa Borom Popovićem i Hasom Burićem 133 prima od njih izvještaj o radu partijske organizacije u Posavini. srezovima i okruzima.. Mikrofilm.. a Pašaga Mandžič kreće 13. Avdo Humo i Pašaga Mandžič. (Arhiv VII. kaže: »Pišete mi da mislite formirati OK za Majevicu.i što se Trebave tiče ovo privremeno rukovodstvo moći će se s vremenom pretvoriti u OK Trebava. Izvještaj Pašage Mandžića od 27. kao naredne stepenice u razvoju do formiranja Okružnog komiteta KPJ kao konačne organizacione jedince za jedan okrug.novi sekretar Rodoljub Čolaković.'35 Tada su formirani i opštinski komiteti za Modriču i Srebrenik i mjesni komitet u Gradačcu koji je vršio funkciju opštinskog komiteta.komitete u opštinama. rolna 4/361-362). Sarajevo. Samo je ovdje teško formirati sreske komitete.. Mandžič je došao u Srebrenik gdje je na sastanku komunista sa Trebave formirao Privremeno partijsko okružno rukovodstvo za taj kraj u koji su ušli sekretari opštinskih komiteta. divizije na Trebavu. 13 -"' Tada je organizacijom SKOJ-a rukovodio Nijaz Dizdarević instruktor PK Skoja. Mikrofilm. rukovodilac SKOJ-a i rukovodilac AFŽ. on između ostalog. 136 Mandžić pravi razliku između Privremenog okružnog partijskog rukovodstva i Povjereništva Okružnog komiteta.vojno-politička situacija u istočnoj Bosni se naglo razvija u korist NOP-a. godine.

Boro Popović u svojoj knjizi »Partizani u Posavini« na str. IRP Sarajevo. 368-369. Boro Polkom i Boro (Svetolik Gospić. kako bi pomogli jačanje postojećih i stvaranje novih partijskih i skojevskih organizacija. i to hitno«. godine.Opštinski komiteti su dobili zadatak da u svom kraju stvore nekoliko partijskih organizacija. 1956. knj. rolna 4/612-620. Beograd. 138 137 138 Rodoljub Čolaković. Mikrofilm. str. Boro Popović i Borika Stančić prim. formiraju aktive Skoja i USAOJ-a. Kada su članovi Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu rješili da formiraju okružna partijska povjereništva za Tuzlu i Trebavu. U njemu se sada nalaze: Brko. koja je imala kadrove sa najdužim iskustvom. autora). a razvoj vojno-političke situacije je zahtijevalo brzo djelovanje. 290 i 291 kaže: »Formirano 174 . 1. Povjerenstvo nije bilo na okupu sve do oslobođenja Gradačca 15. Zapisi iz oslobodilačkog rata. kada je stiglo u ovaj grad i iz njega počelo djelovati kao cjelina. Zbog toga su odlučili da se iz semberijske partijske organizacije. Mladena Jeftića. uputi nekoliko partijskih i skojevskih rukovodilaca u srezove Modriču. Sekretar Povjerenstva je bio Svetolik Gospić. Gradačac i druge. Prosveta. Arhiv VII. Bilo je mnogo politički neobuhvaćenih omladinaca i omladinki. organizacija žena. Ruža Spasojević. septembra. Svetolika Gospića Brku. Ruža. odbore Antifašističkog fronta žena i narodnooslobodilačke odbore. Povjerenstvo bi trebalo popuniti jednim drugom. Posebno se insistiralo na radu sa omladinom i ženama. Isključili smo jednog člana. Boriku Stančića i Ružu Spasojević. piše: »Povjerenstvo u ovom sastavu nije dobro. Tada je u Povjerenstvo kooptiran Edhem Čamo. kako bi se što prije formirala Muslimanska brigada. jer se dotada toj aktivnosti poklanjalo malo pažnje. početkom septembra 1943. omladine i narodnooslobodilačkih odbora.137 Na osnovu te odluke Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu uputio je na Trebavu i u Posavinu. koji su ušli u novoformirano Okružno partijsko povjerenstvo. koje je trebalo pripremiti i orijentisati da dobrovoljno stupe u jedinice NOV i POJ. oni su imali u vidu da na tom terenu nema dovoljno iskusnih partijskih kadrova. Ulagani su napori da se poveća priliv omladine iz muslimanskih sela. U zapisniku nastalom mjesec dana kasnije koji je vođen na sastanku Oblasnog komiteta KPJ u Tuzli.

Mikrofilm. 2. .organizovati uspješnu propagandu i agitaciju i pokrenuti list »Front slobode«. Na njoj su prisustvovali članovi Pokrajinskog komiteta za BiH. kao prioritetni. Na sjednici je odlučeno da se Okružno partijsko povjerenstvo za Trebavu i Posavinu reorganizuje u Okružni komitet KPJ i popuni. Na sjednici je odlučeno da se. Organizacioni izvještaj Oblasnog komiteta za savjetovanje komunista istočne Bosne u Bijeljini. majevičke brigade. 355-357. V I I I i njegovo pismo Uglješi Daniloviću od 14. održana je šira plenarna sjednica Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. članovi Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu.mobilisati snage iz Semberije. Pismo je za Oblasni komitet potpisao Aco. uzmu u rješavanje sljedeći zadaci: . jer su se sa terena upućivali partijski rukovodioci u jedinice NOV i POJ i obratno (u isto vrijeme Hasan Brkić je pošao je Okružno partijsko povjerenstvo za to područje. IRP Sarajevo.uspostaviti organe narodne vlasti i organizovati vojno-pozadinske ustanove na oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. do 11. oktobra 1943. rolna 7/76-82). Istočna Bosna u NOR-u.jedinice NOV i POJ brojčano pojačati i pomoći u kadrovima i na druge načine. . rolna 4/294 i 477-178.O formiranju i radu Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu.' 40 Za sekretara Okružnog komiteta KPJ imenovan je Džemal Bijedić. IX 1943.O formiranju Okružnog povjerenstva govori izvještaj Rodoljuba Čolakovića od 18.139 U oslobođenoj Tuzli. 14 ' Dotadašnji sekretar Okružnog povjereništva Svetolik Gospić pošao je na dužnost partijskog rukovodioca novoformirane 17. neko rješenje u kome se to potvrđuje. 139 140 141 175 . To je partizansko ime Hasana Brkića. Sarajevo. USAOJ-a i AFŽ-a. str. . (Arhiv VII. od 9. Donio mi je i pismo. godine. Mikrofilm. godine. On mi saopšti da sam i ja član Povjerenstva. te sekretari i pojedini članovi okružnih komiteta iz istočne Bosne. . Arhiv VII. Sekretar je Svetolik Gospić Brko.u svim krajevima organizovati i proširiti organizacije SKOJ-a. knj. Džemal Bijedić je jedno vrijeme bio sekretar Mjesnog komiteta u okupiranom Sarajevu. Posavine i Tuzle za snabdijevanje jedinica NOV i POJ i stanovništva u ratom opustošenim krajevima istočne Bosne. IRP. sekretara Oblasnos komiteta KPJ«. Stevo Popović .

Srebreniku i Bukviku. Riječanima.sa dužnosti sekretara Oblasnog komiteta na dužnost političkog komesara 27. te Zarije Domazet i Jovan Radovanović kao sekretari ćelija. Jelka Ljubas. 176 . koji je na toj dužnosti ostao do kraja decembra 1943. od partijskih rukovodstava uspostavljeni su opštinski komiteti KPJ u Modriči. Poslije njega za sekretara dolazi Hakija Raljević. Tarevcima. Poslije odlaska Nikolića na kurs sekretar Opštinskog komiteta je postao Jovan Radovanović. tri člana. Sarajevo. X 1943. Na terenu opštine djelovale su 4 partijske 142 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 22. Ćelija u Riječanima je u prvo vrijeme imala 4 člana. 1840. decembra 1943. Arhiv IRP. Ti aktivi su se nalazili u Modriči. U Modričkoj opštini je 1. Od kraja avgusta do decembra 1943. Opštinski komitet u Srebreniku imao je 5 članova. godine. a oformljena je i ćelija u Tarevcima sa 6 članova. Dvadesetprvog oktobra u Gradačcu je održan prvi sastanak Okružnog komiteta KPJ na kojem su prisustvovali: Džemal Bijedić. divizije. Njega je u novembru 1943. Sekretar Komiteta je bio Panto Nikolić. U Modriči je u septembru i oktobru djelovala jedna partijska ćelija. zamijenio Enver Humo. Boro Popović i Mevla Jaku• ' 142 povic. Skugriću i Kruškovom Polju. I u mnogim naseljima su formirani politički aktivi od kandidata za članstvo KPJ i saradnika NOP-a. formirana u novembru 1943. Kladaru. kat. a članovi Slobodan Janković. Mjesni komitet u Gradačcu i partijske ćelije i aktivi u opštinama Bosanski Samac i Odžak. br. a ćelija u Miloševcu. Garevcu. Partijska ćelija na Pustari prvobitno je imala 3 člana. godine. a u novembru dvije ćelije sa 10 članova KPJ. pa onda četiri člana. Mladen Jeftić. a odatle za sekretara ZAVNOBiHa). Opštinski komitet Modriča imao je pet članova. Zbirka NOR-a. Prvi sekretar komiteta bio je Salih Žilić. Mika Dujić. Edhem Čamo. Pero Kovačević. Čardaku. godine bilo 37 članova KPJ. Sa Džemalom Bijedićem iz Tuzle je pošla Mevla Jakupović na rad u organizaciju AFŽ. Borika Stančić. kasnije 5. Ćelija u Dobrinji je imala prvo tri. a kasnije pet.

Mikrofilm. a i u srpskim selima na Vučjaku. godine. Špionici i Lisovićima. U to vrijertie postojala su i 4 politička aktiva i to u Srebreniku. sa po pet članova i politički aktiv u Kerepu i Gornjem Žabaru. godine formiran je Opštinski komitet KPJ. Obudovcu. IRP. a po jedan član KPJ djelovao je u Donjoj Dubici. Gornjem Srebreniku. Početkom novembra bilo je 17 članova KPJ. sa sekretar o m Petrom Kaurinovićem. U samom mjestu djelovala je ilegalno partijska ćelija sa 5 članova. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu Arhiv VII. naročito u hrvatskim selima zbog aktivnosti ustaša. koji je sa Sreskim komitetom bijeljinskog sreza bio u sastavu Okružnog komiteta za Majevicu. Škariću. a po jedan kandidat u Slatini. Žabaru. U mjestu su djelovale tri ćelije KPJ sa 13 članova. Ljenobudu i Crvenom Brdu. U oktobru 1943. Tišini. XI i 1. na njegovo mjesto je došao Vojo Žurić koji je na toj dužnosti ostao do aprila 1944. godine. jednom pri komandi mjesta. U ovoj opštini članovi KPJ radili su pod teškim uslovima. Do tada je bila u sastavu Sreskog komiteta za brčanski srez. Pisarima. Obudovcu i Slatini. Ježincu. devetnaest. Kada je Petar u novembru 1943. Podnovlju i Dugom Polju. a sekretar je bio Teufik Imamović. čiji je sekretar bio Hasan Zaimović i ćelije u Crkvini i Obudovcu.organizacije i to: u Donjem Srebreniku. U Kruškovom Polju je bio jedan član Partije i 2 kandidata. Politički aktivi djelovali su u Brvniku. Kruškovom Polju. Sarajevo. Pisarima i Brvniku. 177 . Članovi Komiteta su 143 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. godine ušla u sastav Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu. U Gradačcu je postojao Mjesni komitet sa 3 člana. U opštini Bosanski Šamac nije bilo formirano partijsko rukovodstvo. Batkuši. 5/53-58 i 312/316. sa 3 člana. kao i u Tišini. Novom Gradu (4 člana). Brojno povećanje od 2 člana imala je jedino partijska ćelija u Crvenom Brdu. a 1. dvije u gradu.143 Bukvička partijska organizacija je u oktobru 1943. XII 1943. preuzeo dužnost partijskog rukovodioca Posavskog NOP odreda. X I I 1943. U opštini Odžak postojale su ćelije u Odžaku (4 člana). gdje su četnici Branka Kovačevića onemogućavali kretanje partijskih aktivista.

godine. hrvatsku brigadu. španski borac. Pored ostalih tu su radili Hivzija Jerković. Komunisti brčanskog sreza učestvovali su na okružnom partijskom savjetovanju za Majevicu u Crnaljevu 5. na kojem je bilo prisutno 130 komunista iz bijeljinskog. Njega je zamijenio Drago Tojić Gango. Vinko Kontić. brčanskog i dijelom zvorničkog sreza. poslije pete ofanzive. Za opštinski komitet bio je vezan tzv. Savo Simić. našli na terenu brčanskog sreza. Leo Fliker. jedno vrijeme su bili Vinko Kontić iz Livna i Milisav Pavlović iz Srbije. Uskoro je formiran Opštinski komitet za opštinu Vražići koji je imao ćelije u Brnjiku. U sela zapadno od ceste Brčko-Čelić. koji je u oslobođenoj Tuzli izdalo Agitaciono-propagandno odjeljenje (Agit-prop) Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Radivoje Lukić. u drugoj materijal pod naslovom Učenje o 178 . Poslije odlaska Svetolika Gospića na novu dužnost. koji je na toj dužnosti ostao do polovine oktobra 1943. koji su se kao ranjenici. koja je istovremeno bila i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a. brčanski Sreski komitet je uputio na rad Jusufa Huršidića i Enisa Derviševića. za sekretara Sreskog komiteta za brčanski srez došao je Nikola Cvijetić. a kasnije i Pavle Zarić i Jakov Mitrović. Vojni komitet koji su činili članovi KPJ i drugi aktivisti koji su se nalazili u domobranskim jedinicama ili u jedinicama DOMDO pukovnije i radili su uglavnom na obavještajnim zadacima. Vražićima. ubrzo je otišao na dužnost komesara bataljona u 18. Članovi KPJ su prorađivali materijal iz 4 sveske Biblioteke marksizma-lenjinizma. Rahiću i Koraju. U prvoj svesci pod naslovom Marksizam štampan je i odlomak iz Lenjinovog djela Šta da se radi.u prvo vrijeme bili Jovo Pajić i Boško Pantelić. i 6. Sekretar komiteta je bio Dragoljub Marković. septembra. Jelenka Vočkić. Ahmet Hasanefendić i Husein Sirbubalo. Tamara Begović i Džemila Ajanović. Instruktori pri Sreskom komitetu. Organizacija KPJ u Brčkom imala je 12 članova KPJ i 3 kandidata. U Sreskom komitetu su radili i Vojo Žurić.

na kome je trebalo da se izuči dotadašnje iskustvo i dogovori o daljoj borbi i radu istočnobosanskih komunista.Cvijetin Mijatović Majo. Odmah nakon neuspjeha 6. drugi u Miloševcu.partiji.Seljačko pitanje. zatim brošure Kako je ruski seljak izvojevao zemlju i slobodu i Kako su se majevički četnici borili za slobodu. Prvo partijsko i skojevsko oblasno savjetovanje trebalo je da se održi 15. i 16. u trećoj . dotadašnji sekretar Opštinskog komiteta u Modriči. miloševačke i odžačke opštine. koje je napisao Rodoljub Colaković. godine. Komitet je pokrivao teritoriju modričke. koji su išli preko Jelice. Jedan od zaključaka plenarne sjednice Oblasnog komiteta. Prvih dana januara 1944. februara. godine u Vlasenici. Savjetovanje je otvorio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu . 179 . sa Trebave i Majevice. a 400 prisutnih delegata i gostiju pozdravili su predstavnici Pokrajinskih komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Vojvodinu. pa je nastavljeno 29.Nacionalno pitanje. a štampane su u štampariji Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Jedan broj partijskih rukovodećih kadrova posjećivao je niži partijski kurs pri Oblasnom komitetu. a u četvrtoj . godine formiran je Sreski komitet KPJ za modrički srez u kojem je u prvo vrijeme bilo 5 članova. održane oktobra 1943. savjetovanje je prekinuto 23. decembra u Vlasenici. ali je odgođeno zbog napada jakih neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju istočne Bosne. U svom sastavu je imao 2 opštinska komiteta. pa je Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu tražio od Oblasnog komiteta pomoć u kadru za nastavu na tom kursu. bio je da se pri svim okružnim komitetima KPJ organizuju partijski kursevi. Posavine. februara u Bijeljini. neprijateljske ofanzive. Štaba 36. II 1944. Savjetovanje je počelo 20. Sekretar komiteta je bio Jovo Radovanović. Pošto delegati iz Semberije. zbog snježnih nameta nisu mogli stići. jedan u Modriči. a kasnije i jedan u Odžaku. Komunisti su prorađivali i prvih 6 glava iz knjige Istorija SKP (b). Oblasni komitet je donio odluku da što prije održi Oblasno partijsko savjetovanje.

i oko 150 članova SKOJ-a iz 6. . Zapisnik sa oblasnog savjetovanja komunista istočne Bosne u Bijeljini. konferencije i kongresi značili su uvijek korak naprijed u borbi naših naroda za bolji život i za bolju sutrašnjicu. njeni sastanci. rolna 7/77-80). Uvjeren sam da će savjetovanje pružiti veliku pomoć i podstrek za dalju borbu. Nekada su partijska savjetovanja 1 4 5 održavana skriveno. u Šekovićima. 146 Prvog dana savjetovanja podnijet je politički referat. Kada ih uporedimo sa današnjim stanjem. 180 . Njeni najbolji sinovi su pali kao svete žrtve borbe za oslobođenje«. Komunisti istočne Bosne imali su još ranije jedno šire savjetovanje. Na savjetovanju je prisustvovalo oko 330 članova KPJ. Veliko je i sudbonosno vrijeme kada se održava ovo savjetovanje. drugog dana organizacioni referat. Jasno nam je da je razmah NOB u cijeloj zemlji i specijalno u istočnoj Bosni djelo naše Partije. savjetovanja. 144 145 146 U ime komunista Srbije prisutne je pozdravila drugarica Ana.144 U svom izlaganju Cvijetin Mijatović Majo je. Učiniće da još više omladinaca stupe u NOV. Stvaranje temelja naše moderne Demokratske federativne Jugoslavije u prvom redu je djelo KPJ. Politički referat podnio je Cvijetin Mijatović Majo a organizacioni Hasan Brkić Aco. o narodnooslobodilačkim odborima. da se pozadina sjedini sa frontom. što je bio pseudonim Milke Minić. Naša KP nije žalila žrtve za uspjeh narodnooslobodilačke borbe. između ostalog rekao: »Poslije 32 mjeseca junačke borbe komunisti istočne Bosne su se sastali da izvuku iskustvo iz dosadašnje borbe i da se dogovore o daljoj borbi koja predstoji. brigade i Birčanskog NOP odreda. Mikrofilm. onda nam je shvatljivo kakva i kolika je djela učinila naša Partija za relativno kratko vrijeme. Inicijativnog Oblasnog N 0 0 za istočnu Bosnu i predstavnik Antifašističkog fronta žena. Jasno je to i svjetskoj javnosti. Sprečavanje bratoubilačke borbe i bratimljenje naroda u istočnoj Bosni je djelo komunista. S druge strane unijećemo strah u kosti okupatoru i njegovim snagama . . Engleski premijer Vinston Čerčil je nedavno u svom govoru u engleskom parlamentu rekao: Komunisti Jugoslavije imali su čast da povedu svoj narod u borbu za narodno oslobođenje. Sarajevo. o Antifašističkom frontu žena i o agitaciji i propagandi. da sjedinimo sve narodne snage u jedinstveni front da bi što prije okončali ovaj rat. u teškim prilikama i uslovima ilegalnog rada. IRP. mi komunisti moramo da poradimo više nego do sada. da se učvrsti i proširi narodna vlast i da se još više rasplamsa narodnooslobodilačka borba. Od kako postoji KPJ. (Arhiv VII. a trećeg dana (2. U našoj napaćenoj i zavađenoj Bosni i Hercegovini stvaranje ZAVNOBIH-a je djelo bosansko-hercegovačkih komunista. III) referati o zadacima partijskih organizacija u vojsci. Bilo je to u sudbonosnim danima 3. VIII 1942. Nalazeći se pred vrlo krupnim događajima. dogovori.divizije. o Savezu komunističke omladine.

da nema dovoljno političkih priprema. U referatu o organizacionim pitanjima iznijeto je da u istočnoj Bosni (bez podataka o sarajevskom okrugu) djeluje 1. zatim ocjene vojno-političke situacije u zemlji. da se mobilizacija često vrši mehanički. da neke jedinice vrše mobilizaciju na svoju ruku. s obzirom na to da je trebalo uskoro izvršiti popunu jedinica koje su pretrpjele znatne gubitke u šestoj neprijateljskoj ofanzivi i novih koje će se. takođe. Za četnike je istakao da javno sarađuju sa Nijemcima i da ih jedino kao takve treba tretirati. Svega 10 žena na 181 .135 članova KPJ (od kojih su 139 žene) i 320 kandidata za članove KPJ (od kojih su 49 žene). od ustanka 1941.U političkom referatu dat je osvrt na prijeđeni borbeni put komunista. druga po brojnom stanju je partijska organizacija Posavine i Trebave sa 208 članova. Prvi je govorio Džemal Bijedić. i ukazano na zadatke koji komuniste očekuju u narednom periodu. da Muslimani na Trebavi i u Posavini nisu u tolikoj mjeri osjetili četničku kamu kao Muslimani u jugoistočnoj Bosni. Najbrojnija je partijska organizacija Majevice i Semberije (611 članova). bez konsultovanja organa narodne vlasti. Istakao je da nema jedinstvenih kriterijuma. a posebno u istočnoj Bosni. Bijedić je tražio da se problem mobilizacije hitno riješi jedinstvenim propisima. zeleni kadar i mobilizaciju novih boraca za popunu jedinica NOV i POJ. Često se dešava da bogatiji potplaćuju siromašne da idu u jedinice umjesto njihovih sinova i slično. Iznijet je podatak da Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu rukovodi jednim sreskim sa tri opštinska komiteta i 16 partijskih jedinica. četvrta romanijska sa oko 100 i peta tuzlanska sa 73 člana. U diskusiji o političkom referatu učestvovalo je 13 delegata. čije je izlaganje tretiralo tri problema: četnike. jednostavnim određivanjem koliko koje selo treba da uputi novih boraca. treća je birčanska partijska organizacija sa 128 članova. Rekao je. Na kraju je govorio o potrebi regulisanja pitanja mobilizacije novih boraca. u skoroj budućnosti. godine do februarskih dana 1944. Kritikovao je pojedinačne slučajeve sastajanja sa četnicima i pokušaje lokalnih sporazuma. stvarati u sjeveroistočnoj Bosni.

delegat sa Vučjaka. koja su na savjetovanju usvojili. Trećeg dana savjetovanja delegati su razmatrali pitanje N 0 0 . prema jednom kasnijem izveštaju.147 U diskusiji o organizacionom referatu učestvovalo je 13 delegata. Na kraju savjetovanja ponovo je govorio Cvjetim Mijatović Majo. a među 47 kandidata za članove KPJ ima samo 6 žena. rolna 7/77-82. AFŽ. Za vrijeme održavanja savjetovanja bili su smješteni po okolnim selima. rad partijske organizacije u vojsci i probleme agitacije i propagande. Upućen je pozdravni telegram Pokrajinskom komitetu KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Sarajevo. Izrazio je želju da se odluke savjetovanja odmah sprovode na svim sektorima rada. Poslije savjetovanja neki su pošli na nove dužnosti. vojno-teritorijalnim organima 22 i na terenu 110 komunista.Trebavi i u Posavini se nalazi među članovima KPJ. među kojima trojica delegata sa Trebave i Posavine . 182 . mogli stupiti u borbu (iz Posavsko-trebavskog odreda na savjetovanje su išli Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović). SKOJ. Dao je svečano obećanje da će komunisti uložiti sve snage da ostvare zadatke.Mladen Jeftić. a većina se vratila u Posavinu i Trebavu. omladinac Tomo Tadić. spremni da sa uspjehom izvrše nove zadatke koje je savjetovanje usvojilo. kako u sferi partijsko-političkog rada. djelovalo je 204 člana KPJ i to: u Posavsko-trebavskom odredu 72. da učvrste i ojačaju partijsku organizaciju i da sprovedu u život sve odluke KPJ. Borika Stančić i Petar Kaurinović. u kojem se kaže da će komunisti istočne Bosne uložiti sve svoje snage da ostvare bratstvo i jedinstvo naroda Bosne i Hercegovine. u svim dijelovima istočne Bosne. u slučaju potrebe. AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a. Odmah poslije savjetovanja održan je sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu i sastanci sa sekretarima okružnih komiteta sa kojima je izvršena analiza stanja u pojedinim okruzima i utvrđivanje konkretnih zadataka i formi pomoći. 147 148 Na Posavsko-trebavskom okrugu u aprilu 1944. Arhiv VII. 148 Delegati iz Posavine i sa Trebave krenuli su iz Srebrenika na savjetovanje svrstani u jednu četu. da prošire i ojačaju narodnooslobodilačku borbu. kako bi na putu. U diskusiji je uzeo riječ. Mikrofilm IRP.

dostavio 19. Sekretar komiteta postao je Joco Bogdanović. Izabran je biro sreskog komiteta za srez Modriču. Istovremeno su vršene pripreme za formiranje sreskog komiteta KPJ za srez Bosanski Šamac i opštinskih komiteta u Bosanskom Šamcu i Slatini pa su na taj teren pošli Sreten Lopandić. Za 22. II 1944. USAOJ-a i pionira. Novi sekretar biroa bio je Borika Stančić. mart je bilo zakazano savjetovanje komunista Trebave i Posavine. Pero Kovačević. a zakazano okružno partijsko savjetovanje moralo je biti odloženo. Sarajevo. 183 . Pri Okružnom komitetu KPJ počeo je sa radom niži partijski kurs. Situacija je postajala sve komplikovanija. rolna 7/334-337. poremetio je mnoge planove partijsko-političkog rukovodstva u Posavini i na Trebavi.150 Nepovoljan razvoj vojno-političke situacije u sjeveroistočnoj Bosni. marta do 6. a rukovodilac i glavni predavač je bio Nenad Petrović koga je Oblasni komitet uputio da pomogne okružnom partijskom rukovodstvu za Trebavu i Posavinu. Dana Simić i Brano Panić. pa je i partijski kurs iz Gradačca premješten u Srebrenik. koji je radio od 19. Boško Milutinović i Muhamed Kešetović. I druge mjere i djelatnosti partijskog rukovodstva. Jelka Ljubas. analiziravši novonastalu vojno-političku situaciju. Arhiv VII. Mikrofilm.tako i u radu na razvijanju organa narodne vlasti. a za agitaciju i propagandu Slavko Tomić.149 U selima opštine Gradačac stvarane su takođe organizacije KPJ. organizacija AFŽ. Rad partijskih aktivista je znatno otežan. Za rad omladinske organizacije bio je odgovoran Đokan Babić. tadašnji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. a za članove biroa izabrani su: Jovan Radovanović. izazvan ofanzivom 13. marta 149 150 Tada je formiran i opštinski komitet KPJ za bosansko-šamačku opštinu u krnjem sastavu. započete poslije bjeljinskog savjetovanja. Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ je Trebavu i Posavinu upućen 26. Mira Mijojlić. IRP. Kurs je pohađalo 18 članova KPJ. aprila. morale su se odložiti ili smanjiti. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. Komunisti Trebave i Posavine prionuli su na rad sa novim elanom. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu je. SS divizije. Izvršene su neke izmjene u sastavu partijskih rukovodstava i napravljeni planovi za formiranje novih. za AFŽ Remza Kapetanović.

1944. mjesnih i opštinskih narodnooslobodilačkih odbora. Tako je po151 Arhiv VII. Poslije izvjesnog vremena kada se uvidjelo da do toga neće brzo doći. Sav kadar sa terena se ne smije povući. Podrinjskim i Majevičkim odredom i vojvođanskim jedinicama. Okružnim komitetima KPJ direktivu sljedeće sadržine: »Ne dozvoliti da u ruke neprijatelja padne ma ko iz rukovodećeg kadra. čekajući da se promijeni situacija na Majevici i u Semberiji. naročito prema onima koji su bili u organima vlasti i ne dozvoliti da bilo ko padne u ruke neprijatelja. IRP. po zadatku. godine. odnosno iz bjeljinskog i brčanskog ratnog sreza. Jedan broj partijsko-političkih radnika ostao je na terenu u Semberiji i Majevici da u ilegalnim uslovima nastave djelatnost. ih treba što prije pokrenuti i staviti ih pod zaštitu vojnih štabova. Sa 17. da bi se sa njima u posljednjem momentu mogli povući. raspoređeni su u operativne jedinice ili na partijsko-politički rad u vlaseničkom i srebreničkom srezu. Zbog toga. Oni su jedno vrijeme bili uz jedinice. Većina je bila izložena stalnim potjerama neprijatelja. partijsko-politički radnici da nastave partijskopolitičku aktivnost i obavljaju pojedine obavještajne poslove. Pri tome treba lično objasniti članovima vrijeme neprijateljske ofanzive. primjenjujući najbrutalnije metode. Mikrofilm. jer narod ne smije ostati prepušten sam sebi. Na terenu treba ostaviti samo one koji su neophodni i kojima je to moguće obzirom na mjesta gdje se nalaze. godine. rolna 7/300-301. pošli su na Birač i u Srem mnogi partijsko-politički radnici sa Majevice i Semberije. Sarajevo. 184 . koji je na svaki način. Oni zbog toga moraju biti u što tješnjoj vezi sa operativnim jedinicama. polovinom aprila 1944. gde će ostati do početka avgusta 1944. pa da se vrate. i istaknuti saradnici NOP-a pošli su. majevičkom.« 151 Na osnovu ove direktive članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. godine sa 18. Treba naročito posvetiti pažnju uglednim građanskim ličnostima. Na terenu Posavine i Trebave ostali su. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim ordredom u srednju Bosnu. u duhu pomenute direktive. nastojao da ih otkrije i pobije. mora se osjetiti prisustvo Partije i u najtežim situacijama. U tom periodu mnogi partijsko-politički radnici izgubili su živote. djelujući u uslovima koji su bili teži nego ikada ranije.

Bukviku i Brčkom. U avgustu 1943. instruktor Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za B i H i Milena Marković. Član sreskog komiteta Tamara Begović je zarobljena i ubijena u Drenovcima. jer nije bilo veza između omladinskog rukovodstva za BiH i omladinskog rukovodstva u istočnoj Bosni. uz malu pomoć partijskih organizacija. Do njegovog dolaska nije se znalo za USAOJ.ginuo i sekretar sreskog komiteta KPJ za Brčko. Do oslobođenja Trebavsko-posavskog područja tj. U nekim mjestima nije bilo skojevskih organizacija. Jelenka Voćkić je kasnije u ljeto 1944. koji su razvili djelatnost u stvaranju i povezivanju omladinskih organizacija u Gradačcu. Srebreniku. Skojevska organizacija na Trebavi i u Posavini je imala sličan razvojni put kao i partijska. U partijskim ćelijama i u nižim rukovodstvima nije bilo zaduženog člana za rad sa omladinom. Do oslobođenja ovih krajeva skojevske organizacije su radile autohtono. što je dovelo do njenog rasta i velikog priliva omladinaca u redove NOV i POJ. sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a i član Sreskog komiteta KPJ. Srebreniku i okolnim selima. čak do jeseni 1944. Početkom sep185 . Drago Tojić Gango pokušavajući da uspostavi vezu iz Dragoljevca sa Sremom. Dizdarević je razjasnio i otklonio lutanja u organizacionom pogledu i prenio stavove Pokrajinskog komiteta SKOJ-a u Bosnu i Hercegovinu i Centralnog komiteta SKOJa i odluke I kongresa USAOJ-a. u ovaj kraj su došli Nijaz Dizdarević.Muhamed Sušić. Modriči. masovnosti i samostalnosti omladinskih organizacija. Džemila Ajanović. a u bazi u Brnjiku Salih Mehikić. Insistirao je na većoj mobilizaciji. ona je uglavnom djelovala u Gradačcu. za što šire okupljanje omladine u redove omladinske organizacije. a ranije član opštinskog rukovodstva SKOJ-a za Srebrenik . Modriči. poginula kao član sreskog partijskog rukovodstva za Srebrenicu. U bazi u Dragaljevcu ostala je. iako su postojale partijske organizacije. omladinski rukovodilac. do avgusta 1943. Nekoliko dana ranije u istom kraju poginuo je i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a za Srebrenicu.

koje će drugom polovinom oktobra prerasti u Okružni komitet. Članovi komiteta su bili Borika Stančić (sekretar). za sektor Vučjak-Odžak u sastavu: Slavko Tomić (sekretar). Jovica Lazarević (u prvo vrijeme zadužen za stvaranje omladinske organizacije u Posavskom odredu). a članovi: Muhamed Sušić. Perica Kosik. Nedeljko Krekić i Ahmet Čatić. Stojan Vasić. Prvi opštinski komitet SKOJ-a na Trebavi i Posavini formiran je u Bukviku. godine. gdje je već postojao brojan aktiv članova SKOJ-a. U isto vrijeme na teritoriji okruga Birač ima 60. Mara Pajić i Janja Tripić. Nedo Krekić. Nešto kasnije u Komitet je izabran i Nevenko Grebenarević. na svakom mjestu i u svakoj akciji unosili su žar svoje mladosti. avgusta 1943. naimenovano je Okružno povjereništvo SKOJa. Ibrahim Mujbegović i Mika Dujić kao sekretar. sa zadatkom da pomognu u razvoju omladinskih organizacija. U septembru 1943. Julka Kaurinović. a na teritoriji majevičkog okružnog komiteta 772 skojevca. poneseni idejama KPJ i pobjedama NOV i POJ. a poslije njegove pogibije. Oni su bili ta snaga koja je privukla masu omladine da se opredijeli za ciljeve NOP-a. u Posavini i Trebavi djeluje 48 članova SKOJ-a. formiran je Opštinski komitet SKOJa. Sekretar komiteta je bio Muhamed Kešetović. oktobra 1943. u decembru 1943. Organizacija SKOJ-a na Trebavi i Posavini intenziv186 . U Opštinski komitet SKOJ-a. 20. kao i u drugim krajevima.tembra 1943. su ušli: Petar Kerezović. Opštinski komitet SKOJ-a za srebreničku opštinu formirala je Aiša Maličević. Nešto kasnije. U Bukviku su avgusta i septembra 1943. Početkom oktobra 1943. boravili Nadžija Biser i Slavko Tomić. Bajazit Kešetović i Muhamed Selimović. Mladi. Julka Kaurinović. formiran je Opštinski komitet SKOJ-a. prednjačili u radu. Branko PanićSemberac i Aiša Maličević. godine. Skojevci su ovdje. Sačinjavali su ga članovi SKOJ-a koji su već godinu dana djelovali u organizaciji SKOJ-a tuzlanskih srednjih škola. Za sekretara je izabran Petar Kerezović. za modričku opštinu u koji su ušli Perica Kosik.

Vršene su pripreme za sazivanje Oblasne konferencije SKOJ-a koju je trebalo popularisati. 122 kg pšenice. Aktiv SKOJ u Bosanskom Samcu formirao je Spasoje Ilinčić. 35 kg oraha.nije je počela raditi na omasovljavanju svog članstva od polovine avgusta i početkom septembra. 419 kg kukuruza. organizovanje omladinskih priredbi. otvaranje analfabetskih tečajeva i održavanje političkih zborova i konferencija. Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. U drugoj polovini oktobra oformljene su organizacije SKOJ-a u Bosanskom Samcu. Branka Čorluka. 138 kg suhih šljiva.135 razvijanje kulturno-prosvjetnog rada. sakupljanje materijalnih priloga za bolnice i ratom opustošene krajeve. počelo je omladinsko takmičenje u čitavom nizu akcija koje su tada bile aktuelne: dobrovoljno javljanje u jedinice NOV i POJ. Slobodan Jokić i Ostoja Ilinčić. Sarajevo. Samo u 10 sela u okrugu omladinci su sakupili slijedeću količinu namirnica: 521 kg graha.154 Odžaku. Desa Brkić. 152 153 154 155 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. Elmasa Džakić.555 kuna. formiranje omladinskih pjevačkih horova i diletantskih grupa. a u Posavskom NOP odredu 56 članova. Bilo je predviđeno da iz Posavine i sa Trebave krene 10 delegata. Članovi aktiva su bili: Dragan Ristić. Mikrofilm IRP Sarajevo. pa se skojevska organizacija na terenu povećala na 62 člana. godine Arhiv VII. rolna 5/312-316. i na zborovima i konferencijama izabrati delegate. Početkom decembra 1943. ubrzo se našlo 92 člana SKOJ-a. Formiran je i Okružni odbor USAOJ-a za Trebavu i Posavinu. U novembru 1943. XII 1943. Čak su skoro svi članovi tri opštinska rukovodstva SKOJ-a i 14 seoskih rukovodstava USAOJ-a sa ostalim omladincima ušli u jedinice NOV i POJ. svrstano u 5 aktiva.152 Mnogi članovi SKOJ:a i mnogi napredni omladinci su otišli u jedinice NOV i POJ. smatrajući da oni treba da daju primjer drugima. U Posavskom i Trebavskom NOP odredu. Mikrofilm. rolna 4/607). 187 . 627 kg krompira.153 U to vrijeme najvažniji zadatak bio je širenje i jačanje organizacija SKOJ-a i omasovljavanje organizacija USAOJ-a u naseljima na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji. u Trebavskom NOP odredu djelovalo je 36 članova SKOJ-a. svrstano u 12 aktiva. 18 kg jabuka i 28. IRP. Tolisi i na Vučjaku. XII 1943 (Arhiv VII.

divizije i romanijskog i birčanskog okruga. dok je u diskusiji o USAOJ-u. 4524. Otvaranju savjetovanja je prisustvovalo oko 600 omladinaca iz Bijeljine i okoline. (Arhiv VII. 1-3). (Arhiv IRP. Delegati su se međusobno upoznali. stekli jasniju sliku o zadacima koji ih očekuju i dobili odgovore na nejasna pitanja iz domena organizacije. 157 Diskusija je bila vrlo živa.156 Kada je ofanziva neprijatelja prošla. a među 16 diskutanata o organizacionom referatu . I 1944. Sarajevo rolna 4/606-610. zbog sniježnih nanosa savjetovanje u Vlasenici je prekinuto.Džemila Ananović i Jovica Lazarević. kat. godine u Vlasenici. br. Zapisnik o radu savjetovanja SKOJ-a. marta u Bijeljini. Povremeno je poprimala karakter mitinga. saznali najvažnije elemente vojno-političke situacije.Savjetovanje je međutim moralo biti odloženo zbog početka 6. Među 14 učesnika u diskusiji o p r v o m referatu bili su delegati iz Posavine i Trebave: Fuad Suljić. Naročito je bilo zapaženo izlaganje Nijaza Dizdarevića. pa je predsjedništvo moralo intervenisati. 285-286 i 477—186). neprijateljske ofanzive. Direktiva Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 29. koji je ukazao na najznačajnije probleme rada omladinske organizacije i založio se za rješavanje konkretnih pitanja. Sarajevo. i rolna 5/155. izmijenjali iskustva u radu. XII 1943. 188 . člana PK SKOJ-a. Mikrofilm. Kemal Halilović i Muhamed Sušić. Zbirka NORa. učestvovao i Muhamed Kešetović. Na savjetovanju se snažno manifestovalo bratstvo i jedinstvo i identični pogledi mladih komunista. organizacionom pitanju i o radu organizacije USAOJ-a. a u njegovom radu je učestvovalo 122 delegata. Pošto delegati iz majevičkog. Stigli su samo delegati iz jedinica 17. str. Oblasni komitet SKOJ-a za istočnu Bosnu zakazao je Oblasno savjetovanje SKOJ-a za 23. i 27. a nastavak je uslijedio 2. tuzlanskog i posavskotrebavskog okruga nisu mogli stići. Pismo PK SKOJ-a za BiH od 16. Tomo Tadić. X 1943. i izveštaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. Na savjetovanju su pročitani i razmatrani referati o vojno-političkoj situaciji. 156 157 Izvještaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 6. pored 7 delegata. X 1943.

Nada Kerec. Gordana Tanacković.Petog marta 1944. među kojima 50 sa Trebave i iz Posavine i 5 delegata iz Posavsko-trebavskog odreda. Na partijske dužnosti su pošli Borika Stančić.000 primjeraka proglas Zemaljskog odbora USAOJ-a za B i H i brošure: SKOJ u surovoj školi rata i 189 . trebalo da izabere Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu i delegate za osnivački kongres USAO BiH-a. Mustafa Šabić. U martu 1944. godine formiran je Sreski komitet SKOJa za modrički srez. Iz posavsko-trebavskog okruga su prešli na rad u druge okruge Muhamed Sušić za sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a Srebrenica i Ekrem Avdić u Okružno rukovodstvo SKOJ-a za Birač. ali je ofanziva neprijatelja omela održavanje. Novi sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu je postala Aiša Maličević. Članovi komiteta su bili Nedo Krekić i Perica Kosik (skojevski rukovodioci na Vučjaku). Konferencija je. te Vlado Bošković. Desa Koštan. Sreten Lopandić. Početak konferencije je zakazan za 10. sa sekretarom Muhamedom Kešetovićem. Konstatujući da organizacija USAOJ-a treba da postane šira i brojnija. na kojoj su razmatrani rezultati savjetovanja i izvršen raspored kadrova. na kojoj je trebalo da učestvuje 315 delegata. održana je plenarna sjednica Oblasnog komiteta SKOJ-a. Aiša Maličević i Miloš Piljuga. Hazim Hasić i Pero Kajmaković. Za pripremu konferencije izabran je Inicijativni odbor u koji su ušli: Jovan Radovanović Šico. Ahmet Ćatić (sekretar Opštinskog komiteta SKOJ-a u Odžaku) i Bajazit Kešetović (novi sekterat Opštinskog komiteta SKOJ-a u Modriči). Risto Tošović. savjetovanje je zaključilo da se pripremi i održi Oblasna konferencija USAOJ-a. godine odštampao u 4. april 1944. pored ostalog. sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu. Oblasni komitet SKOJ-a je u martu 1944. Rešad Saletović i Nada Bošković. a za nove članove Okružnog komiteta imenovani su Fuad Suljić i Mira Bilbija. sekretar OK SKOJ-a za Majevicu i Semberiju. Mirko Ostojić. Oblasni komitet SKOJ-a sačinjavali su: Mićo Rakić (sekretar) Jovan Radovanović Šico.

Kruškovom Polju. godine počeo kurs za rukovodioce SKOJ-a. Bukviku. Potpeći. zbog prisustva neprijatelja (Trebava i Vučjak). rolna 7/365-366. Majevcu. IRP. Poslije partijskog savjetovanja nastao je značajan preokret u radu omladinskih organizacija. Miloševcu.SKOJ u vojsci. godine. SKOJ je tada imao 130 članova. 160 izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a za Trebavu i Posavinu od 21. Oblasnom komitetu SKOJ-a za istočnu Bosnu. Vidi. Dobrinji. Sarajevo. 159 Izvještaj Okružnog Komiteta SKOJ-a za Tuzlu. rolna 10/387-388. 160 158 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. I u ostalim mjestima omladinske radne čete su postigle vidne rezultate. godine. ali je morao biti prekinut zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na to područje. Arhiv VII. a po jedan član u Rapatnici i Falešiću. Ritešiću. koja je februara 1944. Osjetio se veliki polet u radu i došlo je do aktiviranja velikog broja omladinaca i omladinki. Aktivi SKOJ-a postojali su u Čitluku. Smolućoj i Ljenobudu. Vujičićima i drugim selima. koja je postala ogledno poljoprivredno dobro pod neposrednim rukovodstvom Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Posavinu i Trebavu. a još 24 člana je djelovalo u 6 aktiva na području opštine Srebrenik. Organizacije SKOJ-a i USAOJ-a stvarane su i u selima u kojima ih do tada nije bilo. omladinski domovi i pjevački horovi. Arhiv VII. čete pionira. godine. U tom pogledu su se naročito isticali omladinci i omladinke iz Modriče koji su njegovali ranjene i bolesne partizane skupljali posteljinu i veš za ranjenike i mnogo vremena proveli obrađujući zemlju na pustari. Donjem i Gornjem Srebreniku. Mikrofilm JRP. Mikrofilm. X 1944. Podnovlju. Sarajevo. Omladinske radne čete pružale su veliku pomoć organima narodne vlasti u skupljanju namirnica za bolnice i ratom opustošene krajeve. U Srebreniku je početkom aprila 1944. U svim opštinama su formirane radne čete. omladinske kulturno-prosvjetne sekcije. U nekim dijelovima okruga organizacije SKOJ-a su djelovale ilegalno. Mikrofilm IRP. pisan vjerovatno krajem marta ili početkom aprila 1944. 190 . III 1944. Sarajevo. rolna 7/197-200. pripojena tuzlanskom okrugu. Garevcu.138 koje su stigle do skojevskih organizacija u Posavini i na Trebavi. Arhiv VII. Odžaku.159 Poslije savjetovanja u Bijeljini osjetio se silan razmah u razvitku organizacije USAOJ-a. Riječanima. Novi aktivi SKOJ-a oformljeni su u Dugom Polju.

IRP. dobro posjećene priredbe. koja je kao član OK KPJ zadužena za taj sektor rada. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda krenuli su u centralnu Bosnu mnogi omladinski rukovodioci. Njen predsjednik je bila Joka Pantelić. Razvili su snažnu političku aktivnost u tim mjestima i okolnim selima i organizovali mnoge. Milena Marković i Ruža Spasojević koje je Oblasni komitet KPJ. uputio na Posavsko-trebavsko područje. Sarajevo. Modriči. od 19. u slučaju prodora jedinica zloglasne 13. Gradačcu i Srebreniku.161 Prva organizacija Antifašističkog fronta žena na tlu Posavine. godine stigla je Mevla Jakupović. godine u Gradačcu. Na njima su delegati iznosili svoje zamisli o istupanju na II kongresu USAOJ-a. prikupili su se delegati za Drugi kongres USAOJ-a iz istočne Bosne. formirani su opštinski odbori AFŽ u Bukviku. u ljeto 1943. marta 1944. bilo je predviđeno da i omladinski rukovodioci napuste slobodnu teritoriju zajedno sa operativnim jedinicama. Nove organizacije AFŽ u Posavini i na Trebavi počele su u većem broju da se formiraju u ljeto 1943. Prisutni omladinci su svojim prijedlozima upotpunjavali sadržaj tih izlaganja. sa jedinicama 18. Direktivom Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. godine. delegat Posavine i Trebave za II kongres USAOJ-a. Delegati. koje je predvodio Nijaz Dizdarević krenuli su 11. SS divizije. godine.U prvoj polovini aprila 1944. da pomognu komunistima tog kraja u političkom radu sa ženama. a zatim u Modriči. Istom direktivom je bilo predviđeno da ostali omladinci napuste teren i popune operativne jedinice. Na osnovu toga. aprila 1944. U toj borbi poginuo je Bajazit Kešetović. formirana je u Bukviku u kasnu jesen 1942. Srema. 191 . U 161 Arhiv VII. U oktobru 1943. godine. godine iz Modriče preko centralne Bosne ka Drvaru. U septembru i oktobru 1943. rolna 7/300-301. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica NOV i POJ. Mikrofilm. Njih su stvarale uz pomoć partijskog rukovodstva. Na putu kroz centralnu Bosnu došlo je do sukoba sa jednom njemačkom jedinicom.

žena i drugih aktivistkinja NOP-a. Na sastanku je izvršena raspodjela zadataka. Razvili su znatnu propagandnu aktivnost među ženama i objašnjavali ciljeve NOB-a.modričkoj opštini formirano je i 5 seoskih odbora (u Tarevcima. a u srebreničkoj 12 takvih odbora. u Gradačcu je održan sastanak svih komunista . Organizovali su mnogobrojne čitalačke grupe i analfabetske kurseve i nastojali da se žene. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu (Arhiv VII. One su uslovile svoje prisustvo priredbi time da prozori spolja budu zatvoreni i prekriveni neprovidnim papirom. U to vrijeme na teritoriji Posavine i Trebave djelovalo je 15 izabranih i 16 inicijativnih odbora AFŽ. a za sekretara Munira Karahasanovič. Miloševcu. Koliko su se morale uvažavati lokalne prilike.162 Nešto kasnije formirani su mjesni i seoski odbori AFŽ u naseljima opština Odžak i Bosanski Samac i opštinski odbori AFŽ u Odžaku i Bosanskom Šamcu. sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu i Aiša Maličević član Okružnog komiteta SKOJ-a. Mikrofilm. Kladara i Koprivni). na kojoj su prisustvovali Džemal Bijedić. kako ih muškarci ne bi mogli vidjeti bez žarova i feredža. Remza Kapetanović (Škundrić). Izvedeno je nekoliko recita162 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. Među ženama na dnevnoj predstavi bilo je najviše Muslimanki. . Tada je izabran Okružni inicijativni odbor AFŽ za Trebavu i Posavinu od 5 članova. a naveče za ostalo građanstvo. osobito Muslimanke koje su se tada krile od muškaraca. rolna 5/53-58). D. pa su učesnice savjetovanja krenule na teren. 192 . IRP Sarajevo. govori primjer proslave 8. Tereza Nikić i Anka Kikić. U prvoj polovini novembra 1943. marta 1944. Za predsjednika je izabrana Mevla Jakupović. Odbori su svakodnevno održavali sastanke sa ženama i sakupljali priloge za bolnice i vojsku.Dana žena u Gradačcu. u gradačkoj nekoliko. a među njima mnogo onih koje su prvi put u životu izašle na javno mjesto. a među njima: Safa Halilović. Jelka Ljubas. Danju isključivo za žene. Ruža Spasojević (Janković). Hanumica Širbegović. Vranjaku. XI 1943. Program priredbe pripremila je Anka Kikić. uvedu u javni život. Program proslave morao je biti izveden dva puta u istom danu.

U želji da se stvori što više narodnooslobodilačkih odbora bilo je i grešaka. pristizale u Modriču noseći transparente i pjevajući partizanske i narodne pjesme.163 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu poklanjao je veliku pažnju radu organizacije žena. Tako je na partijski kurs pri Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućena Ljubica Miljuš iz Gradačca. 193 . gdje je uticaj NOP-a bio u porastu. a zatim i opštinski narodnooslobodilački odbori u Modriči. Od ranije je postojao Opštinski N 0 0 u Bukviku. a kada je formiran niži kurs pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu na njega su upućene Tereza Nikić. Safa Halilović.deset). nastaje novi zamah u stvaranju organa narodne vlasti. pa su u neke 163 164 Ibrahim Karabegović. Zbor je održan na pijaci. Pismo sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućeno početkom marta 1944. a koncem februara 1944.cija i skečeva. član Okružnog komiteta KPJ. Proslave Dana žena održavale su se i u drugim mjestima. Hakija Muratbegović i Muhidin Spužić. a i u nekim selima Posavine i Trebave. Mikrofilm. Nastojao je da žene komuniste. Ruža Spasojević. Poslije partijskog savjetovanja u Bijeljini. sekretar Sreskog komiteta KPJ za Modriču i Jelka Ljubas. predsjednica Sreskog odbora AFŽ. od ranog jutra. Gradačcu. Formirani su mnogi seoski narodnooslobodilački odbori širom Posavine i Trebave. a i da dobije pomoć u kadrovima sa drugih krajeva za taj sektor rada. kojih je bio mali broj (u početku samo šest. na teren Posavine i Trebave je trebalo da krene i Lepa Kuđić. U ljeto 1943. Govorili su Mladen Jeftić. Srebreniku i Odžaku. Sarajevo. Aktivnost žena Modrice i okoline u NOB. Borika Stančić. Hanumica Širbegović i Mujesira Dajić. Remza Kapetanović. Istog dana održan je miting na kojem je prisustvovalo preko 300 žena iz Gradačca i okoline. godine u onim selima i mjestima Posavine i Trebave. U Modriči se na zboru okupilo oko 300 žena. Oni su morali djelovati ilegalno zbog prisustva neprijateljskih jedinica. 658-663. što više aktivira i politički uzdigne. Žene BiH u NOB. Arhiv VII. Oskudno odjevene žene iz okolnih sela su. rolna 7/233. IRP.164 Narodnooslobodilački odbori su se uspostavljali koncem 1941. iako je padala kiša. dolaskom jedinica NOV i POJ u ove krajeve. str. a dobro uvježbani hor je upotpunio cio događaj. godine .

a za sekretara Salih Mehikić. Opštinski N 0 0 Odžak. Opštinski N 0 0 Modriča je u novembru 1943. godine. 165 Stevo Popović. Prethodno je izabran Opštinski narodnooslobodilački odbor za čelićku opštinu. Za predsjednika njegovog Izvršnog odbora izabran je Cvjetko Perić. Ovi inicijativni odbori su imali privremeni karakter i trebalo je da. Birač. Na taj problem je ukazivao Okružni komitet KPJ i tražio da se u odbore biraju ljudi koji su čvrsto na liniji NOB-a. Odžak i Miloševac. postavilo se pitanje obrazovanja viših organa narodne vlasti koji bi rukovodili i pomagali razgranatoj mreži seoskih i opštinskih odbora. U isto vrijeme formiran je Okružni N 0 0 za Majevicu. Izbor je izvršen na skupštini predstavnika opštinskih i seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Posavinu i Trebavu. u jesen 1943.odbore ušli bivši seoski knezovi i muhtari. 194 . Nešto ranije izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez koji je imao sjedište u Ražljevu. Razvoj i djelovanje N 0 0 u istočnoj Bosni. U istom mjesecu formiran je i Okružni inicijativni narodnooslobodilački odbor za Trebavu i Posavinu. koji je kao član Okružnog komiteta KPJ bio zadužen za organizaciju i razvoj narodne vlasti. a opštinski N 0 0 Miloševac 5 seoskih N 0 0 . Za predsjednika je izabran Branko Kisić. km : sir 233-234. Neposredno poslije toga izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za modrički srez. u Tuzli je formiran Oblasni inicijativni odbor za istočnu Bosnu. Istočna Bosna u NOR. pripreme izbore za odgovarajuće odbore (oblasti i okruga). Skakava. Sreski N 0 0 Modriča obuhvatio je teritoriju opština: Modriča. dok su Opštinski N 0 0 u Bukviku i Ražljevu popunjeni novim članovima. Cerik. koji je u početku imao 7 članova. Romaniju i Tuzlu. a za sekretara Edhem Ćamo. pored pomoći nižim organima narodne vlasti. 10 seoskih N 0 0 . Stvaranjem velike oslobođene teritorije u istočnoj Bosni.165 Početkom novembra 1943. Za predsjednika je izabran Mustafa Rustanbegović. imao 7 seoskih N 0 0 . seoski N 0 0 u selima: Bijela. a za sekretara Nada Manojlović. Osnovani su također. Odlučeno je da se formira Oblasni inicijativni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu i okružni inicijativni odbori za okruge Majevicu i Semberiju. Za prvog predsjednika Sreskog N 0 0 u Modriči izabran je Đorđo Mikičić a Jovan Radovanović za sekretara.

br. Slavko Stanojević. Nahvijojci i u drugim selima brčanskog sreza. Hasan Begić. 14 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Na teritoriji opštine Gradačac je djelovalo pored opštinskog N 0 0 . 167 Izvještaj sekretara OK KPJ od 1. Brvniku. postao komandant mjesta za predsjednika odbora je izabran Mitar Trivić. a sekretar Teufik. Vražići. Veiino Selo. Poslije ofanzive Okružni inicijativni odbor je preduzeo korake da se izvrše izbori za NOO u mjestima gdje odbori nisu postojali i tamo gdje su na brzinu postavljeni.Maoča. a sekretar Teufik Imamović. Islamovac. Arhiv IRP. Ljubomir Brkić i Muharem Hadžijusufović. 1840. Ratkovići. II 1944. U opštini Bosanski Šamac seoski N 0 0 u Tišini. 21-22. Boderište. a kada je on. u oktobru 1943. Imamović. str. godine bio je Jovo Pajić. Bukovac. Izborne konferencije su bile veoma posjećene. Brnjik. 168 Opštinski N 0 0 u Bosanskom Samcu izabran je 14. Šesta neprijateljska ofanziva omela je veću aktivnost narodnooslobodilačkih odbora. Batkuši. XII 1943. godine izabran opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Mujom Smajlovićem. Članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Satorovići. na konferenciji delegata opštinskih i seoskih odbora. kat. Sarajevo. Gornji Rahić. Nastanak i razvoj narodne vlasti na brčanskom kraju (1941-1945). godine izabran je. sreski N 0 0 za srez Gradačac. Humci.167 Predsjednik opštinskog N 0 0 bio je Bećirbeg Ibrahimbegović. Pisarima. IRP. Na području sreza Gradačac izabrana su 3 opštinska (Gradačac. (Arhiv VII. Pukiš. Dubravice. Mikrofilm. 169 izvještaj sekretara OK KPJ od 22.168 U Srebreniku je oktobra 1943.166 Prvi predjsednik narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku 1941. rolna 5/312-316). Begovača. Prvi predsjednik sreskog N 0 0 bio je Husein Kondžić.169 166 D r Drago Borovćanin. 195 . Mionica i Skugrić) i 15 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. u njega su ušli: Husan Zaimović. pa su u njih ušli nepouzdani ljudi. Sarajevo. U februaru 1944. Crkvini i Obudovcu su prošireni novim članovima. Zbirka NOR-a. X 1943. Konstituisanju odbora prisustvovao je Đorđe Mikičić. predsednik Sreskog NOO Modriča.

Sarajevo. kao i narodnooslobodilački odbori i posebni odbori narodnooslobodilačkog fronta na slobodnoj teritoriji Trebave i Posavine su razvili znatnu javnu političku aktivnost u objašnjavanju ciljeva NOB-e. Modriči i Srebreniku. Oni su se osamostalili i potpuno zadovoljili. Narodnooslobodilački odbori pružili su. vodili su brigu o svim tekućim pitanjima života i rada na oslobođenoj teritoriji: o ekonomsko-finansijskim. kulturno-prosvjetnim. upravnim i drugim pitanjima.170 Konferencija. pored zaduženja o snabdijevanju vojske i bolnica. Tako se na primjer. Prije stvaranja posebnih odbora Narodnooslobodilačkog fronta. pored Inicijativnog okružnog N 0 0 . posteljinom i drugim bolničk i m inventarom. (Arhiv VII. Izabrani organi su bili provjerene pristalice i aktivisti NOP-a. Mikrofilm. Narod je shvatio suštinu N 0 0 i razliku između NOO i bivše vlasti. III 1944. 196 . djelovala i t r i sreska narodnooslobodilačka odbora izabrana demokratskim putem. nije održana u predviđeno vrijeme zbog neprijateljske ofanzive. u saradnji sa organizacijom žena i omladine. u oslobođenom Gradačcu odvijala nastava u osnovnoj i građanskoj školi i u osnovnoj školi u Vučkovcima. takođe. smještaju i njezi velikog broja ranjenika i bolesnika u bolnicama u Gradačcu. partijska i skojevska rukovodstva. godine. Odbornici su uživali nepodijeljeno povjerenje svojih mještana i seljana.Sada su na terenu Posavine i Trebave. značaja odluka II zasijedanja AVNOJ-a i I zasije170 Izvještaj sekretara OK KPJ upućen Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu 26. U Gradačcu i Modriči dobrovoljnim prilozima građana bolnice su opskrbljene krevetima. Narodnooslobodilački odbori. rolna 7/334-337). velika razlika u radu izabranih organa narodne vlasti od onih koje su ranije postavljali pojedini politički radnici na terenu i jedinice NOV. nego tek koncem avgusta 1944. U martu je vršen izbor delegata za Oblasnu skupštinu narodnooslobodilačkih odbora koja je trebala da izabere Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu. veliku pomoć na prihvatanju. Postojala je. međutim. znali su svoja prava i dužnosti i nastupali kao pravi narodni predstavnici. IRP. Iz Posavine i sa Trebave izabrano je 30 delegata.

Slatini. Caga. Tom prilikom su upućeni telegrami Predsedništvu AVNOJ-a i Nacionalnom komitetu narodnog oslobođenja Jugoslavije. Gornjeg i Donjeg Ljenobuda. Na nekim konferencijama. Srebreniku i Srnicama. kao u Tarevcima. Špionice. Garevcu.Dana žena. Tarevcima. Brnjičana. 17. Sarajevo. Modriči. Uroža. U januaru 1944. koje su potpisivali svi prisutni. One su bile pogodan oblik okupljanja naroda. sa tih konferencija upućivane su pozdravne depeše AVNOJ-u. godine održana konferencija domaćina i odbornika N 0 0 iz cijele opštine Srebrenik. Behrama. kako bi moglo prisustvovati što više stanovnika. zatim na prikupljanju pomoći za partizanske bolnice i stanovništvo popaljenih krajeva. Odžaku. IRP. koji su pored zabavnog i socijalnog imali i politički karakter. Babunovića.dana Oktobarske revolucije održani su veliki narodni zborovi u Gradačcu. Vučkovcima. Lipja. Kulturne priredbe sa prigodnim programima. februara . Svakodnevno su u Tehnici OK KPJ štampane vijesti koje su zajedno sa Frontom slobode i štampanim proglasima slate u sva sela na oslobođenoj teritoriji. Veliki zborovi su održani i povodom 23. Podorašja. Sladna. Crkvenog Brda. Povodom 7. I 1944. na primjer. Zahirovića. glasi: »Domaćini Gornjeg i Donjeg Srebrenika. sa svog sastanka održanog 17. Seone. u Donjem Srebreniku. Podnovlju. Šahmera. Tako je. 197 . novembra . One su održavane u Gradačcu. Telegram upućen predsjedniku NKOj-a. bile su uvijek dobro posjećene. januara 1944. Like.Dana Crvene armije i 8. (Arhiv VII. Modriči. Rapatnice. Brezika. 171 Kada su prilike dozvoljavale organizovane su konferencije za nekoliko sela. Čitluka. ZAVNOBiH-u i Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ). Tinje i Osoja sa predstavnicima svojih N 0 0 . Lisovića. maršalu Josipu Brozu Titu. Zborovi u Gradačcu i Modriči su održani na pazarni dan. najboljeg među najboljim sinovima 171 Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu upućen Oblasnom komitetu KOJ za istočnu Bosnu 21. Obudovcu. marta . Bukviku. Bosanskom Šamcu. Miloševcu i Srebreniku. Mikrofilm. I 1944. rolna 6/62-30). prisustvovalo je i preko 200 ljudi. Konferencije su bile stalan oblik komuniciranja partijskih rukovodioca i predstavnika narodne vlasti sa narodom.danja ZAVNOBiH-a. Crkvini i u drugim selima gdje su postojale pogodne prostorije. pozdravljaju najhrabrijeg među najhrabrijim. Čehaja.

172 U februaru 1944. od 10. 14. oduševljeni naporima svoje narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda. Jusuf Smailović. održana je konferencija muslimanskih sveštenika u Breziku sa koje su poslati telegrami maršalu Titu. februara povodom godišnjice Sovjetske armije održana svečana akademija. Muhamed Mehmedović klavir-harmonika. Bego Kurtić. profesor građanske škole Svojimir Jamšek violončelo. III 1944. Druže Tito. Mustafa Mehmedović. Dva dana kasnije. Gradačac.174 Tridesetprvog marta 1944. u slobodnom Gradačcu održana je komemorativna svečanost posvećena poginulom partizanu i naprednom književniku Hasanu Kikiću. Muhamed Zahirović.naših naroda. 1977. O Hasanovom životu i radu govorio je Teufik Imamović.recitacije i pjesme. svoga druga maršala Tita koji od roba stvori čovjeka . uložićemo sve snage i u svako doba pridonijeti najviše žrtve za konačno likvidiranje fašističkih bandi iz naših krajeva i za bolje i ljepše doba narodne Jugoslavije«. Komandant mjesta Midhat Muradbegović pročitao je svoju priču Otvaranje nebesa koja je ranije objavljena u Književniku. Prilikom otvaranja Doma održana je svečana aka172 173 174 Front slobode br. Orhan Džanić. čije prostorije nisu mogle primiti sve posjetioce. Ibrahim Ibrišević. AVNOJ-u i Nacionalnom komitetu. 4. Midhat Muratbegović druga violina. Telegram su potpisali vjeroučitelj Mustafa Ibrahimović i imami Alija Dervišević. Abdulah Bošnjaković i Alija Šuljić. Zatim su borci Komadne mjesta izveli ostale tačke programa . godine. Tako su Hasanovi drugovi odali poštu i priznanje ovom velikom čovjeku i komunisti. 173 U Gradačcu je 23. Ahmet Hodžić. sekretar Mjesnog komiteta KPJ. pa je veliki broj ljudi ostao ispred zgrade. 198 .Književni susreti. 19. Radovi su stručno izvođeni pod rukovodstvom arhitekte. U izvedenom programu nastupio je kvartet u kome su bili: Salih Žilić prva violina. I 1944. str. Komemoracija je održana u gradskom hotelu. godine u Gradačcu je otvoren Dom kulture u zgradi bivšeg suda koja je u tu svrhu rekonstruisana izbijanjem unutrašnjih zidova i otvaranjem velike sale. Zaim Delić. Midhat Muradbegović. mi domaćini pomenutih sela. Sjećanje na Hasana Kikića .povede narode Jugoslavije u borbu časti i ponosa protiv mrskog fašističkog okupatora. edicija II.

Vojna djela. i u želji da sačuva svoj život denucirao je neprijatelju saradnike NOP-a. zamjenik komandanta i referenti. Često je dolazilo do promjena u sastavu Komande područja i komandi mjesta. U komandama mjesta zamjenik komandanta je odgovarao za mobilizacijske i tehničke poslove. Gornjoj Slatini. godine. Boro Popović postao komesar Komande područja. Komande područja za Posavinu i Trebavu. Beograd.175 Od sredine februara 1944. međutim. Zbog toga je poslije rata osuđen. a Radika Ilić komandant. Tako je.176 a za intendanta Miloš Nikolić. U početku nije mogla razviti sve svoje organe. Modriči. Bukviku i Srebreniku koje su uspostavljane oslobađanjem tih mjesta u septembru 1943. uskoro zarobljen. Komandu područja su sačinjavali: komandant. 176 Prilikom povlačenja jedinica u centralnu Bosnu. II izdanje VIZ. str. Gornjem Žabaru i u Bukviku. 1978. a njegov zamjenik Mihajlo Stanković. kao vojnoteritorijalna komanda. Srebreniku. izvršena je reorganizacija i popuna u Komandi područja. Bosanskom Samcu. General Savo Orović je nakon izvedenog programa. Pod svojom nadležnošću je imala komande mjesta u Modriči. 199 . politički komesar. 175 Josip Broz Tito. februara 1944. knj. a prvi komandant je bio Salih Žilić. Shodno direktivi Vrhovnog štaba o organizaciji vojnoteritorijalnih organa od 8.demija. uskoro. 446. 1. Komandant područja tada je bio Boro Popović. Komanda područja za Posavinu i Trebavu ispoljila je povećanu aktivnost. a pomoćnik komandanta je bio odgovoran za partijsko-politički rad. rekao: »Djeco. On je. Komanda područja je rukovodila sa komandama mjesta u Gradačcu. formirana je u novembru 1943. pa ovo je Beograd«. kada je izvršena reorganizacija vojnoteritorijalnih organa. ushićen njegovim visokim nivoom. Gradačcu. Za referenta odgovornog za obavještajnokontraobavještajnu djelatnost imenovan je Salih Gorak. Salih Gorak je ostavljen na terenu Gradačca sa zadatkom da obavještajno djeluje.

Uz svaku komandu mjesta nalazila se partizanska straža kao obezbjeđenje do februara 1944. stolarska i brijačka radionica. Zahiroviće. brigadi. Od 27. Tinju. Donje Moranjke. 17 ' Komanda mjesta Srebrenik najviše pažnje posvjećivala je svom glavnom zadatku . krojačka. Brezik. Osnovana je i kuhinja u kojoj se hranila gradska sirotinja. godine. Zuberovo Brdo. Cage. Ubjeđivali su Mehmeda da promijeni svoj zahtijev. Kuge. kukuruza. do 1926. pekarska. a komanda mjesta Modriča oko 200 omladinaca. Babunoviće. Štab se našao u nedoumici. U Gradačcu je bilo uskladišteno oko 5 vagona namirnica za transport u pasivne krajeve. Komanda područja za Trebavu i Posavinu imala je u svom sastavu referenta za mobilizaciju. Komanda mjesta Srebrenik obuhvatala je sela: Špionicu. Na kraju su mu izdali potvrdu u kojoj izjavljuju da su od njega primili Rizaha i Hazima. Bilo je prikupljeno oko 6 vagona pšenice. mobilisala 310 mladića u 16. Radile su obućarska.prijemu i otpremi hrane za Mačkovac i dalje za Birač. komanda mjesta Gradačac do polovine marta 1944. Tako je. Čehaje. Seonu. 177 U štab 3. bataljona u Gradačcu jednog dana je došao Mehmed Fitozović iz Bosanskog Samca i doveo sina Rizaha i rođaka Hazima Hadžialijagića opremljene i naoružane opremom i oružjem koje je sam kupio. Donji i Gornji Srebrenik. Lisoviće. masti i slanine. Podorašje. kada su obezbjeđenje slobodne teritorije preuzele jedinice odreda. Rapaticu. ali on nije pristao. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred. U komandama mjesta su napravljeni mobilizacijski spiskovi koji su obuhvatali godišta od 1909. Komanda mjesta Bosanski Samac 80 omladinaca za 18. a Hazim komesar čete u 18. koji se starao o mobilizaciji ljudstva za jedinice NOV i POJ. Potpeć. U Srebreniku se nalazila i bolnica u kojoj je bilo oko 150 ranjenika i ambulanta za liječenje endemskog sifilisa. na primjer. muslimansku brigadu i Posavsko-trebavski odred. Mobilizacija se vršila dobrovoljno i po pozivu. Ljenobud. 200 . Rizah je uskoro postao omladinski rukovodilac. novembra 1943. kovačka. radila je u Gradačcu bolnica komande Posavsko-trebavskog područja koju je vodio dr Hamdija Bravo. Doveo ih je u štab bataljona tražeći potvrdu da ih je predao ispravno.

Zamjenik komandanta prvo je bio Šehabudin Moranjak.Rizo Redžepagić. Vidu. a komandant je bio Pero Bosić. Miloševac i Kruškovo Polje. a kasnije Ferid Širbegović i Abdurahman Otanović. pomoćnik Ljubo Dević. Komanda mjesta Bosanski Šamac formirana u februaru 1944. zatim Salih Gorak. pomoćnik Mehmedalija Mujedinović. Garevac. pomoćnik komandanta i odgovoran za politički rad .Stražu. Vučkovac. Kladare. pomoćnik komandanta prvo Hakija Raljević. Dobrnju. Komandant mjesta bio je Hasan Zaimović. Modriča i Gradačac. zamjenik Kojo Stanišić i pomoćnik komandanta Milan Tubaković. Komanda mjesta Gornja Slatina obuhvatala je područje između teritorije komandi mjesta Bosanski Šamac. a intendant Žarko Mihajlović. Prvi komandant mjesta bio je Mehmed Mujbegović. Od početka februara pa do povlačenja u centralnu Bosnu. zamjenik komandanta odgovoran za mobilizacijske poslove Ahmed Lončarević. Komanda mjesta Gornji Žabar formirana je u martu 1944.Šefkija Selimović. Komandir partizanske straže pri komandi mjesta bio je Mustafa Tipura. Komanda mjesta Gradačac obuhvatala je naselja: Gradačac. i intendant Nešet Sendić. Crkvinu. obuhvatala je naselja: Bosanski Šamac. Crveno Brdo i Jasenicu. Gornju i Donju Mionicu. Tišinu i Hasić. profesor. Ona je formirana u martu 1944. Riječane. komandant Komande mjesta bio je kapetan Muhamed Gagić. a kasnije Franjo Puškarić. bio je Đoko Gajić. Zamjenik komandanta je bio Avdo Abdulahović. a poslije njega Mustafa Porobić i Maiić Ibrišević. Pisare. Prvi komandant komande mjesta bio je Salih Žilić. zamjenik Mustafa Karić i pomoćnik Joco Bogdanović. a zatim Muhamed Mehmedović. Jelovče Selo i Donju Zelinju. a poslije Midhat Muratbegović. Komanda mjesta Modriča obuhvatala je naselja: Modriču. a intendant . Zamjenik komandanta od februara 1944. Tarevce. Kerep. Prvi komandant mjesta bio je Mehmedalija Tufekčić. a u Žabaru se nalazila samo kada su jedinice NOV i 201 . Čardak. Ledenice.

201-202) i Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. U komandi mjesta Bukvik za komandanta je postavljen Jovo Pajić. 22. II 1942. Ona je obuhvatala sela Gornji i Donji Bukvik.POJ bile na njegovoj teritoriji. 23. Vitanović. II 1944. 310-320). knj. za zamjenika Gojan Pajić. a za pomoćnika Pavle Zarić. a za pomoćnika Stevo Zivković. knj. 77. Za komandanta je imenovan Pero Stanković. dok. Gajeve i sela na neoslobođenoj teritoriji. Lukavac. (Zbornik IV. dok 44 str. Vujičiće. za zamjenika Tošo Pavlović. 178 178 Izvještaj komandanta 17. (Zbornik IV. 202 . divizije od 10. str.

III Dio DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. GODINE .

DEJSTVA ODREDA U U CENTRALNOJ BOSNU BOSNI POVRATAK AKTIVNOST RAD ODREDA OD ISTOČNU DO SEPTEMBRA DECEMBRA I 1944. GODINE RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA NA TERENU U TOM PERIODU POLITIČKI .

Banjalučki partizanski odred je kontrolisao teren ispred planine Čemernice. Motajički teren oko Rakovca. a Tešanjskoteslićki partizanski odred prostoriju Rastuša-Ukrinjica. Peta kozarska brigada bila je orijentisana prema Doboju i Tesliću. u sjevernom dijelu centralne Bosne dejstvovale su jedinice 11. Štab 11. ap1 Zbornik IV. Prnjavorski prostoriju Kokori-Branešci. slavonska brigada koja se poslije uspješnog napada na željezničku stanicu u Ljupljanici. 205 . 25. 18. obezbjeđivala je širu prostoriju oko slobodnog Prnjavora). Njena 12. a sa druga dva pravca Derventa-Prnjavor (tj. i produžili u pravcu Ljeskovih Voda gdje su vodili borbu sa četnicima. Četrnaesta srednjobosanska brigada sa dva bataljona zatvarala je pravac Klašnice . divizije imao je pod svojom komandom i nekoliko partizanskih odreda koji su operisali po rubu slobodne teritorije srednje Bosne. 807. Vlašićki područje Vlašića. divizije 5.Prnjavor. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa članovima partijsko-političkih rukovodstava i drugim pozadinskim radnicima su 17. str. 1 Do 10.DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI U proljeće 1944. aprila naveče. U toku pokreta. koji je izvršen 9. maja je na prostoriji sjevernog dijela centralne Bosne djejstvovala i 12. Vratila u Slavoniju. dok 218. kod željezničke stanice Komarica. na putu iz Ljeskovih voda u Stanare. prešli željezničku prugu Brod-Doboj. knj. krajiška brigada bila je orijentisana na zatvaranje pravca Kotor-Varoš-Šiprage i Kotor-Varoš Skender Vakuf. izvršili pokret pravcem Jakeš-Dugo Polje-Vučjak. maja. korpusa NOVJ.

dok. 99. knj. Izvještaj Operativnog Štaba grupe bataljona od 20. jedinice su imale više sukoba sa manjim četničkim grupama. pod čijom će operativnom komandom biti sve vrijeme boravka u srednjoj Bosni. maja dobio zadatak da zaposjedne položaje u rejonu sela Glogove a. 3 Koncem maja 1944. U prva t r i dana boravka na teritoriji srednje Bosne. kozarskoj brigadi. izvještavaju štab 11. knj. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred nalaze na liniji Glogovac-Pojezna-Osinja-D. U to vrijeme Štab 11. izvršena je reorganizacija odreda. U izvještaju Štaba 11. koje je do tada držala 12. 91. 301-302. str. formirana je kulturno-umjetnička ekipa kao privremena jedinica. aprila. Đurin Predojević zamjenik komandanta i Mirko Pekić načelnik štaba. Od jednog dijela partijsko-političkih radnika. str. 294-299. tako da su od četiri bataljona formirana dva brojno jaka bataljona. 25. divizije. 20. aprila 1944. korpusa kaže se da se 18. str. Zbornik IV. da su svoje jedinice razmjestili na prostoriju Jelanska-Stanari i da su uputili patrole prema 5. pa su štabovi brigade i odreda tražili od Štaba divizije da im dostavi izvjesnu količinu namirnica. Od početka pokreta za 4 dana borci su primili samo dva obroka hrane. 323-324). 24. 24. Posavsko-trebavski odred je 11. str.rila. divizije je imao ovakav sastav: Miloš Šiljegović komandant. slavonska brigada i da odatle kontroliše teren prema Derventi i čisti teritoriju Detlaka od četnika. koja je davala priredbe za narod i za jedinice.5 U štabovima 18. kod partijsko-političkih radnika iz Posavine i Trebave 6 kao i kod ostalih starješina i boraca vladalo je 2 3 4 5 6 Zbornik IV. divizije 4 upućenom 15. maja Štabu 5. susreli su se sa jednim bataljonom 5. Komandir ekipe bio 206 . hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. 180. dok. 48. Blažo Đuričić politički komesar. dok 87. štab 18. (Zbornik IV. kozarske brigade koji se vraćao sa akcije na željezničku prugu Brod-Doboj kod Rudanke.2 Odmah zatim. knj. dok. pod imenom Štab grupe bataljona. pretežno omladinskih rukovodilaca. brigade i štab Posavsko-trebavskog odreda. Ostružnja-Stanari sa zadatkom da zatvore pravce od Tešnja i Doboja i drugih neprijateljskih uporišta duž željezničke pruge Doboj-Derventa. Osamnaesta hrvatska brigada je ostala u Stanarima.

a politički komesar Teufik Imamović. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu. brigade (iako vijest nije bila tačna jer je 17.uvjerenje da će se u bliskoj budućnosti vratiti u istočnu Bosnu. godine. a Ruža Spasojević komesar bolnice 18. brigada stigla na Majevicu 15. majevička brigada sa Štabom 38. Štab 11. brigade je 12. ostali su na Vučjaku i nastavili svoju političku aktivnost u mnogo težim uslovima. iz jednog pokreta. Hakija Muradbegović. maja 1944. Partijsko-politički radnici modričkog sreza. kako bi u pogodnom momentu mogle. naredio Štabu 12. Štabovi brigade i odreda su zato svoje jedinice držali bliže komunikaciji Brod-Doboj. divizije. drugi u Glogovcu. Uz njih je bila grupa kurira. a kada odred krene u istočnu Bosnu. str. Štab 18. 7 207 . kako bi održavao stalan kontakt sa jedinicama Posavsko-trebavskog odreda u Glogovcu. Nastojeći da jedinice odreda i brigade drži što bliže rijeci Bosni. jer takav raspored bi bolje odgovarao pripremama za prelazak u istočnu Bosnu.7 je Salih Žilić. 173-177. pa je Štab 18. Uputio je patrolu sa porukom pozadinskim radnicima na Vučjaku da ispitaju gazove i prikupe čamce za prelaz preko rijeke Bosne. Patrola koja se 12. maja) počeo vršiti pripreme za pokret svojih jedinica na desnu stranu rijeke Bosne. Na Vučjaku su se održavali uz pomoć članova KPJ i SKOJ-a i ostalih pristalica NOP-a na terenu. divizije je 15. Tako je skoro redovno cirkulisala kurirska veza između srednje i istočne Bosne u periodu od aprila do juna 1944. Tako je Fuad Suljić postao komesar čete. divizije da jedinice Posavsko-trebavskog odreda postavi tako da jedan bataljon bude u Ljeskovim Vodama. koji su najčešće izvršavali bezbjednosne i obavještajne zadatke. a treći da zatvori pravac od Dervente. prijeći preko rijeke Bosne i naći se na Trebavi. krajiški bataljon bi se odmah uputio u Glogovac i preuzeo njegove položaje. krajiške brigade da jedan svoj bataljon drži na tromeđi. na čelu sa Borikom Stančićem. maja predložio Štabu 11. bataljonu 18. brigade. Mira Bilbija omladinski rukovodilac u 4.d. Jedan dio omladinskih rukovodilaca raspoređen je na dužnosti u 18. naoružanih automatskim oružjem. brigade. v. maja vratila iz istočne Bosne donijela je vijest da se na terenu Majevice i Posavine nalazi 17. Zbog toga su preko rijeke Bosne često slate patrole za izviđanje.

8 Istog dana. kozarskoj. Naređeno im je da brane položaje na liniji Stanari-Osredak i da održavaju vezu sa jedinicama 5. napali su neprijateljsko uporište u Kladarima. maja. a zaplijenjeno je 15 kg soli.Shodno naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ da sve jedinice pojačaju dejstva na komunikacije poslije njemačkog desanta na Drvar. Štab 11. maja.Omanjska-Jabučić-Ostružnja glava. maja Peta kozarska je napala neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu i postavila mine na željezničku prugu. bataljon 18. hrvatske brigade pod komandom zamjenika komandanta 18. lovačke pukovnije iz Doboja i preduzele protivnapad pravcem k.320-329-283 . hrvatske brigade. 801). U to vrijeme su pristigle čete domobranske 3. među kojima i Operativnom štabu 18. V. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. Štab 11. 18. dok 155. U slučaju da ne održe pomenute položaje preporučivalo se da pokušaju proboj u istočnu Bosnu. a i zbog toga što bataljoni nisu jednovremeno izvršili napad. str. gađajući minobacačkom vatrom jedinice odreda i brigade. 208 . a 15 ranjeno. jer je neprijatelj na vrijeme otkrio pokrete jedinica. Iz Posavsko-trebavskog odreda i 18. hrvatskoj brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da napadnu na željezničku prugu Doboj-Derventa na dijelu Kladari-Johovac. ubijeno 8 legionara i 5 Nijemaca. knj. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. 8 Izvještaj Operativnog štaba 18. 218. 1944. 30. hrvatske brigade poginula su dva borca. kozarske brigade koje su se nalazile na liniji Klupe-Pribinić-Čečava. Borba je trajala do 3. pravcem Čavka-Čečava. (Zbornik IV. 551) i bojna relacija 2.30 časova 30. među njima i kapetan Veljko Janković. divizije uputio je obavještenje potčinjenim jedinicama. zbornog područja za maj 1944. kapetana Veljka Jankovića. str. U toku noći 29/30. divizije naredio je 5. (dok. Uništena je lokomotiva i nekoliko vagona. bojne 4. (što znači da je tog dana još postojao njihov zajednički štab i da nije došlo do spajanja jedinica) da su jače neprijateljske snage krenule u napad širokim frontom od Banja Luke prema Tesliću. Napad nije uspio. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda od 30. 25. a ukoliko u tome ne uspeju da krenu na zapad. kada su jedinice odreda i brigade odstupile.

hrvatske brigade. a za novog političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. lovačke pukovnije. Iz Teslića su nastupali dijelovi 6. lovačke pukovnije pravcem Ukrinjica-Čečava. većina ljudstva iz Posavsko-trebavskog odreda prešla je u 18. zamjenici političkih komesara Kadro Ramić i Milan Kajganić. kompletna bataljona (2. a zamjenici komandira Halil Majstorović i Cviko Bosić. Zamjenik komandanta odreda Mato Belić postao je komandant bataljona u 18. čije je sjedište bilo u Kulašima. juna. U odredu su formirane dvije čete. Za vrijeme boravka u centralnoj Bosni jedinice odreda su koristile svaki slobodan dan za rad na vojnostručnoj i političkoj nastavi. intenzivan rad partijskih organizacija jer je odred trebalo osposobiti da posluži kao čvrsto jezgro. i 6. Ujutro 8. a referent saniteta Selena Stojčević. Štab 11. svaka sa po 30-35 boraca. Od njih su formirana dva nova. Za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Pero Bosić. i 4.Između 3. Oko 70-80 boraca je ostalo u odredu do popune novim borcima. pa je o tome unaprijed obavijestio svoje jedinice. iz Dervente tri bataljona 4. na osnovu odluke Okružnog komiteta KPJ i Štaba 11. a politički komesar Panto Nikolić prešao je na rad u partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu. posadnog zdruga i Nijemci. hrvatsku brigadu. koje će po dolasku na svoj teren moći u sebe uključiti veći broj novih boraca. divizije je raspolagao podacima o pripremama neprijatelja za napad. Dotadašnji komandant Posavskotrebavskog odreda. a Bešlaga Korajkić referent saniteta 18. i 3. Komandiri tih četa u početku su bili Nedo Pisarević i Pavle Mihaljčić. hrvatske brigade. juna neprijatelj je preduzeo napad na slobodnu teritoriju iz više pravaca. kapetan Nikola Simić postavljen je za načelnika štaba 18. brigadi. Intendant odreda postao je Alija Repčić. Osamnaesta hrvatska brigada je dobila zadatak da napadne 14 209 . Odvijao se. Zamjenici komandanta i političkog komesara nisu imenovani. bataljon.) i popunjeni 1. Ibro Dogladović obajveštajni oficir. a pravcem Osinja-Pojezna jedan bataljon 4. takođe. divizije. politički komesari Fehim Halilović i Ekrem Taslidžić.

Kod sela Pojezne 20. (Zbornik IV. hrvatske brigade. str. dok. brigade. 38 i 40). i 3. juna se srušio jedan saveznički bombarder. petnaest minuta ranije nego što je predviđeno. bataljon. bataljona) napale su neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu. reg. hrvatske brigade od 9. od kojih dvojicu težih. Neprijatelj je u Foči bio brzo razbijen. 3. hrvatske brigade (2. Treći bataljon 5. ali je sve svoje snage prikupio u Johovcu.432). Jedino je 2. bataljona 18. koje su prihvatili borci 1. U opštoj rezervi nalazile su se dvije čete 4.45. bataljon 18. 173-174 i Arhiv VII. Polovinom juna saveznički avioni počeli su dopremati jedinicama 11. ali im je ipak uspjelo da protjeraju neprijatelja sa Krnjina brda i Sokoline u pravcu Teslića. dvije čete 3. juna 1944. NOP-a k. Iz oštećenog aviona iskočilo je pet članova posade. 40. U toj borbi bataljoni su imali pet ranjenih boraca.neprijatelja na Sokolini i Krnjinom brdu (k. 26. brigade uspio da izvrši napad u odrđeno vrijeme. Četvrti i Prvi su napali sa zakašnjenjem. Ranije dobijeni podaci govorili su da se u Foči nalazi jača domobranska jedinica. bataljona 5. fond. pa su jedinice 18. knj. Bataljoni nisu mogli biti na vrijeme obaviješteni o početku napada zbog udaljenosti tako da nisu jednovremeno napali neprijatelja. municiju i opremu. bataljona. najčešće na prostoriji Kulaši-Stanari-Osredci. 866 f. a 5. Napad na Foču počeo je u 23.9 Devetog juna neprijatelj je povukao svoje jedinice u Jelah i Teslić. Na neprijateljsko uporište u Foči napadali su 1. kozarske brigade. Padobranima je spuštana oprema. brigade raspoređene na liniji Stanari-Vitkovci. ali se u toku 9 Izveštaj Štaba 18. Pored ovog zadatka odred je obezbjeđivao i rad pozadinskih ustanova u rejonu smještaja i ambulantu 18. 210 . kozarske brigade trebalo je da napadne neprijatelja utvrđenog u školu u Ukrnjici. koje je rasporedio u zgrade građene od tvrdog materijala. Posavsko-trebavski odred je bio zadužen za obezbjeđenje mjesta spuštanja opreme i za njeno skupljanje. divizije naoružanje. kozarska brigada na sektoru Počivaljka-Brijest. br. pošto je neprijatelj otkrio nastupanje partizanskih jedinica. Sedamnaestog juna jedinice 18. bataljona i jedna četa 4.

10 Radi rasterećenja pritiska neprijatelja na 10. a 22 su ranjena. (dok. i 30-VI 1944. i 3. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da 27. Zbog toga je štab 18. Ujutro je do opkoljenih neprijateljskih jedinica u Derventi prodrla oklopnim vozom jedna bojna 4. Bataljoni su napali neprijateljsko uporište u Johovcu tek u 1 sat. odakle je trebalo da izvrši napad. pukovnije a jedinice 5. Poginulo je 6 boraca. i 1. fond NOP-a k. knj. osposobio ih za odbranu i organizovao precizan sistem vatre. izuzev zgrade gimnazije. pošto su evakuisale veliki plijen. (dok. kozarske brigade od 30. hrvatske brigade od 18. bataljonom napadne na Johovac. u kojoj se neprijatelj utvrdio.30 časova. kada je po naređenju Štaba brigade obustavljen da bi se izbjegle uzaludne žrtve. 566-576). 562 i dok 153. bataljona zadrži u rezervi. dok. brigade upale su u Derventu i zauzele sve objekte. 416-419). 151. 114. br. Tri borca su nestala u povlačenju. jer je brigada. 150. divizije od kraja juna 1944. a čete 4. pošto su morali prijeći za 1 sat razdaljinu između Foče i Johovca. juna izvrše napad na Derventu i okolna uporišta. Napad 18. 20. str. i 18. izgubila mnogo vremena. 26. pa su se ovi povukli u Derventu. Naređenje Štaba 11. Štab 5.12 10 11 12 Izvještaj Štaba 18. 14. 344-352. Napad je trajao do 3. brigade na grad sa jugoistočne strane je izostao. 866. (Zbornik IV. 211 . 45. proletersku diviziju. str. 3. str. brigade su se morale povući iz grada. dok. VI. brigade promijenio svoju raniju odluku i odlučio da sa 1. divizije naredio je 5. juna (Zbornik IV. str. 11 Jedinice 5. U vezi s tim Štab 11. a samo sat i po kasnije nova formacija od oko 60 aviona Slavonski i Bosanski Brod. izvještaj Štaba divizije o napadu na Derventu (dok. izvještaji Operativnog odjela MJNORS-a od 28. pa su neki od njih i zarobljeni. 1944..napada saznalo da se tu nalazi samo manja posada seoske domobranske milicije. 377-379) izvještaj Štaba 5. dok 94. 558-581. Neprijatelj je zaposjeo zidane zgrade. korpusa naredio je Štabu 11. divizije da pojača pritisak na neprijateljska uporišta na komunikaciji Brod-Doboj. reg. Osamnaesta brigada je prethodno napala ustaše u Plehanu. 298. f. 78. str. str. Kada je stigla do Arabića. knj. 26. polazeći na dug zaobilazni put preko terena između neprijateljskih uporišta. 102. Arhiv VII. str. Tog dana formacija od oko 120 savezničkih aviona bombardovala je Slavonski Brod. krenula je nazad usiljenim maršem pošto nije čula borbu u gradu i nije uspostavila radio-vezu.). juna.

U okviru napada na neprijateljski garnizon u Derventi, Posavsko-trebavski odred je dobio zadatak da napadne neprijateljsku posadu u selu Ljupljanici, gdje se po prikupljenim podacima nalazilo 120 ustaša i da spriječi prodor neprijatelja ka Derventi iz pravca Doboja. Noć je bila bez mjesečine i čete odreda su se u najvećoj tišini privlačile neprijateljskim položajima. Kada su krenule u juriš, uvidjeli su da je neprijateljska posada napustila uporište. Poslije napada na Derventu odred se vratio u Kulaše. Štab 11. divizije naredio je 8. jula 5. 12. i 14. brigadi da svaka, sa po dva bataljona napadnu Teslić, a 18. hrvatskoj brigadi da sa svoja tri bataljona zatvori pravce koji iz Žepča i Maglaja vode ka Tešnju i Tesliću, a da jedan bataljon postavi zapadno od Tešnja na putu koji vodi za selo Džemilić.13 Poslije žestokih borbi Teslić je oslobođen 10. jula. Dvanaestog jula neprijatelj je iz Maglaja i Žepča preko Novog Šehera izvršio napad prema Crnom Vrhu, ali je bio odbijen. Noću 22/23. jula 2. bataljon 18. hrvatske brigade je služeći se varkom, a uz pomoć saradnika NOP-a iz grada, obmanuo je neprijatelja i oslobodio Tešanj. Tom prilikom je ubijeno 20 Nijemaca, a predalo se oko 300 domobrana. Zaplijenjeno je 5 mitraljeza, 1 minobacač, 10 puškomitraljeza, 5 automata, 250 pušaka i oko 100.000 metaka.14

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ od 18. jula 1944. godine, 11. divizija je stavljena pod komandu Štaba 3. korpusa, pa je prišla pripremi svojih jedinica za pokret u istočnu Bosnu. Određene su prostorije za prikupljanje jedinica. Za 5. kozarsku brigadu određena je prostorija Jelah-Mrkotići-Priljuzići; za 12. krajišku brigadu Teslić-Vrućica, a za 18. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred-rejon Novi Šeher-Dubrava. Četrnaesta srednjobosanska brigada ostala
13 14

Zbornik Izvještaj str. 133) 147, str.

IV, knj. 27, dok. 26, str. 131-133. Štaba 11. divizije od 8. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 26, i izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade za juli 1944. (knj. 27. dok, 591-595).

212

je u centralnoj Bosni, a kasnije je ušla u sastav novoformirane 53. srednjobosanske divizije. Trebalo je da jedinice pripreme hranu za t r i dana marša, i da svaki bataljon bude snabdjeven sa najmanje 10.000 metaka, a minobacači sa po 40 mina. Svu opremu je trebalo transportovati konjima. 15 U istočnu Bosnu su jednovremeno trebale da pređu 6. lička i 11. divizija na odsjeku Topčić Polje - Begov Han. Na drugoj obali rijeke Bosne čekale su jedinice 16. vojvođanske divizije koje su imale zadatak da ih prihvate. Zapoviješću Štaba 11. divizije 5, 12, 18. brigada i Posavsko-trebavski odred trebalo je da krenu 27. jula u 18 časova na prostoriju Borice-Toletinac-Ponjeviči-Premet. Zapovijest je stigla kasno u Štab 18. brigade, pa zbog udaljenosti 1. i 3. bataljona marš nije mogao početi prije 28. jula u 18 časova. U marševskom poretku na čelu je, kao prethodnica divizije, išla 5. kozarska brigada, zatim Štab 11. divizije, pa 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa partijskim radnicima i delegatima II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne, a u zaštitnici - 12. krajiška brigada, Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred koji su krenuli iz sela Žarkovina u selo Ruževići. Do sela Rankoviča Posavskotrebavski odred kretao se iza 18. hrvatske brigade, a tu se između njega i brigade uklopio divizijski artiljerijski divizion i divizijska intendantura. U selu Rankovići u kolonu odreda ušli su delegati sa II kongresa USAOJ-a i partijski radnici iz istočne Bosne. Znaci raspoznavanja su bili »Franjo Rade«.16 Po dolasku u Mladikovinu 12. krajiška brigada je dobila naređenje da do 29. jula u 3 časa izvrši pokret pravcem Blatnica-Toletinac-Vidovići-Bukovi doli-Kozila-k.784-Balačić-Željezno Polje-Zobova ravan i da tu stigne u 18 časova. U 22 časova trebalo je da izvrši prijelaz preko rijeke Bosne, izbije na Kovaniće i Pleterak i uhvati vezu sa jedinicama 16. divizije koje su se trebale naći u rejonu sela Šagovića. Sa 12.
15 16

Naređenje Štaba 1]. divizije od 22. VII. 1944. (Zbornik IV. knj. 27, dok. 97. str. 394-396). Naređenje Štaba 11. divizije od 27. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 121, str. 491—492).

213

brigadom u istom pravcu krenuli su Štab 11. divizije, 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred. Peta kozarska brigada trebalo je da prijeđe rijeku Bosnu na gazovima kod Begovog Hana.1' Jedinice 11. divizije pokušale su da prijeđu rijeku Bosnu između Topčić Polja i Begovog Hana u noći 29/30. jula, na mjestima prelaza gdje je prethodne noći prešla 6. divizija, ali u tome nisu uspjele jer su jedna i druga obala rijeke kao i željeznička pruga i cesta bile zaposjednute jakim neprijateljskim snagama, čiju su glavninu sačinjavali bataljoni 13. puka 7. SS divizije Princ Eugen. Pokušaj prelaska je ponovljen i sljedeće noći između 30. i 31. jula. U svitanje 31. jula, poslije neuspjelog pokušaja prelaza rijeke, jedinice 11. divizije našle su se na padinama planine Mahnjače, više Begovog Hana i Topčić Polja. Štab divizije je odustao od daljih pokušaja prijelaza na tom sektoru i oko 2 časa poslije pola noći naredio jedinicama da se prikupe da bi krenule na novu prostoriju. Odred je dobio zadatak da zaposjedne jednu isturenu kamenitu kosu koja je s jedne strane bila nepristupačna. U provaliji se vidjelo selo, cesta i željeznička pruga. Borci su bili vrlo umorni pa su jedinice koristile predah da se malo odmore do novog pokreta. Kako je neprijatelj pratio radio-saobraćaj između Štaba 3. korpusa i Štaba 11. divizije, brzo je saznao za sadržaj poruke, pa je mogao efikasno djelovati i odmah uputiti svoje snage da prepriječe put nastupanju jedinica 11. divizije. Neprijatelj je znao da pred sobom ima 11. diviziju koja je morala forsirati rijeku Bosnu između Begovog Hana i Topčić Polja, gdje se mjesta prelaza (gazova) nalaze na bliskom odstojanju, pa je na tom rejonu skoncentrisao jake snage, zaposjeo željezničku prugu i cestu, i prirodne objekte koji ih nadvišavaju. Pored gazova su krstarili tenkovi. Kada je procjenio i izvidio gdje se nalaze jedinice pod komandom 11. divizije, ujutro 31. jula počeo je nastupanje sa fronta i na krilima uputivši i jednu svoju jedinicu u pozadinu jedinica 11. divizije. Jedna obuhvatna kolona se kretala iz sela Sta17

Naređenje Štaba 11. divizije od 28. jula 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 127, str. 502-504).

214

rine, a druga iz sela Bistrice. Kolona koja je trebala u pozadini presjeći odstupninu brigadama 11. divizije hitala je ka dominantnom visu Jelike (k.1332). Neprijatelj je imao namjeru da opkoli jedinice 11. divizije, sabije ih na što uži prostor, razbije i natjera da se probiju u pravcu Žepča, što bi za njih bilo najnepovoljnije. Borbu su primile 5. i 18. brigada na kosama oko Paložnice. Štab divizije je odlučio da jedinice izvuče prema zapadu, a 2. bataljon 12. brigade dobio je zadatak da zaposjedne vis Jelike, kuda su se trebale povući sve jedinice. Kada su stigli pred Jelike, borci 2. bataljona primijetili su Nijemce koji su sa druge strane prilazili visu. Razvila se borba u susretu u koju je ubačen 1. bataljon 5. brigade, a zatim i ostali njeni bataljoni. Vis Jelike je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku. Posavsko-trebavski odred je držao sa jednom četom iz 18. brigade, koja mu je upućena na pojačanje, položaje na središtu rasporeda jedinica. Oni su primjetili izduženu njemačku kolonu koja je ulazila u selo18. Štab odreda je odmah poslao kurira Nikolu Bosića sa izvještajem da Nijemci nastupaju prema visu Jelike. Borba je trajala od 8 do 13 časova, kada su se i poslijednji dijelovi 11. divizije izvukli ka Kozilima, Bjelobučju i Jezerima. Da bi izbjegle razbijanje i probile se iz obruča, jedinice 11. divizije imale su velike gubitke. Samo 5. kozarska brigada imala je 20 poginulih, 81 ranjenog i 49 nestalih.19 U jurišu na Jelike poginuo je i komandant 5. kozarske brigade, proslavljeni junak sa Kozare - Rade Kondić. 20 Od 1. do 5. avgusta jedinice 11. divizije su se nalazile na liniji Bjelobučje-Jezera-Panići. Sređivale su i analizirale nedostatke iz proteklog marša i borbi. Štabovi brigada su dostavili izbještaje Štabu divizije, a ovaj je depešom objasnio
18 19

20

Nijemci su u selu zatekli jednu patrolu odreda i pobili je. (Tu je poginuo omladinac Pačuković iz Modrice). Izvještaj Štaba 12. krajiške brigade od 2. 8. 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok. 8, str. 44—16) i izvještaj Štaba 5. kozarske brigade od 5. 8. 1944. (dok. 25, str. 144-145): Lj. Borojević, D. Samardžija i R. Bašić Peta kozarska brigada NOV brigada, Vojnoizdavački zavod Beograd, 1972. str. 198-199. Poginulog Kondića privremeno je zamijenio Lazo Radaković. Kada je 5. Kozarska brigada došla u istočnu Bosnu za njenog komandanta je ponovo postavljen Kozarčanin i to Dušan Egić dotadašnji komandant 17. majevačke brigade.

215

svoje postupke Štabu 3. korpusa i njajavio da ispituje mogućnost prebacivanja u istočnu Bosnu preko Trebave.21 Petog avgusta sa pomenute prostorije krenule su jedinice 11. divizije prema novom mjestu prebacivanja. Štab divizije je izdavao samo dnevne zapovijesti i obustavio je radiosaobraćaj sa Štabom 3. korpusa, kako bi sačuvao tajnost marša. Marševalo se bataljonskim kolonama, zaobilaznim putevima. Jedinice su isturale jača obezbjeđenja, a zastajalo se i odmaralo u šumama. Borcima je rečeno da idu, u veliku akciju na četnike u srednjoj Bosni. Prvog dana marša 18. brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su iz Buletića preko Miljkovca-Rovova-Oštre glavice i Brđana i stigli u Osredke. Peta brigada je stigla u Kulaše, a Dvanaesta u selo Ljeb. Slijedećeg dana sve jedinice su dobile naređenje da u noći između 6. i 7. avgusta nastave pokret i to: 18. brigada i Posavsko-trebavski odred u Crnču, 5. brigada preko Krnjina u Pojeznu, a 12. brigada u Jelansku. U šumama i skrovitim mjestima trebalo je predaniti, skuhati hranu i obezbijediti jedan rezervni obrok u mesu.22 Nastavljajući pokret prema istočnoj Bosni jedinice 11. divizije su u noći između 7. i 8. avgusta u tri kolone prešle cestu i ^željezničku prugu Doboj-Derventa. Kada je kolona 18. brigade i odreda prelazila preko pruge naišao je oklopni voz i otvorio vatru na kolonu u kojoj je ranjeno nekoliko boraca. U svitanje 8. avgusta jedinice su izbile na rijeku Bosnu, na gazove između sela Kožuha i Koprivne. Pošto su razbile iznenađene četnike, jedinice 11. divizije su ostale na Trebavi da se odmore i nahrane. Posavsko-trebavski odred je zaposjeo kose prema Modriči. Štab 11. divizije javio je 8. avgusta Štabu 3. korpusa da su njegove jedinice stigle na Trebavu i da 9. avgusta kreću na sektor Špionica-Srebrenik-Rapatnica. Slijedećeg dana kolona divizije je krenula pravcem Duge Njive-Pavlovići-Doborovci i dalje preko ceste Srnice-Gračanica. U prethodnici je bila 5. brigada koja je trebalo da isturi bočna
21 22

Izvod iz knjige depeše Štaba 3. korpusa primljenih od Štaba 11. divizije tokom avgusta 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok 128, str. 525-529). Zbornik IV, knj. 28. dok. 22, str. 118-119.

216

A J1

obezbjeđenja, iza nje je išla 12. brigada, pa Posavsko-trebavski odred sa pozadinskim radnicima, a u zaštitnici 18. brigada.23 Krajiške brigade su prešle komunikaciju bez borbe i povukle bočna obezbjeđenja. Neznajući za tu okolnost, Štab 18. brigade nije uputio svoje bočno obezbjeđenje. Izenada, dok su se nalazili u blizini komunikacije, na odred i 18. brigadu je otvorena jaka vatra sa visa Monj koji dominira terenom i komunikacijom. Zahvaljujući snalažljivosti komandanta i komesara odreda koji su poznavali teren, odred se brzo snašao, razbio ustaše koji su se pojavili na pravcu nastupanja kod sela Dobrovaca, prešao komunikaciju i uputio se u pravcu Sladna. Nijemci koji su pratili pokret 11. divizije, iznenadno su se pojavili iz pravca Gračanice, zaposjeli dominanti vis Monj, i počeli tući jedinice 18. brigade koje su se kretale preko otkrivenog terena. Komandant 18. hrvatske brigade, u nastojanju da spriječi opkoljavanje i razbijanje svojih jedinica, uputio je u pravcu neprijatelja otkrivenim terenom uz kosu jednu četu 4. bataljona i udarnu grupu 2. bataljona, koja je brojala 38 boraca i rukovodilaca. Svi su bili članovi KPJ i SKOJ-a. Grupa je bila naoružana sa 7 puškomitraljeza, 8 automata, puškama i bombama. Od rukovodilaca u grupi su bili zamjenik komandanta 2. bataljona, dvojica komesara četa, dvojica zamjenika komesara četa i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Poslije teške i neravnopravne borbe četa 4. bataljona se vratila u sastav brigade, a udarna grupa je razbijena.24 Ostale jedinice brigade su prešle komunikaciju Srnice-Gračanica i predveče 10. avgusta stigle u selo Cage i Smoluću.25 U noći između 10. i 11. avgusta 11. divizije je idući u susret jedinicama 3. korpusa, prešla cestu i željezničku pru23 24 25

..

Zapovijest Štaba 11. divizije do 8. VIII 1944. (Zbornik IV, knj. 28. dok. 39. str. 199-201). Izvještaj štaba 18. hrvatske brigade štabu 11. divizije 13. avgusta 1944. godine (Zbornik IV. knj. 28, dok. 55, str. 266-267). U Smolićoj se tada nalazio Tuzlanski NOP odred, koji je vešto manevrišući održavao vezu sa aktivistima NOP-a, prikupljao obaještenja o neprijateljskim jedinicama i prihvatao dezertere iz 13. SS divizije. Komandant odreda je bio Boško Popović Popac. U Smolućoj su ostali Muhamed Kešetović i Ljubica Miljuš koji su dobili zadatak da obnove omladinsku organizaciju koja je razbijena za vrijeme četvoromjesećne esesovačko-četničke vladavine u tom kraju.

217

gu Tuzla-Doboj i rijeku Spreču na dijelu između Dobošnice i Puračića. Po prelasku rijeke 18. brigada i Posavsko-trebavski odred smjestili su se u selu Capardi kod Puračića. Pred polazak na marš, da bi se izbjeglo otkrivanje pravca pokreta puštena je vijest da se ide na Majevicu. U toku marša jedinice nisu naišle na jače neprijateljske snage. Imale su samo manje čarke sa zelenokadrovskim i četničkim grupama. Slijedeće noći 11. divizija se uputila ka prostoriji Banovići-Repnik, odakle je trebala prijeći komunikaciju Tuzla-Kladanj i na Birču se spojiti sa ostalim snagama 3. korpusa. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su, 11. avgusta u 24 časa, preko Prokosovića, Hurića i Mehića i stigle u Repnik. Peta i 12. brigada su, takođe, stigle na prve kose Konjuha i zauzele položaje. Jedinice su bile premorene, a hrane nije bilo u ovom opustošenom kraju. Neprijatelj je znao da će jedinice 11. divizije pokušati da se prebace preko ceste Tuzla-Kladanj i zato je sa ostalih sektora doveo svoja 4 bataljona i počeo nastupanje sa ceste Živinice-Kladanj prema obroncima Konjuha, uz jaku artiljerijsku podršku. Jedinice 18. hrvatske brigade su napadnute čim su stigle na prostoriju Repnik-Omazići. Posavsko-trebavski odred je po dolasku u selo Hrvate morao uz borbu, noseći teške ranjenike, savlađivati uspone ka vrhovima Konjuha. Trinaestog avgusta neprijateljska kolona od 600 do 700 vojnika koja je nastupala pravcem Mušići-Vidova glava-Litva uspjela je da izađe na Brezovu glavu, na Konjuh planini. Artiljerija je tukla jače nego prethodnog dana pa su se granate svuda rasprskavale po šumi.26 Posavsko-trebavski odred je, zajedno sa 18. hrvatskom brigadom, vodio stalne borbe sa esesovcima koji su nastupali prema Konjuhu. Odred se morao povući u šume Konjuha, koji je bio nenaseljen i bezvodan, te se nametnuo problem ishrane boraca. Jedanput dnevno borci su dobijali porciju vruće vode u kojoj je bilo nekoliko grudvica brašna. Prišlo se i klanju konja iz komore, pa su neki borci oboljeli od dizenterije, a jedan je i umro (Cvijetin Stanković
26 Zbornik IV, knj. 28, dok. 55. str 268.

218

iz G. Slatine). Dvije desetine na čelu sa intendantima bataljona 18. brigade, koje su pošle u nabavku hrane, nisu se vratile. Odjeća i obuća boraca su bile dotrajale zbog pokreta koji su bili skoro svakodnevni i veoma iscrpljujući u zadnjih mjesec dana, pa je Štab 11. divizije depešom tražio od Štaba 3. korpusa da, avionskom pošiljkom, dostavi diviziji najmanje 500 pari cipela i 1000 odijela. Štab 3. korpusa je odgovorio da ih odjeća i obuća čekaju u Šekovićima. Ta vijest djelovala je ohrabrujuće na borce brigade i odreda da se samo o tome govorilo i sa nestrpljenjem čekao pokret u pravcu Šekovića.27 Sutradan su sve tri brigade izvršile protivnapad na neprijatelja, na liniji Tulovići-Podgorje-Hrvati, pa se neprijatelj privremeno povukao prema Živinicama. 28 Šestaestog avgusta neprijatelj je još jačim snagama istovremeno napao jedinice 11. divizije na Konjuhu i jedinice 38. i 27. divizije na Birču, da bi spriječio njihovo spajanje i eventualno prebacivanje u Srbiju (u depešama izmijenjenim između Vrhovnog štaba i Štaba 3. korpusa govorilo se o tom pokretu). Napadom neprijatelja obuhvaćen je čitav sektor između komunikacija Tuzla-Zvornik-Srebrenica-Vlasenica i komunikacije Tuzla-Kladanj. Od komunikacije Živinice-Kladanj prema Konjuhu nastupale su jake neprijateljske jedinice, podržane snažnom artiljerijskom vatrom, sa ciljem da se jedinicama 11. divizije spriječi spajanje sa jedinicama 38. divizije i da se odbace u puste krajeve prema rijekama Krivaji i Bosni. Sa ceste Živinice-Kladanj jedan bataljon 13. SS divizije je krenuo prema Šekovićima, prema bataljonima 17. majevičke brigade koja je imala zadatak da prihvati jedinice 11. divizije. Jedna jača neprijateljska jedinica krenula je iz Han-Pijeska preko Milan-planine u susret drugoj neprijateljskoj jedinici koja se kretala iz Kladnja sa ciljem da
27

28

Odjeća i obuća i izvjesna količina namirnica namijenjena 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu bila je u Šekovićima, ali su je esesovci zajedno sa četnicima polovinom avgusta, pretresajući teren i paleći sve zgrade, pronašli i opljačkali. Izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade od 13. VIII 1944. (Zbornik IV. knj. 28. dok. 55, str. 266-267) i izvještaj Štaba 11. divizije od 13. VIII 1944 (dok. 51. str. 256-258).

219

28. avgusta protivnapad i protjerale neprijatelja preko rijeke Spreče. korpusa za avgust 1944. 28. brigada preduzele su 30. 113. majevička brigada. ali u tome nisu uspjeli. 128. Izvod iz knjige depeša 3. (Zbornik IV. divizije. kao samostalne kolone. 17. dok. Sav narod iz sela ispod Konjuha je izbjegao.30 Naređenjem Štaba 3. dok. korpusa naredio da dođu u Birač. a 17. avgusta. avgusta. divizije prešle su 20. korpusa od 29. (Zbornik IV knj. Zbornik IV. avgusta. str. Izvještaj Štaba 38. dok. korpusa od 29. 18. 128. hrvatske i Posavsko-trebavskog odreda. knj. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred vratili su se u sastav svoje matične 38. Na pravcu prema 11. VIII 1944. IX 1944. Sedamnaesta i 18. 525-529) i izvještaj štaba 3.29 Žestoke borbe vođene su 16. 514-520). dok. 220 . 87. str. 28. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred pokušali su da. i 18. jedinice 11. knj. odvojeno od ostalih jedinica 11. avgusta izbile na Milan-planinu na liniji Žeravice-Ponijerka. IX 1944. pređu cestu Živinice-Kladanj između Vranojevića i mosta kod Podgajeva 16. divizije.31 U sastavu 38. avgusta na lijevu obalu Krivaje. str. 128. a Posavsko-trebavski odred je stigao u zaselak Bečanoviće. (Zbornik IV. korpusa i jedinica 11. jer je smatrao da će one pokušati da prodru tim putem. 514-520). Odavde su 24. knj. gdje im je Štab 3. 376. Slijedećih dana nastavile su pokret pravcem Vijaka-Očevje-Dragoradi-Medojevići i 23. i 17. Osamnaesta brigada je zatim upućena na Borogovo i Papraću. 29. Pošto su se odlijepile od neprijatelja.naprave zaprečnu liniju na Milan-planini između jedinica 3. avgusta stigli u Drapniće. mogla se uočiti razlika u 29 30 31 32 Izvještaj štaba 3. divizije nalazila se i 17. korpusa put ka Majevici.32 Kada su se susreli borci 17. gdje mu je povjereno obezbjeđenje divizijske bolnice. (knj. divizije od koje su bili odvojeni četiri i po mjeseca. str. 448-449). 29. Zadnjih dana avgusta neprijatelj je pokušao da ovlada zaprečnom linijom Vis-Osmaci-Šarci da bi zapriječio jedinicama 3. korpusa od 25. str. avgusta je prodro iz Banovića u Ribnicu u dolini Krivaje. divizije od 30. diviziji neprijatelj je upao u Repnik i Podgorje. majevičke i 18. dok.

diviziju. kako bi djeci i ranjenicima obezbijedili po šoljicu mlijeka. korpusa je odredio 38. a jeo se bez soli. Kada je u julu počela obilnije stizati pomoć od saveznika. borci 18. avgusta 1944. a sutradan krenuti u pravcu Turije i preko 221 . staje i kolibe na čitavom prostoru od ceste Tuzla-Kladanj do ceste Zvornik-Srebrenica. dio kontigenta je ustupan narodu putem narodnooslobodilačkih odbora. Obezbjeđujući divizijsku bolnicu u Bečanovićima. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ od 30. Dok su borci 17. i imali oružje koje su zaplijenili od domobrana i Nijemaca. Sve vrijeme od aprila do avgusta 1944. ali partizani nisu ostali dužni.obući. Od voća je jedino bilo džanarika. krene pravcem: Džebarska gradina-Naseoci-Vinojevici . diviziju je ostavio na sektoru Birča. Za operacije u Posavini i na Trebavi Štab 3. majevičke brigade bili obučeni u engleske uniforme i imali englesko naoružanje. korpusa da glavninu svojih snaga orijentiše na ofanzivne operacije u Posavini i Trebavi. a 27. odjeći i naoružanju. koliko su trajali napadi jedinica 14. naređeno je Štabu 3. septembra. koje su jedino odoljele vatri. od njemačkih bluza do civilne odjeće. Narod je i pored nemaštine sve davao vojsci. Neprijatelj je popalio sve kuće. i 11. brigade i odreda nosili su različite uniforme. partizanske jedinice su obezbjeđivale zbjegove naroda. kao prethodnica glavne kolone. Iz zgarišta su virile samo peći sa čunkovima. sa zadatkom da djejstvuje u dolini srednje Drine i Spreče.Berići-Odorovići-Litva-Tulovići-Treštenica gdje će prenoćiti. Za ishranu se koristio još neuzreli ječam koji su žene žnjele i tucale u drvenim sudovima. Tridesetosma divizija je dobila zadatak da 1. Iz krompirišta se vadio nedozreli krompir i stavljao u porcije bez vode da se skuha u svojoj pari. Od stoke je ostala samo po neka krava koju su vlasnici vodili u zbijeg. Mnoge djevojke su tada sebi šile bluze od raznobojnih savezničkih padobrana. a da jednu diviziju ostave na sektoru Birča. borci Posavsko-trebavskog odreda su prvi put imali priliku da upoznaju Šekoviće i Šekovljane i svu ljubav i žrtve koje je narod tog kraja dao kao svoj doprinos narodnooslobodilačkoj borbi. SS divizije i četnika na Šekoviće.

dok.to su bile vijesti koje su zadnjih deset dana uzbuđivale borce NOV i POJ i govorile da se rat bliži kraju. oslobođen je Pariz. Posavsko-trebavski odred i divizijska bolnica u desnoj koloni. IX 1944. septembra. Zapovijest Štaba 38. pravcem Turija-Milino Selo. kroz Srbiju. divizije od 1. 3. kao da nigde nije bilo. Jedinice su se sukobile sa manjim četničkim grupa33 34 Zbornik IV knj. Neprijatelja. Noć je bila topla. Sutradan. 6. čekaju da polože oružje. 28. hrvatska. U predvečerje 2. a 18.34 Te noći je padala jaka kiša. Komunikacija Tuzla-Kladanj je porušena na nekoliko mjesta. Prethodnica kolone bila je 17. divizije izvršile su pokret u selo Turiju gdje su spremile hranu. Raspoloženje je bilo odlično. sve jedinice 38. Članovi engleske vojne misije pri Štabu 3. Za njom je išao Posavsko-trebavski odred sa divizijskom bolnicom i 18. U 19 časova nastavljen je put iz sela Turije u dvije kolone. majevičke brigade imali su priliku da vide i pozdrave mnoge svoje drugove iz 18. Borci su od radosti bacali kape uvis i grlili se. Tada su borci prvi put poslije dugo vremena jeli kuhano meso sa povrćem i hljebom.obronaka planine Ozren ka komunikaciji Tuzla-Doboj. 470-472. septembra jedinice su se smjestile na prostoriji Tulovići-Trštenica. str. koja je bila formirana na putu Džebarska gradina-Gladojevići-Naseoci. Na tom maršu borci 17. zbog mnogih partizanskih i savezničkih pobjeda. Kolone su između Sižja i Krtove izbile na Stameniće i kod mlina prešle rijeku Spreču. Zadnjih dana su bili svjedoci čestih veselja. (Zbornik IV. srećni da su dočekali dan da esesovci. jedinice NOV su napredovale. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda o kojima nisu ništa ćuli dugo vremena. knj. pa je pokret bio otežan. korpusa čudili su se naglom izlivu radosti i pitali šta se dešava. 27-31). hrvatska brigada kao zaštitnica. dok. sa kojima su vodili teške borbe punih 6 mjeseci. 222 . 29. 118. 33 Divizija je krenula u jednoj koloni. Kapitulirala je Rumunija. Banja Luka je napadnuta . SS divizije čeka na predaju. str. Kroz kolonu se pronjela vijest da u dolini Spreče stotine pripadnika 13. majevička brigada. Sedamnaesta majevička brigada je nastupala u lijevoj.

1253. br. 36 35 36 Arhiv VII. f. br. 32. Sutrašnji dan jedinice su provele na odmoru u selima Gnojnica i Orahovica. Predstavnici Štaba 38. hrvatske brigade. čiji su se meci rasprskavali na mjestu udara. Poginulo je 10. brigada je napala neprijateljsko uporište u Srnicama. On se u početku drsko ponašao. divizije tražili su u razmjenu Marka Filipovića i još neke partizane. jedna u momentu ispaljenja. a druga iz 18. 2. 1258. Neprijatelju su naneseni znatni gubici. Došlo je do sastanka. reg. Posavsko-trebavski odred se kretao sa divizijskom bolnicom pravcem: Moranjci-Falešići-Murati-Omerbašići-Kupresi-Biberovo Polje. a dva bataljona 17.flakova.ma. majevičke brigade.33 Čim je primjetio pokret 11. neprijatelj je odmah za njima uputio svoje jače snage. f. 223 . a ranjeno 12 boraca 18. Pri prelasku ceste Gradačac-Gračanica na okukama su postavljene dvije zasjede. Na zasjedu na cesti naletjeli su jedan njemački oficir i dva podoficira u automobilu. ali uporište nije osvojeno. brigade tada osjetili dejstvo protivavionskih mitraljeza . a 5. bataljona 17. 1. Kasnije se na saslušanju utvrdilo da je bio intendant 13. 32. septembra je nastavljen pokret opštim pravcem Orahovica-Vranovići-Doborovci-Biberovo Polje. a druga u momentu udara. jedna iz 4. Podoficiri su ubijeni. pa su Nijemci za njega nudili razmjenu zarobljenika. a i ustaše iz Gračanice su pokušale prodrijeti do Srnica. br. Prvi put su borci 18. Iz odreda je teško ranjen Miljo Ilić. divizije prema Trebavi i Posavini. Naveče istog dana 18. do razmjene nije došlo. fond NOP-a k. reg. 35 i f. Željeznička pruga Doboj-Tuzla je porušena na nekoliko mjesta. Iz njegove kožne torbe izvađene su mape s pravcima pokreta jedinica 38. majevičke brigade neprijateljske položaje kod Kerepa. ali pošto su Nijemci Filipovića ranije ubili. 6. tako da su se čule dvije detonacije. Arhiv VII. SS divizije. brigade. Stigla su mu i dva tenka kao pojačanje iz Brčkog. Neprijatelj se ogorčeno branio u Srnicama. i 38. a oficir je zarobljen. fond NOP-a k. Napad na Srnice ponovljen je i sljedeće noći jačim snagama. divizije. reg. 1.

Posavsko-trebavski odred zajedno sa dijelovima Tuzlanskog NOP odreda i 2. Dervente i Žepča napad je obustavljen. Neprijatelj je imao velike gubitke u ljudstvu i materijalu i zbog toga nije mogao odvojiti jače snage protiv jedinica 11. korpusa je naredio da se obustave napadi na Srnice i Srebrenik i da se 11.Tih dana Kozarčani su napali esesovce i ustaše koji su se utvrdili u Srebreniku i Sokolu. Na tom putu je odred uz pomoć mještana nosio teške ranjenike. što je dovelo do velikih gubitaka na obje strane. dok.39 37 38 39 U štabu 11. Sedmog septembra jedinice 11. jedinice 38. 224 . Napad je izveden danju. Tog dana 8. zajedno sa Mačvanskim NOP odredom. a zatim 10. brigade krenuo je pravcem Džakule-Donja Međeđa-Donja Zelinja-Donja Rajska-Bjelika-Tolisa i razmjestio se u Tolisi kod škole. Pošto su Nijemcima i ustašama pristigla pojačanja iz Tuzle. napale su jak neprijateljski garnizon u Doboju. divizije na sektoru Gračanica-Gradačac-Modriča. (Zbornik IV knj. politički komesar. krajiške u to vrijeme bio je Mile Vučenovič politički komesar Milutin Vujović. gdje su 16. IX. a pomoćnik političkog komesara Mirko Vranić. 48. komandant. str. divizije pošle su navečer na prostoriju istočno od Modriča. str. srednjobosanske i 28. slavonske divizije. domobranske pukovnije ugovoren njen prelazak na stranu NOV-a. godine. Zapovijest Štaba 38. 212-213). 1944. Mjesto zamjenika komandanta bilo je upražnjeno. divizija što prije prebaci u Srbiju. divizije su izvršile pokret pravcem Sladno-Džakule. Komandant 12. Štab 5. jedinice 53. septembra 1944. zamjenik komesara. 44. prešle Drinu i nastavile operaciju u zapadnoj Srbiji do oslobođenja Beograda. septembra nastavile pokret preko Turije-Omazića-Bašigovaca-Osmaka do Kostijerova kod Drinjače. Tim avionima trebalo je da se prebace u sjedište Vrhovnog štaba komandant i komesar 3. brigada u Tolisu. korpusa Košta Nađ i Vlado Popović. gdje su se odmorile. Posije toga Štab 3. a 18. 204-206. divizije nije tada bilo kadrovskih promena. divizije od 7. Mirko Šiljak. 29. septembra 38 vodile borbu sa esesovcima i četnicima na Trebavi. kozarske brigade sačinjavali su: Dušan Egić.37 Pošto su 8. Imale su zadatak da uspostave pomoćni aerodrom kod samostana Svete Filomene. Da bi obavile zadatak na vrijeme sedamnaesta brigada krenula je u Skugrić i Čardak. IX 1944. Borbe su nastavljene i slijedećeg dana. i 38. bataljonom 17. zamjenik komandanta i Miloš Pajković. Mašo Ibrahimpašić. godine. i 8. i dok. Unaprijed je sa oficirima 6. gde su se trebali spustiti saveznički avioni sa potrebnom opremom i da ukrcaju teške ranjenike.

38. ali ga nisu moble zauzeti. divizije naredio je svoj i m jedinicama da izvrše pokret u pravcu Trebave. izvršili su koncentričan napad esesovci. 40. str. 66. Zapovijest štaba 38.Druge noći padala je jaka kiša.43 Za vrijeme dok su se jedinice 38. brigade krenule su u napad na Modriču. strana 332. k. reg. Bataljoni su se morali probijati preko raskvašenih izoranih njiva. divizije nalazile na Trebavi i Posavini. 225 . brigade su 14/15. br. f.42 U toku napada primljeno je naređenje Štaba 3. septembra napadale na Garevac. dok. Posavsko-trebavski odred marševao je u koloni iza 17. pa su pretrpjeli znatne gubitke. 1258. 295-297). koji su se nalazili u selu Čardaku. U garnizonima su ostale uglavnom kvislin40 41 42 43 Arhiv VII. trebalo je ovladati selom Garevcem gdje su se u bunkerima i zgradama od tvrdog materijala utvrdile ustaše. majevačke brigade i divizijske bolnice pravcem: Orahova šuma-Visibaba i postavio se na liniji: Koprivna-Koprivska Trebava-Vranjak. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1944-1945. fond NOP-a. Posavsko-trevaski odred je sa divizijskom bolnicom izvršio pokret pravcem Koprivska-Trebava-Simići-Cerova. majevačke brigade. IX 1944. 1. divizije od 13. Vojnoistorijski institut JNA. divizija usiljenim maršem krene prema Tuzli i da 17 septembra u 5 časova učestvuje u napadu na tamošnji neprijateljski garnizon. rodila se zamisao da se pomoćni aerodrom uspostavi na poljoprivrednom dobru kod Modriče.40 Trinaestog septembra jedinice 18. 41 Da bi se avioni mogli bezbjedno spustiti i uzlijetati. br. pa avioni nisu ni dolazili. Da bi se izbjegao napad udruženih neprijateljskih jedinica na nepovoljnom terenu. Jedinice 18. Dvanaestog septembra na dva bataljona 17. korpusa da 38. isto. Beograd 1957. reg. knj. ustaše i četnici. Predvečer je izvršen protivnapad i neprijatelj je protjeran. Poslije oslobođenja Modriče u kojoj je Posavsko-trebavski odred ostao kao posadna jedinica. Nijemci su izvukli znatan broj svojih snaga da bi spriječili nadiranje jedinica NOV kroz Srbiju i jedinica Crvene armije prema istočnim granicama Jugoslavije. 29. Štab 38. situacija se u ostalim dijelovima istočne Bosne i u samoj Tuzli znatno izmijenila. (Zbornik IV.

diviziju koja je sada imala još jednu brigadu .Dvadeset i prvu formiranu 19. 308). Ona je trebala da zatvori pravce od Doboja. septembra Zvornik. i 20. Gračanice i Gradačca i da kod Modriče prihvati 28. dok. str. prebacila južnije. Poziv maršala Tita za predaju koristile su mnoge domobranske jedinice i masovno su prelazile na stranu NOV-a. Dvadesetosma divizija se međutim. 29. između Maglaja i Zavidovića. 29. a sutradan oko 10 časova. 586-587). (Zbornik IV. bio je kišovit. SS divizije Handžar. dok. Štab 3. septembar. hrvatske brigade. 44 45 Zapovijest Štaba 38. brigade 27. 69. divizije su oslobodile 13. Tek kada su slijedećeg dana stigli pred Tuzlu. Dvije brigade 27. da bi učestvovala u oslobođenju Beograda. Odmah poslije oslobođenja Tuzle.ške jedinice. pa je Štab 3. Zapovijest Štaba 38. Jedinice 38. Posavsko-trebavski odred. Taj dan.45 odakle je morala nastaviti nastupnim maršem za zapadnu Srbiju. str. knj. septembra 1944. čuli su da su jedinice 27. (Zbornik IV. IX 1944. a Tuzlanski NOP odred Lukavac. divizije od 30. ponegdje je dolazilo do puškaranja sa trebavskim četnicima. U drugom ešalonu marševali su pravcem Kulina-Visibaba-Krečane-Donja Zeljina. 93. septembra u rejon Seona-Cage. 405-407) i naređenje Štaba 38. U takvoj situaciji dijelovi 19. diviziji da svoje jedinice orijentiše prema Tuzli. korpusa orijentisao je 38. str. divizije su krenule prema Tuzli. divizije od 13. 44 Oslobođenjem Tuzle došlo je do razmaha NOB-a u sjeveroistočnoj Bosni i do rasula u neprijateljskim jedinicama. brigadom stigao u rejon Kreka-Moluhe-Piskavica. 15. godine na prostoriju Trebave i Posavine. knj. Posavsko-trebavski odred je sa 18. (knj. 29. divizije od 20. 226 . divizijska bolnica i jedan bataljon 18. IX 1944. a borci su bili neraspoloženi vidjevši da cijela divizija ide na jug. dok. posebno u redovima 10. IX 1944. divizije već oslobodile grad. divizije su stigle 16. korpusa naredio i 38. slavonsku diviziju koja se iz Slavonije preko srednje Bosne prebacivala u istočnu Bosnu. domobranskog zdruga (zeleni kadar) i 13. Divizija je marševala u tri ešalona. 138.

Na skupštini je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu od 26 članova i izvršni odbor od sedam članova. 3. juna i 2. pa je na sastanku Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Deklaraciju o pravima građana Bosne i Hercegovine. zamjenik Mustafa Rustanbegović. IX 1944. zamjenik Muhidin Begić. Mujo Hodžić. održana je skupština narodnih predstavnika istočne Bosne na kojoj je bilo prisutno oko stotinu lica. 27. Vijećnici ZAVNOBiH-a su bili: Uglješa Danilović. Mustafa Rustanbegović. str. Brano Savić. a za sekretara Stevo Popović . Boro Popović je 46 47 Iz Posavine i Trebave vijećnici AVNOJ-a su bili Uglješa Danilović. a 39 ih nije moglo stići zbog ofanzive neprijatelja na istočnu Bosnu koja je prekinula kanale komuniciranja između istočne i srednje Bosne. gdje su se nalazili mnogi članovi narodnooslobodilačkih odbora iz cijele istočne Bosne. za srez Modrica. u Sanskom Mostu. koje je održano između 30.46 Oni su prisustvovali Drugom zasijedanju ovog najvišeg zakonodavno-izvršnog tijela Bosne i Hercegovine. Za predsjednika je izabran Miloš Škorić. jula 1944. Cvijetin Mijatović za srez Brčko.Sa brigadom i odredom iz srednje Bosne vratili su se partijsko-politički radnici iz Posavine i sa Trebave. Boro Popović i Seja Jovanović. a među njima i članovi Okružnog i sreskih narodnooslobodilačkih odbora i jedan dio vijećnika AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a iz istočne Bosne. 4 od 10.član Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Sedam dana kasnije. obnovi privrede i društvenog života na oslobođenim teritorijama i. među kojima i predstavnici iz Posavine i Trebave. donijeta odluka da se skupština narodnih predstavnika što prije održi. na šumovitom brežuljku više popaljenog sela Vasilića. Boro Popović. posebno. Za članove Izvršnog odbora izabrani su i: Tomo Manjkalović. Mevla Jakupović i Mustafa Porobić (Front slobode. avgusta 1944. 8).47 Na svom Drugom zasijedanju ZAVNOBiH je donio više odluka o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti. Edhem Čamo za srez Gradačac. 227 . Na zasijedanju je bilo prisutno svega 15 vijećnika iz istočne Bosne. br. Edhem Čamo. Odlukom o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti predviđeno je da se što prije na oblasnim i okružnim skupštinama izvrši izbor oblasnih i okružnih narodnooslobodilačkih odbora. III 1944. Jedina oslobođena teritorija u istočnoj Bosni u to vrijeme bila je Birač.

donijeli sljedeće zaključke: . ali se to nije ostvarilo zbog prisustva jakih neprijateljskih snaga na tom terenu. o zadacima NOF-a. Konferenciji je prisustvovalo 150 delegata koji su poslije uvodnog izlaganja Rodoljuba Čolakovića. . odmah je iskrsla potreba da se konstituiše opšta politička organizacija koja će preuzeti ulogu političkog mobilizatora naroda. a uskoro u oslobođenoj Tuzli i Okružni N 0 0 za tuzlanski okrug. a u SR Bosni i Hercegovini ZAVNOBiH. proglašeni za najviše zakonodavne i izvršne organe narodne vlasti. Kada su AVNOJ.snažiti bratstvo Srba. Poslije 3 dana na Birču su izabrani Okružni N0 odbori za Romaniju i Birč. sekretarom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. Prilozi instituta za istoriju br. Oblasni N 0 0 je premjestio svoje sjedište u Tuzlu poslije njenog oslobođenja. tek od sredine 1944. Na konferenciji je izabran Izvršni odbor od 28 članova sa predsjednikom dr Vojislavom Kecmanovićem. godine. . Muslimana i Hrvata. koncem novembra 1943.formirati odbore NOF-a koji će biti oslonac narodnoj vlasti. .organizaciono učvrstiti narodnooslobodilački pokret u seoskim i gradskim odborima. 13/1977. Narodnooslobodilački front (NOF) je postojao od početka ustanka 1941. koncem prve polovine 1944. međutim. pod pojmom NOF tretirao se politički pokret u cjelini. Tada se očekivalo da će uskoro doći do održavanja skupštine za izbor Okružnog N 0 0 za Majevicu i Okružnog N 0 0 za Posavinu i Trebavu.ubrzati proces prilaženja narodnih masa NOP-u i pojačati priliv boraca u NOV i POJ. 48 Drago Borovčanin: O izgradnji bosansko-hercegovačke državnosti poslije Drugog zasijedanja AVNOJ-a. 228 .imenovan za načelnika Privrednog odjeljenja.48 Tako je neposredno poslije II zasijedanja ZAVNOBiH-a održana Prva zemaljska konferencija Narodnooslobodilačkog pokreta za Bosnu i Hercegovinu. potpredsjednicima Sulejmanom Filipovićem i Jakovom Grgurićem i sekretarom Đurom Pucarom.

Savo Savić. na kojoj je izabran Oblasni odbor JNOF-a. Istupanje Rumunije i Bugarske iz Trojnog pakta dovelo je njemačke jedinice na Balkanu u vrlo tešku strategijsku situaciju. Dušan Kajmaković. sekretar Oblasnog komiteta KPJ. septembra održana Oblasna konferencija Narodnooslobodilačkog fronta za istočnu Bosnu. Edhem Čamo. vojvođanskog korpusa u Srbiju i narastanjem 49 Oslobodilački rat. 274. Niko Stanić. Stevo Pređa. proleterskog i 12. Da bi omogućila izvlačenje svojih snaga iz Grčke njemačka komanda za jugoistok odlučila je da obrazuje front na istočnim granicama Srbije i Makedonije. GODINE Polovinom septembra 1944. oslobodile Rumuniju i početkom septembra Bugarsku. jedinice zapadnih saveznika izbile su na Rajnu. Haso Burić. Poslije oslobođenja Francuske. Svetolik Gospić. Ratko Perić. Muharembeg Ćemerlić. niti da zaustave prodor jedinica NOVJ kroz Srbiju. Raspoložive snage nisu bile u stanju da spriječe uspješno nadiranje jedinica južnog krila 3. AKTIVNOST ODREDA OD SEPTEMBRA DO DECEMBRA 1944. a krajem septembra izbile na jugoslovensko-rumunsku granicu. Sa konferencije je upućen proglas narodima Bosne i Hercegovine. jedinica 1. Pero Kosorić. Stevo Popović. Mujbeg Rustanbegović. a članovi Mujo Hodžić. Dušan Ćurković. Za predsjednika je izabran Pero Đukanović. krajem avgusta. Bogomir Brajković i Hamdija Ćemerlić. Tošo Vujasinović. Po povratku delegata iz srednje Bosne na Birču je 3. Na istoku su jedinice sovjetske armije. a za sekretara Cvijetin Mijatović. 229 . Miloš Škorić. ukrajinskog fronta sovjetske armije. očekivalo se da će njemačka vojska uskoro položiti oružje. Muradbeg Zaimović. Slavko Mićanović i Mustafa Porobić. 49 Prodorom Operativne grupe divizija. Drago Stefanović Šico. Potpredsjednici su bili: Omer Gluhić i Jure Begić.Iz istočne Bosne u izvršni odbor su ušli: Rodoljub Čolaković. knjiga 2. Zora Nikolić. str.

neprijateljske gubitke i vlastite gubitke u ljudstvu i naoružanju. i brojni partizanski odredi. Uspostavljena je veza sa preostala četiri člana KPJ na tom terenu. 29. Ovim se pružila inicijativa štabovima partizanskih odreda. Srebrenički i Kladanjski partizanski NOP odred. Zbirka NOR-a kat. Na njihovim operacijskim prostorijama dejstvovali su pored divizija i brigada. Majevički. Odredi su morali svakih 15 dana podnositi izvještaje o brojnom stanju ljudstva i naoružanja. prvi u istočnoj. Zelenokadrovci nisu pružili otpor. uslijed pomanjkanja radio-sredstava. korpusa je odlučio da osamostali partizanske odrede na području istočne Bosne. Vrbasa i Une bilo od velike operativno-strategijske važnosti. Štab 3. Sarajevo. (Zbornik IV. Dvadesetsedma divizija je ostala na prostoriji Zvornik-Tuzla. organzovanije raditi na mobilizaciji novog ljudstva i efikasnije obezbjeđivati slobodnu teritoriju. dok. Bosni i Crnoj Gori uvećan je i značaj bosanskog operativnog područja za obe ratujuće strane. Zbog nemogućnosti odvijanja direktnih veza. Sa dva bataljona 25. knj. korpusa tada su bili: Birčanski. a najkraćom vezom izvještavati o akcijama. U Bosni su tada ostali 3. kako bi mogli uspješnije djelovati. IX 1944. Za Nijemce je držanje glavnih komunikacija u Bosni. Tuzlanski. kako bi što uspješnije izvodili akcije. slavonske divizije pošla je na Majevicu i grupa partijsko-političkih radnika. 393-395). Zbog opšteg razvoja situacije. str. novopristigla 28. korpusa je prenosio naređenja odredima preko operativnih jedinica koje su se nalazile na prostoriji odreda. Uspjesi odreda su se cijenili po tome koliko je odred izveo akcija i koliko je uputio novih boraca za popunu brigada. a mnogi su se i predali. br.partizanskih snaga u Srbiji. godine. Štab 3. 89. Sa jedinicama 28. 230 . Pod komandom 3. korpusa od 19. naročito u dolinama Drine. Dževad Kobić je ostao na terenu. Štab 3. Poslije odlaska slavonske jedinice. korpus NOVJ. Posavsko-trebavski. (Arhiv instituta IRP. naznačavajući mjesto i vrijeme vođenja borbe. korpusa izvršio je novi raspored svojih jedinica. a drugi u zapadnoj i srednjoj. slavonska divizija je upućena na Majevicu. Bosne. 5 ' a Štabu Tridesetosme 50 51 Naređenje Štaba 3. i 5. 3844). brodske brigade koji su nastupali pravcem: Humci-Nahvijojci-Brnjik kretao se Dževad Kobić.30 Krajem septembra 1944. a posebno situacije u istočnoj Bosni.

uništi posavske četnike i ispita stanje neprijateljskih snaga u Brčkom i okolini. dobiti zadatak da zauzme Srnice i Gradačac. Tišini. Slična je sudbina zadesila odbornike narodnooslobodilačkih odbora. Među zelenokadrovcima bilo je i dezertera iz 13. Marka Dušanovića. Simu Simeunovića. Za vrijeme odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. Ivana Lakića i Cviju Mitrovića iz Srnica Iliju Pajića. 1250. ustaše i četnici. 52 Za vrijeme četvoromjesečnog odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. Đorđa Perića. situacija se na terenu umnogome izmijenila na štetu narodnooslobodilačkog pokreta. su ubili poznate aktiviste NOP-a: Mehmeda Imamovića. izuzev kod jednog dijela zlikovaca. br.). SS divizije i ustaša koji su ranije bilo pod komandom Ibrahima Pjanića. reg. Kvislinške vojne formacije su se negdje udvostručile.divizije predočeno je da će poslije likvidacije neprijatelja u Gračanici. 156. a negdje utrostručile svoje brojno stanje mobilizacijom. Raifa Sladića. Marka Miloševića. k. IX 1944. 424-426. Begu Maslića i Satku Nukić iz Brnjika. pojavio se odmah nakon odlaska odreda i brigade u centralnu Bosnu i brojno narastao na oko 1300 do 1500 pripadnika. 231 . raspoređenih po mjestima i hrvatsk i m selima. Pisarima itd. 1. 51). Dušanovića i Simeunovića ubili su 22. Posavski četnici su povećali brojno stanje od ranijih 400 na 1200 do 1500 četnika i nalazili se u selima gdje ih ranije nije bilo (Miloševcu. br.33 Marka i Tomu Šubarića. 21. Muradifa Muradbegovića. k. VII 1944. Miladinovića. 99. Esesovci. f. Perića. Zeleni kadar kojeg ranije nije bilo u Gradačcu i okolini. Sarinu Dogladović. starice Sajdu i 52 53 Direktiva Štaba 3. Arhiv VII. reg. Abdulkadira Fazlića. većinom su izginuli ili deportovani u logore. 29. Članovi KPJ i SKOJ-a. Marka Lugonjića. 41). I ustaše su postale brojnije. godine u Crkvini četnici Slatinskog bataljona (Arhiv VII. knj. okupator i kvislinzi su vršili strašan teror. Bilo ih je oko 2000. f. koji su po zadatku ostali na terenu. terorom i drugim oblicima pritiska. fond NDH. Trebavski četnici su takođe povećali svoje brojno stanje od ranijih 1200 na 2000 četnika. korpusa od 22. (Zbornik IV. Jovana Miladinovića. Zariju Domazeta. Borbeni moral ovih kvislinga bio je slab. dok. str.

Bataljoni 21. bataljona i Marko Dubravac . jer se neprijatelj utvrdio u srednjovjekovnoj kuli. ali je uporište morala napustiti 28.55 Kada je greška otkrivena. komandant 4. Dvadeset trećeg septembra 18. divizije direktiva upućena Štabu 28. 34 U toku ovih borbi oslobođena je Gračanica. Tom prilikom Brigada je imala znatne gubitke. 29. Štab 38. diviziji. ali ga nije mogla zauzeti. (Zbornik IV. divizije od 22. IX 1944. 133. i pored toga.Melču Mujedinović i Džanić Alimeta iz Srebrenika i mnoge druge. Sedamnaesta brigada napadala je neprijateljsko uporište Sokol. divizije napustile 25. a 17. pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga. do 29. Tako je 18. Šifrant nije znao da je 28. dok. na domaku Trebave i Posavine. brigade36 sukobili su se 54 55 56 Zapovijest Štaba 38. Narod je pod t i m pritiskom i terorom bio zastrašen.Belić. 101. Vrhovnom štabu. okupator nije uspio pokolebati vjeru naroda. knj. slavonska divizija stigla na područje istočne Bosne. str. dok. (Zbornik IV. Među ostalim poginuo je Pavao Bašić. brigada 38. brigade. sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Tuzla. U štabu novoformirane 21. 29. i 21. Zbog toga su jedinice 38. na Monju i Vranjevcu. No. Vojo Ivković za političkog komesara i Blagoje Pejanović za zamjenika komandanta. 551-552). IX 1944. osobito omladine. divizije napale su neprijatelja u Gračanici i Sokolu. komandir čete. 232 . septembra. radi popune jedinica divizije koje su bile malobrojne. divizije je naredio svojim jedinicama da ponovo ovladaju prostorijom koju su napustile. korpusa od 1. pošto su razbijene ustaške i zelenokadrovske jedinice koje su branile grad. Greškom šifranta Štaba 38. knj. str. brigada je obezbjeđivala napad iz pravca Srnica postavljajući svoje bataljone u rejonu Sladna. Izvod iz knjige depeša Štaba 3. divizije za pokret na Majevicu dešifrovana je tako kao da je upućena 38. Posavsko-trebavski odred je ostao u Srebreniku. u pobjedu za koju su jedinice NOV i POJ vodile svakodnevne borbe. septembra prostoriju Gračanica-Sokol-Srebrenik i krenule prema istoku. Odred je istovremeno dobio zadatak da izvrši mobilizaciju ljudstva na svom terenu. a ranjen je komesar bataljona Ljubo Antić. 431-433). tuzlanske brigade naimenovani su: Stojanda Milinović za komandanta. U slučaju potrebe trebalo je da se osloni na jedinice 17. hrvatska brigada ponovo oslobodila Gračanicu.

dobiti naziv 4. hrvatskoj brigadi odredio rejon Rašljevo-Omerbašići sa zadatkom zatvaranja pravca Gračanica-Tuzla. reg. U Bosanskom Samcu su bili štabovi i dijelovi 10. f. hrvatske brigade za septembar 1944. usljed dolaska novih neprijateljskih snaga na tu prostoriju. Posavsko-trebavskom odredu dat je zadatak da iz rejona Srebrenika. 19). 138. Dvadeset peta bojna će reorganizacijom. izvršenom 1. Štab 38. dok. bojne 10. razvija izviđačko-obavještajnu djelatnost prema uporištima neprijatelja na komunikaciji Srnice-Brčko. Bataljon za vezu bio je u Brčkom. brigadi rejon Gornji Moranjci-Falešići-Seona sa zadatkom da ofanzivno djeluje ka komunikaciji Srnice-Gračanica. udarna bojna 12. 233 . 131 i 132 str. domobranskog posadnog zdruga i 39. 3. bojna 12. bataljon u Sokolu. IX 1944. ustaškog zdruga. knj. str. Gunji i Koraju. brigade od 15-30. knj. 29. (Zbornik IV. divizije je zaključio da Srnice i druga neprijateljska uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica ne može likvidirati bez teškog na57 58 59 Izvještaj štaba 18. a 39. artiljerijskog puka nalazio se u Brčkom a njegovi divizioni u Rajevom Selu. decembra 1944. majevičke brigade. brigadi rejon Srebrenika sa zadatkom da vrši pritisak na neprijatelja u Srnicama. dok. 21. Bijeloj i Srnicama. u pomoć napadnutim posadama. ustaškog stajaćeg zdruga (komandant Ibrahim Pjanić). SS divizije Handžar nalazio se u Brki.57 Pošto je došao do zaključka da ne može ponovo zaposjesti Gračanicu i Sokol. zajedno sa jedinicama 17. njegov Prvi bataljon u Srnicama. a 17. ustaška udarna bojna istog zdruga (komandant Avdan Hasić). 2. 38 U to vrijeme na komunikaciji Brčko-Gračanica nalazile su se jake neprijateljske jedinice. i 36. ustaškog stajaćeg djelatnog zdruga. divizije od 30. (Zbornik IV. ustaška bojna naziv 6. IX 1944. Štab 28. Štab 13. a na Trebavi četiri. tako što je 18. Zbog takvog odnosa snaga. septembra izvršio nov raspored jedinica. bataljon u Čeliću.28. 586-587). 29. 527-536). bojne 12. (Arhiv VII. divizije je 30. Naređenje Štaba 38. br. Na prostoru Sokol-Gračanica nalazile su se 25. septembra sa jednom neprijateljskom kolonom koja je prodrla od Srnica ka Sokolu i Gračanici. a 3. puka 13.59 U Posavini su se nalazile tri četničke brigade. štab 38. Pojedine baterije su bile raspoređene u Dubravama. fond NOP-a k. 1258. i izvod iz operacijskog dnevnika 21.

gdje su se glavna borbena dejstva svela duž komunikacija: Sokolac-Vlasenica-Zvornik-Brčko-Tuzla i Brčko-Gračanica. bio oko 6:1 u korist neprijatelja. došlo se do zaključka da momentalno ne postoje uslovi za stvaranje slobodne teritorije na Trebavi i Posavini. nanijeli bi jedinicama velike gubitke. Zbog toga je Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu donio odluku da jedan broj članova Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu prijeđe na rad u Tuzli.oružanja. a Mladen Jevtić u Okružni komitet za Majevicu. koja su branila prodor u Posavinu i na Trebavu. Zbog toga je Štab 38. Poslije oslobođenja Tuzle i stabilizacije fronta u istočnoj Bosni. a slobodna teritorija u tuzlanskom bazenu se ustalila. Nasuprot tome u oslobođenoj Tuzli se osjećala izrazita potreba za partijsko-političkim kadrovima. član OK Mevla Jakupović za člana istog komiteta. Tomo Trninič. Kasnije je on.majevičke brigade tada su bili: Petar Borojević komandant. 18. majevička brigada 60 imala je 605 boraca i starješina. Milutin Pejanović. divizije odlučio da u tom momentu ne napada jednovremeno Srnice i okolna neprijateljska uporišta po svaku cijenu. a isto toliko i 21. 234 . Odnos snaga je. a i zbog nedostatka streljačke municije za englesko naoružanje. prema tome. načelnik štaba. tuzlanska brigada što znači da ukupno brojno stanje divizije nije dostizalo ni 2000 boraca. čime bi se smanjile borbena sposobnost ionako brojno slabih jedinica. zbog bolesti. a da se posavsko-trebavski Okružni komitet KPJ popuni novim članovima. nego je prepustio štabovima brigada da svaki bira cilj svog napada prema konkretnoj situaciji. hrvatska brigada 503. zamjenik političkog komesara. zamjenik komandanta i Miloš Ilič. U to vrijeme 17. U duhu te odluke sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu Džemal Bijedić je prešao na dužnost sekretara Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. politički komesar. Napadi na utvrđena neprijateljska uporišta duž komunikacije Brčko-Gračanica. čije je snabdijevanje zatajilo. raspoređen za rukovodioca Uprave narodnih 60 U štabu 17. Milovan Kesler.

sreskih i opštinskih partijskih rukovodstava. istaknuti borci. Boško Milutinović (politički komesar Komande posavsko-trevavskog područja). 235 . oktobra 1944. Okružni komitet KPJ sada je djelovao u sastavu: Nikola Cvijetić (sekretar). nosioci spomenice 1941. a sa onima koji su ostali na terenu teško se održavala veza. delegati iz jedinica NOV i POJ. oktobra održana Prva oblasna konferencija USAOJ-a na koje je bilo prisutno 430 delegata. Na konferenciji je izabran Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu koji je imao 82 člana. ušla Mira Ćopić. 61 Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu je zahtjevao od Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu da se što prije održi savjetovanje komunista i skojevaca iz istočne Bosne. To nije moglo biti ostvareno u toku sedme ofanzive. U Tuzli je 20. Na konferenciji su prisustvovali uglavnom svi članovi okružnih.dobara u Tuzli. do 28. Prethodile su joj okružne konferencije USAOJ-a za Tuzlu i Birač. Fuad Suljić i Nada Dursun. održano Drugo oblasno partijsko savjetovanje. jer su mnogi komunisti morali napustiti svoj teren i poći sa jedinicama. pored Kemala Halilovića bili su još i Mira Bilbija. (sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a). X 1944. Za novog sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu došao je Nikola Cvijetić. politički komesar Posavskotrebavskog odreda. Mehmedalija Tufekčić i Jovica Lazarević. i 21. dotadašnji sekretar Okružnog komiteta KPJ za Romaniju. Na savjetovanju su ocijenjeni aktuelni politički događaji u istočnoj Bosni. Edhem Čamo. U Okružni komitet je u novembru 1944. Vršene su pripreme i za kongres Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Bosne i Hercegovine na kojem je trebalo da 61 Raniji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a Aiša Miličević otišla je na rad CK SKOJ-a u Beograd. koja je bila zadužena za rad u Antifašističkom frontu žena. i partijski aktivisti. održane 13. Tako je u oslobođenoj Tuzli od 26. U Okružnom komitetu SKOJ-a. uočeni nedostaci u radu partijskih organizacija i donijeti zaključci o osnovnim problemima iz svih sektora partijskog rada. a za organizacionog sekretara Mehmedalija Tufekčić. a u vezi sa skorim oslobođenjem i obnovom krajeva istočne Bosne. Lazarevića je uskoro zamijenio Kemal Halilović.

izviđački dijelovi i patrole svakodnevno će se kretati prema sjeverozapadu. Odred će od tada svakodnevno biti prisutan. dok. četničkih i ustaških bandi. str. knj. napade. akcije. On će stalno biti okrenut Posavini i Trebavi. upade. maja 1945. 29. zasjede. doprinositi jačanju pozicija narodnooslobo62 Izvod iz knjige depeša Štaba 3. za vrijeme dok je odred bio van svoje teritorije. Do saziva kongresa nije došlo zbog toga što su Hercegovina. Uskoro su postavljeni na dužnosti pomoćnika komesara odreda Petar Kaurinović. Kongres je kasnije održan u oslobođenom Sarajevu. primjedba 69 i 70) i izvještaj partijskog komiteta 38. Svuda gdje budu prošli i stigli oni će politički djelovati. 46. među kojima su se.učestvuje 120 delegata iz istočne Bosne. diverzije. tako i svojim političkim uticajem. Nijaz Dizdarević. Posavinom i Trebavom brzo se pronijela vijest o dolasku Posavsko-trebavskog odreda u Srebrenik. nalazili: Pero Kosorić. muslimanskim i hrvatskim selima i varošicama Posavine i Trebave. str. 11 automata i 59 pušaka. Mićo Rakić. 8. kako u vojnom pogledu.62 Posavsko-trebavski odred nije znatno povećao svoje brojno stanje dolazeći na prostoriju Srebrenika. 133. korpusa (Zbornik IV. Odred je i dalje imao dvije čete sa 72 borca naoružana sa 2 puškomitraljeza. Osjećali su da je došao kraj vremenu orgijanja esesovačkih. Izdat je proglas omladini B i H koji je potpisalo 28 članova sazivačkog odbora. dok. 236 . zapadna i istočna Bosna bile razdvojene teritorijom koju je zaposjeo okupator. sjeveru i sjeveroistoku i izvršavati najrazličitije borbene zadatke. Borika Stančić. koje su za 4 mjeseca. divizije (Zbornik IX. a na dužnost zamjenika komandanta Cvijetin Vasić. Risto Tošović. 212). počinile mnoge zločine u srpskim. iz istočne Bosne. 551. Fikret Ibrić i Hazim Hasić. Osjećao se i nedostatak naoružanja i municije. Političkog komesara Posavsko-trebavskog odreda Mehmedaliju Tufekčića zamijenio je na dužnosti Savo Živković. Mnoge stanovnike vijest je veoma obradovala. njegove čete. knj. prepade i marševe. 9.

SKOJ i njegova rukovodeća uloga u antifašističkom omladinskom pokretu.Savez SSSR. Razmotrena je vojno-politička situacija.USAOJ i njegova uloga u borbi naših naroda za oslobođenje. . po dolasku u Srebrenik. rad organizacije SKOJ-a. Organizacije SKOJ-a su. zatim kulturno-prosvjetni rad. . U dvije čete je bilo 17 članova. septembra. . takođe. . Partijske ćelije u četama razmotrile su organizaciona pitanja tj. a u Štabu odreda 237 . održana je partijska konferencija na kojoj su analizirani postupci boraca i starješina za vrijeme marševa i borbi od polaska iz srednje Bosne do dolaska u Srebrenik i određeni zadaci za slijedeći period.AVNOJ i Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. bilo 22 člana KPJ. posebno na teritoriji sjevernoistočne Bosne. posvetio veliku pažnju vojnoj obuci ljudstva i političkom radu u četama. Od tada su redovno. do 31. uzele učešća u rješavanju ovih pitanja.Omladina . Skojevci su prednjačili u borbenosti i izvršavanju vojnih i političkih zadataka. Svi ovi sastanci. Partijska organizacija je razvila veoma živu aktivnost. pomogli su da se moralno-političko stanje u odredu poboljša. Engleske i SAD i oslobodilačkih pokreta porobljenih naroda. Istog dana po dolasku u Srebrenik. stanje discipline i zadatke u pogledu obavještajne službe. pitanja prijema novih članova. Poslije toga odredski partijski biro je precizirao zadatke komunistima u četama i utvrdio raspored rada. održani od 21. U skojevskim organizacijama tada su se prorađivale sljedeće teme: .garancija sretnije sutrašnjice. a poslije njih sastanci ćelija KPJ u četama. održavani sastanci odredskog biroa KPJ. Jedna tačka dnevnog reda bila je posvećena kritici i samokritici. rad sa kandidatima. Pored izvršavanja vojnih i političkih zadataka. skoro svakih 15 dana.dilačkog pokreta i ulijevati snagu i nadu narodu u skorašnju pobjedu nad neprijateljem. U odredu je početkom oktobra 1944. Štab odreda je. godine.

koja je svakodnevno granatama zasipala položaje brigade i odreda u Srebreniku i da se po mogućnosti dobro pripremljenom minobacačkom vatrom onesposobe. oktobra ujutro bataljoni 17. SSSR. Kulturno-prosvjetni rad u odredu bio je vrlo živ i odvijao se u nekoliko pravaca. ostrva. Zdravstvenom vaspitanju se poklanjala dužna pažnja s obzirom na loše zdravstvene i higijenske uslove na terenu gdje su harale epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. Znatno manje je bilo članova SKOJ-a. Istim naređenjem od svih jedinica je zatraženo da 238 . Engleska i detaljno Jugoslavija. Poseban zadatak je bio da se putem izviđanja utvrde vatreni položaji neprijateljske artiljerije. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da ostane u Srebreniku i da odatle izvodi napade u pravcu Srnica. stizale novine. po planu kulturno-prosvjetnog rada. U odred i na oslobođenju teritoriju su.pet. Prišlo se i rešavanju problema nepismenosti koja je iskrsavala pri prijemu svake grupe novih boraca. svega osam. Majevička brigada je imala zadatak da zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom dejstvuje na pravcu Srnice-Bijela-Dubrave. majevičke brigade posjeli su položaje oko Muslimanske Špionice. da formira odjeljenja koja će upućivati na komunikaciju Bijela-Bukvik sa zadatkom da ruše mostove i propuste i postavljaju zasjede. Redovno su se izdavale vijesti koje su cirkularno upućivane u čete i na teren. Diletantska grupa je učestvovala na mnogim priredbama na oslobođenoj teritoriji. gde ih je stanovništvo srdačno dočekalo i primilo. Evropa. oko 40% su bili članovi Partije i SKOJ-a. a od novembra 1944. vode. mada neredovno. U četama su. prorađivane slijedeće teme: zemlja. a radi boljeg upoznavanja boračkog sastava sa gradivom iz geografije. U prvo vrijeme su to bili Front slobode i Naša borba (omladinski list). pa se sa sigurnošću može reći da je odred predstavljao jedno čvrsto borbeno i kadrovsko jezgro prekaljenih boraca. U četama su formirani horovi i uvježbavane borbene i druge pjesme. U oktobru su nastavljene borbe sa esesovcima. kontinenti. Od ukupno 72 borca odreda. Politika i Borba. Već 2.

a 17. Osamnaesta brigada je slomila spoljnu odbranu Gračanice i upala u grad. Sela. položaji 18. radi obezbjeđenja divizijske bolnice. bataljoni 17. Štab 38. divizije naredio im je da nastupaju prema Sokolu i Gračanici. 4. ostavljajući inicijativu jedinicama da po svojoj procjeni odluče kada će napasti neprijateljska uporišta. oktobra. bataljon oko 14 časova u Gornji Srebrenik. a 17. brigade ušao je bez borbe u Donji Srebrenik. 16. odakle je istog dana (3. knj. koje se nisu mogle zauzeti bez teškog oružja. brigada je sa Posavsko-trebavskim odredom morala da odstupi na liniju Straža-Zahirovići-Kuge. brigade kod Rašljeva i položaji 17. 4. 77-79). SS divizije i ustaše vratile su se u svoja uporišta. divizije od 4. dok. Obaviješten da se neprijatelj povlači sa sektora koji su držale jedinice 18. (Zbornik IV. Sutradan ujutro u 5 časova. i 3. X 1944. Sutradan. da ovlada Donjim Srebrenikom. Izvještaj Štaba 38. koje su. i 21. majevičke brigade izvršili su protivnapad. knj. Napadnuti su položaji 21. brigadi u pravcu Srnica. u to vrijeme.) Posavsko-trebavski odred upućen u Smoluću zaseok G. str. 30. (Zbornik IV. dok. 11.64 Čim su jedinice NOV i POJ bile odbačene sa položaja sa kojih su ugrožavale saobraćaj i uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica. jedinice 13. U uličnim borbama neprijatelj se uporno branio iz bunkera i utvrđenih zgrada. 239 . Svim štabovima je naloženo da održavaju konferencije na kojima narod treba obavijestiti o velikim uspjesima jedinica NOV i POJ. Borba je trajala od 16 do 21 čas. neprijatelj se održao. Borba je trajala do 11 časova. gdje nisu zatekli neprijatelja. X 1944.prikupljaju i pronalaze skriveno oružje pripadnika zelenog kadra i četnika. divizije.63 Međutim istoga dana kada su bataljoni 17. bataljon 17. uz pomoć artiljerijske vatre. brigade i Posavsko-trebavskog odreda kod Donjeg Srebrenika. majevičke brigade došli u Špionicu u poslijepodnevnim časovima jedinice 13. a 1. X. kada je neprijatelj uspio. brigade. 30. strana 58-61). divizije od 2. brigade na sektoru Moranjci-Falešić. SS divizije zajedno sa ustašama krenule su u opšti napad na jedinice 38. 63 64 Zapovijest Štaba 38. svakodnevno oslobađale grad za gradom od Timoka do Une i uz dalmatinsku obalu.

brigadu) orijentiše na prostoriju južno od linije Čelić-Koraj-Bijeljina sa zadatkom da protjera četnike i zelenokadrovce sa terena. X 1944.Pošto je nekoliko dana provela na čišćenju terena od četničkih bandi na Majevici. 29. istim naređenjem Štab 3. divizije odred je jednu svoju desetinu uputio da obezbijedi prenošenje teških ranjenika iz divizijske bolnice u Smolućoj u bolnicu 3. reg. i 17. str. 65 noću 6/7. divizije u Srbiju. oktobra. 240 .66 Osamnaestu brigadu i Posavsko-trebavski odred. koji je poslije odlaska 17.68 U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba da se pristupi intenzivnom rušenju komunikacija da bi se spriječilo odstupanje neprijateljskih jedinica ka zapadu. 43). brigade bio pod njenom operativnom komandom. Štabu 38. prešla Drinu kod Kozluka. sa zadatkom da zatvore pravce koji iz Gračanice i Srnica vode prema Tuzli. 312. Štab 3. 2. str. korpusa je postavio na sektor Srebrenik-Seona-Ratiš. po naređenju Vrhovnog štaba od 5. i 21. br. dok. oktobra upali u Karavlašku Maoču. korpusa u Tuzli. 1. ali se predvečer povlačio. u periodu od 9. divizija je. Čim je primijetio koncentraciju jedinica 38. fond NOP-a k. 66 Polazeći u jednu od ovih akcija. 1. brigade na liniji Begovići-Straža-Vakuf-Jablanica-Božići. da razoružavaju zeleni kadar i vrše mobilizaciju. hrvatska brigada. dok. 28. 67 Zbornik IV. Posavsko-trebavski odred je krenuo iz Smoluće u Srebrenik sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Srebrenik-Tuzla. divizije na pravcu Tuzla-Brčko. oktobra. 137. 118-119). reg. korpusa naredio je 6. 68 Arhiv VII. esesovci su 9. 67 Osmog oktobra. 18. knj. 1258 f. divizije da glavninu svojih snaga (17. 30. Zbog odlaska 28. knj. ujutro u 6 časova. 24. br. oktobra. Po naređenju Štaba 38. svakodnevno napadao na položaje 21. neprijatelj je. br. izvrše mobilizaciju i zatvore komunikacije koje iz Brčkog izbijaju u rejon Tuzle. U isto vrijeme u Brki su streljali 6 lica od kojih je jedno imalo samo 16 godina (Referat državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Bosne i Hercegovine (Arhiv VII fond NOP-a k. Tuzlanski i Posavsko-trebavski NOP odred su. pokupili 28 seljaka doveli pred jednu kuću i tu ih pobili i zapalili. 585. polovi« Zbornik IV. do 12.

divizije. Bataljoni su takođe organizovali konferencije u selima u kojima su bivakovali. Narod je bio uvjeren da se.69 Polovinom oktobra (15. bataljoni 18. X) Štab 3. hrvatske brigade. oktobra. 17. i o vojnopolitičkoj situaciji u istočnoj Bosni. knj. brigade je izdao letak građanima Gradačca i okoline. hrvatska brigada ostane na pomenutom sektoru. hrvatska brigada preuzme garnizon Tuzlu od 19. (Zbornik IV.70 Brigada je u Gradačcu i okolini razvila znatnu političku aktivnost. Na zboru u Gradačcu je prisustvovalo oko 500 osoba. porušili više mostova na komunikacijama Gračanica-Tuzla i Srnice-Tuzla. 241 . 30. Očekivao se veliki priliv novih boraca. brigada. 10. korpusa je naredio da 18. Sutradan. Štab 18. bričanske brigade 27. Štab 18. br. Štab 3. brigade uputio je pismo zelenokadrovskoj posadi u Gradačcu obavještavajući je o namjeri partizana da uđu u Gradačac. ovog puta. Na prijedlog Štaba 18. i 11. pa su i održani brojni sastanci. uslijed odlaska jedinica 13. SS divizije je napustio Srnice i krenuo u rejon prikupljanja . 262-268). f. Organizovano je pet uspjelih zborova i dvije posjećene konferencije. dok. divizije od 1 do 15. a uzimajući u obzir tadašnju veoma povoljnu vojno-političku situaciju (borbe na prilazima Beograda i odlazak 13. k. SS divizije iz sjeverozapadne Bosne). te je zatražio da ne pruža uzaludan otpor. Poznavajući raspoloženje naroda u Gradačcu i okolini. str. 52. bataljon 28. pa su jedinice 18. korpusa je dozvolio da 18. radi o konačnom oslobođenju grada i čitavog kraja. a ulogu garnizona u Tuzli preuzela je 21. hrvatske brigade i Posavsko-trebavski odred su oslobodili Gradačac. Održane su i 3 kulturno69 711 Izvod iz operacijskog dnevnika Štaba 38. zbog promjene situacije na sektoru Srnice-Gradačac. reg. brigade i Posavsko-trebavskog odreda ušle u to dugo branjeno uporište neprijatelja i raskrsnicu puteva u Posavini. u kojem se opširno govorilo o uspjesima saveznika i NOV.Brčko. Od zelenokadrovske posade je stigao pozitivan odgovor. Arhiv VII. puka 13. 1259. pa su jedinice brigade i odreda bez borbe ušle u Gradačac srdačno dočekane od naroda koji je razdragan izašao na ulice. SS divizije. 5. Šesnaestog oktobra 1.nom oktobra. posebno u Srbiji i Bosni i Hercegovini. fond NOP-a. X 1944.

I tu je bila slična situacija kao u srezu Gradačac. a i zbog razvoja situacije u dolini Drine. Sreski komitet Modriča imao je pet članova i rukovodio partijskom organizacijom sreza od 56 članova. Bilo je prijedloga da za sekretara dođe Trivo Dakanović. Pri komandi Posavsko-trebavskog područja djelovalo je 6 komunista. koji se nalazio na neoslobođenoj teritoriji. X. a u Modriči jedan aktiv sa 4 člana. Okružni narodnooslobodilački odbor još nije bio u stanju da sazove okružnu izbornu skupštinu. rolna 10/440-442 i 387-388. nisu mogle biti orijentisane jače snage NOV i POJ. brigade i Posavsko-trebavskog odreda bile višestruko slabije od neprijateljskih jedinica. Iz Gradačca i najbliže okoline u brigadu i odred stupilo je 68 omladinaca i omladinki. Jedino su u Gradačcu izvršeni izbori za Gradski narodnooslobodilački odbor. Sreski komitet KPJ Gradačac djelovao je tada u okrnjenom sastavu i imao svega 4 člana. iako je OK KPJ za Trebavu i Posavinu intervenisao da se vrati na svoju dužnost. Sreski komitet SKOJ-a za Gradačac (sekretar Dana Simić) imao je 4 člana. U Gradačcu je djelovao i aktiv SKOJ-a od 5 članova.) Na području sreza djelovalo je 20 komunista. 71 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 23. U mjestu su se počeli održavati sastanci žena po mahalama. Organizacija žena u Gradačcu i okolini nije obnovljena. Arhiv VII. kojeg ni poslije niza intervencija Štab 18. U Posavinu i na Trebavu do januara 1945. (U 18. Sarajevo. jer su jedinice 18. brigade nije htio vratiti.umjetničke priredbe. a u Posavsko-trebavskom odredu 22 člana KPJ i 8 članova SKOJ-a. Oni su u Gradačcu i bližoj okolini za kratko vrijeme razvili znatnu djelatnost. Sekretar sreskog komiteta Slobodan Janković Čodan zadržan je na dužnosti političkog komesara komande mjesta Gornja Tuzla. IRP. brigadi se nalazio član sreskog komiteta Ilija Matanović. X 1944. Mikrofilm. Zajedno sa brigadom u Gradačac je stigao i aktiv političkih radnika Posavine i Trebave. jer je najveći dio teritorije okruga bio zaposjednut trupama neprijatelja. 1944. a Sreski komitet za Modriču (sekretar Ahmet Ćatić) 3 člana. 242 . i izvještaj sekretara OK SKOJ-a od 21.71 Slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu nije se mogla proširiti.

gdje je 17. 18. Tolisi. divizije da provjere tu vijest. kada na Trebavi i Posavini nije bilo jedinica NOV i POJ. Poslije toga. pod pritiskom jedinica NOV.20. 2. 3. Istog dana vođena je borba kod Srnica sa 1. . a 5. gdje će u selima Okruglici i Srednjem ostati i do sredine decembra 1944. 243 . četnici su se uz pomoć okupatora osnažili i organizovali u sedam brigada od kojih su 1. poslije bjekstva iz Srbije bio na Majevici i Semberiji i da je odatle sa pratnjom od oko 150 četnika prešao kroz Begovaču na putu za Posavinu. Osamnaestog oktobra napadnuti su četnici u selu Avramovini. oktobra izdao zapovijest o formiranju Sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa u koju su ušli Trebavski. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred su se spustili u Posavinu i vodili svakodnevne borbe sa četnicima. Draža Mihailović. Avramovini. stigao je 1. oktobra vođena je borba sa četnicima kod Žabara. Pojava Draže Mihailovića u Posavini iznenadila je Štab 3.22. ustašama i zelenokadrovcima koji su pokušali da prodru u oslobođeni Gradačac. Vranjaku i Kožuhama održao zborove na kojima je pozivao narod i četnike u borbu protiv partizana. posavska. Zbog toga je obavještajni oficir 38. bataljonom 6. poslije oslobođenja Gradačca (17. U prvoj polovini oktobra Draža je u Obudovcu. oktobra preko Potočara-Begovače i Broda u Žabare. oktobra partizani su ušli u Lukavac. Tada je donijeta odluka o formiranju Trebavskog četničkog korpusa. divizije vidljivo je da su te borbe bile svakodnevne i oštre. u Semberiju. divizije održao sastanak u Brnjiku sa saradnicima NOP-a. a 19. ustašama i zelenokadrovcima. Nakon borbe ovi četnički bataljoni su odstupili prema Posavini.72 Slijedećih dana nastavljene su borbe oko Gradačca: . među kojima su bili i članovi KPJ Salil Mehikić i Ruveid Salihović. Majevički i Ozrenski korpus i četnička komanda zapadne Bosne sa svojim jedinicama. i 4. Zelenokadrovci iz Begovače su zadržali Dražinu kolonu. pa je tražio od obavještajnih organa 38. Polovinom oktobra Draža Mihailović je sa pratnjom krenuo na Ozren. Sutradan je sa članovima četničkog Centralnog nacionalnog komiteta pošao u obilazak četničkih jedinica u Posavini. 6. oktobra kod Turića došlo je do jače borbe sa četnicima. u narednih desetak dana. i 7. oktobra 1944) vođena je borba sa ustašama koji su pošli iz Dubrava da ovladaju Srnicama. korpusa. Poginula su 3 četnika.21. SS divizije iz Brčkog. oktobra sa zelenokadrovcima kod Mionice. . Oni su izjavili da je Draža Mihailović. koji se iz Srbije. U Žabarima je održan sastanak četničkih komandanata sa Trebave i Posavine i iz centralne Bosne. brigada bile trebavske. ali su je propustili na intervenciju komandanta 13.Sutradan. Iz izvoda operacijskog dnevnika Štaba 38. godine. posavske brigade Trebavskog četničkog korpusa. povukao pred kraj septembra 1944. 72 Od aprila do oktobra 1944. i 5. Draža Mihailović je sa Ozrena preko Krivaje otišao na planinu Zvijezdu. a više ih je ranjeno.

Neke jedinice divizije ostale su izvjesno vrijeme u sjevernoistočnoj Bosni. uz. puk se prikupljao u širem rejonu Brčko-Bijeljina. ustašama i zelenokadrovcima pri njihovom pokušaju da prodru u Gradačac. stigla je do Bogutovog Sela i tu doznala da su u Bijeljinu stigle jake njemačke snage.29. hrvatskoj brigadi oko 700 esesovaca . oktobra vođena je borba kod Ledenica sa četnicima. bataljona 28. Šesnaestog oktobra otpočele su pripreme za napuštanje terena sjeveroistočne Bosne. Borba je trajala 4 sata i neprijatelj je odbijen.73 Sutradan . a drugi dio prema Dravi. Osamnaesta brigada je za popunu svojih jedinica zadržala je 180 vojnika sa 8 mitraljeza. . kada su protjerane 3. četnička trebavska brigada. To su bile jedinice 1. divizija) i sovjetske armije. kada je poginulo 5 ustaša i 10 zarobljeno.23. Sedamnaesta brigada. napomena 7. puk je prebačen prema Zagrebu. a ostale 21. koja je određena da izvrši taj zadatak. (Informacija Štaba 3. puka Nijemci su odmah razoružali. 1259. korpusa od 12. Štab 3. br. 73 74 Zbornik IV. oktobra zbog polaska brigade na novi zadatak a uz put. f.26. jedinica NOV (51. reg. u Bjeljinu su 22. 1258. javljale su se jedinicama NOV i POJ. divizije da jednu svoju brigadu uputi u pravcu Bijeljine. oktobra 28. 30. knj. SS divizije otpočelo je koncem ljeta 1944. Štabu 38. puka 13. Arhiv VII. Bilo je prijedloga da se ona rasformira. i 4. oktobra kod sela Maoče predalo se 18. reg. br. X napadnute su ustaše u Dubravama. fond NOP k. a ostale je uputila Štabu 38. brigadi i drugim jedinicama. (Zbornik IV. Veće grupe dezertera koje su lutale po okolnim selima. 82. SS divizije. pošto im je prethodno oduzeto teško naoružanje. korpusa naredio je 25. a u noći 24/25. između Nijemaca. godine. gdje su se tada na Batinskom mostobranu vodile teške borbe. dok. 28. 8. 491-492). pa su polovinom novembra upućene preko Brčkog za Batinu. Semberije i Posavine. 74 Nakon odlaska jedinica 13. ali do toga ipak nije došlo. posavskom brigadom Trebavskog četničkog korpusa. Doznavši za to. majevičkoj brigadi. oktobra 1944. U toku prevoženja pobijegla su 642 vojnika ovog puka. XI 1944. m . str. f. oktobra izvršen je napad na Skugrić. i priključivao jedinicama bosanskih planinaca. knj. 26. divizije koji je 182 vojnika sa 6 mitraljeza predao 17. 30. 9.. Protivtenkovski divizion 2. oktobra vođena je borba sa 7. str. dok 86. Do 21. U vezi sa takvim stanjem u ovoj diviziji raspravljalo • se u najvišim njemačkim vojnim krugovima u NDH. Gradačac je napušten 27. Osipanje ljudstva iz 13. U drugoj polovini oktobra jedan dio jedinica ove divizije je prebačen u širi rejon Zagreba. 3. 522-523. a 27. osjetne gubitke. a jedan broj se zadržavao po selima Majevice.pripadnika 28. jer su sumnjali da će dezertirati. oktobra ušli četnici i privremeno uspostavili svoju vlast. SS Handžar divizije. 1. k. prije oslobođenja Tuzle.

brigade od 18. hrvatska brigada je likvidirala neprijateljska uporišta u Brki. da je neprijatelja uvijek iznenadio i nanosio mu znatne gubitke iako je brojno stanje ljudstva i naoružanja bilo malo. Zbog izmjene situacije. korpusa naredio je Štabu 38. dok. od Zvornika do ušća Drine u Savu.brdske divizije koje su zaposjele obalu Drine u dužini od 70 km. 30. 20 automata.) 245 . hrvatska brigada i zaposjela prostoriju Božići-Jablanica-Lopare. novembra. Odred je stalno imao inicijativu u svojim rukama. brigada ostala u Tuzli i Požarnici. 729. dok je 21. Poslije duže borbe neprijatelj je protjeran iz Ratkovića. majevičku brigadu uputi na zatvaranje pravca Zvornik-Tuzla. On je ne samo uspješno zatvarao pravac Srnice-Tuzla. (Zbornik IV. Komandant odreda Pero Bosić je tako vješto umio izabrati mjesto i vrijeme napada. nego je vršio aktivna djejstva na području Posavine i zapadnih ogranaka Majevice. Štab 3. 30. Ratkoviću i na Oglavku. a njene položaje na zatvaranje pravca Brčko-Tuzla. str. (Zbornik IV. 100. Rahiću i Pukišu. a u Čeliću i na Oglavku se održao. knj. str. Odred je dobio zadatak da snabdije bolnice u Tuzli i seljane Šekovića koji su oskudijevali u hrani. Najveća je izvedena 17. sa 6 puškomitraljeza. dok. 128. brigade Posavsko-trebavski odred je ostao više od dva mjeseca jedina jedinica NOV i POJ na širokom području zapadnog dijela Majevice i južnog dijela Posavine. Po noći je 75 76 Izvještaj Štaba 18. knj. XI 1944. korpusa od 29. divizije da 17. 18. U novembru je u odredu bilo samo 170 boraca koji su bili naoružani jednim minobacačem. 578-582). Pregled brojnog stanja 3. XI 1944. Prije nego što se postavila na određenu prostoriju. 144 puške. Trebalo je proći između mnogih neprijateljskih uporišta i vratiti se cestom sa plijenom. 2 protivtenkovske puške i 100 bombi. Štab odreda je izabrao za objekat napada magazin i štale na imanju Danke Lazića u Ceriku. Početkom novembra 18. a 4. kako bi obezbijedile pomenutu komunikaciju za povlačenje dijela snaga Grupe armija »E« na sjever. novembra je napala neprijateljska uporišta u Čeliću. 76 U toku druge polovine novembra Posavsko-trebavski odred je izveo 5 značajnih akcija.73 Poslije odlaska 18.

oni su ostali u odredu kao borci. 246 . a predali su se komandant bataljona. Najprije su protjerali četnike iz Srnica i Donjih Hrgova.77 Odred nije bio okrenut samo Posavini. odred ih je razbio. Ubijeno je 7 četnika. Ubijeno je desetak neprijateljskih vojnika. a veći broj je ranjen. Dok je jedna četa tovarila i gonila plijen. radosni zbog izvršenja tako teškog zadatka. novembra. Tako je odred nastavio svoja ofanzivna dejstva prodorima prema neprijateljskim uporištima. put su joj prepriječili četnici zaposjevši okolne kose. Kolona sa hranom i ranjenicima je stigla u Srebrenik. jedan komandir čete i nekoliko četnika. 22. Pošto se znalo da nisu činili zločine. pa su počeli da se vraćaju. Pero Bosić je naredio juriš i četnici nisu imali hrabrosti da dočekaju partizane. Neprijateljski napadi su odbijeni. Iz minobacača su ispalili jedinu minu koju su posjedovali. 19. a zatim jurišem rastjerali četnike. Od narodnih ne77 Arhiv VII. reg. Kod Srpske Špionice su se zatim slivale četničke kolone koje su imale namjeru da odatle izvrše odlučujući napad na kolonu. a u svanuče su se našli u Ceriku. Dvadeset petog novembra napao je neprijateljsko uporište u Srnicama. pa je 27 novembra napao četnike u Jasenici. izvršen je napad na Špionički čentnički bataljon koji je imao 80-90 četnika. gdje su se tog dana koncentrisali posavski četnici i ustaše. Kada su ustaše primjetile da su znatno brojniji. fond NOP k. br. 3. Borci odreda su uzeli zaklone i mirno čekali da neprijatelj napadne. 408. nego je vršio akcije i u zapadnom dijelu Majevice. Kada se kolona približavala prvim kosama pred Špionicom.krenula kolona na čelu sa komandantom Perom Bosićem i Ilijom Kaurinovićem. Iako je neprijatelj raspolagao znatno jačim snagama. a za njom i ostali borci. počeli su jurišati prema koloni koja se kretala cestom od Bijele prema Špionici. druga četa se uputila prema Bijeloj i Dubravama da spriječi intervenciju neprijatelja iz tih uporišta. Kada su četnici prišli položajima na stotinjak metara najedanput im je ponestalo hrabrosti. Dva četnika su ubijena. Sedam dana poslije ove akcije. f. mada su borci raspolagali ograničenom količinom municije.

u sastav Odreda. kao politički radnici. Povodom proslave Dana oktobarske revolucije u odredu je. došlo je do osjetnog porasta broja boraca Posavsko-trebavskog odreda. U njegovom sastavu borili su se. Krajem decembra 1. Jasenice i Srnica i dolaskom Brčanskog bataljona. godine. Adem Muminović i Cazim Bećirović ostali na terenu oko Brčkog. bataljon je brojao 118. Treći bataljon odreda postao je Brčanski bataljon u koji je. kojim je komandovao Dževad Kobić. U decembru 1944. Prvog decembra odred je imao 194 boraca.Prvi i Drugi.borbena obuka i obuka u rukovanju naoružanjem. sprovedeno petnaestodnevno takmičenje po sljedećim propozicijama: . pojačavao udarnu snagu i unapređivao borbene taktičke postupke. Takmičenje je počelo 21.vršenje diverzija. Muslimani i Hrvati i pripadnici drugih naroda i narodnosti. 2.ko će neprijatelju nanijeti najviše udaraca. Do povećanja je došlo uslijed mobilizacije novog ljudstva iz sela oko Srebrenika. povećavao brojno stanje i vatrenu moć. korpusa. vaspitavao i vojnički izgrađivao borce i starješine. . Od tadašnje dvije čete formirana su dva bataljona . . decembra. a četiri zarobljena. upućen jedan broj rukovodioca iz odreda pošto su dotadašnji članovi štaba bataljona: Dževad Kobić. usavršavao svoju organizacijsku i formacijsku strukturu. . što je bio značajan doprinos ostvarivanja politike bratstva i jedinstva. korpusa od 21.prijatelja je konfiskovano 35 goveda koja su preko Komande područja upućena u Tuzlu. kao i u ostalim jedinicama 3. a 29 decembra taj broj je povećan na 340. U novembru je odred i dalje jačao. novembra 1944. Tridesetog novembra napadnute su ustaše u Obodnici i Gornjoj Dragunji kada su ubijena dvojica ustaša.kulturno-prosvjetni rad. po naređenju Štaba 3. oktobra a završeno je 6. po naređenju Štaba 3.političko vaspitanje boraca i političko djelovanje na terenu. rame uz rame. korpusa. Srbi. bata247 . Salih Mehikić. .

četa: Đoko Pajić. zamjenik komandira. bataljona). politički komesar. komandant. intendant i Vojko Savić. zamjenik komandira. zamjenik komandira. Selena Stojčević. Petar Kaurinović. zamjenik komandira. Mehmed Sarajlić) i Cvijetin Petrović. zamjenik komandanta. Cvijetin Vasić. Fadil Zečić. Milan Kajganić. Almaz Bristrić. 2. zamjenik komesara (premješten kasnije za političkog komesara 3. Halil Majstorović. komandir (kasnije Pero Stević). Ilija Milovanović). rukovodilac SKOJ-a. ekonom Štaba. Sada je proširen sektor dejstva odreda i na teren jugozapadno od Brčkog. Boško Davidović (kasnije Jovica Jovičević). politički komesar (od februara 1945. 248 . zamjenik komandanta. 1. obavještajni oficir. Ilija Kaurinović. komandir (kasnije je postao komandant 1. politički komesar (kasnije Muhidin Mutić) i Hamid Alić. komandant. komandir (od februara 1945. Savo Živković. četa: Ilija Milovanović. Cviko Bosić. zamjenik političkog komesara. komandir. četa: Rizo Herčinović. Alija Repčić. bataljona su činili: Pavle Mihaljčić. četa: Đorđe Brkić. četa: Milan Kresoje. obavještajni oficir. 2. Zahid Zečić. politički komesar. intendant i Bahrija Izbetbegović. bataljona je imao sljedeći sastav: Nedo Pisarević. politički komesar.ljon 122. Mitar Mitrović. U to vrijeme Štab odreda sačinjavali su: Pero Bosić. Ekrem Taslidžić. politički komesar (kasnije Bego Bajraktarević) i Jovan Jeremić. a treći 100 boraca. zamjenik komandira. 1. zamjenik političkog komesara. Štab 2. politički komesar i Ibrahim Pobrić. zamjenik komandanta. Štab 1. Muharem Ibralić. Mehmedalija Mulaćehajić. pa je on kontrolisao sektor Srebrenik-Špionica-Maoča. Kadro Ramić. 3. bataljona). Stjepan Tešić. politički komesar (poslije Ilijinog ranjavanja za političkog komesara je došao Mitar Mitrović). komandant. Pavle Zarić. komandir. rukovodilac SKOJ-a (kasnije Razija Mujkić).

komandir. 4) Rezolucije zemaljske konferencije SKOJ-a. Obilježavani su značajni datumi iz narodnooslobodilačke borbe i istorije radničkog pokreta. komandir. četa: Began Slomić. bataljona u njemu djelovalo 15 članova KPJ. vršili su komesari četa. Tako je na primjer. zamjenik komandira. Komandir čete. Članovi SKOJ-a prorađivali su sljedeće teme: 1) SKOJ u surovoj školi rata. politički komesar (kasnije Kadro Ramić). 3) Direktiva CK SKOJ-a za rad u vojsci. 2) Nova uloga mlade generacije i zadaci SKOJ-a. Kasnije su u nekim četama postavljeni pomoćnici komesara. Muharem Ibralić. 2. Milan Šljokić. prilikom formiranja 2. bio je Alija Mamela. politički komesar. Povodom godišnjice Drugog zasjedanja AVNOJ-a. zamjenik komandanta. 7) Nacionalno pitanje u svjetlosti NOB-e i još osam tema. Jedan od komesara čete bio je kasnije i Hasan Begić. četa: Zaim Zaimović. 249 . četa: Suljo Šećerbegović. Njihovu dužnost partijskih rukovodilaca. koja je kasnije formirana. Perica Kosik politički komesar (kasnije Hasan Delić) i Adem Gibić. Svi rukovodioci u štabovima bataljona i komandama četa bili su članovi KPJ. rukovodilac SKOJ-a. Štab Trećeg bataljona sačinjavali su: Alija Muslić. Jovo Bradašević. Ibrahim Imamović. 6) Omladina i narodna vlast. intendant. 1. komandir (kasnije Bećir Delić). komandant. Prvog zasijedanja ZAVNOBiH-a i 28-godišnjice oktobarske revolucije u jedinicama je govoreno o značaju tih događaja. Cviko Bosić.3. politički komesar. Prilikom formiranja bataljona u četama nisu postavljeni pomoćnici komesara četa. odnosno sekretara ćelija KPJ u četama. Svakih deset dana pravio se novi plan političkog rada. Fehim Klebić. obavještajni oficir i Ferid Hasanbegović. a politički komesar Bego Bajraktarević. 5) O Savezu mlade generacije. Partijsko-politički rad odvijao se intenzivno u četama i bataljonima odreda.

a u divljanju po gradiću još 78 Izvještaj kotarskog predstojnika Marka Ralice.Borci su svakodnevno pratili razvoj vojno-političke situacije u našoj zemlji i na savezničkim frontovima. Srebrenik je u ovo vrijeme. ustaše su u iznenadnom napadu zauzeli Modriču i pobili 69 lica. 60. U decembru 1944. godine ustaše su upale u Novi Grad i Donju Dubicu i pobili veliki broj muškaraca. Pred pravoslavnom crkvom gdje su vjernici došli da obave božičnu molitvu. Sedmog januara 1945. Političkim radnicima u odredu pomagali su članovi Okružnog komiteta KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu čije je sjedište takođe bilo u Srebreniku. br. Ustaše koje su pobjegle iz oslobođenih krajeva Bosne i Hercegovine skupljaju se na području Odžaka. Tada je ubijeno 535 lica. VII. bojne su pokupile 78 stanovnika iz Bosanskog Samca i Tišine. f 2-A. žena i djece. ustaše su ubile 39 Srba. u Donjoj Dubici 180 ljudi. Samo tri čovjeka . k.) 250 . preveli ih preko Save i pobili. * .Stanko Ristić. Jovan Paležnica i Marko Jocić . i januara 1945. pored njemačkih jedinica. fond NDH. vojnopozadinske ustanove i odred kao borbena formacija. satnije 6. U Novom Gradu ubili su 72 čovjeka. Naročita pažnja u političkom radu posvjećena je onim borcima koji su ranije bili u neprijateljskim formacijama i tamo stekli izvjesne navike koje nisu odgovarale borcima NOV i POJ. kao ranije Gradačac.uspjeli su da se spasu. 2. postao centar iz koga su prema teritoriji Posavine i Trebave djelovali partijsko-politički organi. (Arhiv. Velikoj župi Posavje. reg. Često su partijsko-politički radnici sa terena išli sa jedinicama odreda u mnoga sela i tamo održavali sastanke sa aktivistima NOP-a. vršeći teške zločine. skočivši u zaleđenu Savu. Garevca i Pruda i u okolini Brčkog. godine na teritoriji Posavine i Trebave se. Ograđuju se zidanim bunkerima i napadaju na okolna mjesta. Sedmog i osmog decembra 1944. Čitav jedan zaseok Donje Dubice (Trnjak) od 60 kuća ostao je bez ijednog živog stanovnika. koncentrišu jače snage ustaša i četnika. ustaše iz 3.78 Prvog decembra 1944.

Simku Tanacković. januara 1945. I 1945. među njima i katoličkog župnika. 178. Popalili su jednu trećinu zgrada. Pisare. četničke jedinice koje su se koncentrisale u južnom dijelu zapadne Srbije povukle su se krajem novembra i početkom decembra 1944. jer je stanovništvo izbjeglo u Gradačac. fond NDH. U Bukviku. kat. 4923). Na novu 1945. Cviju Dragačević. gdje su opljačkali i ubijali nasumice. divizije NOV. pobili mnoge ljude. Zauzevši Vlasenicu. i 14. Modriča je ostala pusta. Trideset prvog decembra 1944. k. a sa mnogih drugih odnijeli prozore i vrata. (Arhiv IRP. ova četnička grupacija jačine od preko deset hiljada 79 80 Izvještaj OK KPJ od 10. Pod pritiskom jedinica 13. Sarajevo. to su prema četnicima bile orijentisane slabije snage koje su ih zadržavale odbranom preko Romanije i Javor-planine. br. M i k u Mikića i Peru Lukića. 8 reg. u jugoistočnu Bosnu. decembra krenule na sjever. i 2. U Crkvini su ubili Milorada Stojanovića i Jelu Marković. korpusa i 37. u Bukviku Radojku Đurić. odakle su 8. U selu Pećnik četnici su 13 januara 1945. Garevac. f. Riječane i Otež. Crkvinu i Slatinu gdje su pobili i zaklali mnogo ljudi i popalili i opljačkali kuće.i 30 građana. 80 Ništa nije bilo bolje ponašanje četnika ni u selima sa srpskim stanovništvom. br. 42. godinu četnici su upali u hrvatska sela Domaljevac. U kući Joze Dubravca nađeno je 46 ubijenih seljaka. Bazik. U Orašju su ustaše na pazarni dan odveli sa pijace 28 Srba i pobili ih. upale su u Miloševac. Ni četnici u Posavini nisu u svojim zločinima zaoslajali iza svojih saveznika ustaša. ustaše predvođene Avdanom Hasićem i Skicom. u Obudovcu Dimitrija Filipovića. 251 . Pošto je glavnina jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni tada bila zauzeta borbama sa Nijemcima na sektoru Zvornik-Kozluk-Janja. Skugrić i Vranjak. Arhiv VII.79 Samo u Garevcu su ubili oko 60 ljudi. Zbirka NOR-a. Donjem i Gornjem Žabaru i Vujičićima četnici su uzeli kao taoce rođake boraca NOV i POJ i prijetili im da će ih pobiti.

Štab 3. (Zbornik IV. korpusa naredio je. Desna četnička kolona je 26. decembra nadirala pravcem Međaš-Požarnica. decembra Štabu 27. 91. dok. 83. decembra napale četnike u Šekovićima i nanijele desnoj četničkoj koloni teške gubitke. 83 Zapovijest Štaba 27. 384-385. Tuzlanskom i Posavsko-trebavskom NOP odredu da se postave na prostoriju Živinice-Puračić i da odbiju napade ozrenskih i srbijanskih četnika u pravcu Tuzle. brigada 38. On je u to vrijeme bio dva puta brojniji od Posavsko-trebavskog odreda.četnika. Istovremeno je 18. knj. knj. divizije krenula preko Paprače ka Borogovu. 31. korpusa od 21. 21.). 358. To je bio jedan od prelomnih momenata u borbi za uništenje četničke grupacije koja je nadirala prema Tuzli. divizije da jedinice pod njegovom komandom krenu usiljenim maršem preko Cikota na Šekoviće i napadnu četničku grupaciju. X I I 1944. naredio Štabu tog korpusa da glavninu svojih jedinica skine sa fronta na Drini i uputi u susret četničkoj grupaciji. korpus. str.83 Iskoristivši privremenu nadmoćnost. divizije na sektor Đurđevik-Kladanj. dok. štabovima Tuzlanskog i Posavsko-trebavskog odreda. dok. divizije od 23. (Zbornik IV. Tuzlanski odred je raspoređen na sektor Živinice-Đurđevik. a 17. 252 . četnici su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića uporno nastojali da poprište borbe prenesu prema Tuzli. Zbog toga je Štab Južne operativne grupe. pa je i dobio veći rejon. 82 Naređenje Štaba 3. decembra na širu prostoriju Šekovića. XII 1944. Štab 3. pod čijom se operativnom komandom nalazio 3. brigada 38. 31. Oba odreda su morala da održavaju međusobnu vezu i da se po potrebi pomažu. stigla je 19. 365-366). birčanska brigada 27. knj. 31. XII 1944. Sa 8· Zbornik IV. str. 8 ' Pošto je došao do zaključka da četnička lijeva kolona ima namjeru da se prebaci na Ozren i odatle sadejstvuje desnoj koloni u napadu na Tuzlu. korpusa naredio je 20. 85. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da zauzme položaj u Puračiću i Lukavcu i da aktivno dejstvuje prema četnicima na Ozrenu. čime su ozbiljno ugrozila bok snaga NOVJ koje su se u to vrijeme borile protiv Nijemaca u dolini Drine. divizije su 22. str.82 Šesnaesta muslimanska i 19.

(Zbornik IV. a s druge strane i četnici da im presijeku odstupnici. primjedba 101. Izvod iz knjiga depeša Štab 3. bataljona sa kojom su se nalazili zamjenik komandanta. 21. bataljona Ilija Kaurinović su mitraljeskom vatrom sprečavali približavanje četnika mostu. 417. među kojima i ranjenog komandira 2 čete i zamjenika komandanta 2. divizije na liniji Jojše-Majdan-Noćajevići-Matijevići. U napadu su zajedno sa četnicima učestvovali i zelenokadrovci iz Gračanice. i 22. str.84 Draža Mihailović je 18. divizije od 26. str. Lijeva neprijateljska kolona je pokušavala da prodre ka Tuzli pravcem Stupari-Živinice. pa se odred. Istog dana 9 boraca se probilo u sastav glavnine. Sve jedinice su uspjele prijeći. (Zbornik IV. 101. 31. divizije na liniji Čaklovići-Požarnica. dok. i Tuzlanskog odreda izvele protivnapad na četnike i zelenokadrovce. sa ciljem da im iz pozadine nanesu udar. Sutradan su jedinice Posavsko-trebavskog. korpusa za decembar 1944. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. 19. te ponovo oslobodili Puračić. 83 Dvadeset drugog decembra četnici sa Ozrena su jačim snagama iznenadno napali dva bataljona Posavsko-trebavskog odreda na položajima više Puračića. korpusa na sektoru Kamenica-Paprača. a Trebavski četnički korpus pravcem Srnice-Srebrenik-Tuzla. izuzev jedne čete 1. knj. One su po pristizanju iz Srbije uvedene u borbu protiv četničke grupacije. Jedan dio ove kolone zadržale su jedinice 23. dok. Komandant odreda Pero Bosić i komesar 2. XII 1944. knj. 253 . Četa je brojala 34 boraca i imala je osim ostalog oružja i 2 puškomitraljeza i jednu protivtenkovsku pušku koju je nosio Mehmed Čizmić iz Srebrenika. 727). Ka mostu na rijeci Spreči jurili su borci odreda. Borba je bila veoma teška. ba84 85 Zapovijest Štaba 27. Sa njima su vodile borbu jedinice 27. a zarobili 4 četnika i oslobodili zarobljene borce odsječene čete.njom su upornu borbu vodile jedinice 38. decembra slao depeše i naređenja Komandi sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa da Ozrenski četnički korpus dejstvuje dolinom Spreče prema Tuzli. divizije 14. Ubili su 5. 31. 20. 146. pomoćnik komesara bataljona i rukovodilac SKOJ-a. morao povući na desnu obalu Spreče.

3 radio-stanice i mnogo druge opreme. 10. decembra na položajima oko Tuzle. odmah je uputio jedinice usiljenim maršem iz Puračića ka Srebreniku. U borbama koje su od 1. napali Srebrenik. reg. Srnica. i Bijele. a zatim zaposjeo prostoriju Brnjik-Vražići-Ratkovići-Novi Mačkovac i povezao se sa 2. dok je omladinski rukovodilac odreda Selena Stojčevič uspjela da pobjegne iz četničkih ruku. i 23. koji su krenuli prema Tuzli. 9 je ranjeno i 9 zarobljeno. Porebrica. 1/1-14. Zaplijenjeno je 15 minobacača. 88 Štab 3. 31. Zbirka NOR-a.87 Kada su četnici napali Gornji Srebrenik. 94 puškomitraljeza. 649 pušaka. četa 1. do 29.500 četnika. 38. 604. ubijeno je i ranjeno 4. 88 Zapovijest Štaba 3. fond NOP-a k. br. str. divizije su porazile četničku grupaciju. Štab bataljona je po direktivi Oblasnog komiteta KPJ povezao partijsku organizaciju iz Brčkog sa štabovima brigada 17. decembra vođene sa četnicima Draže Mihailovića u istočnoj Bosni. dok. 4919). među kojima i jedan komandir čete. bataljona sa komandirom Milanom Kresojem i Brčanski partizanski bataljon sa komandantom Dževadom Kobićem i komesarom Salihom Mehikićem. a 520 ih je zarobljeno. Brčanski bataljon je izvršio napad na četnike u Jasenici i na ustaše u Zoviku. divizije. f. IRP. nastalo je slavlje naroda i vojske. vilama. 1627. U toj borbi 4 borca su poginula. što prije dospijevali do operativnih jedinica (Arhiv. 125. kat. krajiškom brigadom 17. korpusa je odlučio da se Tuzla koja je bila središte slobodne teritorije u istočnoj Bosni odsudno brani. spreman da se do posljednjeg bori i spriječi ulazak četnika u njihovo mjesto. a kada su stigli u Srebrenik. U teškim borbama vođenim između 24.taljona Halila Majstorovića i zamjenika političkog komesara bataljona Milana Kajganića. korpusa od 29.86 Nekoliko dana nakon toga stigla je do Štaba odreda vijest da su četnici Trebavskog korpusa iz Žabara. i 29. koji su stizali od aktivista •. XII 1944. knj. 87 254 . veliki broj aktivista NOP-a je izašao sa borcima na položaj naoružan sjekirama. vidizije da bi obavještajni podaci. U Podorašju su čuli da su četnici odstupili. (Zbornik IV. koji je branila 1. Čim je Štab Posavsko-trebavskog odreda saznao za upad četnika u Srebrenik. kosama i toljagama. Pošto je učestvovao u odbrani Srebrenika. Žene su same nosile Arhiv VII. Svi građani Tuzle bili su spremni na to.· NOP-a iz Brčkog. br.). Sarajevo. jedinice 27.

a 41 za pozadinske jedinice. Najveći broj mobilisanog ljudstva raspoređen je u Posavskotrebavski odred. docnije major Nikola Simić. Sarajevo. Za komandanta je postavljen kapetan. hrvatske brigade. a ujedno je zadat težak udarac unutrašnjim i vanjskim reakcionarnim snagama. U narodu je porastao ugled boraca NOVJ. a za političkog komesara Boško Milutinovic Đedo. a ostali u partizanske straže. a odazvalo se svega 247 obveznika od kojih je 114 lica bilo sposobno za vojnu službu. Tako je na primjer. Saobraćajni oficir bio je Ahmet Lončarević. Pobjedom nad četnicima hiljade ljudi su pošteđeni od četničkog terora. U početku je bilo grešaka i promašaja zbog neiskustva. a omladina je vodila svu brigu o ranjenicima. godine. U drugoj polovini decembra mobilisano je svega 75 vojnih obveznika. a u prvoj polovini januara 1945. dotadašnji načelnik štaba 18. Veliki broj nesposobnih za vojnu službu govori da su se sposobni sa te teritorije već nalazili u jedinicama NOV i POJ ili u neprijateljskim jedinicama. u oktobru 1944. ponovo je uspostavljena Komanda Posavsko-trebavskog područja.hranu borcima na položaj. partijsko-politički radnik na području Odžaka i Vučjaka. 4871. zbirka NOR-a. obavještajni oficir Jovo Zarić. a intendanti Đorđe Čajić i Miloš Nikolić. 255 . pa se mnogi obveznici nisu mogli odazvati.89 RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA I POLITIČKI RAD NA TERENU Poslije drugog oslobođenja Tuzle. poslato 782 poziva. Kapetan Ibro Dogladović je postao zamjenik komandanta. kat. Mobilizaciji ljudstva za operativne i pozadinske jedinice prišlo se u drugoj polovini novembra 1944. dok je mjesto referenta saniteta ostalo upražnjeno. godine sedamdeset tri. u prvoj polovini decembra 1944. i ujedno vršio funkciju mobilizacijskog oficira. Tada je mobilisano 43 ljudi za operativne. nego neprijateljske jedinice. komande 89 Arhiv IRP. Pozivi su bili upućeni i licima sa teritorije koju nisu kontrolisale jedinice NOV i POJ. br.

godine ponovo formirana Komanda mjesta koja je neprekidno funkcionisala do 15. 121. Zbog toga je pred komande tuzlanskog i posavsko-trebavskog područja kao primaran zadatak postavljeno pitanje prikupljanja hrane i stoke. a Džemal Ibrahimović mobilizacijski oficir. upućeno 107 vojnih obveznika. a iz Srbije još nisu počeli stizati transporti hrane. koji je dočekivao zimu bez krova nad glavom i najneophodnijih namirnica. dok. 694. Komandu područja i opunomoćstvo OZNE. po uputstvu Oblasnog komiteta KPJ. str. U Posavsko-trebavski odred je od 1. 256 . U novembru 1944. decembra 1944. Midhat Muradbegović. Malić Ibrišević i Safet Pašić. Okružni komitet KPJ je zajedno sa komandom posavsko-trebavskog područja i Štabom Posavsko-trebavskog odreda organizovao.mjesta. Ibrahimović Mustafa intendant.bile pod kontrolom vrlo jakih neprijateljskih snaga. Komanda Posavsko-trebavskog područja i Komanda mjesta Srebrenik su imale dosta uspjeha u prikupljanju hrane i stoke koja je upućivana Komandi vojne oblasti 3. osobito za ishranu jedinica i ustanova u Tuzli. a potrebe su bile velike. Okolina Tuzle je bila siromašna u hrani i stoci. u komandi Posavsko-trebavskog područja radilo je 5 oficira i 2 borca. Za to vrijeme na dužnosti komandanta mjesta su bili: Vehid Begić. Mehmedalija Mujedinović je bio politički komesar Komande mjesta. 30. godine. do 15. knj. u novembru i decembru 1944. Posavsko-trebavski i Tuzlanski NOP odredi su svojim akcijama pomogli da se taj zadatak izvrši. nije bilo drugih izvora za nabavku hrane. a partizanska straža imala je 14 boraca sa komandirom i političkim komesarom straže. januara 1945. maja 1945. a služila za ishranu boraca i ranjenika koji su se nalazili u Tuzli i za narod Sekovića. pro* Zbornik IV.90 U Srebreniku je u septembru 1944.Posavina i Semberija . Tada. jer su najplodnija područja istočne Bosne . korpusa u Tuzli. zatim ranjenika u bolesnika kojih je bilo mnogo u tuzlanskim bolnicama.

odnosno za Okružnu skupštinu predviđeni su: Bećir Hadžiibrahimbegović. Pero Bosić. Milika Ivanković. Za te dužnosti bili su predloženi: za predsjednika Mustafa Rustanbegović. Savo Maksimović. XI 1944. IRP. uz prisustvo oko 600 stanovnika. među kojima je bilo dosta žena . 91 Polovinom decembra 1944. Tošo Pavlović. Bajro Ibrahimović. novembra u Srebreniku. 9. Maksim Danilović. za zdravstvo dr Huso Kapetanović.slavu dvadesetsedmogodišnjice oktobarske revolucije u svim selima srebreničke opštine. novembra na svim okolnim brdima zapaljene su vatre. Mitar Tadić i Ešref Gradaščević. na kojem su. Noću 7. Husein Kondžić. 1944. Pavo Pajić. upravne poslove Ferdo Halajkijevič i bez funkcije Đorđe Mikičić. za prosvjetu David Davidović. (Arhiv VII. Inicijativni okružni N 0 0 za Trebavu i Posavinu dostavio je Oblasnom N 0 0 za istočnu Bosnu spisak kandidata za izvršni odbor i plenum Okružnog N 0 0 . Ahmet Ćatić.Muslimanki govorili: Nikola Cvijetić u ime Komunističke partije Jugoslavije. za referenta za privredu Mile Glavaš. Istog dana je održana i priredba sa kulturno-umjetničkim programima na kojoj je kulturno-umjetnička grupa Komande Posavsko-trebavskog područja izvela skeč S novi na temu oktobarske revolucije. a kasnije i Ljubica 91 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 8. Stanovnici su u velikom broju prisustvovali proslavi i pokazali interes za ono što se o tom događaju govorilo. o razvoju organa narodne vlasti i javne uprave. 257 . Šćepo Radić. gdje je i održan veliki narodni zbor. Shodno odluci Predsjedništva ZAVNOBiH-a od 3. 10/689-690). Cvijetin Stojanović. izvršni odbori okružnih narodnooslobodilačkih odbora trebalo je da razviju 9 odsjeka. Ivo Čurčić. Osman Kurbašić. a u selima su održane konferencije i priredbe da bi se obilježila proslava oktobarske revolucije. Kulturno-umjetnička grupa Posavsko-trebavskog odreda takođe je učestvovala u izvođenju programa. Edhem Čamo u ime organa narodne vlasti i Pero Bosić u ime NOV i POJ. Trivo Gunjević. za sekretara Edhem Čamo. Jovo Stanković. Mikrofilm. Ahmet Pačuković. Centralna proslava je održana 7. Za plenum Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu. Marko Pejić. Zorka Kosik. Sarajevo.

i posebno njen odraz na teritoriji Posavine i Trebave kao i rad partijskih organizacija. U diskusiji je uzelo učešće 15 delegata. rolna 11/601. Kasim Đanariović. organizacioni sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Posavsko-trebavskog NOP odreda i K o m a n d e Posavsko-trebavskog vojnog područja. IRP. Savjetovanju su prisustvovali takođe sekretar Cvijetin Mijatović i Lepa Perović. Nikola Stanić.92 Predviđeni kandidati za odbornike Okružnog N 0 0 nalazili su se uglavnom uz aktiv Okružnog komiteta KPJ u Srebreniku. Safeta Halilović i Jovica Jovičević. Navodimo nekoliko takvih pitanja da bi osvjetlili organizacione probleme sa kojima su se suočavale mlade partijske organizacije na terenu. a učesnici su postavili 43 konkretna pitanja. Mikrofilm. Sarajevo. U Lukavcu je 29. Najveću pažnju su izazvali događaji u Grčkoj. gdje je djelovao Opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Avdom Sofićem i sekretarom Ibrahimom Fejzićem. sekretar Okružnog komiteta. . Po drugoj tački dnevnog reda 19 delegata je učestvovalo u diskusiji a postavljeno je 22 pitanja. godine održano okružno partijsko savjetovanje na kojem je prisustvovalo 77 članova KPJ sa terena Posavine i Trebave. Najveći interes delegati su ispoljili za spoljnopolitička pitanja (22 pitanja). Predviđeno je da se izbori za Okružni N 0 0 izvrše čim jedinice NOV i POJ oslobode Posavinu i Trebavu. novembra 1944.Može li jedna partijska organizacija obuhvatiti komuniste iz više sela? 92 Arhiv VII. koja je tada bila aktuelna. 258 . Nekoliko kandidata nalazilo se na neoslobođenoj teritoriji. nastali poslije iskrcavanja engleskih trupa i potiskivanja narodnooslobodilačkog pokreta. i u vezi sa amnestijom pripadnika kvislinških formacija. Savjetovanje je razmatralo političku situaciju uopste. Referat o vojno-političkoj situaciji podnio je Nikola Cvijetić. Šesnaest predloženih kandidata bili su članovi KPJ.Miljuš. Mnoga pitanja bila su u vezi sa organizacijom narodnooslobodilačkih odbora i odbora Narodnog fronta. Najviše pitanja postavljeno je iz oblasti partijskog organizovanja. koji su se tada formirali.

kako izvršiti izbor tog kadra. kat. Komunisti Trebave i Posavine su razjasnili mnoga pitanja i izgradili političke stavove za njihovo rješavanje. i osposobiti ga za izvršenje tih zadataka? .Kako proširiti i učvrstiti partijske organizacije na terenu i u odredu? . Tada je prvi put govoreno o obnovi zemlje poslije oslobođenja..Kako politički obuhvatiti omladinu.Kako obilnije pomoći narodu Birača i Romanije? .Može li tek oformljena partijska organizacija primati nove članove? .Kako će komunisti rješavati velike zadatke na obnovi zemlje. br. Zbirka NOR. 7-9.Kako pomoći jedinicama NOV i POJ u selima gdje ne postoji partijska organizacija i narodna vlast? . u Ćeliću.Šta može poslužiti kao kriterij za primanje u članstvo KPJ? .Kakav je raspored rada u partijskoj organizaciji? .Kako će članovi KPJ najbolje pomoći organima narodne vlasti? . 5446 str. I Majevički komunisti su na svom savjetovanju. 259 . osobito omladinke iz sela? Na savjetovanju je izvršena temeljna analiza vojno-političke situacije i određeni zadaci u svjetlu skorog oslobođenja Posavine i Trebave.Da li je rad u N 0 0 sektor rada partijske organizacije? . raspravljali o sličnim pitanjima i preuzeli obaveze za njihovo rješavanje. održanom 5. Sarajevo. februara 1945.93 93 Arhiv IRP.Mogu li sveštenici postati članovi KPJ? .Kako međusobno povezivati antifašističke organizacije? .

IV Dio UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE .

4. OSLOBOĐENJE KONAČNO .1. VOJNO-POUTIČKA SITUACIJA U POSAVINI GODINE 23. 3. I NA TREBAVI POČETKOM 2. BORBE ZA POD POD 1945. KOMANDOM DIVIZIJE divizije POSAVINE I TREBAVE KOMANDOM 25.

Brčkom. bojne bio je poznati krvolok ih Kladnja . Komandant 6. godine izvršena je reorganizacija i objedinjavanje ustaških. knjiga 2. Na desnoj obali Save i u donjem toku Bosne držao je jake snage u Bijeljini. domobranskih i zelenokadrovskih jedinica pod jednu komandu. Druga ustaška bojna je ranije nosila naziv 36. i 6. Ustaške jedinice su reorganizovane u 12. 263 . bojnu u rejonu Županja-Babina Greda. Čelić-Brčko i Brčko-Gračanica obezbijedio je nizom manjih uporišta.25.VOJNO -POLITIČKA SITUACIJA U POSAVINI I NA TREBAVI POČETKOM 1945. gorski zdrug. bojnikom Petrom Dujićem. Najveći koljači te bojne bili su ustaše iz 3. satnije. Bosanskom Šamcu. GODINE Istočna Bosna je od novembra 1944 do aprila 1945. 1 U decembru 1944. bojnu u Brčkom. Osma ustaška bojna će u martu 1945. imala veliki operativno-strategijski značaj za neprijatelja zbog toga se on na toj teritoriji žilavo branio. bojna.Avdan Hasić. Ta mjesta je pretvorio u veoma jaka uporišta. zbog povlačenja dijelova grupe armije »E« i obezbjeđenja desnog boka njemačke grupacije u Sremu. ustaški zdrug sa sjedištem u Brčkom. godine. bojnu na sektoru Bosanski Šamac-Odžak-Modriča-Orašje. a 8. izvršiti stašan masakr u Orašju. Po1 2 Oslobodilački rat. 516. na području Gračanice. 4. čije se sjedište nalazilo u Gračanici. str. a Četvrta . Gračanici. Zdrug je imao 1. na čelu sa komandantom. ustaška bojna. Treća je postala Četrnaesta. 3. pod komandom Rajkovčića. Derventi i Doboju.2 Zelenokadrovske i domobranske jedinice objedinjene su u 3. a komunikacije Bijeljina-Brčko.

primjedba 6-33. pa su se tamo našle: grupa korpusa Gorske garde. do 19. 8. knj. Drugi dio četnika iz Srbije.3 Oba zdruga ušla su zajedno sa 2. četničke snage iz Srbije su se razdijelile na dva dijela. u Brčko je stigao 13. 31. 264 . knj. i 7. novembra 1944. puka sa 1. gdje su ih Nijemci prihvatili i odvezli u Sloveniju. 161. u stvari jedinice Nedićeve Srpske državne straže (SDS). 5. dok. bojna oko Ćelića. U gradu se. dok. koji je početkom 1943. bojna oko Gračanice. bio pukovnik Slavko Cesarić. 110-118. puk i pionirski bataljon 7. 10. Rasinsko-toplička grupa korpusa. a 4. gorskog zdruga nalazili su se na sektoru Zvornik-Bijeljina. 2. 826). 4 Ovi zvučni nazivi ne odgovaraju jačini i brojnom stanju tih jedinica. U Brčkom je stacioniran Štab 2. Četnički korpusi su zapravo bili taktičke jedi3 Ostaci 1. nalazio i operativni dio Štaba divizije. krenuo je preko Ozrena na Trebavu. na čelu štaba u Brčkom. godine formiran u Srbiji od ruskih emigranata koji su izbjegli iz svoje zemlje poslije pobjede oktobarske revolucije. br. i 9. Ostaci 1. 4 Zbornik IV. za komandanta zdruga je došao potpukovnik Anđelko Švab. pionirskim bataljonom u sastav 12. Njih je gonila 17. U svom povlačenju iz Grčke. Valjevski. bojne 3. Timočki. (Zbornik IV. 2. str. 20. godine. Avalski korpus i još neke jedinice. u Čeliću Štab 1. u rejon Brčkog su stigli dijelovi bijelogardejskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). Južnomoravska grupa korpusa. majevička brigada i nanijela im teške gubitke.slije ubistva Nešeta Topčića. SS Princ Eugen divizije. koje su pred povlačenje iz Srbije na osnovu sporazuma između Milana Nedića i Draže Mihailovića došle u sastav četnika. puka. a u okolnim selima ostale jedinice. bojna u rejonu Miričine. hrvatske divizije u kojoj je. Još ranije. povukle su se preko Spreče na jug. jedno vrijeme. 32. iz doline Krivaje. Korpus je popunjavan zarobljenim pripadnicima Sovjetske armije koji su se javili dobrovoljno ili su bili prisiljeni da stupe u službu okupatora. 6. Nevidjevši drugog izlaza došli su na sektor Maglaj-Zavidovići. i 3. divizije Srpskog udarnog korpusa. bataljonom. u periodu od 13. bojna je bila u rejonu Puračić-Lukavac. 3. str. bojna u Gradačcu. Poslije poraza u borbama za Tuzlu. u januaru 1945. Mlavsko-smederevska grupa korpusa.

Sam Draža Mihailović je držao zborove u Gradačcu i Modriči. kojim su se povlačile njemačke jedinice iz doline Neretve i Bosne. a za njenog izvršioca imenovao je pukovnika Dragutina Keserovića. zajedno sa Đurišićevim četnicima. Posavine i Trebave našle jake njemačke i ustaško-domobranske snage koje su povezivale neprijateljski front na Drini i u Sremu sa njegovim frontom u donjem toku rijeke Bosne i na putu Doboj-Brod. pa onda u Vranjak i Koprivnu. Odatle se ubrzo premjestio prvo u Tarevce.partizana«. januara. a brigada 80-200. pa je kasnije. srpske 265 . da su Muslimani dio srpskog naroda i da treba da stave kokarde. govorio o potrebi stvaranja »bratske kraljevine«. preko Ozrena stigao na Trebavu. Dolaskom četničke grupe Pavla Đurišića iz Crne Gore. i time popunile praznine u njemačkom i ustaškodomobranskom borbenom rasporedu. četničke jedinice iz Srbije pod komandom Draže Mihailovića koje su održavale front od Gračanice preko Gradačca do Brčkog. Da bi pojačao brojno stanje svojih oslabljenih jedinica. muslimansko i hrvatsko stanovništvo. a za borce 23. Drugi dio četničke Vrhovne komande bio je na sektoru Olovo-Čevljanovići. ali u tome nisu imali uspjeha. Draža je izdao posebnu naredbu o mobilizaciji stanovništva na Trebavi i u Posavini. godine na području Brčkog. pored jedinica četničkog Trebavskog i Majevičkog korpusa. Govorio je da su Englezi otkazali pomoć partizanima i da sada pomažu jedino četnike. Držali su zborove i konferencije po selima i varošicama nastojeći da stanovništvo pridobiju za svoju politiku. 20. januara 1945. Operativni dio četničke vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem i nekim članovima ravnogorskog četničkog Nacionalnog komiteta stigao je u Kožuhe 6. jer im brojno stanje nije prelazilo 500-1000 ljudi. U Posavini i Trebavi Draža Mihailović i njegov Nacionalni komitet nastojali su da pridobiju srpsko. Njima su se početkom januara pridružile. gdje je ostao do svog povlačenja iz istočne Bosne. o tome da Muslimani i Hrvati treba da stupe u »Nacionalni front protiv najljućeg neprijatelja . pokrenuo se i drugi dio četničke Vrhovne komande. Tako su se početkom 1945.nice. da su partizani razbijeni kod Tuzle.

divizije da nisu Srbi. od januara do marta 1945. Neki su prelazili na stranu jedinica NOV i POJ. Posavcima i Trebavcima nisu mogli promaći. Prilikom jednog napada jedinica Posavsko-trevavskog odreda na četnike u Krečanama. Oni su izjavili da se nalaze u teškoj situaciji. komandant četničkog Muslimanskog korpusa koji je imao svega5 dva vojnika. Jedan od pregovarača je bio Jovan Novaković. Tražio je od građana Gradačca i okoline da mu daju zajam od 100 miliona kuna. te beg Muhamed Preljubović iz Bijeljine. Zelenokadrovci su zajedno sa četnicima držali garnizone u Gradačcu i Modriči i učestvovali u napadu na Srebrenik koncem 1944. i u borbama oko komunikacije Brčko-Gračanica. Znali su to i mnogi četnici. Napadaju ih ustaše. Shodno odlukama četničkog kongresa u selu Ba (od januara 1944) na Trebavi i Posavini su formirani lokalni nacionalni komiteti i odbori ravnogorske omladine. Draža je tako stvorio. Sa Dražom su stigli na Trebavu Mustafa Mulatić. i pored četničkih straža. narod je ubrzo uvidio da je Draža okupatorov sluga. Međutim. dopirale su vijesti o pobjedama NOV i POJ. dotur municije iz njemačkih magazina iz Brčkog i Doboja. zamolili da se prekine paljba i da partizani prime njihov prijedlog. Draža je izdao naredbu o formiranju slovenačkog. zamjenik komandanta četničkog bataljona. hrvatskog i muslimanskog četničkog korpusa. Dražini kontakti sa ustašama i Nijemcima. nego Bugari i Rumuni. zatim komandanti zelenog kadra koji su sa četnicima vojnički sarađivali u borbama protiv jedinica NOV i POJ. pljačkaju ih četnici koji su došli 5 Po dolasku na Trebavu. Četnici su naročito bili zainteresovani da za svoju politiku pridobiju Muslimane. kako je sam govorio. 266 . a drugi nastojali da se zadrže oko svojih kuća i sačekaju dan oslobođenja. potpredsjednik četničkog Nacionalnog komiteta i predratni poslanik za gračanički srez. Bližio se čas konačnog oslobođenja zemlje. O stanju domaćih četnika rječito govori slijedeći primjer. Do svih sela u Posavini i na Trebavi. kojeg su poslali po jednom seljaku. četnici su putem pisma. »nacionalni front borbe protiv partizana«.

6 7 8 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 10. rolna 12. I. kako bi stigli do onih na koje se odnose. 267 . Arhiv VII. Takva lica trebalo je da se prijave do 15. armija NOVJ8 od dotadašnje Južne operativne grupe NOVJ. načelnik štaba. komandant. 394-398. korpus (23. maršala Tita. IRP. 11. U njen sastav ušli su 14. Čekali su priliku da napuste kvislinške formacije i ona im se uskoro pružila. str. Tekst odluke AVNOJ-a je odštampan u Tuzli i upućen na teren. januara 1945.iz Srbije. U štab Posavsko-trebavskog odreda stiglo je 600 takvih primjeraka. 197. 29. politički komesar i Ljubo Vučkovič. 25. I i 9. Mikrofilm IRP. 25. Leci sa ovim tekstovima upućeni su na teritoriju koju je kontrolisao neprijatelj. Sarajevo. Blažo Lompar. formirana je 2. Na prijedlog predsjednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije. kosi ih i tifus. II 1945. I. jer su vojnici dolazili do saznanja da uskoro predstoji potpuni krah njemačkog 3. ili učestvovala u jedinicama hrvatskog i slovenačkog domobranstva.7 POD KOMANDOM 23. DIVIZIJE NOVJ Naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ. Mikrofilm. Predsjedništvo AVNOJ-a je 21. kako bi stigao do četnika. Rajha i njegovih saveznika. I.6 U svim ovim kolabracionističkim formacijama vladao je strah od neizvjesnosti. Uz njega je dostavljen i proglas Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora. 199-200. armije bili su Koča Popović. 357-358. Nije se odnosila samo na lica koja su počinila ratne zločine. 1. Mnogi vojnici su bili mobilisani ili na drugi način prisiljeni da stupe u kvislinške formacije. novembra donijelo odluku o opštoj amnestiji lica koja su u četničkim jedinicama učestvovala ili pomagala. i stave na raspolaganje jedinicama NOV i POJ ili narodnooslobodilačkim odborima. rolne 11/101 i 12/62. 484 i 619-620). (Arhiv VII. Oni su živjeli u strahu od zločinaca kojih je bilo u svakoj jedinici i od njemačkih starješina i vojnika sa kojima su zajedno išli u akcije i bili im podređeni. Amnestija je data bez obzira na to da li je krivični postupak pokrenut ili je presuda izrečena ili potvrđena. Sarajevo. Odgovoreno im je da je jedini način da se izvuku iz teškoća . I 1945. U Štabu 2. domobrana i zelenokadrovaca. Molili su partizane da ih ne napadaju.prelazak u partizane i borba protiv ustaša i četnika.

istočnobosanskoj diviziji postavljen je zadatak da likvidira neprijateljsko uporište u Čeliću i zatvori pravac Brčko-Tuzla. dok 5. načelnik štaba. godine. divizije. a potom da težište operacija prenese u dolinu Bosne. istočnobosanska divizija je imala zadatak da dejstvuje na neprijatelja na komunikaciji Han-Pijesak-Vlasenica. 138-141. 17. i 9. i 28. a pod njenu komandu stavljen je 3. armije bio je da proširi postojeću slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni. Zadatak 2. slavonska divizija postavljena na prostoriju Janja-Zabrđe-Koraj i orijentisana prema Bijeljini. da presiječe neprijateljske komunikacija u dolini Drine. 9 Zbornik IV. (U Gračanici se i tada nalazilo zapovjedništvo 3.i 45. istočnobosanska divizija je ostala u opštoj rezervi u rejonu Tuzle. divizije da dvije brigade postavi na liniju Smoluća-Puračić-Milino Selo. Doboja i Ozrena. knj. 27. 32. Korpusa od 6. I 1945. pomoćnik političkog komesara i Novak Knežević. gdje se već nalazila jedna brigada 45. a 38. Izvještaj Štaba 14. 23. divizije 11 je 9. komandant. divizija. korpusa (čiji je komandant bio Radivoje Jovanović Bradonja. Njena 14. dok 25. divizije su sačinjavali: Miladin Ivanović. januara pomjerio svoju 9. srpska divizija je dobila zadatak da krene iz Tuzle i napadne neprijateljake jedinice u Vlasenici. armije je odredio zone djejstva potčinjenih divizija. brigadu na sektor Srebrenik-Špionica. str. januara 1945. (Zbornik IV. str. brigada je od 6 do 8. 75-76) i zapovijest Štaba 14. divizije) i 17. korpusa od 3. 25. 33. srpska divizija da zatvori pravce ka Tuzli koji izvode iz rejona Gradačca. a politički komesar Đuro Lončarević) je 6. politički komesar.9 Shodno toj zapovijesti. knj. Štab 14. bojne bosanskih planinaca. Prvom zapoviješću. Štab 23. 168). a sa jednom brigadom da napadne neprijatelja u Gračanici. I 1945. 10 268 . 11 Štab 23. 5. 32. ustaškom bojnom. Vojo Popović. gorskog zdruga sa 4. korpus i jedinice pod njegovom komandom na teritoriji istočne Bosne. novoformirani Štab 2. Vitomir Lazarevič Rutoš.)10 Videći da početni raspored jedinica ne pruža najbolje mogućnosti za aktivna dejstva. januara napadala Gračanicu. izdatom 5. isto (dok. te dijelovima 3. naredio Štabu 23. str. januara 1945. Tako je 28. ali je nije mogla zauzeti zbog jakog otpora neprijatelja.

januara prema Srnicama.13 U vezi sa nepovoljnim razvojem situacije na sremskom frontu. Beograd. brigade. pa su ustaše protjerane uz gubitke od oko 30 mrtvih. armije u Sremu. koji se nalazio na sektoru Maoče. sa zadatkom da sa 1. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 118 boraca. bataljon 9. Štab 9. bili su neuporedivo slabiji od bataljona 9. a Posavsko-trebavski odred sa 3. bataljona. a Četvrti prema Špionici. brigade je krenuo prema Donjem Srebreniku. brigade uputio je 9. koji su u to vrijeme zajedno djejstvovali sa jedinicama 9. i 18. bataljona 9. a 14. str. brojao je svega 340 boraca. 1971. Tako je. a ranjeni su Nedo Pisarević i Zijah Bičić. četu 2. armije je svojim zapovjestima od 14. kako bi olakšali situaciju snaga 1. brigade iznosilo je 4. Sve jedinice su ponovo. Brojno stanje 9. januara naredio da sve jedinice preduzmu ofanzivna djejstva. brigade oko 900 boraca. bataljon 9. po dubokom snijegu. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 122 borca. 253-255. brigade i 1. 1. a 1. brigade je odmah intervenisao uvođenjem u borbu 3. Dvanaestog januara neprijatelj je izvršio novi protivnapad jačim snagama. bataljon Posavsko-trebavskog odreda ovladali su selima Bijela i Hrgovi. brigade. Treći prema selu Straži. Drugi bataljon 9. Prvi bataljon 9. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ovladali raskrsnicom puteva u selu Srnice i odbili protivnapade četnika iz pravca sela Lukavac. 269 . 12 13 Tom prilikom poginuo je vodnik Đulaga Delić iz Čehaja. brigade brojao oko 900 boraca.12 Drugi i Četvrti bataljon brigade i 2. Uspio je da iz sela Skakave potisne 2. a 2. bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. na primjer. Prvi i drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda. Štab 2. Svoj Prvi bataljon Štab 9. ali su protivnapadom ustaša i četnika potisnuti iz Bijele. brigade. izvršile napad i ovladale Bijelom i Cerikom. brigadu je postavio na prostoriju Donja Orahovica-Huskići-Miričina-Kruševica. Vojnoizdavački zavod JNA. Štab 23.dajući joj zadatak da uništi četnike na prostoriji Donji Hrgovi-Srnice-Bijela. bataljonom Posavsko-trebavskog odreda napadne to neprijateljsko uporište. bataljona iz rezerve i ostalih četa 2. Ivan Džina Gligorijević: Deveta srpska brigada. 2. 80 ranjenih i 10 zarobljenih. bataljonom.148 ljudi.

U to vrijeme Štab 9. Neprijatelj je bio razbijen. brigade. na čelu sa majorom Nikolom Kalabićem. Bosanskog Šamca i Gračanice. brigade i Posavsko-trebavskog odreda iznosili su 5 mrtvih. Neprijatelj je imao 28 mrtvih. srpska brigada. i 4. u čijoj se prethodnici nalazio Posavsko-trebavski odred.14 Gradačac. Održani su partijski i skojevski sastanci i četne konferencije. a desna napadna kolona (2. Jedinice brigade i odreda su imale zadatak da se održe na dostignutoj liniji i da vrše izviđanje u pravcu Modriče. ušla prva u grad i oko pola noći ga zauzela. Kerep i okolna sela zaposjeli su četnici Avalskog i Trebavskog korpusa. napadala je Gradačac cestom preko Humaka.divizije je odlučio da napadne neprijateljske jedinice koje su se utvrdile u Gradačcu.15 brigadna artiljerija i l . zloglasnim četničkim komandantom. U svim jedinicama Posavsko-trebavskog odreda izvršene su pripreme za ovu akciju. napadala je iz pravca Donje Mionice. i 2. 270 . (Zbornik IV. Rezerva se nalazila u Kerepu. U vezi s tim on je 9.). brigadu i dva bataljona (1. str. razbila je Kalabićeve četnike (Kalabić je tada jedva umakao) i podržana jakom artiljerijskom vatrom. bataljon 9. i 3. Luka Leković pomoćnik političkog komesara i Jovan Labus načelnik štaba. a na liniju Srnice-Špionica upućena je 7. knj. 384. ali je u Kuli ostalo 50-60 četnika koji se nisu mogli izvući. bataljon 9. časova. Lijeva napadna kolona. Gubici 9. Tošić Nedeljko politički komesar. 81. januara u 18. pa su se utvrdili čekajući pomoć od Nijemaca. Razbježali su se na sve strane. odgođen je za 2-3 sata. korpusa od 16. dok. I 1945. Na čelu svih grupa određene su starješine iz komandi četa i štabova bataljona. ali zbog zakašnjenja desne napadne kolone. Napad je trebalo početi 16. i 2. 32. 14 15 Izvještaj Štaba 14. bataljon Posavskotrebavskog odreda. oko 50 ranjenih i 6 zarobljenih. Lijeva napadna kolona koju su sačinjavali 1. Srnice. brigade).) Posavsko-trebavskog odreda uputio prema Gradačcu. srpske brigade su sačinjavali: Jovan Kecman Ceda komandant. koja je prethodno morala voditi borbu u Porebricama sa jednom kolonom četnika i ustaša obučenih u njemačke uniforme. 10 ranjenih i 12 nestalih.

Tog i slijedećeg dana nastavili su se naizmjenični napadi na kulu. Štab odreda je donio odluku da se kapija na Gradini razbije ručnim bacačima (đonbulima) i da bombaši izvrše juriš na kulu i unište četnike. Milan-planini i drugim mjestima. našao se 271 . Po četama i bataljonima su održani partijski i skojevski sastanci. poginuo Pero Bosić. puškomitraljezaca i automatičara. Romaniji. formirana je jedna udarna grupa. kod Vlasenice. brigade i Posavsko-trebavski odred ostali u Gradačcu. dok su neke čete 9. a neprijatelj je često otvarao vatru prema položajima odreda. Čuvši za smrt svog omiljenog komandanta. 18. Od velikog broja dobrovoljaca bombaša. Kada je komandant Posavsko-trebavskog odreda Pero Bosić primijetio da se nekoliko četnika kreće u kuli. na Visu u dolini Spreče. svi borci i starješine su bili veoma ožalošćeni i još više ogorčeni na četnike. četnici su se pomoću konopca i opasača spustili niz zidine i izvukli iz kule. Izdahnuo je sutradan u Srebreniku na putu za Tuzlansku bolnicu. gdje je plamtio ustanak. januara. Pušku je uzeo jednog septembarskog dana 1941. sa zadatkom da unište neprijateljsku grupu koja se zatvorila u kuli. ali tamo nije nikoga zatekla. a borci 6. godine i uputio se ka Ozrenu. Grupa se u rano jutro privukla kuli i upala u njene prostorije. Svi članovi Partije i SKOJ-a prijavili su se za bombaše. 3. Prethodne noći 19/20. Izloživši se neprijateljevoj vatri bio je pogođen rafalom u stomak. a Četvrti se nalazio u Donjoj Mionici. Skromnog posavskog mladića ubrzo su upoznali borci Ozrenskog NOP odreda u borbama na Lipačkom kamenolomu i u akciji na Turiji. koji je uvijek uzimao čim bi započela borba. bataljon je orijentisan u rejon sela Donja Lukavica. 1. Birču. bataljon na putu prema selu Bare. Posljednji koji su se spustili uhvaćeni su. Rana je bila smrtonosna. izašao je iz zaklona i gađao puškomitraljezom. želeći da na taj način osvete smrt svog voljenog komandanta. bataljon 9. zahvaljujući pomrčini i magli. Vidjevši to i ostali borci su se masovno javljali.Sutradan. brigade se nalazio u Skugriću. U martu 1943. od metka četničkog izdajice ispaljenog iz srednjovjekovne kule u koju su se uvijek sklanjali oni koji su činili zločine nad narodom. na Maleševcima. istočnobosanske brigade u borbama u zeničkom kraju. januara. 2. Tako je na vratima svoje rodne Posavine. neustrašivi borac mnogih bitaka koje su partizani istočne Bosne vodili na svom teškom putu ka slobodi.

Okružni komitet KPJ je uputio prijedlog da se za novog komandanta odreda postavi major Nikola Simić. No Pero ni u takvom stanju nije htio ostati u bolnici. majevičkoj brigadi i komandant Posavskog NOP odreda. Tražili smo da Peru sahranimo u Srebreniku. godine i komandant Posavsko-trebavskog odreda. Uskoro je za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen Cvijetin Vasić. član Okružnog komiteta N 0 0 . romanijskoj brigadi. Sa svojim Posavcima i Trebavcima prokrstario je Posavinu. Mahnjaću. bataljona. Štab Posavsko-trebavskog odreda predložio je Đorđa Kaurinovića iz Bukvika. a u povlačenju posljednji. u jurišu bio prvi. u ljeto 1943. godine. 16 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu je donio odluku da se Pero Bosić sahrani u Gradačcu. majevičkoj brigadi i krenuo na Sutjesku kao komandir 1. a u jednom jurišu je teško ranjen. donijeli smo grudu srebreničke zemlje da je stavimo u njegov grob«. koji je tada bio komandant bataljona u 20. Monj i Konjuh. tukao se sa neprijateljskim vojskama. Sahrana je. čete 1. u prisustvu čitavog stanovništva Gradačca i mnogobrojnih Srebreničana i stanovnika okolnih sela. u kojem su se uglavnom nalazili prekaljeni borci iz Majevičkog NOP odreda. a vi niste dali. dotadašnji zamjenik komandanta. jer je u zadnja 4 mjeseca bio neprekidno sa njima. nego je našao načina da opet uđe u stroj brigade. komandant bataljona u 1. Pošto je u to vrije16 Podaci uzeti iz priloga Mehmedalije Tufekčića. Evo. smatrajući da on ima najviše vojničkog znanja i iskustva i da je vrlo popularan u narodu kao raniji komandir Posavske čete. Pero postaje komandant bataljona u Posavskom NOP odredu.u 1. godine. Do dolaska novog komandanta dužnost načelnika Štaba privremeno je obavljao kapetan Mile Glavaš. iz 1941. Srebreničanin Mustafa Mujezinović je povikao: »Stanite i mi imamo nešto da kažemo. komandant Posavsko-trebavskog područja. koji su tražili da se Pero sahrani u njihovom mjestu. Trebavu. obavljena u Gradačcu. ali je ona naišla na snažno protivljenje Srebreničana. 272 . srednju Bosnu. U teškim borbama u petoj ofanzivi dva puta je ranjavan. U momentu kada je sanduk sa tijelom puštan u raku. a u proljeće 1944. Pero i odred su bili čvrsta garancija stanovništvu da neprijatelj neće moći stupiti ponovo u Srebrenik. Kada su partizanske jedinice oslobodile Posavinu i Trebavu.

armije donio je odluku da snagama 3. 12/394-398. a u Brčkom dijelovi 7. tvrđavsku brigadu i da zajedno sa njom preduzme izvlačenje. i 14. br. fond NDH k. godine o postupcima pripadnika RZK: »U selu Brki uništavaju privatnu imovinu. Mikrofilm.19 dijelovi 12. Gubici 9. 12/619-620). četnici su pokušali prodrijeti u Gradačac iz pravca Modriče. k. 12/357-358. ustaško-domobranske divizije i ostaci 1. 6. kao prihvatni punkt neprijatelja na drinskom pravcu i oslobodi što više snaga za obračun sa neprijatelj17 18 19 20 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 11. vrše nasilja nad ženama. munaru upotrebljavaju kao osmatračnicu. Izvještaj Štaba 14. 25. fond NDH. 1945. 1. f. 18 Polovinom januara upućena je u rejon Vlasenice njemačka 22. 2. 1. govori se o zabrinutosti zbog pljačke i nasilja koje vrše pripadnici njemačkih jedinica koje prolaze kroz Brčko (Arhiv VII. F. obaraju ograde. 1. SS divizije Princ Eugen. ruše kuće. 1). XII 1944. br. U to vrijeme u Bijeljini se nalazila njemačka borbena grupa »Skenderbeg«. koji je ujedno i dalje vršio dužnost partijskog rukovodioca u odredu. Ustaški logor iz Brčkog izvještava svoje pretpostavljene 5. Gornjeg Žabara i Bosanskog Samca. 1945. knj. dok. (Arhiv VII. 47). is 273 . puka bjelogardijskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). korpusa od 21. 1. 178. IRP Sarajevo. Štab 2. Neprijatelj je razbijen i protjeran uz gubitke od 54 mrtva i više ranjenih. i 9. divizija sa zadatkom da deblokira 963.me politički komesar Posavsko-trebavskog odreda Savo Živković premješten na dužnost političkog komesara Tuzlanskog NOP odreda. 5. reg. korpusa zadrži neprijateljske snage i vrati ih prema jugu. i 2. a listove svete knjige Kurana upotrebljavaju u klozetu«. brigade su iznosili 18 mrtvih i 12 ranjenih. U jednom izvještaju kotarske oblasti Brčko. a sa 17. dužnost političkog komesara Posavskotrebavskog odreda preuzeo je Petar Kaurinović. 12/352. (Zbornik IV. i 28 divizijom likvidira bijeljinski garnizon.17 Posavsko-trebavski odred je ostao nekoliko dana u Gradačcu kao posada. reg. (Arhiv VII.20 U vezi situacije nastale probojem neprijateljskih snaga iz Vlasenice prema Zvorniku. 104. 2. 178. 32. str. rolne 12/199-200. pravcem Drinjača-Zvornik-Bijeljina. Dvadesetog januara 1945. nastoje ih nasilno polno upotrijebiti. 407).

zbog svog malog brojnog stanja i naoružanja . kada se vratio u Beograd. pa je 23. i 2. Beogradski bataljon i odred su stavljeni pod operativnu komandu 14. bataljon 1. jedinice odreda su se povukle na nove položaje: Ka21 22 23 Naređenje Štaba 2.d. brigada u rejonu Čelića i Brezovog Polja. januara i krenule na izvršenje novog zadatka. Bataljon je imao posebnu radiostanicu i šifru. Pošto su položaji kod Dobrovaca bili suviše izduženi (bataljoni ih nisu mogli solidno zaposjesti. (Zbornik. III. Zadržao se u Posavini do 8. Ivan-Džina Gligorijević: n. divizije. Četrnaesta brigada 23.22 Posavsko-trebavski • odred napustio je Gradačac 23. a 9. divizija dobila zadatak da smijeni jedinice 17.21 Jedinice 23.23 Već sutradan. I. 108. brigade beogradske divizije KNOJ-a. brigade 23. 263. knj. beogradske brigade KNOJ-a. Sedma brigada je upućena da preuzme položaje na liniji Bukvik-Žabar. str. bataljonom 1. 48CM92).180 pušaka i 10 puškomitraljeza. 32. bataIjona odreda. divizije je postavila svoje bataljone istočno od Gračanice da spriječe prodor neprijatelja pravcem Gračanica-Tuzla. armije od 22. U Srnice je stigao 1. otvorivši prethodno jaku minobacačku vatru. neprijatelj je jačim snagama iz pravca Sokola i Džakula napao položaje 1. 274 . divizije zatvori pravac koji dolinom Spreče iz Doboja vodi ka Tuzli. divizije i da sa dvije brigade zatvori pravac Brčko-Tuzla.skom grupacijom koja je nastupala iz pravca Vlasenice. Lukavca i Zelinje krenuo u Doborovce.30 časova. Upućen je iz Beograda polovinom januara 1945. dok. Sa Bataljonom su došli major Viktor Kućan komesar brigade i major Veljko Dragović iz OZNE za Jugoslaviju. IV. istočno od Gračanice i Gradačca ostala samo 14. 1945. od kojih svega 5 ispravnih) i zbog brojne nadmoćnosti neprijatelja. 1945. divizije napustile su Gradačac 23. sa zadatkom da spriječe prodor neprijatelja prema Tuzli. str. u 17. a s jednom brigadom i brigadom 45. U vezi sa ovim izdata je zapovijest potčinjenim jedinicama da zauzmu nove položaje. Bataljon je imao oko 800 boraca naoružanih puškomitraljezima i automatima i obučenih u nove uniforme. januara i preko Vida. a Posavsko-trebavski odred u Doborovce. brigada sa Posavsko-trebavskim odredom i 1. dok je na širokom frontu. sa zadatkom da pvonađe i napadne štab Draže Mihailovića.

napali su položaje Posavsko-trebavskog odreda na Kapetanovoj bini. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom napadne i protjera neprijatelja iz Srnica i Doborovaca. srpske brigade23 odlučio je da sa svojim Drugim i Trećim bataljonom. preko Vranjevca. januara. četnici (Valjevski korpus i Lipovačka brigada . 1074. Neprijatelj je imao oko 30 mrtvih i više ranjenih. odnosno Beogradski bataljon) bio je na položajima oko sela Vučkovaca sa isturenim dijelovima u Kerepu i Biberovom Polju. januara. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. a Posavskotre24 25 Arhiv VII. Štab 14. brigade su sačinjavali: Jovan Mitić Đorđe. Treći bataljon brigade napadao je iz Avdića preko Kosice i Srnica u pravcu Biberovog Polja. Radovan Sobota. bataljon 1. 9. zamjenik komesara i Milivoje Drljević. fond NOP-a. pa pošto je primijećena koncentracija jačih neprijateljskih snaga na Humkama kod Gradačca. odred i Beogradski bataljon su se povukli preko rijeke Tinje i organizovali položaje za odbranu na liniji Gornji Hrgovi-Ćehaje. neprijatelj je jačim snagama obnovio napade na jedinice odreda. bataljon se povukao i smjestio svoje jedinice u Gušte. izbjegavši opasnost da im neprijatelj dođe iza leđa. Štab 14. br. stigavši preko Vranjevca na kote 373 i 309. ali su se jedinice odreda pred noć morale vratiti na ranije položaje. gdje je sa Beogradskim bataljonom pružio jak otpor neprijatelju. bataljon 1. 16. Tridesetog januara počeo je napad.petanova bina (k. Gornje Hrgove i Špionicu. Pred noć je neprijatelj napao i položaje Beogradskog bataljona KNOJ-a u Biberovom Polju. 25. f. Sutradan. 275 . Tog dana 1. 200)-Begov han-Srnice. 26. beogradske brigade KNOJ-a (zvali su ga i 14. Protivnapadom jedinica odreda neprijatelj je protjeran preko kote 309 i 373. Poslije tročasovne borbe. k.500 četnika) i zeleni kadar (dijelovi 12. ustaško-domobranske divizije) sa jačim snagama. Slijedećeg dana.oko 1. zbog nedostatka municije. 24 Zbog takvog razvoja situacije na sektoru Doborovci-Srnice-Biberovo Polje. načelnik štaba. odred je bio prinuđen da se pod borbom povlači prema Špionici. komandant. reg. Pošto je neprijatelj u borbu uveo nove snage i imao namjeru da prodre do Srebrenika. armije.

zadrži 3. a partizani 2 poginula i 11 ranjenih. 1627. Štab 14. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon napale su jače četničke i ustaške snage koje su ih potisnule na liniju Hrgovi-Gušte-Špionica. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon su. 11. 763-764) i izvještaj Štaba 3. brigade. 15. korpusa je oštro kritikovao Štab 14. dok. bataljon 14. samoinicijativno preduzeli opšti napad na četnike. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon izvršili protivnapad i povratili izgubljene položaje. str. knj. 32. ove jedinice su morale napustiti grad. bataljon 14. februara ušli u Gradačac. do 9. Izvještaj Štaba 14. brigade je tada odlučio da zbog brojne premoći neprijatelja nad jedinicama Posavsko-trebavskog odreda i. I 1945. 696). k. brigade dejstvovao je u pravcu Sladna i Doborovaca. Protivnik je primjetio njihovo povlačenje i prešao u gonjenje. februara na frontu nije bilo aktivnosti ni s jedne ni s 26 Arhiv VII. a s obzirom na situaciju na cijelom frontu od Brčkog do Gračanice.bavski odred i Beogradski bataljon prema Kerepu. i izlišnosti jedne takve akcije. brigade od 31. (Knj. Od 5. Zbog ove akcije Štab 14. Neprijatelj je protjeran i 31. 176. Tog dana 3. 32. januara Posavsko-trebavski odred je zauzeo položaje na liniji Pilipovina (k. dok. bataljon. brigade trebalo je da ode na novi zadatak. f. Drugog februara 3. br. 166. Uslijed jačih napada neprijateljskih snaga na Srnice. Drugi bataljon 14. srpske brigade. korpusa od 31.260). Četnici su imali 6 mrtvih i više ranjenih. U momentu kada je napuštao položaje na liniji Biberovo Polje-Kupresi. fond NOP-a. srpske brigade i ostale jedinice koje su učestvovale u akciji. (Zbornik IV. pa su se jedinice zaustavile tek na liniji: Zubovo brdo-Mustafići-Čehaje-Avdići. i ujutro 3. str. 276 . bataljon na liniji Kupres-Biberovo Polje—Doborovci. primjedba 7. 26 Slijedećeg dana su 3. Ostavivši slabo obezbjeđenje u Srnicama (dvije čete Posavsko-trebavskog odreda) potjerali su četnike. bataljon 14. Sutradan je izvršen opšti napad na četnike i jedinice NOV i POJ su ponovo došle na svoje ranije položaje. Vučkovcu i Prnjavoru. bez odobrenja Štaba brigade. Beogradskog bataljona. I 1945. i 9. reg. 309)-Kapetanova bina (k.

a potom da produži napad ka Tuzli sa ograničenim ciljem. Gračanice i Sokola i Valjevski četnički korpus. Među ranjenima je bio i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. i 9. armije je 11. str.29 27 28 29 Zbornik IV. dok.d. brigade 23. trpeći velike gubitke i ostavši sa malo municije Štab grupe njemačkih armija »E« preuzeo je 9. Čekanići i G.. n. pukom iste divizije. Posavsko-trebavski odred se nalazio na desnom krilu jedinica 14. divizije preuzme položaje oko Brčkog. probijajući se dolinom Drine ka Bijeljini. dok. srpske brigade. pukom 104. februara naredio Štabu 17. na položajima kod Srnice prema Kupresima. puk 104. imao je zadatak da izvrši napad na jedinice 23. ojačanim artiljerijom i tenkovima. Gračanice i Sokola. februara odred je imao gubitke od 4 mrtva i 20 ranjenih. 33. divizije da 7. 33. divizije i da krene prema Tuzli. a Beogradski bataljon na liniji Prnjavor-Hrgovi-Donje Gušte. Jovica Jovičević. Zbornik V. 88. artiljerijskog puka. Da bi olakšao težak položaj 22. 277 . 312. februara sa 724. napad iz Brčkog i Bijeljine ka Zvorniku. Gligo Mandić. a Štabu 23. 95-96 i Zbornik IV. knj. U borbama od 24. a sa 734. brigadu hitno uputi prema Srnicama i Ratišu kako bi zatvorile pravce Gradačac-Tuzla i Gračanica-Tuzla. Istom zapoviješću je naređeno Štabu 28. 341-342. divizije koja je. Orahovica-Miričina. koji je napadao iz Gradačca prema Srnicama i Srebreniku. armije NOVJ donio je odluku da na frontu kod Zvornika pređe u aktivnu odbranu. a da na pravcu Tuzla-Doboj preduzme ofanzivna djejstva. lovačke divizije. knj. dok. Njemački 734. januara do 3. str. ojačan jednim divizionom 654. bila sabijena na malom prostoru između Drinjače i Diviča. str. slavonske divizije da od 7. četom minobacača i ustaškim i domobranskim jedinicama iz Doboja. 83. lovačke divizije napad od Doboja i Gračanice prema Tuzli. i 9. U skladu s odlukom Štab 2. divizije da svoj sektor napada kod Zvornika preda jedinicama 27. divizije NOVJ na liniji D. 38. knj.druge strane. 28 Uvidjevši da je Tuzla u opasnosti. 388-397. Štab 2. 2 ' U napadu su sadejstvovale ustaško-domobranske jedinice iz Doboja.

Dušan Kovačevič. Sutradan su nastavljena borbena djejstva na cijelom frontu. usiljenim maršem 10. srpske brigade tada su sačinjavali: Vojo Ivanović Grebić. stigla je 9. gdje je stigla 14. Tog dana. Posavsko-trebavskog odreda i Beogradskog bataljona na cijelom frontu. 596-Ratiš-Gnojnica. komandant. februara. Borba je trajala čitav dan.Devetog februara 1945. februara sa baterijom protivtenkovskih topova i dvije baterije minobacača 120 mm koji su postavljeni na vatrene položaje u 30 Štab 7. 518-Turkovići-Kamenica. sa zadatkom da ovlada protivničkim prednjim položajima u Lušnici i Muratima. 12. a 9. dijelovi 14. politički komesar. srpska brigada na putu za Ratiš. Jedanaestog februara 7. politički komesar i Živorad Milovanović Žika. brigadom spriječi prodor Nijemaca iz Gračanice ka Tuzli.30 Došlo je do borbe kod Vučkovaca i četnici su potisnuti. 415-Mehići-Rašljevo. brigade povukli su se na liniju Moranjci-Mehići-k. brigada je uvedena u borbu na mjestu proboja njemačkih jedinica. Linija fronta se pomijerala naprijed-nazad. brigada je napadala neprijatelja na položajima kod Donjih Moranjaka. Sutradan je 7. došla je u sukob sa četnicima koji su krenuli od Gradačca da sadejstvuju sa Nijemcima koji su prodirali od Gračanice ka Tuzli. Vodeći borbu neprekidno 48 časova. brigada je izvršila pregrupisavanje i bila u pokretu ka prostoriji Vučkovac-Kerep-Biberovo Polje. naročito na liniji Moranjci-k. zamjenik komandanta. 415-Rašljevo-k. Sedma brigada napala je neprijatelja na liniji Moranjci-Seona-k. Kada je 7. februara stigla na prostoriju Špionica-Srnice. srpska brigada sa fronta istočno od Brčkog i razmjestila se na prostoriji Dubrave-Cerik-Bijela. Zbog nestašice municije i gubitaka (10 poginulih i 35 ranjenih). načelnik štaba. Mišo Martinović. Trinaestog februara 7. oko 5 časova. Četrnaesta brigada je istovremeno ovladala linijom k. neprijatelj je napao položaje 14. 278 . Milan Čabarkapa. 462. brigada krenula ka Lušnici i Muratima da zajedno sa 14. Tada je ubijeno 10 Nijemaca i nekoliko ranjeno. ali ga nije ispjela protjerati. godine. brigade. brigada je vršila pritisak na neprijatelja koji se utvrdio u Huskićima i Moranjcima. 14.

455-k. U Srnicama se nalazio Posavsko-trebavski odred. bataljona 9. Četnici i ustaše su tokom noći 18/19. 279 . brigade odbačen. 31 Zbornik IV. pored ostalog. razmatrana i organizaciona pitanja. Cerik i Vučkovac na jedinice Posavsko-trebavskog odreda. i 4. otpočeo povlačenje prema Doboju i Gračanici. Hrgove. Deveta brigada rasporedila je svoje bataljone na nove položaje i to: 1. bataljon .Vranovac. 12. Jedinice 23. na kojem su. februara izvršili napad iz pravca Žabara na D. a Beogradski bataljon na liniji Dubrave-Bijela-Cerik. ali je protivnapadom 2. jedinice 23. 1. Pošto je postigao cilj da smanji pritisak jedinica 2. februara. 540-k.Hrgovi. godine. do 16. neprijatelj je. divizije dobile su zadatak da se utvrde na dostignutim linijama.Srnicama. brigada je potisla četničke jedinice iz Kerepa. Istovremeno je neprijatelj i/ Sokola krenuo u napad i ovladao grebenom: k. pa je odstupio prema Porebricama i Gradačcu. i 25. 1. 2.31 Zbog ovako ispoljene aktivnosti neprijatelja.Vučkovac. marta 1944. str. dok. Biberovog Polja i Međeđe. pretrpjevši gubitke od 28 mrtvih i 34 ranjena. Neprijateljske snage brojale su preko 1500 ljudi i uspjele su da odbace jedinice NOV i POJ zapadno od komunikacije Srnice-Kerep. diviziju kod Zvornika i na položaje svojih jedinica oko Brčkog i Bijeljine. februara 9. januara 1945. * U Tuzli je od 16. održan sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. . . 15. Na ovim položajima jedinice su ostale do 5. a na liniji Hrgovi-Cerik-Beogradski bataljon KNOJ-a. Posavsko-trebavski odred je držao položaje i vodio borbu sa četnicima na liniji Gornji Hrgovi-Zubovo Brdo. bataljon . 533. bataljona 9.Monj i 4. srpske brigade i Beogradskog bataljona KNOJ-a. knj. 3. Neprijatelj je protivnapadom razbijen poslije teške borbe. do 18. 34. divizije su tada izvršile protivnapade i protjerale neprijatelja. armije na opkoljenu 22. Tada su imenovana nova partijska sreska rukovodstva. U borbama koje su vođene od 14.

Ilija Kaurinović. To su bili: Cvijetin Vasić. a funkciju sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a tada je preuzeo Ekrem Taslidžić. Pero Janković. Adem Gibić. Husein Zorić. 5021 i 5022. Muhidin Muftić. Jovan Radovanović. raspoređenih u 8 osnovnih partijskih organizacija (ćelija). Stjepan Tešić. Mitar Mitrović. Sarajevo. Fadil Izić i Dana Simić. 32 Arhiv IRP. Sekretari bataljonskih biroa ulazili su u sastav biroa odreda kojim je rukovodio sekretar partijske organizacije odreda. Savo Zivković. Pavle Mihaljčić. Hasan Begić. dok je Joco Vočkić postao organizacioni sekretar Komiteta. Zbirka NOR-a. U komitet je kasnije kooptiran Sulejman Čaušević. koja je u komitetu trebala biti zadužena za omladinsku organizaciju. Ljubica Miljuš. Marković i Janković su uskoro primili druge funkcije. Ona je u komitetu bila zadužena za omladinsku organizaciju. Rabija Mujkić. Đoko Pajić. nije došla na tu dužnost. Soka Veselić. pa je umjesto nje imanovana Zagorka Lukić. Radivoje Lukić. Zaim Zaimović. Teufik Imamović. Ahmet Ćatić i Trivo Dakanović. Lepa Kudžić. Milan Šljakić. 280 . Kadro Ramić. U Sreski komitet KPJ za modrički srez imenovani su Slobodan Janković (za sekretara) Panto Nikolić. Još tri člana KPJ iz odreda su se nalazila u bolnici kao ranjenici.32 Partijska organizacija Posavsko-trebavskog odreda u pogledu rukovođenja bila je vezana za Okružni komitet KPJ. U bataljonima su postojali bataljonski partijski biroi koje su sačinjavali sekretari ćelija u četama i p r i štabovima bataljona. Selena Stojčević. Salih Mehikić i Džemila Ajanović. Ivan Bumbulović. U Sreski komitet za Gradačac imenovani su: Mehmedalija Tufekčić (za sekretara). Muharem Ibralić. a funkciju sekretara sredskog komiteta preuzeo je Radivoje Lukić. Hamid Aljić. Bešlaga Korajkić. Jovan Jeremić. Petar Kaurinović. godine u odredu je djelovalo 30 članova KPJ. Fadil Zečić. 5122. Milan Kresoja. Đorđe Brkić. Džemila Ajanović. Fehim Klebić i Cviko Bosić. br.Za Sreski komitet KPJ za Brčko imenovani su: Panto Marković (sekretar). Ilija Milovanović. Alija Muslić. Polovinom februara 1945. kat. Uskoro je prešla na rad u Okružni komitet SKOJ-a. Džafer Muradbegović.

Grupa partijskih aktivista koja je krenula u Bukvik stigla je bezbjedno u svoje odredište. pa je odlučeno da se napiše proglas. čiji potpisi bi značili garanciju da im se neće ništa desiti. jer su mnoga naselja u tom kraju bila oslobođena i u njima stacionirane jedinice NOV i POJ. ali su se morali vratiti. koje su ujedno pomagale i obezbjeđivale rad društveno-političkih organizacija. Trebalo je da ga potpišu ugledni građani iz Posavine i Trebave.Sreska rukovodstva nisu odmah konstituisana. pa su se kretala zajedno sa Okružnim komitetom KPJ za Posavinu i Trebavu. Članovi Sreskog komiteta za Brčko mogli su odmah da pođu na svoj teren. Radi lakšeg rukovođenja stvoren je jedan partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu. dok se članovi partijskih rukovodstava ne okupe. 281 . Tako su i prilikom privremenog oslobođenja Gradačca (oslobodili su ga bataljoni 9. Kada su jače jedinice NOV privremeno zaposjedale dijelove posavsko-trebavskog područja. srpske brigade i Posavsko-trebavski odred u drugoj polovini januara 1945. onda su i partijsko-politički rukovodioci dolazili sa njima i razvijali partijsko-političku aktivnost.) u grad su stigli i članovi partijsko-političkog aktiva za Trebavu i Posavinu i odmah razvili partijsku i političku aktivnost. Prema Modriči i Odžaku upućeni su članovi Sreskog komiteta za Modriču i drugi aktivisti. Sreska partijska rukovodstva za Modriču i Gradačac nisu mogla funkcionisati na svom terenu koji je bio zaposjednut jakim neprijateljskim jedinicama. koji je djelovao u skladu sa razvojem vojno-političke situacije na tom području. Komandom područja i Posavsko-trebavskim NOP odredom. Jedan od problema o kojem se raspravljalo na tim konferencijama bilo je pitanja povratka izbjeglih seljaka koji su pod pritiskom četnika napustili svoja sela i pošli na Trebavu. jer se nisu mogli probiti do svog terena kroz gust raspored neprijateljskih jedinica. Za vrijeme boravka u Gradačcu partijsko-politički aktivisti održali su 17 konferencija sa stanovnicima grada i okolnih sela. Preduzete su mjere da se oni vrate svojim kućama. Trebalo je da prođe izvjesno vrijeme. koje su brojno ojačale dolaskom grupacije srbijanskih četnika na Trebavu i Posavinu.

Brčkom i Doboju. a veći broj se sklonio kod svojih rođaka i prijatelja u okolnim selima. divizije su morale poslije 7 dana napustiti Gradačac. Sa njim je krenuo i skojevski aktiv iz grada. Srpska Tinja. Muslimanska Tinja. od kojih su 42 člana bili u Komandi područja i Posavskotrebavskom odredu. djelovalo je 149 članova KPJ. U to vrijeme u Srebreniku je djelovao Opštinski komitet KPJ i SKOJ-a koji su bili vezani za okružne komitete KPJ i SKOJ-a za tuzlanski okrug. jedinice 23. jer su one tada sačinjavale većinu sta33 Na posavsko-trebavskom području u februaru 1945. Sarajevo. 5112). Tako su uz njegovu pomoć formirani seoski odbori Fronta u selima Potpeć. Zbirka NOR-a kat. Svi oni koji su se osjećali ugroženim od represalija okupatorskih i kvislinških vlasti pozvani su da sa Posavsko-trebavskim odredom pođu na oslobođenu teritoriju u Srebrenik. Lisovići. a 107 članova u partijsko-političkom aktivu i na terenu (Arhiv IRP. Donji i Gornji Srebrenik i zajednički odbor za sela Like i Kuge. radi koordiniranja zajedničkih akcija i kao poznavalac prilika na tom terenu.33 Po jedan član Okružnog komiteta KPJ kretao se sa sreskim komitetima za Modriču i Gradačac. u stvaranju i razvijanju organizacija Narodnooslobodilačkog fronta u selima oko Srebrenika. Pomagao je partijskoj organizaciji Srebrenika.Zbog promjenjene situacije na frontu prema Zvorniku. br. Posebna pažnja je bila posvećena organizaciji žena. Dan prije sazvana je konferencija na kojoj su građani upoznati sa razlozima napuštanja Gradačca. Sa partijsko-političkim aktivom pošao je i Kemal Halilović koji je duže vrijeme proveo na ilegalnom radu u Gradačcu. Zahirovići. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom KNOJ-a. 282 . nalazio se Teufik Imamović kao član sreskog komiteta KPJ za Gradačac. U štabu Beogradskog bataljona. Po dolasku u Srebrenik partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta razvio je znatnu političku aktivnost na teritoriji te opštine. god. a sa njima Posavsko-trebavski odred. Pošlo je oko 80 građana. Poslije napuštanja Gradačca. za vrijeme njegovog boravka na Trebavi i Posavini. partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta podijelio se u grupe. Komanda područja i partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta KPJ.

Narod sela Srebrenika«. Narod sela Srebrenika. Svakodnevno su se održavale konferencije sa ženama. 283 . počeo je sa radom niži partijski kurs koji je imao jednog stalnog predavača. Sa ovih protestnih zborova upućen je maršalu Titu slijedeći telegram: »Predsjedniku Nacionalnog komiteta. IRP. Jozo Stanić i drugi partijski omladinski rukovodioci. i u Breziku. Mikrofilm IRP. Mikrofilm. zatim usmene novine i analfabetski tečajevi. Džemila Ajanović. godine Perica Kosik. Narod slobodarskog Srebrenika izražava svoju punu odanost Antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Jugoslavije i Tebi naš dragi druže Tito. a kroz dva dana. s obzirom na to da se većina muškog stanovništva nalazila u vojsci. Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. okupljen na ovom protestnom zboru povodom izjave kra!ja-izdajnika. koji je osjetio u punoj mjeri izdajničku kamu kraljevih četnika. januara. šalje Ti svoje pozdrave i izražava zahvalnost za mudro rukovođenje narodnom borbom. Sarajevo. 29.novnika u opštini.Demokratske federativne Jugoslavije. Remza Kapetanović. koji u zoru našeg oslobođenja još jednom pokušava da zabode nož u leđa našem.Oblasnom komitetu u februaru 1945. živio AVNOJ. Muharem Ibralić. kao i ostali ratni zločinci. 35 Pri . Sarajevo. narodnom heroju drugu Titu. Reorganizovani su i prošireni postojeći odbori AFŽ u Gornjem i Donjem Srebreniku i Breziku. Na taj kurs su početkom februara upućeni Kemal Halilović. Kralj Petar Karađorđevič je još jednom pokazao svoje izdajničko lice. On može doći u našu zemlju samo zato da bi odgovarao pred narodnim sudom. januara 1945. a u martu 1945. Tako je u Gornjem Srebreniku 26. godine održan protestni zbor na kojem je prisustvovalo preko 400 građana koji su nosili transparente i klicali maršalu Titu. po dolasku Posavsko-trebavskog odreda na teritoriju Bijela-Hrgovi-Srnice. bratstvu i jedinstvu. rolna 12/352.34 Povodom odluke kralja Petra II da proglasi ništavnim sporazum Tito-Šubašić na cijeloj slobodnoj teritoriji su održani protestni zborovi.36 Partijski aktiv Okružnog komiteta. Sutradan je sličan zbor održan u Donjem Srebreniku. a ostala predavanja su držali sami članovi Oblasnog komiteta. koji si znao da očuvaš slobodu i čast naših naroda u najtežim časovima i koji ćeš sa istom mudrošću rukovoditi izgradnjom naše mlade države . rolna 12/108-109. Živjela DFJ. AVNOJ-u i Komunističkoj partiji. Sofija Veselić i Ahmet Čatić. Arhiv VII. u krvi skovanom. živio maršal Jugoslavije drug Tito. u 34 35 36 Arhiv VII.

Za dopisničku službu u OK KPJ bio je zadužen Edhem Čamo. Preko njih su partijski aktivisti nastojali politički pripremiti izbore za narodnooslobodilačke odbore. Hrgove. Mikrofilm. konstituisan je Izvršni odbor Okružnog N 0 0 u sastavu: Mustafa Rustanbegović. 6. III i 8. a u Sreskom komitetu Modriča . početkom marta 1945. Od 10. Pojedini partijski aktivisti odlazili su uz pratnju patrola odreda u sela na neoslobođenu teritoriju. Da bi organi narodne vlasti u selima i mjestima Posavine i Trebave mogli funkcionisati. Kerep. (Arhiv VII.Panto Nikolić. a rjeđe Politika i Borba. stvoreni su odbori NOF-a koji su u prvi mah poslužili kao most za kontakt naroda i vojske. među kojima su bila i 4 člana Okružnog komiteta KPJ. februara održano je oko 50 frontovskih i omladinskih konferencija i izabrano 13 seoskih odbora NOF-a. Skakavu. Preduzete su mjere za popis i skupljanje djece čiji su roditelji pali u borbi ili su bili žrtve okupatorovog terora. S obzirom na to da se nije moglo odmah pristupiti izborima za nove N 0 0 .februaru 1945. referent za privredu. IRP .Sarajevo. sekretar. Članci su čitani po grupama. i to uglavnom Front slobode. četnici i ustaše su ih za 11. a izvjestan broj primjeraka patrole su nosile na neoslobođenu teritoriju. mjeseci gotovo potpuno uništili. do 19. inž. u okviru organizacija NOFa i AFŽ. Dubrave. II. Izvještaji OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 19. 38 Jedinice NOV i POJ pripremale su se za konačno oslobođenje zemlje. Vučkovce. U selima na pomenutoj prostoriji nisu našli organe narodne vlasti. Biberovo Polje i Srnice. 284 . Vojvodini i Bugarskoj. Na slobodnu teritoriju dolazio je mali broj primjeraka novina. u sreskom komitetu Gradačac Teufik Imamović. došle su u Bukvik. Okupator. Milivoje Kunce. 37 Bijelu. Edhem Čamo. i sam polazi na taj teren. Naročito je bio tražen Front slobode. Ta djeca su upućena na oporavak u dječje domove u Srbiji. rolna 12/780-781 i rolna 13/318-223 i 239-240). Sa sobom su nosili štampu i letke. III. Grupe partijskih aktivista. predsjednik. dr Ham37 38 U Bukviku je ponovo uspostavljen Opštinski komitet KPJ za čijeg sekretara je imenovan Boško Pantelić. 1945.

Hidajet Ljubović. privremeni referent za ishranu (do povratka Davida Davidovića sa neoslobođene teritorije). a na čitavom području radio je samo jedan ljekar dr Vilim Šmugler. preduzete su odgovarajuće mjere u saradnji sa sanitetom odreda. pa je u Bijeloj napravljena suha komora gdje se dezinfikovala odjeća. je ionako težak položaj ishrane i sjetve postao još teži. Mika Stanković. koje su u zadnje vrijeme boravile na ovom području. pa se postavio problem sjetve. a ljekar odreda je. Zbog toga. Popravljeni su mostovi na slobodnoj teritoriji na komunikaciji Bukvik-Srnice i Srnice-Doborovci. 285 . Izvjesnu količinu soli razmjenio je za namirnice koje su upućene bolnicama u Tuzli. a one koje su ostale bile su bez vrata. Ferdo Halaljkijević.Sarajevo.dija Bravo. Posavsko-trebavsko područje je prije rata imalo 52 osnovne i jednu građansku školu. Okružni narodnooslobodilački odbor je preuzeo niz mjera za obnovu rada na slobodnoj teritoriji. Pljačkali su i po kućama. Neprijateljske vojske. cijepio i stanovnike okolnih sela protiv trbušnog tifusa. Okupator je sa svojim slugama počinio veliku materijalnu štetu narodu. naročito po onim iz kojih je neki član bio u NOV i POJ. pored boraca. Većina školskih zgrada je popaljena. Mikrofilm. referent za finansije. Teško se dolazilo do buradi za dezinfekciju i do dezinfekcionih sredstava. 3. Mile Glavaš. naročito pljačkom stoke. referent za zdravstvo. 1945. Ostavljeno je da se sreski i opštinski narodnooslobodilački odbori konstituišu kada se oslobode sjedišta opština i srezova. Ostalo je svega četiri učitelja koji su počeli da organizuju analfabetske tečajeve. prozora i krovova. rolna 13/244-246). oduzele su i one namirnice koje su ljudi ostavili za sjetvu i ishranu. Naročito je stradala stoka. Hrane nije bilo dovoljno. Zbog epidemije pjegavog i trbušnog tifusa.39 39 Izvještaj Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 8. inž. referent za prosvjetu. referent za javnu upravu. Okružni narodnooslobodilački odbor je podijelio 135 metričkih centi soli porodicama palih boraca i onima koji su bili u najtežoj materijalnoj situaciji. (Arhiv VII. IRP .

40 U drugoj polovini februara 1945. 341-k.254-k. knj. 25. ' 286 .497. 98. Brčkog i Doboja. četnici nisu mirovali. 447-448. Drugog marta napali su položaje 1. orijentisan prema Sarajevu. str. da bi što bolje obezbijedio lijevi bok 1. a 23. br. korpus. februara 1945. godine stvoreni su povoljni uslovi za prenošenje dejstava u donji tok Drine i Bosne. korpusa trebalo da učestvuje u oslobođenju ovog grada i okoline. armije (Srem) i spriječio povlačenje njemačkih snaga dolinama Bosne i donjeg toka Drine.387-k. 33. izvršile napad na Gračanicu i Sokol. gdje je u sadejstvu sa jedinicama 2. Zbog sigurnije zaštite pravaca koji sa sjeverozapadne i sjeverne strane vode ka Tuzli. na sektoru Trebave i Posavine.POD KOMANDOM 25. diviziju prema Doboju. dok. bataljona 9. po naređenju Vrhovnog štaba. divizije i Majevički NOP odred postavio 17. divizije 24. Nijemci su proturili vijest da imaju namjeru zauzeti Tuzlu obuhvatnim manevrom od Zvornika i Brčkog. i 5. februara na liniju Potočari-Pukiš-Čelić-Lopare. diviziju u rejon Srnica za dejstva prema Gradačcu i Posavini. krajem februara 1945. brigada 23. 28. Međutim. majevičku brigadu 17. brigade i Posavsko-trebavski odred na liniji Vučkovac-Kerep iz dva pravca od sela Avramovine ka Donjoj Lukavici i iz sela Međeđe ka liniji k. armije je 15. 23. i 2. Pretrpjev40 Zbornik. diviziji je naredio da svoje jedinice iz rejona Dubrave-Srnice ne pomjera prema jugu. Štab 2. diviziju u rejon Tuzle .kao armijsku rezervu. radi zatvaranja pravca Brčko-Tuzla. a jednu njenu brigadu u rejon Lopara. sa zadatkom dejstva na komunikaciju Janja-Bijeljina. 17. diviziju prema Brčkom za dejstva na komunikaciju Brčko-Bijeljina. Zbog toga je orijentisao: 45. a sutradan se predala i posada u Sokolu. armije je odlučio da težište operacija prenese u rejone Bijeljine. dok je 3. nastavljena su borbena dejstva. DIVIZIJE Kada je opasnost za Tuzli prošla i pošto su borbe kod Zvornika završene. i 14. Deveta brigada je pristupila protjerivanju neprijatelja iz rejona Džakule-Trnovci-Okići-Alići i kose Oglavak. diviziju sa dvije brigade u rejon Janje. Tako su 7. IV. Štab 2. U Gračanicu su ušli istog dana bez borbe.

287 . gdje se već nalazila 45. uslijed pritiska jedinica 2. po zamisli Štaba 41 42 Ivan-Džina Gligorijević. prebacila na lijevu obalu Bosne i organizovala odbranu na odsjeku: Lipljak (k. 274-279. rukovodio Draža Mihailović. armije.ši gubitke od 25 mrtvih i 43 ranjena. dok se četnička Vrhovna komanda sa članovima Ravnogorskog Centralnog komiteta smjestila u selo Dugo Polje.Borik (tt-436) iz pravca Zelinje. nagovještavali su da predstoji pomeranje četničkih jedinica sa te prostorije. kako bi se oslobodile jače snage za kasniji napad na Brčko i druge gradove u Posavini. Protivnapadom. 369). Međutim. četnici su odustali od daljnih napada. pošto se uvidjelo da ne vrijedi angažovati i trošiti na četnike jače snage i sredstva.d. posavske. Na sektoru Trebave i Posavine. Trnjani. brigade.427) . marta tamo se našla četnička 1. ali su slijedećeg dana napali 4. marta 5. divizije na sjever. korpusa je zbog toga vršio pripreme da jačim snagama izvrši opšti napad na četnike na Trebavi i Posavini. sa osloncem na okupatorske garnizone. ali je njihovo brojno stanje bilo umanjeno. divizija. 277) Kaljuge (k. divizije koja je prebačena u dolinu rijeke Spreče prema Doboju. bataljon 9. Glavnina četničkih snaga iz Srbije ostala je na Trebavi sve do 13. a 10. divizija 42 Osmog marta je trebalo. Četničke bolnice su prebačene preko rijeke Bosne i smještene u selima Glogovac. a moral i borbena sposobnost vrlo slabi. od toga je odustao. pretpostavlja se. Isto. Već 8. brigade na liniji Grabovac (k. jer bi oni opet otišli pod okrilje Nijemaca. Majevac i Podnovlje. u kojem je učestvovala i jedna četa 3.četiri trebavske i 3. gdje se 4. bataljon je odbacio četnike. Ovi četnički napadi kojima je. divizija. Pošto ni tu nisu imali uspjeha. str. marta iznenada napali i potisli iz Bijele Beogradski bataljon. kada se. marta. Petog marta počelo je postepeno pomijeranje jedinica 25. bataljona 9. n. radi smjene 23. Trebavski četnički korpus i dalje je imao nominalno 7 brigada .41 Početkom marta počelo je prebacivanje crnogorskih četnika sa Trebave na lijevu obalu Bosne. ostali su ostaci jedinica Trebavskog i Majevičkog četničkog korpusa. Štab 14. marta prebacio i Draža Mihailović. i 8. četnici su 4.

na dužnosti zamjenio Rajko Tanasković. politički komesar. reg. divizije 44 11.19.43 Jedinice 25. divizije (14. marta su bile na sljedećim položajima: . brigada na liniji Vis (k. Noću između 7. Lukavac-VitezovacGrabov Gaj. ali je odgođen poslije dobijanja direktive Vrhovnog komandanta upućene Štabu 2. Trinaestog marta oslobođena je Modriča i Duge Njive. divizije. armije za dejstva u sjeveroistočnoj Bosni (Arhiv VII. Milorad Rakočevič. Bijeljinu i Brčko i odmah ćete se baciti svom snagom na brodsku prugu«. Tog dana bataljoni Posavsko-trebavskog odreda su upali u Gradačac iz pravca Porebrice-Seljani. brigada na liniji . Desno od jedinica 25. pored ostalog. Štabu 2.16. komandant. fond NOP. na liniji Cerik-Bijela nalazio se Posavskotrebavski odred sa svoja tri bataljona. 521)-Spasovište-Kostići-Čitluk-Klanac (k. ove jedinice su dostigle liniju: Markovo brdo-Koprivska Trebava-Kožuhe-Trebavac. izvesti opšti napad na četnike. 3/4). Nastavljeno je dalje gonjenje četnika preko Trebave ka rijeci Bosni. u dolini Bosne i oko Brčkog i Bijeljine. k. Štab 25. Kukolja je krajem marta 1945. brigada na liniji . nanijevši im gubitke od oko 700 mrtvih i oko 288 . . brigada i dva bataljona 1. i 8. marta Operativna grupa 53. br. marta. Dimitrije Pisković Trnavac. 14. 45 Istog dana je43 44 45 Direktiva Vrhovnog komandanta JA. divizije i Posavsko-trebavskog odreda izvele su opšti napad na četnike na Trebavi. 274. 654). a čim nastupi pogodan momenat. Mogući ispadi Nijemaca iz Brčkog i Doboja doveli bi vas u neugodan položaj.Mramorje-Osoje-Bajinac-Dugi breg-Jasenica-Ploča-Petrovac-Ramići. divizije je bio u sastavu: Uroš Kukolj.Gušte-D. Jedanaestog marta jedinice 25. Milojica Pantelić.18.25. opasno je uvlačiti vaše divizije i artiljeriju u posavski trokut. likvidirajte Janju. Za sada vam je nužan odmor i sređivanje jedinica za predviđene ofanzivne operacije. i 19. armije u kojoj je. pisalo: »Sa neprijateljem na oba krila. . načelnik štaba. a slijedećeg dana. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a pod komandom komandanta divizije Đurina Predojevića i komesara Radoša Raičevića prešla je preko utvrđenih neprijateljskih položaja na komunikaciji Doboj-Bosanski Brod i u rejonu Ritešić-Majevac-Trnjani napala skoncentrisane četnike. divizije i pod njenom operativnom komandom. zamjenik komandanta. pomoćnik političkog komesara i Voja Sekulić.

Zaplijenjeno je 59 automatskih oruđa. brigade komandant Mirko Zec (poginuo 29. gdje su ranije bili četnici. Prvo je trebalo osloboditi Garevac. f. Mnogo domaćih četnika . str. jer nisu htjeli ići sa srbijanskim i crnogorskim četnicima.46 Sedamnaestog marta. Nikola Ćelar zamjenik komandanta. pomoćnik komesara Vitomir Lazarević i načelnik štaba Boško Ivanović. 1. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ubili 12. trebavska i posavska sela došli su partijsko-politički radnici i vojnopozadinski organi. brigade: Mirko Bujaković. zamjenik komandanta Tihomir Kaličanin. a načelnik štaba Batrić Vujisić. divizije su imali ovaj sastav: Štab 16. divizije ušle su u Porebrice i Tramošnicu. Trajko Jovanović. i 2. a zarobili 25 četnika. br.seljaka. divizije. Na zborovima i konferencijama narod je iznosio brojne primjere četničkih nedjela i osuđivao četnike kao uzročnike svojih patnji i nesreća. Štab 18. popom Savom Božićem. pa rijekom Bosne do Osječana. knj. Čak su i mnogi četnici 300 ranjenih. Na oslobođenoj teritoriji. 149-152 388-389). naišli su na pravu pustoš. Tom zapoviješću pred Posavsko-trebavski odred je postavljen zadatak da sa svoja dva bataljona napadne i likvidira neprijateljska uporišta do linije Slatina-k. komandant Mirko Jelić. 4 minobacača i oko 400 pušaka. 37/1. divizije i Posavsko-trebavskim odredom u Gradačac. Željeli su da se predaju vojnopozadinskim vlastima i narodnooslobodilačkim odborima. reg. 1 automat i 27 pušaka. a ni sa svojim komandantom. privremeno su oslobođena sva sela i zaseoci do linije Porebrice-Brđani-Tramošnica-Čardak-Modriča. Tom prilikom mnogi stanovnici ovih sela pridružili su se jedinicama 53. 1744. divizije 47 naredio je svoj i m jedinicama da očiste Posavinu od neprijatelja u nekoliko etapa. 34. Štab 19. kod Srebrenika). fond NOP k. korpusa je pohvalio jedinice koje su učestvovale u napadu i njihove komandante (Zbornik IV. politički komesar Miloš Stanimirović.dinice 25. 23 i 65. Kornicu. štab 5. Modriču. U ovim borbama 1. III 1945. komandant. 17. dok. pomoćnik političkog komesara. d. Taj proces se počeo sa uspjehom odvijati. Pored Gradačca i Modriče. 95. politički komesar Svetislav Savković. Štab 25. politički komesar i Aleksa Đukić. Štabovi brigada 25. 102. kasnije Božo Đorđevič. Kladare. krio se oko svojih kuća ili u okolnim šumama. pomoćnik komesara Danilo Milošević. Zbog uspješno izvedene akcije. Arhiv VII. 46 47 289 . Sa jedinicama 25. harao je pjegavi tifus. Čardak. brigade: v. Miloševac i Slatinu i izbiti na liniju: Miloševac-Slatina-Tramošnica-Turić-Porebrice. Zaplijenjeno je 3 puškomitraljeza.

1744. Okružni N 0 0 je formirao upravu narodnih odbora u koju su kao članovi ušli: David Davidović. Počeo je popis školskih zgrada i vršena priprema za početak rada osnovne škole u Gradačcu. učenik iz Gradačca i inž. Sreski narodnooslobodilački odbor za Gradčac izvršio je i privremenu administrativnu podjelu na opštine. Tunjo Begić i Kasim Džananović. Komandu mjesta Modriča . Početkom marta 1945. f. Tošo Pavlović iz G. br. Asim Muftić.koji su prešli na lijevu obali Bosne izražavali želju da se vrate i predaju. inž. a u aprilu i obavještajni oficiri.49 Marta 1945. bili članovi narodnooslobodilačkih odbora. Mustajbeg Ganibegović iz Mionice. i 15. sekretar Teufik Imamovič iz Gradačca i članovi: Anđelko Radić iz Zelinje. Hidajet Ljubović iz Gradačca. u oslobođen Gradačac je došla i Komanda Posavsko-trebavskog područja. Održani su zborovi i konferencije u Gradačcu. potpredsjednik Boro Jovičević iz Sugrića i Tunja Bagić iz Ledenica. Skugriću i Tarevcima. Ilija Kikić. Ko48 49 Arhiv VII. sudija iz Gradačca. 13.48 Dva dana poslije oslobođenja Gradačca počeo je funkcionisati Okružni N 0 0 . Mihajlo Novaković. odobrio je konstituisanje Sreskog N 0 0 za Gradačac u koji su ušli: predsjednik Ešref Gradaščević iz Gradačca. Mobilizacijski oficir za Komandu mjesta Gradačac bio je Tošo Tovirac. postavljeni su mobilizacijski oficiri pri komandama mjesta. k. do aprila 1944. Fehim Halilović. (Arhiv VII. Muhamed Mehmedović. jedan gradski (za Gradačac) i 9 seoskih odbora. reg. a na njegovo mjesto je postavljen Midhat Muradbegović. Jakica Vidović iz Hrgova. U gradačačkom srezu formirana su 2 opštinska. za Komandu mjesta Odžak Vid Dević. Milivoje Kunce. Mikrofilm. 1. 290 . Na svojoj sjednici. Većina ovih odbornika su od septembra 1943. Anka Kikić. Sarajevo rolna 13/277-278 i 288). Srez je podijeljen na 7 opština. Izvještaji Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 10. 50. Dedo Kukuruzović.Mirko Vuković. Politički komesar Komande područja i član OK KPJ. učiteljica iz Gradačca. Žabara. Franjo Kraljević iz Cerika. Boško Milutinović otišao je u Beograd na novu dužnost. marta. fond NOP. III 1945.

divizije u donji tok rijeke Bosne.Mehmedalija Subašić i za Komandu mjesta Orašje . a zatraženo je da pođe više. 19. marta Oblasna konferencija AFŽ i veliki miting žena.mandu mjesta Bosanski Šamac . da bi se snage 2. i da zajedno sa snagama koje su nadirale iz Brčkog. i istovremeno obezbijedi bezbjedno povlačenje jedinica njemačkog 21. Sa 16. 30 U Tuzli je održana 8. Izbijanjem jedinica 25. divizije Jugoslovenske armije. prevaljujući samo u jednom pravcu četrdesetak kilometara. armijskog korpusa iz rejona Sarajeva. i 28. 22. izvršila je napad pravcem Žabar-Srnice. fond NOP-a k. Bilo je predviđeno da njemačka 7. Iz posavsko-trebavskog područja pošlo je oko 30 žena. pa je njemačka komanda Grupe armija E donijela odluku o preduzimanju operacije Maigewitter (Majska oluja). grenadirskim pukom. koji je bio ojačan dijelovima 1. Bosanskog Šamca i Doboja osvoji Tuzlu. 1744. divizije pravcem: Brka-Bijela-Srnice. br. i 9. odbacile što dalje od rijeke Bosne i Save. armije koje su se nalazile na Trebavi i u Posavini. godine. f.Džemal Huskanović. na spoj 25. lovačke divizije. dijelom snaga 117. grenadirskim pukom. marta 1945. napala jedinice 25. puka Ruskog zaštitnog korpusa i četnicima. Ofanziva je imala cilj da rastroji 2. 36/1 i 50. njemačka divizija je sa 47. SS divizija istovremeno prodre od Vareša preko Olova i Kladnja. po ružnom vremenu pješke. 1. U skladu s ovom odlukom. ustaškog zdruga. armiju. povlačenje Nijemaca dolinom te rijeke postalo je veoma ugroženo. reg. prisili je na povlačenje i na odbrambene borbe i spriječi učešće njenih jedinica u sarajevskoj operaciji. a od Doboja prema Gračanici i dalje 50 Arhiv VII. kako bi se njemačke jedinice bezbjednije mogle povlačiti iz Bosne ka Slavonskom Brodu i dolinom Save. čemu nije moglo biti udovoljeno zbog nedostatka prevoznih sredstava. 291 . lovačke divizije i izviđačkim dijelovima 12. U isto vrijeme iz Bosanskog Šamca prema Gradačcu je upućena jedna pukovska grupa 117.

divizijska apoteka sav bolnički materijal i veći dio arhive. Beograd. 4 puške i dio komore. U povlačenju su izgubljeni 1 puškomitraljez. koja je tada uvedena u borbu. fond NOP.prema Trebavi.52 Na Humkama (trig. 33 Slijedećeg dana jedinice 25. armije je zbog ovakvog razvoja situacije uveo iz rezerve u borbu 23. str. 4 automata. marta. d. zbog razvoja situacije na pravcima Gradačac-Srnice i Gradačac-Gračanica. f. Među ranjenima je bila i rukovodilac SKOJ-a u odredu . reg. marta počeo napad dolinom Spreče. Tog dana Posavsko-trebavski odred (2. bataljon) vodio je žestoku borbu sa Nijemcima u selu Donjim Guštama. koja je pretrpjela osjetne gubitke 51 52 53 54 Gligo Mandić. 281) je neprijatelj napao bolnicu. a 25. brigadi 23. kada su položaje predali 14. a vlastiti gubici su iznosili 2 mrtva i 3 ranjena. Tada je poginulo 22. Arhiv VII. neprijatelj je prodro u pozadinu jedinica 25. 98 konja. br. marta. divizije pružaju otpor neprijatelju sa linije: Kapetanova bina-Vranovac-Špionica-Hajdurovići-Ćosići-Zeljinski potok. i 3. Borci divizijske artiljerije borili su se vrlo hrabro i gotovo svi izginuli. Posavsko-trebavski odred je takođe učestvovao u toj borbi na položajima južno od grada. divizije su na položajima kod Gračanice odbile sve njemačke napade." Napad je otpočeo 19. 186-187.30 časova. Tog dana odred je imao 2 poginula i 5 ranjenih boraca. divizije. 1. 36/1. sa dijelovima 15.Rabija Mujkić. Jedinice 45. Vojnoizdavački zavod JNA. str. 1744. 11 puškomitraljeza." 1 Neprijatelj je u zoru 20. divizija povukla istočno od Gračanice u koju su Nijemci ušli 22. komoru i druge dijelove 25. pukovska borbena grupa Gajger. 321. 145 pušaka. ali se noću 21/22. jakom vatrom po položajima jedinica 25. divizije. 47 kola. ranjeno 41. n. 5 minobacača. Ubio je 16 neprijateljskih vojnika. 292 . nastupajući od Doboja ka Gračanici. diviziju i Drugu krajišku brigadu 17. Milojica Pantelić: 25. Zadržali su nastupanje neprijatelja sve do noći. divizije i ušao u Gradačac. divizije. Štab 2. divizija. marta u 4. ustaško-domobranske divizije. Odbacivši 18. Izgubljena su 2 topa. k. divizija. a nestalo ili zarobljeno 75 boraca. brigadu sa položaja kod Turića. divizije. 1977. 6 protivtenkovskih pušaka.

brigada 23. fond NOP-a. divizije. br.56 Od 23. f. i 29. i 9." U dolini Spreče neprijatelj je potisnuo 45. Završne operacije. 36/1 i 50. 404)-Debelo brdo (k. ustaškog zdruga iz Babine Grede i Županje je zajedno sa ustašama iz Bazika. divizije. armije kao što su to planirali. da napadne lijevi bok neprijatelja pravcem Karavlaška Maoča-Hajdučko brdo. reg. diviziju ka Ozrenu i Trebavi i ovlado Gračanicom. godine u Orašje. njemačke divizije i grupe Gajger ka Tuzli. U borbama vođenim od 19. sa zadatkom da zatvori pravac Srebrenik-Tuzla. k. a 28. marta. Arhiv VII. • 293 . divizija na liniji . 1. komunikacijom Sarajevo-Doboj-Brod.PPPpggMHmnMMMMHM (126 poginulih 283 ranjena i 150 nestalih). i izvršila strašan zločin. po naređenju Štaba armije. 437. iz armijske rezerve je pravcem Lisovići-Srebrenik upućena 2. 55 56 57 Prije nego što je pošla u napad na oslobođenu teritoriju ustaška 8. Bile su vrlo žestoke i jedna i druga strana trpjele su velike gubitke. divizija istočno od Gračanice. divizije sa zadatkom da zatvore pravac Musi. Borbe su nastavljene 28. Jedinice 2. do 27. divizije. ubijajući nasumice stanovnike po ulicama. 1744. neprijatelj je odbacio jedinice NOV i POJ iz Posavine ka padinama Trebave i Majevice i ovladao komunikacijama: Brčko-Bijela-Srnice. U borbu su uskoro ubačene i dvije brigade 25. Početni uspjesi su Nijemcima omogućili da organizuju izvlačenje svojih snaga iz rejona Sarajeva. Tada je ubijeno 88 građana Orašja. marta 1945. marta.57 U novostvorenoj situaciji. Brčko-Žabar-Gradačac-Modriča i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice-Gračanica. Maoča-Humci-Tuzla i pravac Srebrenik-Lisovići-Tuzla. međutim oni nisu uspjeli da ovladaju Tuzlom i unište glavninu snaga 2. str. Istovremeno su upućene jedna brigada 28. došla 16. do 22. divizija na liniji Špionica-Topalovići-Bandra (k. krajiška brigada 17. bojna 12. 23. armije zadržale su se u odbrani na liniji: 45. da napadne neprijatelja u Srebreniku sa zapadne i jugozapadne strane. i ustašama iz Donje Mahale. na ćelu sa Skicom.Sandići-Potočari-Vukelje-Vujičić. 484). na ćelu sa Grgićem. marta vođene su uporne borbe sa ciljem da se spriječi dalje prodiranje 22. povučena je u rezervu i upućena na jug.

prodro pravcem Bijela-Srebrenik.Dvadeset trećeg marta Posavsko-trebavski odred se nalazio na položajima Gornji Hrgovi-Bijela. Tog dana ojačani 16. bataljonom 9. 5 puškomitraljeza. 736)-Okresnica (trig. 36/1.3. Uz istovremeni napad preko Špionice. Od 22 do 24. bataljon: 87 boraca.Minobacačko odjeljenje: 16 boraca. marta Posavsko-trebavski odred se kretao na prostoriji Srnice-Srebrenik-Rašljani. f. divizije i Posavsko-trebavskog odreda. bataljon: 74 borca. 1. izbio na liniju Karahum (k. gdje se smjestio. 504. puk njemačke 22. . 3 puškomitraljeza. 1744. pa se jedan bataljon odreda sa komandantom i komesarom prebacio preko grebe58 Arhiv VII.38 Od 20 do 29.radni vod: 10 boraca. Dvadeset šestog marta odred se uputio prema Bijeloj. zajedno sa 4. 815). 8 automata i 42 puške. 5 pušaka. 7 puškomitraljeza.2. Odred je 18. marta bio je napadnut od jačih neprijateljskih snaga podržanih artiljerijom. k. srpske brigade. 294 . U povlačenju iz Rašljana ka grebenu Majevice došlo je do prekida veze između jedinica. Odred nije mogao izvršiti mobilizaciju u rejonu Gradačca. 2 minobacača. 662)-Lepik-(k. to jest na greben Majevice i otvorio pravac prema Tuzli. 10 automata i 64 puške. br. Bio je prisiljen na povlačenje u pravcu Srebrenika. fond NOP-a. . 9 automata i 53 puške. većinom omladinci. potisne jedinice NOV i zauzme liniju Stražba-k. marta poslao 60 boraca i 50 pušaka u 2. on je uspio da prijeđe preko mosta na Tinji.1. . jer se morao brzo povući. Brojno stanje ljudstva i naoružanja iznosilo je po bataljonima: . divizije potisnuo je dijelove 23. 28. Istovremeno su u odred stupila 34 nova borca. bataljon: 68 boraca. reg. a zatim prema selu Rašljani. 24 mine i 10 pušaka. brigadu Bosansko-hercegovačke divizije Narodne odbrane. . marta vodio je borbu sa četnicima i ustašama u Gornjim Hrgovima i Poklecu.

a Milan Kajganić za pomoćnika komesara. čije su jedinice u to vrijeme napadale neprijateljske garnizone u Bijeljini i Brčkom. Kadro Ramić za političkog komesara. korpusa Posavsko-trebavski odred je došao u Tuzlu 30. reg. politički komesar Odreda Petar Kaurinović. Đoko V. dotadašnji komandant 3. Pajić za zamjenika. 295 . br. od 31. fond NOP-a. Sa 3. bataljonom u sastav 2. Bio je iskusni komunista. 59 Tako je poginuo Petar Kaurinović hrabri i neumorni borac. Za taj zadatak je formiran poseban štab u čijem se sastavu nalazilo sedam bataljona.na Majevice na komunikaciju Srebrenik-Brezik. pod uticajem svog učitelja i saoborca Naste Nakića. a po naređenju Štaba 2. naredbom komandanta Vojne oblasti 3. Tako je Milan Kresoja postavljen za komandanta 1. 59 Arhiv VII. 50. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a. koji su bili spremni da daju živote za ideale revolucije i socijalizma. brigade KNOJ-a nisu pošli rukovodioci iz Štaba bataljona. Pao je na pragu slobode u blizini svog Bukvika. bataljona. Treći bataljon Posavsko-trebavskog odreda ušao je u sastav 2. Istog dana Posavsko-trebavski odred je sa svoja dva bataljona. 1744. armije. da protjera i uništi četničke i zelenokadrovske grupe koje su se zadržale na terenu Majevice i ometale rad pozadinskih ustanova 2. nego su raspoređeni na dužnost u Odredu. koji je od odanih omladinaca stvarao članove Partije i SKOJ-a. Poslije pogibije Petra Kaurinovića. nedočekavši da doživi ostvarenje ciljeva za koje se borio još od predratnih dana. a za zamjenika komandanta odreda Alija Muslić. marta naveče. bataljona. marta na dužnost komesara odreda postavljen je Ivan Bumbulović. Prema naređenju Komande vojne oblasti 3. brigade KNOJ-a. krenuo na Majevicu sa zadatkom. korpusa. k. Druga dva bataljona kretala su se drugim pravcem. član KPJ od 1941. Pri prelasku ceste Srebrenik-Brezik teško je ranjen i uskoro podlegao ranama. pa su u Podorašje stigli tek 29. godine i partijski rukovodilac odreda od njegovog formiranja. marta.

gdje su opkoljeni i uništeni. Crnu Goru. u susret Crvenoj armiji. 9. Na frontu u Italiji saveznici su se pripremali za proljetnu ofanzivu na Gotsku liniju (jezero Komo-Bolonja-Toskanske planine). . Narodnooslobodilačka vojska preimenovana je u Jugoslovensku armiju. Njemački front. oslobodivši u toku zime Poljsku. Dalmaciju sa ostrvima. jugozapadnu Bosnu i uspostavila neprekidan front od Drave do Jadranskog mora. a Vrhovni štab u Generalštab JA. a zatim da preuzmu opštu ofanzivu ka Berlinu. Srbiju. Četnici su pod borbom satjerani u rejon Teočaka. u oslobođeno Brčko.na istočnom frontu Crvena armija je. Prvog marta 1945. . nasuprot jedinicama Jugoslovenske armije.na zapadnom frontu saveznici su izbili na Rajnu i obrazovali više mostobrana sa namjerom da što prije zauzmu Rursku oblast.Odred je krenuo na Majevicu preko Gornje Tuzle. Kod Čađavice i Vršana se takođe borio sa četnicima. opšta situacija na frontovima je bila sljedeća: . gotovo cijelu istočnu Prusku i Pomeraniju izbila na liniju r. Vrhovni komandant je pred JA postavio cilj da oslobodi sve naše narode na cjelokupnoj etničkoj teritoriji. a zatim se preko Brezovog Polja uputio. Odra-Slovačke planine-Blatno jezero-Drava. Hercegovinu. Priboja i Teočaka. gdje je vodio borbe sa domaćim četnicima. Brijesta. 296 .na jugoslovenskom ratištu Jugoslovenska armija je u toku jeseni i zime oslobodila Madedoniju. uglavnom se protezao linijom Drava-Dunav-Šarengrad-ušće Drine-Sarajevo-Banja Luka-Bihać-Gospić-Karlobag i nije bio taktički povezan. aprila. Odred se zatim spustio u Semberiju. BORBE ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE Uoči velike savezničke proljećne ofanzive koja je bila predviđena za početak aprila 1945.

u Četvrtoj krajiškoj .60 Zadatak Južne operativne grupe bio je da likvidira neprijatelja na potezu Bijeljina-Brčko-Orašje. . divizija. Đuro Vukobrat. pomoćnik komesara i Drago Mitrović. 472 (jedinice 23.u Prvoj jugoslovenskoj . Pravoslavna Špionica-Bandra-Stražba-k. s. Borike-Debelo brdo-Veliki brijeg-Kamenički vis (jedinice 45.Savan Kesić. pomoćnik komesara i Nikola Tomić. armije je formirao tri udarne grupe divizija. u pozadinu neprijateljskih snaga na sremskom frontu. komandant. 17.u Prvoj krajiškoj . . pomoćnik komesar i Ante Bajak. načelnik štaba.d. Mirko Turić. komandant. Makso Sekulić. divizije). U štabovima brigada nalazili su se: . načelnik štaba. U okviru priprema za proboj sremskog fronta. politički komesar.61 Pred početak završnih operacija 2.u Artiljerijskoj brigadi . načelnik štaba. Milan Bojanić. komandant.Mirko Srdić. Petar Simurdić. Gligo Mandić. politički komesar. divizije). načelnik štaba. 61 297 . komandant. politički komesar. Mašan Milutinović. politički komesar. Štab divizije je imao slijedeći sastav: Radomir Babić. divizije). 325-326. politički komesar. Vlado Malbašić. štab 1. i 5. Prvu jugoslovensku udarnu. armija je držala liniju Karavlaška Maoča-hajdučko brdo-Hujdurovići (jedinice 25. obezbijedi unutrašnje bokove 1. str. a poslije toga da dejstvuje opštim pravcem Doboj-Derventa-Banja Luka-Sisak-Novo Mesto. angažovanjem svojih divizija u dolini rijeke Bosne. . a zatim da forsira Savu u rejonu Brčkog.Miloš Tanjga.PPHMMH Sve četiri armije i samostalni korpusi dobili su zadatak da prijeđu u ofanzivu za konačno oslobođenje zemlje. načelnik štaba. koje bi sa fronta napala Sremska grupa divizija. i u sadejstvu sa Sremsko-bosutskom grupom divizija nastupa pravcem Gunja-Županja-Cerna. Druga armija koja je bila grupisana u istočnoj Bosni dobila je zadatak da u početnom periodu operacija. U Južnu operativnu grupu ušle su 2. Ilija Materić. n. i 4. Dvadesetosma divizija se nalazila u armijskoj rezervi na prostoriji Puračić-BukinjePoljice. Peta krajiška N 0 0 divizija imala je tada u svom sastavu Prvu krajišku proletersku brigadu. 60 t. . Drago Šobot. komandant. zamjenik komesara i Jovo Nastić. Aleksandar Krajačević Saša.Vasilije Bošković. pomoćnik komesara i Novo Matunović. Četvrtu krajišku udarnu i Artiljerijsku brigadu. armije.

zamjenik komandant. zamjenik komandanta i Vlado Bajić. Šestog aprila 2. 1. Božo Hinič. komandant. aprila. armije odlučili su da nastave ofanzivna djejstva i što prije ovladaju Semberijom i Posavinom. komandant: Milenko Stojaković. divizija). aprila prijeđe sa 23. aprila prešle u opšti napad na neprijatelja. divizija). brigada 25. divizije tada su bili: Blažo Janković. Zvonko Žardin. i 23. pomoćnik komesara. 298 . u Petnaestoj majevičkoj . svaka na svom pravcu. aprila. savladale otpor neprijatelja i do mraka izbile na liniju Hrgovi-Hajdurović-Kapetanova bina-Vranjevac-Hadžići (25. da se neprijatelj na čitavom frontu u Posavini i Semberiji ubrzano povlači. pomoćnik komesar. armije je odlučio da u toku noći između 31. krajiškom brigadom u protivnapad. divizija je izbila na liniju Piskavica-Straževac-Karanovac-M. divizije oslobodila je Gradačac i izbila na liniju Humke-Gradačac-Tu62 U štabu 17. Milan Makivić. politički komesar. politički komesar. i 28. komandant.Rade Čorak. u Drugoj krajiškoj Milan Zgonjanin. armije napadale su pravcima Karavlaška-Maoča-Avramovina (25. pomoćnik komesara. divizija) i Bandra-Lukavac (23. Južna operativna grupa divizija 1. krajiška brigada je dostigla liniju Donja Zelinja-Petrovac-Gornji Lukavac. i V. politički komesar. armije je premjestio težište operacije sa pravca Gradačca u pravcu Doboja.Milorad Miklavčić. zamjenik komandanta i Branko Bahrić. Istog dana 45. Šestog aprila štab 2. Poslije uporne borbe jedinice JA su ovladale Srebrenikom i nastavile gonjenje neprijatelja prema Špionici. Sa pomenutih linija sve jedinice su 5. armije prenijela je težište operacija iz rejona Bijeljine u rejon Brezovog Polja i Brčkog. divizijom i 2. načelnik štaba. Jedinice 2. U borbama koje su se odvijale tog dana jedinice su. komandant. 19. Štab 2. Ostravica (na Ozrenu). diviziju sjeverno od komunikacija Gračanica-Doboj.62 U toku 4. armije i Štab Južne operativne grupe divizija 1. politički komesar i Uroš Kukolj. Primjetivši.Ocenjujući da je pritisak neprijatelja popustio i da je on uglavnom zadržan na cijelom frontu. Sedamnaesta divizija je istog dana napala neprijateljski garnizon u Bijeljini i 2. Stevo Klašnja. Milan Minić. orijentišući 25. aprila oslobodila grad. Petko Kahmi. U štabovima brigada su bili: u Šestoj . a zatim gonila neprijateljske zaštitničke dijelove prema Brezovom Polju. Štab 2. marta i 1. Dušan Sovilj.

Borba je nastavljena 10. ali se nisu mog63 Druga proleterska divizija imala je tada u svom sastavu 2.U Trećoj srpskoj . vodeći idućih dana ogorčene borbe na Becnju i Ciganištu. otpočeo je takođe 5. 4. Vaso Dragović.Vido Šoškić. Nikola Stanišić. brigadom). brigade. Živojin Jeremić. Uz pomoć pojačanja. brigade prešli su u napad i neprijatelja odbacili prema rijeci Bosni. divizije je izbila na liniju Porebrice-Dubrava-Bijela. koje je dobio sa lijeve obale Bosne. Poslije kraćeg odmora jedinice 25. i 3. zamjenik komandanta. Milija Stanišić. nastupajući desnom obalom Save. aprila je oslobodila Orašje (sa 4. divizije su tog dana napale Gračanicu. aprila Bosanski Šamac (sa 2. neprijatelj je 11. divizije je u 23 časa oslobodila Modricu i u sadejstvu sa 19. koji se utvrdio u tri zidana bunkera.63 Devetog aprila 16. Ustaše su pošle prema zapadu. načelnik štaba. brigada 25. a 18. komandant. Đoko Nedić. politički komesar. u kojem je bilo oko 600 ustaša. U borbi za Garevac. komandant. aprila. Zarija Šaletić. komandant. načelnik štaba. aprila.Mihailo Gavrilović. Veselin Perović Truša. armije. brigadom). Štab divizije su sačinjavali: Šredoje Urošević. Devetnaesta brigada je blokirala neprijatelja u Garevcu. 299 . pmoćnik komesra i Jovo Samardžić. komandant. pomoćnik političkog komesara i Vojislav Đurović. poslije žestokih borbi na prilazima ovom mjestu. brigada 25. Napad jedinica Južne operativne grupe divizije 1. U štabovima brigada bili su: u Drugoj proleterskoj . 40 ranjenih i 56 nestalih boraca. . te u crkvi i školi. uspio da ih potisne i izvršio evakuaciju ranjenika na lijevu obalu Bosne. srpske divizije su u noći 18/19. divizija. i 11. Oko 15 časova dijelovi 18. Peta divizija i 17 divizija su se prebacile preko Save i nastavile nadiranje prema Županji. u Četvrtoj proleterskoj . politički komesar. zamjenik komandanta. brigadom iste divizije izbila na rijeku Bosnu. politički komesar i Radomir Burič. marta iz Garevca izvršio napad na jedinice 19.Ljubiša Veselinović. a 2. politički komesar. divizija je imala 25 mrtvih. načelnik štaba. proletersku (crnogorsku) i 3. Brčko je oslobođeno 7. Branislav Joksović. Vojin Đurašinović Kostja. pomoćnik komesara i Lazar Tešić. aprila ujutro. i 19. 8.rić. na liniju Modriča-Koprivna. aprila prešle rijeku Bosnu i oslobodile Odžak i okolna sela. Milorad Milošević. 11. pod komandom Peke Dapčevića. načelnik štaba. srpsku brigadu. osobito u Hasiću. Jedinice 23. proletersku (srpsku). zamjenik komandanta. oslobodile je sutradan u 7 časova i nastavile nastupanje prema Doboju.

a za referenta za zdravstvo dr Huso Kapetanović (nalazio se tada u JA). Pošto je 25. koji su se protezali linijom: k. na osnovu odluke Predsjedništva ZAVNOBiH-a. Brčko. Maglaj. Za predsjednika je izabran David Davidović iz Miloševca. Bos. divizije imale su 74 poginula i 259 ranjenih boraca. aprila oslobodile Slavonski Brod. Zvornik i Srebrenicu. u noći 28/29. Jedinice 25.882 zarobljena. koji je obuhvatao teritoriju opština Bosanskog Šamca. armije. a odnos snaga je bio 1:1. Šćepo Radić iz Dubice i Cvijetko Stojanović iz Vranjaka. Članovi odbora su bili: Vid Dević iz Novog Grada. Tuzlanski okrug je imao 12 srezova: Bijeljinu. korpusa. Graćanicu. srpska divizija morala poći u sastav svoje 2. 205-Svilaj-Potočani-Vlaška Mala-Prud. aprila. za podpredsjednika Pavo Pajić iz Modriče i Ahmet Mešić iz Odžaka.d. aprila. Stanovnici Odžaka su izbjegli u Modriču. Gradačac. 12 mitraljeza. 63 konstituisan je sreski narodnooslobodilački odbor za srez Bosanski Samac. koja je u napredovanju daleko odmakla na zapad. istočnobosanske divizije 3. Doboj. Zajedno su se vratili i zaposjeli fortifikacijski uređene položaje za odbranu. banjalučki. tuzlanski. Neprijatelj je imao 733 poginula. Referent za prosvjetu je postao Dojčin Uzelac. referent za finansije Mehmedalija Subašić iz Bosanskog Šamca i referent za upravu Tošo Tovirac iz Tišine. Neprijatelj je ipak uspio zadržati svoje položaje.64 Po oslobođenju Bosanskog Samca. njene položaje su preuzele jedinice 27. 3 minobacača. Mitar Lujić iz Crkvine. Na povratku prema Odžaku njima su se priključile ustaše koji su se povlačili dolinom rijeke Bosne. Na taj način su ih odsjekle od ostalih neprijateljskih jedinica koje su se povlačile ka Zagrebu. Od oružja i opreme zaplijenjena su 4 topa. Tarevce i Jakeš. mostarski. 365 ranjenih i 2. 76 puškomitraljeza i 37 automata. Samac. Izgubile su 4 topa. jednu pt pušku i 10 konja. bihaćki i travnički. Nove borbe su vođene od 24. pošto su jedinice JA 20.le probiti. Konstituisanju Sreskog N 0 0 u ime Okružnog N 0 0 prisustvovao je Edhem Čamo 64 65 Milojica Pantelić. Kladanj. 235-236. Prema toj odluci teritorija Bosne i Hercegovine je podijeljena na šest okruga: sarajevski. za referenta za privredu Trivo Dakanović. str. 300 . n. za sekretara Panto Nikolić iz Modriče. Modriča i Odžaka. 7 minobacača. do 27. Vlasenicu.

U svim opštinama formirani su vodovi milicije. Predviđeno je da u komitet uđe i komesar Komande mjesta Gradačac . Teufik Imamović član sreskog komiteta KPJ i Kasim Ibrišimović. Mile Glavaš i Gojko Šarkanović. djelovalo je 59 članova i 3 kandidata za članove KPJ. Uporedo su se vršile i pripreme za postavljanje opštinskih i sreskih sudova. Dana Simić. u sastavu: Slobodan Janković (sekretar). U prvo vrijeme bilo je svega 90 milicionera na teritoriji okruga. U isto vrijeme imenovan je i novi sreski komitet za bosanskošamački srez. bila u sastavu Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. Okružni komitet je. od toga pola u Gradačcu. Teufik Imamović. poslije odlaska nekih članova na druge dužnosti. Imenovan je novi sreski komitet za srez Gradačac. Fuad Suljić. Odlukom Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. a pola u Bosanskom Šamcu. Odžaku i Orašju. u sastavu: Mehmedalija Tufekčić. radio u okrnjenom sastavu. partijska organizacija opštine Srebrenik ponovo je pripala Okružnom komitetu za Trebavu i Posavinu pošto je od februara 1944. Na čitavom Posavsko-trebavskom području bila su svega 2 pravnika. a u Posavsko-trebavskom odredu 36 članova KPJ i 5 kandidata. Istom odlukom partijska organizacija iz Bukvika pripala je Sreskom komitetu za brčanski srez. Nešto ranije formiran je sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez. komesar 25. Uskoro su konstituisani opštinski NOO u Bosanskom Šamcu. U pripremama se nailazilo na znatne teškoće. jer se oskudijevalo u stručnom kadru i pomoćnom osoblju. a u srezovima čete. a na teritoriji sreza Gradačac-36 članova. Desetog aprila u oslobođenom Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Milojica Pantelić. Uporedo sa konstituisanjem organa narodne vlasti stvarani su organi unutrašnjih poslova i milicije. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. U Komandi područja i u komandama mjesta bilo je 24 člana. Rifat Salihović. Na teritoriji sreza Bosanski Samac.koji mu je prenio smjernice za dalji rad. Modriči. a za članove Cvijan Dakić. 301 .Esad Taslidžić. Joco Vočkić. divizije. Arif Zenunović i Lepa Kuđic. za sekretara Saliha Mehikić.

Brnjiku. Sekretari sreskih komiteta po svojoj funkciji su bili i članovi Okružnog komiteta. Od toga broja. Posavsko-trebavski odred brojao 796 boraca. brigadu KNOJ-a. Došlo je do znatnog priliva novih boraca u jedinice odreda. postojale su partijske organizacije u ustanovama sreza i pri komandama mjesta Brčko i Celić. a nisu bili krivi. po naređenju komande Vojne oblasti 3.Panto Nikolić. Posavsko-trebavski odred je 10. Rahiću i Koraju). Joco Vočkić. Odred je dobio zadatak da uništi ostatke četničkih i ustaških jedinica. korpusa u Gračanicu. korpusa. G. Poslije oslobođenja Brčkog. u drugoj polovini aprila. za sekretara sreskog komiteta KPJ došla je Nada Manojlović. Zbog toga je Okružni komitet nekoliko puta. Sarajevo. aprila iz oslobođenog Brčkog krenuo preko Bukvika i Žabara prema Orašju. osobito među onima koji su bili zaplašeni zbog neprijateljske propagande. (Arhiv VII. Oni koji su se krili. Umjesto ranijeg 3. Ahmet Ćatić. 302 . ba66 Na teritoriji opštinskog komiteta Bukvik djelovalo je 10 članova KPJ. 5036 i 5022). na tom terenu više nije bilo vojnih jedinica i ustanova. upućeno je 200 boraca u Dopunski bataljon 3. Zaga Lukić i Sulejman Čaušević. aprila. bataljon. Odred je pomagao i pri radu organa narodne vlasti i pružao im zaštitu. Lepa Kuđić. jer im se ništa neće dogoditi. obavještavani su preko prijatelja i rođaka da se predaju. bataljona koji je upućen u 2. Mehmed Mujbegović i Trivo Dakanović. koje su se krile oko posavskih sela. Sreski komitet za brčanski srez imao je tada slijedeći sastav: Radivoje Lukić (sekretar). br. IRP. tražio da se u okolinu Gradačca iz Posavine upute jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje bi političkim radnicima i organima narodne vlasti pomogle i obezbjeđivale njihov rad. Poslije prelaska jedinica JA preko rijeka Bosne i Save. Dolazili su i oni koji su silom mobilisani u neprijateljske formacije. Za komandanta 3. Vrlo brzo odred je narastao na oko 1000 boraca. zbirka NOR-a kat. Pored toga. formiran je novi 3. Tako je. da vrši mobilizaciju ljudstva i da politički djeluje među stanovništvom. Salih Mehikić. 30. izuzev Komande područja i komande mjesta koje su imale malo naoružanog ljudstva. 66 Ostaci četničkih i ustaških bandi još su krstarili teritorijom Posavine i Trebave. a na teritoriji opštinskog komiteta Vražići 19 članova (ćelije u Vražićima.

navode d a j e na tom prostoru bilo oko 11. Utvrdili su se u trouglu koji čine rijeke Bosna i Sava i planina Vučjak. Svako naseljeno mjesto je pretvoreno u otpornu tačku. str. Zadnji podatak je najrealniji. kao glavna otporna tačka. 9 minobacača. 67 U navedenom djelu Milojice Pantelića. jer je broj približan neprijateljskim gubicima u toj operaciji. 856) naveo da se na tom prostoru nalazi 3. Drago Karasijević i Mladen Vukosavljević u knjizi 53. NOV srednjobosanska divizija.500 ustaša. bataljona postavljen je Muharem Ibralić.000 ustaša. za komesara 1. 34. Vlaška Mala. Ostala sela i zaseoci su takođe bili dobro utvrđeni. 303 . korpusa iz doline rijeke Bosne preko Bosanskog Broda. opasanog sa tri reda bodljikave žice. (Zbornik IV. 228. a naročito Gornja Dubica i Prud u kojima su postojali trospratni bunkeri.000 pripadnika uglavnom 12. Pored velikog trospratnog bunkera. Na prostoriji Novi Grad-Vlaška Mala-Odžak-Mrka Ada-Balegovac-Dubica ostala je. za odbranu je pripremljena velika školska zgrada.500-4. ustaško-domobranske divizije. sa pojedinim mitraljeskim zaklonima.67 Oni su ranije imali zadatak da kao bočna zaštitnica štite izvlačenje njemačkog 21. maja 1945. dok. a vlastiti gubici su bili 1 mrtav i 1 ranjen (komesar 2. gdje su u velikom broju bili zastupljeni bunkeri povezani podzemnim skloništima i streljačkim rovovima punog profila. poslije povlačenja Nijemaca. divizije je u svom izvještaju Štabu 3. jača ustaška formacija od oko 4. na str. a za komesara Stjepan Tešič.taljona prvo je postavljen Nedo Pisarevič. bila je najjače utvrđena. sa još jednim bataljonom ustaške milicije. jer su se one krile po malim grupama. Štab 27. korpusa od 7. 133 puškomitraljeza sa dosta municije. Od polovine do kraja aprila ubijeno je 15 neprijateljskih vojnika. bataljona Ilija Kaurinović). i 15. U međuprostorima su bili iskopani streljački zakloni punog profila. U Posavini Posavsko-trebavski odred nije naišao na jači otpor zaostalih neprijateljskih jedinica.500 četnika. i izradili sistem odbrane u vidu stalne i polustalne fortifikacije. 154. na str. 29 mitraljeza. 190. knj. iznosi se broj od oko 2.000 ustaša i oko 1. Zbog odlaska Kadre Remića na partijski kurs. Od naoružanja su imali 8 topova.

politički komesar. pomoćnik komesara i Živko Gajić. Ratko Altarac. komandant. načelnik štaba. armije. politički komesar. 304 . str. ustaše nisu mogle da krenu na zapad lijevom obalom Save kuda su se povlačile njemačke i ostale ustaške snage. muslimansku. .U Devetnaestoj . politički komesar. divizije. a poslije njegovog ranjavanja Omer Dedić. pomoćnik političkog komesara i Jakob Vodušek. Vlašku Malu i M r k u Adu. muslimanska brigada 27. 275. aprila sa velikim gubicima na obe strane. Zarije Škerović. te su ostale odsječene od ostalih neprijateljskih snaga u trokutu koji čine rijeke Sava i Bosna i planina Vučjak. One su uspjele da do 21.Jedinice 25. Asim Hodžič. u borbu je uvedena i 16. 9. aprila.U Dvadesetoj . ali ih nisu mogle likvidirati zbog nedostatka teške artiljerije i avijacije.U Šesnaestoj . načelnik štaba. Ahmet Đonlagić. pomoćnik komesara i Selim Zelinčević.Odžak. otpočeo je napad na cijelom frontu u kojem su učestvovale 16. i 19 brigada 27. Vojnoistorijski glasnik br. Pošto je 20. 23. Jedinice 25. romanijsku brigadu. Štab divizije su sačinjavali: Miloš Zekić. Operacija Vlaška Mala. komandant. divizije započele su borbu sa ustašama 19. divizije68 i Posavsko-trebavskog odreda okružile neprijatelja. Nikola Andrić. Čamil Kazazović. Teške borbe nastavljene su od 25 do 27. divizije. dok je mjesto načelnika štaba bilo upražnjeno.69 Sedmog maja stigla je u Brusnicu kao pojačanje 14. maja u 3 sata ujutro. aprila svoje položaje 16. 68 69 Dvadeset sedma istočnobosanska divizija imala je tada u svom sastavu 16. maja jedinice 27. ali je neprijatelj uspijevao da odbije napade i da se na svojim dobro utvrđenim uporištima održi. divizije sa jednim divizionom artiljerije.Spaso Mičić komandant. Košta Banjac. komandant. aprila oslobođen Slavonski Brod. aprila izbiju nadomak Save. pomoćnik komesara i Momir Koprivica. a da njegove otporne tačke opkole. aprila. politički komesar. U ovim napadima pojedine napadne kolone su uspijevale da se kroz međuprostore probiju iza braniočevih položaja. u sastav 2. Poslije priprema.Ratko Jovičić. načelnik štaba. na odseku Vrbovac-Vinska i time onemoguće povlačenje ustaša desnom obalom Save na zapad. .Radomir Šćepanović. Drago Karasijević. do 7. Pero Jovičić. vršile su stalne napade na neprijateljska uporišta . birčansku i 20. 19. Kada je prispjela u Modriču. Pošto su od 1. U štabovima brigada bili su: . zamjenik komandanta. divizije predale su 28. muslimanskoj brigadi i krenule na zapad. 2/67. brigada 53.

muslimanske brigade. napadala je neprijatelja na liniji Srnave-Potočani-Duge Njive. 330. korpusa podršku avijacije i tenkova. 20 305 . ustaška grupa se još borila. . Ahmet Džonlagić .Jedan bataljon Hrvatske divizije KNOJ-a zaposjeo je desnu obalu Save od sela Svilaj do ušća rijeke Bosne u Savu. divizije su iznosili 114 mrtvih. dok. 101-s. Srnava. divizije od 20. 34. U borbama koje su vođene od 1.Devetnaesta brčanska brigada napadala je sa linije k. a jedan na desnoj obali rijeke Bosne od skele ispod Modriče do Mrke ade. knj. . 925-928).Dvadeseta romanijska brigada je rasporedila jedan bataljon južno od Mrke ade. Jedinice JA su se uspjele ukliniti do Dubice i blokirati Vlašku Malu i Odžak.Četrnaesta brigada 53. Posavsko-trebavski odred (bez jednog bataljona) zauzeo je položaj od Mrke ade do Bosanskog Šamca. str.neprijateljska uporišta. str. srednjobosanske divizije raspoređena je na liniju Lipik-Svilaj-Vrbovac. Od 9. ne može likvidirati . Štab 27. maja neprijatelj je imao 243 poginula i 404 ranjena. . divizije je zatražio od Štaba 3. Izvršen je novi raspored jedinica i u borbu su uvedene nove jedinice. . a gubici jedinica 27. 222 ranjena i 27 nestalih. ali pošto je neprijatelj u borbu ubacio svoje jake rezerve. do 15. IV. brigada 53.70 Iako je kapitulirala fašistička Njemačka i sa njom kvislinška NDH. bez velikih gubitaka.Ćamil Kazarović. . Svaki njihov napad je uzvraćen neprijateljskim protivnapadom.Šesnaesta muslimanska brigada. maja jedinice JA su djejstvovale sa svojih položaja prema neprijateljskim uporištima. jedinice JA bile su prinuđene da se povuku na polazne položaje. do 15. Posavskotrebavski odred i dijelovi 20. Uvidjevši da raspoloživim snagama i sredstvima. Napad je trajao 9 sati. Borbeni put 16. 286-287. sa zadatkom da spreči proboj neprijatelja preko rijeke Bosne. ojačana jednim bataljonom Posavsko-trebavskog odreda. brigade bili su u rezervi i sprečavali eventualno prebacivanje neprijatelja preko rijeke Bosne.71 70 71 Izvještaj Štaba 27. (Zbornik. divizije i jedan divizion artiljerije.14. 1945. 5.

zauzimaju Odžak. Bježeći ispred 16. Dvadeset četvrtog maja u 23 časa 19. 290.401. artiljerija i avijacija su od zore do mraka žestoko bombardovale neprijateljske položaje. n. a 22. U ovoj operaciji ustaše su potučene. 19. maja. str. maja avijacija je sa sedam aviona bombardovala neprijateljska uporišta. krenuo u tri kolone prema Tuzli. Njoj su sadejstvovali. a zarobljeno je 745 ustaša. poslije dvočasovne borbe. maja. divizije prodiru duž desne obale Save do Pruda.Vlašku Malu sa t r i pravca. 26. na kojem je govorio Ivan Bumbulović. maja. i 19. i 27. brigade. 23. str. Ustaše koje su se povlačile iz Odžaka i Vlaške Male pokušale su da se probiju preko položaja 16. pa su jedinice 16. 306 . Sva neprijateljaka uporišta su razorena. Dvadeseta romanijska brigada i Posavsko-trebavski odred su u toku noći forsirali Bosnu i napali na neprijateljske položaje duž lijeve obale Bosne. 284.72 Nakon žestoke tročasovne borbe neprijatelj je razbijen i stalna neprijateljska uporišta su zaposjednuta. dijelom snaga. Jedinice 53. i 20. do 22. brigade prešle u gonjenje.. poslije održanog mitinga u Bosanskom Šamcu. koji iznenadnim udarom likvidiraju i produžavaju ka Dubici. brigade. Šesnaesta brigada 27. maja vršeni su svakodnevni napadi. maja. a sutradan 25.73 Manji broj ustaša se po grupicama izvukao iz obruča. bričanska brigada i jedan bataljon Posavsko-trebavskog odreda. Slijedeća dva dana.d. Drago Karasijević. i 24. preko Krčevina prema Vučjaku. sadejstvujući u likvidiranju neprijatelja u Dubici. Slijedeća dva dana. te je kod protivnika nastupila opšta dezorganizacija. ustaše su naletjele na dijelove 14. U dogovoru sa partijskim rukovodstvima i organima narodne vlasti je72 73 Isto. nastavljeno je čišćenje terena od neprijateljskih grupa. divizije koncentričnim napadom. brigada 27. Posavsko-trebavski odred je 28. brigade odbačeni su nazad. izvršen je opšti napad svim snagama. Nastupilo je rasulo kod ustaša. Poginulo je 3. Snažnim protivnapadom bataljona 16. muslimanske brigade. divizije napala je najjače uporište . Poslije učešća u operaciji protiv ustaške grupacije kod Odžaka. u 4 časa.Od 15.

brigade stupe stotine novih boraca i formiraju se dva nova partizanska odreda. prošao kroz tri faze u svom razvoju. Posavsko-trebavski odred je rasformiran. i 16.74 Oni će u naredne 2 godine nastaviti borbu sa istim neprijateljem. godine. četničkih i zelenokadrovskih bandi koje su se krile po šumama i zemunicama sjevernog dijela istočne Bosne. po dolasku većih jedinica NOV u Posavinu i na Trebavu. f. fond NOP-a. 6. brigade 3. Posavsko-trebavski odred je. 15. koja je imala zadatak da iskorijeni ostatke ustaških. Došavši u Tuzlu. godine. 307 . a među njima i posljednji komandant odreda-Cvijetin Vasić. a njegovo ljudstvo i starješine su popunili čete i bataljone 2.koji su upornim političkim radom pridobili i privukli na stranu NOP-a omladinu i veći dio ostalog stanovništva ovog kraja. kojeg će kao ranjenika ubiti četnički banditi u brčanskoj bolnici 1946.dan broj starješina iz Odreda je ostao na terenu i preuzeo dužnosti u oslobođenim gradovima Posavine i Trebave. u bataljone 6. br. protiv kojeg su se borili u toku rata. bili su bitni činioci za donošenje odluke o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. 42.branili i širili slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i obezbjeđivali djelatnost partizanske pozadine. Tako su stvorili preduslove da. VOJNO-POLITICKI ZNAČAJ POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Veliki uspjeh jedinica NOV i POJ i vrlo povoljna politička situacija u sjevernoistočnoj Bosni. k. u ljeto 1943. divizije KNOJ-a. Jedan broj boraca daće u toj borbi i svoj život. U prvo vrijeme Posavski i Trebavski odredi su bili samostalne jedinice i vršile svoje odredske funkcije . 74 Arhiv VII. na svom borbenom putu dugom oko 20 mjeseci. Stvaranje partizanskih odreda u Posavini i na Trebavi je jedan od glavnih rezultata dugotrajnog i teškoćama ispunjenog političkog djelovanja aktivista NOP-a . reg. 1745.članova KPJ i SKOJ-a .

zavisno od vojno-političke situacije u Posavini i na Trebavi. Muslimani i Hrvati. Odluka nije mogla biti realizovana. Učestvovao je u operacijama većih jedinica. u neposrednu blizinu svoje teritorije. odred je vojnički i politički sazrio da preraste u veću jedinicu . zvog ofanzive jakih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. odred je mijenjao. U njegovim redovima su se zajedno borili Srbi. komandante i vrijedne političke komesare. Od 4800 boraca NOV i POJ. odred je živio i rastao. u pojedinim periodima.brigadu. kada se vrati na svoju teritoriju. ravnopravan i slobodan život u zajedničkoj postojbini Bosni i Hercegovini. Odred je bio sastavljen od običnih ljudi iz naroda. vješte komandire. Iz svog sastava je uputio za popunu drugih jedinica preko 1000 boraca.Posavini i Trebavi. Iz Srebrenika sada počinju akcije odreda prema matičnoj teritoriji . kalili se u mnogim akcijama i izrastali u dobre borce. stvarajući uslove za bolji. Svoje brojno stanje i organizacionu strukturu. Crpeći uvijek nove snage iz naroda. Pred kraj rata imao je oko 1000 boraca. nije više bilo potrebno da odred ima nekoliko stotina boraca u svom sastavu. Zbog toga je donijeta odluka da kompletni bataljoni pređu u 18. Odred je bio prva jedinica za mnoge Posavce i Trebavce u kojoj su oni sticali prva borbena iskustva. zatvarao opera308 . Na svom borbenom putu odred je izvršio razne zadatke. poslije spajanja. narastanju uticaja NOP-a i širenju ideje bratstva i jedinstva. političkim radom među borcima i narodom. U jedinicama odreda djelovali su mnogi komunisti i skojevci koji su svojim primjerom u borbi. Prelaskom u centralnu Bosnu i dužim zadržavanjem na drugoj teritoriji. koliko je dala Trebava i Posavina. koji su poticali iz svih sela i gradova Trebave i Posavine.U drugoj fazi razvoja. oko 2000 je prošlo kroz Posavsko-trebavski odred. Treća faza razvitka nastaje dolaskom odreda u Srebrenik. hrvatsku brigadu i da se odred svede na takvo brojno stanje koje će služiti kao jezgro za popunu. visokim moralom i zalaganjem dali veliki doprinos snaženju odreda.

Unosio je patriotizam u redove omladine i ostalog stanovništva. AFŽ i NOF-a. U prvim mjesecima postojanja odreda. po svim meteorološkim uslovima. SKOJ-a. sadejstvovao drugim jedinicama u napadu i odbrani. one su u njegove čete uputile mnoge članove Partije i SKOJ-a koji su pomogli da Odred postane čvrsta borbena jedinica.cijske pravce i spriječavao prodore neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju. Društveno-političke organizacije sa terena znatno su doprinijele da odred uspješno vrši svoje funkcije. Obezbjeđivao je rad vojnopozadinskih organa i učestvovao u prikupljanju sredstava za partizanske bolnice i stanovništvo ratom opustošenih krajeva. Okružni komiteti KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu. Odred se nalazio i u teškim situacijama. ali je čvrsto odredsko jezgro našlo uvijek načina da to stanje brzo prebrodi i odred učini još jačim i borbenijim. mostovima i željezničkim prugama. Bio je pod operativnom komandom 7 štabova divizije i 12 štabova brigada. pravio zasjede na pravcima kretanja neprijateljskih jedinica. 309 . Odred je obezbjeđivao rad društveno-političkih organizacija i sam pomagao da se na terenu stvaraju narodnooslobodilački odbori i organizacije KPJ. išao u izviđačke akcije. Bilo je i odlaženja iz njegovih redova. Izvodio je mnoge napade na neprijateljska uporišta i kolone. gonio. osobito u prvim mjesecima svog postojanja. vršio diverzije na putevima. USAOJ-a. Dao je znatan doprinos u sprovođenju linije KPJ na mobilizaciji svih snaga za pobjedu nad okupatorom i domaćim izdajnicima. ali je često vršio i samostalna borbena dejstva. hvatao i razoružavao pripadnike odmetničkih bandi. vršio garnizonu službu. narodnooslobodilački odbori i organizacije AFŽ su u svakoj prilici nastojali da pruže pomoć. ćelije i aktivi KPJ i SKOJ-a. Djejstva je izvodio danju i noću. Kao teritorijalna jedinica neprekidno je vršio politički uticaj u rejonu svog dejstva. To jedinstvo fronta i pozadine bilo je zaloga uspjeha i pobjede nad znatno nadmoćnijim neprijateljem i dovelo je slobodu u sela i gradove Trebave i Posavine. sreski i opštinski komiteti.

V D I O SPISAK BORACA POSAVSKO-TREBAVSKOG ODREDA .

Autor rukopisa je na kraju uporedio podatke iz rukopisa sa podacima iz spiska. Odžak i Srebrentk. Brčko. a za borce koji su bili u 16. 6. Tako sređeni spiskovi su dva puta upućivani opštinskim odborima SUBNOR-a na dopunu i izmjenu. majevačkoj brigadi sa podacima iz edicija o tim jedinicama. Gradačac. muslimanskoj. kada knjiga bude odštampana. Doboj./ Podatke za spisak boraca Posavsko-trebavskog odreda prikupili su opštinski odbori SUBNOR-a Bosanski Samac. Modriča. odnosno da su podaci o pojedinim borcima neprecizni i nepotpuni. a o njima su dali mišljenje i organizacije SUBNOR-a mjesnih zajednica. sekretar redakcije Uroš Goranović je sačinio spiskove po opštinama. . Stoga molimo čitaoce da imaju u vidu da su propusti u najvećem broju nastali uslijed nepotpunosti evidencije. Spiskovi su također. Na osnovu toga. sigurno će se ispostaviti. da u spisku ne budu obuhvaćeni svi borci. Gračanica. proleterskoj i 15. Orašje. Uprkos svim nastojanjima. bili priključeni uz dvije verzije rukopisa da bi čitaoci mogli dati svoje primjedbe.

Srbin. borac. 5. 4. zemljoradnik. Gornja Slatina. 1927. Brvnik. radnik. 1927. borac. 1945. Srbin. komandir čete. u odredu od 20. borac. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. Srbin. narodni heroj. 1923. Srbin. u odredu od 20. Gajevi. 1920. 1944. 4. Brvnik. 1945. Gradačac. u odredu od 20. 1945. Srbin. Obudovac. 4. komandant odreda. 1945. Musliman. 1945. 1924. član SKOJ-a. 313 . 1921. 1943. ANTIĆ Marka STEVO. borac. 1925. Škarić. Srbin. ARSENIĆ Joce DAKO. Brvnik. Srbin. Srbin. ALIMANOVIĆ Salke HALID. član KPJ. Donja Slatina. borac. 5. zemljoradnik. 1945. član KPJ. ARANĐIĆ Vlade JOVO. 9. 1924. Srbin. u odredu od 4. 1945. Brvnik. trgovac. u odredu od 8. 1921. Srbin. 1943. zemljoradnik. Obudovac. ARANĐIĆ Marijana PERO. Gornja Slatina. 9. 1922. 1945. ANTIĆ Jovana LUKA. ANTIĆ Save CVIJAN. ANTIĆ Save DUJO. ARANĐIĆ Miče BOŽO. 3. Gajevi. u odredu od 12. zemljoradnik. u odredu od 1. radnik. zemljoradnik. poginuo 18. borac. poginuo 17. 4. januara 1945. 1922. 1919. borac. 4. ANTIĆ Pere RAJKO. u odredu od 5.Borci odreda sa područja opštine Bosanski Samac BOSIĆ Vlade PERO. 9. ANTIĆ Save UUBOMIR. borac. 7. 9. 1945. borac. Gornja Slatina. 4. 1911. Brvnik. borac. u odredu od 8. Brvnik. borac. zemljoradnik. u NOB* od 1941. u odredu od 20. u odredu od 10. član KPJ. član SKJ. komandir čete. komesar bataljona i brigade. Srbnik. Srbin. Srbin. Gornja Slatina. borac. 1924. 1943. 1943. Gradačac. u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik. 1945. 1927. 9. ARANĐIĆ Miče CVJETKO. u NOB od oktobra 1941. umro 1962. zemljoradnik u odredu od 15. 1943. 1945. zemljoradnik. zemljoradni. 1945. u NOB od 27. Srbin. u odredu od 10. ANTIĆ Jovana PERO. u odredu od 20. ANTIĆ Riste ANTONIJE. 4. u odredu od 15. ARSENIĆ Marka VLAJKO 1911.

Bosanski Šamac. borac. bolničarka. BAĆIĆ Boška BOŠKO. u odredu od marta 1944. 4. Srbin. Bosanski Samac. BLAGOJEVIĆ Save MILAN. u odredu od 20. BAJRAKTAREVIĆ Smaje MUJO. 1930. 1945. Brvnik. u odredu od 10. 1929. 1925. Srbin. Srbin. u odredu od 2. Srbin. BAĆIĆ Pere NIKOLA. član KPJ. BABIĆ Mihajla NIKOLA. 1925. 1920. BABIĆ Alekse SAVO. 11. Srbin. borac. borac. u odredu od 10. Musliman. 1. borac. Gornja Slatina. komesar bataljona. 1929. Srbin. Musliman. BIĆAKĆIĆ Sulje OSMAN. Srbin. u odredu od 12. 1944. Bosanski Samac. BIJELIĆ Jelisije NIKOLA. u odredu od 10. u odredu od 10. Bosanski Šamac. radnik. 1945. borac. BEGIĆ Rame HASAN. borac. 1922. Bosanski Samac. Braniča. 1926. umro 1966. AVRAMOVIĆ Ljube SIMO. Musliman. komandir čete. 2. Tišina. Braniča. 1943. politički komesar čete. poginuo 14. u odredu od 15. Obudovac. Srpkinja. zemljoradnik u odredu od 12. 1945. u odredu od 15. 1921. 1927. Musliman. borac. BABIĆ Alekse LJUBEŠA. u odredu od aprila 1945. Tišina. 1926. Srbin. zemljoradnik. 1. BIJELIĆ Petra SAVO. 1945. avgusta 1944. u m r o 1979. AVRAMOVIĆ Avrama STEVAN. 1924. Tišina. zemljoradnik. borac. Musliman. 1945. Srpkinja. 5. politički komesar čete. 1944. 1908. 1945. Gornja Slatina. 9. BOGDANOVIĆ Đorđa JOCO. 1945. 1944. u odredu od 9. član KPJ. radnik. Srbin. 1945. u NOB od 1943. 4. borac. u odredu od 17. Srbin. borac. u odredu od 20. zemljoradnik. borac. 1945. 1922. Donja Slatina. u odredu od 15. Srbin. u odredu od 2. zemljoradnik. 1923. Srednja Slatina. 4. 1912. trgovački pomoćnik. 2. 1924. borac. BAJRAKTAREVIĆ Muharema JUSUF 1926. Donja Slatina. u m r o 1974. BAJRAKTAREVIĆ Salke RIZAH. zemljoradnik. borac. u odredu od 12. u m r o od rana u bolnici u Tuzli. BABIĆ Luke LUKA. 1945. BLAGOJEVIĆ Todora STOJA. u odredu od aprila 1944. u NOB od avgusta 1943. BABIĆ Sime JULKA. Bosanski Šamac. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. Musliman. stolar. borac. Bosanski Šamac. član KPJ. u odredu od 12. Bosanski Šamac. u odredu od 15. Garevac. zemljoradnik. BOGDANOVIĆ Save LJUBEŠA. 1923. 1944. član KPJ. Srbin. 1944. Škarić. radnik. Gornja Slatina. borac. 4. poginula decembra 1944. borac. 4. BEGIĆ Alije SULJO. radnik. 4. borac. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. Musliman. Musliman. 1945. u odredu od marta 1944. 1. Srbin. radnik. 314 . borac. 4. maja 1945. umro 1968. BIČIĆ Hasana ZIJAH.ATIĆ Januza AGAN. 1945. zemljoradnik. Gornja Slatina. zemljoradnik. zemljoradnik. trgovac. zemljoradnik. Tišina. radnik. 4. 1916. 1898. 2. 1913.

4. 2. Srbin. 1944. član KPJ. 1945. u odredu od 12. Brvnik. 1. Srbin. 1921. u odredu od 20. u odredu od 20. 1944. 1924. u odredu 12. 1945. u NOB od 27. borac. Srbin. Obudovac. Srbin. borac. referent veterine u diviziji. ĆELIKOVIĆ Pere MILAN. ĆELIKOVIĆ Miloša MIĆO. 1. Gornja Slatina. borac. u odredu od oktobra 1943. đak. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od 20. Crkvina. umro 1978. u NOB od 20. poginuo marta 1944. 11. BOSIĆ Jovana MIHAJLO. u odredu od 20. Musliman. CERIBAŠIĆ Saliha HASAN. Srbin. Skarić. Srbin. zemljoradnik. 4. 4. u NOB od avgusta 1943. VII 1943. u odredu od 8. u odredu od 4. Srbin. borac. Gornja Slatina. u odredu od 11. Bosanski Samac. 4. 1943. BRKIĆ Ljube DESA. umro 1979. 1944. borac. CVIJANOVIĆ Cvijana MARKO. 1918. zemljoradnik. zemljoradnik u odredu od 15. 1926. Bosanski Samac. 11. zemljoradnik. 9. Srpkinja. 1923. BUMBULOVIĆ Milana IVAN. trgovac u odredu od 10. Brvnik. u odredu od 20. u odredu od 10. BOSIĆ Pere RADE. 2. srednja Bosna. Brvnik. 1919. 1921. 1924. 3. 1925. borac. Brvnik. borac. član KPJ. Brvnik. BOŽIĆ Arse ILIJA. radnik. 1943. poginuo 18. zemljoradnik. student veterine. komesar Odreda. Sarajevo. borac. zemljoradnik u odredu od 12. 1914. 9. zemljoradnik. 1945. 1942. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1919. Musliman. 4. u odredu od 8. zemljoradnik. zamjenik komandanta bataljona. zemljoradnik. trgovac. Srbin. borac. Srbin. borac. borac. 1922. 1944. 1922. borac. 1915. u odredu od 10. borac. Srbin. pomoćnik komesara čete. zemljoradnik. Srbin. vodnik voda. Srbin. Bosanski Samac. 1913. 1943. 1923. BOŽANOVIĆ Jovana STANKO.BOSIĆ Cvijana CVIKO. CERIBAŠIĆ Ibrahima MUSTAFA. zemljoradnik. 1943. ČEČAVAC Sime MIHAILO. Brvnik. poginuo maja 1945. 4. BUMBULOVIĆ Joce LJUBO. 1944. 9. Bosanski Samac. 4. borac. 1929. Brvnik. 4. Srbin. 4. u NOB od 1941. u odredu od aprila 1945. borac. u odredu od 17. CVIJANOVIĆ Gojka PERO. 1919. Brčko. omladinski rukovodilac. Gornja Slatina. 9. 315 . đak. 1945. domaćica. Batkuša. do 10. trgovac. 9 1943. 1943. 9. u odredu od 20. u odredu od aprila 1944. 1945. Miloševac. Srbin. 1916. ĆANČAREVIĆ Todora MARIJA. 1924. 1945. u NOB od 1. 1945. zemljoradnik. borac. CERIBAŠIĆ Saliha HUSEIN. BOSIĆ Milana NIKOLA. 1927. Gornja Slatina. u odredu od 20. umro 1967. 1945. Srpkinja. ČELIKOVIĆ Pere JOVO. Musliman. poginuo u ljeto 1944. Gornja Slatina. član KPJ. CVIJANOVIĆ Cvijana SIMO. Srbin. 1945. radnik. član KPJ. 1943. 1943. Srbin. borac. Srbin. 9. BOSIĆ Milana NEDELJKO. Srbin. Gornja Slatina. BOSIĆ Vlade NIKOLA. Gornja Slatina. 1914. 1923. 1944. u odredu od 27. 4. BOSIĆ Cvijana DIMITRIJE. zemljoradnik.

DUJKOVIĆ Koste PETAR. poginula septembra 1944. 1926. radnik. Musliman. 1919. Ledenice. borac. borac. Brvnik. 1927. ĐEKIĆ Milana SAVO. 1943. 4. zemljoradnik. Gornja Slatina. 4. u m r o 1949. 1916. borac. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. DESPIĆ Luke MILAN. Musliman. 1922. do 4. 1943. 1944. borac. Braniča. u odredu od 10. borac. desetar. Srbin. zemljoradnik. Srpkinja. 316 . 1945. u odredu od 17. Srbin. umro 1973. 1945. Musliman. trgovac. Srbin. jula 1944. 1921. u odredu od 20. zemljoradnik. borac. 9. Crkvina. 1931. z e m l j o r a d n i k . u odredu od 20. zemljoradnik. DRUAĆIĆ Sejfe ABDULAH »Kula«. ĐEKIĆ Obrada BOŽO. DRAGIČEVIĆ Drage BOŠKO. DUJKOVIĆ Sime STEVO. b o r a c . 9. 2. Crkvina. Srbin. Tuzla. radnik. 1944. borac. u odredu od 20. 1925. 1944. 1911. zemljoradnik. član KPJ. DANIĆIĆ Cvijana JOVAN. 2. Braniča. 4. u odredu od septembra 1943. u odredu od 20. Kruškovo Polje. Srbin. zemljoradnik. Brvnik. DELIČ Muharema HASAN. ČELIKOVIĆ Miloša STEVO. 1945. 1923. Bosanski Samac. Obudovac. DUŠANIĆ Jove KOSA. Srbin. u NOB od decembra 1942. bolničarka. u odredu od 25. 4. član SKOJ-a. 4. ĐURIĆ Gavrila CVIJAN. 5. Kruškovo Polje. 4. RVI. u odredu od 14. radnik. DRLJAČIĆ Ismeta ALIJA. Gradačac. Srbin. 9. 1945. 1943. u odredu od 12. u odredu od oktobra 1943. Srednja Slatina. Crkvina. 1. u odredu od 6. borac. Srbin. Crkvina. poginuo juna 1945. član KPJ. 4. borac. Bosanski Samac. DUSANOVIĆ Miče MARKO. 1945. 1945. zemljoradnik. Srpkinja. ĐOKIĆ Milana CVIJAN. zemljoradnik. 1923. ĐORĐIĆ Pante RADOVAN. u odredu od 12. u odredu od 10. ĐURIĆ Krste BOŽO. 1921. poginuo oktobra 1944. 1913. zemljoradnik u odredu od 20. borac. u m r o 1963.Č E L I K O V I Ć L j u b e N I K O . 1920. u odredu od 25. Srbin. bolničar. 1945. poginuo marta 1944. Srbin. 1945. u odredu od 20. 1945. Crkvina. Gornja Slatina. 1927. 1943. 1927. 1926. 1944. Srbin. u odredu od 2. S r b i n . u o d r e d u o d 6. šegrt. zemljoradnik. član SKOJ-a. Crkvina. bravar. DUKOVIĆ Alekse DRAGO. 1. bolničarka. 1921. 1945. Crkvina. poginuo 22. Srbin. borac. Srbin. 1926. 1943. 1943. 9. Kruškovo Polje. 1925. član SKOJ-a. DANIĆIĆ Spasoja VUČKO. 1926. član SKOJ-a. 4. ĐORĐIĆ Tome ĐORĐE. u odredu od 20. u odredu od 10. zemljoradnik. vodnik voda. zemljoradnik. Srbin. umro 1977. borac. Srbin. 9. ĆULUMOVIĆ Marka STEVAN. 1. 4. borac. Gračanica. Srbin. B r v n i k . umro 1949. 1914. borac. 1927. Bosanski Samac. u odredu od 10. Srbin. 9. borac. 1945. 9. DUŠANIĆ-DAKIĆ Jove MILKA. zemljoradnik. Gajevi. 1945. zemljoradnik.

1920. 4. 5. borac. zemljoradnik. u odredu od 10. 1923. 1924. borac. 1945. Srbin. Gajevi. ĐURIĆ Nike ĐORĐE. Srbin. do 4. zemljoradnik. 1945. umro 1965. DŽOMBIĆ Pere BOŽO. Bosanski Samac. u odredu od 12. Gajevi. u odredu od 10. ĐURĐEVIĆ Steve ĐURO. ĐURIĆ Laze STEVO. 1945. 1. 4. 4. 4. zemljoradnik. 4. 1926. u odredu od 14. 4. umro 1976. u odredu od 15. 1919. Srbin. borac. 1944. Srbin. GAJIĆ Bože MILAN. 1944. borac. 1945. 1923. zemljoradnik. borac. Srbin. zemljoradnik. 1915. u odredu od 12. zemljoradnik. 1925. Gajevi. Srbin. borac. 1945. 1945. 4. zemljoradnik. Srbin. Bosanski Samac. Srbin. 1925. 4. u odredu od 20. politički delegat voda. DŽOMBIĆ Pere CVIJETIN. Batkuša. Srbin. u odredu od 15. 1924. 1912. Gajevi. 1913. Srbin. Musliman. 1944. borac. FITOZOVIĆ Mehmeda RIZAH. 1919. GANILOVIĆ Jove BOŠKO. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 16. borac. zemljoradnik. borac. GAJIĆ Bože RADOVAN. 4. 4. 9. ĐURIĆ Milana JOVO. Srbin. 1923. 4. Musliman. trgovački pomoćnik. Gajevi. Gajevi. u odredu od 14. Srbin. 3. 1924. borac. 1945. 1922. u odredu od 6. zemljoradnik. omladinski rukovodilac. 3. zemljoradnik. 4. 1945. 4. zemljoradnik. u odredu od 7. u odredu od 8. zemljoradnik. u m r o 1980. Srbin. u odredu od 14. borac. u NOB od 10. 4. DŽOMBIĆ Riste BOŽO. 4. 1920. 1945. Gornja Slatina. 1945. ĐURIĆ Milana STEVO. u m r o 1978. u odredu od 10.ĐURIĆ Gavrila DUŠAN. Bosanski Samac. Srednja Slatina. 1943. DŽOMBIĆ Marka JOVO. u odredu od 10. u odredu od 4. u odredu od 12. 1922. GANILOVIĆ Teše TEODOR. ĐURIĆ Nike RAJKO. 1945. borac. ĐURIĆ Ilije MAKSIM. 1945. Srbin. 1921. 1945. zemljoradnik. Srbin. Srbin. zemljoradnik. 1945. 1924. zemljoradnik. 1944. Srednja Slatina. trgovački pomoćnik. 1945. borac. Srbin. Srbin. 4. Brvnik. 1943. Batkuša. borac. član KPJ. borac. u odredu od 15. 7. zemljoradnik. zemljoradnik. Crkvina. borac. Gajevi. 1. Gajevi. radnik. ĐAKIĆ Huseina RIZO. DŽOMBIĆ Mihaila MILAN. 1927. u odredu od 15. u odredu od 15. borac. FILIPOVIĆ Jove MIHAJLO. Srednja Slatina. Srednja Slatina. Gajevi. 1928. 1945. ĐAKIĆ Huseina ABID. 1. zemljoradnik. Srednja Slatina. 1945. 1944. ĐURIĆ Krste SPASOJE. 1945. član KPJ. borac. borac. borac. Musliman. u odredu od 10. 4. borac. u odredu od 12. DŽOMBIĆ Mihaila CVIJAN. 1928. Srbin. Obudovac. šegrt. 317 .

u odredu od 20. 10. 1930. u odredu od 25. 1943. 1944. 1920. 1927. HASANČEVIĆ Muharema HUSNIJA. 1922. GAZETIĆ Rade PERO. 9. u m r o 1950. Gornja Slatina. HARČINOVIĆ nik. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustave IBRAHIM. zemljoradnik. trgovački pomoćnik. 1928. 3. 1944. politički komesar čete. Bosanski Šamac. 318 . HARČINOVIĆ odredu od 10. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 2. borac. trgovački pomoćnik. IGNJATOVIĆ Rade NIKOLA. 1924. Gornja Slatina. Bosanski Šamac. 1945. borac. 1923. u odredu od 15. borac. borac. Musliman. Gornja Slatina. 1944. zemljoradnik. 1. Srbin. Srbin. Musliman. Braniča. u odredu Salke IBRAHIM. brico. u odredu od 7. 12. IBRALIĆ Dede MEHMED. zemljoradnik. u odredu od 15. 1944. u odredu od 16. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustafe JUSUF. 3. obućar. borac. desetar. komesar bataljona. 1923. Srbin. u NOB od jula 1943. 1926. 1943. 3. 2. 1945. Bosanski Šamac. 1922. IBRALIĆ Dede MUHAREM. đak u odredu od 10. zemljoradnik. 1944. u odredu od 10. u odredu od 7. 1917. 4. borac. Bosanski Šamac. borac. 1945. 2. 1944. Musliman. 1945. u odredu od 10. HADŽIALIJAGIĆ Smaje HAZIM. GRBIĆ Stanka DUŠAN. 1944. Bosanski Samac. Musliman. borac. Musliman. 3. GLUVAĆEVIĆ Pere ΤΟΜΟ. 1944. u odredu od 28. ILIŠKOVIĆ Jovana MILORAD. u 2. Musliman. član KPJ. 1925. zemljoradnik. 1926. poginuo februara 1945. 1923. IGNJATOVIĆ Rađe ĐORĐE. borac. u odredu od 15. član SKOJ-a. u odredu od 12. zemljoradnik. zemljoradnik. Ledenice. borac. 1944. HALILOVIĆ Ibre MUSTAFA. 1944. u odredu od 10. Srbin. Musliman. Braniča. 3. Bosanski Samac. 3. 1943. Crkvina. Srbin. 9. član SKOJ-a. borac. Musliman. bravar. 1923. u odredu od 20. borac. 1926. službeod 17. borac. Srbin. 1922. 1945. borac. u odredu od 28. umro 1946. Musliman. 1945. u Odredu od 11. Kozluk. Bosanski Šamac. 1923. 3. Salke SULEJMAN. Musliman. Bosanski Samac. član SKOJ-a. Gornja Slatina. Musliman. Gajevi. Gradačac. 1943. Musliman. borac. Srbin. 3. 2. 1928. u odredu od 10. IZETBEGOVIĆ Mustafe BAHRIJA. zemljoradnik. 1944.GAZETIĆ Ilije ILJKO. borac. 4. član KPJ. HADŽIJUSUFOVIĆ Jusufa MERSAD. 1945. u odredu od 19. 9. Musliman. u odredu od 2. 1923. Bosanski Šamac. Srbin. HADŽIJUSUFOVIĆ Muharema ALIJA. borac. obućar. Srbin. Crkvina. Bosanski Samac. 1926. ILIĆ Ljube MILJO. desetar. 10. zemljoradnik. 9. GLUVAČEVIĆ Spasoja MARKO. Srbin. borac. 1914. GIBIĆ Emina HASIB. u odredu od 19. radnik. Bosanski Šamac. član SKOJ-a. zubar. borac. ILIŠKOVIĆ Stanka JOVAN. 1918. kočijaš. Crkvina.

JELISIĆ Petra NEDELJKO. KEREZOVIĆ Đoke LJUBOMIR. 1927. JOVIC Cvijana ALEKSANDAR. 10. 1926. Braniča. u odredu od 10. Srbin. 3. borac. JOVANOVIĆ Gojka JEVTO. zemljoradnik. Odžak. umro 1973. poginuo 10. Srbin. član KPJ. član SKOJ-a. 1916. 2. 1943 do 4. Sibovac. Obudovac. borac. JOŠIĆ Steve MILAN. Srbin. komandir voda. Musliman. umro 1977. u odredu od 15. 1921. 1. Srbin. 1928. 4. KLADNJAK Alije MUHAMED. Gornja Slatina. u odredu od 15. 4. 1925. 1923. 1923. Srbin. borac. borac. 1945. 4. 1920. borac. KERTIĆ Đorđa VASO. u odredu od 1. 5. 1926. Srbin. Donja Slatina. u odredu od 7. u odredu od 20. zemljoradnik. Busovača. JOŠIĆ Kuzmana SAVO. 1921. 4. vodnik voda. u odredu od aprila 1945. Obudovac. 1924. poginuo aprila 1944. Bosanski Samac. 1945. zemljoradnik. Srbin. 9. 1944. 3. 1945. 3. zemljoradnik. u odredu od 15. 1945. KARIĆ Salke MUSTAFA. borac. u odredu od 10. 9. Srbin. u odredu od 13. Batkuša. Musliman. 1930. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. u odredu od aprila 1944. radnik. član KPJ. Srbin. 9. Donja Slatina. 1924. umro 1975. Gornja Slatina. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. 1945. Musliman. borac. 1929. 1922. Crkvina. 1. zemljoradnik. Srbin. 10. zemljoradnik. Fojnica. zemljoradnik. u odredu od 20. poginuo 10. Musliman. Srbin. Bosanski Samac. KADIĆ Hamida RAIF. 1925. u odredu od 5. KASAPOVIĆ Arse STEVO. Srbin. Obudovac. 1943. u odredu od 10. član KPJ. zemljoradnik. Pisari. zemljoradnik. Jugosloven. član SKOJ-a. član KPJ. Donja Dubica. u odredu. Turić. KEREZOVIĆ Boška JOVO. borac. JOŠIĆ Kuzmana PERO. Musliman. 1945. 1920. 4. 1943. zemljoradnik. komesar bataljona. 1945. komandir čete. 1919. borac. borac. JAĆIMOVIĆ Spasoja PAVLE. u odredu od 31. umro 1972. borac. 1945. u odredu od 12. 1945. 4. KERTIĆ Peje MAKSO. borac. komesar čete. radnik. 1944. Gornja Slatina. u odredu od aprila 1944. đak u odredu od 20. borac. KASAPOVIĆ Arse ΤΟΜΟ. Brvnik. u odredu od 12. JEKIĆ Joce ILIJA. JASENICA Ibrahima HASAN. Obudovac. u odredu od 2. JOVIĆ Živka JOVO. trgovački pomoćnik. 1944. namještenik. borac. Srbin. zemljoradnik. desetar. Bosanski Samac. zemljoradnik. 1943. 319 . 1945. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Rade MILAN. 1943. Bosanski Samac. borac. borac. 1924. Bosanski Samac. u odredu od 10. Batkuša. 4. 1945. Srbin. zemljoradnik. Srbin. 1944. 1914.IZETBEGOVIĆ Izeta MIRZO. KASUMOVIĆ Kasima RIZO. 1945. zemljoradnik. JOS1POVIĆ Steve MILIVOJE. 1945. 1944. 1924. u odredu od 28. 5. 1. Srbin. Brvnik. 5. Pisari. 2. 9. poginuo maja 1945. 1927. u NOB od 1942.

1924. 12. LUJIĆ Marka DUŠAN. 1944. Miloševac. radnik. 12. u NOB od 10. borac. borac. 9. Monj. Monj. 1921. 1921. 1930. zemljoradnik. KURBAŠIĆ Bege BEGAN. 4. LUJIĆ Jevte ALEKSANDAR . radnik. 4. Pisari. Viktora BREDA. borac. u odredu od oktobra 1943. KOJIĆ Pavla PAVLE. u odredu od 20. radnik. 4. u odredu od 2. 9. 1943. Crkvina. 1943. LUKIĆ Marka MIĆO. SR Slovenija. 1945. 4. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 8. bolničarka. borac. Pisari. SR Slovenija. KOSANIĆ Veselina MIHAJLO. 1943. Trbovlje. borac. 1926. u odredu od 20. poginuo 10. 1925. Srbin. 1945. Gornja Slatina. Srbin. Laže. borac. borac. u m r o 1969. đak u od15. u odredu od 20. borac. 4. borac. u odredu od 10. đak u NOB od 27. umro 1971. Srbin. do 4. Miloševac. KODRE Ivana VIKTOR. zemljoradnik. KUREŠEVIĆ Toše OSTOJA. Musliman. Srbin. zemljoradnik. Obudovac. Slovenka. Srbin.ACO. 1943. Maribor. u odredu od 15. 1943. 1944. Bosanski Šamac. umro 1975. Musliman. 3. borac. Crkvina. 1. 1945. u od10. član SKOJ-a. Slovenac. 9. zemljoradnik. Maribor. 1943. 5. član SKOJ-a. Srbin. u odredu od 15. KOJIĆ Petra MARKO. poginuo u Obudovcu. u odredu od marta 1944. 1944. 1945. SR Slovenija. 1945. 1944. zemljoradnik. 1927. KUJUNDŽIĆ Mehmeda ALIJA. LUJIĆ Gojka MARKO. Srbin. Batkuša. borac. komesar čete. KUREŠEVIĆ Sime ILIJA. LUJIĆ Marka KOJO. avgusta 1944. u odredu od 15. Tumpej. Obudovac. 1943. borac. KUJUNDŽIĆ Mehmeda HUSEIN. zemljoradnik. 1924. Crkvina. LUJIĆ Nike MITAR. u odredu od marta 1944. Gornja Slatina. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 28. 1926. 1923. Srbin. zemljoradnik. VII 1943. 10. 1928. zemljoradnik. borac. 1945. u odredu od 15. Bosanski Šamac. 1920. Musliman. Srbin. u odredu od 20. 1925. KOJIĆ Đure PERO. SR Slovenija. 2. poginuo 10. 1945. 8. 1943. u odredu od 15. 1945. Srbin.KODRE redu od KODRE redu od KODRE maćica. borac. borac. dou odredu od 10. KUREŠEVIĆ Steve PERO. Alojza LJUBA. 10. u odredu od 15. u odredu od 20. 1920. zemljoradnik. u odredu od 14. KOSTIĆ Luke MARKO. zemljoradnik. 320 . Srbin. u odredu od 13. Srbin. Obudovac. borac. 2. 1911. 4. Srbin. Crkvina. borac. Srbin. 4. borac. 1944. Viktora JURIJE. 1943. 9. zemljoradnik. Bosanski Šamac. 1897. Srbin. KOJIĆ Save MIĆO. 1945. 1926. LAZAREVIĆ Pere VID. 1924. đak. Sežana. Srbin. 1924. 9. borac. borac. 1932. Pisari. 1908. 1911. borac. umro 1980. Miloševac. 4. član KPJ. Slovenac. 14. 1921. Slovenka. zemljoradnik. u odredu od 2.

9. u odredu od aprila 1945. 1945. borac. intendant bataljona. Srbin. Crkvina. desetar. Crkvina. 1925. zemljoradnik. MARINKOVIĆ Rade MIRKO. Srbin. u odredu od 15. 1945. borac. 1943. borac. borac. 321 . MASLIĆ Marka LAZAR. Srbin. 1924. Musliman. u odredu od 6. Braniča. D. zemljoradnik. Hrvat. MAKSIMOVIĆ Veljka DUŠAN. 1925. 1921. 1909. Crkvina. Srbin. MARKOVIĆ Miče JELA. Srbin. 1919. u odredu od 20. Foča. poginuo aprila 1944. 1922. LUKIĆ Pere STEVO. Bosanski Samac. Derventa. u odredu od 10. borac. Braniča.LUKIĆ Mitra SIMO. 2. 4. umro 1978. Crkvina. zemljoradnik. MARJANOVIĆ Todora KOŠTA. Srbin. u odredu od 20. 1943. 3. 1925. MARKOVIĆ Ignjata PETAR. MADŽAREVIĆ Osme HASAN. borac. u odredu od 25. 9. Srbin. juli 1943. 1943. Srbin. 9. zemljoradnik. Braniča. 4. 1944. Obudovac. Srbin. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Maksima MIROSLAV. Pisari. zemljoradnik. 1924. MARJANOVIĆ Rade CVIJAN. MARINKOVIĆ Rade MILUTIN. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. Pisari. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. Pisari. Srbin. član KPJ. u NOB 27. MAKSIMOVIĆ Nike SAVO. borac. u odredu od 28. borac. 1926. Srbin. Srbin. borac. u odredu od 10. Srbin. borac. u m r o 1970. u odredu od marta 1944. Baktuša. zemljoradnik. Crkvina. Braniča. borac. 1919. 1945. 1943. poginuo novembra 1943. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. 1945. 1907. 5. u odredu od 3. D. 1945. u odredu od 6. borac. Braniča. 1943. Srbin. borac. 1916. borac. u odredu od 15. Crkvina. radnik. 1925. Braniča. 8. Crkvina Srbin. 1943. u odredu od maja 1944. u m r o 1982. Srbin. Srbin. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 3. Batkuša. 1923. 1943. 1919. D. 4. borac. radnik. zemljoradnik. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Nikole SIMO. 1906. 9. borac. zemljoradnik. u odredu od 25. borac. Srbin. 1945. vodnik voda. u odredu od jula 1944. 7. poginula 1944. 9. Srpkinja. MAKSIMOVIĆ Đorđa PERO. MARJANOVIĆ Todora SPASOJE. 4. 4. Srbin. u odredu od 12. Srbin. 1945. 12. u odredu od 15. 1919. 10. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. u odredu od 20. 10. u NOB od 27. 1945. u NOB od 27. 4. 1943. zemljoradnik. u odredu od 20. 4. poginuo maja 1945. MARKOVIĆ Đorđa CVJETKO. član KPJ. borac. MARJANOVIĆ Obrada LAZAR. MANDARIĆ Nikole AVGUSTIN. u odredu od 20. 1923. Srednja Slatina. 1920. 1922. Donja Slatina. borac. Crkvina. MARKOVIĆ Koste NEDO. D. 9. Romanija. 1927. 1944. MAKSIMOVIĆ Milivoja UUBOMIR. u odredu od 10. zemljoradnik. Crkvina. zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. Pisari. domaćica.

u NOB od 1. u NOB od 20. borac. MIHALJČIĆ Marka ĐORĐE.MEŠIĆ Osmana SAFET. Srbin. Donja Slatina. MILADINOVIĆ Stanka JOVAN. član KPJ. 1926. 1922. 1943. umro 1975. 1919. 1915. MIHALJĆIĆ Spasoja NIKOLA. zemljoradnik. 1924. u NOB od avgusta 1943. 1918. u odredu od aprila 1944. 1944. borac. Srbin. 1945. Srbin. MIĆIĆ Jovana STEVO. zemljoradnik. Srbin. Kruškovo Polje. Srbin. MIRKOVIĆ Đorđa JOVO. 2. Srbin. 9. MIHALJĆIĆ Đure SPASOJE. u NOB od marta 1942. borac. Crkvina. 2. MILOVANOVIĆ Mile LUKA. 1945. 3. u odredu od 20. Srbin. zemljoradnik. MIHALJČIĆ Đorđa PAVLE. 1933. Gornja Slatina. MITROV1Ć Luke SVETOZAR. zemljoradnik. 1943. 9. u odredu od 15. Crkvina. 1912. Srbin. 1902. u odredu od 12. Srbin. borac. 1943. 1. od 25. Crkvina. Brvnik. u odredu. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1942. zemljoradnik. 1921. MITROVIĆ Ljube UUBOMIR. borac. 1945. u odredu od 20. u odredu od 5. Crkvina. borac. zemljoradnik. poginuo 1. 1945. u odredu od 24. zemljoradnik. Srbin. 4. 1926. Kruškovo Polje. 1945. zemljoradnik. član SKOJ-a. zemljoradnik. MIHALJĆIĆ Spasoja LAZAR. MITROVIĆ Boška BOZO. borac. 322 . 1923. u odredu od 15. član SKOJ-a. poginuo jula 1944. borac. 1945. 1944. član KPJ. zemljoradnik. Srbin. 1. 11. borac. 11. MILOVANOVIĆ Jove ILIJA. 1943. 1917. Grebenice. 1943. borac. borac. 1922. gimnazijalac. juna 1969. 1924. 4. u odredu od 27. borac. 4. MIHAJLOVIĆ Mike CVIJETIN. zemljoradnik. Musliman. MILANO VIC Cvijana RADIVOJE. 1930. Srbin. u odredu od 15. u odredu od 15. 4. 9. desetar. u odredu od 2. 1925. Bosanski Samac. 4. Srbin. MILOVANOVIĆ Luke MIRKO. 4. pozadinski radnik. Crkvina. 1944. zemljoradnik. poginuo 1945. u odredu od 15. 1921. 5. u NOB od avgusta 1943. Srbin. Gornja Slatina'. MIĆIĆ Jelisije TOŠO. u odredu od 24. 1945. 9. Gornja Slatina. zemljoradnik. u odredu od 10. Srbin. Srbin. 1929. 1890. zemljoradnik. MIHALJĆIĆ Đorđa PERO. 4. Gornja Slatina. zemljoradnik. u odredu od 20. Srbin. u odredu od februara 1944. borac. borac. borac. 9. Kruškovo Polje. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1943. u odredu od 21. MILIĆEVIĆ Marka PETAR. umro 8. komandir čete. zemljoradnik. Brvnik. Pisari. borac MILJIĆ Mihaila PERO. u odredu od 14. MLINAREVIĆ Petra JOVICA. Srbin. 1913. Brvnik. komandant bataljona. zemljoradnik. Srbin. 1943. borac. 9. 1923. Grebenice. 7. đak. 1945. 1943. zemljoradnik. 1945. 3. 1945. 1944. Crkvina. Gornja Slatina. u odredu od 8. u NOB od 27. Gornja Slatina. Brvnik. član KPJ.

NEDIĆ Boška JOVAN. Gajevi. 1945. zemljoradnik. šegrt. borac. MITROVIĆ Saila MIKA . Srbin. 1924. 1924. borac. umro 1978. borac. 4. u odredu od 20. Musliman. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. NIŠLIĆ Huseina SAFA. 1944. 1925. borac. borac. radnik. 1930. 9. u odredu od 10. MITROVIĆ Milivoja VLADO. 1943. Srbin. Braniča. u odredu od 10. 1943. 4. 3. borac. u odredu od 10. NESTOROVIĆ Mitra MARKO. 1922.U·™« MITROVIĆ Jelisija MARKO. 1929. Musliman. 11. Obudovac. MITROVIĆ Đoke MIĆO. 1942. 1945. u odredu od 28. zamjenik obavještajnog oficira brigade. borac. 1945. Srbin. umro 1954. Srbin. 1945. borac. 1916. 1944. borac. umro 1945. 4. Srbin. zemljoradnik. 4. 323 . zemljoradnik. u odredu od 25. zemljoradnik. radnik u NOB od 7. u odredu od 8. u odredu od 14. Srbin. član SKOJ-a. Srbin. Brvnik. u odredu od 15. Braniča. Obudovac. u odredu od 5. 1924. MITROVIĆ Dake VESELIN. Gornja Slatina. radnik. 1. 1942. zemljoradnik. 1944. MUSTAFIĆ Hasana FETIŠ. Gornja Slatina. NIKOLA. zemljoradnik. 1924. 1926. NEDIĆ Jovana NIKOLA. Srbin. zemljoradnik. MOKRIĆ Laze TATOMIR. Srbin.MIĆO. NIKOLIĆ Marka NEDO. u odredu od 28. omladinski rukovodilac. od 13. u odredu od 6. politički komesar čete. 1945. borac. 1924. Srbija. u odredu od 15. 1929. 4. u odredu od 17. 4. Brvnik. 1945. 1924. Brvnik. Bosanski Šamac. u odredu od 16. zemljoradnik. Crkvina. 1928. 4. NESTOROVIĆ Mitra PERO. 1920. zemljoradnik. MOJIĆ Pere MILAN. 1918. Braniča. član KPJ. 1944. NASTIĆ Naste SVETO. 2. Srbin. borac. zemljoradnik. 9. član KPJ. NEZIROVIĆ Derviša DŽEMAL. borac. Crkvina. Srbin. 8. u odredu od 15. Muslimanka. Srbin. Crkvina. 1915. borac. u NOB od 19. 1945. 4. Srbin. Musliman. 1904. u odredu od 5. Srbin. 1925. borac. zemljoradnik. u odredu od 20. 1945. zemljoradnik. borac. 1943. Bosanski Samac. borac. Gornja Slatina. 1945. MITROVIĆ Jovana SPASOJE. zemljoradnik. 2. MURATOVIĆ Ibrahima SULEJMAN. Obudovac. borac. član KPJ. zemljoradnik. 1945. 1945. zemljoradnik. 1945. Obudovac. 3. 9. 1922. Pere KOJO. 1943. 4. NOVAKOVIĆ Jelisija PETAR. 1926. Bosanski Samac. borac. 1945. 7. Srbin. Bosanski Samac. Srbin. 2. u odredu od 25. u odredu od 12. 4. đak. desetar. MITROVIĆ Steve OSTOJA. borac. NIKOLIĆ Jelisija MILAN. 1926. 1944. Srbin. 3. 4. 1926. Srbin. u NOB. Crkvina. 1945. Modrica. NIKOLIĆ Živana PETAR. u odredu od 10. u odredu od 24. 1945. radnica. u odredu od 10. 2.

u m r o jula 1944. PAVLOVIĆ Mile NIKOLA. Pisari. Brvnik. borac. 5. borac. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. PISAREVIĆ Nike NEDO. Pisari. 5. zemljoradnik. Srbin. Srbin. u odredu od 25. u odredu od 20. Pisari. 1928. u odredu od 15. u odredu od marta 1944. borac. PISAREVIĆ Pere BRANKO. Tišina. PETROVIĆ Živana STOJAN. zemljoradnik. borac. 1927. komandir čete. nepoznato vrijeme i mjesto. borac. 1926. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. umro 1954. u odredu od 28. 1943. borac. Crkvina. u NOB od 22. PERIĆ Pere ĐORĐE. u odredu od 14. borac. poginuo 1944. poginuo. u odredu od marta 1944. 1945. zemljoradnik. Srbin. Srbin. Srbin. 1917. avgusta 1944. borac. Obudovac. 4. Obudovac. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. 9. u odredu od novembra 1944. 1943. zemljoradnik. Srbin. 1945. zemljoradnik. OSTOJIĆ Pere OSTOJA. 324 . 1924. zemljoradnik. Pisari. borac. Srbin. PAVLOVIĆ Luke PAVLE. zemljoradnik. u odredu od 20. Srbin. 1943. borac. Donja Slatina. PISAREVIĆ Nike JOVO. 1923. OSTOJIĆ Cvijana PERO. 9. borac. zemljoradnik. Pisari. Donja Slatina. 1943. 1943. borac. Zvornik. jula 1943. Pisari. 9. Srbin. 9. Gornja Slatina. 1926. 1922. Srbin. Srbin. član SKOJ-a. u NOB od 1941. 4. 1943. u odredu od 20. 9. umro 1972. Crkvina. borac. umro 1952. Srbin. Monj. komandant bataljona. 1924. u odredu od 20. u odredu od 15. poginuo februara 1945. Srbin. zemljoradnik. 1918. Pisari. u odredu od februara 1944. PEJIĆ Miloša ĐORĐE 1927. PISAREVIĆ Pante MITAR. 1922. borac. u odredu od 20. borac. 1915. PISAREVIĆ Nike TOMISLAV. zemljoradnik. 1926. PISAREVIĆ Luke JOVAN. 9. 1945. 1945. 4. učitelj. Srbin. 1926. borac. 1923. 4. zemljoradnik. borac. član KPJ. poginuo 10. zemljoradnik. 1945.OBRENOVIĆ Jove MIKA. 4. Srbin. 1945. PISAREVIĆ Mile LJUBOMIR. Gornja Slatina. Srbin. PETKOVIĆ Toše DAKO. zemljoradnik u odredu od 8. Crkvina. borac. 1912. Kozluk. PETROVIĆ Slavke MARJAN. Srbin. u odredu od 17. Braniča. zemljoradnik. 1923. 1917. u odredu od 10. zemljoradnik. u odredu od 15. Srbin. Ozren. 1943. 1945. PETKOVIĆ Nikole CVIJAN. Srbin. Pisari. umro 1973. Donja Slatina. u odredu od novembra 1943. Srbin. Srbin. 1924. borac. PERUNOVIĆ Zarija VASILIJE. u odredu od 20. 1918. u NOB od 1942. 4. 1917. 1945. 9. umro 1976. član KPJ. poginuo aprila 1944. Crkvina. 9. 9. zemljoradnik. član KPJ. u m r o 1972. umro 1968. PETROVIĆ Ostoje BOŠKO. Brvnik. borac. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1943. PETROVIĆ Zaharija TRIVO. PISAREVIĆ Vida JOVAN. Trnava. poginuo jula 1944. zemljoradnik. PAVLOVIĆ Živka ŽIVAN. 1928. u odredu od 20. Srbin.

Crkvina. intendant odreda. borac. u odredu od 10. REPĆIĆ Huseina ALIJA. Bosanski Šamac.PISAREVIĆ Nike VOJISLAV. Musliman. Brvnik. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. u odredu od 12. Srbin. član KPJ. Gajevi. 1925. 1945. zemljoradnik. 2. 1913. u odredu od 14. Musliman. u odredu od 12. Srbin. 4. PISAREVIĆ Pante ŽIVAN. 4. borac. u odredu od 15. Gajevi. 1944. borac. Bukvik. 3. borac. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. SAVIĆ Stanka MIRKO. Tišina. 1945. RISTIĆ Pere ĐORĐE. Srbin. komandir čete. SAVIĆ Blagoja MIĆO. 4. Pisari. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. 1945. zemljoradnik. 1944. Srbin. u odredu od 10. 1945. SAVIĆ Pere JANKO. 1921. umro 1975. 1927. RADIVOJEVIĆ Đorđa JOVO. komandir čete. Obudovac. SALKIĆ Ibrahima MEHMED. u odredu od 13. 1924. 1927. 1945. 1969. i komande Posavsko-trebavskog područja. 1917. 325 . 1945. 1921. POROBIĆ Osmana SMAJO. umro. u NOB od avgusta 1941. borac. Srbin. POPOVIĆ Đorđa CVIJAN. Gajevi. poginuo 15. Bogutovo Selo. 3. borac. 1920. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Srbin. 1913. 4. 1943. Donja Slatina. 1945. PIVAŠEVIĆ Milovana LAZAR. zemljoradnik. zemljoradnik. 1910. Srbin. 1924. poginuo decembra 1943. član KPJ. u odredu od 17. politički komesar odreda. u odredu od 20. 1916. 1943. član KPJ. Obudovac. Bosanski Šamac. 4. 9. zemljoradnik. Brčko. Srbin. umro 1953. vodni delegat. u odredu od 12. 1. 1944. Obudovac. RADULOVIĆ Đorđa GRUJO. Srbin. PRCIĆ Ševke FERID. Srbin. Crkvina. 12. Vražići. u odredu od 20. Srbin. u odredu od 18. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. Srbin. 1921. Gajevi. RISTIĆ Riste ĐORĐE. 1923. u odredu od 20. Pisari. borac. radnik. radnik u odredu od 10. u odredu od 7. 1924. 1944. 9. Musliman. borac. SAVIĆ Rade PERO. Bosanski Šamac. Bosanski Šamac. član KPJ. 1943. Srbin. 4. 1928. 1943. 9. diplomirani pravnik. 9. Crkvina. borac. 4. SAVIĆ Rade SAVO. Srbin. SAVIĆ Nikole KONSTANTIN. 1910. radnik. zemljoradnik. borac. 9. Gajevi. u odredu od 28. Srbin. 1927. 1945. u odredu od 10. 1926. šegrt. umro 1982. 1945. član KPJ. Srbin. 4. 2. u odredu od 10. 4. Srbin. u odredu od 10. borac. POPOVIĆ Joce JOCO. borac. POPOVIĆ Cvjetka PERO. borac. 1923. zemljoradnik. u odredu od 15. 4. trgovački pomoćnik. 1945. u odredu od 25. 1943. Musliman. RISTIĆ Tanasije PERICA. u NOB od juna 1943. desei:ar. 4. zemljoradnik. Gornja Slatina. 1943. 1943. poginuo novembra 1945.BORO. u odredu od 20. 1921. borac. Gornji Žabari. POPOVIĆ Mojsija BORIVOJE .

SIMEUNOVIĆ £>oke PETAR. Musliman. Srbin. 1945. Srbin. borac. borac. 1945. 1945. 1917. u odredu od 25. Obudovac. 1945. 1922. u odredu od 12. komesar ćete. zemljoradnik. SIMIĆ Pavla CVIJETIN. 1926. u odredu od 12. 4. 1914. SEKULIĆ Radovana ĐORĐE. 1945. zemljoradnik. Gajevi. radnik. Gajevi. borac. u odredu od 6. 4. 1945. 1910. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Obrada MILAN. zemljoradnik.1943. borac. Gornja Slatina. u odredu od 1. u odredu od 20. Gajevi. Srbin. 1945. SIMENDIĆ Stanka JOVO. Srbin. u odredu od 12. 9. 4. u odredu od 8. 1915. borac. 1925. zemljoradnik. 1927. 1945. 1945. Gajevi. član SKOJ-a. Srbin. Obudovac. Gajevi. u odredu od 15. SIMEUNOVIĆ Tanasije KOŠTA. 12. SIMEUNOVIĆ Sime VLADIMIR. u odredu od 12. SMAJIĆ Kasima MUSTAFA. 4. vodnik voda. u odredu od 14. član KPJ. SOFRENOVIĆ Teodora NEDELJKO. zemljoradnik. Pisari. zemljoradnik. 1945. 2. 11. 1923. 4. Srbin. borac. borac. u Odredu od I. 1945. 1945. Gajevi. Gajevi. u odredu od 10. SIMIČEVIĆ Jove UUBO. Bosanski Samac. zemljoradnik. 1943. Crkvina. borac. u odredu od 16. 4. u m r o 1965. 1916. 1919. u odredu od 10. Srbin. SIMIĆ Miloša BOŽO. SJENČIĆ Pere MILORAD. u odredu od 10. SIMIČEVIĆ Miloša ŽIVAN. zemljoradnik. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Lazara LAZO. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Jove JOVO. 1924. borac. borac. 1945. 9. borac. SIMEUNOVIĆ Marka ČEDO MIR. zemljoradnik. Srbin. borac. 1943. 4. Obudovac. borac. umro 1981. u odredu od 15. u odredu od 20. 1945. stolar. Srbin. u odredu od 15. 1945. Srbin. 4. Srbin. Srbin. u odredu od 3. 4. u odredu od 10. 1921. Srbin. u odredu od 1. 4. 10. Srbin. Crkvina. u odredu od 10. Obudovac. umro 1974. Srbin. Obudovac. SIMEUNOVIĆ Lazara Cvijetin. Gajevi. 1926. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. Srbin. 5. Srbin. 1923. 1943. Gornja Slatina. Srbin. 1945. zemljoradnik. SIMIČEVIĆ Dake BORISLAV. 1945. 1920. 4. Obudovac. Srbin. zemljoradnik. borac. 1945. borac. borac. 1915. 4. zemljoradnik. 1921. Gajevi. SOFRENOVIĆ Laze MILAN. 4. 4. zemljoradni. 1918. SIMEUNOVIĆ Jačima BOŽO. 1923. Srbin. 326 . borac. 1943 do 15. najamni radnik. Srbin. borac. borac. Srbin. Gajevi. borac. borac. Obudovac. 4. SOFRENOVIĆ Mitra BOŽO. 1928. SIMEUNOVIĆ Steve STEVO. 4. 1923.SEKULIĆ Miloša BOŽO. 1945. zemljoradnik. 4. zemljoradnik.

borac. politički radnik. 4. Srbin. zemljoradnik. 1923. STEVIĆ Mihajla OBRAD. borac. 1945. borac. 1943. 1945. Srbin. u odredu od 20. STOJANĆIĆ Đure PETAR. STANKOVIĆ Teodora STOJAN. STOJANOVIĆ Pere VASKRSIJE. 1942. 4. STANIŠIĆ Jovana RADE. zemljoradnik. Srbin. 1944. Bukvik. 2. umro 1972. borac. u odredu od 8. 9. Srbin. STANKOVIĆ Ilije KRSTA. u NOB od jula 1943. 1923. u odredu od 12. zemljordnik. 1944. STAJIĆ Pere MARKO. u odredu od 12. u odredu od 15. 11. u odredu od 15. Grebenice. Kruškovo Polje. 1945. 4. borac. 9. 4. 4. član KPJ. 1923. 1926. 1943. borac. Tišina. Srbin. 1943. STANKOVIĆ Ilije CVIJETIN. Gornja Slatina. Donja Slatina. Srbin. 1890. u odredu od 20. 1943. šegrt. STANKOVIĆ Teodora SPASOJE. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. 1944. Donja Slatina. Srbin. u m r o 1953. 1945. radnik. u odredu od 20. borac. u odredu od aprila 1944. član KPJ. 1923. umro 1972. Brvnik. poginuo marta 1944. 1924. zemljoradnik. STO JANO VIĆ Bože BOŠKO. u odredu od 15. Gornja Slatina. Donja Slatina. 4. 1945. STOJANOVIĆ Andrije DRAGO. Srbin. Gornja Slatina. 4. Srbin. Modriča. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 20. 9. zemljoradnik. Srbin. Gornja Slatina. Srbin. u odredu od 15. u odredu od 20. Gornja Slatina. STANIŠIĆ Ljuboja STANKO. borac. u odredu od 1. 4. Srbin. STANIŠIĆ Lazara VLADIMIR. Srbin. Srbin. 4. 3. STEVIĆ Obrada PETAR. u NOB od 8. borac. 9. 1895. Srbin. STOJANČEVIĆ Jove ĐORĐE. 1911. borac. Obudovac. zemljoradnik. Konjuh. 2. 4. STOJANOVIĆ Nikole MARKO. 1926. 1920. Gajevi. radnik. 1925. u odredu od 17. STANIŠIĆ Miče JOVAN. 1945. borac. u odredu od 10. borac. 1918. 4. 1943. u m r o 1970.STAJIĆ Ilije JOVO. poginuo polovinom avgusta 1944. Gornja Slatina. 1945. Crkvina. 1983. zemljoradnik. borac. 1923. u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik. 327 . borac. zemljoradnik u odredu od 16. zemljoradnik. STEVANOVIĆ Krste NEDELJKO. zemljoradnik. do 4. Srbin. u odredu od 15. Obudovac. 1945. 7. 1944. 9. 1943. borac. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. Obudovac. Srbin. zemljoradnik. Srbin. STOJANOVIĆ Krste JOVO. 5. 1913. STANKOVIĆ Vase MILORAD. 1890. 1926. STEVANOVIĆ Krste VASKRSIJE. Obudovac. zamjenik komandira čete. u odredu od 12. borac. u NOB od 15. 1945. 1945. Srbin. 1943. 9. 1944. 1915. 3. zemljoradnik. Srbin. borac. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. borac. 1945. zemljoradnik. Crkvina. borac. 1922. 1. u m r o 1971. u NOB od 1. 1920. Gornja Slatina.

Musliman. Srbin. 328 . trgovački pomoćnik. TANASIĆ Đure CVIJETIN. Zvornik. borac. 1913. 1945. zemljoradnik. umro 1980. 4. Donja Slatina. 1943. Musliman. SEHIĆ Mustafe OSMAN. Srbin. 1917. TEŠIĆ Cvijana STJEPAN. radnik. 4. 1945. 4. ŠIKANIĆ Sime PERO. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. 1945. 1923. ŠAHINPAŠIĆ Fehima MIDRALEM. Obudovac. Gornja Slatina. Srbin. 1928. radnik. borac. Srbin. član KPJ. 1927. 4. član KPJ. 1925. 1. Modrica. Musliman. 1944. ŠERIĆ Ibre HASAN. 1945. Bosanski Samac. 1925. u odredu od 4. Braniča. poginuo septembra 1946. 1928. SULJIĆ Emina IBRAHIM. ŠKUUEVIĆ Miče CVJETKO. zemljoradnik. TEŠIĆ Maksima CVIJETIN. 1944. umro 1950. 1944. radnik. radnik u odredu od 15. član KPJ. 1943. trgovac. zemljoradnik. 1. u odredu od 15. SIKANIĆ Ilije ILIJA. Bosanski Samac. 4. 1925. zamjenik komandira čete. borac. 3. Bosanski Samac. zemljoradnik. 2. zemljoradnik. u odredu od 10. avgusta 1944. 1945. Brvnik. u odredu od 20.STOKIĆ Petra BOŽO. Musliman. 1944. 1944. Musliman. Bosanski Samac. Srbin. TIRIĆ Saila SALIH. 1927. 1914. Brvnik. Srbin. muzikant. komandir voda. zemljoradnik. 1944. član KPJ. Srbin. umro 1975. 1. borac. 4. 3. Bosanski Samac. u odredu od 20. Brvnik. borac. borac. Braniča. borac. Musliman. Srbin. u NOB od 15. 1945. u odredu od 5. Srbin. član KPJ. 1920. u odredu od 20. Tišina. borac. ŠIKANIĆ Jelisija ILIJA. u odredu od 14. 4. 1911. radnik. u odredu od 10. 1. u odredu od 15. ŠKULJEVIĆ Petra JOVAN. 1945. umro 1976. 4. 1043. borac. zemljoradnik. od 12. 1944. komandir čete. u odredu od 20. ŠUOKIĆ Cvijana MILAN. 4. 1. 1912. zemljoradnik. u odredu od 10. 3. član KPJ. 1941. borac. TIHIĆ Hasana BEGAN. 1922. poginuo februara 1945. Srbin. Gornja Slatina. komesar bataljona. 1945. u NOB od 19. 4. zemljoradnik. 1944. poginuo 10. 1927. borac. u odredu od 6. borac. Bosanski Samac. TIHIĆ Mehmeda GALIB. borci. borac. 9. Musliman. u odredu od 10. u odredu od 10. Srbin. 1925. TIHIĆ Salke RAMIZ. 12. 10. Brvnik. radnik. u odredu od 10. 1918. u odredu od 12. 4. ŠIKANIĆ Ilije CVIKO. 1945. ŠKUUEVIĆ Jove BOGOUUB. Musliman. 1945. 8. radnik u odredu. Brvnik. Srbin. 1925. TIHIĆ Muje PEŠAGA. TANASIĆ Tanasije JOVO. u odredu od 15. 1923. Musliman. Bosanski Samac. 1945. član SKOJ-a. borac. član KPJ. Bosanski Samac. u odredu od 6. borac. 1923. u m r o 1982. komandir čete. 1944. Srbin. u odredu od 15. Brvnik. 1918. 1924. radnik u odredu od 4. 1944. Monj. ŠKORIĆ Đorđa RADE. 4. zemljoradnik. Obudovac. intendant bataljona.

desetar. u odredu od marta 1944. Gornja Slatina. Obudovac. borac. 1945. u odredu. Tišina. 4. Musliman. Derventa. borac. 1945. Srbin. 1921. u odredu od 4. trgovac. od 15. član KPJ. 2. Srbin. zemljoradnik. borac. borac. u odredu od marta 1944. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. i ubijen. Tišina.TODOROVIĆ Mitra ILIJA. borac. Gornja Slatina. Gornja Slatina. brico. u odredu od marta 1944. 1945. u odredu od 19. TUZLAKOVIĆ Joce MIHAJLO. u odredu od 1. 1922. VAJZOVIĆ Sulejmana SEAD. Crkvina. u odredu od 16. 1928. u odredu od marta 1944. od 1. 1944. 1921. zemljoradnik. 1943. 9. Srbin. 1926. TOVIRAC Spasoja ĐORĐE. 1903. 1927. 1922. borac. 1921. 1945. u odredu od 25. 8. u NOB. u odredu od 15. Borac. Srbin. Braniča. 1903. zemljoradnik u odredu od 13. član SKOJ-a. TUBAKOVIĆ Gavre PETAR. TOVIRAC Perice JULKA. Tišina. 4. Srbin. 9. Tišina. zemljoradnik. 4. zarobljen oktobra 1944. 4. 1944. zemljoradnik. Srbin. 1925. 1914. u odredu od 12. Srbin. u odredu od 20. 9. Gornja Slatina. Perice KOŠTA. borac. zemljoradnik. 8. zemljoradnik. VAKIĆ Đure NIKOLA. Srbin. Kruškovo Polje. 5. zemljoradnik. TOMAŠEVIĆ Jove JOVO. Srbin. Gornja Slatina. član SKOJ-a. 1924. VANCAGIĆ Jelisija JELISIJE. VASILJEVIĆ Radovan BOSKO. VAJZOVIĆ Mustafe ATIF. TRIFUNOVIĆ Ignjata PERO. TUBAKOVIĆ Gavre MILAN. Srbin. delegat voda. borac. 1945. 3. 1925. Srbin. VASILJEVIĆ Vojke PETAR. 1944. u odredu od oktobra 1944. 4. član KPJ. 3. poginuo januara 1945. borac. zemljoradnik. Srbin. 1944. u odredu od 1. TRIFUNOVIĆ Rade JOCO. zemljoradnik. u odredu od 4. 4. VASILJEVIĆ Save STANKO. 1943. Gornja Slatina. u NOB od 20. Crkvina. Crkvina. u odredu od 13. Crkvina. TUZLAKOVIĆ Živka LAZAR. politički radnik. Musliman. Tišina. Zvornik. zemljoradnik. 1926. 4. 1927. 1945. 1924. zemljoradnik. borac. 1925. zemljoradnik. Bosanski Samac. 329 . 1945. 1924. Srpkinja. VAJIĆ Stjepana ILIJA. TUBAKOVIĆ Jove GAVRO. borac. 1923. Gornja Slatina. 1943. 1927. Srbin. u odredu od 10. Srpkinja. 3. borac. u odredu od oktobra 1943. 1945. Bosanski Samac. u odredu od marta 1944. u odredu od 17. Srbin. 1945. TOVIRAC. zemljoradnik. Gornja Slatina. zemljoradnik. Gornja Slatina. borac. Srbin. VASILJEVIĆ Veljka GAVRILO. umro 1972. 4. krznar. 1945. borac. Srbin. Srbin. umro 1971. borac. borac. borac. 1944. Srbin. 1927. zemljoradnik. 1911. borac. u odredu od 20. VASILJEVIĆ Veljka SIMO. TOVIRAC Perice JOKA. zemljoradnik. poginuo 12. 1943. borac. Srbin. zemljoradnik.

1922. Bukvik. 1945. 1944. komandir čete. borac. 1943. član KPJ. Srbin. u odredu od 3. u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik. borac. intendant bataljona. Bosanski Samac. 4. borac. 1945. VUKOSAVLJEVIĆ Stanka MARIJA. VUKSANOVIĆ Alekse NOVO. 4. borac. radnik. 1943. Tišina. Obudovac. zemljoradnik. u NOB od 1943. u odredu od marta 1944. u odredu od 15. u odredu od 21. 1945. u odredu od 13. 1922. od januara 1942. Srbin. zemljoradnik. 1943. komandant mjesta. zemljoradnik. pekar. 1945. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. poginuo 1945. Obudovac. 1924. borac. 1928. Srbin. Musliman. Gornja Slatina. 1945. 1944. ZORANOVIĆ Cvijana PETAR. 1923. Srbin. 1922. kafedžija. zemljoradnik. 5. borac. 4. poginuo aprila 1945. ZORANOVIĆ Luke Živan. u NOB od 15. 11. u odredu od 10. 7. komandir pdeljenja. Braniča. Srbin. 1927. član KPJ. komandir čete. 1945. borac. ŽIVKOVIĆ Živka BORO. 1924. Tišina. borac. u odredu od 20. 1920. Srbin. Srbin. 3. ZORANOVIĆ Blagoja JOVAN. u odredu od 10.VASILJEVIĆ Sime VELJKO. Musliman. zemljoradnik. 8. borac. u odredu od 1. u NOB. 4. 1893. ZORANOVIĆ Jove MARKO. Musliman. 1919. Gornja Slatina. ARSENIĆ Doke GAVRO. zemljoradnik. ALIKADIĆ SEMSO. 12. u odredu od marta 1944. 1945. 1943. Borci odreda sa područja opštine Brčko AHMETOVIĆ Fejze SUUO. borac. 5. u odredu od marta 1944. 1918. borac. 1903. Srbin. 1921. 1922. 9. ZUKIĆ Sulejmana ATIF. u NOB od 27. zemljoradnik. Donja Slatina. u odredu od 18. 1927. Srbin. VIDOVIĆ Tanasija IGNJAT. zemljoradnik. 9. Srbin. zemljoradnik. 1943. član KPJ. borac. 1925. 1945. 1945. VUČIĆEVIĆ Teodora NEDELJKO. 1924. borac. i. zemljoradnik. u odredu od 13. Gajevi. Musliman. Srbin. 10. zemljoradnik u odredu od 28. VUKOVIĆ Petra MILAN. Crkvina. u NOB od 1. 9. 4. Bosanski Samac. u odredu od 15. 1897. Obudovac. Srbin. 1943. zemljoradnik. član KPJ. Bosanski Samac. VUKSANOVIĆ Pere KOŠTA. Srpkinja. 1944. 3. 1943. u odredu od 10. 1921. borac. ZAIMOVIĆ Husnije HUSAN. 5. Gornja Slatina. u odredu od 10. Gornji Rahić Musliman. Srbin. Srbin. VUKSANOVIČ Zivana CVIJETIN. ZAIMOVIĆ Husnija ZAIM. u odredu od 20. borac. Braniča. umro 1972. Gornja Slatina. Gornja Slatina. borac. domaćica. Bosanski Samac. zemljoradnik. ŽIVKOVIĆ Zivana MARIJAN. u odredu od 5. 330 . zemljoradnik. u odredu od marta 1944. VUKSANOVIĆ Jovana RAJKO. 1945. 1928.

BEŠIĆ Latifa IBRAHIM »Šipoš«. BLAZEVIĆ Lazara STEVO. CVIJETINOVIĆ Krste LAZO. borac. Srbin. 1943. 10. u odredu od 10. 1944. Bukvik. 1945. u NOB od 15. borac. 1923. u NOB od 15. zemljoradnik. u odredu od 15. 1922. komandant bataljona. Bukvik. borac. Srbin. poginuo 1946. poginuo 1944. 11. član KPJ. u NOB od 24. Srbin. Bukvik. u odredu od 15. Maoča. BAŠIĆ Vojke GAVRO. 1943. 1920. komandir čete. u odredu od 1943. u odredu od 15. Srbin. borac. u odredu od 1944. 1925. 9. BEŠIĆ Ibrahima FERID. 4. u odredu od 15. 1. CVIJETINOVIĆ Rajka MILORAD. RVI. 4. zemljoradnik. Srbin. 1943. borac. u odredu od 20. u odredu od 1944. u odredu od 25. Brčko. BOJIĆ Nede ALEKSA. u NOB od 14. u odredu od 20. poginuo aprila 1944 na Majevici. borac. 1920. član KPJ. Srbin. vodnik voda. 1943. 1943. u odredu od 15. 1943. član KPJ. u odredu od 10. Bosanska Bijela. zemljoradnik. BAŠIĆ Koste PAVO. zemljoradnik. CVIJETINOVIĆ Jovana NIKOLA. u NOB. BAŠIĆ Teše MAKSIM. 1943. BAĆIĆ Marka ILIJA. BRKIĆ Jovana SPASOJE. u NOB od 1942. zemljoradnik. 1944. 1943. u NOB od 15. Bukvik. član KPJ. 4. Srbin. borac. Srbin. zemljoradnik. Musliman. 1923. zemljoradnik. 1943. 1943. 1944. u odredu od 20. Srbin. 4. 1945. član KPJ. 4. 1924. ARSENIĆ Drage LUKA. 10 1943. 1923. 1923. Bukvik. 1943. 1943. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 10. poginuo aprila 1946. 1914. BAĆIĆ Koste NIKOLA. Srbin. vodnik voda. Srbin. 11. Bukvik. borac. Srbin. u NOB od 15. Bukvik. Srbin. zemljoradnik. Krepšić. zemljoradnik. 1910. 4. u odredu od 1943. Musliman. 1905. 1943. Srbin. od 1942. BAĆIĆ Marka MITAR. 1910. borac. 2. 10. Bukvik. zemljoradnik. 1924. u NOB od 1. član KPJ. 1912. BAČIĆ Marka CVIJETIN. 11. u odredu od septembra 1943. Gračanica. 2. 1945. u odredu od 20. u odredu od 20. borac. 1924. 1914. 4. vodnik voda. 1943. poginuo septembra 1944. 9. 1924. Srbin. Srbin. CVIJETINOVIĆ Stoke PETAR. 4. zemljoradnik. Bukvik. Bukvik. BAŠIĆ Koste CVIJETIN. u NOB od 15.ARSENIĆ Đoke ILIJA. član KPJ. 2. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1916. Bukvik. Srbin. borac. BAĆIĆ Miljana VASO. zamjenik komandira čete. Bukvik. zemljoradnik. Bukvik. poginuo 1945. u odredu od 21. Bukvik. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. borac. 1927. 1919. CVIJETINOVIĆ Cvijetina CVIJETIN. 9. borac. član KPJ. Musliman. u odredu od 20. Čoseta. zemljoradnik. u NOB od 1941. 11. u NOB od 15. 10. Bukvik. 10. 1943. borac. Bosanska Bijela. intendant bataljona. BEKRIĆ Muhameda RAMO. poginuo 15. 1943. 331 . u m r o 1961. 1943. 1945. Srbin. trgovački pomoćnik. u odredu od 15. zemljoradnik. 1. borac. Srbin. član KPJ. zemljoradnik. 1920. 4. umro 1948. 1944.

član KPJ. borac. IL1Ć Jove PERO. 1943. u odredu od 7. 1945. 1943. u odredu od 15. 1921. 11. 1943. u odredu od 10. borac. borac. Bukvik. u odredu od 15. Ćoseta. HALILOVIĆ Alije AHMET. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornji Rahić. ĆANDIĆ Muje BEĆIR »Ćando«. Musliman. 11. Srbin. 10. Ćoseta. u NOB od 14. Bukvik. borac. 11. Ćoseta. 1944. 1943. Ogradenovac. 10. 1914. kandidat KPJ. 1907. sekretar SKOJ-a u bataljonu. zemljoradnik. HASANBEGOVIĆ Mustafe FERID. borac. borac. 1921. zemljoradnik. u NOB od 20. 11. Musliman. komesar čete. 1912. Musliman zemljordnik. umro 10. 1944. u odredu od 15. u odredu od 1. 1944. Gradačac. Bosanska Bijela. 1945. Srbin. borac. borac. 10. 1943. u odredu od formiranja. u odredu od 15. Musliman. 1943. član KPJ. 1944. ĐURIĆ Jovana GOJKO. Musliman. Gornji Rahić. u NOB od 1941. 1920. 1923. zemljoradnik. borac. 1943. borac. Bukvik. u NOB od 25. ERIĆ Steve PETAR. borac. u odredu od 15. 1943. GUBALJEVIĆ Sene HASAN. Markovič Polje. 1944. u odredu od 1. član KPJ. borac. 1926. 1904. 4. 1918. zemljoradnik. 1924. 332 . 8. ĐURIĆ Save SPASOJE. Musliman. 4. 10. 1943. zemljoradnik. 1. 1944. 11. 1921. Musliman. 1943. Srbin. 11. 1952. službenik. Brčko. 2. zemljoradnik. 1943. 1925. 1919. u NOB od 22. 1926. Modriča. u odredu od 5. Bukvik. HERCEGOVAC Rame ISMET. u odredu od 15. Srbin. 2. 1. u odredu od 28. vodnik voda. ĐURIĆ Save LAZO. 1944. ĐURIĆ Đokana PERO. borac. ĐUKIĆ Save NIKO. DELIĆ Muje MUSTAFA. zemljoradnik u NOB od 10. u odredu od januara 1945. u odredu od 20. 9. 11. zemljoradnik. 1943. u odredu* od 11. 9. Srbin. član SKOJ-a. u odredu od 15. 1925. 10. 11. 1924. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. 1920. 1907.ĆELOSMANOVIĆ Omera ŠEFKET. zamjenik. 1943. Srbin. komandira čete. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. umro 1969. 1945. borac. u odredu od 10. 1943. 11. 1944. borac. u odredu od 15. Srbin. HALIDOVIĆ Muje BAJRO. Srbin. ĐURIĆ Gojana NIKOLA. 1923. ĆIRIC Jove IGNJO. Bukvik. zemljoradnik. DŽANIĆ Bege SULJO. u odredu od 21. ĐURIĆ Đure ALEKSA. Musliman. 1943. umro 1956. u odredu od 15. u NOB od 14. HALILOVIĆ Alije SULJO. u NOB od 1943. borac. u odredu od 10. zemljoradnik. Musliman. 1945. Bukvik. Ćoseta. Bukvik. HALILOVIĆ Hase HASAN. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. Brčko. zemljoradnik. Srbin. Musliman. od 15. komandir čete. Bukvik. 10. zemljoradnik. 11. ĐURIĆ Đokana ĐORĐE. 7. u NOB. 1922. Bukvik. 4. 1924. borac.

Bukvik. JOKANOVIĆ Ilije TRIVUN. zemljoradnik. Brčko. 1922. 1943. zemljoradnik. 9. 1918. »Šindo«. zemljoradnik. zemljoradnik. 1918. član KPJ. 3. zemljoradnik. zemljoradnik. KAURINOVIĆ Petra ILIJA. 333 . u NOB od 10. 6. komesar bataljona. borac. KLEBIĆ Ibrahima FEH1M. u odredu od 1944. 11. JANKOVIĆ Steve MIHAJLO. Srbin. u odredu od 20. 1926. 11. umro. zemljoradnik. poginuo 20. Srbin. Srbin. Srebrenik. komesar čete. u NOB od 1943. zamjenik komandanta bataljona. Srbin. KAURINOVIĆ Pere MOJSIJA. umro 18. u odredu od 20. 9. član KPJ.IPiili·· ILIĆ Jelisije PERO. član SKOJ-a. Krepšić. 1945. zemljoradnik. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1911. komandir voda. poginuo 15. 1943. borac. borac. KEREZOVIĆ Nike CVJETIN. kandidat KPJ. zemljoradnik. borac. u NOB od 1941. 1943. član SKOJA-a. u odredu od 20. član SKOJ-a. 1918. u NOB od 1941. Bukvik. borac. 4. 8. KEREZOVIĆ Marka RAJKO. JOVICIĆ Ilija MITAR. Bukvik. član KPJ. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. u odredu od 15. Srbin. u NOB. u NOB. 9. 1943. 4. 1944. Srbin. poginuo 29. član KPJ. Srbin. zemljoradnik. Bukvik. 1943. 1945. JOVANOVIĆ Sime BOŽIDAR. od 1941. komesar čete. u odredu od 20. zemljoradnik. u NOB od 1941. Musliman. član KPJ. 1943. Bukvik. Bukvik. 1924. 1917. 12. od 14. borac. KAURINOVIĆ Boška SAVO. 1906. od 1941. 1943. pomoćnik komesara bataljona. borac. borac. 1926. 1921. zemljoradnik. poginuo 27. obavještajni oficir bataljona. JEFEMIĆ Petra JOVAN. Srbin. u NOB. u odredu od 1945. u NOB. 1947. 1944. Srbin. 1943. 1925. član KPJ. Srbin. od 27. radnik. 1944. KAURINOVIĆ Boška ILIJA »Farkaš«. 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Srbin. Bukvik. JOKANOVIĆ Cvijetina RISTO. Bukvik. u odredu od 21. 8. 4. u odredu od 1944. 8. borac. u odredu od 20. u NOB od 1941. zemljoradnik. zemljoradnik. od 1941. Srbin. u odredu od 20. 1943. u odredu od 15. 9. umro 10. JOKANOVIĆ Cvijetina ILIJA. 1945. u odredu od 10. 9. KEREZOVIĆ Damjana JOVAN. u odredu od 1944. 1943. u odredu od 20. Srbin. 7. 1919. zemljoradnik. 1909. u odredu od 20. Bukvik. Bukvik. u odredu od 1944. 1950. Srbin. 4. KAURINOVIĆ Cvijetina MIHAJLO. 1943. u Odredu od novembra 1943. u NOB od 10. KAURINOVIĆ Đokana PETAR. Bukvik. 9. 1943. u odredu od 20. KAURINOVIĆ Pere TRIVO. 1943. 1906. 4. 1923. borac. komesar odreda. u NOB. IMAMOVIĆ Ahmeta IBRAHIM. KAURINOVIĆ Boška PETAR. 8. Bukvik. zemljoradnik. Srbin. 1920. Bukvik. đak trgovačke akademija. 1917. Bukvik. u NOB od 2. u NOB od 10. član KPJ. zemljoradnik. 1922. 1943. član KPJ. 9. Bukvik. 9. Bukvik. u odredu od 20. Srbin. Srbin. 1923. Marković Polje. Bukvik. poginuo 1944. Brčko. borac. borac. 9. član KPJ. 1943. 4. 9. u odredu od 1944. u NOB od 1941. u NOB od 15. 8. 1943. Srbin. komesar čete. 1941. Musliman. Srbin. 1925.

MIHAILOVIĆ Milana PAJO. vodnik voda. borac. u odredu od 10. Srebrenik. u odredu od 20. u odredu od 15. borac. MAKSIMOVIĆ Jovana MAKSO. 9. Srbin. Skugrić. MILICEVIĆ Paje MILAN. 1945. borac. borac. RVI. zemljoradnik. 1943. MAJDANĆEVIĆ Nede CVIJETIN. 4. 1931. 1943. zemljoradnik. 11. Srbin. Bukvik. borac. Srbin. KURTAGIĆ Bege HUSEIN. 1944. borac. od 1. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. bolničarka. RVI. u NOB. 1922. 11. zemljoradnik. 4. 1926. u NOB od 24. borac. poginuo februara 1944. 1925. zemljoradnik. u odredu od 15. 1945. 1. Krepšić. LUKIĆ Save NIKO. 1919. Srbin. član SKOJ-a. Srbin. 1927. borac. 1920. Srbin. 1926. 1. 1945. u odredu od 15. Bukvik. Musliman. 4. LUKIĆ Nede STEVO. 1943. 1943. 1945. zemljoradnik. 1944. 2. Srbin. Bukvik. Musliman. 1944. Srbin. LUKIĆ Nede DANKO. komandir minobacačkog odjeljenja. 1943. Bosanska Bijela. u NOB od 24. 11. Srbin. 10. u odredu od 20. 1. od 20. 1924. Maoča. 1920. 1944. Musliman. borac. 1926. u odredu od 15. 1943. 1927. Bosanska Bijela. u NOB od 10. Srbin. borac. 1922. 1943. 334 . Muslimanka. 1945. Musliman. 4. 1944. 1943. 1900. Srbin. zemljoradnik. član SKOJ-a. zemljoradnik. u NOB od 15. 1944. zemljoradnik. 1926. u odredu od 3. 1926. Bukvik. 1945. 11. MEŠIĆ Mustafe IBRAHIM. 1943. u odredu od 20. u NOB od 15. u odredu od 15. 1915. 2. MIHAILOVIĆ Vojke CVIJETIN. borac. u odredu od 20. Maoča. 1925. 1945. 9. zemljoradnik. u odredu od 25. MILIĆ Tome MILOVAN. borac. Tolisa . umro 1947. 1943. borac. domaćica.Modriča. zemljoradnik. u odredu od 3. Srbin. Bukvik. zemljoradnik. LEJIĆ Alekse STOJAN. 11. MIKIĆ Cvijetina MARKO. 1943. borac. 11. u NOB od 20. 1945. 1945. zemljoradnik. Bukvik. 1. Musliman. član SKOJ-a. Gornji Rahić. 4. 1926. borac.KOJIĆ Vase MARKO. LEVIĆ Age SALIH. u NOB. u odredu od 10. zemljoradnik. LEVIĆ Halila IBRO. član KPJ. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Maksima MAKSO. KRAINOVIĆ Jove CVIJETIN. 1927. Bukvik. zemljoradnik. borac. Bukvik. u odredu od 20. 12. Bukvik. Maoča. 1943. KOMBIĆ Saliha MINA. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Vladimira MITAR. 11. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Maoča. u NOB od 15. u odredu od 11. Musliman. 1944. u odredu od 15. 10. 4. 2. 2. zemljoradnik. Maoča. 1944. borac. borac. Srbin. Srbin. zemljoradnik. u Odredu od 15. Lončari. u odredu od 28. borac. zemljoradnik. Srbin. 1927. zamjenik komandira čete. Bosanska Bijela. 1925. 10. Srbin. 1944. u odredu od 20. MILICEVIĆ Paje PAJO. umro 1951. 6. umro 1945. u odredu od 15. 1945. u odredu od 15. 9. 4. LEVIĆ Rame ISMET. 10. u odredu od oktobra 1943.

Srbin. član SKOJ-a. Srbin. u NOB od 20. 1943. 1945. Srbin. borac. 1943. Srbin. borac. 335 . član KPJ. borac. 1943. 1914. borac. MULAHALILOVIĆ Halusije AHMET. u odredu od 15. u odredu od 10. 1924. zemljoradnik. poginuo septembra 1944. zemljoradnik. 1944. Brčko. Bukvik. 1907. 1943. Čović Polje. član KPJ. Bosanska Bijela. RVI. u odredu od 1944. zemljoradnik. u odredu od 1944. 1925. od 10. 1919. Bukvik. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Gornji Rahić. Bukvik. Musliman. 1943. 11. borac. u NOB od 15. 9. Bukvik. 1907. borac. Srbin. 4. Srbin. Bukvik. Srbin. 2. član SKOJ-a. 1944. Srbin. 9. 1919. u odredu od 15. u odredu od 15. u odredu od 15. 1944. MITROVIĆ Krste ĐOKO. NOVAKOVIĆ Koste DUŠAN. borac. 1944. 8. 1945. Srbin. 1944. borac. zemljoradnik. Bukvik. PANTELIĆ Boška ILIJA. Srbin. OSTOJIĆ Stojana MITAR. 1943. 1920. 1943. 1924. 1924. Musliman. član KPJ. poginuo septembra 1944. poginuo 25. u odredu od 2. 1945. 1924. PAJIĆ Ilije ĐOKO. zemljoradnik. 11. PANTELIĆ» Marka SAVO. Brnjik. Bukvik. 1928. zemljoradnik. 1943. 10. 4. 1923. intendant bataljona. zemljoradnik. u odredu od 21. MUSLIĆ Himze ALIJA. u odredu od 11. u odredu od 15. u NOB od 1941. Bukvik. u NOB od 25. u odredu od 15. član KPJ. 11. u odredu od 20. u NOB od 1942. 1943. 4. zemljoradnik. 1925. borac. zemljoradnik. u NOB od 20. 8. Bosanska Bijela. u odredu od 15. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. zamjenik komandanta odreda. poginuo decembra 1944. MITROVIĆ Krste ILIJA. PAJKANOVIĆ Đure DRAGO. MUJDANOVIĆ Salke SALIH. 1911. 1943. zemljoradnik. PAJIĆ Paje SIMO. 1943. Srbin. 1923. 1916. 1916. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1907. Srbin. 4. 1919. zemljoradnik. RVI. Srbin. član KPJ. 11. Bukvik. MRKONJIĆ Jovana SPASOJE. Srbin. Bukvik. borac. Bioča. umro 1972. u odredu od 15.-borac. 1918. 5. 1943. Bukvik. 11. u NOB od 10. 1943. 9. 4. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Bukvik. u NOB od 10. 2. Srbin. zamjenik komandira čete. član KPJ. PAJKOVIĆ Đure MITAR. 1. PAJIĆ Mitra ILIJA. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE. 10. u odredu od 20. 1943. 9. kandidat KPJ. zemljoradnik. 1916. komesar čete. PEJIĆ Koje BLAGOJE. 1945. Srbin.M1LIČEVIĆ Milica SIMO. Srbin. 1924. u odredu do 20. 9. PAJIĆ Paje MILOŠ. zemljoradnik. u NOB od 15. Lopare. u odredu od 15. Bosanska Bijela. u NOB od 10. 1945. poginuo 1960. NIKOLIĆ Tode NIKICA. Srbin. student prava. zemljoradnik. u m r o 1944. MUJKANOVIĆ Mehage OSMAN. u NOB od 1941. komandir čete. 11. 2. u odredu od 20. 2. Musliman. u odredu od decembra 1943. 1944. Srbin. Orašje. u odredu od 20. MITROVIĆ ĐOKO. u odredu od 5. 4. 1945. 9. Bukvik. Bukvik. 12. u NOB. 1943. Musliman. zamjenik komandanta bataljona. Bosanska Bijela. MIŠIĆ Petra MITAR. 1943. borac.

u NOB od 1. 1943. u NOB od 2. član SKOJ-a poginuo aprila 1944. Srbin. 4. Bukvik. zemljoradnik. 1926. Srbin. borac. Ćoseta. 336 . 1944. 1943. 1944. 1928. zemljoradnik. PERIĆ Petka VASO. u NOB. član KPJ. PEJKANOVIĆ SAVO. Bukvik. 1944. 1943. borac. SAVIĆ Nike NIKOLA. 11. u NOB od juna 1943. 1943. Ćoseta. u odredu od 15. u NOB od 1942. Musliman. u odredu od 20. 12. 12. borac. 12. Bukvik. 1943. 9. u odredu od 2. Gajevi . Krpešić. Dobanovci. 1943. PEKIĆ Muharema OSMAN. Srbin. zemljoradnik. Srbin. Gradačac. Bukvik. 1922. RISTIĆ Pante CVIJETIN. Srbin. zemljoradnik. 1925. zemljoradnik. referent saniteta bataljona i sekretar SKOJ-a u odredu. 1922. 1944. Ćoseta. u odredu od 20. u odredu od 20. u odredu od 20. Vražići . borac. 1943. u NOB od 10. RAMIĆ Nikole SELENA. desetar.PEJIĆ Marka JOVO. borac. Srbin. u odredu od 1945.Brčko. u odredu od 10. Gornji Rahić. 1943. 10. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 20. zemljoradnik. 1943.6. 1907. 1926. Bukvik. 9. u odredu od 10. Srbin. 1925. SAVIĆ Nike GAVRO.ve SPASOJE. ekonom čete. 1927. 1943. komesar bataljona. borac. član KPJ. Marković Polje.Lopare. POZDEROVIĆ Dege BAJRO. kandidat KPJ. 1943. 1943. borac. zemljoradnik. 1912. borac. 1918. zemljoradnik. u NOB od 14. Srbin. Musliman. zemljoradnik. 8. 1912. 1943. borac. Srbin. Srbin. PEKIĆ Rame SALIH. 11. od 2. u NOB od 20. PEJIĆ Jovana PANTELIJA. 1907. borac. 1944. zemljoradnik. POBRIĆ Dege FEJZO. u odredu od 20. 1927. kandidat KPJ. Bukvik. borac. 1943. 1926. 1943. 9. Srbin. 1943. 1943. borac. 8. 1943. u NOB od 8. RISTIĆ Jo. 4. zemljoradnik. Srbin. poginuo aprila 1944. Bukvik. PETROVIĆ Petra CVIJETIN. 4. 8. 11. 10. 1944. 1943. zemljoradnik. Bukvik. 4. zemljoradnik. u odredu od 15. 1916. 8. zamjenik komandira čete. PEKIĆ Jusufa ALIJA. u odredu od 25. 1943. zemljoradnik. RVI. 9. zemljoradnik. Musliman. komandir čete. ROSIĆ Sime VASO. 10. 10. u NOB od 25. RAMIĆ Uzeira KADRO. 9. RISTIĆ Sime DUŠAN. zemljoradnik. u odredu od 15. RIBIĆ Alije HALIL. 1924. borac. član KPJ. zemljoradnik. Musliman. borac. u NOB od 20. Rašljani . SAVIĆ Petra PERO. 10. Musliman. u odredu od 15.Lopare. Zemun. 4. u odredu od 15. u odredu od 20. Srpkinja. 7. u odredu od 20. 1943. trgovački pomoćnik. 1943. đak. u NOB od 2.Bukvik. 1918. 1927. 1944. u NOB od 10. POPOVIĆ Đorđa RISTO. Srbin. 1920. PURIĆ Save JANKO. 11. Bukvik. 1922. u odredu od 15. 11. Srbin. Humci . Bukvik. poginuo septembra 1944. borac. 1943. poginuo 10. 8. 1943. u odredu od 20. 1944. 1945. 9. u m r o 1962. 11. 1925. zemljoradnik. u odredu od 20. 9. zemljoradnik. u odredu od 15. Musliman.

1943. STOJANOVIĆ Steve DUŠAN. zemljoradnik. Bukvik. 1912. 1943. 1. borac. u odredu od 20. 10. borac. zamjenik komandira čete. borac. u odredu od 21. 1920. 1944. SEKULIĆ Jove STOKO. 8. u odredu od 1944. Srbin. 337 . zemljoradnik. Gračanica. u odredu od 15. Musliman. STOJANOVIĆ Steve RISTO. 3. borac. 10. zemljoradnik. Bukvik. 1926. Srbin. član SKOJ-a. Pelagićevo. Srbin. 1923. RVI. zemljoradnik. 1944. 1943. 1920. 1945. borac. SOFRENOVIĆ Luke SIMO. 9. Gornji Rahić. 1. obavještajni oficir. u odredu od 20. u NOB od 15. Musliman. u odredu od 1944. borac. 4. u NOB od 24. Bukvik. STANKOVIĆ Maksima STANKO. Srbin. 1944. zemljoradnik. Musliman. 11. borac. TIRIĆ Muniba REDŽO. zemljoradnik. Maoča. u odredu od 15. član KPJ. 4. RVI. 1943. u NOB od 10. zemljoradnik. 8. Bukvik. 1943. Srbin. borac. 1922. TANACKOVIĆ Đoke TODOR. 1943. SIMIĆ Bože BRANKO. 1918. kandidat KPJ. 1915.Gradačac. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. 1943. 1924. zemljoradnik. u NOB od 15. zemljoradnik. STANISIĆ Laze SAVO. od 27. Bukvik. 1927. u NOB od 14. zarobljen oktobra 1944. 8. član KPJ. Maoča. Srbin. SUŠIĆ Huseina AHMET. u odredu od 21. u odredu od 15. ŠEĆERBEGOVIĆ Murata SULJO. u NOB od 1943. 9. zemljoradnik. u NOB od 15. ekonom ćete. poginuo 20. 1943. borac RVI. u odredu od 15. Gornji Rahić. u NOB. 1910. 1943. 12. 1945. Musliman. u NOB od 1943. 1944. 4. Bukvik. 1917. zemljoradnik. komandir čete. TURSUNOVIĆ Saliha LATIF. STANISIĆ Pere PETAR. u odredu od 15. 1912. zemljoradnik. u odredu od 15. Bukvik. Bukvik. 1945. 1. Porebrice. STOJANOVIĆ Steve MIKA. 7. zemljoradnik. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. Brčko. 1925. 1918. 1945. u odredu od 21. borac. 1913. komandir čete. 1943. Krepšić. poginuo 1945. Musliman. 1943. 6. 1943. Srbin. borac. Bukvik. 9. Srbin. ŠIŠIĆ Rašida IBRO. Srbin. zemljoradnik. borac.SAVIĆ Pere VOJKO. Srbin. konobar. borac. u odredu od 25. 1944. 1945. 11. Srbin. Srbin. TANACKOVIĆ Nikole GOJAN. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. 10. u NOB od 28. zemljoradnik. u odredu od 25. 1943. Vučkovci . u NOB od 10. 11. u odredu od 1944. 4. 1923. borac. 1943. borac. 2. 1944. 1945. Musliman. u odredu od 15. u odredu od 15. u NOB od 12. 1943. 11. u NOB od 15. 1943. Srbin. 1910. 1922. Maoča. Markovič Polje. u NOB od 20. TRUMIĆ Mehmeda REDŽO. 10. zemljoradnik. 1943. u odredu od 1944. 10. 4. 8. u odredu od 10. borac. 11. Srbin. zemljoradnik. 1943. poginuo februara 1945. u odredu od 10. TERZIĆ Alije JUSUF. član KPJ. Bukvik. zemljoradnik. 1926. Pelagićevo.

1913. 8. 1922. umro 1950. u odredu od 18. borac. ZARIĆ Gojka TRIVUN. Bukvik. Borci odreda sa područja opštine Doboj ANTIĆ Aleksije JOVO. borac. Osječani. 1943. u odredu od 20. 1924. Srbin. zemljoradnik. umro 1977. u odredu od 20. 1946. u odredu od 15. 1943. Bukvik. u odredu od 21. Srbin. Bušletić. član SKOJ-a. VUJIČIĆ Vujice JOVAN. 2. poginuo 20. poginuo oktobra 1943. u odredu od 21. avgusta 1943. ZARIĆ Janka PAVLE. umro 1944. umro u Osječanima. zemljoradnik. zemljoradnik. BLAGOJEVIĆ Save NEDO. poginuo maja 1944. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. borac. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 1941. 1915. 9. 9. 1913. 1943. zemljoradnik. 8. desetar. 9. 1913. zemljoradnik. 1922. umro 1980. 338 . nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Bukvik. komandant odreda. u odredu od septembra 1943. 1945. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. u NOB od 12. poginuo novembra 1943. Srbin. borac. Srbin. 1907. borac. Srbin. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. 1917. Bukvik. avgusta 1943. Srbin. ANTIĆ Steve SVETOZAR. u NOB od 23. 10. 1943. intendant bataljona. Bukvik. u NOB od 2. VUJIĆ Todora VASO. Srbin. 1912. 4. 1909. Srbin. 3. u NOB od 2. zemljoradnik. 1943. Srbin. 1943. 1919. Bukvik. VUJIĆ Todora SAVO. Srbin. 1912. zemljoradnik. borac. u odredu od 15. u odredu od oktobra 1943. 9. pomoćnik komandira čete. ARSENIĆ Vasilija CVJETKO. VUJIĆ Sime RAJKO. u NOB od 20. Bukvik. 1943. Srbin. 1943. 1944. borac. član KPJ. u NOB od 16. 7. u NOB od 15. 4. u NOB od 12. Srbin. 11. borac. Srbin. komesar čete. 1945. u NOB od 1. Srbin zemljoradnik. 1907. Bosanska Bijela. Srbin. zemljoradnik. vodnik voda. 1908. u NOB od 2. VASILJEVIĆ Paisije SPASO. borac. / A k k IVua PERO. borac. godine. BLAGOJEVIĆ Mihajla BOZO. 1943. zemljoradnik. 1945. 11. u odredu od 20. umro 15. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. u odredu od 20. 1943. 1927. Srbin. u NOB od 1941. avgusta 1943. član KPJ. VESELINOVIĆ Ilije NESKO. Osječani. Srbin. 1921. 11. VIDOVIĆ Miloša ĐOKO. RVI. 1943. 4. Bukvik. Bukvik. zamjenik komandanta bataljona. Bukvik. u odredu od 2. u odredu od septembra 1943. 1912. 8. obaveštajni oficir odreda i referent partijske tehnika odreda. član KPJ. 2. 1923. zemljoradnik u odredu od 15. Osječani. zemljoradnik. borac. 1943. 8. Bukvik. zemljoradnik. Osječani. član SKOJ-a.VASIĆ Stoke CVIJETIN. 9. Bukvik. VESELINOVIĆ Neška VESELIN. VASILJEVIĆ Sime RISTO. Srbin. godine. VUJIĆ Petra JOCO. u odredu od 1944. Srbin. Bukvik. Bušletić. u odredu od 20. 4. 1922. BLAGOJEVIĆ Zaharije JOVO. zemljoradnik. 1943. 1943. Srbin. borac. avgusta 1941. u NOB od 10. 8.

DEJANOVIĆ Dimše ZDRAVKO. Osječani. ranjen u martu 1944. Srpkinja. ĆAKAREVIĆ Cvijana NIKOLA. 1917. borac. na Crnom Vrhu .BLAGOJEVIĆ Save RADOJICA. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. borac. 1926. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. Podnovlje. u NOB od 16. Srbin. 1928. avgusta do kraja decembra 1943. 12. Srbin. poginuo 3. 1925. poginuo 26. u Lohinji . Osječani. 1929. 1917. zemljoradnik. avgusta 1943. ĐORĐIĆ Mike BRANKO. zemljoradnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od septembra 1943. BLAGOJEVIĆ Bože RUŽICA. zemljoradnik. u bolnici u Derventi. zemljoradnik. član SKOJ-a. u odredu od septembra 1943. zamjenik komandanta odreda. 1926. domacica. poginuo jula 1944. 1920. borac. CVIJANOVIĆ Ostoje VOJIN. u NOB od 1. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. avgusta 1943. borac. Osječani. Bušletić. 1924. 4. u NOB od 15. 1922. RVI. komesar čete. 15. zemljoradnik. borac. JOVIĆ Simeuna OBRAD. 1924. kandidat za člana KPJ. borac. borac. BLAGOJEVIĆ Save RAJKO. ĆAKAREVIĆ Jove ĐOKAN. LUKIĆ Jovice BOŽO. zemljoradnik. februara 1942. avgusta 1941. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. Bušletić. 1927. 1923. Srbin. RVI. DEJANOVIĆ Sime B0GOLJUB . u odredu od septembra 1943. avgusta 1943. zemljoradnik. jula 1943. od 15. ĆAKAREVIĆ Nede MILAN. Srbin. borac. u NOB od 23. god. Glogovica. borac. 1943. Glogovica. 1908. Srbin. Bušletić. umro 1978. i od 8.BOBAN. u odredu od septemba 1943. avgusta 1943. Srbin. poginuo 8. Srbin. u odredu od septembra 1943. Podnovlje. Srbin. BLESIĆ Riste MILORAD. god. Osječani. Srbin. u odredu od septembra 1943. borac. Srbin. 4. JAĆIMOVIĆ Vladimira NEDO. umro 1961. bolničarka. komandir čete. Srbin. u NOB od 15. borac. u odredu od septembra 1943. 339 . zemljoradnik u NOB od avgusta 1943. Srbin. 1921. Bušletić. Osječani. Srbin. zemljoradnik u NOB od 15. marta 1945. u Kožuhama. avgusta 1943. Srbin. Srbin. borac. avgusta 1943. član SKOJ-a. stolarski radnik. Srbin. DELIĆ Nenada BOGDAN. u NOB od 15. god. 1927. umro u aprilu 1944. BOŽIĆ Zivka BOŽO. Osječani. đak.Gračanica. 1926. u NOB od 10. u NOB od 16. u odredu ĐORĐIĆ Alekse SRETO. u NOB od 15. komandir čete.Tešanj. DANILOVIĆ Stojana MIRKO. 1945. u odredu od januara 1944. Osječani. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. Glogovica. avgusta 1943. u odredu od septembra 1943. 1927. komesar čete. oktobra 1943. i od 29. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1923. u NOB od 7. 1945. DŽIGUMOVIĆ Cvijana PETAR. 1924. u NOB od 16. u odredu od Božinci Donji. delegat voda. Bušletić. avgusta 1943. u odredu od novembra 1943. Majevac. Osječani. zemljoradnik. jula 1943. u Majevcu. DANILOVIĆ Jevte BORO. septembra 1943. Srbin.

NIKOLIĆ Konstantina ZDRAVKO. u NOB od komesar bataljona. poginuo u julu 1944. avgusta 1943. zemljoradnik. NENADIĆ Živka NEDO. Osječani. 340 . Srbin. zemljoradnik u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin.FOČO. u odredu od septembra 1943. PEJIČIĆ Save MILOŠ. Srbin. u NOB od 15. NIKOLIĆ Konstantina NIKOLA. borac. novembra 1943. zemljoradnik. 1904. zemljoradnik. 1923. borac. borac. MILIĆEVIĆ Dimitrija STIJEPO. NARIĆ Stanka DUŠAN. u NOB od 15. 1925. 1913. zemljoradnik. umro 1947. umrla 1952. Srbin. u odredu od septembra 1943. u NOB od 16. borac. MILIĆEVIĆ Dimitrija NEDO. god. do 15. umro 1979. Srbin. MALIČIĆ Živke NOVAK. Srpkinja. 5. i od 10. umro 1968. avgusta 1943. PETROVIĆ Milanka DAMLJAN. NARIĆ Filipa DUŠAN. domaćica. borac. borac. Srbin. umro 1974. MILIĆEVIĆ Jovana DUŠAN. Osječani.LUKIĆ Blagoja NEDO. RVI. u odredu od 16. zemljoradnik.Plevlja.Doboj. avgusta 1943. vodnik voda. avgusta do kraja decembra 1943. MILIĆEVIĆ Milanka BOZO. Glogovica. 4. 1922. 1923. zemljoradnik. radnik. i od 3. MALIČIĆ Sime SIMEUN. u NOB od 16. 1945. novembra 1943. 1925. zemljoradnik. Srbin. 1928. 1927. MALEŠEVIĆ Bogdana LJEPOSAVA. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1912. domaćica. borac. u odredu od septembra 1943. Osječani. Osječani. zemljoradnik. avgusta do kraja decembra 1943. u NOB od 15. Osječani . Osječani . u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. Osječani. godine. 3. zemljoradnik. kandidat za . umro 1979. avgusta do kraja decembra. 1915. avgusta 1943.Doboj. Srbin. 1918. Srbin. Božinici Donji . Osječani odredu od septembra do kraja decembra Srbin.Doboj. Srbin. zemljoradnik. u 1943. borac. 1921. 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. borac. i od 10. u odredu od februara 1944. MITROVIĆ Dokana MARKO . u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 5. Srpkinja. u m r o 1974. bolničarka. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. borac. avgusta 1941. u odredu od septembra do konca decembra 1943. 5. u odredu od septembra 1943. član SKOJa. Osječani. avgusta do kraja decembra 1943. borac. vodnik voda. borac. u NOB od 23. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od 2.Doboj. PEJIĆ Ilije NEDEUKO. 1927. Srbin. OKOLIĆ Vida MARA. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. 1923. Božinci Donji. intendant bataljona. 1914. Osječani. 3. Osječani. 1926. Osječani. 1928. borac. 1945. Srbin. Glogovica . Srbin. u Stupinama . do 15. Srbin. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. člana KPJ. Glogovica. do 15. Podnovlje. Civčije Osječanske. borac. umro 1973. novembra 1943. u NOB od 16. borac. u NOB od 23. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. god. Osječani. NIKOLIĆ Ignjata MILAN.Doboj. zemljoradnik. NARIĆ Nikole ALEKSA. 1925. Srbin. u m r o 1946. u odredu od 2. avgusta 1941. u odredu od 2.

zemljoradnik. borac. PETROVIĆ Marjana SPASOJE. Srbin. član SKOJ-a. 1925.Crna Gora. Srbin. POPOVIĆ Vase BRANKO. u NOB od 15. POPOVIĆ Petra ZDRAVKO. Bušletić. jula do kraja decembra 1943. 5. 1920. SIMIĆ Živka BOŽO. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1945. zemljoradnik. 3. u NOB od 16. god. 2. RADIĆ Teodora NEDELJKO. borac. godine u Kožuhama . 1925. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. jula 1943. zemljoradnik. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. PETROVIĆ Jovana RADOVAN. Ritešić. Srbin. 5. borac. 1920. i od 10. borac. u NOB od 15. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. intendant odreda.Doboj. borac. borac. zemljoradnik. 5. TOMANIĆ Lazara SVETOZAR.Kepalica. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. 1923. 1912. do 15.Lujo. 1945. VASILJEVIĆ Trive RANKO. u odredu od septembra 1943. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. poginuo 1944. TODIĆ Jove VELIMIR . zemljoradnik. Crni. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. PETROVIĆ Simeuna NEDO. Osječani. i od 5. novembra 1943. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. ŽIVANOVIĆ Vase DUŠAN. u NOB od avgusta do kraja decembra 1943. Srbin. kod Plužina . Srbin. desetar. do 15. zemljoradnik. borac. 1921. avgusta 1943. borac. Osječani. u NOB od 15. desetar. SIMIĆ Petra SAVO . zemljoradnik. Osječani. Kožuhe. i od 12. u odredu od septembra 1943. Srbin. komandant bataljona. Osječani. avgusta do kraja decembra 1943. 5. Glogovica. radnik. 1921. VUKMIROV1Ć Jakova MILENKO. avgusta do kraja decembra 1943. RVI. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. komandir čete.Doboj. do 15. u m r o 1980. poginuo u maju 1945. Srbin. avgusta 1941.PETROVIĆ Jovana ĐORĐO. Osječani. Osječani. 341 . 1945. VASIĆ Teodora JOVICA. RVI. u odredu od septembra 1943. avgusta do kraja decembra 1943. 1918. u NOB od 15. avgusta 1943. 3. Srbin. u NOB od 23. 1920. borac. umro 1972. 1920. borac. u odredu od 2. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1924. u odredu od novembra 1943. 1923. borac. zemljoradnik u NOB od 15. u NOB od 15. Srbin. i od 10. Srbin. Srbin.ADŽIJA. zemljoradnik. u NOB od 12. 1924. u NOB od 15. Osječani. 1927. Srbin. umro 1978. u NOB od 16. borac. 1908. Osječani . SIVĆEVIĆ Teodora PERO. 5. jula 1943. kandidat za člana KPJ. 1915. TEOFILOVIĆ Dušana SAVO. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 1923. do 15. avgusta 1943. god. 1945. Srbin. u odredu od septembra 1943. komandir čete. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. najamni radnik. Trnjani. Osječani. avgusta do kraja decembra 1943. STOJANOVIĆ Stanka STOJAN .

vodnik voda. Modriča. Miloševac. u odredu od oktobra 1943. 1913. napustio odred. u odredu od 10. umro 1972. u odredu od 16. Tuzla. zemljoradnik. ANDRIĆ Marka MATO. BAJRIĆ Hasana MEHMED. Musliman. u odredu od 14. borac. zemljoradnik. bolničarka. ALIĆ Alije MUSTAFA. borac. 1911. Musliman. Čajniče. đak u odredu od septembra 1943. BEĆIRBASIĆ Hamid EHLIMANA. 1907. umro 1945. Modrica. 9. 1922. borac. zemljoradnik. umro 1962. u odredu od decembra 1943. borac. Srbin.Borci odreda sa područja opštine Modrica ALAGIĆ Mustafe AGAN. u odredu od 16. 1919. Tarevci. 1926. borac. 12. poginuo decembra 1944. Modriča. zarobljen koncem 1943. 1943. u odredu od februara 1944. Modriča. zemljoradnik. član KPJ. radnik. 1930. Musliman. Modriča. poginuo 1944. poginuo juna 1944. zemljoradnik. ALJIĆ Paše MEHO. radnik. Modriča. 10. do 17. Musliman. u odredu od decembra 1943. ALAGIĆ Mustafe MEHMED. Musliman. Musliman. ALIĆ Mehe MEHO. 1922. Modriča. borac. Kladanj. Musliman. poginuo decembra 1944. 9. Srbin. ALIĆ Mehe EDHEM. Tarevci. Musliman. 1926. 9. poginula decembra 1943. 1925. Hrvat. 1943. 1943. u odredu od oktobra 1943. 1943. član KPJ. uhvaćen i streljan u Doboju novembra 1943. AVDIĆ Ibrahima HASIB. zemljoradnik. 9. Miloševac. Modriča. u odredu od 11. borac. 1943. vodnik voda. Hrvat. 1922. u odredu od septembra 1943. Modriča. 9. u odredu od 16. zarobljen kod Živinica i streljan u logoru 1945. borac. do decembra 1944. radnik. u odredu od aprila 1944. zemljoradnik. poginuo 1943. 1925. u odredu od februara 1944. Modriča. u odredu od septembra 1943. Musliman. zemljoradnik. 12. ALIĆ Mehe SALIH. ALIĆ Alije HAMID. BABIĆ Koste ĐURO. Skugrić. zemljoradnik. Srbin. član SKOJa. u NOB od septembra 1943. 9. 1943. intendant bataljona. Musliman. 1943. AVDIĆ Ibrahima NAZIF. Srbin. u NOB od 8. Musliman. Garevac. borac. BAJUNOVIĆ Jove SPASOJE. Tarevci. ALIĆ Age AHMET. zemljoradnik. član KPJ. Musliman. 1943. do 25. ALAKOVIĆ Obrada PETAR. član KPJ. komandir čete. Musliman. u odredu od 20. 1924. Garevac. Modriča. borac. u NOB od septembra 1943. Musliman. borac. u odredu od novembra 1943. u odredu od maja 1944. radnik. u odredu od 14. Muslimanka. 11. ALATOVIĆ Halida KASIM. ANDRIĆ Marka JAKOV. 1917. radnik. 342 . Modrica. 1922. đak. zemljoradnik. 1916. 1928. 1924. umro 1953. član SKOJ-a. BEĆIRBASIĆ Age EMIN. 1922. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. Tarevci. Modriča. 1943. u odredu od 14. godine. 9. borac. borac. Miloševac. 1943. zemljoradnik. borac. 1918. 9. delegat voda. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. ALAKOVIĆ Pere MILE. 1924. borac. ALIĆ Ibrahima RAGIB. u Miloševcu. Musliman.

1926. Vranjak. u odredu od septembra 1943. Tarevci. Musliman. Tarevci. borac. 9. Goražde. BIJELIĆ Ahmeta DŽEMAL. Musliman. Srbin. 1926. zemljoradnik. u odredu od 14. komandir čete. 1943. u odredu od oktobra 1943. obavještajni oficir bataljona. borac. 1922. zemljoradnik. umro 1982. Kozarevina. radnik. poginuo 26. BEŠIĆ Himze HASAN. borac. 1913. u odredu od 14. zemljoradnik. 1920. Musliman. 9. član SKOJ-a. 1903. do 17. zemljoradnik. u odredu od 16. 1925. BOGDANOVIĆ Jove BOGDAN. 9. zemljoradnik. vodnik voda. borac. Miloševac. Muslimanka. u odredu od 14. Srbin. 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. zemljoradnik. Tarevci. BERBIĆ Hasana SAFET. 1943. član KPJ. borac. poginuo decembra 1943. Rešetnica. borac. Musliman. u odredu od septembra 1943. 1925. Tarevci. Kozarevina. zemljoradnik. do decembra 1943. 9. poginuo aprila 1944. 12. u odredu od 14. u odredu od 15. 3. 1945. Modrički Lug. 1919. BERBIĆ Ahmeta EDHEM. BEGANOVIĆ Sulje SULEJMAN. 1943. u odredu od septembra 1943. BERBIĆ Meha MUSTAFA. borac. radnik. 9. Hrvat. u odredu od oktobra 1943. 1925. Skugrić. Tarevci. Musliman. Foča. u odredu od aprila 1944. član KPJ. Srbin. Vranjak. u odredu od 14. Miloševac. Srbin. zemljoradnik. Tarevci. Tarevci. Musliman. 1943. član SKOJ-a. BRAJIĆ Hase ALIJA. BRADAŠEVIĆ Vida PETAR. 1925. vodnik voda. zemljoradnik. BEGANOVIĆ Mehmeda MEDO. 9. član KPJ. Miloševac. 1917. borac. borac. Srbin. 1922. 1918. u odredu od 19. bolničarka. zemljoradnik. BLAGOJEVIĆ Pere ĐORĐE. Garevac. u odredu od oktobra 1943. BEGANOVIĆ Sulje DERVA. zemljoradnik. Srnice. 343 . 9. u odredu od 14. Musliman. đak. Musliman. 1929. 9. član KPJ. komesar čete. 1943. BEGANOVIĆ Ahmeta SEVKO. BOGDANOVIĆ Jove JOVAN. borac. zemljoradnik. Tarevci. zemljoradnik. BELIĆ Ive MATO. 3. Tarevci. 9. Modrica. 1927. borac. 1943. poginuo 1946. BRADAŠEVIĆ Jove JOVO. komandir čete. 1945. borac. BLAGOJEVIĆ Spasoje JOVAN. borac. poginuo koncem 1944. u Odžaku. u odredu od februara 1944. radnik. BERBIĆ Mehe REŠID. 1943. 1943. član KPJ. u odredu od 16. 1919. poginuo aprila 1944. borac. u odredu od 15. 1943. 1906. zemljoradnik. u NOB od 1941. Tarevci. 9. Srbin. Foča. zamjenik komandanta odreda. BLAGOJEVIĆ Ovijana MILAN. BERBIĆ Ahmeta MEHMED. u odredu od 1944. Musliman. Tarevci. 1913. u m r o 1972. zemljoradnik. BERBIĆ Ahmeta FAJKO. zemljoradnik. 1918. u odredu od 14. Srbin. Zvijezda. intendant bataljona. zemljoradnik. Musliman. poginuo aprila 1944. 9. član SKOJ-a. 1916. Musliman. Skugrić. Zenica. Tarevci. zemljoradnik. Musliman. 9. poginuo maja 1945. 1943. u odredu od 10. 1922.BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda ŠALIM. Musliman.

9. borac. član KPJ. u odredu od 14. 9. 1922. zemljoradnik. Modriča. zemljoradnik. Musliman. 1943. poginuo oktobra 1944. borac. 1943. 1943. u odredu od 14. zemljoradnik. član KPJ. borac. Tarevci. ĆAKAR Demira SMAIL. Foča. 1919. ĆAKAR Demira MEHMED. 9. ČARIĆ Sulje SMAIL. Ilinčica. DAVIDOVIĆ Ilije RISTO. Srbin. Hum. Miloševac. Musliman. BUNGUR Muje ATIF. 1914. u odredu od 16. BRADAŠEVIĆ Koste VLADIMIR. 1943. Rom. do 17. DAJIĆ Muje ZUMRA. bolničarka. 1925. 9. radnik. 9. 1925. Modriča. Muslimanka. harmonikaš. u odredu od 16. član KPJ. DAVIDOVIĆ Jove ILIJA. đak. Rom. 1922. borac. zemljoradnik. Miloševac. DAJIĆ Saliha MUJO. 1929. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. Srbin. 1930. Miloševac. 1922. poginula aprila 1944. vodnik voda. Tarevci. 9. Muslimanka. borac. 1919. komandir čete. Musliman. u odredu od 16. 1943. 1943. vodnik voda. 1922. domaćica. borac. Modriča. 1942. borac. Miloševac. Srbin. Tarevci. umro 1949. u odredu od 16. ČARIĆ Sulje HAMDO. BUNGUR Ćamila PAŠAGA. 9. DAKANOVIĆ Simeuna MILENKO. 9. poginuo 21. 9. Miloševac. 1943. zemljoradnik. borac. 9. Paprača. u odredu od 16. 1924. u odredu od 16. DELIĆ Redže MEJASA. u odredu od 14. 9. do 17. Konjuh. do decembra 1943. 1943. BRADAŠEVIĆ Petra RADE. bolničarka. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. borac. Srbin. DEDIĆ Alije HAZIM. u odredu od februara 1944. 5. Tarevci. Modriča. član KPJ. komandant bataljona. u odredu od 14. u odredu od 16. u odredu od 16. domaćica. Tarevci. 1914. 1910. Gradačac. u odredu od 14. 12. radnik. zemljoradnik. u odredu od 19. 9. Miloševac. 1944. ČIČIĆ Dimitrija PETAR. član SKOJ-a. Tuzla. borac. borac. u odredu od februara 1944. Musliman. Musliman. 344 . 9. zemljoradnik. zemljoradnik. 1926. u odredu od 16. Modriča. borac. zemljoradnik. 1943. Miloševac. zemljoradnik. 9. u odredu od 14. Tuzla. DAVIDOVIĆ Davida BOŠKO. poginula decembra 1943. 1922. BUNGUR Bege ŠALIM. Hrvat. Musliman. BUNGUR Mehmeda HUSO. Musliman. Srbin. 9. 9. 1912. poginuo maja 1944.BRADAŠEVIĆ Ilije NOVAK. radnik. u odredu od 16. 9. 1943. u odredu od oktobra 1943. 1927. Modriča. 1943. vodnik delegat. Tarevci. 1924. 9. poginuo aprila 1944. u odredu od 14. Srbin. Miloševac. ČEREMAGIĆ Salka ĆERIMA. 1943. zemljoradnik. kao sekretar Sreskog komiteta KPJ u Laparama. zemljoradnik. borac. Modriča. Srbin. 1925. Srbin. 12. komandir čete. borac. Modriča. poginuo januara 1944. 1943. borac. Foča. Musliman. 1925. Muslimanka. 1943. BUNOZA Ilije IVAN. 1914. 1943.

borac. član KPJ. Riječani. DRINIĆ Mike SAVO. 9. 1923. septembra 1943. poginuo avgusta 1944. do 17. Modriča. 1925. borac. DRINIĆ Jove CVIJETA. DUŠINOVIĆ Mehmeda FADIL. u odredu od 19. borac. zemljoradnik. 1920. Srbin. Gračanica. u odredu od novembra 1943. 1909. poginuo decembra 1943. 1943. DRINIĆ Jove MILAN. Miloševac. 1945. Lisina. Srbin. Modriča. član KPJ. 1924. zemljoradnik. Miloševac. Skugrić. umro 1979. komandant bataljona. Tarevci. zemljoradnik. radnik. 1943. 2. 1922. komandir čete. do 17. 9. Slatina. 1919. DUJIĆ Filipa JOVO. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. Srpkinja.DEVIĆ VID. Dobrinja. u odredu od 16. Musliman. 345 . DRINIĆ Pere JOVO. poginula u jesen 1944. borac. DŽAFEROVIĆ Mustafe DŽAFER. borac. poginuo septembra 1944. omladinski rukovodilac odreda. poginuo 10. zemljorandik. mlinar. 1943. 1944. DUGIĆ Imze SULJO. Srbin. borac. 1943. borac. član KPJ. Tarevci. Miloševac. zemljoradnik. Miloševac. 1911. 1943. 9. u NOB od 1941. Srbin. 9. u odredu od aprila 1944. bolničarka. G. Teočak. Srbin. u NOB od proljeća 1943. 1914. Kao ranjen ostao kod kuće. 9. u odredu od 16. u odredu od 15. dak. Hrvat. zemljoradnik. Modriča. Hrvat. DJEDOVIĆ Huse MEHMED. DRINIĆ Steva SAVO. 1915. 9. poginuo 9. Miloševac. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od 15. 9. u odredu od 14. član KPJ. 1922. 9. 9. Miloševac. borac. Novi Grad. 9. 9. DRINIĆ Jove MITAR. domaćica. u odredu od 14. Zvornik. Srbin. u odredu od septembra 1943. DRINIĆ Vase TRIVO. 1924. D. DUBRAVAC Nike MARKO. u NOB od 14. radnik. Osječani. DUJIĆ Aleksa MILAN. 1943. Botajica. zemljoradnik. umro 1956. do decembra 1943. 1925. zemljoradnik. Musliman. ĐOKANOVIĆ Mile PETAR. DUJIĆ Đorđa MIKA. 1924. 1943. zemljoradnik. 9. 1908. Miloševac. u odredu od 16. u odredu od aprila 1944. Hrvat. 9. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. komesar čete. DUGIĆ Toše NIKO. Srbin. borac. nestao 1943. ĐOKIĆ Todora ĐOKAN. u odredu od 16. borac. poginuo na Drinjači januara 1945. DOMAZET Zarija STIPO. komandir čete. u NOB od septembra 1943. Garevac. u odredu od 16. Srbin. vodnik voda. u odredu od 14. borac. komesar bataljona. Srbin. 9. 9. Miloševac. Musliman. Modriča. Srbin. član KPJ. u odredu od 16. Srbin. decembra 1943. 10 1943. do aprila 1944. zemljoradnik. borac. umro 1970. 1943. Srnice. član KPJ. Srbin. u odredu od septembra 1943. DOMAZET Abrama IVO. Musliman. član KPJ. zemljoradnik. 9. 1905. 1927. zamjenik komandira čete. u odredu od 16. u odredu od marta 1944. Skugrić. 1943. 1910. član KPJ. DOMAZET Marka PEJO. u odredu od 16. 1943. 1922. 1943. 1920. Botajica. 7. zemljoradnik. poginuo novembra 1943. Srbin. u odredu od 16. borac. zemljoradnik. Hrvat. u NOB od 15. 1943.

1943. Tarevci. LJUBAS EVA. 1926. HADŽIĆ Mehmedalije MEHO. u odredu od 15. Musliman. borac. 9. u odredu od 14. HADŽIHASANOVIĆ Ibrahima HAJRO. radnik. 9. borac. Musliman. Miloševac. Musliman. radnik. Tarevci. Kozarevina. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1922. 11. u odredu od aprila 1945. borac. 9. Musliman. zemljoradnik. HADZIDEDIĆ Ahmeta AVDO. Hrvat. poginuo aprila 1944. 1923. u NOB od 10. 1921. 1924. desetar u NOB od 1943. HURTIĆ Huzeira NURIJA. poginuo februara 1945. član KPJ. Tarevci. u odredu od jeseni 1943. Goražde. borac. 1943. zemljoradnik. 1943. 1917. borac. 11. zemljoradnik. Modriča. u odredu od 14. zemljoradnik. 1910. komandir voda. 9. Tarevci. Foča. 2. umrla 1975. Modrica. Đurđevik. zemljoradnik. 346 . HAMZIĆ rođ. NOVALIJA Ibrahima SEMSA. Musliman. 1943. domaćica. GUNJEVIĆ Milana MARA. poginuo juna 1944. poginuo oktobra 1944. RVI. borac. u odredu od 14. Musliman. Muslimanka. Garevac. bolničarka. Hrvatica. poginuo jula 1944. 1921. HUSIĆ Atifa ŠALIM. HASANIĆ Hasana ESAD. poginuo aprila 1944. Tešanj. zemljoradnik. Modriča. borac. poginuo aprila 1944. Gradačac. u odredu od 15. đak. opančar. u odredu od februara 1944. Musliman. 1943. Musliman. Modriča. 1927. Jabuka. 1924. GUBALJEVIĆ Huseina ASIM. domaćica. borac. u odredu od 14. u odredu od 14. 1923. Modriča. Muslimanka. Modriča. Tarevci. 1944. HASANIĆ Ibrahima JUSUF. u odredu od avgusta 1944. 1930. u odredu od 10. borac. 12. član KPJ. u NOB od 1943. 1925. Musliman. Kozarevina. HODALJ Mate ĐURO. 1922. HERDIĆ Sabita. borac. Foča. Tarevci. Musliman. HADZIDEDIĆ Osme NAZIF. 1925. borac. Musliman. Ražljevi. 9. u odredu od 14. Foča. Musliman. Srpkinja. domaćica. 1926. 1944. u odredu od februara 1944. đak. HUSIĆ Mije MUSTAFA. borac. 1922. 1924. borac. HADŽIHASKIĆ Huse MEHMED. HADŽIHASKIĆ Bajre HAZIM. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. Musliman. 1927. Musliman. poginuo decembra 1943. 9. 1920. u odredu od oktobra 1943. Modriča. Modriča. u odredu od 20. Modriča. u odredu od 14. HASIČEVIĆ Hakije OMER. član SKOJ-a. zemljoradnik. poginuo decembra 1945. 1943. 9. HODALJ rođ. vodnik voda. u odredu od oktobra 1943. član SKOJ-a. 1926. 1943. HURTIĆ Salke FATIMA. 1943. 9. domaćica.EFENDIĆ Avdrahima ASIM. 1943. u odredu od 14. 2. Modriča. đak. Čelebić. Musliman. Modriča. HASANBAŠIĆ Omera NADŽIB. zemljoradnik. Musliman. HADŽIHASKIĆ Bajre ĆAZIM. Modriča. 1918. FAHRO. đak. radnik. Modrica. u odredu od 16. 9. u odredu od februara 1944. 1943. Živinice. referent saniteta. umrla. borac. Musliman. 9. borac. bolničarka. 1943. Tarevci. borac. 1943. u NOB od 8. Modriča. do decembra 1943. FERHATOVIĆ Osmana SMAIL.

1943. na Sjemeću. Modriča. 1944. 1926. 1943. JANKOVIĆ Ostoja CVIJAN. Monj. Srbin. u odredu od septembra 1943. 1943. 1944. 9. vodni delegat. 1918. borac. 1916. borac. u odredu od 16. domaćica. poginuo 10. član KPJ. Srbin. Modriča. poginuo na Srnicama. 9. 1903. JOVANOVIĆ Dujka SAVO. u odredu od septembra 1943. borac. 1920. JANKOVIĆ Jovana NEDELJKA. u odredu od 16. ILINČIĆ Gojka JELENA. 10. Srbin. 9. u odredu od 14. u NOB od aprila 1941. u odredu od oktobra 1943. 1943. Šepak. u odredu od 14. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Srbin. Tarevci. Rogatica. zemljoradnik. 9. Skugrić. 1922. umro 1979. do 10. 9. komandir čete. borac. ISIĆ Mehe GANO. 1926. u odredu od 16. zemljoradnik. Srpkinja. 1943. u odredu od 16. Muslimanka. 8. 1926. 1943. 1943. borac. borac. borac. 1921. u odredu od 16. zemljoradnik. komandir čete. 9. član SKOJ-a. ISIĆ Akifa ADEM. Tarevci. 9. 1944. JOVANOVIĆ Milana STANA. u odredu od 14. 1943. u odredu od 16. Musliman. 1943. zemljoradnik. umro 1961. JERINIĆ Đorđa BRANKO. HUSKIĆ Bećira MUJO. 1925. 1943. borac. Musliman. umro 1978. zemljoradnik. do decembra 1943. u odredu od marta 1945. Miloševac. Miloševac. JERINIĆ Marka PETAR. Miloševac. domaćica. Srbin. 1923. 9. 1923. Musliman. poginuo 31. u odredu od 16. 8. Miloševac. bataljonska bolničarka. u odredu od 16. u odredu od 16. radnik. ISIĆ Agana SAKIB. zemljoradnik. ćlan KPJ. Srbin. 1. 9. 1914. Domaćica. 9. 9. komesar čete. zemljoradnik. Kozluk. 8. poginuo koncem 1944. 1920. borac i član SKOJ-a. Miloševac. Vranjak. 1924. do 17. u odredu od 16. Miloševac. zemljoradnik. Tarevci. domaćica. 1943. 9. 1928. JERINIĆ Todora PERO. poginula maja 1945. zemljoradnik. električar. HUSKIĆ Bečira DERVA. Srpkinja. 1921. 9. 1944. u odredu od 14. JERINIĆ Đorđa RAJKO. 9. 1925. u NOB od 1943. radnik. u odredu od 9. 1925. borac. 347 . 1943. zemljoradnik.HUSIĆ Atifa SMAIL. Monj. borac. Miloševac. Miloševac. 1943. u odredu od 16. komesar odreda. JANKOVIĆ Ljube SLOBODAN. JOVANOVIĆ Gojka PERO. Miševac. borac. ILOVAC Petra OSTOJA. poginuo 10. Tarevci. Musliman. Srpkinja. zemljoradnik. 12. HUSKIĆ Bećira SAFIJA. 1926. 1923. Srbin. u odredu od 14. Srbin. Srbin. Zvornik. Tarevci. borac. Odžak. zemljoradnik. Modrica. član KPJ. JERINIĆ Pere MLADEN. 9. delegat voda. Skugrić. 1914. zemljoradnik. 9. Miloševac. u odredu od 14. bolničarka. 1943. zemljoradnik. 1943. Muslimanka. poginula februara 1945. 9. Srbin. Paprača. do decembra 1943. 1943. poginuo novembra 1944. umro 1967. ILINĆIĆ Pere LUKA. Modriča. Musliman. član SKOJ-a. Musliman. ISIĆ Huse MESUD. Srbin. poginuo novembra 1944.

Modriča. Musliman. Srbin. radnik. zemljoradnik. Srbin. Srbin. Nikolić KSENIJA. 1909. umro 1975. omladinski rukovodilac. u odredu od 16. u odredu od 14. u odredu od 16. 1917. omladinski rukovodilac. 1923. LAZAREVIĆ Mika JOVČIN. radnik. Pećnik. LAZIĆ Branka VELJKO. borac. poginuo aprila 1945. u odredu od 15. KRAJINOVIĆ Ahmete ALMAZ. 1922. 348 . 1943. Srbin. borac. Modriča. zemljoradnik. LAZAREVIĆ Petra RADE. 9. radnik. zemljoradnik. član kulturne ekipe i član SKOJ-a. 9. borac. 1921. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. trgovac. Musliman. 1924. u odredu od septembra 1943. komandant bataljona. 11. Musliman. borac. 3. poginuo aprila 1944. borac. intendant bataljona. umro 1978. 1925. Koprivna. zemljoradnik. 1944. u odredu od jula 1944. JOVIČEVIĆ Gavra LUKA. 1922. Srbin. vodnik voda. Miloševac. 1925. 1943. 1907. Srbin. 9. zemljoradnik. borac. borac. 1923. Modriča. đak u NOB od septembra 1943. 1922. borac. Miloševac. đak u NOB od marta 1944. Modriča. 1943. član KPJ. poginuo decembra 1943. umro 1972. zemljoradnik. Musliman. 1924. JURILJ Pere PETKO. Skugrić Gornji. član KPJ. u odredu od 16. Goražde. đak. KRESOJA Đuro MILAN. 1944. KOVAČEVIĆ ud. komesar čete. 1922. zemljoradnik. borac. 1922. 1943. Srbin. član KPJ. godine. zemljoradnik. poginuo aprila 1944. 1916. napustio odred. LENDIĆ Saliha MEHMEDALIJA. JUSIĆ Kusima RASIM. do decembra 1943. Miloševac. Kejžar NEVENKA. Modriča. u odredu od marta 1945. 1944. Hrvat. 1930. član KPJ. u odredu od septembra 1943. Musliman. u odredu od 16. u NOB od 1942. član KPJ. do 17. Srbin. u odredu od septembra 1943. 9. Hrvatica. Zeljina. Miloševac. 1908. Tarevci. zemljoradnik. u odredu od 1. KUBURIĆ Husenija MEHO. borac. Srbin. Vranjak. Miloševac. 1914. umro od tifusa aprila 1944. intendant bataljona. zemljoradnik. Brčko. Kožuhe. Kozarevina. Garevac. 1943. u odredu od novembra 1943. 1943. KUZONIĆ Petra DRAGO. član KPJ. umro. u odredu od oktobra 1943. borac. 1927. JOVIČEVIĆ Jovana JOVICA. omladinski rukovodilac. KUBURIĆ Muje ISMET. u odredu od februara 1944. Musliman. u odredu od decembra 1943. KUBURIĆ Ahme VEJSIL. u odredu od 5. 12. LAZAREVIĆ Pere VID. KOSIK ud. zemljoradnik. poginuo 10. KOSIK Milana PERICA. borac. u odredu od oktobra 1943. LUBINA Marka JOZO. komandir čete. 1912. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1921. 2. Modriča. KARABEGOVIĆ Ibrahima ENVER. član KPJ. u odredu od jula 1944. zemljoradnik. borac. KOJIĆ Bogdana MITAR. đak. KNEŽEVIĆ U ž a r a ŽIVKO. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. Vranjak. Modriča. Srpkinja. Musliman. Monj. u odredu od marta. Srbin. Tarevci. u odredu od 16.JOVANOVIĆ Jelisije JOVO. 9. Foča. u NOB od ljeta 1943. Hrvat. član SKOJ-a. Modriča. 8. umro. Tarevci. Dragaljevac. 9.

1943. Musliman. borac. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1943. Musliman. 9. član SKOJ-a. LUKIĆ Spasoja MILAN. MEHMEDBEGOVIĆ Mehe SALKO. Skugrić. MEHMEDOVIĆ Age ISMET. 1943. u odredu od 16. 1943. 1943. Tarevci. Srbin. MEHIĆ Idriza SAMID. u odredu od 16. MEŠANOVIĆ Huse RIZAH. MEŠANOVIĆ Alije SAKIB. Foča. u odredu od 14. Tarevci. borac. MEŠANOVIĆ Muje HASAN. borac. zemljoradnik. Musliman. Tarevci. 9. MARJANOVIĆ Marka ĐORĐE. Foča. borac. 1926. Odžak. 1943. Tarevci. poginuo 20. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. MEŠANOVIĆ Mehe SELIM. u odredu od 14. u odredu od 14. u odredu od oktobra. vodnik voda. 1943. 1943. u odredu od 15. komesar čete. u odredu od 16. 1926. Musliman. Kožuhe. 1943. MARKOVIĆ Vojke MIODRAG. Srbin. do decembra 1943. u m r o 1973. Musliman. Modriča. u odredu od 16. 9. u odredu od januara 1944. 1926. MEHMEDOVIĆ Age KADIR. 1943. 1914. radnik. MEŠIĆ Hase DERVIŠ 1916. 1922. poginuo aprila 1944. MARKANOVIĆ Pere ĐORĐE. 1911. Miloševac. LUKIĆ Milana PERO. borac. MEHIĆ Ismeta HILMO. borac. u odredu od 14. borac. Musliman. Tarevci. Tarevci. do marta 1944. do decembra 1943. Musliman. Pećnik. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. borac. umro 1972. Musliman. Tarevci. 9. 1943. Musliman. poginuo 24. Tarevci. 9. 1943. zemljoradnik. u odredu od 10. zemljoradnik. poginuo kod Srnica. 1925. borac. MARKANOVIĆ Vaskrsije STEVO. 10. Tarevci. zemljoradnik. borac. Srbin. 5. zemljoradnik/u odredu od 16. zemljoradnik. 1943. poginuo aprila 1944. Hrvat. 9. do februara 1944. Tarevci. 12. Tarevci. Ćlan KPJ. poginuo aprila 1944. poginuo aprila 1944. 1916. 9. Tarevci. Srbin. u odredu od 14. član KPJ. Musliman.LUKIĆ Pere ĐOKO. komesar čete. Srbin. 1925. Miloševac. Rešetnica. Miloševac. MEHMEDBEGOVIĆ Mustafe SAFET. borac. Kozarevina. borac. Miloševac. 349 . 9. 1925. u odredu od 14. Musliman. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. MALESAK. 1945. 9. u odredu od 18. borac. RVI. Musliman. 1925. radnik. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 14. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. 9. Musliman. Modrica. ranjen i umro marta 1944. 1924. 9. Srbin. radnik. 1925. u odredu od 16. vodnik voda. član SKOJ-a. 1927. 1943. 1943. MEHIĆ Mujage SAFET. 1926. Foča. radnik. umro 1978. Tarevci. 9. Avde EJUB. zemljoradnik. 1925. 9. 1922. Tarevci. Srbin. 9. 1919. Kozarevina. borac. borac. Musliman. MATIJEVIĆ Matije PERO. 1921. MEHIĆ Ibrahima SELIM. zemljoradnik. 1925. MEŠANOVIĆ Mehe HAZIM. u odredu od oktobra 1943. 9. Skugrić. vodnik voda. borac. 1924. u odredu od 14. borac. u odredu od 15. 10.

poginuo marta 1945. borac. poginuo aprila 1944. 1943. borac. Miloševac. borac. u NOB od 1941. poginuo u aprilu 1944. 1910. 9. Srbin. MILOŠEVIĆ Todora MILOŠ. 11. 1925. Tarevci. radnik. Musliman. 1917. Srbin. 9. 1910. Miloševac.MEŠIĆ Mehe HAJRO. đak. zemljoradnik. borac. 1943. Srbin. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1921. 9. do aprila 1944. MEŠIĆ Alije KASIM. 1978. 1943. zemljoradnik. M1KIČIĆ Đorđa BOŽANA. zemljoradnik. u odredu od 16. član KPJ. đak. Tarevci. obavještajni oficir brigade. 1943. Batkuša. Musliman. u odredu od 16. 1943. 1943. MIKIČIĆ Stevana ĐORĐO. Tarevci. Musliman. umro 1951. Kozarevina. Srbin. 1943. 1944. vodnik voda. MOMIĆ Živana OBRAD. Modriča. 1928. 1943. 1924. MILOŠEVIĆ Jove NIKOLA. 1943. Musliman. 9. 1890. poginuo jula 1944. Gacko. poginuo maja 1944. 1929. u odredu od 14. u NOB od 1941. Musliman. 9. zemljoradnik. Modrica. umro 1968. u odredu od januara 1944. borac. borac. u Odredu od 14. Skugrić. u odredu od 16. član KPJ. u NOB od 8. Modriča. borac. 9. MEŠIĆ Himze MUSTAFA. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Srbin. šef odseka za naoružanje. zemljoradnik. radnik. Musliman. umrla 1972. 9. Tarevci. MUJKIĆ Emina MEHMEDALIJA. 1914. MUJBEGOVIĆ Abaza IBRAHIM. Foča. u odredu od oktobra 1943. ćlan KPJ. 1943. 9. 1943. u odredu od 14. 9. radnik. 9. 1915. Tarevci. 1943. Tarevci. Modriča. MUJKIĆ Jasuna BEGO. Miloševac. 1923. Srbin. 1918. zemljoradnik. MUJKIĆ Ibre JUSUF. 9. Tarevci. član KPJ. borac. 9. 12. u odredu od 14. Tarevci. 1912. u odredu od 14. 1943. 1914. 350 . Musliman. član KPJ. 1926. 9. zemljoradnik. zemljoradnik u odredu od 15. u NOB od 23. kod Platica. MUJAGIĆ Osmana IBRAHIM. zemljoradnik. MUJANOVIĆ Adema VEJSIL. Musliman. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. Skugrić. Miloševac. zemljoradnik. MUJKIĆ Mustafe NEDŽIB. borac. Musliman. u odredu od 14. borac. do 25. 1925. Tešanj. Tarevci. Srbin. u odredu od 14. Musliman. MUJANOVIĆ Huse AGO. član KPJ. 1942. radnik u odredu od 14. 1916. u odredu od 16. komandant bataljona. MEŠIĆ Ibrahima SULJO. Modriča. Musliman. 1943. u odredu od februara 1944. komandant bataljona. član KPJ. MUJBEGOVIĆ Abaza MEHMED. zemljoradnik. 2. MILOŠEVIĆ Jove MARKO. u odredu od 14. 9. radnik. 1943. Skugrić Srpkinja. bolničarka. u odredu od 14. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od 1941. MIKIČIĆ Đorđa LJUBOMIR. umro. Musliman. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. Skugrić. 1943. 9. radnik u odredu od 14. član SKOJ-a. komesar bataljona. 9. 1925. politički radnik na terenu. MILANKOVIĆ Sime SIMO. 1923. zemljoradnik. borac. MUJBEGOVIĆ Abaza MUHAREM 1907. komesar čete. 1914. Višegrad.

OKIĆ Huse IBRAHIM. NIKOLIĆ rođ. omladinski rukovodilac odreda. u odredu od septembra do decembra 1943. Musliman. radnik. 1926. u odredu od 14. NIKOLIĆ Nikole PANTO. 9. Musliman. 1906. borac.MUJKIĆ Huse MUJO. u odredu od 14. član KPJ. Tarevci. borac. 9. Skugrić. Muslimanka. Srnice. mesar. do 25. 12. đak. borac. Modriča. 1943. Srpkinja. NEDIĆ Saila GINA. 1943. MUJKIĆ Huse RABIJA. 1912. Modriča. Orašje. borac. Musliman. zemljoradnik. Srbin. Mitrovica. umrla 1976. u odredu od 14. student. Tarevci. 1943. u odredu od 19. u odredu od oktobra 1943. MUTIĆ Huse SEDO. OKIĆ Alije MEHMED. 9. MUJKIĆ Sulje REŠID. 9. Tarevci. član SKOJ-a. 1922. borac. Tuzla. 1925. NEDIĆ Saila MILANKA. 1916. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. u odredu od 14. 9. borac. 1943. 1922. umro 1958. zemljoradnik. zemljoradnik. vodnik voda. Tarevci. 1926. radnik. član KPJ. član SKOJ-a. 9. Musliman. 351 . NAKIĆ Ibrahima SALKO. Tarevci. zemljoradnik. u odredu od 14. 1943. MULIĆ Ahma MURADIF. komesar odreda. zemljoradnik. 1901. OKIĆ Hasana ABDULAH. u odredu od oktobra 1943. 1943. Skugrić. NIKOLIĆ Steve MIKAILO. u odredu od 15. Modriča. u odredu od 14. Musliman. 9. Skugrić. član SKOJ-a. 1924. borac. 1928. u odredu od 14. zemljoradnik. 9. poginuo marta 1944. Srbin. MUJKIĆ Rede NURIJA. komandir ćete. 1928. zemljoradnik. NOVAKOVIĆ Novaka BLAGOJE. 9. Musliman. 1943. do 30. Foča. poginuo aprila 1944. u odredu od 14. komesar čete. 1920. 9. Srbin. Tarevci. domaćica. borac. zemljoradnik. đak. Srbin. zamjenik komandanta bataljona. u odredu od februara 1944. Tarevci. Musliman. 1924. 10. Musliman. 9. Tarevci. Srbin. Bosanski Samac. 1926. 1926. 1922. Musliman. 1943. 9. OKIĆ Huse MUHAREM. 1943. MULIĆ Age HASAN. 9. zemljoradnik. borac. Tarevci. Tarevci. borac. u odredu od 14. domaćica. u odredu od aprila 1945. Musliman. Musliman. 9. u NOB od 1942. MUTIĆ Huse MUHIDIN. Srpkinja. poginuo 1945. u odredu od 15. Tarevci. NEDIĆ OLGA. NIKOLIĆ Steve MARKICA. Tarevci. član KPJ. 1943. zemljoradnik. 1920. Musliman. 1943. 1943. poginuo oktobra 1944. borac. 1943. NIKOLIĆ Zdravka MILADIN. 1943. u odredu od 14. Tarevci. Kozarevina. Jarak. bolničarka. MURATBEGOVIĆ Ahmeta HALIL. đak u NOB od septembra 1943. 1912. MULIĆ Ćamila ASIF. borac. 1921. zemljoradnik. član KPJ. 1922. Modriča. 9. borac. 1943. Srpkinja. u odredu od 14. u odredu od 14. 1918. đak u odredu od 12. Musliman. 1943. član KPJ. Tarevci. borac. 9. Musliman. borac. u odredu od septembra 1943.

poginuo 15. Monj. poginuo 10. Miloševac. Srbin. Srbin. 1912. Osječani-Doboj. 1922. do decembra 1943. OTANOVIĆ Redže. u odredu od 16. poginuo decembra 1944. 3. u odredu od 16. 9. radnik. 1943. zemljoradnik. Miloševac. Radovana ANĐELKO. 1919. u odredu od 16. 1945. Miloševac. 9. od 16. Porebrice. 1943. do kraja decembra 1943. 1944. Miloševac. Srbin. zemljoradnik. od 16. Miloševac. PAVIĆIĆ Steva LJUBOMIR. član SKOJ-a. Teočak. 9. poginuo aprila 1944. PERANOVIĆ Pere MARKO. Musliman. PEJIĆIĆ Đorđa MILAN. zemljoradnik. zemljoradnik. do 17. u odredu od 16. Miloševac. borac. intendant bataljona. vodnik voda. član KPJ. ranjen i ostao na terenu. 1943. umro 1966. borac. od 16. komandir čete. POPOVIĆ Toše MARIJA. 1924. Srbin. 1912. 9. umro 1975. borac. 1943. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. komandir voda. borac. Srnice. PEJIĆIĆ Obrada PETAR. zemljoradnik. PERANOVIĆ Milana MIĆO. 1925. 9. Musliman.OKIĆ Alije MUJO. radnik. 9. 9. delegat voda. u odredu od 16. 1943. Srbin. 1923. Srbin. PERANOVIĆ Nike TODOR. borac. 1905. komesar čete. POPOVIĆ Radovana DUŠAN. PELEŠ Barke AHMET. u odredu od 16. Miloševac. borac. Srbin. Miloševac. PANDUREVIĆ Mike STEVO. 9. Rešetnica. Miloševac. u odredu od 16. 1943. Musliman. domaćica. Miloševac. Srbin. 1925. Srpkinja. u odredu od 2. poginuo 12. borac. zemljoradnik. 1943. u odredu od 14. Srbin. PATKOVIĆ Jovana MILE. kurir odreda. 1927. 9. u odredu od januara 1944. Srbin. 1943. Dugo Polje. Musliman. POPOVIĆ Toše MILAN. 1943. u m r o 1947. 1913. 12. Srbin. u odredu od 16. 1925. 1919. 352 . Miloševac. PETROVIĆ Andrije JOVO. borac. piljar. zemljoradnik. u odredu od 14. poginuo marta 1944. 1943. 1910. borac. 9. Srbin. borac. u odredu od 16. do aprila 1944. 1943. član KPJ. član KPJ. borac. u odredu od 15. 9. Modriča. 1922. 1925. zemljoradnik. zemljoradnik. 8. u odredu od 15. 1926. Musliman. Srbin. POPOVIĆ. u odredu od 14. u odredu u odredu u odredu u odredu PETROVIĆ Koste NIKO. zemljoradnik. Srbin. član KPJ. od 16. borac. Tarevci. 12. Srbin. Romanija. Miloševac. Srbin. zemljoradnik. 1922. PELEŠ Omera IZET. borac. 1943. 12. ' PELESIĆ Ibrahima GALIB. ABDURAHIM. 1943. PANDUREVIĆ Đorđa RACKO. 1924. 1943. 9. borac. Miloševac. PAVLOVIĆ Petra DRAGO. borac. 9. 9. zemljoradnik. u odredu od 14. u odredu od februara 1944. 1914. 1943. POPOVIĆ Teše DANKO. trgovac. 1922. 9. radnik. Skugrić. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. 1944. Modriča. član KPJ. Modriča. borac. 4. Miloševac. POPOVIĆ Petra MITAR. zemljoradnik. 1926. Miloševac. 1943. Srbin. u odredu od 16. 1943. 9. Modriča. 1943. 9. 9. 1919.

9. u odredu od oktobra 1943. 1943. 1912. 1943. poginuo 28. SARVAN Dede SABIT. SARVAN Osme AHMET. zemljoradnik. Skugrić. Foča. zemljoradnik. SAILOVIĆ Marka OSTOJA. 1923.POPOVIĆ Vasilija SAVKA. Tarevci. 1924. SAJIĆ Vaskrsija ĐOKO. SAILOVIĆ Ignjata BOJA. 1926. Srbin. u odredu od 16. u odredu od 15. 1943. član SKOJ-a. borac. vodnik voda. RADOJEVIĆ Đorđa KOŠTA. član KPJ. borac. 1924. 9. u odredu od 14. u odredu od 16. u odredu od 16. Tarevci. član KPJ. 1943. poginuo aprila 1944. Skugrić. Muste HASAN. Vranjak. 1943. Miloševac. SAJIĆ Rajka GAVRO. 1926. Srbin. 1922. Musliman. 1926. 1909. član KPJ. Miloševac. Musliman. Tarevci. u odredu od septembra 1943. desetar. POPOVIĆ Petra VID. Modrića. komandant bataljona i član KPJ. Srbin. bolničarka. domaćica. 6. Foča. zemljoradnik. u odredu od 14. u odredu od septembra 1943. Musliman. Modriča. 1918. borac. Capardi. Srbin. SA VIĆ Spasoje STOJAN. u odredu od mart 1944. umro. SAILOVIĆ Stjepana PETAR. Tarevci. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. poginuo jula 1944. SARVAN Alije MUSTAFA. Tarevci. zemljoradnik. Srbin. 1922. borac. 1925. 1919. u odredu od 14. 1943. POŽUN Hasiba ŠEMSO. SAJIĆ Stanka NIKOLA. Miloševac. SAILOVIĆ Luka JOVO. Musliman. 1943. zemljoradnik. umro 1971. zemljoradnik. borac. 9. 1943. Kozarevina. Musliman. u odredu od 14. Musliman. Skugrić. poginuo aprila 1944. POŽUN Hasiba IBRO. 1923. Adema RASIM. borac. zemljoradnik. Tarevci. zemljoradnik. poginuo marta 1944. 1945. 1914. Srpkinja. zemljoradnik. 1943. Musliman. Miloševac. 1943. u odredu od 14. 7. SALKIĆ Belija AHMET. 9. u odredu od 14. Srbin. komandir ćete. poginuo septembra 1943. 9. 353 . u odredu od novembr 1943. 1943. Musliman. Miloševac. borac. borac. 1943. Musliman. 1925. Miloševac. 1944. poginuo 15. komesar ćete. zemljoradnik. 1908. Tarevci. domaćica. 9. 9. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od 16. 1919. poginuo oktobra 1944. 9. Srbin. borac. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 16. 1927. 9. borac. Skugrić. u odredu od 14. 9. Osmača. do decembra 1943. Ostružnja. Modriča. 1921. Srpkinja. borac. 9. do decembra 1943. Srbin. 1925. zemljoradnik. RAĐANOVIĆ Cvijana ZORKA. Raduša. SAILOVIĆ Luke SIMO. Srbin. 1943. 9. zemljoradnik. SARVAN. Tarevci. borac. borac. Tarevci. bolničarka. zemljoradnik. 1927. Musliman. 1943. 1. Srebrenica. Srpkinja. 1943. u odredu od februara 1944. u odredu od 16. 1918. zemljoradnik. zemljoradnik. SARVAN Alija VEJSIL. 9. SARVAN Huse FEHIM. komandir čete. u odredu od 14. 9. zemljoradnik. borac. Tarevci. zemljoradnik. do aprila 1944. u odredu od 16. u odredu od 16. 9. bolničarka. SARVAN. domaćica. 9.

u odredu od septembra 1943. Zvornik. Srbin. Srbin. 1911. komandir čete. u odredu od 2. politički radnik na terenu. SIMKIĆ Koste IGNJAT. Vranjak. 1945. Hrvat. zemljoradnik. 1944. 9. 1911. borac. STANIĆ Nike IVO. Srbin. 9. član KPJ.SEJDIĆ Ibre HUSEIN. borac. Musliman. 9. 1943. STRANATIĆ Rade DUŠAN. Joko. radnik. Foča. Miloševac. 1917. 1943. godine. 354 . Kulaši. vodnik voda. u odredu od novembra 1943. 1943. Musliman. u odredu od 14. član KPJ. 1922. 9. 1943. u odredu od 14. pomoćnik komesara bataljona. 1909. u odredu od 16. zemljoradnik. SKENDEROVIĆ Nurije NUSRET. Skugrić. trgovački pomoćnik. 1927. zemljoradnik. poginuo 10. u odredu od 14. 1912. 3. vodnik voda. u odredu od 18. Gradačac. 1915. 9. 9. u odredu od februara 1944. STEVIĆ Pera JOVAN. 1943. borac. STJEPANIĆ Mike PETAR. SENDIJAREVIĆ Bege RASIM. Srbin. Srbin. Garevac. Hrvat. borac. Miloševac. radnik. do decembra 1943. 9. 1926. zemljoradnik. borac. 2. zemljoradnik. Srbin. 9. Kapetanović REMZA. SULJIĆ Osmana BERKO. do decembra 1943. u NOB od jula 1943. u odredu od novembra 1943. borac. 9. Musliman. član KPJ. 9. 1924. radnik. član KPJ. u odredu od 16. u odredu od 16. 1910. 1915. Muslimanka. Srbin. zemljoradnik. 1943. član KPJ. zemljoradnik. zemljoradnik. Modriča. vodnik voda. Skugric. u odredu od 16. član KPJ. 1918. 1943. član KPJ. u odredu od 14. zemljoradnik. zamjenik komandanta područja. poginuo aprila 1944. 1927. Tarevci. Srbin. u NOB od septembra 1943. član KPJ. ŠKUNDRIĆ rod. u odredu od novembra 1943. krojačica. u NOB od 8. Hrvat. Musliman. u odredu od 14. u odreduod februara 1944. oficir OZN-e. 1943. STEVANOVIĆ Stojana NIKOLA. SENDIJAREVIĆ Ahme MEHMEDALIJA. Miloševac. Miloševac. Skugrić. član KPJ. u NOB od septembra 1943. Musliman. 1926. radnik. STOJIĆ Đura MARKO. 1943. u odredu od 19. SUBAŠIĆ Gana SMAJO. komesar čete. STANIĆ Nike MARKO. Srbin. 9. zemljoradnik. Modriča. 1923. STANIĆ Nike JOZO. borac. STOJANOVIĆ Stojana CVJETKO. radnik u odredu od oktobra 1943. STANKOVIĆ Riste PETAR. STANIŠIĆ Laze SLAVKO. Vranjak. 9. u odredu od novembra 1943. 1914. 9. učitelj. Tarevci. Kozarevina. STOJIĆ Teodora MILENKO. 1943. Modrica. Modriča. Srbin. Skugrić. Garevac. borac. vodnik voda. u NOB od 1942. 1918. 1925. Garevac. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. 1920. do aprila 1944. u odredu od 14. poginuo maja 1944. komandir čete. u NOB od septembra 1943. umro 1969. Musliman. zemljoradnik. Tarevci. Srbin. Lisina. STANKOVIĆ Stanka MIKA. 1924.

9. 1914. 1925. Skugrić. Musliman. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. Modriča. 1927. u odredu od 16. Miloševac. 1922. 3. TESANOVIĆ Todora SAVO. 1945. do 17. gimnazijalac. poginuo novembra 1944. Snagovo. član KPJ. Kladanj. 1943. borac. 1921. u NOB od 20. Srbin. član KPJ. 9. borac. radnik u odredu od 14. VASILJEVIĆ Nikole ĐURO. borac. član KPJ. SULJIĆ Mehmedalije FUAD. 12. TERZIĆ Saliha SALIH. u odredu od 14. borac. Musliman. poginuo decembra 1944. Srbin. 9. Srbin. Vranjak. borac. u odredu od 12. borac. zemljoradnik. 1914. u odredu od 16. zemljoradnik. 1924. TURSUN Huse MEHO. VASILJEVIĆ Ignje TODOR. u odredu od 16. 9. zamjenik komesara bataljona. Musliman. 1914. 1943. zemljoradnik. TESANOVIĆ Jova KONSTANTIN. TADIC Milana ĐOKO. 1927. Miloševac. 1943. 1924. 12. 9. Miloševac. TURSIĆ Munida REUF. u odredu od početka do kraja oktobra 1943. 1927. Skugrić. Graćanica. 1922. 1921. 2. Musliman. Modriča. Modrica. Srbin. borac. radnik u odredu od 14. 1924. komandir voda. 1906. 10. u Miloševcu. Musliman. u odredu od 1944. Srbin. u NOB od 12. borac. 1926. Musliman. Srbin. u odredu od 14. VASILJEVIĆ Simeuna STOJAN. 1910. zemljoradnik. član KPJ. 9. vodnik. TERZIĆ Mladena NIKO. 9. vodnik voda. 1944. 1943. vodnik voda. do oktobra 1943. umro 1976. do 17. u odredu od 16. zemljoradnik. borac. 1943. Miloševac. Modrića. 6. Srbin. u NOB od 23. u odredu od 14. borac. TURSIĆ Age FAHIR. zemljoradnik. 4. Modrića. Srbin. radnik. 1943. 1943. 9. 1943. 1943. 10. TODOROVIĆ Miloša RADO. 1943. zemljoradnik. Modrica. VASILJEVIĆ Pere ILIJA. komandant bataljona. zemljoradnik. 9. 1943. TRAKIĆ Ibrahim HASAN. 1922. Musliman. Srbin. član SKOJ-a. 1943. Modrića. član SKOJ-a. u odredu od 8. TOMIĆ Todora ĐORĐE. Modriča. u odredu od 16. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. Musliman. 1925. 1943. poginuo decembra 1943. 1920. u odredu od 16. 9. desetar. Musliman. obućar. u odredu od 14. u odredu od 16. u odredu od 14. VASILJEVIĆ Ilije TODOR. radnik u odredu od 14. VASILJEVIĆ Nikole MITAR. 1943. 355 . poginuo januara 1945. 4. Skugrić. zemljoradnik. TERZIĆ Saliha KEMAL. borac. 9. Modriča. 9. TERZIĆ Saliha HUSO. član KPJ. TRAKIĆ Ibrahima AGO. Modriča. borac. radnik u odredu od 16. 9. Modriča. Tarevci. 1927. zemljoradnik. borac. Musliman. zemljoradnik. 1909.SULJIĆ Saliha DZEVAD. radnik. Gradačac. zemljoradnik. 1943. Srbin. Miloševac. u odreduod decembra 1943. Srbin. 1943. komesar čete. 9. Srbin. u odredu od septembra 1943. borac. 1943. 1924. poginuo decembra 1943. borac. Miloševac. VAJKIĆ Simeuna BRANKO.

domaćica. Modriča. 1943. zemljoradnik. u odredu od 14. 1943. 1907. umro 1968. u odredu od 15. radnik. radnik u odredu od 14. 1944. u NOB od 8. FILIPOVIĆ Risto ZORKA. 1943. ZEČIĆ Muharema HUSE1N. Hrvat. komesar čete. borac. bolničarka. 1912. član SKOJ-a. 1912. umro 1969. 9. 1919. 9. Skugrić. radnik. kovač. borac. do aprila 1944. Modriča. 1923. ZORANOVIĆ Luke PETAR. radnik u odredu od 14. Musliman. umro 1970. poginuo 12. borac. 1924. u odredu od 14. ZEČIĆ Muharema SAKIB. Tarevci. Miloševac. radnik. komesar čete. ŽILIĆ Osmana FADIL. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1926. u odredu od septembra 1943. borac. 9. 1943. u odredu od septembra 1943. ZEČIĆ lime FADIL. 9. sekretar Opštinskog komiteta. Tarevci. poginuo maja 1944. u NOB od ljeta 1941. borac. 1926. 9. Musliman. 356 . 1945. Tarevci. Vlasenica. 1943. Tarevci. ŽILIĆ Age HAKIB. Srbin. Modriča. Musliman. član KPJ. ŽILIĆ Jasima EMIN. Modriča. Modrica. Srbin. 1943. radnik u odredu od oktobra 1943. borac. 1925. ekonom čete. 1943. član KPJ. ZORIĆ Alije AHMO. ZARIĆ Koste JOVO. Srbin. borac. u odredu od 15. Kladari. 1922. Foča. u odredu od 18. 1943. Srpkinja. 1926. desetar. Skugrić. zemljoradnik u odredu od februara 1944. Musliman. 1907. Musliman. umro 1963. u odredu od aprila 1945. ZORIĆ Osmana HUSEIN. ZARIĆ Koste LUKA. 9. borac. član KPJ. komesar čete. obućarski radnik. KOVAČEVIĆ Ive PERO. Musliman. Tarevci. Tarevci. Musliman. u odredu od 14. 1920. JOVIČEVIĆ Damljana SAVO. 1943. Skugrić. u odredu od marta 1944. Musliman. 1927. 1943. Musliman. HADŽIHUSKIĆ Bajre HAZIM. 9. trgovački pomoćnik. Modriča. Odžak. Skugrić. Tarevci. 9. u odredu od marta 1944. komandir čete. Musliman. trgovac. komesar čete. umrla 1945. u odredu od 15. trgovac. u odredu od 14. 9. HUSAKOVIĆ Junuza ŠEMSO. 1943. Srbin. Srpkinja. komesar čete. HUSIĆ Atifa FEHIM. član KPJ. 1923. 9. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. 1926. u odredu od 14. 1918. Musliman. 1903.VUKMIROVIĆ Staniše SMIUKA. 1943. zemljoradnik. 1920. Botajica. 9. u odredu od 14. Dodatni spisak za opštinu Modriča DELIĆ Mustafe BEĆIR. borac. poginuo februara 1945. ZORIĆ Sulje HASAN. borac. ZEČIĆ Zije ZAHID. zemljoradnik. Musliman. 9. borac. Musliman. Modriča. Musliman. poginuo decembra 1943. 1943. zemljoradnik. 1917. 9. 9. Odžak. zemljoradnik. 2. u odredu od 14.

Srbin. do decembra 1943. 1943. Miloševac. zemljoradnik. TRIFKOVIĆ Jove GAVRO. poginuo u Žabaru 1945. 5. Srbin. TADIĆ Ilije SAVO. Modrica. HASANBAŠIĆ Omera MEHMEDALIJA. u odredu od 14. Srbin. 1910. VIDOVIĆ Bogdana VASO. Musliman. 9. zemljoradnik. 1943. Koprivna. 9. radnik. do decembra 1943. Modriča. Srbin. VIDOVIĆ Bogdana BLAGOJE. 1943. Miloševac. Srbin. Miloševac. borac. JOVANOVIĆ Ilije MARINKO. NIKOLIĆ Nikole MILOŠ. Srbin. PERANOVIĆ Milana STOJAN. Muslimanka. 1925. u odredu od 9. borac. umro 1975. Miloševac. Modriča. đak. 1927. 1943. 4. Srbin. zemljoradnik. 9. 9. Srbin. JOVANOVIĆ Andrije MIRKO. u odredu od 16. poginuo 1945. 1943. borac. Miloševac. zemljoradnik. domaćica. 4. Miloševac. Musliman. Srbin. zemljoradnik. 1919. 1927. borac. 357 . borac. u odredu od 16. đak. 1944. zemljoradnik. 1922. 1943. 5. 1922. 1945. zemljoradnik. Modriča. g. 1926. Duga Njiva. LUKIĆ Stanka NEDO. 1923. Miloševac. Modriča. borac. godine. 9. zemljoradnik. 1920. u odredu od 8. u odredu od formiranja 1942. 9. 1943. DESPOTOVIĆ Jovana MILUTIN. STRANATIĆ Rade BOZO. u odredu od 9. Srbin. Miloševac. zemljoradnik. u odredu od 4. u odredu od 15. 12. 1943. 11. 1943. Srbin. do aprila 1944. do decembra 1943. borac. Srbin. Miloševac. 1943. 1920. 1943. đak. 1922. ĆARIĆ Mile PETAR. zemljoradnik. DURONJIĆ Petra BOŠKO. Miloševac. do decembra 1943. zemljoradnik. 1918. Srbin. do 12. borac. poginuo 1944. 1944. zemljoradnik. u m r o 1967. godine. 1926. zemljoradnik. 9. 9. godine. Koprivna. 1921. godine. zemljoradnik. BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda OSMA Ni. zemljoradnik. 9. stupio u odred 15. u odredu od 8. u odredu od 4. borac. DAM JANO VIĆ Đorđa OSTOJA. Musliman. u odredu od 16. borac. Srbin. Miloševac. 1925. 1915. Koprivna. 9. godine. zemljoradnik. Srbin. 1943. Miloševac. DAJIĆ Muje MUJESIRA. 1924. u odredu od 15. u odredu od 15.3. 1943. 1944. 1943. Modriča. borac. 1945.KOLJIĆ Nikole BORO. borac. 11. 1943. 1926. 9. 9. borac. u odredu od 1. Brčko. SAVIĆ Jovana MARKO. do decembra 1943. 1923. u odredu od 16. 1928. PANDUREVIĆ Mike SAVO. Koprivna. Srbin. borac. umro 1944. u odredu od 15. šofer. 1945. godine. Srbin. borac. LAZAREVIĆ Jovana DRAGO. u odredu od 10. HALILOVIĆ Salihe REFIK. 9. u odredu od 16. u odredu od 14. do decembra 1943. poginuo decembra 1944. Koprivna. 1921. PATKOVIĆ Jove OSTOJA. poginuo i Krivaji 1943. 1943. BRADAŠEVIĆ Vida JELISIJE. zemljoradnik. Koprivna. Srbin. 1909. zemljoradnik. Srbin. 1. u odredu od 16.

kod Tuzle. 5. Koprivna. 1922. Srbin. Koprivna. MAKSIMOVIĆ Jove MILORAD. 1945. zemljoradnik. 5. 1921. JAĆIMOVIĆ Petra ČEDO. Koprivna. Srbin. 1945. godine. 1923. GRUJIĆ Gruje JELENA. godine. Koprivna. u odredu od 4. 1918. u odredu od 15. zemljoradnica. u odredu od 1945. zemljoradnica. Srbin. Srpkinja. 1922. 5. poginula 1944. 4. zemljoradnik. 1920. u odredu od 1941. 358 . 1945. 1925. Srbin. KUZMANOVIĆ Obrada LJUBOMIR. Srbin. godine. 1925. godine. zemljoradnik. Srbin. godine. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 4. 4. Srbin. Koprivna. Koprivna. MAKSIMOVIĆ Kostadina MILOVAN. 1924. u odredu poginuo 1943. zemljoradnik. Koprivna. Srbin. 24. godine. Srbin. zemljoradnik. PURANOVIĆ Janka STEVO. godine. 1945. 5. Koprivna. u odredu od 1. zemljoradnik. RADOVANOVIĆ Peje MILOŠ. poginuo 1945. Srbin. 1945. RADOVANOVIĆ Danila KRISTINA. 1920. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnik. zemljoradnik. NIKIĆ Đorđa ĐOKO. u odredu od 2. u odredu od 1943. Koprivna. zemljoradnik. Srbin. godine. JOVIĆ Mare PETAR. Koprivna. u odredu od 9. godine. 1945. MAKSIMOVIC Petra MIHAJILO. Koprivna. Koprivna. 1945. Koprivna. zemljoradnik. Srpkinja. 1914. u odredu od 6. godine.DURONJIĆ Petra ČEDO. 3. u odredu od 1. 1921. Koprivna. SAVANOVIĆ Boška MILUTIN. Srbin. u odredu od 3. godine. 1918. zemljoradnica. Srbin. Srpkinja. zemljoradnik. GRUJIĆ Jovana JELENA. 4. Srbin. u odredu od 1943. Srpkinja. 1945. godine. 5. u odredu od 1. 4. godine. 1944. 1927. zemljoradnik. Koprivna. 1943. 5. Koprivna. ČAKAREVIĆ Blagoja VIDA. NEDIĆ Živka NEDO. 1945. zemljoradnica. godine. MAKSIMOVIĆ Kostadina STOJAN. Srbin. godine. 1945. Koprivna. 1920. godine. godine. zemljoradnik. STRUGALOVIĆ Cvjetka NEDO. Koprivna. u odredu od 15. 1923. 5. 5. zemljoradnik. godine. SAVANOVIĆ Boška VELJKO. Srbin. u odredu od 5. Koprivna. godine. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 5. 1925. u odredu od 19. Srbin. 1945. 1945. u odredu od 1945. ANTIĆ Stevana SPASOJE. VASILJEVIĆ Jovana JEREMIJA. Koprivna. godine. 1945. godine u Kožuhama. 5. 10. u odredu od 25. 1945. 1943. 8. godine. godine. poginula 1944. zemljoradnik. Koprivna. MATIĆ Stanka STANIŠA. poginula 1943. godine. godine. Koprivna. DUJIĆ Milana PETAR. 5. 8. u odredu od 17. u odredu od 1. zemljoradnik. 1920.

NIKIĆ Mirka NIKO. u odredu od 1. god. 1945. g. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 1923. godine. Srbin. zemljoradnik. g. 1945. 1945. 1920. godine. zemljoradnik. u odredu od 1. Koprivna. borac. Koprivna. 1945. Koprivna. 1925. 1945. Srbin. JANKOVIC Sime NEDELJKO. umro u jedinici 1945. godine. borac. Srbin. Vranjak. VUJIĆ Bogdana NOVAK. zemljoradnik. 1945. g. Srbin. 1920. VUKASINOVIĆ Gojka MILOVAN. Srbin. 1943. Koprivna. Srbin. Srbin. u odredu od 1. 5. g. godine. 1921. TOMIĆ Ignjata CEDOMIR. 1945. 1945. 1945. 1945. 1921. poginuo 1945. u odredu od 1. Srbin. Koprivna. u odredu od 25. BANOVIC Milana RADOVAN. borac. 5. g. u odredu od 26. Srbin. zemljoradnik. VIDOVIĆ Boška UROS. borac. Koprivna. 1945. 4. Srbin. Srbin. u odredu od 4. PAVLOVIĆ Cvijana NEDEUKO. 4. 4. u odredu od 1. Vranjak. g. godine. 4. 1925. 1945. Vranjak. borac. Srbin. 1920. zemljoradnik. zemljoradnik. POLEKSIĆ Drage OLGA. VIDOVIĆ Luke SAVO. g. zemljoradnik. 4. Koprivna. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 8. 1922. umro 1979. Srbin. u odredu od 3. Koprivna. VUKASINOVIĆ Tome BOGDAN. Koprivna. NEDIĆ Jevte MILAN. godine poginuo 1944. u odredu od 1943. 1922. u odredu od 1943. zemljoradnik. u odredu od 15. 4. godine. u odredu od 1943. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 15. borac. Vranjak. 359 . Koprivna. zemljoradnik. borac. Koprivna. 1920. u odredu od 25. u odredu od 1943. zemljoradnik. Koprivna. 1926. 5. 1945. VIDOVIĆ Marka CIVKO. u odredu od 25. 4. Srpkinja. Koprivna. borac. borac. g. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnik. godine. JEVTIĆ Bože STEVO. borac. domacica. zemljoradnik. u odredu od 25. DESPOTOVIC Dimitrija DESPOT. 1923. 4. borac. Koprivna. 1915. 1920. poginuo 1944. 4. zemljoradnik. VUKASINOVIĆ Gojka RADOVAN. u odredu od 25. godine. 1926. VIDOVIĆ Marka BOSKO. 1945. 5. 1945. g. u odredu od 10. Srbin. 4. 1914. Srbin. 1926. god. Srbin. Srbin. PAVLOVIĆ DRAGO. BANOVIC Milana ĐORĐE. 1924. godine. g. Koprivna. 5. zemljoradnik. g. 1944. KOSTADINOVIĆ Vase UROS. Vranjak. 1921. u odredu od 10. borac. zemljoradnik. Koprivna. 1929. 4. g . 1925. zemljoradnik. Srbin. 4. 5. 1908. TUBAKOVIĆ Jove MILAN. Srbin. SIMEUNOVIĆ Blagoja SRETO. 1945. u odredu od 9. godine. Koprivna. 1945. NEDIĆ Živka MILAN. u odredu od 30.

Srbin. 5. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 1923. 1945. VASILJEVIĆ Stojana STEVO. Koprivna. 1945. PAVLOVIĆ Cvijana ILIJA. zemljoradnik. zemljoradnik. 1914. 1945. Koprivna. VASIĆ Vida VASO. u odredu od 1. zemljoradnik. godine. u odredu od 15. Koprivna. Srbin. 1922. 1919. 1920. u odredu od 3. radnik.g. g. borac. Srbin. BERTONI Antonija MARKO. 1923. umro u jedinici. zemljoradnik. 360 . Koprivna. u odredu od 25. 4. Srbin. u odredu od 25. borac. 4. godine. Srbin. Koprivna. MARKO VIĆ Stanka SVETOZAR. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1945. 1920. Koprivna. VASILJEVIĆ Teodora JOVO. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. VASIĆ Petra RISTO. 4. u odredu od 25. borac. 1921. u odredu od 1. 3. MARJANOVIĆ Milana JANKO. 1925. 1945. 4. 4. 4. 1922. Srbin. 4. STRUGALOVIĆ Toše TODOR. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnik. g. borac. Koprivna. 3. 1945. Srbin. 1925. Srbin. Koprivna. LAZIĆ Nike ĐORĐO. PAVLOVIĆ Đorđa BOGDAN. zemljoradnik. LAZIĆ Sime RANKO. godine. u odredu od 1. Srbin. Koprivna. Srbin. u odredu od 1945. 1926. borac. Srbin. 1920. Koprivna. TR1FUNOVIĆ Mikaila BOZO. RISTIĆ Dimitrije SLAVKO. zemljoradnik. u odredu od 5. 1910. 1920.g. 4. MARI JANO VIĆ Svetozara ŽARKO. Koprivna. borac. god. godine. god. Italijan. 4. 1945. Srbin. TRIVIĆ Marka VASILIJE. godine. 1945. 1924. Koprivna. 1945. u odredu od 25. 5. 4. umro. u odredu od 25. zemljoradnik. 1922. NEDIĆ Nikole ZDRAVKO. 4. borac. god. Koprivna. 1925. borac. 1917. Srbin. 4. 1944. borac. 1945. borac. 1925. Koprivna. 4. 1945. LAZIĆ Sime NOVAK.g. Koprivna. Koprivna. zemljoradnik. borac. Koprivna. Srbin. u odredu od 25. god. u odredu od 10. Srbin. zemljoradnik. 1945. borac. 1945. 1920. 1945. u odredu od 25. godine. u odredu od 1. 4. Koprivna. godine. 4. borac. 4. zemljoradnik. god. Srbin. JEVTIĆ Koste NOVAK. 1945. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 3. 1945. Srbin. Koprivna. VASILJEVIĆ Vida STOJAN. zemljoradnik. god. Koprivna. 1945. 4. u odredu od 20.g. MAKSIMOVIĆ Kostadina STANlSA. u odredu od 15. Srbin. borac. u odredu od 15. 5. 1945. Koprivna. g. borac. 1909. zemljoradnik. 1945. Srbin. borac. LAZIĆ Nike LJUBO. 1945. borac. borac. god. Srbin. 8. Koprivna. 1923. u odredu od 3. g. CVIJANOVIĆ Jefrema MARKO. g.VASILJEVIĆ Save SRETO. Srbin. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. u odredu od 15. 1945. Srbin. borac. borac. Koprivna. borac. u odredu od 3. 1923.

1906. borac. 1926. ARSENIĆ Petra KONSTANTIN. zemljoradnik. 10. u odredu od septembra 1943. B. Srbin. 10. Srbin. Rašljeva. zemljoradnik. radnik. AHMETAŠEVIĆ Nazifa OSMAN. borac. borac. zemljoradnik u odredu od 10. borac. borac. borac. Sanski Most. 1924. 8. 1944. VASILJEVIĆ Gruje PERO. Srbin. 10. u NOB od avgusta 1943. u odredu od septembra 1943. 1909. đak u NOB od 6. učitelj. Doboj. ARNAUTALIĆ Hasana IBRAHIM. 1926. borac. 1927. 1924. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. radnik. 8. ISLAMOVIĆ Saliha OSMAN. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. zemljoradnik. 1945. Rašljeva. 1944. 1922. Gradačac. Obudovac. borac. ALIĆ Selima IBRAHIM. borac. Petrovo Selo. Musliman. 1924. Gradačac. u NOB od septembra 1943. 1908. 1944. borac. Musliman. u NOB od 1. zemljoradnik. 3. Musliman. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. umro 1974. Musliman. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. 1943. 9. poginuo 1946. borac. 1923. 11. 10. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. 1924. zemljoradnik. u odredu od 10. poginuo jula 1944. Gradačac. PUŠELJIĆ Nike NOVAK. MUSLIMOVIĆ Mehe MUHAREM. zemljoradnik. Gornji Skipovac. komandir voda. 8. 1921. Rašljeva. AKŠAMOVIĆ Nike VELJKO. član KPJ. 1943. borac. Musliman. 1943. Petrovo Selo. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. Pelagićevo. zemljoradnik. u NOB od 1944. Borci odreda sa područja opštine Gradačac AHMETAŠEVIĆ Ahmeta DŽEM AL. Boljanić. u odredu od 6. AVDIĆ Salke AHMET. u odredu od 10. u NOB od septembra 1943. MUSLIMOVIĆ Kadre BAJRO. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. u NOB od 1. 1944. 1924. AHMETAŠEVIĆ Huse HUSEIN. 1944. poginuo novembra 1944. Musliman. komandir čete. Srbin. 1928. Rašljeva. Srbin. 1921. Rašljeva. Gradačac. u odredu od 20. Musliman. Donji Skugrić. u odredu od 11. 361 . radnik. Gradačac. poginuo 1943. borac. u odredu od 12. u odredu od oktobra 1944. B. 1929. 1919. u odredu od novembra 1943. zemljoradnik. Srbin. Srbin.Borci odreda sa područja opštine Gračanica BOŽIĆ-GAJIĆ Jovana PERO. komesar čete. radnik. TOPALOVIĆ Miloja BRANKO. 10. Musliman. u odredu od 10. 1921. Srbin. 1944. u odredu od septembra 1944. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. ALAJBEGOVIĆ Ahmeta MUHAREM. Zelinja. Gradačac. MIŠIĆ Stojana NEDO. GOJKOVIĆ Boška BRANKO. borac. 1924. Donji Skipovac. B. borac. 1943. ALIMANOVIĆ Alije DŽEMAL. u odredu od oktobra 1943. 1920. u odredu od 10. 9. Petrovo Selo. u NOB od maja 1943. Tuzla. RVI. Musliman. u odredu od marta 1945.

1924. Hrvat. BESIREVIĆ Zije HAZIM. Gradaćac. član KPJ. Tramošnjica. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Srbin. borac. u NOB od maja 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. BOJIC Steve SAVO. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. radnik. komandant bataljona. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od aprila 1945. BILAJAC Nesiba AHMET. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. AVDIĆ Hase NURIJA. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Ledenice. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradaćac. Tolisa. 1926. poginuo decembra 1944. 1925. Musliman. borac. Srebrenik. Tešanj. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od avgusta 1943. 1928. Gradaćac. borac. u odredu od marta 1945. 1928. zemljoradnik. 362 . radnik. zemljoradnik. Rajska. Musliman. Gradaćac. Musliman. borac. BAHIC Mustafe HAMID. 1921. 1918. Musliman. borac. 1929. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradaćac. u odredu od aprila 1945. borac. zemljoradnik. đak. 1924. radnik. borac. borac. poginuo novembra 1944. Musliman. BAKO VIC Tadije JOZO. radnik. Gradaćac. u NOB od avgusta 1943. Gradaćac. 1925. zemljoradnik. BOBIC Sulje IBRAHIM. Gradaćac. član KPJ. 1924. Gacko. 1927. u odredu od oktobra 1943. Konjuh. 1923. BOŽIĆ Ignjata MAKSIM. Gradaćac. 1917. u odredu od februara 1945. radnik. AVDIĆ Hasana IZET. BAHIC Ahmeta ŠALIM. zemljoradnik. Gradaćac. 1920. Donji Skugrić. đak. Hrvat. u NOB od avgusta 1943. BESIREVIC Mustafe ASIM. Srbin. BILAJAC Abdulaha RAIF. zamjenik komandira ćete. zemljoradnik. BILAJAC Osmana ISMET. Srbin. 1917. borac. BABIC Sime JOVO. u odredu od oktobra 1943. Zelinja. borac. zemljoradnik. poginuo jula 1944. Kozluk. Musliman. borac. Gradaćac. Musliman. AVDIĆ Mehmeda OSMAN.AVCIC Hase AHMO. borac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. BAJRIC Alije HUSEIN. Musliman. poginuo decembra 1944. Gradaćac. BESIREVIC Ibrahima OSMAN. 1924. 1920. BOŽIĆ Mihajla NEDEUKO. Musliman. RVI. poginuo 1944. radnik. Mionica. u odredu od oktobra 1943. u odredu od septembra 1944. borac. 1920. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. BOSKOVIC Pere MARKO. BISKUPOVIC Đoke GOJKO. RVI. borac. poginuo maja 1944. Pelagicevo. Mionica. Musliman. Celić. Pelagicevo. Srbin. 1925. Musliman. član KPJ. Srbin. borac. u odredu od januara 1945. 1925. u NOB od septembra 1943. u odredu od aprila 1945. 1920. Musliman. u odredu od oktobra 1943. AVDIC Ibrahima FAHRUDIN.

BUKVAREVIC Nurije OSMAN. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Gradačac. Vlasenica. Vučkovci. borac.BRIČIĆ Ibrahima HASAN. u odredu od oktobra 1943. BRICIĆ Mustafe MEHO. u odredu od oktobra 1943. borac. Vučkovci. Musliman. u odredu od aprila 1945. Hrvat. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Vučkovci. Vučkovci. Gradačac. Majevica. 1909. 1924. borac. Srbin. Gradačac. 1926. BRISTRIĆ Šabana OMER. borac. u NOB od septembra 1943. BULIĆ Mehe EDHEM. Mionica. đak. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. borac. radnik. u NOB od septembra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. radnik. Bosanska Bijela. Gradačac. u odredu od januara 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. 1926. Musliman. BRIĆIC Rešida JASIM. BRKIĆ Ibrahim HASAN. BRISTRIĆ ALMAZ. u NOB od avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. domaćica. u odredu od oktobra 1943. 1924. CRLJIĆ Mate PETRA . Musliman. 1925. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Vučkovci. 1925. poginuo novembra 1944. Musliman. borac. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 1923. 1916. Musliman. član KPJ. zemljoradnik. Musliman. BRISTRIĆ Muje AGO. zemljoradnik. BRIĆIC Alije RAMO. 1922. Musliman. zemljoradnik. 1915. godine. član KPJ. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. član KPJ. Musliman. radnik. ĆAĆIĆ Šime JOZO. 363 . BRISTRIĆ Bajre ALIJA. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. borac. BRKIĆ Ibrahimaa ALJO. 1924. Tramošnjica. borac. Musliman. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. BRKIĆ Vase MARKO. Mionica. BRICIĆ Mustafe ŠEVAUJA. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Musliman.PERA. borac. zemljoradnik. ĆOSIĆ Omera MEHMED. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. 1920. 1918. u odredu od oktobra 1943. poginuo decembra 1944. BRISTRIĆ Šabana EMIN. Musliman. u NOB od septembra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. BRISTRIĆ Šemse MEHMED »Salih«. Hrvatica. Gradačac. poginuo januara 1945. Donji Hrgovi. 1925. u NOB od avgusta 1943. borac. radnik. zemljoradnik. 1910. borac. zemljoradnik. ekonom čete. 1923. Musliman. 1922. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac. ĆOSIĆ Ibre ŠABAN. 1920. poginuo aprila 1944. Gradačac. 1918. Pelagicevo. Musliman. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od februara 1945. radnik. u NOB od avgusta 1943. zamjenik komandira čete. zemljoradnik. Musliman. komandir čete. 1924. BRISTRIĆ Alije ZEĆIR. član KPJ. Gradačac. Gradačac. 1918. u odredu od oktobra 1943. četna bolničarka. BULIĆ Mehe FEHIM. borac. u odredu od februara 1944.

Musliman. u odredu od decembra 1943. Musliman. borac. 1925. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Vučkovci. u odredu od aprila 1945. borac. Muslimanka. Gradačac. vodnik. član KPJ. Musliman. DADIĆ Ilije MARKO. Teočak. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Musliman. u NOB od avgusta 1943. borac. DELIĆ Mahmuta MUSTAFA. Donji Skugrić. 1928. ĆAVAROVIĆ Nike MATO. poginuo 1944. godine. ČOLIĆ Mehmeda HAŠIM. ČOVRK Šerifa ARIF. u odredu od marta 1944. DELIĆ Vehaba OSMAN. Višegrad. DELIĆ Mahmuta NURIJA. u odredu od oktobra 1943. borac. 1927. Musliman. Gradačac. Mionica. u NOB od jula 1943. 1926. DELIĆ Muje OSMAN. 364 . 1922. član SKOJ-a. borac. borac. Musliman. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1944. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. 1914. komandir čete. komesar čete. DELIĆ Muje MUHAREM. 1920. poginuo 1944. 1925. DELIĆ Hase ALEMA. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. u odredu od marta 1945. radnica. ČOVIĆ Andrije PAVO. Musliman. 1917. Gradačac. DAKIĆ Obrada MARKO. 1924. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. đak u odredu od avgusta 1944. Vučkovci. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. DELIĆ Ibre FEHIM. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. Musliman. 1930. Tramošnjica. u NOB od jula 1943. u odredu od oktobra 1943. Donja Zelinja. u odredu od marta 1945. 1926. Musliman. radnik. u odredu od maja 1945. 1920. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. ČOVIĆ Andrije IVAN. DAJIĆ Mehmeda DZEVDET. zemljoradnik. zemljoradnik. DELIĆ Muharema HALIL. zemljoradnik. Musliman. DOBORAC (Huseina IBRAHIM. zemljoradnik. Gradačac. 1925. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. Musliman.ĆANDIĆ Hasana BAJRO. zemljoradnik. 1929. Tramošnjica. Vučkovci. Hrvat. poginuo 1944. Strmica. 1925. borac. borac. borac. borac. Hrval. 1927. Musliman. Hrvat. Gradačac. Musliman. 1925. Gradačac. 1915. u odredu od oktobra 1943. Tremošnjica. zemljoradnik. DELIĆ Hase SALIH. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. borac. Srednja Slatina. član KPJ. borac. zemljoradnik. DELIĆ Saliha IDRIZ. borac. u odredu od oktobra 1943. 1925. Gradačac. Gradačac. Srbin. DELIĆ Mustafe RAGIB. Gradačac. 1924. zemljoradnik. DELIĆ Muharema 1BRAHIM. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. 1920. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. borac. Musliman. godine. u NOB od septembra 1943. Hrvat. 1922. DAJIĆ Mehmeda ŠEVKIJA. borac.

Vida. DURANOVIĆ Osmana RIZALIJA. Musliman. Musliman. Palegićevo. 1918. Musliman. u odredu od aprila 1945. Musliman. Mionica. zemljoradnik. poginuo maja 1945. u odredu od oktobra 1943. Donja Zelinja. 1923. učitelj. borac. zemljoradnik. borac. borac. ĐOGIĆ Hasana IBRAHIM. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Skugrić. borac. radnik. 1924. zemljoradnik. radnik. Musliman. DZEKIĆ Omera RAHMAN. 1923. 1926. 1914. poginuo 1945. 1925. zemljoradnik. 1929. Vučkovci. u NOB od avgusta 1943. Musliman. u odredu od marta 1945. Tramošnjica. član KPJ. borac. 1923. u odredu od oktobra 1943. Zvornik. Srednja Zelinja. Srbin. FAČIĆ Mehmeda MUSTAFA (MUJO). FAČIĆ Rašida AHMED. borac. 1925. 1927. borac. zemljoradnik. Skugrić. DRAGIĆ Đorđa PETAR. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. poginuo juna 1946. 1920. u NOB od septembra 1943. Vučkovci. u odredu od aprila 1945. Donji Skugrić. Pelagićevo. DUBRAVAC Mate JAKOV. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Musliman. borac. zemljoradnik. DŽEKIĆ Sulje IBRAHIM. zamjenik komandanta odreda i obavještajni oficir brigade. Gradačac. u odredu od aprila 1945. 1926. DŽINOVIĆ Kasima ĆAMIL. 1923. borac. radnik. Hrvat. zemljoradnik. 1926. zemljoradnik. borac. DŽANHODŽIĆ Muhameda EDHEM. u odredu od aprila 1945. Musliman. DŽIDIĆ Osmana AHMED. Donja Zelinja. član KPJ. zemljoradnik.DOGLADOVIĆ IBRAHIM. borac. borac. Turić. zemljoradnik. DRAGIĆ Blagoja CVJETKO. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. poginuo septembra 1944. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Musliman. Pelagićevo. FAČIĆ Abida RAMO. ĐUKIĆ Mihajla MARKO. borac. Vida. Vučkovci. 1920. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. zemljoradnik. borac. 1926. u NOB od aprila 1943. Musliman. borac. u odredu od septembra 1944. u NOB od maja 1943. Srbin. borac. u NOB od avgusta 1943. Žepče. Musliman. 1922. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. Srbin. Gradačac. Musliman. Lukavac. Tuzla. u NOB od septembra 1943. u odredu od marta 1944. poginuo krajem 1944. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1918. borac. ĐURIĆ Luke MILOŠ. ĐURIĆ Luke RANKO. 1924. Musliman. EMIĆ Mehe AHMED. 1910. u odredu od oktobra 1943. ĐONLIĆ Mehmeda HALIL. borac. 365 . zamjenik komandira čete. ĐORĐIĆ Ignjata MIRKO. u odredu od oktobra 1943. DURAKOVIĆ Saliha OSMAH.

FAZLIČ Nesiba DŽEMAL, 1918, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. FAZLIĆ Omera ZAHID, 1925, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. FERHATOVIĆ Salke SALKAN, 1920, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Kulaši. FERHATOVIĆ Salke TAHIR, 1916, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Donja Međeđa. FERHATBEGOVIC Nezira BISERA, 1921, Rogatica, Muslimanka, domaćica, u NOB od januara 1944, u odredu od aprila 1944, borac. FILIPOVIĆ Steve SAVO, 1923, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. FILIPOVIĆ-TESANOVIĆ ZORKA, 1916, Skugrić, Srpkinja, domaćica u NOB od januara 1943, u odredu od oktobra 1943, bolničarka. GAGULIĆ Marijana ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GAGULIC Ive JOZO, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac, poginuo 1945, Bosanski Samac. GARIĆ OMER, 1902, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Gojka GAVRO, 1905, Samarevac, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Boze IGNJAT, 1922, Pelagicevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Srnice. GEGIĆ Gavre ĐORĐE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka MILAN, 1923, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka SPASOJE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GIBIĆ Ahme ALIJA, 1912, Ledenice, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GLAVAŠ MILE, 1910, Hrvat, geometar, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1944, načelnik štaba odreda, član KPJ. GLUHIĆ Mujačina AHMED, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Ledenice. GLUHIĆ Ćamil OSMAN, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Zvornik. GRADASĆEVIĆ Derviša ADNAN, 1930, Gradaćac, Musliman, đak u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Bosanska Bijela. GRADASĆEVIĆ Hajre NASIR, 1924, Gradaćac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Orašje. GRO MIC Muharema EDHEM, 1914, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.

366

GROMIĆ Muharema FADIL, 1918, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. GUBAUEVIC Sejne HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandira čete. GUBAUEVIC Sejne MUHAREM »Cihan«, 1928, Gradačac, Musliman, u odredu od oktobra 1943, borac. HAFIZOVIC Hakije MUSTAFA, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, vodnik. HAFIZOVIC Regiba SEAD, 1927, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HALILOVIĆ Rame AGO, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac, poginuo 1944, Majevica. HALILOVIĆ Sadika FEHIM, 1922, Gradačac, Musliman, đak u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, član SKOJ-a. HALILOVIĆ Bege IBRAHIM, 1921, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, vodnik voda. HALILOVIĆ Ahmeta KEMAL 1922, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, rukovodilac SKOJ-a, član KPJ. HALILOVIĆ Halila MEHMED, 1922, Donja Međcđa, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HALILOVIĆ Ibre OSMO, 1926, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HANIĆ Hasana AHMET, 1912, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, umro 1974. HANIC Osmana BEGO, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. NAHIC Osmana HUSO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944. Graćanica. HANIĆ Ahmeta MUJO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HANIĆ Salkana MUJO, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HAPADŽIĆ Bajre MUJO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANBAŠIĆ Ibrahim EJUB, Lukavac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac. HASANOVIC Saliha IBRAHIM, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HASANOVIC Muje MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANOVIC Ibre MEHO, 1921, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac.

367

HASANOVIĆ Muje SULEJMAN, 1922, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HASELJIĆ Muharema ADEM, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1945, borac. HASELJIĆ Osmana FEHIM, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Brčko. HASELJIĆ Alije HASIB, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASELJIĆ Omera MUNIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1950. HASELJIĆ Sadika SAMID, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASIĆ Huseina SULJO, 1920, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 5. 5. 1945. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Alije HUSO, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Samida IBRAHIM, 1918, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Orašje. HADŽIMEHMEDOVIĆ Mehmeda ZIJO, 1902, Gradačac, Musliman, trgovac, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza EMIN, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HEĆIMOVIĆ Huse AHMO, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta FEHIM, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta EMIN, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HERCINOVIĆ Alije RIZAH, 1918, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HODŽIĆ Huseina HUSEIN, 1923, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HODŽIĆ Rame IBRAHIM, 1915, Jasenica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HOJNIĆ Ibrahima RAHMAN, 1924, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda DŽEMAL, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembral943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda OSMAN, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HUREMOVIĆ Ibrahima MUSTAFA, 1915, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HUREMOVIĆ Salke SALIH, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, RVI.

368

HUSEINBAŠIĆ Himze HALIL, 1928, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HUSEINBAŠIĆ Smaje JASIM, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od februara 1944. borac. HUSEINBAŠIĆ Omera MEŠA, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, borac, RVI. HUSEINBAŠIĆ Emina MUHIDIN, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HUSELJIĆ Smaje AHMET, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HUSELJIĆ Bajre AKIF, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, komandir čete, član KPJ. HUSELJIĆ Alije NURIF, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, umro od posledica smrzavanja, maja 1944, Lebršnik. HUSKIĆ Sulje MERSED, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od februara 1944, borac, poginuo marta 1945, Ozren. IBRAHIMBEGOVIĆ Mustafe OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, u m r o 1957. IBRAHIMOVIĆ Hasana HASAN, 1929, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1944, borac. IBRELJIĆ Redžepa JUSUF, 1909, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. ILJAZOVIĆ Muje SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1948. IMAMOVIĆ Nešeta SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od septembra 1943, u odredu od aprila 1944, kurir. INKIĆ Mehe IDRIZ, 1926, Gradačac, Musliman, radnik u odredu od oktobra 1944, borac, umro 1965. INKIĆ Pašage MUHAREM, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ISLAMOVIĆ Ibrahima SALIH, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. IVANOVIĆ Mike MIKAILO, 1926, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odreduod aprila 1945, borac. IVANČIČEVIĆ Cvijana KRSTO, 1927, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo u jesen 1944, Brčko. IVANĆIĆEVIĆ Cvijana MILORAD, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Pelagićevo. IVIĆ Nike JURE, 1921, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. IVIĆ Nike MARJAN, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAHIĆ Alage MEHO, 1922, Jelovče Selo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.
24

369

JAŠAREVIĆ Ahmeta ABDULAH, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944. JAŠAREVIĆ Ahmeta AGO, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Ahmeta HASIB »Hasko«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Mehe HAZIM, 1924, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. JAŠAREVIĆ Mehmeda IBRAHIM, »Brajče«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Ibre JUSUF, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Mehmeda ALJO, 1922, Gradčac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Alage SAKIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od aprila 1944, borac. JELEČEVIĆ Nike PERO, 1915, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Pere MILOŠ, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila RAJKO, 1919, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Mihajla RISTO, 1921, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila ŽIVKO, 1913, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od februara 1945, borac. JEŠIĆ Sime ILIJA, 1932, Srnice, Srbin, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, u m r o 1975. JOSIPOVIĆ Marijana IVO, 1923, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JOVANOVIĆ Janka BOGOLJUB, 1907. Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1944, borac, poginuo maja 1944, Pelagičevo. JOVANOVIĆ Pere MILENA, »Buca«, 1928, Gradačac, Srpkinja, domaćica, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JOVANOVIĆ Janka PERO, 1924, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. JOVANOVIĆ Janka VASO, 1920, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. u NOB od 1944, Pelau NOB od 1944, Pela-

JOVIČEVIĆ Damjana SAVO, 1907, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, član KPjf, borac. JUKAN Hasana HASAN, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. JURIĆ Marka JURO, 1922, Orlovo Polje, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac.

370

KADIĆ Nedžiba HUSEIN, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od januara 1945, borac. KADIĆ Mehmeda IBRAHIM, 1920, Sibovac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KADIĆ Ahmeta MUHAREM, 1924, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od decembra 1944, borac. KADIĆ Osmana OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča. KALINOVIĆ Cvijetka NEDELJKO, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Kasima HADŽIB, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Rame ŠAHMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. KARIĆ Hasana OSMAN, 1921, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIĆ Ahmeta ZAIM, 1927, Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIŠIK Šabana AMIR, 1929, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KARIŠIK Šabana HAMID, 1927, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEŠAN Šeće MUJO, 1922, Cajniče, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEVRIĆ Hašima ALIJA, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Špionica. KLOPIĆ Paše RAGIB, 1916, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KLOPIĆ Ahme SAMID, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KNEŽEVIĆ Tode PERO, 1921, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KNEŽEVIĆ Đorđa TODOR, 1915, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac, poginuo marta 1945. KNEŽEVIĆ Lazara ŽIVKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KOLAREVIĆ Ahmeta AVDO, 1926, Vida, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. KOPIĆ Ive JURO, 1928, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KOVAČ žife SULJO, 1915, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KOSANIĆ Milana NEDO, 1925, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča.

371

KRDŽIĆ Bećira MEHO, 1921, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Prud. KRDŽIĆ Agana SULJO, 1925, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KRDŽIĆ Saliha RAMO, 1926, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Odžak. KUJRAKOVIĆ Fejze OSMAN, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUJRAKOVIĆ Muje REDŽO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUKULJEVIĆ Huseina ALMAZ, 1897, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Muje IDRIZ, »Husein«, 1927, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Alije RAIF, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Latifa DŽEMAL, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1943, Odžak. KURBAŠIĆ Muje ALIJA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Ahmeta BEĆIR, 1926, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Halila HASAN, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odreduod oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Hasana MUSTAFA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAKIĆ Milivoja BLAGOJE, 1924, Srbin, zemljoradnik, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo januara 1945, Zvornik. LAKIĆ Milivoja JOVO, 1926, Srnice, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAZIĆ Obrada IGNJO, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo marta 1945, Jelik. LAZIĆ Vase ILIJA, 1922, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, mitraljezac. LAZIĆ Marka JOVO, 1922, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Đure NIKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Obrada VOJO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od januara 1944, zamjenik komandanta odreda, član KPJ. LIPOVAĆ Osmana HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac. LOJIĆ Rame EDHEM, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac.

372

LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Hadžiba MUSTAFA, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LUČIĆ Bone STJEPAN, 1922, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo avgusta 1944, Krepšić. LUKIĆ Pane PETAR, 1912, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo decembra 1943, Kožuhe. LUKIĆ Nike VASO, 1920, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LUŠNIČKIĆ Džefra ZAHID, 1924, Vućkovci, Musliman, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. LJUBIĆ Jure MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo jula 1944, Teslić. UUBOJEVIĆ Cvjetka DANILO, 1923, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, pomoćnik komesara čete, član KPJ. MAHMUTOVIĆ Muniba RAMO, 1922, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAHMUTOVIĆ Muharema MUSTAFA, 1927, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima BEGAN, 1918, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima HALIL, 1916, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandanta bataljona, član KPJ, poginuo maja 1945, godine. MARJANOVIĆ Marka ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MARJANOVIĆ Koste CVJETKO, 1910, Krečane, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJRANOVIĆ Jove SIMO, 1911, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAŠIĆ Mehmeda ADEM, 1927, Vida, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Kulaši. MAŠIĆ Osmana SAFET, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac. MAŠIĆ Osmana SAKIB, 1927, Vida, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Sekovići. MATANOVIĆ Nike ILIJA, 1922, Turić, Hrvat, student, u odredu od oktobra 1943, komesar bataljona, član KPJ. MATANOVIĆ Nike MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945. MATANOVIĆ Ive ΤΟΜΟ, 1924, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha FEHIM, 1910, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo, 1944, Bosanski Samac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha MEHMEDALIJA, 1912, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona.

373

Musliman. borac. poginuo novembra 1944. Gradačac. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Gradačac. zemljoradnik. Rahić. borac. MESANOVIĆ Ahme RAGIB. Mionica. u odredu od oktobra 1943. MIJIĆ Pere MARKO. MIĆIĆ Mije MATO. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1943. Musliman. Tramošnjica. MIĆIĆ Todora TODOR. zemljoradnik. Musliman. Mionica. borac. 1904. Gradačac. Donji Skugrić. MIĆIĆ Mirka ĐORĐE. borac. u NOB od jula 1943. Musliman. Gradačac. Musliman. MEJREMIĆ Emina SADIK. u odredu od novembra 1943. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Mušići kod Gradačca. 1908. Gradačac. Musliman. 1926. borac. borac. Musliman. borac. 1920. u odredu od oktobra 1943. borac. Gradačac. zemljoradnik. borac. Gradačac. Hrvat. u odredu od aprila 1945. MESANOVIĆ Muje JUSUF. borac. Srbin. Musliman. 1924. MEHMEDIČEVIĆ Smaila IBRAHIM. Hrvat. borac. 1927. 1921. 1923. 1913. zemljoradnik. Hrvatica. MEHIĆ Hasana HUSEIN. u odredu od februara 1945. Gradačac. Musliman. 1923. u NOB od jula 1943. Donji Skugrić. 1919. MEHIĆ Huseina ADEM. Vida. radnik. 1922. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. »Tunjo«. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. MESANOVIĆ Ahmeta SAFET. Tramošnjica. zemljoradnik. 1926. u odredu od proljeća 1944. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1943. MEJREMIĆ Muharema FADIL. zemljoradnik. 1923. 1924. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. Musliman. zemljoradnik. 1928. u NOB od avgusta 1943. Srbin. u odredu od aprila 1945. borac. borac. MILAKOVIĆ Cvijetina MILO. borac. Musliman. 1925. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. MEHIĆ Hasana SALIH. MEHINOVIĆ Hasana HUSEIN. desetar. radnik. MIKULIĆ Ive MANDA. 1923. 374 . zemljoradnik. domaćica. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. borac. 1927. desetar. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Donji Skugrić. MIKIĆ Boška JOVO. MEJREMIĆ Nurije NUSRET. Srbin. MEHIĆ Džemala ADEM. Musliman. borac. u odredu od aprila 1945. borac. u odredu od oktobra 1943. poginuo 1944. MEŠIĆ Ibre UZEIR. Tramošnjica. u NOB od septembra 1943. 1926. MIĆIĆ Mije MIJO. zemljoradnik. MIJIĆ Stjepana ANTO. Srnice. Vučkovci. zemljoradnik. Donji Skugrić. Tramošnjica. u odredu od februara 1945.MEHMEDČEHAJIĆ Muje ŠALIM. Vida. 1916. Vida. borac. 1925. 1917. borac. radnik. u odredu od aprila 1945. Musliman. zemljoradnik. Hrvat.

Donji Skugrić. Musliman. Musliman. MUJIĆ Mustafe IBRAHIM. član KPJ. Samarevac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Šiprage. u odredu od aprila 1943. zemljoradnik. MITROVIĆ Jove SIMO. Musliman. borac. borac. borac. 1913. Pelagićevo. poginuo juna 1944. Srbin. u odredu od oktobra 1943. MITROVIĆ Steve MITAR. zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1945. borac. Srbin. Srnice. 1915. Gradačac. 1924. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1919. 1925. radnik. Srbin. MITROVIĆ Đokana JOVAN. 1920. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. borac. borac. MILIČEVIĆ Mihajla MIHAJLO. borac. Srnice. 1923. Srbin. MUJEŠIĆ Sadika HAŠIM. u NOB od avgusta 1943. MITROVIĆ Miće NEDO. Musliman. Srbin. MILIČEVIĆ Rade RADOVAN. 1923. u NOB od septembra 1943. MUJČINOVIĆ Hase MUJO. u NOB od septembra 1943. Donji Skugrić. zemljoradnik. Pelagićevo. Gradačac. 1922. Srbin. Gradačac. u odredu od novembra 1943. u NOB od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. Donji Skugrić. Donji Skugrić. zemljoradnik. borac. MUJANOVIĆ Redže BAJRO. MILUTINOVIĆ Stanka NIKO. Srnice. borac. 1925. Mionica. u odredu od aprila 1945. MUJIĆ Redžepa EŠREF. Srbin. Gradačac. Srnice. Donji Skugrić. umro 1953. Musliman. Srpkinja. desetar. domaćica. Musliman. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1945. Srbin. MORANJAK Muje HUSEIN. Srbin. MILIČEVIĆ Steve SAVKA. 1922. Srnice. zemljoradnik. 1923. MIŠIĆ Miće JOVAN. 1928. borac. Srbin. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od septembra 1943. domaćica. 1925. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. komesar bataljona. Zelinja. u odredu od novembra 1943. Srpkinja. Srbin. u odredu od septembra 1944. MITROVIĆ Miće BOSA. poginuo januara 1944. MILIČEVIĆ Dragića RAJKO. MORANJAK Muje HASAN. borac. zemljoradnik. borac. 1923. borac. MIŠIĆ Jove MILOŠ. u odredu od aprila 1945. Gradačac. umrla 1968. u odredu od decembra 1944. Srbin. borac. u NOB od avgusta 1943. borac. 1924. Donji Skugrić. 1913. MILIČEVIĆ Lazara ČVIJETIN. borac. zemljoradnik. 1922. borac. 1921. Musliman. u NOB od septembra 1943. Srbin. 1909. zemljoradnik. Rajska. MLINAREVIĆ Jove MILAN. zemljoradnik. zemljoradnik. član SKOJ-a. 1925. Pelagićevo. 375 . u odredu od aprila 1945. u NOB od juna 1943. u odredu od oktobra 1943. 1916.MILANKOVIĆ Gruje BOŽO. u odredu od aprila 1945. desetar. u odredu od oktobra 1943. radnik. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik.

Gradačac. zemljoradnik. Musliman. radnik. Musliman. 1911. zemljoradnik. MUJKANOVIĆ Hasana OSMAN. Srbin. u NOB od septembra 1943. NAKIČEVIĆ Mehe BAJRO. MUJKANOVIĆ Hasana RAIF. NEZIĆ Nazija BEGO. u odredu od aprila 1945. Pelagićevo. 1928. Srbin. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Tolisa. MUJDANOVIĆ Muje SABIT. borac član KPJ. borac. Goražde. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. Gradačac. 1914. MUMINOVIĆ Hasana ĆAMIL. borac. 1926. Musliman. MULAVDIĆ Osmana GALIB. borac. Gradačac. u odredu od aprila 1945. u NOB od avgusta 1943. MURATOVIĆ Smaje OSMAN. MULALIĆ Huseina MERSED. borac. član KPJ. Donji Skugrić. borac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1924. Musliman. 1922. Musliman. MURATOVIĆ Halila MEHMED. NOVAKOVIĆ Simeuna BOŠKO. MUJKANOVIĆ Muharema MUSTAFA. NADAREVIĆ Marka IVO. borac. 1922. borac. Musliman. Jelovče Selo. Musliman. 1926. Srbin. Srnice. zemljoradnik. radnik. radnik. u odredu od februara 1945. Musliman. borac. Mionica. borac. zemljoradnik. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Musliman. u NOB od septembra 1943. NIKIĆ Boška JOVO. Musliman. 1924. Mionica. Mionica. Gradačac. radnik. Donji Skugrić. Vučkovci. borac. 1924. 1919. Musliman. u NOB od septembra 1943. u odredu od januara 1944. u odredu od oktobra 1943. borac. Mionica. Srbin. 1925. zemljoradnik. poginuo marta 1946. zemljoradnik. Srbin. u odredu od januara 1944. Mionica. MUJKNANOVIĆ Osmana SMAIL. 1928. zemljoradnik. NOVAKOVIĆ Mihajla PERO. zemljoradnik. u NOB od novembra 1943. 1916. NOVAKOVIĆ Novaka JOVO.MUJIĆ Alije MUJO. zemljoradnik. poginuo decembra 1943. 1919. borac. komandir čete. Zelinja. 1926. 1921. borac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1916. zemljoradnik. 1925. 1927. borac. borac. MUJKANOVIĆ Ahmeta DŽEMAL. 1924. 1921. borac. Hrvat. borac. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. zemljoradnik. 376 . zemljoradnik. Tramošnjica. Tolisa. borac. Musliman. u odredu od novembra 1944. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. borac. 1914. borac. Gradačac. Musliman. Musliman. Musliman. MULAHALILOVIĆ Huse REŠAD »RESKO«. MULAHALILOVIĆ Sulje IDRIZ. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. borac. MULAVDIĆ Avde Fadil. NIKIĆ Boška JELISIJE.

Ledenice. Musliman. OSMANLIĆ Hasana SMAJO. u odredu od oktobra 1943. Srbin. u odredu od oktobra 1943. poginuo maja 1944. član SKOJ-a. poginuo februara 1944. NOVALIĆ Sulejmana ISMET. u odredu od oktobra 1943. Mionica. 1919. 1911. Mionica. 1921. PEJKIĆ Jove RANKO. Musliman. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. 1925. zemljoradnik. Srbin. borac. Lukavac. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. Gračanica. 377 . Donje Krečane. u NOB od avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. Musliman. 1925. borac. član SKOJ-a. u NOB od avgusta 1943. u odredu od decembra 1943. NOVALIĆ Hamida ŠEFIK. PAVLOVIĆ Paje ĐURO. OMIĆ Redže ZAIM. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Srbin. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. u odredu od septembra 1944. član SKOJ-a. Mionice. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. Monica. borac. Brčko. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. član SKOJ-a. Srbin. 1918. borac. PEŠALIĆ Nesiba IBRAHIM. Musliman. OMEROVIĆ Kasima RAMIZ. borac. Musliman. Gradačac. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. komandant bataljona. Srbin. Musliman. desetar. Dubrave. 1923. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. zemljoradnik. 1920. 1933. 1926. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1927. borac. OMERĆIĆ Mehe MURAT. u odredu od aprila 1945. sekretar SKOJ-a u četi. Donja Zelinja. Pelagićevo. u NOB od juna 1943. borac. Gradačac. PEJKIĆ Jove JOCO. borac. PEŠALIĆ Osme OSMAN. 1926. zemljoradnik. 1910. u odredu od aprila 1945. u odredu od februara 1945. PEBIĆ Tome JOVAN. Gradačac. Pelagićevo. PAVLOVIĆ Toše VOJKO. 1926. 1925. Ledenice. Lukavac. OMERĆIĆ Hase MEHO. Pelagićevo. poginuo aptila 1944. đak. 1924. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. borac. u odredu od oktobra 1944. Srnice. poginuo avgusta 1944. borac. zemljoradnik. Mionica. poginuo oktobra 1944. 1926. Brčko. u NOB od juna 1943. Rajska. u odredu od decembra 1944. Srbin. 1920. zemljoradnik. borac. u NOB od septembra 1943. član KPJ. 1926. 1927. 1925. 1926. borac. OMIĆ Emine FAJKO. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Musliman.NOVALIĆ Hasana ALMAZ. Musliman. OMEROVIĆ Arifa RESKO. Musliman. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. borac. borac. borac. zemljoradnik. borac. OMERAGIĆ Ahmeta HAS1B. zemljoradnik. borac. borac. zemljoradnik. Musliman. u odredu od decembra 1943. NOVALIĆ Muharema HUSEIN. OKANOVIĆ Mehmeda LATIF. borac. borac. OMEROVIĆ Emina EMIN. OMERĆIĆ Ibre MEHMED. u NOB od septembra 1943. 1926. PEJKIĆ Pavla PERO. đak. Musliman. zemljoradnik.

Donji Skugrić. član KPJ. zemljoradnik. RELIĆ Vasilija MILKA. RISTIĆ Mihajla ANĐELKO. 1922. borac. Srbin. zemljoradnik. borac. Pelagićevo. . 1927. borac. Srbin. u odredu od ra 1945. referent saniteta. u od aprila 1945. Gornje Selište. PERIĆ Mitra NIKO. đak. Srbin. 1920. 1925. Srpkinja. u odredu od aprila 1944. Tešanj. Gradačac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. poginuo jula 1944. komesar bataljona. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Srbin. Srbin. Gradačac. 1927. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. član SKOJ-a. domaćica. RADIĆ Koste ANĐELKO. u odredu od aprila 1945. Gradačac. SAHAĆIĆ Zaima GALIB. 1921. Mionica. borac. 1926. 1922. SARAJLIĆ Ismeta NAZIF. zemljoradnik. Pelagićevo. 1928. član SKOJ-a. Gradačac. đak. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u od aprila 1943. zemljoradnik. RELIĆ Vasilija DARA. RADULOVIĆ Steve PETAR. borac. u NOB od avgusta 1943. u od decembra 1944. u odredu od aprila 1945. RAMIĆ Avde MEHMED. u odredu od oktobra 1944. 1920. poginula jula 1944. zemljoradnik. Srnice. RVI. Gradačac. zemljoradnik. Pelagićevo. PELEŠEVIĆ Mahmuta ALIJA. zemljoradnik. u odredu od otobra 1943. PERIĆ Borislava MILO RAD. odredu odredu februaodredu PETKOVIĆ Andrije UUBOMIR. borac. Srbin. PELAGIĆ Đoke SAVO.PEKARIĆ Muharema MUJO. borac. Musliman. borac. PERIĆ Dušana MLADEN. Srbin. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. Gornje Selište. borac. 1921. borac. 1929. 1926. PETKOVIĆ Dragutina BORO. borac. RABIĆ Huseina MUSTAFA. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Tolisa. Gornja Zelinja. u odredu od oktobra 1943. 1927. u odredu od oktobra 1943. REJZOVIĆ Džemala SANIJA. Srbin. borac. u odredu od novembra 1944. u odredu od aprila 1945. Donji Skugrić. Tolisa. 1924. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1944. borac. u odredu od aprila 1945. 1910. Srpkinja. zemljoradnik. zemljoradnik. Mionica. PERIĆ Milana PAVLE. SAILOVIĆ Save STOJAN. borac. borac. u NOB od septembra 1943. PETROVIĆ-MIĆIĆ Jovana VASILIJE. Mionica. kurir. 1927. borac. đak. Musliman. 1920. zemljoradnik. Srbin. Tolisa. borac. RISTIĆ Blagoja MILAN. u odredu od decembra 1943. zemljoradnik. Musliman. Srnice. Srbin. u NOB od jula 1944. Musliman. u odredu od aprila 1945. Srbin. Tolisa. đak. POBRIĆ Mehe ADEM. u NOB od avgusta 1943. borac. zemljoradnik. radnik. 1927. u NOB od avgusta 1943. Muslimanka. 1927. u odredu od oktobra 1943. Tešanj. 1927. 1916. Srbin. borac RVI. Musliman.

u odredu od januara 1945. u odredu od januara 1945. Pelagićevo. Musliman. »Meho«. 1925. Srpkinja. Musliman. Jelovče Selo. u odredu od oktobra 1943. 1920. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. SEJDIĆ Osmana MEHMED. SELIMOVIĆ Bećira MUSTAFA. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. SAVIĆ Maksima DANKO. 1925. Musliman. 1923. zemljoradnik. Srbin. Vučkovci. borac. Jelovče Selo. član KPJ. borac. 1927. domaćica. Mionica. u odredu od oktobra 1943. Gradačac.SAVIĆ Mihajla ANDRIJA. zemljoradnik. borac. u odredu od decembra 1943. Srbin. Musliman. u NOB od oktobra 1943. 1920. Tolisa. borac. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. 1922. Musliman. Musliman. Musliman. poginuo jula 1944. Pelagićevo. 1906. poginuo oktobra 1944. 379 . u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1927. zemljoradnik. borac. Musliman. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. Srbin. zemljoradnik. član KPJ. 1917. zemljoradnik. radnik. u odredu od aprila 1944. SIMEUNOVIĆ Đorđa ŽARKO. u NOB od avgusta 1943. Porebrice. Jelovče Selo. u odredu od oktobra 1943. Tolisa. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. SEJDIĆ Osmana OMER. Porebrice. u odredu od septembra 1944. borac. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. SEJDIĆ Muje SELIM. kurir. 1923. 1928. zemljoradnik. zemljoradnik. 1919. borac. Mionica. Tolisa. 1924. SAVIĆ Maksima DRAGO. SENDIĆ Kasima MEHMED. u NOB od septembra 1943. Porebrice. SAVIĆ Mihajla STOJAN. SENDIĆ Smaila DŽEVDET. u odredu od oktobra 1943. borac. SAVIĆ Save ĐORĐE. zemljoradnik. u NOB od 1943. u NOB od avgusta 1943. borac. Muslimanka. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1918. Musliman. SELIMOVIĆ Huse ŠEĆO. SENDIĆ Mehmeda RASIM. 1927. 1921. 1919. 1927. u odredu od oktobra 1943. borac. u NOB od jula 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. Musliman. u NOB od avgusta 1943. intendant bataljona. u odredu od marta 1943. Gradačac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. borac. borac. Musliman. SEJDIĆ Ibrahima HUSEIN. poginula 1946. 1922. SIMEUNOVIĆ Maksima CVIJETIN. Gradačac. Srbin. borac. Srbin. borac. u NOB od avgusta 1943. borac. zemljoradnik. 1927. borac. Srbin. RVI. Musliman. borac. Mionica. Samarevac. borac. 1923. Mionica. Srbin. u odredu od aprila 1945. SELIMOVIĆ Muje MEHO. u odredu od 1944. Mionica. u odredu od aprila 1945. Mionica. Srnice. Teslić. zemljoradnik. SELIMOVIĆ Muje FATA. SELIMOVIĆ Avde AHMO. umro 1966. Musliman. SENDIĆ Smaila EDHEM. poginuo decembra 1943. Mionica. SELIMOVIĆ Ahmeta MUSTAFA. 1924. borac. SEJDIĆ Redžepa MUJO.

Pelagićevo. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Srbin. u NOB od avgusta 1943. borac. borac. radnik. Musliman. SOKOLJAK Mehmeda MEHO. u NOB od avgusta 1943. borac. SKENDEROVIĆ Muje IBRO. SKENDEROVIĆ Nurije HUSNIJA. Županja. SINANOVIĆ Mehe SULEJMAN. u odredu od oktobra 1943. 1926. 1929. kurir. zemljoradnik. SMAJLOVIĆ Ibre RAMIZ. Gradačac. u odredu od oktobra 1944. Čemerno kod Gacka. Gradačac. Musliman. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. 1925. SMAJLOVIĆ Selima ŠAHMAN. Srbin. SPAHIĆ Halila OMER. SMAJIĆ Smaje AHMED. SMAJIĆ Mustafe ĆAMIL. đak. u odredu od oktobra 1943. Srnice. borac. Gradačac. umro 1954. Muslimau. Mionica. u odredu od oktobra 1943. desetar. borac. poginuo maja 1944. Gradačac. zemljoradnik. borac. 1913. Skugrić.umro 1962. borac. član KPJ. 1923. u NOB od avgusta 1943. poginuo juna 1944. borac. Musliman. u odredu od aprila 1945. borac. 1919. Hrvat. Musliman. Mionica. 1911. Srbin. član KPJ. Gradačac. borac. u odredu od oktobra 1943. SLOBOĐANAC ALEKSANDAR. u odredu od marta 1945. u odredu od aprila 1945. borac. SIMIĆ Todora MILAN. zemljoradnik. SKENDEROVIĆ Nurije HUSREF. u odredu od januara 1944. SINANOVIĆ Nurije FAJKO. u NOB od avgusta 1943. poginuo septembra 1944. 380 . Gradačac. SIMIĆ Vasilije NENAD. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Zelinja. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. SIVIĆ Avde ZAHID. zemljoradnik. borac. ekonom čete. SIVIĆ Dede OSMAN. borac. 1926. 1922. zamjenik komandira čete. 1925. radnik. 1893. 1912. SIMIĆ Vasilije JOVO. 1917. član SKOJ-a. Musliman. 1925. Pelagićevo. Gradačac. radnik. Zelinja. Tolisa.SIMIĆ Koste KOŠTA. radnik. radnik. Musliman. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. Musliman. SKENDEROVIĆ Muje HUSEIN. 1921. borac. Musliman. SKENDEROVIĆ Ibrahima SMAJO. Musliman. zemljoradnik. SMAJIĆ Adila OSMAN. u NOB od oktobra 1943. zemljoradnik. 1924. komandir čete. borac. u odredu od oktobra 1943. 1925. SOFIĆ Koste SMAILO. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. Musliman. u odredu od novembra 1943. SIVIĆ Jasima HASAN. član SKOJ-a. Kulaši. vodnik voda. 1926. . 1922. u odredu od oktobra 1943. radnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1944. borac. radnik. 1927. zemljoradnik. 1923. vodnik voda. u NOB od avgusta 1943. umro 1960. godine. u odredu od oktobra 1943. umro 1970. Gradačac. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. Gradačac. u odredu od decembra 1943. Musliman. zemljoradnik. radnik. Musliman. 1922. 1907. Srbin. borac. u odredu od oktobra 1944. radnik u NOB od septembra 1943.

Crkvina. u odredu od aprila 1945. 1925. Tolisa. STEVIĆ Duke ANICA. Musliman. Tolisa. u NOB od juna 1943. u NOB od aprila 1941. STANKO VIC Pere ĐORĐE. umro 1951. 1926. SUŠIĆ Huseina OSMAN. 1916. Virovitica. ŠAKIĆ Ibrahima DŽEMIL. Musliman. ŠAHDANOVIĆ Mehmeda HADŽIB. poginuo februara 1945. Gradačac. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. STJEPANOVIĆ Đorđa GOSTO. u odredu od 1944. 381 . zemljoradnik. u Odredu od oktobra 1943. Zvornik. Muslimanka. Snagovo. STANIĆ Ostoje TRIVO. 1916. u odredu od januara 1945. Srbin. u NOB od septembra 1943. u m r o 1973. Ćajniče. STEVANIĆ RADO. radnik. umrla 1945. SUBAŠIĆ Nurije SAMID. zemljoradnik. Musliman. Osijek. poginuo 1945. Gradačac. 1926. borac. Vučkovci. 1910. zemljoradnik. Srbin. Srbin. STEVIĆ Save SAVO. radnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. zemljoradnik. borac. borac. Zelinja. zemljoradnik. borac. Srbin. Srbin. Ledenice. borac. borac. Musliman. borac. u odredu od aprila 1945. 1919. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Srbin. 1924. Srbin. 1931. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Stopići. u odredu od oktobra 1944. borac. član KPJ. ŠAKIĆ Ibrahima MUHIDIN. STOJČEVIĆ Ljube DUŠAN. poginula septembra 1944. komandir čete. 1925. Musliman. u odredu od decembra 1944. borac. borac. Srbin. Samarevac. borac. Musliman. Pelagićevo. 1920. zemljoradnik. 1922. u odredu od aprila 1945. Srbin. član KPJ. Tolisa. 1923. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Vida. zemljoradnik. 1906. u odredu od februara 1945. u odredu od februara 1944. borac. STAKIĆ Štake MILAN. SUBIĆ Tome ΤΟΜΟ. Srnice. borac. zemljoradnik. Srbin. član KPJ. Musliman. SUBAŠIĆ Ibrahima NUMAN. komesar ćete. u NOB od juna 1943. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. 1924. borac. ŠARKANOVIĆ Sime MILOŠ. Srbin. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. đak. 1919. zemljoradnik. Srnice. 1926. borac. SUŠIĆ Hadžiba HASIB. RVI. zemljoradnik. u odredu od decembra 1944. Musliman. 1922. u odredu od oktobra 1943. STOJANOVIC Mladena BOGDAN. borac. Pelagićevo. Vučkovci. Pelagićevo.SRNA Adema MINA. Ledenice. u NOB od 1943. poginuo februara 1945. poginuo 1945. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. u odredu od februara 1944. borac. Graćanica. 1925. STEVIĆ Ilije SAVO. domaćica. zemljoradnik. borac. službenik. Srbin. Pelagićevo. Gradačac. borac. zemljoradnik. SULJIĆ Muje BEGO. Srpkinja. 1910. Tolisa. u odredu od oktobra 1943. STJEPANOVIĆ Ilije RADOVAN. 1927. 1922. domaćica. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. 1925. Zelinja. komandir čete.

borac. 1915. TUFEKČIĆ Sejfe MEHMEDALIJA. TALETOVIĆ Rame IBRAHIM. umro 1976. zemljoradnik. TALETOVIĆ Huse OSMAN. Musliman. 1926. u NOB od avgusta 1943. ŠARKANOVIĆ Cvijetina VASO. u odredu od novembra 1943. Musliman. RVI. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Jelovče Selo. 1912. . Srbin. borac. TEŠANOVIĆ Alekse BLAŽAN. TEŠIĆ Gavre BOŽO. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. Zvornik. borac. Musliman. Vida.ŠARKANOVIĆ Sime PERO. komesar odreda. u NOB od avgusta 1943. borac. zemljoradnik. TASLIDŽIĆ Džemala EŠREF. brico. Musliman. Zelinja. TALETOVIĆ Huseina OMER. radnik. u odredu od aprila 1945. Musliman. u NOB od septembra 1943. borac. Musliman. Pelagićevo. 1916. 1915. Srbin. 1920. Zelinja. Srbin. u NOB od avgusta 1943. 1925. u odredu od septembra 1944. Musliman. komandir čete. 382 . TERZIĆ Hasana SUUO. borac. TALETOVIĆ Hasana MUHAREM. 1922. u odredu od novembra 1943. Zelinja. Srbin. borac. Srbin. komesar bataljona. VUKOVIĆ Rašida MUSTAFA. u odredu od septembra 1943. 1923. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1925. u odredu od marta 1945. Musliman. 1926. poginuo februara 1944. borac. poginuo februara 1945. TOKIĆ Muje ABID. 1927. u NOB od avgusta 1943. Mionica. Musliman. borac. Musliman. borac. 1925. Skugrić. borac. zemljoradnik. Odžak. Tolisa. u odredu od aprila 1945. TASLIDŽIĆ. zemljoradnik. Musliman. u odredu od oktobra 1943. poginuo maja 1945. u odredu od oktobra 1943. na Majevici. zemljoradnik. borac. ŠEHIĆ Osmana BAJRO. 1926. u odredu od oktorbra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Gradačac. đak. 1921. Gradačac. Gradačac. 1920. Kerep. VIDAKOVIĆ Nike PETKO. Musliman. član KPJ. Musliman. 1925. TERZIĆ Mustafa DŽEMAL. Zelinja. komesar čete. radnik. Srnice. 1926. Gradačac. borac. u NOB od avgusta 1943. Zelinja. 1925. u odredu od oktobra 1943. 1925. Musliman. zemljoradnik. Srbin. u odredu od aprila 1945. VEHABOVIĆ Muhibije MEHMED. radnik. borac. Gračanica. u NOB od jula 1941. zemljoradnik. Gradačac. u NOB od juna 1943. u odredu od aprila 1944. TOMIĆ Pere PETAR. ŠEĆIĆ Mehmeda MEHMEDALIJA. Musliman. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. ŠIBONJIĆ Alije ŠEFIK. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Skugrić. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. poginuo avgusta 1944. borac. u odredu od februara 1943. Džemala EKREM. član KPJ. borac. zemljoradnik. umro 1945. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. 1925. Pelagićevo.

ZARIĆ Cvijetina ĐORĐE, 1926, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac, u m r o 1956. ZARIĆ Zarije PERO, 1910, Palegićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. ZUKIĆ Hašima HAMID, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. ZUKIĆ Muje HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo oktobra 1944, na Romaniji. ZUKIĆ Nedžiba MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ZUKIĆ Hašima RAMO, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Rahic. ZULEJHIĆ Emina HASAN, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo marta 1945, Rukvik. ŽIVKOVIĆ Živka ĐOKO, 1919, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, poginuo aprila 1945. ŽIVKOVIĆ Živka KOŠTA, 1910, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Živka SAVO, 1917, Pelagićevo, Srbin, trgovac, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar odreda, član KPJ, umro 1977. ŽIVKOVIĆ Živka STEVO, 1914, Pelagićevo, Srbin, radnik, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar čete, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Steve NEDELJKO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo u jesen 1943. godine.
Borci odreda sa područja opštine Odžak

AHMETOVIĆ Muje RAMIZ, 1920, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. BOROJEVIĆ Koste ALEKSA, 1917, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. ČAJIĆ Mehe HASAN, 1910, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. ČAUŠEVIĆ Mehe NEDŽIB, 1922, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 20. 9. 1943, borac. JURIŠIĆ Marka TADIJA, 1915, Novi Grad, Hrvat, radnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac, poginuo jula 1944, Derventa. KUREŠEVIĆ Milana BOSILJKA, 1922, Novi Grad, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, Kožuhe. LEŠIĆ Bože PETRA, 1926, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od novembra 1943, borac, poginula 1944. MAGLAJČEVIĆ Asima SAJDA, 1926, Odžak, Muslimanka, domaćica, u odredu od septembra 1943, borac.

383

MALIĆ Ahmeta MUJO, 1924, Odžak, Musliman, radnik, u odredu od septembra 1944, borac. MARTINOVIĆ Ilije IVAN, 1923, Srnava, Hrvat, radnik, u odredu od 2. 10. 1943, komandir čete, član SKOJ-a, poginuo aprila 1944, kod Rešetnice, Goražde. MINIĆ Marka SRETO, 1920, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac. MILETIĆ Avrama ĐURAĐ, 1918, Donji Svilaj, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od 1. 10. 1943, komandir čete, poginuo juna 1944, Derventa. NARIĆ Steve MILORAD, 1926, Podnovlje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1. 10. 1943, desetar, RVI. PAVIĆ Marka STEVO, 1925, Novi Grad, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 2. 10. 1943, borac. PURIĆ Marka DRAGO, 1924, Vrbovački Lipik, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1944. PURIĆ Marka DRAGICA, 1923, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, u Kožuhama. SALKANOVIĆ Ferida MEHMEDALIJA, 1927, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. TIRIĆ Mehe RAMIZ, 1928, Modriča, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac.
Borci odreda sa područja opštine Orašje

ADAMOVIĆ Jova BOŠKO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BABIĆ-ORKIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23, 4. 1945, borac. BABIĆ Lazara PERO, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 14. 5. 1945, borac. BAOTIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. BENKOVIĆ Peje MARKO, 1919, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. BLAGOJEVIĆ Milana SIMO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 7. 6. 1943, u odredu od 20, 9. 1943. BLAGOJEVIĆ Pere VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana MIJO, 1907, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana TUNJO, 1909, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. CVETKOVIĆ Maksima BOŠKO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DABIĆ Paje ĐURO, 1926, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac, umro 1953.

384

DABIĆ Grge MARIJAN, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Jose MARIJAN, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Ilije MARKO, 1927, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. DABIĆ Grge MATO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Marka MATO, 1923, Matići, Hrvati, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, umro 1965. DAMJANOVIĆ Marka ĐURO, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DAMJANOVIĆ Marija MARIJAN, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive ĐURO, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 25. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Marija ILIJA, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ilije JOSIP, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Martina TUNJO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DRAGANOVIĆ Mika MATO, 1915, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DŽIJAN Mate IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac, telegrafista. DŽIJAN Đure PEJO, 1926, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DŽIJAN Đure MATO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Filipa ILIJA, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Luke IVO, 1914, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Tunja IVO, 1925, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Maksima BOŠKO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. GAJIĆ Janka BOŽO, 1910, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, umro 1969. GAJIĆ Mitra MARKO, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Mitra SAVO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac.

385

GRGIĆ Ive PAVO, 1925, Vok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 1. 4. 1945, borac. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, trgovački pomoćnik, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 1. 1. 1944, politički delegat voda, član SKOJ-a. IGNJIĆ Steve ĐORĐE, 1919, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. IGNJIĆ Đorđa IGNJO, 1922, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. ILIŠEVIĆ Šime MARIJAN, 1920, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Marka BLAŽ 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Jakova MARIJAN, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. JANKOVIĆ Živana BOŠKO, 1925, D. Zabari, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 6. 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1943. JOVIČIĆ Drage PETAR, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 8. 1943, u odredu od 1945, borac, poginuo 1945. JOVIĆ Jove LAZO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, desetar. JOVIĆIĆ Ilije VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. JOVANOVIĆ Jove ĐOKO, 1925, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. JOZIĆ Mate MIJO, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. JURIĆ Jose ĐURO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. JURIĆ Marijana IVO, 1922, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945. JURIŠIĆ Petra SVJETKO, 1916, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. KABAKLIĆ Sulejmana MUSTAFA, 1924, Orašje, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. KATIĆ Spasoja MILO RAD, 1922, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 20. 7. 1943, u odredu od februara 1944, intendant bataljona, član KPJ. KATIĆ Save VLAJKO, 1923, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, do 3. 1. 1944, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KAMBEROVIĆ Rame SELMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac. KOBAŠ Marijana JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOPIĆ Grge ANA, 1920, Oštra Luka, Hrvatica, domaćica, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KOPIĆ Mate MARIJAN, 1924, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 3. 1945, borac.

386

KOPIĆ Jakova MATO, 1919, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Marka FILIP, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Ante ILIJA, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Đure IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Duke MATO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Mate MARIJAN, 1914, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Martina MATO, 1913, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Mate ĐURO, 1920, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Ilije MARKO, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 5. 1945, borac. KRIŠTIĆ Marijana TUNJO, 1917, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. LAZIĆ Bože CVIJETIN, 1920, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. LUKIĆ Mika PETAR, 1926, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 3. 4. 1945, borac. LUKIĆ Jove SPASOJE, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. MAMIĆ Luke IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MAMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije IVO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blaža JOSIP, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945. borac. MARKOVIĆ Tome JOVAN, 1922, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blagoje JOVO, 1916, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac., MARKOVIĆ Jove MIĆO, 1913, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Luke PAVO, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije PEJO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Alekse SAVO, 1910, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

387

MARKOVIĆ Jove TODOR, 1918, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana BOGDAN, 1917, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana SIMO, 1923, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Luke MARTIN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Marijana MARTIN, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MASKALJEVIĆ Mate PAVO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. MATKIĆ Jose IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. MIKIĆ Tunje MARIJAN, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIKIĆ Peje MIKA, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIHAJLOVIĆ Bože CVIJETIN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIVOJEVIĆ Jove SAVO, 1922, D. Zabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIĆ Ilije BORO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, član SKOJ-a. MILIĆ Tome MILOVAN, 1924, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. MIJATOVIĆ Marka ILIJA, 1921, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 26. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIRKOVIĆ Blagoja SAVO, 1925, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od ljeta 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, poginuo novembra 1943. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE, 1925, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 10. 1944, u odredu od aprila 1945, borac, RVI. MIROSAVLJEVIĆ Cvjetka CVIJETIN, 1914, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIROSAVLJEVIĆ Jove RANKO, 1926, Č. Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana IVO, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKO VIĆ Tunje IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive LUKO, 1913, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Jose MARKO, 1924, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac.

388

MIŠKOVIĆ Marijana MARKO, 1926, Matici, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Franje PAVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive PAVO, 1914, Koštrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana PEJO, 1922, Janjić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MITROVIĆ Ovijana CVIJETIN, 1914, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠIĆ Jove CVIJETIN, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. NEDIĆ Đure MARKO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NEDIĆ Marijana PETAR, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NOVAKOVIĆ Maksima STJEPAN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Nika CVIJETIN, 1909, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Bogdana ILIJA, 1926, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Mika TEODOR, 1913, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORKIĆ Peja IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive IVO, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka IVO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate IVO, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. OROŠLIĆ, Tunje, Joso, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Jose LUKA, 1913, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka MARIJAN, 1914, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive MARKO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac.

389

ORŠOLIĆ Mate MARKO, 1919, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ilije MATO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate TUNJO, 1915, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. PANIĆ Marka MILOŠ, 1912, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu 14. 4. 1945, borac.

15. 20. 20. od

PEJIČIĆ Ive TUNJO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 8. 8. 1944, borac. PEJIĆ Marijana PEJO, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PEJIĆ Blaža MATO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PERIĆ Pere ĐURO, 1911, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 3. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze LUKA, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze PERO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. PETROVIĆ Sava DRAGO, 1925, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 2. 1945, borac. RISTIĆ Mitra NIKOLA, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. SEJDIĆ Bege SADIKA, 1924, Modriča, Muslimanka, radnica, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, četna bolničarka. SIMIĆ Marka BOŽO. 1927, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. SIMIĆ Marka NIKOLA, 1914, Lončari, Srbin, učitelj, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od 20. 9. 1943, komandant odreda, član KPJ od 1940, umro 1979. SOFRENOVIĆ Marka SAVO, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. STEVANOVIĆ Jove STOJAN, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 30. 7. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac. STEVANOVIĆ Krsta IGNJATIJE, 1921, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milana ANDRIJA, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milovana CVIJETIN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 8. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, RVI. STEVIĆ Nike ILIJA, 1913, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. STEVIĆ Steve IVAN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. STEVIĆ Marka JOVO, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

390

Srbin. 4. u odredu od 4. SOŠIĆ Marijana MATO. 4. u odredu od 3. borac. 1908. u odredu od 7. 1925. TOMIĆ Pantelije PAVLE. u odredu od 5. 4. u odredu od 16. u odredu od 20. u odredu od 15. 4. borac. u odredu od 10. Žabar. STOJIŠIĆ Marka NIKO. 1921. Srbin. borac. 1945. 1921. TODOROVIĆ Milorada MARKO. Hrvat. Srbin. u odredu od 7. VICETIĆ Stjepana MIKA. zemljoradnik. 1945. VIDAKOVIĆ Save DUŠAN. 1945. u odredu od 10. STOJIŠIĆ Mitra MILAN. 1924. Mahala. 5. zemljoradnik. STEVIĆ Milovana ZARISLAV. D. STEVIĆ Cvjetka MILAN. 1943. 1945. D. 4. 1928. 4. Srbin. u odredu od 15. TOMIĆ Miće MIHAJLO. Hrvat. STOJIŠIĆ Nikole DUŠAN. borac. Žabar. 1945. 1908. D. 1924. borac. Cović Polje. u odredu od 18. Hrvat. 1920. zemljoradnik. borac. TOMIĆ Nike ŽIVAN. Srbin. 1910. 4. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik.STEVIĆ Milovana PETAR. D. Žabar. 1926. zemljoradnik. Hrvat. borac. 1924. borac. zemljoradnik. 9. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u odredu od 14. Žabar. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. TODOROVIĆ Petra ĐOKO. borac. borac. Srbin. TOMIĆ Stjepana PETAR. 4. 1945. Srbin. D. zemljoradnik. 4. 1943. UDOVČIĆ Mate PEJO. 1945. 1917. u odredu od 8. D. zemljoradnik. Oštra Luka. 4. VARZIĆ Peje IVO. 4. zemljoradnik. Čović Polje. Srbin. 391 . Srbin. Žabar. Ćović Polje. borac. Hrvat. borac. 1945. borac. u odredu od 23. zemljoradnik. Oštra Luka. u odredu od 5. u odredu od 7. u NOB od 7. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. 4. 1945. borac. Žabar. D. zemljoradnik. D. 1926. STJEPANOVIĆ Stjepana VOJKO. 1912. Srbin. STOJIŠIĆ Pere ŽIVAN. 4. u odredu od 10. Srbin. Hrvat. borac. 4. D. Žabar. Ugljera. borac. TOMANIĆ Trivka SIMO. 1922. Srbin. 1917. u odredu od 18. Oštra Luka. u odredu od 10. 1945. 4. zemljoradnik. 1945. borac. 1945. 1945. 1924. 1945. u odredu od 14. 1945. Žabar. SOŠIĆ Marka MARIJAN. 1945. Žabar. zemljoradnik. 1945. 1924. 4. Srbin. 1945. u odredu od 2. D. borac. 8. Žabar. Žabar. D. TOMANIĆ Toše KOŠTA. 1905. Tolisa. D. 1926. 1945. Čović Polje. D. 4. borac. Žabar. 1945. Srbin. borac. 1913. Srbin. 1917. zemljoradnik. Čović Polje. zemljoradnik. 4. 4. u odredu od 22. VINCETIĆ Jose NIKOLA. 1945. zemljoradnik. 4. borac.

1922. Špionica. 1945. ZARIĆ Jove SAVO. u odredu od septembra 1944. 1945. u odredu od septembra 1944. borac. borac. Srbin. BAŠIĆ Alije IBRAHIM. zemljoradnik. ARIFOVIĆ Ahmeta ĆAMIL. borac. u NOR od 15. Musliman. borac. Lisovići. 3. borac. 1945. Oštra Luka. ŽIVKOVIĆ Mate MARIJAN. Borci odreda sa područja opštine Srebrenik AHMETOVIĆ Emina BEĆO. zemljoradnik. Musliman. poginuo 26. ZARIĆ Jove LAZAR. Čović Polje. 3. Lisovići. 1943. 1920. u odredu od 11. Kostrč. ĆARKIĆ Milana VASO. 1924. D. borac. 4. Kostrč. u odredu od oktobra 1944. 1926. borac. 1923. borac. 1945. borac. zemljoradnik. 1914. 4. zemljoradnik. u odredu od 8. BAJRAKTAREVIĆ Mursela BEGO. 1926. borac. AVDIĆ Omera DŽEMAL. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. Musliman. Srbin. u odredu od 20. zemljoradnik. 1944. Čović Polje. 1915. 1945. 1920. u odredu od 21. zemljoradnik. 3. 1945. 1926. 1923. zemljoradnik. 1945. VINKO VIĆ Peje MARKO. 4. u odredu od 30. 1944. 1911. VUKOVIĆ Ilije MILAN. 1911. 4. 1944. 1945. VUKOVIČ Laze DUŠAN. u odredu od 22. zemljoradnik. Srbin. borac. ŽIVKOVIĆ Marka IVO. borac. D. 10. 1925. 1913. VUKOVIĆ Pave MARKO. ŽIVKOVIĆ Jose PEJO. komesar čete. u odredu od 8. 10. 4. Srbin. 9. Srebrenik. 1923. 4. 4. 4. u odredu od 20. zemljoradnik. 1945. Tolisa. borac. Srbin. zemljoradnik. u NOR od 15. Mahala. AVDIĆ Bege BEŠIR. 8. zemljoradnik. član KPJ. zemljoradnik. 1921. Žabar. u odredu od 20. 1945. u odredu od 10. 1920. u odredu od 10. Babunovići. BABIĆ Pere MILJO. Kostrč. ŽIVKOVIĆ Živka PERO. zemljoradnik. borac. 4. D. 1944. zemljoradnik. Špionica. Žabar. zemljoradnik. D. 4. Hrvat. Kostrč. u odredu od 12. 4. 392 . 1922. Hrvat. 1945. zemljoradnik. Jugosloven. AHMETOVIĆ Mehe PAŠAN. Donji Srebrenik.VINCETIĆ Marka PAVO. borac. Musliman. borac. Hrvat. Hrvat. Hrvat. zemljoradnik. Musliman. borac. borac. zemljoradnik. 3. u odredu od septembra 1944. Čović Polje. borac. u odredu od 1. 1922. Srbin. Jasenica. zemljoradnik. Musliman. AVDULAHOVIĆ Mehmeda REŠID. u odredu od 13. Hrvat. 12. ŽIVKOVIĆ Marijana IVO. Srbin. 1943. Donja Slatina. 1945. Hrvat. u odredu od 5. 1945. u odredu od 10. zemljoradnik. Musliman. Žabar. borac. zemljoradnik. u odredu 21. 1945. 1911.

Musliman. u odredu od jeseni 1944. Musliman. zemljoradnik. 9. 8. 8. Brda. u odredu od 15. 1928. zemljoradnik. BLAGIĆ Jevrema NEDELJKO. 1914. u odredu od septembra 1944. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 1913. Musliman. Musliman. 12. borac. Musliman. 1926. zemljoradnik. BEGOVIĆ Salka OMER. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Musliman. 1923. 1926. 1944.BAŠIĆ Alije HALIL. Brezik. Srebrenik. 1944. BEĆIĆ Ahmeta NOVALIJA. u NOB od 1943. Brezik. 1924. BJELIĆ Hašima HUSEIN. borac. Musliman. borac. 1922. BRĆKALIĆ Avdije IBRAHIM. Donji Srebrenik. BULJUBAŠIĆ Rame RAHMAN. 1927. BULJUBAŠIĆ Smaje ALAGA. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Musliman. Musliman. 1944. Donja Špionica. 1909. zemljoradnik. BJELIĆ Mustafe HASAN. 1924. borac. umro. u odredu od 15. borac. BULJUBAŠIĆ Hruste NAIL. 4. borac. 1943. u odredu od oktobra 1944. 1944. u NOB od 15. 1927. 9. u odredu od 9. Srebrenik. u odredu od 17. borac. zemljoradnik. u odredu od 9. borac. borac. BULJUBAŠIĆ Ibrahima ŠAĆIR. 12. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. u odredu od 12. 1943. zemljoradnik. Rapatnica. CVIJANOVIĆ Petra CVIJAN. 1915. u odredu od 1. Musliman. 1944. u odredu od 15. Musliman. borac. BEĆIĆ Kasima FERHAT. 1927. u NOB od 30. Srbin. borac. 10. u odredu od jeseni 1944. 4. zemljoradnik. Srebrenik. Rapatnica. Zahirović. borac. Brezik. borac. Jasenica. 1922. 1944. 1923. 9. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. borac. zemljoradnik. Trnja. 10. 1943. 4. zemljoradnik. u odredu od decembra 1944. 1945. zemljoradnik. ČIZMIĆ Jašara MEHMED. Musliman. BAŠIĆ Sinana OSMAN. Srbin. zemljoradnik. BEĆIĆ Velije Hazim. u odredu od 15. borac. u odredu od jeseni 1944. borac. BLAGIĆ Jevrema STEVO. 1909. u odredu od 9. zemljoradnik. BEŠIĆ Muje ALIJA. RVI. zemljoradnik. BJELIĆ Omera BEGO. Rapatnica. Musliman. Srbin. Brezik. Brezik. 1923. 1926. borac. Musliman. borac. 11. Musliman. u odredu od jeseni 1944. BLAGOJEVIĆ Staniše SAVO. Srebrenik. u odredu od 15. u NOB od 1. u odredu od oktobra 1944. Musliman. Špionica. zemljoradnik. BEĆIĆ Velije ABDULAH. u odredu od 1. 1944. 1930. Potpeć. 1. BEŠIĆ Velije AVDO. 1918. Donji Potpeć. 393 . 1918. zemljoradnik. 1945. đak. borac. BEĆIĆ Saliha MEHMED. borac. borac. Musliman. borac. Musliman. 1944. zemljoradnik. Špionica. Brezik. 1919. 1944.

Spionica. u odredu od februara 1945. Crveno Brdo. Musliman. Babunovići. Musliman. zemljoradnik. 1926. 1944. 1923. DEDIĆ Ahmeta PAŠAN. Musliman. Gornji Moranjci. Musliman. zemljoradnik. borac. Srbin. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 17. 5. Crveno Brdo. 1923. Musliman. borac. GAVRIĆ Jove MARKO. u odredu od novembra 1944. DORIĆ Himze HASIB. 9. poginuo 27. Musliman. 8. Musliman. zemljoradnik. DŽANIĆ Muje OSMAN. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. 1911. Musliman. zemljoradnik. poginuo januara 1945. 1911. 1945. 1925. 1944. zemljoradnik. borac. Brezik. 1944. 9. Musliman. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. Potpeć. Musliman. Donji Srebrenik. Musliman. 1926. 10. 10. Musliman. borac. 1927. borac. Seona. zemljoradnik. 1. DELIĆ Ahmeta NAZIL. 2. DEDIĆ Ahmeta MUJO. Srebrenik. 1944. 1928. u odredu od jeseni 1944. HODŽIĆ Bege BEŠLAGA. 1915. borac. Špionica. zemljoradnik. 1911. Brezik. zemljoradnik. Donji Srebrenik. borac. zemljoradnik. Musliman. 394 . 1944. 9. Donji Moranjci. u odredu od 15. HODŽIĆ Avde ABDURAHMAN. DELIĆ Ahmeta ĆAZIM. HASIĆ Hajre HASAN.DEDIĆ Omera AGAN. 1944. 1944. 1914. 10. umro 1973. HODŽIĆ Mehmeda SAKIB. u NOB od avgusta 1943. borac. 1928. zemljoradnik. 11. Musliman. DELIĆ Salke HUSEIN. HODŽIĆ Mehmeda Hajro. borac. zemljoradnik. Musliman. borac. vodnik voda. Špionica. Brezik. borac. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 3. 1923. Musliman. 1920. 1925. zemljoradnik. Musliman. borac. Špionica. Srbin. u NOB od 15. Musliman. 9. GAJIĆ Milaka STOJAN. 1944. u odredu od 10. FERIZOVIĆ Osmana TAIB. Špionica. u odredu od septembra 1944. u odredu od 17. 12. Prijedor kod Srnice. Brezik. 1923. 1906. u odredu od 9. borac. 1945. 1916. borac. borac. umro 1979. DŽOMBIĆ Juse HUSO »HUSKO«. 1944. u odredu od jeseni 1944. 1914. 1944. DEDIĆ Velije HAZIM. zemljoradnik. u odredu od 11. GLOTIĆ Alije ŠAHBAZ. u odredu od 1. borac. 1943. 1926. borac. HODŽIĆ Huseina IDRIZ. u odredu od 11. poginuo. Srebrenik. borac. 1944. zemljoradnik. Musliman. 1921. u odredu od 17. u odredu od novembra 1944. DELIĆ Salke ĐULAGA. Musliman. Jesenice. zemljoradnik. Srebrenik. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. DELIĆ Šabana RAHMAN »Čeko«. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. u odredu od 25. 9. u odredu od jeseni 1944. Dedići. DŽOMBIĆ Ibre ŠAHBAZ. Srebrenik. borac. 1924. u odredu od 10.

Behrami. Srbin. Potpeć. Ćehaje. Jasenica. u odredu od 14. borac. Musliman. 12. borac. 10. od septembra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. u odredu od 11. u NOB od 30. 1943. Jasenice. 10. Donji Potpeć. Srbin. Musliman. Musliman. Srbin. Srebrenik. JOVANOVIĆ Koste RISTO. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. Huremi. 1944. Donji Potpeć. 1928. 8. 1921. umro 1948. Srebrenik. 8. borac. zemljoradnik. ISIĆ Huse OSMAN. borac. u m r o 1977. Zahirovići. Srbin. JOVANOVIĆ Nike DIMITRIJE »Dišo«. kurir odreda. Potpeć. Srbin. HUSKIĆ Emina HALIL. u odredu od 1. zemljoradnik. 1926. 1943. 1944. Potpeć. zemljoradnik. 1912. Musliman. u odredu od 11. 1917. u odredu od 10. član SKOJ-a. Musliman. 1944. 10. 1944. Čehaje. 9. Musliman. borac. u odredu od septembra 1944. u odredu od 15. 1919. Musliman. zemljoradnik. borac. Srbin. 10. u odredu od jeseni 1944. u odredu od septembra 1944. borac. JOLDIĆ Bajre ĆAMIL. u odredu od 1. ILIĆ Steve PERO. JOVANOVIĆ Koste ILIJA. Sladna. u odredu. zemljoradnik. zemljoradnik. 1921. u odredu od jeseni 1944. Srbin. u NOB od 15. 1925. zemljoradnik. 1924. JOVANOVIĆ Koste MARKO. 10. 1923. Srbin. 1943. 1923. zemljoradnik. 1924. 1923. 1919. u odredu od 1. Donji Moranjci. 12. 1944. u odredu od oktobra 1944. 1944. Musliman. JOVANOVIĆ Save DUŠAN. borac. Musliman. borac. 1916. IBRIĆ Himze MUSTAFA. u odredu od 3. 1944. 1915. HUSARIČ Agana BAJRO. zemljoradnik. desetar. JAŠAREVIĆ Muje ISMET. 12. u odredu od oktobra 1944. Potpeć. desetar. Behrami. 1944. borac. borac. 1927. 1925. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1944. borac. JOVANOVIĆ Stojana STOJAN. zemljoradnik. član SKOJ-a. JOVANOVIĆ Koje MIĆO. ILIĆ Cvike PERO. u odredu od 15. Srbin. 1944. 11. umro. 11. umro 1949. u NOB od 11. 8. IBRAHIMOVIĆ Adema OSMAN. 395 .HOGIĆ Ahmeta KASIM. Potpeć. 1926. zemljoradnik. 12. Musliman. borac. u odredu od jeseni 1944. Jasenice. zemljoradnik. borac. 1913. 11. 1944. 1944. u odredu od 9. borac. u NOB od 15. u odredu od 1. 1944. Donji Potpeć. u odredu od 10. 1928. HUSIĆ Rahmana NOVALIJA. zemljoradnik. borac. Srbin. 1926. Srbin. JOVANOVIĆ Stojana CVIKO. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. borac. kurir. borac. Srebrenik. IBRAŠIMOVIĆ Avde HASIB. Donji Potpeć. zemljoradnik. 1944. JARČEVIĆ Osmana MEHMED. 1922. zemljoradnik. ILIĆ Pere VASKRSIJE. 9. JOVANOVIĆ Jovana CVIKO. Srbin.

borac. borac. 1944. u odredu od 15. Uroža. KEŠETOVIĆ Ibrahima BEGAN. umro 1982. 1944. 1944. KEŠETOVIĆ Mustafe MEHO. Musliman. LAZAREVIĆ Gojka MARA. zemljoradnik. Donji Moranjci. KOŠIĆ Avde OSMAN. Rapatnica. KLJUČIĆ Muje ĐULAGA. 10. Musliman. Musliman. borac. Srebrenik. borac. LELIĆ Alije MUSTAFA. borac. u odredu od oktobra 1944. borac. Brnjičani. borac. u odredu od oktobra 1944. Rapatnica . borac. 1920. Srbin. 1924. član SKOJ-a. zemljoradnik. Musliman. borac. Ljenobud. borac. u odredu od 10. borac. Musliman. 1910. Musliman. Špionica. 1924. 396 . Omera MUJO. Gornji Potpeć. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. mitraljezac. u odredu od 1944. Donji Morenjci. 1944. borac. u NOB od 8. Musliman. 1943. zemljoradnik. Srpkinja. u odredu od 1. borac. Rapatnica. 1944. zemljoradnik. u odredu od 8. 1927. 1944. MAKSIMOVIĆ Dimitrije STEVO. u odredu od 10. zemljoradnik. zemljoradnik. 1917. 1924. zemljoradnik. KEŠETOVIĆ Saliha MEHO »Boro«. u odredu od jeseni 1944. KEŠETOVIĆ Himze SAFER. u odredu od jeseni 1944. 1924. Zahirovići. 1916. u odredu od oktobra 1944. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Jasenica. u odredu od 28. borac. 9. Donji Srebrenik. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. Gornji Potpeć. 1922. zemljoradnik. 1921. Musliman. 8. borac. Musliman. 1944. 1925. 12. 12. Rapatnica.Brda. u odredu od 17. u odredu od 1. zemljoradnik. 1927. 1925. Musliman. 9. Brda. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. Musliman. Lisovići. borac. 10. zemljoradnik. u NOB od 15. poginuo 1945. 11. zemljoradnik. zemljoradnik. Tinja. 12. u odredu od 1. u odredu od jeseni 1944. Donji Moranjci. KOŠIĆ Avde MEHO. umro 1974. 11. 1916. u odredu od septembra 1944. 1926. MAŠIĆ Atifa DŽAFER. Musliman. 1922. LELIĆ Huse HUSEIN. MAKSIMOVIĆ Mile RADE. Rapatnica. 1926. zemljoradnik. 1943. 1944. borac. 9. 1919. Musliman. 1927. 10. 1944. zemljoradnik. KEŠETOVIĆ Kasima MEHMEDALIJA. 1922. Srbin. borac. Musliman. domaćica. 1922. RVI. 1923. u odredu od 1945. u odredu od 17. u NOB od 1943. LIKIĆ Mustafe KADRO »Kadraga«. 1944. MALKIĆ Rame BEĆIR »Bećo«. Seona. bolničarka. u odredu od jeseni 1944. LAKIĆ Spasoja NIKIFOR. MAŠIĆ. 1944. 9. Musliman. Srebrenik. MAŠIĆ Huseina ALIJA. borac. KEŠETOVIĆ Rahmana SALKO. u odredu od 1. KOVAČEVIĆ Muhe SALKO. Musliman. Musliman. zemljoradnik. borac.KADIĆ Mehe ALAGA. zemljoradnik. Srbin. Musliman.

10. 1943. u odredu od oktobra 1944. borac. 11. 11. borac. Donji Srebrenik. borac. Musliman. u odredu od oktobra 1944. umro 1982. 1943. umro 1948. Musliman. MEHMEDOVIĆ Mustafe MUJO. Srebrenik. u odredu od 1. 1923. Gornji Srebrenik. u NOB od 21. Lisovići. MEŠIĆ Fehima DŽEMO. borac. 12. 1943. 1925. zemljoradnik. u NOB od 15. Cage. MUJIĆ Bege OMER. u NOB od ljeta 1943. zemljoradnik. Jasenica. 11. borac. 1944. 1925. 1926. 1925. u odredu od decembra 1944. zemljoradnik. 8. Potpeć. Musliman. 1927.MAŠIĆ Ahmeta ZAIM. Ježinac . borac. zemljoradnik. Lisovići. Gornji Srebrenik. u odredu od 7. 1920. zemljoradnik. MULAAHMETOVIĆ Kasima ABDULAH. Musliman. 1919. MURSELOVIĆ Šaćira BEGAN. borac. Lisovići. 1923. 1925. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. borac. MILAKOVIĆ Save MIĆO. poginuo 1945. 1944. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. 397 . borac. 1925. borac. 1921. MUJKIĆ Halila ALAGA. 10. u odredu od 11. borac. Donji Srebrenik. MEŠIĆ Ćerima SAFER. MUJEDINOVIĆ Muje BEGAN. Srbin. MUJKANOVIĆ Omera MUHAREM. u NOB od 15. 1944. zemljoradnik. Musliman. borac. MUEZINOVIĆ Rahmana ALIJA. Musliman. Jasenica. Srbin. 1923. borac. Crveno Brdo. Ljenobud. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. poginuo 1945. 1944. MUSIĆ Ševke ŠAFER. 10. umro 1965. 1922. 1944. Musliman. zemljoradnik. Musliman. MIRIĆ Marka SIMO. borac. član KPJ. 8. Novi Šeher. Musliman. Lisovići. 1944. 12. u odredu od 1. borac. Musliman. MUSIĆ Omera HAŠIM. MOČIĆ Huse MUSTAFA »Mujčin«. zemljoradnik. borac. 11. zemljoradnik. u odredu od 20. Donji Srebrenik. borac. u odredu od 10. MEŠIĆ Muše MEHMED. borac. Srbin. 12. zemljoradnik. Musliman. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 10. Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. Jasenica. 1. Musliman. Ježinac. 1944. Musliman. u odredu od 11. Srbin. Lisovići. MUJČINOVIĆ Jusufa NURAGA. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. 1922. Musliman. 1926. 11. Musliman. MEŠETOVIĆ Alije SAFER. borac. 8. 1920. u NOB od 27. u odredu od jeseni 1944. desetar. zemljoradnik. Brda. u odredu od jeseni 1944. 1921. 1944. MITROVIĆ Stojana NIKO. u odredu od 8. MIHAJLOVIĆ Jove RADE. borac. zemljoradnik. 1910. Musliman. 1944. MURATOVIĆ Mursela NURAGA. 1910. zemljoradnik. MEŠIĆ Omera MEHMED. Srebrenik. Musliman. 1920. Musliman. 11. u odredu od jeseni 1944. 1944. borac. Ježinac. u odredu od 8. zemljoradnik. 1943. 1926. u odredu od 12. 1944. 1924. u odredu od otobra 1944. 9. u odredu od 10.Špionica. zemljoradnik. zemljoradnik.

PJEVIĆ Mehmeda MUSTAFA. 10. 8. Musliman. PJEVIĆ Mehmeda AHMET. u odredu od 15. 1943. 1922. 1918. 1913. u NOB od 1943. Musliman. 1926. Potpeć. u odredu od 1944. 12. zemljoradnik. u odredu od 1. poginuo 1945. 1944. borac. PERIĆ Milje STANOJA. u NOB od 30. 1919. Srbin. borac. 1920. zemljoradnik. 1902. u odredu od 1945. 1924. 1944. 1920. 1944. 1. u odredu od 1. u odredu od 10. 8. Musliman. zemljoradnik. OMEROVIĆ Salke SELIM. OMERAGIĆ Rešida ALAGA. Ljenobud. zemljoradnik. zemljoradnik. Maoča. 1924. borac. 1944. Srbin. u odredu od 1944. Srebrenik. borac. borac. u odredu od 1944. Srebrenik. NIŠIĆ Muje HUSO. D. Donji Srebrenik. REŠIDOVIĆ Šehbanza HASAN. zemljoranik. borac. 1927. Srbin. zemljoradnik. vodnik voda. 1943. Musliman. Musliman. Srebrenik. borac. Srebrenik. borac. Musliman. G. 1945. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. Potpeć. OSMANOV1Ć Bege BAJRO. u odredu od 15. 1924. G. borac. u odredu od 10. 1921. OMEROVIĆ Hašima HUSO. Musliman. OSTOJIĆ Jove JOVAN. G. borac. Musliman. Musliman. G. 1922. komandir čete. 1943. u odredu od 1944. OMERAGIĆ Rešada RAHMAN. Špionica. 1944. borac. borac. 12. zemljoradnik. 1919. Špionica. Musliman. 1944. RADOSAVUEVIĆ Đorđa DAVID. zemljoradnik. u odredu od 1944. Srbin. u NOB od 15. 12. umro 1975. Musliman. OMERAGIĆ Rešida HASAN. zemljoradnik. umro 1975. 1. u odredu od 1944. PETROVIĆ Jove PETAR. rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. u odredu od jeseni 1944. utopio se 1948. 1925. 8. 1925. u odredu od 14. u NOB od 1943. u NOB od 15. Potpeć. Musliman. 1943. Srbin. Brničani. D. 10. RIKANOVIĆ Maksima ILIJA. borac. u odredu od 1944. borac. Srebrenik. 1943. u odredu od 20. PERIĆ Đorđa JOVO. 1909. u NOB od 15. Srbin. 1927. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. domaćica. D. NOVAKOVIĆ Jove PETAR. zemljoradnik. 9. u odredu od 1. Srbin. u odredu od 1. kurir štaba odreda. Jasenica. borac. zemljoradnik. 1923. 8. Musliman. trgovac. Srpkinja. u odredu od 12. 1922. borac. 10. zemljoradnik. Ćehaje. 398 . SADIĆ Bajre SEJDALIJA. 10. 1945. 1944. u odredu od januara 1945. član KPJ. Srbin. član KPJ. zemljoradnik.NEDIĆ Ilije ILINKA. PEDLJIĆ Omera DŽAFER. »Kuge«. zemljoradnik. RISTIĆ Milana PERO »Ozrenac«. Srebrenik. Špionica. Potpeć. zemljoradnik. Musliman. borac. 1944. 10. 1944. u NOB od 1. 1944. zemljoradnik. 1911. zemljoradnik. G. RAMIĆ Šerifa SAFET. PEDLJIĆ Halila AGAN. Srebrenik. borac. Srebrenik. 10. umro. Špionica. 1926. borac. Brda. u odredu od 1.

Srbin. 1924. u NOB od 15. desetar. u odredu od oktobra 1944. 1944. Musliman. SIMEUNOVIĆ Pere STEVO. 1944. zemljoradnik. Srbin. 1923. SARAJLIĆ Muje MEHMHD. 1922. 1944. 1944. 9. SINANOVIĆ Osmana OSMAN. zemljoradnik. 8. 1920. SULJAGIĆ Osmana IBRAHIM. Vukovići. D. 1915. u odredu od jeseni 1944. Gornji Potpeć. u NOB od 25. vodnik voda! 399 . borac. 1923. Srbin. u odredu od oktobra 1944. 1917. 3. Musliman. u odredu od septembra 1944. SAVIĆ Koje STOJAN. u odredu od 1945. u odredu od jeseni 1944. SMAILOVIĆ Hasana HAZIM. Potpeć. Musliman. 8. 9. STEVANOVIĆ Stojana STEVO. 1917. SMAILOVIĆ Muje HAZIM. Seona. zemljoradnik. 1943. 1926. 11. zemljoradnik. 10. Srbin. zemljoradnik. Musliman. desetar. Musliman. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od 15. Obodnica. zemljoradnik. desetar. umro 1973. 1944. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. u m r o 1966. SMAILOVIĆ Muje OSMAN. borac. Ćehaje. Potpeć. u odredu od septembra 1944. u odredu od 17. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 10. zemljoradnik. 1944. član SKOJ-a. SUBAŠIĆ Halila ABDURAHMAN. STANIŠIĆ Steve MAKSIM. borac. SINANOVIĆ Muje PAŠAN. Musliman. zemljoradnik. Musliman. borac. Like. Ćehaje. SMAILOVIĆ Rašida ALIJA. 1927. Musliman. borac. poginuo 1945. borac. 10. poginuo 27. SELIMOVIĆ Ibrahima HASAN. komesar čete. 1923. u NOB od 1943. zemljoradnik. u odredu od 29. Ćehaje. borac. Srbin. 1914. Brezik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. 1925. 1923. 1913. Dragunja. u odredu od 1.SADIKOVIĆ Omera BAJRO. 1944. u odredu od 17. SMAILOVIĆ Ahme HAŠIM. zemljoradnik. 1944. 1926. 1920. zemljoradnik. Ćehaje. Ćehaje. u odredu od 1. 1944. u NOB od 1943. zemljoradnik. Ćehaje. SIMEUNOVIĆ Pere SIMO. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. vodni delegat. Srbin. SOFIĆ Ibrahima ABDULKADIR »Avdaga«. borac. Gornji Srebrenik. borac. borac. borac. zemljoradnik. Potpeć. STANKOVIĆ Miloša MIRKO. 10. Donji Srebrenik. Musliman. Gornji Srebrenik. SULJAGIĆ Hasana PAŠAN. borac. bolničar. SELAMOVIĆ Šabana ALAGA. Tinja. borac. u odredu od septembra 1944. 1927. 1927. 8. SMAILOVIĆ Alije HASAN. Musliman. u odredu od 12. Musliman. Ćehaje. Like. 1925. zemljoradnik. Musliman. SMAILOVIĆ Hasana VELIJA. Musliman. 1925. 1943. 9. član KPJ. Musliman. 1944. poginuo decembra 1944. 12. u odredu od 10. Brezik. Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. 8. u odredu od jeseni 1944. Musliman. borac. 1943. borac. u odredu od 1944. 1923. u odredu od jeseni 1944. Musliman. 1917. 10. zemljoradnik. u odredu od 17.

Lisovići. SULJIĆ Imšira MUJČIN. Musliman. Vlasenica. ŠABIĆ Ibrahima HASIB. TUNJIĆ Antuna MARIJAN. Potpeć. Jevrejka. Borci odreda sa drugih područja ALTARAC Haima BEBA. 1918. 1924. 1918. u odredu od 10. 1924. 10. u odredu od 8. borac. zemljorandik. 12. 1926. Kuge. GAVRIĆ Marka DUŠAN. zemljoradnik. borac. borac. 1911. borac. zemljoradnik. TODIĆ Jove STEVO. Jasenica. umro 1980. zemljoradnik. 1909. Srbin. 9. zemljoradnik. Musliman. 1928. u odredu od novembra 1944. Ljenobud. borac. 1944. u odredu od januara 1944. 10. Srbin. u odredu od jeseni 1944. zamjenik komesara bataljona. 1924. u odredu od 1944. Musliman. Hrvat. TURSIĆ Hruste NURAGA. puškomitraljezac. u NOB od 1941. zemljoradnik. Ćemernica. 1944. Gornji Potpeć. radnik. radnik. ŠERIFOVIĆ Rašida MEHMED. Donji Srebrenik. 9. 1944. 12. 1918. poginula koncem 1943. Srbin. KAJGANIĆ MILAN. TANIĆ Jove BOŠKO. 1927. Musliman. u odredu od 2. 10. 1944. borac. Vrgim Most. VUKOVIĆ Drage SAVO. desetar. 1944. Srbin. u m r o 1971. Musliman. đak. u odredu od 25. Potpeć. referent saniteta odreda. referent saniteta odreda. u odredu od 17. Cerik. 1943. 1943. u odredu od oktobra 1944. na Majevici. Jasenica. Srbin. 1921. zemljoradnik. Lisovići. zemljoradnik. u Sremu. Lopare. 1920. trgovački pomoćnik. Srbin. 1923. 1918. zemljoradnik. Srebrenik. Srbin. zemljoradnik. 400 . borac. zemljoradnik. borac. 1927. ŠERIFOVIĆ Hasana MUJO. Musliman. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od 20. Humci. ŠABIĆ Osmana KASIM. Musliman. TANIĆ Stojana JOVO. u odredu od 17. borac. zemljoradnik. đak. GAČIĆ VLADO. 1944. Gornji Bmjičani. 11. Musliman. 1944. ZUKIĆ Hašima IBRAHIM. u odredu od 17. u odredu od decembra 1944. Kuge. Jugosloven. u odredu od 24. Musliman. Srebrenik. 1944. TEŠIĆ Jove SIMO. u odredu od oktobra 1944. 1910. 1921. zemljoradnik. 1910. Musliman. 1945. u odredu od oktobra 1944. borac. u NOB od 1943. borac. 9. Musliman. borac. u odredu od 28.SULJIĆ Redže AHMIĆ 1924. 1. zemljoradnik. u Tuzli. 10. borac. BAŠIĆ Ibre SALIH. u odredu od 5. borac. borac. 1944. ZUKIĆ Muje JUSUF. 9. zemljoradnik. Puračić. u odredu os septembra 1944. 1922. u odredu od 20. borac. KONJIĆ Muje HUŠKA.

službenik. 9. Čapljina. u odredu od septembra 1943. 1906. u NOB od 1941.Mostar. 1920. 1926. poginuo 1945. Trnovo. 1962. u odredu od marta 1945. 5. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Prud. Srbin. VINKOVIĆ Josipa PETAR. referent saniteta. Podgorani . rukovodilac SKOJ-a i član Štaba odreda. Sremska Mitrovica. radnik. Hrvat. radnik. student medicine. poginuo. VOJINOVIĆ VELJKO. u NOB od avgusta 1943. Visoko. Musliman. Bijeljina. zemljoradnik. domaćica. POPOVIĆ Riste VESA. umro 30. 1943. zamjenik komesara bataljona. Hrvat. u odredu od 20. 9. godine. Surčin.KORAJKIĆ Dede BEŠLAGA. kao sekretar Kotarskog komiteta KPJ. član KPJ. 1920. Srbin. član KPJ. Janjari . Musliman. u odredu od septembra 1943. PUHALOVIĆ Nikole LAZAR. zemljoradnik. poginuo maja 1945. Srbin. 1920. Srpkinja. 1943. TOLPA Radovana MILOŠ. Zaječar. u NOB od avgusta 1942. u odredu od oktobra 1943 do aprila 1944. u odredu od oktobra 1943 do februara 1944. radnik. u odredu od proljeća 1944. 1943. u NOB od jula 1943. borac. u odredu od 20. u NOB od marta 1943. Srbin. 9. u odredu od 20. umrla 1947. VINCETIĆ IVAN. LAZAREVIĆ Laze JOVICA. pomoćnik komesara bataljona. TIPURA Osmana MUJO. 1923. 401 . Vrpolje.Bijeljina. komandant bataljona. 1922.

Narodna knjiga.IZVORI I LITERATURA i I Z V O R I NEOBJAVLJENA GRAĐA: 1. Minderovič Čedomir. Svjetlost. 12. OBJAVLJENA GRAĐA: Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda i narodnosti Jugoslavije. 1981. . . 1978. i 2. korpusa NOVJ-a. Oslobođenje Sarajevo. knjige od 1-35. 13. MAJEVIČKA BRIGADA. knjiga. Tuzla. tom IX knjige 1-7. 1. 15. tom XI. komande Posavsko-trebavskog vojnog područja i komandi mjesta: Gradačac. HRONIKA TAREVACA. odnosno korpusa i fond Vrhovne komande za vrijeme dok je ona boravila na teritoriji Trebave i Posavine. 14. Popović Boro. 1974. 1972. i tom XIV. Sarajevo. 1979. . 15. 2. Vojnoizdavački zavod.. 1977. RATNI DNEVNIK 1941-1945. ANDH (fondovi kotarskih oblasti Brčko i Gradačac. Orašje i Srebrenik. GODINE. Beograd. ŽENE BOSNE I HERCEGOVINE U NOB. RATNI DANI. SEMBERIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI I SOCIJALISTIČKOJ REVOLUCIJI. Svjetlost. knjiga 1. te velike župe Posavje). PARTIZANI U POSAVINI. Svjetlost.. Univerzal. Brčko. 11. 1959. HRONIKA MODRIĆF. knjige 1. knj. Tuzla. 17. 1971. knjiga 1. TUZLA U RADNIČKOM POKRETU I REVOLUCIJI. Svjetlost. tom XII. i 2.. SREDNJA BOSNA U NOB-u. i 36. MAJEVIČKA BRIGADA. i 3. 1 ISTOČNA BOSNA U NOB-u. 3. 1980. It>. 402 . 1. Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta Sarajevo: fondovi Oblasnih komiteta KPJ i SKOJ-a za istočnu Bosnu. četnička arhiva (fond Trebavskog odreda. te sreskog komiteta KPJ za Gradačac. . . Čolaković Rodoljub. 1956. knjige 2. Hronometar. . Sarajevo. divizije djelimično 16. Banjaluka 1979. Okružnog komiteta KPJ za Posavinu i Trebavu. Sarajevo. knjiga 2. 6.. Muradbegović Hakija. Beograd. i 38. . 2. 2. Arhiv Vojnoistorijskog instituta: ANOR-a (fondovi 17. 1979. Modriča. Olbina Dane. knj.. 10. 7. 3. 1976. Odžak. Majevicu i Tuzlu. i 4. Iutekčić Mehmedalija. Arhiv Muzeja revolucije Sarajevo (fond Oblasnog NOO za istočnu Bosnu i Okružnog NOO za Posavinu i Trebavu). 4. 1971. Piskavica Rifat. .. Bosanski Samac.. 1969. 8. Vojnoizdavački zavod Beograd. Komande vojne oblasti 3. ZAPISI IZ OSLOBODILAČKOG RATA. Spužić Muhidin. SA TITOM. tom IV. . Modriča. GRADAČAC 1941. 3. . 5. Prosveta. Glas. SKOJ U BRČKOM 1941-1942. Saraicvo 1975. Orović Savo. i drugo dopunjeno izdanje. Modriča. 9. Univerzal. divizije). 2. 1972.. Vojnoizdavački zavod.

23. Fond NOB-a Podrinja. Džonlagić Ahmet . i 1961. Dragoslav Parmaković. Vojnoizdavački zavod. 17. Atanackovič Žarko. Ćulinović dr Ferdo. BORBENI PUT 16. Vojnoistorijski institut. 20. DIVIZIJA. OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE knj. Vojnoizdavački zavod. Borojević Lj. Vojnoizdavački zavod. Pres-kliping. HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAĆKE BORBE NARODA JUGOSLAVIJE 1941-1945. MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED. 1965.Kazazović Ćamil. Vojnoizdavački zavod. TREĆA VOJVOĐANSKA BRIGADA. JANUAR-FEBRUAR 1942. Beogradski izdavačko-grafički zavod. Beograd. Beograd. DRUGA VOJVOĐANSKA BRIGADA. 403 . MUSLIMANSKE BRIGADE. Grujić Periša. 1978. 1972. Ljubivoje Pajović. 1980. 1951. Petrovar Rudi. 1963-1965. Vojnoizdavački zavod. 12. Sarajevo. 17. 1979. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. Vojnoizdavački zavod. 10. 1970. MAJEVIČKI PARTIZANI. VOJNA DJELA. Beograd. 1. 13. Džonlagić Ahmet. i 2. Sarajevo. 5. 11. Svjetlost. 16. VOJVOĐANSKE DIVIZIJE. Strugar Vlado. 1951. Slavko. JUGOSLAVIJA 1941-1945. 1982. 25. Šabac. OKUPATORSKA PODJELA JUGOSLAVIJE. 1977. 6. knjiga 1. Mićanović Slavko. 4. i 2. Vojnoistorijski institut. 1973. 1981. 1957. 1970. 1982. 1978. Dželebdžić Milan. Petovar Rudi. 1973. 7. DOBOJ. Vojnoistorijski institut. Vojnoizdavački zavod. knj. 18. 14. 22. 9. Samardžija D. Antonić dr Zdravko. 1. 3. NJEMAČKA OFANZIVA NA ISTOČNU BOSNU. Beograd. Trikić Savo. 19. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. Vojnoizdavački zavod. S MAJEVICE I SEMBERIJE. Mandić Gligo.L I T E R A T U R A 1. SRPSKA BRIGADA. 15. Popović Stevo. Panić Radovan. Vojnoizdavački zavod. Beograd. VOJNO DELO. 14. Vojnoistorijski institut 1964. Vojnoizdavački zavod. Josip Broz Tito. i Bašić R. Vojnoizdavački zavod. Istorijski arhiv Sarajevo. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941. Dušan Uzelac. 1957. 8. PETA KOZARSKA BRIGADA. 21. 2. Mišo Leković. Miladinović Svetislav. BORBENI PUT 16. Beograd 1962. Vojnoizdavački zavod. 1976. SREMSKI FRONT 1944-1945. društveno-privredna karta komune. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA. Pantić Milojica. ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENJE JUGOSLAVIJE 1945.

13. 9. Jovo Vukotić. GRADAĆAC I NJEGOVA OKOLINA U NOB. Politika od 6-16. Svjetlost. Vojnoizdavački zavod. Antonić Zdravko. 404 * w > . Prilozi br. Bašović Ljubinka. Vujasinović Todor. 10. Vojnoistorijski glasnik. NARODNI I RADNIČKI TRIBUN MITAR TRIFUNOVIĆ UCO. Prilozi. i treće prerađeno i dopunjeno izdanje. Tuzla 1981. 11. 5. Uzelac Dušan. 8. knj. Mujkić Asim. 14. OZRENSKI PARTIZANSKI ODRED. GODINE. Sarajevo. 2. 1979. edicija II. br. PODGMEČKE BIJELE NOĆI. knj. OSVRT NA RADNIČKI POKRET U BRČKOM IZMEĐU DVA RATA. 16. Beog rad. 1979. O IZGRADNJI BOSANSKO-HERCEGOVAČKE DRŽAVNOSTI POSLIJE II ZASIJEDANJA AVNOJA-a. Istočna Bosna u NOB-u. Univerzal. 1. Gradačac. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Vojnoistorijski glasnik. Narodna armija. 25. U SREZU BRĆANSKOM. marta 1980. 6. 1. 1. OKUPACIJA I POČETAK OKUPATORSKOG TERORA U TUZLANSKOJ OBLASTI. Karasijević Drago. Kljajić Radmilo. OPERACIJA VLASKA MALA. ·. 1979. Antonić Zdravko. Oblasni vojni štab. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. DELOVANJE KPJ NA PRIPREMAMA I POKRETANJU USTANKA U BiH 1941. 1962. knj. knj. 1. Vojnoizdavački zavod 1964. 12. KRIZA USTANKA U ISTOČNOJ BOSNI. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Tuzla 1941. knj. BORBE VOJVOĐANSKIH PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI KRAJEM 1942. 4. 1969. Ćamo Edhem. Vojnoizdavački zavod. 1977.24. 12. 1. Karabegović Ibrahim. Mijatović Cvijetin. DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA. ČLANCI I RASPRAVE . I POČETKOM 1943. Istočna Bosna u NOB. Sarajevo. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Borovčanin Drago. SJEĆANJE NA HASANA KIKlCA. Tuzla. Ustanak naroda Jugoslavije 1941. 4. Književni susreti. knj. 7. 1972. 1977. REVOLUCIONARNA DJELATNOST MITRA TRIFUNOVIĆA U RADNIĆKOM POKRETU. Panić Radovan. Muradbegović Midhat. Beograd. 3. 2/1967. 26. Univerzal. PRILOG ISTRAŽIVANJU RADNIČKIH BIBLIOTEKA I ČITAONICA U BiH IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA (1918-1941). Danilović Uglješa. O REVOLUCIONARNOM RADNIČKOM POKRETU U TUZLI OD 1929-1934. 2/1979. 2. Lukić Radivoje.

Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 18. knj.15. UTICAJ RADNIČKOG POKRETA TUZLE NA POLITIČKA KRETANJA U GRADAČCU. 1. 405 . knj. 2. 16. Istočna Bosna u NOB-u. POSAVINA I TREBAVA U NOP. 1. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. knj. Istočna Bosna u NOB-u. ZAPISI O DOKTORU MUJBEGOVlCU. PRVA POSAVSKA PARTIZANSKA ĆETA. 17. Popović Boro. Tufekčić Mehmedalija. 1. knj. Sarajlić Abdulah. Simič Nikola.

Oživljavanje aktivnosti NOP-a II DIO 54 55 65 79 87 FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA 1.mjere i akcije okupatora i kvislinga 4. godine 4. početak i razvoj ustanka 3. Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka 2. Pripreme. Značaj prodora glavne udarne grupe divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i orijentacija jedinica 17. godine 103 105 119 122 150 169 407 . godine 5. Formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda 3. Djelatnost društveno-političkih organizacija. Teškoće u razvoju NOP-a 1942. godine . Borbena dejstva Trebavskog i Posavskog NOP odreda do početka 1944. do proljeća 1944. Spajanje Posavskog i Trebavskog NOP odreda u Posavsko-trebavski NOP odred i borbe u Posavini i na Trebavi od konca januara do sredine aprila 1944.S A D R Ž A J Strana PREDGOVOR RIJEČ AUTORA UVOD I DIO 5 25 31 RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA 1. divizije za dejstvo na Trebavi i Posavini 2. organa narodne vlasti i vojnoteritorijalnih organa u Posavini i na Trebavi od ljeta 1943.

godine 4.III DIO Strana DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. Rad Komande Posavsko-trebavskog područja i politički rad na terenu IV DIO 203 205 212 229 225 UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE 1. Pod komandom 25. godine 2. 1. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. Pod komandom 23. divizije 3. Dejstva odreda u centralnoj Bosni 2. Vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi početkom 1945. GODINE . divizije 4. Borbe za konačno oslobođenje Posavine i Trebave Vojno-politički značaj Posavsko-trebavskog NOP odreda V DIO 261 263 267 286 296 307 SPISAK BORAČKOG SASTAVA POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Izvori i literatura Neobjavljena građa Objavljena građa Literatura Članci i rasprave 311 402 402 402 403 404 408 . Povratak u istočnu Bosnu 3. Aktivnost odreda od septembra do decembra 1944.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->