ODBOR ZA IZDAVANJE KNJIGE BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTlC, NIKOLA BOSIĆ, IVAN BUMBULOVIĆ.

AHMET ĆATIĆ, dr ETHEM ČAMO, V!D DEVIĆ, IVO DOMAZET, ILIJA DRINIĆ, STEVO ĐURIĆ, SAVO ĐUR1Ć, SVETOLIK GOSPIĆ, UROS GORANOVIĆ, KEMAL HALILOVIČ, TEUFIK IMAMOVIĆ, ILIJA KAURINOVIĆ, DR MUHAMED KEŠETOVIĆ JOVAN KEREZOVIĆ, JOVICA LAZAREVIĆ, JOVO MALESEVIČ, MUSTAFA MUJCINOVIČ, PANTO NIKOLIĆ, KADRO RAMIĆ, SAFET RAMIĆ, NIKOLA SIMIĆ, BORIKA STANČIĆ, LAZAR STEVANOVZĆ, FUAD SVUIC, MUHIDIN SPUŽIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKČIĆ, ESAD TIHIĆ, GAVRO TUBAKOVIĆ, SAVO ŽIVKOVIĆ i STEVO ŽIVKOV1Ć

REDAKCIJSKI ODBOR: BORO POPOVIC predsjednik, LJUBOMIR ANTIC, IVAN BUMBULOVIĆ, ILIJA DRINIĆ, dr MUHAMED KEŠETOVIĆ, NIKOLA SIMIĆ, MEHMEDALIJA TUFEKĆIC.

RECENZENTI: Dr IBRAHIM KARABEGOVIĆ i mr. RAFAEL BRČIĆ.

FINANSIRANJE EDICIJE OBEZBIJEDILE SU SKUPŠTINE OPŠTINA: BOSANSKI SAMAC, BRČKO, GRACANICA, GRADACAC, MODRICA, ODŽAK, ORASJE, SREBRENIK I REPUBLIČKI ODBOR SUBNOR BiH SARAJEVO,

ESAD TIHIĆ

POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED

Beograd 1983.

I z d a v a č VOJNOIZDAVAČKI

ZAVOD

Načelnik ĐORĐE STANIČ, pukovnik

RATNA PROŠLOST NARODA I NARODNOSTI JUGOSLAVIJE
KNJIGA DVESTA ČETRDESET OSMA

M O N O G R A F I J E JEDINICA NOV I PO JUGOSLAVIJE

KNJIGA SEDAMDESET TREĆA

UREĐIVAČKI ODBOR RAHMIJA KADENIC, generai-pukovnik, predsjednik, članovi: ALI SUKRIJA, RISTO DŽUNOV DAKO PUAC, generai-pukovnik, MILAN DALJEVlC, generai-pukovnik, ŽIKA STOJSlC, general-po (pukovnik, FABIJAN TRGO, general-potpukovnik, VELJKO MILADINOVIĆ, general-potpukovnik, JOCO TARABIC, general-potpukovnik, METODIJE KOTEVSKI, general-potpukovnik, AUGUST VRTAR, general-potpukovnik, SVETOZAR ORO, general-major, MISO LEKOVIĆ, pukovnik, AHMET ĐONLAGIC, pukovnik, VIKTOR KUCAN, pukovnik, RADOMIR PETKOVIC, pukovnik glavni i odgovorni u r e d n i k .

UREDNIK MOMČILO KALEM, potpukovnik

*

RECENZENTI

dr ZDRAVKO A N I O N I C i general-potpukovnik V E L J K O MILADINOVIĆ

P R E D G O V O R Narod Posavine i trebavskog pobrđa od davnina je njegovao slobodarske tradicije. Na seoskim skupovima i sijelima ljudi su rado slušali ili pjevali popularnu, starinsku, pjesmu o hajduku Savi od Posavlja. Pričale su se i prepričavale priče o nekadašnjim pobunama posavskih kmetova protiv samovolje njihovih bezobzirnih i nezasitnih čitluk-sahibija o takozvanoj pop-Jovičinoj i pop-Stevanovoj buni - znalo se štošta i o revolucionarnim idejama i porukama znamenitih Posavaca Vase Pelagića i Mitra Trifunovića Uče, pa se slobodno može reći da su i ta predanja i tradicije, a pogotovu dotadanji rad i uticaj poznatih komunista Ahmeta Kobića, Riste Mikičića i drugih, mnogo doprinijeli i pomogli da i brčanska Posavina i susjedna Trebava, već u prvim ustaničkim danima 1941. godine, postanu snažnim uporištima narodnooslobodilačkog pokreta. U stvari, prve ustaničke akcije su i ovdje, u Posavini, počele istovremeno kad i u ostalim dijelovima sjeveroistočne Bosne - na Majevici i u Semberiji. Desilo se to ne slučajno, stihijno, nego po ranije utvrđenom planu i dogovoru. Naime, ubrzo nakon objavljivanja poznatih, istorijskih, proglasa CK KPJ i poziva svim narodima Jugoslavije da se dižu u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u Bogutovom Selu ispod Majevice je, 28. jula iste godine, održan sastanak nekolicine odgovornih aktivista KPJ sa područja sjeveroistočne Bosne na kome je, u duhu tih proglasa i prethodnih odluka viših partijskih rukovodstava, formirano i ustaničko rukovodstvo za ove krajeve: »Majevički podštab«, kako je 5

tada nazvan. Na istom tom sastanku, pored formiranja navedenog rukovodstva, donesena je i odluka da već 10. avgusta, istovremeno, počnu prve ustaničke akcije i na Majevici, i u Semberiji, i u brčanskoj Posavini. Tako je u skladu sa pomenutom odlukom - ugovorenog dana, 10. avgusta uveče - i nekoliko grupa patriota i simpatizera Partije, predvođeni ovdašnjim komunistima Perom Ćuskićem, Nastom Nakićem, Petrom Kaurinovićem i drugim, izašlo na glavne saobraćajnice i isjeklo telefonske veze na pravcima Brčko - Orašje, Brčko - Brezovo Polje i Brčko - Celić. Valjda zbog toga što su se, istovremeno, desile na više mjesta i na dosta širokom prostoru - na Majevici, u Semberiji i u brčanskoj Posavini - ove prve ustaničke akcije su, iako skromnog učinka, izazvale veliki strah i pometnju kod predstavnika okupatorsko-ustaških vlasti u susjednim gradovima. Kako su to oni u prvi mah shvatili, najbolje se vidi iz jednog sačuvanog dokumenta - iz depeše kotarskog predstojnika iz Brčkog, kojom on, već sljedećeg jutra, obavještava Ministarstvo unutrašnjih poslova NDH u Zagrebu da je u ovim krajevima »izbila pobuna«, da su »pobunjenici u jakoj nadmoći«, da »prijeti opasnost da će se pobuna proširiti i preko rijeke Save« i, na kraju, da moli »najhitinju pomoć, i to u vojsci koja će biti naoružana strojnim puškama...« Međutim, već sljedećih dana, čim su se malo pribrali i prikupili nešto više podataka o učesnicima u ovoj pobuni, ustaše su, još revnosnije, nastavili da jure po okolnim srpskim selima: da hvataju goloruke mještane, da ih muče i ubijaju ili šalju u koncentracione logore. Našavši se u takvoj situaciji, ljudi su, htjeli, ne htjeli, morali da bježe ispred ustaškog noža i ugarka. Najodvažniji su se, slijedeći komuniste, svrstavali u borbene grupe i jedinice, pa je tako, već krajem avgusta, prvo formirana Ražljevačka partizanska četa, a nešto kasnije, polovinom decembra, i Posavska partizanska četa. Moglo bi se slobodno reći da je već tada - formiranjem navedene partizanske jedinice - formirana i osnovica, srž, budućeg Posavskog partizanskog odreda o kome će ovdje biti riječ.
6

Ražljevačka partizanska četa (kasnije Brčanska) razvijala se i dejstvovala na prostoru istočno od ceste Brčko - Tuzla. Iako još uvijek relativno malobrojna, četa je s uspjehom štitila okolna srpska sela od ustaških nasilja. Tako je Ražljevačka partizanska četa, 10. septembra, izvela jednu, u takvim prilikama, veoma uspjelu akciju. Naime, toga dana četa je u zasjedi sačekala neprijateljevu kolonu od 60 do 70 ustaša i domobrana koja se, od Brezova Polja, kretala prema Ražljevu. U tom kratkom, ali oštrom sukobu neprijatelj je bio iznenađen, razbijen i potisnut. Šest domobrana je ranjeno, a šest zarobljeno. Pa i plijen, koji je tom prilikom pao partizanima u šake, takođe nije bio za potcjenjivanje: jedan teški mitraljez »švarc-loze«, 13 pušaka, nešto municije, bombi i druge vojničke opreme. Posavska partizanska četa je, nakon formiranja, i nadalje krstarila na prostoru zapadno od ceste Brčko - Tuzla: po Bukviku, Obudovcu, Žabarima i još nekim srpskim selima u Posavini. Međutim, u okolnim selima, hrvatskim i muslimanskim, vlasti NDH već su bile uspjele da formiraju svoje ustaške tabore ili oružničke postaje. Naravno, njihov osnovni zadatak je bio uvođenje okupatorskog »novog reda i poretka«, pa su se i ustaše i oružnici iz svih tabora i postaja tako reći svakodnevno zalijetale u pomenuta srpska sela i zaseoke. Ipak, mada teškom mukom, četa je uspijevala da se suprotstavi ustašama i održi na tom prostoru. U to vrijeme partijska organizacija ovog dijela Posavine je neposredno bila povezana sa Okružnim komitetom KPJ za Majevicu i Semberiju. I četa je, isto tako, ulazila u sastav Majevičkog partizanskog odreda i sa Ražljevačkom (Brčanskom) i Semberijskom (Bijeljinskom) partizanskom četom sačinjavala Bijeljinsko-brčanski bataljon pomenutog odreda. Stoga su i posavski partizani, s vremena na vrijeme, prelazili cestu Brčko - Tuzla i sadejstvovali sa ostalim jedinicama bataljona čiji se štab, tih dana, nalazio u Koreniti. Tako je Posavska partizanska četa, 12. februara 1942. godine, zajedno sa Ražljevačkom četom, napala i likvidirala neprijateljevo uporište na Miladijama kod Brčkog. Tom prilikom je izgubila i jednog od svojih boraca - Savu Lukića Jeremića. 7

Dvadesetog februara 1942. godine došlo je do mučkog četničkog napada na štab Prvog majevičkog partizanskog odreda u Vukosavcima, kojom prilikom je izginula većina članova tog štaba i Okružnog komiteta, među kojima i Pero Ćuskić, jedan od organizatora ustanka u Posavini, i doktor Mustafa Mujbegović - rodom iz posavskog sela Tarevca koji je uživao ugled i poštovanje ne samo u svome kraju nego i u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni. Poginuo je i sekretar Partijskog povjereništva za Posavinu Slobodan Jovanović koji se, toga jutra, slučajno zatekao u štabu. Već slijedećeg jutra, čim su saznali za ovaj nemili događaj, borci Bijeljinsko-brčanskog bataljona su smjelo krenuli u protivnapad i za kratko vrijeme razbili i razoružali četničke »bataljone« Spasoja Ćembučića Čembe u Čađavici i Andrije Popovića u Krbetima. U tim akcijama, bolje reći u razoružavanju četničkih grupa u Krbetima, Sandićima i Srpskom Brezovom Polju, učestvovala je i Posavska partizanska četa, koja se toga jutra, takođe, zatekla u tom rejonu. Majevički partizanski odred nije pokleknuo pred ovim prvim, iako teškim, udarcima četničkih izdajnika. Naprotiv, njegove snage su se ponovo našle na okupu, i to, ovog puta, u Koreniti. Formiran je novi štab odreda i 26. februara - s namjerom da se obračuna sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima - kolona od oko 450 boraca je ponovo krenula ka Vukosavcima. U toj koloni, uporedo sa Sembercima i Majevčanima, krenuli su i Posavci... Čitav dan 28. februara, na kosama iznad Vukosavaca, vođena je teška i odlučujuća borba sa Kerovićevim i Damjanovićevim četnicima. I komandant Drinskog četničkog odreda Đure Bižić takođe je mučki, iza leđa, napao partizane, mada je prije toga, pred novoformiranim štabom Prvog majevičkog partizanskog odreda, dao svečano obećanje da se neće miješati u sukob. Poslije brojnih juriša i protivjuriša, u kojima je bilo mnogo mrtvih sa obje strane, glavnina Odreda, sa nešto oko 250 boraca, morala je da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju i da se prebaci na Birač, dok je drugi njegov manji dio ostao odsječen... Na Karića-vinogradu iznad Vukosavaca (tako se zvao jedan od partizanskih 8

položaja što su ga zaobišli četnici) ostala je i grupa boraca iz Posavske partizanske čete. Probivši se nekako kroz redove Bižičevih četnika što su im iza leđa dolazili - izgubivši u tom dvoboju jednog od omiljenih boraca u četi Stevana Đuričića Abisinca - i ovih desetak boraca iz Posavine je krenulo nazad, ka Koreniti. No, te noći, u Koreniti nikoga više od partizana nije bilo. Stoga su i oni nastavili pokret i, sljedećeg jutra, osvanuli u Popovom Polju nedaleko od Brčkog. Šta se sve u međuvremenu desilo i šta ih sada u selu očekuje, to niko od njih, u prvi mah, nije mogao da zna. Ali, desilo se da su upravo tu, kod Maksimovića kuća u Popovom Polju, osvanuli i Nasto Nakić i Boro Popović koji su, prema ranijem dogovoru, morali da se vrate na partijski rad u Posavinu, a s njima i nekoliko brčanskih komunista što su početkom januara, zajedno sa Hasanom Burićem i Ivicom Đermanovićem, uspjeli da pobjegnu iz ustaškog zatvora u Brčkom i pridruže se posavskim partizanima. Bili su to Safet Salihodžić, Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević Hakan. Tako su se ove dvije grupe Posavaca, sticajem okolnosti, ponovo našle na okupu. U Popovo Polje, sa nekolicinom boraca, stigao je i sekretar Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i Semberiju Jusuf Jakupović Mrki, koji je, takođe, ostao odsječen... I odmah je otpočelo savjetovanje... Trebalo je, i to što prije, odlučiti šta da se radi i kuda da se krene. Bilo je svakojakih prijedloga, ali je preovladalo mišljenje da će najbolje biti ako se krene u Posavinu, a odatle, preko Trebave, na Ozren. Svaki trenutak je bio dragocjen. Čim je mrak počeo da se spušta, kolona od dvadesetak partizana, sa sekretarom Okružnog komiteta KPJ Jusufom Jakupovićem na čelu, krenula je iz Popova Polja ka Posavini. Bez teškoća su prešli preko ceste Brčko - Tuzla i, pred ponoć, stigli do Omerbegovačke rijeke. Ali, dalje nijesu mogli... Na mostu preko nabujale riječice dočekala ih je zasjeda. Morali su da se vrate... Četiri dana su sjedili, skriveni, u nekom opustjelom zaseoku u Potočarima, a onda su se, ponovo, odlučili za pokret. Jusuf Jakupović je izostao... Smatrao je da on, kao partij9

porušili mostove.sačeka povratak naših snaga. Trebavaca .i od četnika. takođe morala da se prebaci na Ozren.. Tako se grupa preostalih boraca Posavske partizanske čete. jedan broj trebavskih ustanika se. da je ustanak u tim krajevima. Na Trbavi je.. naišli na strah i pometnju.. Formirane su i neke nove ustaničke jedinice u koje su i nadalje pristizali novi borci iz Gradačca. Pogotovu među saradnicima i pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. ranije. Istina. Stoga je odlučio da na tom prostoru. nešto kasnije. vratio sa Ozrena na Trebavu. početkom marta ponovo našla u svome kraju. posavski partizani su dobro znali. naime. O tome su pristalice narodnooslobodilačkog pokre10 .uz pomoć partijskih aktivista. srećno prešli preko Omerbegovačke rijeke. na Ozrenu događalo. da su isjekli telefonske veze.ka Ozrenu.predvođena Milošem Kupresom i Ismetom Kapetanovićem .. na Trebavi. a sada. uspjela da se održi četa partizana. Znali su. tada su počele da kolaju priče kako je u jedinicama na Trebavi došlo do razmirica i previranja..došlo do naglog osipanja. Stalno su zazirali od ustaša. domobrana.Brod i Doboj . umjesto dobrodošlice..ski funkcioner. pogotovo na susjednoj Trebavi. No. Ostali su krenuli i ovoga puta. poprimio široke razmjere: da su ustanici. zauzeli gradove Doboj. tako reći u zaletu. na Majevici ili u Semberiji .ali je i ta četa. Ljudi su se bojali.pod uticajem nekolicine oportunista i kapitulanata sa Stevanom Botićem na čelu . sa nekolicinom preživjelih partijskih aktivista. Maglaj i Gračanicu. Glavnina je uspjela da se organizovano povuče ka Ozrenu. odmah produži dalje .Tuzla. kao što je već bilo dogovoreno.. Pod pritiskom nadmoćnijeg neprijatelja. krajem januara. Stoga je trebalo da i ova grupa partizana. Modriče i još nekih mjesta sa trebavskog područja. i ovdje su.. evo . za kratko vrijeme.. ne bi smio da napušta svoje područje. već u samom početku.. oružnika. ustanici su se povlačili. pa je kod tog dijela snaga . Ali. Međutim. okupator je brzo reagovao i povratio izgubljene gradove. Šta se. No. jedva nekako. mještana . da su onesposobili željezničke pruge Sarajevo . dobar dio ustaničkih snaga je izostao na desnoj strani Spreče.

valjda što su već bili nešto osjetili ili saznali o prisustvu partizana na tome prostoru . dvojicu partijskih aktivista. Sva četvorica su bili nepokretni i morali su. Meho Ahmetović.ustaše i oružnici iz okolnih uporišta su tako reći svakodnevno upadale u Bukvik. vršile premetačine po kućama. dok se patrola ne vrati. prilike u Posavini su. bez odlaganja. Naime . no. A onda je uslijedilo ono najgore: pojavio se tifus. Stoga su i ovi naši borci. ni oni nisu mogli da im pruže podrobnija obavještenja. i još iste večeri održali s njima sastanak. Mehu Ahmetovića. koji su se tu skrivali i potajno djelovali.. bivale sve teže i nesnosnije. Ali. Obudovac. premlaćivale mještane ili ih otpremale u logore. zajedno sa grupom Posavaca. desetak dana kasnije. 11 . ne htjeli. porazbolijevali i Nasto Nakić. Mustafa Sinanagić i Hasan Trebinčević Hakan i. U vodoplavnim i još neolistalim posavskim lugovima. povlačio sa Majevice).to niko nije umio da kaže. takođe. da ostanu u Posavini. krenuli ka trebavskim brdima. polovinom marta. a od trojice izviđača ni traga ni glasa. čim su stigli u Bukvik. Ustaše i oružnici su im stalno išli po tragu. odmah nakon toga. još iste noći. zaraza se i dalje širila pa su se.. zakratko. mještana. nije bilo skloništa. Malo je bilo ljudi koji su smjeli da pod svoj krov.. nakon duže rasprave. prvo otkrili i pohvatali iznemogle Simu Petrovića i Mustafu Šehovića. htjeli. Prvo su se porazbolijevali Simo Petrović. i Nastu Nakića. a ostali. prime partizane. pa su tako. prvo pronašli Petra Kaurinovića i Stevu Živkovića. ali šta se sada na Trebavi događa . da se sklone u neku poljsku kolibu (stanaru) u Gornjem Žabaru. iz dana u dan.ta u Posavini čule. Žabare ili u neko od drugih srpskih sela u Posavini. No. javili su se Sreto Petrović Srbijanac. Njih trojicu su drugovi jedva nekako uspjeli da sklone u Siminom i Borinom rodnom selu Obudovcu. donesena odluka da se. pa je zbog toga. uputi patrola koja će ispitati kakvo je stanje na Trebavi. Za izvršenje toga zadatka.. u takvim prilikama. Međutim. a zatim. Mustafa Šehović i Boro Popović. Safeta Salihodžića i Ratka Vojinovića. kao dobrovoljci. Safet Salihodžić i Ratko Vojinović (jedan od majevičkih partizana koji se.

braća i rođaci doktora Mustafe Mujbegovića . došli i Mehmedalija Tufekčić i Hamid Mazalović iz Gradačca. odnosi sa četnicima su se iz dana u dan zaoštravali tako da je. takođe obolio od tifusa. Tako su u ove jedinice.dok se ova grupa posavskih partizana. nekako u to vrijeme.odista bile u rasulu. još bile prisutne i uspijevale da se održe neke. ipak. nekim drugim pravcem probijao sa Majevice ka Posavini i Trebavi i tek kasnije se pridružio ostalima. nisu daleko odmakli. pali kao žrtve tih razmirica i rasula. takođe. Sreto i ostali. Vuko Simić. preganjala sa ustašama i rvala sa tifusom . došlo i do oružanog 12 . Međutim. Nakon toga je i Živko Ćuskić. Stevo i Savo Živković. čekajući povratak izvidnice. polovinom aprila. među kojima i Mehmed Mujbegović. Boro Popović. Milivoje Stojčević Brzina i komandir čete Nikola Simić koji se. Avdo Mujbegović i Edhem Mujbegović . tako da su i ona prva trojica kurira. 0 njihovim prijašnjim namjerama: o odlasku na Trebavu. morali da se sklanjaju ispred ustaške policije. manje.Međutim. tih dana. jedini oslonci i utočište pristalica narodnooslobodilačkog pokreta sa trebavskog područja. a druga od 50 boraca pod komandom Novaka Mrkonjića. od bivše Posavske partizanske čete i Partijskog povjereništva za Posavinu. inače rodom iz Bistarca kod Tuzle). čuvši šta se sa ostalima dogodilo. a odatle na Ozren. izvršio samoubistvo. Na žalost. Ovoga puta su krenuli Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić (koji se.zatim Ferid Širbegović i još neki. kao i jedna grupa antifašista iz sela Tarevaca. u kojoj su ova dvojica komunista junački izginuli. nešto ranije. U jednom gornježabarskom zaseoku sustigle su ih ustaše: došlo je do kratke i neravnopravne borbe. više nije moglo biti ni govora. doduše. prvenstveno komunista i antifašista koji su. prije nego što su ova četvorica pala u šake ustašama. zbog svoje aktivnosti. partizanske jedinice: jedna od nekih 150 ljudi pod komandom Nikole Ćelića. poslije Vukosavaca našao u Posavini. Bili su to. u životu je ostalo samo sedam ljudi: Petar Kaurinović.kao što se to i ranije govorilo . bila je donesena odluka da se ponovo uputi patrola na Trebavu.na TreBavi su. Ukratko rečeno. Doduše u toku marta . Jer. ustaničke snage na tom prostoru su .

Jer. u sastavu Trebavskog četničkog odreda. ustaše su i dalje harale i činile svakojake zločine. pa su i oni krenuli na Krečane. među prvima . na žalost. zavladao je još veći strah i nesigurnost.bolje reći onaj dio njegovih boraca koji je i dalje ostao vjeran idejama narodnooslobodilačkog pokreta . pa su Cvijetin Todić na Ozrenu. formirao i takozvani Posavski četnički bataljon. Stoga je većina tih ljudi. pogotovo Srba. nemajući drugog izbora. a zatim i na Ozrenu i Trebavi . svako u svoje ime i na svom području. nastavili da djeluju na liniji narodnooslobodilačkog pokreta? Najzad je preovladalo ovo drugo mišljenje. Čak su i mnoge pristalice narodnooslobodilačkog pokreta. godine u selu Lipcu kod Doboja .kod golorukih i nezaštićenih posavskih seljaka. Šta to zapra13 . maja 1942. Petokolonaši i raskolnici su se. pokazali nadmoćnijim: Ozrenski partizanski odred je . Poslije svega što se dogodilo . čiji je komandant bio takođe Posavac. četnički komandanti su. Četnici su potpuno zagospodarili tim područjem. a pop Savo Božić na Trebavi. četničke odrede. tražeći kakav-takav oslonac i utočište. U takvoj situaciji i nekoliko preživjelih partijskih aktivista našlo se u dilemi: da li da i dalje ostanu izolovani i prepušteni sami sebi . Nekako u isto to vrijeme dok se ovo događalo sa Petrom Kaurinovićem i ostalim pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta iz Posavine.ili da se i sami prilagode prilikama i nađu u toj sredini gdje bi. odlazila na Krečane nedaleko od Gradačca gdje se. odmah nakon toga. izražavli svoju lojalnost i privrženost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. čime su. pop Dimitrije Stefanović iz Gornjeg Žabara.prvo na Majevici. u stvari.sukoba. već prema mogućnostima. a zaštite niodakle nije bilo. pravili sporazume sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti.da se povinjuju istoj sudbini kakva je već snašla Nastu Nakića i ostale . Takav jedan dokumenat je.da formiraju svoje. odlazile u taj bataljon.na sastanku koji je sa tim predstavnicima održan 28. počeli da uvode svoju vlast .potpisao i komandant Trebavskog četničkog odreda pop Savo Božić.morao da napusti svoju ranije oslobođenu teritoriju.

Tokom ljeta 1942.. u bataljonu je i nadalje glavnu riječ vodio Petar Kaurinović. Stoga i Petru Kaurinoviću. u duhu toga sporazuma. narednika bivše jugoslovenske vojske. No. na Krečane. nikakvih ozbiljnijih borbi nije bilo. nije imao nikakvog autoriteta.. Iza tog zahtjeva opet su stajali Petar Kaurinović i ostali. kako Mičić. Sporazum sa predstavnicima okupatorsko-ustaških vlasti što ga je pop Savo prihvatio i potpisao ubrzo je stupio na snagu.sada je svakom razumnom i dobronamjernom čovjeku bilo jasno. Jer. neko zbog neobaviještenosti. a neko zbog ustaške samovolje i terora. takođe Bukvičanin . kako se te pristalice nisu često pojavljivale. nisu morali da zaziru od ustaša.. ali to Bukvičanima nije odgovaralo. nego im je pop Savo za komandanta nametnuo nekoga Vladimira Mičića. godine. Četnički agitatori su i nadalje pronosili priče kako partizana nigdje više u blizini nema. u Bukviku. Tako se nekih 70 ili 80 Bukvičana. pa su stoga i postavili zahtjev da se izdvoje i da. Naprotiv. izvodile grupice razularenih četnika i legionara. kako su protjerani ne samo sa Majevice i Ozrena nego iz cijele is14 .. tako da i četnici. nakon toga. Nisu uspjeli samo to da na čelo bataljona isture svoga čovjeka. Sem manjih čarki koje bi.vo znači . to su i četnici ljenčarili i muvali se oko svojih kuća.čovjek koji je i odranije uživao veliki ugled i poštovanje.da nađu s njima zajednički jezik. kao stranac..! Sada su i jedni i drugi. Pop se u početku opirao. prisno sarađivali u traganju za pristalicama narodnooslobodilačkog pokreta. i njima je to išlo u račun: htjeli su da te ljude.da je to akt potpune izdaje i kapitulantstva .. pošto-poto. već bili prisili kokarde i našli se u bataljonu popa Dimitrija. godine. tu i tamo. formiraju svoj bataljon. No. ali je na kraju popustio.Bukvički bataljon. Nikoli Simiću i ostalima nije bilo teško da se prilagode toj sredini: da se povežu sa tim ljudima . vratilo u svoje selo i formiralo . izvuku ispod štetnog uticaja popa Dimitrija. u Posavini i na Trebavi je vladalo relativno zatišje. rodom iz Birča. Naravno da je takvo »ratovanje« odgovaralo i onim četnicima koji su tu. došli iz udaljenijih posavskih sela. krajem avgusta 1942. pa je bilo jasno i velikom broju posavskih seljaka koji su.

pod zaštitom noći i uz pomoć mještana. a zatim (16. Tako je to bilo sve do kraja septembra kada je. Poslije mjesec dana provedenih u Sremu. nastavila pokret dalje . znatno pojačana i snabdjevena oružjem i municijom što ga je tamo zaplijenila (u borbi sa Nijemcima 14. iza nje je. Zvornika. Petog oktobra 1942. Bijeljine i Brčkog.. Sa njom se ovoga puta. na Trebavi. Mehmed Mujbegović. pa neće. bilo nešto oko 1300 boraca. Istina. pored njemačkih i ustaško-domobranskih snaga iz susjednih garnizona: Tuzle.Tuzla. Nijemci su veoma brzo reagovali i odmah počeli da pripremaju opsežniji napad na Šestu brigadu i sremske partizane u kome je. preko sremske ravnice. poput svježeg povjetarca. oktobra kod Dvorca nedaleko od Sremske Rače). novembra) zauzela Lopare i tako presjekla cestu Brčko . Hamid Mazalović. brigada se ponovo vratila u Bosnu. na Trebavu. stigli i neki od poznatih posavskih i trebavskih partizana za koje se još od aprila ništa nije znalo: da su tu doktor Ethem Čamo. Brigada se nije dugo zadržavala na Trebavi: ostala je tu svega dva-tri dana i opet se vratila na Majevicu. tako da je u koloni. godine. 15 . Pero Bosić i drugi. Šesta istočnobosanska brigada je. prebacio i Sremski partizanski odred. Mehmedalija Tufekčić. prvo (11. preko Save. prostrujala vijest da je. Pristalice narodnooslobodilačkog pokreta su. sa tom brigadom. koja se 5.točne Bosne. u sadejstvo Sremskog partizanskog odreda. čak ni šljivu sa grane da uberu. trebalo da učestvuju i majevički i trebavski četnici. ostala drukčija politička atmosfera: ostale su priče i prepričavanja kako je to nekakva neobična vojska čiji vojnici neće ni plot da satru. novembra) razjurila četnike kapetana Dragoslava Račića u Donjoj Pilići. izbila na Savu gdje je. kod sela Broca. odahnule.ka fruškogorskim brdima. jednu od glavnih saobraćajnica koja povezuje posavsku i semberijsku žitnicu sa tuzlanskim industrijskim bazenom. prebrodila rijeku i odmah. najzad. bez pitanja i odobrenja. Ubrzo nakon povratka iz Srema Brigada je. novembra formirala na desnoj obali rijeke. Ali.. stigla Šesta istočnobosanska brigada te da su.

pojedinačno ili u grupicama. ova dva partizanska štaba su. sljedećeg dana. treba da učestvuje i ovih 1200 četnika koliko ih se. trebalo da se pridruži i Bukvički četnički bataljon. na redu... jedne večeri. novembra 1942. stigli u selo Vražiće ispod Majevice: tu su i zanoćili. novembra. takođe uspud. Bukvičani su se povinovali naređenju i krenuli.nastavili pokret i. pojedinačno tuku. s istim ciljem. to da je 70 njegovih četnika. desila još jedna neprijatnost. začas ih razoružali i takođe. zakonačilo u selu Lukavici ispod Majevice gdje su ih na spavanju. sastavu.njih oko 80 . koji su se tih dana nalazili u selu Trnovi nedaleko od Bijeljine. No... popu Dimitriju se. Držeći se starog ratničkog pravila da je napad najbolja odbrana. negdje oko 20. pop Dimitrije je svoju »vojsku« ipak doveo na Maleševce: na ugovoreno zborno mjesto gdje su se. krenulo sa Krečana ka Majevici i 500 četnika pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. doduše . godine. već bilo sakupilo na Maleševcima. Desilo se. i »komandant« Mičić nije imao kuda nego da se i on. a dvadesetak njih je već bilo iščezlo iz kolone. mada ne u punom. bez oklijevanja. prema naređenju komandanta Trebavskog četničkog odreda popa Save Božića. Prvi su. 16 . da Nijemci pripremaju ofanzivu u kojoj. uporedo sa ustaško-domobranskim jedinicama. Ostavši sam. » Štabovi Šeste brigade i Sremskog odreda. donijela odluku da preduhitre protivnika: da mu ne dozvole da se sasvim prikupi i poveže nego da ga. vrati u Bukvik. a onda su se i oni počeli da rasipaju i da se. bili četnici. bez i jednog svog vojnika. dok je još u pokretu. sljedeće večeri. već uveliko okupljali Bižićevi i Kerovićevi četnici. pa su tako saznali i za ovo okupljanje majevičkih i trebavskih četnika: saznali su. vraćaju kućama. Put ih je vodio preko Bukvika gdje je toj popovoj koloni. Sem ovog slučaja sa Bukvičanima. Ali. prijašnjem. Ostali su. vratili tamo odakle su i došli. naime. 28. naime.Tako je u skladu sa tim njemačkim planovima. Tako je došlo i do poznatog boja na Maleševcima. prema pristiglim obavještenjima. budno su motrili šta se oko njih zbiva. tek što su se malo od sela odmakli. iznenadili borci Drugog bataljona Šeste brigade.

tjerao svoje četnike da se bore. Naime i nekih stotinjak partizana sa Majevice je. sa »šmajserom« u rukama. do nogu bili potučeni. iia Maleševcima. No. Pričalo se kako je taj ratoborni pop. Poslije četničkog poraza na Maleševcima.na istovjetan način postupili i snašli se u novonastaloj situaciji. prividno prešlo u četnike. istupilo je 40 ljudi i reklo kako bi želilo da ostane u partizanima: da su s tom namjerom i krenuli ovamo. počela da se budi i jača vjera u sopstvene snage. Predalo ih se oko 700.poginuo je i pop Dimitrije Stefanovič. da pobačaju kokarde i ponovo prišiju petokrake. ali su i nadalje djelovali na liniji narodnooslobodilačkog pokreta. Među zarobljenima je bilo i dosta Trebavaca. odmah nakon što se Šesta brigada vratila iz Srema. ponovo prešao u partizane. ostalo oko 140 mrtvih četnika. nakon kraće provjere i ispitivanja. jedan od one nekolicine preživjelih boraca Posavske partizanske čete koji su. Istina. morali da prišiju kokarde. Predvodio ih je Vuko Simić. u čitavoj sjeveroistočnoj Bosni je došlo do snažnog uspona narodnooslobodilačkog pokreta: u narodu je. naročito u toku pete neprijateljske ofanzive. februara bili odvojeni od glavnine: i oni što su krenuli ka Posavini i oni koji su ostali na Majevici . ni okupator nije mirno posmatrao šta se zbiva na ovom za njega veoma zna17 . Interesantno je da su pripadnici Prvog majevičkog partizanskog odreda . junački borili. poslije poraza u Vukosavcima.svi koji su 28. zajedno sa svojim dotadašnjim komandantom. čitav ovaj bataljon je (sem nekolicine zagriženih četnika koji nikada nisu ni bili partizani). štiteći i pomažući jedni druge. Izginuli su i njihovi komandanti: Đuro Bižić i kapetan Jovo Prnjatovič . nakon obračuna na Vukosavcima. sve do kraja narodnooslobodilačkog rata. zajednički.Četnici su. mada nikakvog međusobnog dodira i veze nisu imali. ponovo. Na bojištu je. poslije boja. Zbilja. Gotovo svi su se našli u takozvanom Jablaničkom četničkom bataljonu gdje su. Posavaca i Vučjačana. Treba reći i to da su se većina ovih ljudi. četnici su ipak pobacali oružje. uspjeli da se održe i sačekaju trenutak kada će moći. takođe. saopšteno da su slobodni i da mogu ići kućama. pa tako mnogi i izginuli. Kada im je.

i ovoga puta. Ostale su. ostao i doktor Ethem Čamo. svesrdno prihvatili. U semberijskoj ravnici i na sjevernim padinama Majevice je. marta preimenovan u Grupu majevičkih udarnih bataljona) i nadalje su ostali u Birču odakle su kasnije. formiran i Treći majevički partizanski odred ili . Zahvaljujući ranijim poznanstvima i prijateljstvima što ih je godinama sticao kao sreski veterinar u Gradačcu. terenske. Pantom Nikolićem i još nekim partijskim aktivistima koje je tu zatekao . nije vratio Sremski partizanski odred.Kurjakov odred. godine. Upravo s takvim ciljem i zadacima na Trebavi je.ljudi su se postepeno oslobađali onog. Pod uticajem tih vijesti . Vijesti o zbivanjima na Majevici i u Semberiji veoma brzo su stizale i još brže se širile po Trebavi i Posavini. istina. prijašnjeg. bile 18 . njemu nije bilo teško da obezbijedi sebi boravište: ti njegovi stari znanci i prijatelji su ga. prema tome. kao i novoformirani Majevički partizanski odred. Ukratko rečeno. ostao samo Sremski partizanski odred. ka jugu . za relativno kratko vrijeme. zavladalo izvjesno zatišje koje je trajalo sve dok se u te krajeve. u proljeće 1943.kako ga je narod prozvao po njegovom čuvenom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku .zajedno sa Milošem Tolpom. polovinom januara sljedeće godine. straha i pometnje: u narodu je raslo samopouzdanje i vjera u pobjedu. nakon toga. morali da napuste Majevicu i prebace se na Birač. Na Majevici i u Semberiji je. partizanske grupe koje su se veoma brzo razvijale i jačale tako da je od tih grupa.kao i vijesti sa ostalih ratišta širom naše zemlje . krenuli dalje. i neke manje.u sastav glavnine NOVJ. ponovo krenuo u ofanzivu.čajnom području.. Šesta brigada i novoformirani Majevički partizanski odred (25. već polovinom decembra. poslije odlaska Šeste brigade.da hvata veze sa najboljim simpatizerima sa toga područja i da formira partijsku organizaciju. po naređenju Vrhovnog štaba. odmah je počeo . Tako su Šesta brigada i Sremski partizanski odred.. postojali su svi uslovi da snage narodnooslobodilačkog pokreta i u ovim krajevima dođu do punog i još jačeg izražaja. Tako su. I čim se malo snašao i prilagodio prilikama. pa je.

shvatili o čemu se radi: da komunisti »vršljaju« ne samo po Bukviku. Pohvatane su veze i sa nekolicinom aktivista Partije iz Bosanskog Šamca. ni Okružnog komiteta za Majevicu i Semberiju . niko drugi nego ti isti četnici. Stoga njima ništa drugo nije preostalo nego da se pritaje i zakonspirišu: da formiraju svoju partijsku ćeliju i da . seljaci. nego i po čitavoj Posavini. jednom prilikom bile uhvatile Boru Popovića.po nagovoru Petra Kaurinovića. braće Živkovića i drugih . u Posavini je. Posavaca. i dalje bila aktivna partijska ćelija sastavljena od komunista.više nije bilo. pojedinačno i u manjim grupama. koji su poslije četničkog puča u Vukosavcima. Pristalice četničkog komandanta Pavla Gajića su.. Dešavalo se da se neko od tih ljudi nađe u neprilici: da mora da se sklanja ispred Pavla Gajića i njegovog bijesa. veoma brzo. bolje reći u Bukviku. prešla na Majevicu i stupila u Kurjakov odred. Ali. A kako i s kim da je imaju kad ni jednog od tih rukovodstava . Odžaka i još nekih mjesta. sve do proljeća 1943. da odlaze na tu stranu. simpatizeri našeg pokreta. na primjer. sva ta reagovanja i poduhvati četničkih komandanata su bivali uzaludni. ali su ga. pa nisu izostala ni reagovanja četničkih komandanata koji su..pridržavajući se osnovne linije narodnooslobodilačkog pokreta . nakon tog saznanja. iščupali iz zatvora. Izgledi za širu mobilizaciju stanovništva toga kraja i njegovo uvođenje u borbu protiv okupatora bivali su sve bolji i realniji.ni Partijskog povjereništva za Posavinu. ostali u životu i našli se tu na okupu. Dok se ovo događalo na Trebavi. Kurjak je na 19 . Vezu ni sa jednim od svojih partijskih rukovodstava više nisu imali. Tek tada. Jer. Modriču.negdje početkom ljeta krenula iz Posavine. mnogi od tih ljudi su malo odahnuli i počeli. nego i znatan broj »domaćih« četnika je štitio i skrivao ovu grupu partijskih aktivista. godine sve dok se nije saznalo da je na Majevici formiran i Treći majevički partizanski odred . Tako je i jedna grupa od nekih tridesetak dotadašnjih četnika i još toliko seoskih omladinaca .formirane partijske ćelije u Gradačcu.rade ono što su sami mogli i umjeli.. Ali.ti ljudi nisu imali nikakvog oslonca i zaleđa. ne samo mještani. Skugriću.. Rezultati nisu izostali.

dok je Petnaesta majevička brigada.u pogledu partijskog života i rada . Naime. početkom 1943. bukvička partijska organizacija je.sve dok. preko željezničke pruge Sarajevo-Višegrad. neprijatelj se i dalje uporno branio. a to je na obnovi i izgradnji partijske organizacije u istočnoj Bosni. nekoliko divizija NOVJ je odmah prešlo u protivnapad i. Naime. godine. Šesta brigada se još neko vrijeme zadržala na Romaniji i Birču. dobio svoje okružno rukovodstvo (u početku Okružno partijsko povjereništvo.došlo do krupnih i značajnih promjena: do obnove prijašnjih veza i popune pojedinih. od te grupe. I čim se malo 20 . formirao posebnu četu. godine. zauzelo Olovo. djelovala samostalno . Oblasni komitet je. u prethodnom periodu prorijeđenih.. ali nova. u ljeto iste godine. formirao i Okružno partijsko povjereništvo za Trebavu i Posavinu. a nešto kasnije. plima narodnooslobodilačkog pokreta u istočnoj Bosni ničim se više nije dala zaustaviti.njihov zahtjev. za kratko vrijeme.. Međutim. početkom jula 1943. Istina. snažnog. raskinuvši neprijateljev obruč na Sutjesci i probivši se. U drugoj polovini juna iste godine došlo je do poznatog. koje je trebalo da mobiliše nove snage i nastavi daljnju izgradnju i učvršćenje toga pokreta.bez čvršćeg oslonca i veze . takođe u proljeće 1943. zajedno sa Štabom divizije. zatim. htjela-ne htjela. još uvijek. a poslije Okružni komitet). a za komesara Savo Živković opet jedan od nekolicine posavskih komunista. prodora glavnine NOVJ na teritoriji istočne Bosne. Kladanj. Tek tada je i narodnooslobodilački pokret u ovim krajevima. formirana i Sedamnaesta istočnobosanska udarna divizija. Upravo u takvim prilikama je. stigla na Majevicu. nije formiran i Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu. Petnaesta majevička brigada i Majevički (Kurjakov) partizanski odred. Srebrenicu i Zvornik. snažna. na Trebavi i u Posavini. Tek tada je i u tom pogledu . radeći na realizaciji jednog od tih svojih osnovnih zadataka. Vlasenicu. partijskih rukovodstava. u čiji sastav su ušle: Šesta istočnobosanska brigada. godine. prvo obnovio Okružni komitet KPJ za Majevicu i Semberiju. za čijeg komandira je postavljen bivši komandant jednog četničkog bataljona Rajko Anđelić.

brigada je brzo i lako savladala neprijateljevu posadu u Gradačcu. dok ih je tridesetak ostalo u novoformiranoj. Steve Trivunovića i drugima jer se sa njima samo preko puščanih cijevi moglo razgovarati pošto su bili ogrezli u zločine. Petnaesta majevička je. 21 . I. partizanskoj četi. oni su se. Slatini i drugim posavskim selima. u stvari.. kao jezgru oko koga će se okupljati novi dobrovoljci.. tobožnji četnici iz takozvanog Bukvičkog četničkog bataljona su još dan ranije. Pedeset i dvojica su odmah izašla iz stroja i stupila u Brigadu. razoružali svoga komandanta narednika Mičića i strpali ga u zatvor. terenskoj. Bježali su i njihovi četnici. s namjerom da prečisti račune sa četnicima Pavla Gajića.oporavila i popunila novim ljudstvom.. jula osvanula u Bukviku. ustaše su. Obudovcu. postrojili pred bukvičkom školom.. koja je dostavila detaljna obavještenja o jačini i rasporedu ustaško-domobranskih snaga i pripremila svoje aktiviste da pomognu brigadi prilikom napada na grad. Međutim. nadomak Gradačcu. još ranije. No. dabome.. saznavši za dolazak Brigade.. koji su. četnički komandanti su se na vrijeme sklanjali sa vidika. krenula ka Posavini i Trebavi. Jer. Četvrtog dana nakon dolaska u Posavinu. Izdvojen je. Zahvaljujući još ranije uspostavljenim vezama sa gradskom partijskom organizacijom. odmah pobacali oružje i predali se partizanima. sem jedne grupe ustaša i oružnika koji su se povukli u kulu Husein-kapetana i odatle pružali otpor. 24. Tako je Petnaesta majevička brigada. Ostali branioci grada su. Petnaesta majevička brigada je napala neprijateljevo uporište u Gradačcu. Sljedećeg dana Brigada je nastavila pokret kroz Posavinu prema Žabarima. nikakve borbe u Bukviku nije bilo. nešto oko 80 domobrana i četrdesetak legionara. bili otišli u partizane. iz kule i dalje pružale otpor sve dok se. Predalo se nekoliko oficira. jula. nisu pojavili njemački tenkovi. kukolj iz pšenice. U redovima ovih dveju jedinica bilo je i dosta Posavaca. bez kokardi na kapama. napokon. sa jednim bataljonom Kurjakovog odreda. već krajem jula. 28. A kada je Brigada stigla.

Takav razvoj događaja četnici su jedva dočekali. i oni su počeli da izlaze iz svojih skrovišta.. stiglo je naređenje Vrhovnog štaba da Divizija odmah krene ka Ozrenu... a zatim pristupile sređivanju prilika na tom području. avgusta. razumije se. Samo iz posavskog sela Miloševca. iz pravca Modriča i Bosanskog Samca. septembra 1943. Doduše. U njegovom sastavu 22 . a druge su se spustile u posavsku ravnicu i prvo oslobodile Modriču.. naročito u odrede. Međutim. Četnici su ostali i. Bosanski Šamac. Mnogi su istrčavali pred Nijemce i pridruživali se njihovim kolonama. bili su sada oslobođeni. za kratko vrijeme. prije svega formiranju organa nove narodne vlasti.. Sva sela i gradovi. Perspektive narodnooslobodilačkog pokreta su bivale sve šire i svetlije: pobjeda nad okupatorom je bila na vidiku. razbile trebavske četnike. formiran je Posavski partizanski odred. pa se i sve veći broj dobrovoljaca .ponovo su izbile na Trebavu i.Brigada je morala da odustane od svojih daljih namjera i da se pod borbom povuče prema Majevici. Sa velikih svjetskih ratišta su. širom Trebave i Posavine. takvo stanje nije dugo potrajalo. Orašje. Upravo u takvoj situaciji. jedne su ostale na Trebavi. Već u prvoj polovini septembra. Međutim. iznova počeli da uvode svoju strahovladu: da progone pristalice narodnooslobododilačkog pokreta. I čim su se.javljao u jedinice narodnooslobodilačke vojske. upravo u toku te i takve aktivnosti. godine. javilo se tih dana oko 70 dobrovoljaca. takođe.Šesta istočnobosanska i Petnaesta majevička brigada .u želji da i oni učestvuju u toj pobjedi . već 15.... jedinice Sedamnaeste divizije . a zatim i Gradačac. pojavili okupatorski tenkovi. 17. jedinice Sedamnaeste divizije su nastavile svoja ofanzivna dejstva. nakon što su obavile određene zadatke na Ozrenu i u dolini Spreče jedinice Sedamnaeste divizije su se vratile na Trebavu. pristizale ohrabrujuće vijesti: Italija je već bila kapitulirala. i Švabama se žurilo: njihovi tenkovi su protutnjali preko Trebave i Posavine i opet se negdje izgubili. Naime. na primjer. I tek petnaestak dana kasnije...

svega tri dana kasnije. u početku. kao seoski učitelj. septembra iste godine. U sastavu toga odreda je. uslijedio još jedan takav događaj. Za komandanta je postavljen Nikola Simić. koji su. takođe u početku. koji je. godine. bilo nešto oko 160 ljudi. a nešto kasnije Panto Nikolić. na Trebavi je. dvojica uglednih Posavaca.) spojili u jedinstveni Posavsko-trebavski partizanski odred kazuju nam naredne stranice ove zanimljive i korisne knjige. Relja Pećo. Upravo o ovim dvema istočnobosanskim partizanskim jedinicama i njihovom borbenom putu . i u početku ustanka 1941. A onda je. što je trebalo da predstavlja tek samo osnovu. oko koje će se okupljati novi dobrovoljci. prilikom formiranja.o Posavskom i Trebavskom odredu. postavljen Slobodan Janković. Naime. bilo oko 150 boraca. vodili Posavsku partizansku četu. Stevo POPOVIĆ 23 . Za komandanta odreda je postavljen bivši komandant jedne četničke brigade. dok je za političkog komesara. formiran i Trebavski partizanski odred. u selu Skugriću. jedan od istaknutih partijskih aktivista sa Trebave. srž. koji su se nešto kasnije (u februaru 1944.je. bio dosta poznat u tim krajevima. 20. a za političkog komesara Boro Popović.

RIJEČ AUTORA Posavina i Trebava kao posebno vojnoteritorijalno. odnosno Ozrenski i Tuzlanski NOP odred. U pogledu partijsko-polidčkog rada i organizovanja narodne vlasti ovo područje je bilo u nadležnosti Okružnog komiteta KPJ i Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Trebavu i Posavinu. tretirali onoliko koliko je bilo potrebno da se objasne pojedine političke aktivnosti i vojne akcije koje su polazile sa posavskotrebavskog područja ili su preko tih naselja išle ka posavsko 25 . mobilizacije i obezbjeđenja u nadležnosti Komande posavsko-trebavskog vojnog područja i Posavsko-trebavskog NOP odreda. a u pogledu vojnoteritorijalne organizacije. vojnih dejstava. sa manjim izmjenama u pogledu teritorijalne nadležnosti. Okružnog narodnooslobodilačkog odbora z. odnosno Posavsko-trebavskog odreda. u ovoj knjizi. Obuhvatalo je teritoriju opština: Bosanski Samac. Modriča. Odžak i Srebrenik. ostalo do kraja rata. patrijsko-političko i administrativno područje konstituisalo se u ljeto 1943. Gradačac. Ona su pripadala teritoriji koju su pokrivali Okružni komitet KPJ i Okružni narodnooslobodilački odbor za Tuzlu. Naselja na južnim i jugoistočnim ograncima Trebave. Zbog toga smo ta naselja. godine i kao takvo. nisu u pogledu partijsko-političke i vojnoteritorijalne organizacije spadala u nadležnost Okružnog komiteta KPJ. u dolini rijeke Bosne. koja pripadaju opštinama Gračanica i Doboj.a Trebavu i Posavinu i Komande posavsko-trebavskog vojnog područja. u prvo vrijeme. i Komanda tuzlanskog vojnog područja. nekoliko naselja koja pripadaju opštini Doboj. posavski dio opštine Brčko i.

to jest da prikupimo osnovne dokumente o odredu. o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda.Posavskog. godine. . Prvo smo morali da vršimo primarno istraživanje. Postojeća istoriografska 1 memoarska literatura. Slično smo postupili i sa područjem Na obradi ove teme suočili smo se sa nekim pitanjima koja su ranije trebala biti razjašnjena. o NOP-u na terenu Posavine i Trebave i 0 dejstvu jedinica NOV na toj teritoriji. razvoju i borbenoj aktivnosti . Zato je i materija o Posavsko-trebavskom NOP odredu podijeljena na uvod i šest poglavlja. mjerama okupatora i kvislinga da zaustave razvoj narodnooslobodilačke borbe i o oživljavanju aktivnosti NOP-a. U kraćem uvodnom dijelu date su geografske karakteristike područja Trebave i Posavine. Najteže je bilo objasniti događaje iz perioda 1941. Vučjaka i Majevice. o njihovim posebnim borbenim dejstvima do početka 1944. branili i širili slobodnu 26 . Drugo poglavlje govori o situaciji koja je nastala poslije prodora jedinica glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i u vrijeme boravka jedinica 17. Ovo poglavlje obuhvata događaje od aprila 1941. divizije u Posavini i na Trebavi u ljeto 1943. koja je trajala 7 mjeseci. Prvo poglavlje rukopisa govori o stanju poslije okupacije 1941. te ekonomske i društvenopolitičke prilike u periodu između dva rata. početku i razvoju ustanka.sredina 1943. ali nisu mogle da daju odgovore na mnoga pitanja iz oblasti formulisanja našeg istoriografskog zadatka. kao i od onih u kojima je odred bio samo jedan od djelotvornih činilaca. korisno su nam poslužile. U ovom radu prvenstveno se govori o nastanku.Posavsko-trebavski. o pripremama. kao i politička publicistika. Trebavskog i Posavsko-trebavskog NOP odreda. Odrede nismo mogli posmatrati izolovano od cjeline zbivanja koja su mu prethodila. zbog nedostatka primarnih istorijskih izvora. do avgusta 1943. godine. odredi su vršili odredske funkcije. koje su imale uticaja na razvitak NOP-a u tom kraju. U prvoj fazi svog razvitka. godine i o spajanju u jedan odred . te dejstvima tog odreda do aprila 1944./ trebavskom području.

zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na odredsku prostoriju. divizije. koja je posjednuta jakim neprijateljskim snagama.brigadu.teritoriju i obezbjeđivali djelatnost društveno-političkih organizacija Posavsko-trebavski odred je toliko brojno narastao i sazrio kroz borbena dejstva da je trebalo da preraste u višu taktičku jedinicu . postoje nekoliko dokumenata štaba Trebavskog NOP odreda. već donijeta odluka morala je biti odložena. Odred u ovom periodu ne vrši samostalne borbene radnje. Odred nije nastao odjedanput. već je partijska i skojev- 27 . Svega sedam izvještaja iz tog perioda govore o borbenim dejstvima. već je u sastavu borbenog poretka viših jedinica. godine. i 25. i dva izvještaja o boravku u srednjoj Bosni. Peto poglavlje govori o vojno-političkom značaju Posavsko-trebavskog odreda. Međutim. no i to su većinom obavještajni izvještaji i izvještaji o brojnom stanju. a manje kada je bio van svoje odredske prostorije. borbe za oslobođenje Posavine i Trebave i borbe za uništenje jake neprijateljske formacije u trouglu Bosne i Save u maju 1945. Tako. na primjer. U ovoj situaciji odred malog brojnog sastava egzistira kao jezgro koje je sposobno da primi nove borce kada stigne na svoju odredsku prostoriju. do maja 1945. postoji samo jedan izvještaj štaba Posavsko-trebavskog odreda za period od februara do aprila 1944. Nije sačuvan nijedan izvještaj štabova bataljona. Takođe. Četvrto poglavlje opisuje djelatnost odreda pod operativnom komandom jedinica 23. a šesto sadrži spisak boraca odreda. a nijedan dokument o petomjesečnom borbenom putu Posavskog NOP odreda. Period od septembra 1944. povratak u istočnu Bosnu i samostalna dejstva prema svojoj odredskoj prostoriji. dolaskom operativnih jedinica NOV na tlo Posavine i Trebave. Najviše teksta posvećeno je periodu kada je odred bio na svojoj odredskoj prostoriji ili kada je djejstvovao prema njoj.je mali broj dokumenata koji je nastao u samom odredu. Treće poglavlje opisuje četveromjesečni boravak odreda u centralnoj Bosni. Druga i daleko važnija odrednica u ovakvom pristupu za pisanje monografije . a jedan o političkom radu. nešto je brojniji dokumentima.

Odred je učestvovao u sastavu sedam divizija i dvanaest brigada narodnooslobodilačke vojske. O radu sreskih komiteta KPJ imamo izvještaje samo od aprila 1945. bilo dovoljno da se objasni djejstvo odreda kao vojnoteritorijalne jedinice. Ponekad se čini da je djejstvima krupnijih jedinica poklanjano više prostora. morali smo prikazati dejstva brigada i divizija kada su one. dolazile na to područje. uglavnom. odnosno JA u borbenim djejstvima. dat je. Odred je obezbjeđivao slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i time štitio i pomagao razvoj i rad narodnooslobodilačkih odbora i društveno-političkih organizacija. ukratko. u posebnom odjeljku. u izvještajima Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu i Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu od avgusta 1943. makar ukratko. što je razumljivo. godine. a za kasniji period do kraja rata praćen je njihov rad kada su one zajedno sa odredom djelovale na privremeno oslobođenim dijelovima Posavine i Trebave. do aprila 1944. opisati događaje koji su prethodili stvaranju slobodne partizanske teritorije u Posavini i na Trebavi i formiranju Posavskog i Trebavskog odreda. Da bi se mogla rekonstruisati vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi. jer su izvodile zamašnije akcije. Podaci o radu društveno-političkih organizacija i narodnooslobodilačkih odbora nalaze se. a na kraju rata i čete viših jedinica. godine. a svega jedan izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a. dati organizacionu strukturu i donekle djelatnost tih organizacija. kada je postojala slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu. do maja 1945. većinom na tlu Posavine i Trebave ili prema njima. u okviru svojih zadataka. Zbog toga smo morali. rad tih organizacija. O radu Okružnog narodnoos28 . u vrijeme kuda je odred tu boravio. Zbog toga smo morali. Za period od septembra 1943. Za rad organizacije SKOJ-a postoji nekoliko izvještaja Oblasnog komiteta SKOJ-a.ska organizacija strpljivim radom pripremala omladinu da popuni brigade i bude osnovna snaga za formiranje dva odreda kada jedinice NOV stignu u taj kraj. Njihov rad smo doticali u onoj mjeri koliko je. a odredu je često postavljan zadatak koji su izvršavali bataljoni. godine. po našem mišljenju. Odred je tada dolazio pod njihovu operativnu komandu i izvršavao zadatke kao dio njihovog borbenog poretka.

lobodilačkog odbora ima nekoliko izvještaja iz perioda septembar 1944 . Ivan Bumbulović. nismo mogli dovoljno osvjetliti. do 1983. general-potpukovniku Veljku Miladinoviću. Nema nijednog izvještaja o radu sreskih narodnooslobodilačkih odbora. kao i sekretar Redakcije Uroš Goranović. temeljno analizirali svaki dio rukopisa. Nikola Bosić i Ilija Drinić. Brčko. Orašje i Srebrenik u periodu od 1974. To se ponajviše odnosi na ona pitanja o kojima nema dovoljno podataka u istorijskim izvorima i koja su izvan sfere vojnih dejstava. u prvom redu. Zato im dugujemo posebnu zahvalnost. Odžak. i pored naše želje. Dragocjenu pomoć u stvaranju monografije pružili su. Gradačac. 29 . članovi Redakcije koja je formirana 1974. Modriča. pratili sve vrijeme njegovo nastajanje. ukazivali na propuste i nedostatke i mnogo pridonijeli da tekst dobije konačan oblik. Svoju zahvalnost dugujemo i recenzentima dr Zdravku Antoniću. Orašje i Srebrenik kao i brojnim pojedincima-borcima koji su nam davali korisne primjedbe i sugestije tokom rada na rukopisu. Podatke za pregled boračkog sastava odreda prikupljali su i provjeravali opštinski odbori SVBNOR-a opština Bosanski Samac. godine. Svjesni smo da izvjesne događaje. O radu tih organizacija podatke smo crpili iz izvještaja Okružnog i Oblasnog komiteta KPJ i iz listova »Front slobode«. Gradačac.maj 1945. Gračanica. Odžak. na čemu im najtoplije zahvaljujemo. Doboj. Modriča. Mehmedalija Tufekčić. Nadamo se da će ova knjiga opravdati svoju namjenu i biti od koristi drugim autorima za slične poduhvate. godine. Ljubo Antić. »Naša borba« i »Žena kroz borbu«. Doboj. dr Muhamed Kešetović. godine u sastavu: Boro Popović (predsjednik). Također se zahvaljujemo komisijama za istoriju Komiteta SK BiH za opštine Bosanski Samac. Brčko. Članovi Redakcije su inicirali rad na stvaranju rukopisa. Gračanica. Također ne postoje izvještaji o radu Okružnog i sreskih odbora AFŽ. dr Ibrahimu Karabegoviću i mr Rafaelu Brčiću koji su svojim primjedbama pružili znatnu pomoć na konačnom oblikovanju ovoga djela. Nikola Simić.

Modriča. Gračanica. 30 .Takođe zahvaljujemo skupštinama opština Bosanski Samac. koja je omogućila da se rukopis pretoči u knjigu i time učini pristupačnim široj javnosti. Na kraju zahvaljujemo Biblioteci »Ratna prošlost naših naroda i narodnosti« Vojnoizdavačkog zavoda. Gradačac. Brčko. Orašje i Srebrenik i· Republičkom odboru SUBNOR-a BiH koji su finansijski pomogli rad na stvaranju rukopisa i štampanje knjige. Odžak.

1952. 1954.Zemljopisni pregled. nezaštićenu nasipima. Ivan Božić i Milan Knežević. plavljenja su češća na prostoru oko 4 1 2 3 Anton Melik. naročito između Bosanskog Šamca i Orašja pravi mnoge meandre. Sava preplavi obale i izlije se u. ravnicu bosanske Posavine. a kod Brčkog oko 500 m.d. str. 31 . Idući ka zapadu. a sa južne i jugoistočne strane obroncima Trebave i Majevice. Beograd. Osnovi vojne geografije FNRJ. Prostrani masiv Majevice čiji obronci dopiru do rijeke Save (na prostoru Brčko . 2 Posavina i Trebava se odlikuju gustoćom rijeka i dječica.8 m na 1 km. str. 160-166. Širina je promjenljiva sa padom od 0. 1 Trebava i Vučjak u vojničkom pogledu ne predstavljaju znatnu prepreku zbog svoje male dubine. Njena širina kod Bosanskog Šamca iznosi oko 200 m. obrasle žbunjem i vrbacima. Zagreb. Školska knjiga. Jugoslavija .UVOD Bosanska Posavina je prostrana ravnica. znatno je pogodniji za izvođenje većih vojnih dejstava. Od Modriče ka ušću. Zbog toga. U svom toku. pri visokom vodostaju. koji zajedno sa malim padom onemogućavaju brz protok vode. Vojno delo. 173-181. jugu i jugoistoku iz ravnice postepeno izrastaju niski brežuljci. n. Rijeka Sava kod Bosanskog Šamca ulazi u svoj donji tok. 3 Korito rijeke Bosne na pojedinim mjestima račva se u više rukavaca koji su od matice odvojeni šljunkovitim nasipima. Anton Melik. Obale rijeke su joj lomljivije. str 197-198. gdje se dugo zadržava. koja je omeđena sa zapadne strane obroncima Vučjaka.Brezovo Polje) i dijele Posavinu od Semberije.

Zagreb. 1929. Na rijeci Bosni su postojali drveni kolski mostovi u Bosanskom Šamcu i Modriči. a drugi su. put se račvao na dva kraka i dolinom Bosne sa obje strane rijeke produžavao ka Doboju. Bosanskom Šamcu i Orašju. porušile jedinice NOV-a.d. 241. Modriča je putem preko rijeke Bosne bila povezana sa Odžakom i selima na lijevoj strani Bosne. Pored onih za Šamac i Modriču. 4 Rijeka Tinja. veoma krivuda. Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka. Preko Brčkog i Bosanskog Šamca su se uglavnom izvozili poljoprivredni i stočarski proizvodi. knj. a Brčko uz to još i sa Tuzlom i Bijeljinom. Bosna i Tinja su veoma značajne u vojnom i privrednom pogledu. n. godine porušen iz istih razloga. velike poplave. koji su korišćeni za prelaz jedinice NOV iz istočne u srednju Bosnu i obratno. str. pa je kretanje većih vojnih jedinica van puteva teško izvodljivo.km sa obje strane rijeke. Lijevi krak se u selu Podnovlje vezivao sa poprečnim putem koji je dolazio iz Dervente. Od Modriče. 5 U vrijeme visokog vodostaja rijeka i riječica u Posavini stvaraju se prostrane bare. godine. jer njihovim dolinama prolaze važne komunikacije. 32 . drugi od Slavonskog Šamca do Vrpolja. str. Sava. 546. Posavina je sa dva kraka bila povezana sa željezničkom prugom Beograd-Zagreb. koja izvire na jugozapadnoj strani Majevice. Stanoje Stanojević. Od Bosanskog Šamca je preko Orašja išao put za Brčko. na svom toku dugom 93 km. Uslijed neznatnog pada i niskog zemljišta. Na rijeci Tinji je bio most kod Skakave koji je 1943. Bibliografski zavod d. a ka jugu putevi ka Modriči i Gradačcu. Prvi je zapaljen u aprilu 1941. iz njega su polazili putevi preko Srebrenika ka Tuzli preko Srnica ka Gračanici i preko Gornjeg Žabara 4 5 Ivan Božić. U Gradačcu se sticalo više puteva. pravi često i preko ljeta. a putem koji je išao ivicom Panonskog bazena sa Gradačcem. Na Bosni je pri malom vodostaju bilo više gazova. Jedan krak je išao od Brčkog do Vinkovaca. u septembru 1943.d. u svom donjem toku. Milan Knežević. Na Savi i Bosni je bilo više skelskih prelaza. među kojima su najvažniji u Modriči. Rijeku Savu premošćuje željeznički i kolski most u Brčkom dug 755 m. Bosanski Šamac je bio putevima povezan sa svim mjestima u Posavini. IV.

Posavina je. najviše pod šljivama. živjelo je 70. konoplja.115. a na teritoriji sreza Brčko. Niski prinosi poljoprivrednih kultura uveliko su bili uslov6 7 Brčko. koji je kao hipotenuza zatvarao trokut Posavine čije su dvije katete rijeke Sava i Bosna.2% i drugih izmjena nastalih u periodu između 1931. 3. najnaseljenije područje u Bosni i Hercegovini. po popisu izvršenom 31. U oba sreza bilo je oko 40% Hrvata. 83% se bavilo poljoprivredom. 24% Muslimana i 1% pripadnika ostalih naroda i narodnosti. može se izvesti zaključak da je na teritoriji koja je. 22-23. u toku narodnooslobodilačkog rata. Pšenica je sijana na dvostruko manjim površinama nego kukuruz. U ratnim godinama 1941-1945. živjelo oko 180. 4. 6 S obzirom da su dijelovi Posavine i Trebave ulazili u sastav i susjednih srezova. Od industrijskih biljaka gajene su uljana repica. 35% Srba. konstituisana kao vojna. 7.Srnice .Doboj.000 stanovnika. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. 1973. šećerna repa i duvan (u okolini Orašja).009 stanovnika. Beograd. po broju stanovnika na 1 km 2 . godine ovaj put igrao je važnu ulogu u vojnim djejstvima. III 1931. Dr Zdravko Antonić. 7 U Posavini i na Trebavi preko 75% površina su predstavljale oranice. politička i administrativna cjelina. prema pomentom popisu. kojim se hranio najveći broj stanovnika. lan.za Brčko. str. Trebavsko i majevičko pobrđe obiluje velikim procentom zemljišta pod voćnjacima. godine u gradačačkom srezu živjelo 80. Prije drugog svjetskog rata. godine proizlazi da je 1939. a u brčanskom 97.Gračanica . a izvozio se u znatnim količinama.1% u trgovini i bankarstvu. Vojnoizdavački zavod. 1939. Na čitavom području povrtlarstvo je bilo znatno razvijeno. na teritoriji sreza Gradačac koji je ulazio u sastav Vrbaske banovine. str. U oba sreza ukupno je bilo 178. koji je ulazio u sastav Drinske banovine živjelo je 77.894 stanovnika. 16. Od ukupnog aktivnog dijela stanovništva Bosne i Hercegovine. srez i grad. 33 . Beograd. Glavni ratarski proizvod bio je kukuruz.498 stanovnika. godine. 1941.2% radilo u industriji i zanatstvu. i 1939. Na osnovu prirodnog priraštaja od 1. Pravcem sjeveroistok-jugozapad Posavinu i Trebavu je presijecao put Brčko .962 stanovnika.1% slobodnim zanimanjima i 2.2% ostalim poslovima.

str. zatim pilana i fabrika čarapa. ' knj. str. vijeka pridružuju im se. U Brčkom je postojala i manja fabrika ulja i špirita. u Brčkom redovno pristaju brodovi Dunavskog parobrodskog društva. odsustvom agrotehničkih mjera. n. te razvijen riječni transport pogodovali su razvitku trgovine. Modriči. a etivaže šljiva u Brčkom i Bosanskom Šamcu. Na osnovu prerade žitarica i voća razvila su se manja preduzeća. 9 Nasuprot slaboj zastupljenosti industrijskih preduzeća. 10 U velikim količinama se izvozi kukuruz i suha šljiva. Posavina i Trebava nemaju rudnog blaga i prostranih šumskih kompleksa.Bosanski Šamac i Orašje. vijeka kao trgovački centri razvijaju se Brčko. Najviše je bilo svinja. U dolinama rijeka i riječica bilo je puno vrba i šiblja što je uslovilo. a najmanje ovaca i koza. 2. 34 . 221-223. Antun Melik. Orašju. pa su nikle ciglane u Brčkom. 8 Stočarstvo je bilo srazmjerno manje razvijeno i uglavnom štalskog tipa. a uskoro i pruga Vrpolje-Šamac (Enciklopedija Jugoslavije. str. Već krajem 18. Žene Posavine i Trebave su izrađivale mnoge predmete narodne radinosti. Gračanica i Modriča. uspostavljena je parobrodska linija Brčko-Beograd-Oršava-Galac. Odžaku i Gradačcu. Uvoze se industrijski proizvodi i kolonijalna roba čija je potrošnja bila znatna. opštim siromaštvom i niskim obrazovnim nivoom stanovništva. godine. 17. Gradačac.d. goveda i sirovo voće. koje su služile podmirenju potreba gradskog i seoskog stanovništva. a u znatnim svinje. a od 1879. Peradarstvom se bavio znatan dio ženskog stanovništva. nova naselja . nedostatkom reprodukcionog materijala i poljoprivrednih mašina i alata. 191). usitnjenosti posjeda. osobito dijelove odjeće i prostirke. pa se zbog toga. a u drugoj polovini 19. razvoj korparstva. zatim goveda i konja. nisu mogla razviti veća industrijska preduzeća. Relativno dobre saobraćajne veze i njihova povezanost sa magistralnim putevima i željeznicom. Parni mlinovi su postojali u Brčkom. Godine 1862. Gradačcu i Bosanskom Šamcu. Izvozno-uvoz8 9 10 Isto. u varošicama je bilo dosta zanatskih radnji. na njihovom području.ljeni čestim poplavama. Željeznička pruga Brčko-Vinkovci podignuta je 1894. Posavina je bogata glinom.

vezan dugovima i mjenicama. Zemaljske banke iz Sarajeva i Prve hrvatske štedionice iz Zagreba. godine begovima su oduzeta kmetska selišta. O revolucionarnom radničkom pokretu u Tuzli od 1929. kukuruz. koji su robu uzimali na kredit uz veliku kamatu. U najtežem položaju su bili najamni radnici i bezemljaši.banku. produžena ruka trgovaca na veliko u eksploataciji seoskog stanovništva. Tuzla. sušama i drugim nedaćama. a u zimu i proljeće ga prodaje seljacima od kojih ga je kupila po znatno višim cijenama. Ranije kreditno solventni seljaci uvučeni su u dugove kod gradskih i seoskih lihvara i kod banaka. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji . str. živeći na usitnjenom posjedu koji je često bio izložen poplavama. Seljak je u to vrijeme bio ekonomski uveliko zavisan. a poslije 1918. na veliko. 12 11 12 Cvijetin Mijatović. Privilegovane agrarne banke iz Beograda. Agrarnom reformom 1920.Univerzal. Da bi se održali i izbjegli eksploataciju. Brčko je drugo mjesto u Bosni i Hercegovini koje je dobilo novčani zavod . 460-461. Mnogi su odlazili na kopanje kanala i kao sezonski poljoprivredni radnici u Slavoniju i Vojvodinu. seljaci u posavskim i trebavskim selima su stvarali zemljoradničke zadruge. do 1937. Od veletrgovaca je bila zavisna masa malih trgovaca. šljivu i stoku.polugrađani-poluseljaci.nim poslovima bavili su se trgovci na veliko koji su posjedovali znatan kapital. često ista lica. 1. opterećen velikim porezima. i begluci. 52. Seoski nadničari radili su po cio dan za bijednu nadnicu od 4 do 5 dinara. kupuje žito u ljeto i jesen jeftino. Građa za monografiju . 1979. godine i iz Beograda.Bosanski Šamac i okolina. Trgovačka buržoazija nije birala sredstva da se što više obogati. Time su bili ukinuti feudalni odnosi. Kasnije su otvorene filijale i ekspoziture banaka iz Zagreba i Sarajeva. str." Pojavili su se u znatnom broju i seoske gazde . 35 . Tada se naglo razvija trgovačka buržoazija. knj. osobito iz redova onih koji su se bavili izvoznim poslovima i otkupljivali. a 1921. Ona se bavi lihvarenjem. ili im ga daje na zajam uz veliku kamatu. osobito kod Državne hipotekarske banke.

u Tolisi kod Orašja. osobito obućari. nego i tifusa. 36 . U Brčkom je postojala bolnica malog kapaciteta. a u selima uz Bosnu i Savu oboljelih od trahoma.tuberkuloze pluća. šarlaha. Zbog opšte situacije u zemlji rađao se kod omladine otpor prema postojećem stanju i društvu i prijemčivost za ideje koje su propagirale promjenu takvih prilika i odnosa u društvu. mnoge zanatlije su zatvarale svoje radionice. kako bi tog dana mogli da nahrane svoje mnogočlane porodice.U gradovima je većina radnika radila na sezonskim poslovima kao što su pakovanje. zaraditi koru hljeba. Zbog opšte privredne stagnacije i pojave konfekcije. za tu svrhu neprikladnim prostorijama. To su bili nekvalifikovani radnici koji su egzistirali čekajući svakodnevno da dobiju posao. nehigijenskog načina življenja i stanovanja. a odnos između živorođenih i umrlih je bio također izrazito nepovoljan. Njih je opsluživao mali broj zdravstvenih radnika. smrtnost odojčadi bila je vrlo velika. U oblasti kulturno-prosvjetne djelatnosti područje Posavine i Trebave bilo je na nivou ostalih krajeva sjeverne Bosne. Zdravstvena zaštita stanovništva bila je na niskom nivou. a u drugim mjestima ambulante smještene u malim. U teškom položaju su bili šegrti i kalfe. Gračanici. Uslijed nedostatka zdravstvene zaštite. Poslije nje . splavarenje i ribarenje. difterije i dizenterije. zaostalosti u zdravstvenom vaspitanju. Životarilo se u opštoj privrednoj stagnaciji. Modriči. U gradove su dolazili osiromašeni seljaci. U zadnjim decenijama turske vladavine počele su se otvarati osnovne škole pretežno uz crkve i manastire. dorada i prerada šljiva. kako po gradovima tako i po selima. otvorene su osnovne škole u Brčkom. Umiralo se u velikom broju. Time je naročito bila pogođena omladina. utovar i istovar obično rasutog tereta. ne samo od tada opake bolesti . krojači i opančari. Prva osnovna škola otvorena je 1821. bez perspektive. koji su kod svojih poslodavaca radili uz ponižavajuće uslove i po 12 časova dnevno. tetanusa. nadajući se da će tu moći. Sve je više bilo siromaštva. U selima oko Gradačca i Srebrenika bilo je mnogo oboljelih od endemskog sifilisa.

u društvima koja su organizovana na nacionalnoj i vjerskoj osnovi. 2. Obudovcu. knj. 14 Kulturno-prosvjetni rad se odvijao u malom krugu ljudi. a kasnije za Jugoslovensku nacionalnu stranku (JNS) i na kraju za Jugoslovensku radikalnu zajed13 14 Brčko . Najčešće postavljena na konzervativnoj i tradicionalističkoj bazi umjetničko-prosvjetna djelatnost je bila pocijepana na tri nacionalne cjeline u kojima su se okupljali isključivo pripadnici jednog naroda ne miješajući se međusobno. hrvatska i muslimanska. 37 .srpska. str. Tako su sticana početna saznanja o osnovama dijalektičko-materijalističkog pogleda na svijet. Ona se. Bukviku i drugim naseljima.Bijeloj. opredjeljivala za Radikalnu stranku. 64-70. u prvo vrijeme. Čitaju se djela sa socijalnom tematikom i djela teoretičara marksizma. Modriči i Bosanskom Šamcu. Domaljevcu. kroz rad u tim društvima. počinju se otvarati čitaonice i stvarati društva prijatelja književnosti. Odžaku. širili napredne ideje. 13 Dolaskom austrougarske vlasti počela se stvarati mreža državnih osnovnih škola. U godinama pred rat u nekim od tih društava primjetan je uticaj demokratskih. Pored ovih postojala su razna lokalna društva koja su svoju djelatnost razvijala na humanitarnoj osnovi i na polju širenja pismenosti i prosvjete. Srpska buržoazija se u cjelini orijentisala prema građanskim strankama u Srbiji. nego tri u mnogo čemu suprotstavljene . 21. U tom periodu je u brčanskom srezu podignuto 18 osnovnih škola i jedna građanska škola. zalagala se za sprovođenje njihovih ideja i programa. Enciklopedija Jugoslavije. godine u Bosni i Hercegovini nije postojala jedna buržoazija. Nikla su i mnoga zanatlijska društva koja su često bila mjesto za okupljanje i organizovanje mladih radnika.srez i grad. Trgovačka akademija i Niža gimnazija u Brčkom i ženske stručne škole u Brčkom. antifašistički orijentisanih intelektualaca koji su. Dolaskom novih. Nakon stvaranja zajedničke države 1918. Između dva svjetska rata podignuto je nekoliko osnovnih škola: Građanska škola trgovačkog smjera u Gradačcu. naprednih ljudi u bosanske kasabe. str.

na zboru u Domaljevcu. To se najbolje moglo vidjeti u junu 1940. Muslimanska buržoazija. Muslimani su sve više uviđali da vodstvo JMO gleda samo svoje klasne interese i da raspoloženja muslimanskog stanovništva koristi u svojim pogađanjima sa predstavnicima srpske i hrvatske buržoazije oko podjele položaja i privilegija. sveštenik Svetozar Lazarević koji je pripadao njenom lijevom krilu i isticao se svojim naprednim stavovima imao je znatan broj pristalica u selima oko Bosanskog Samca.nicu (JRZ). seljak iz istočne Slavonije. raspoloženje je usahnjivalo. je uspjela da ono. koristeći se nezadovoljstvom muslimanskog stanovništva zbog njegovog položaja u novoj državi. Hrvatsko stanovništvo u Posavini nije bilo oduševljeno niti je nešto očekivalo od sporazuma Cvetković-Maček. Kako je u toj stranci. Hrvatska buržoazija je ispoljavala svoju političku aktivnost u Hrvatskoj seljačkoj stranci (HSS). propovijedale su nacionalizam i 38 . Prisutni su nijemo slušali govornike iz vodstva stranke. poslije ubistva Stjepana Radića. preovladao uticaj krupne buržoazije i klerikalnih elemenata i prešutkivan socijalni dio programa. hrvatske mase su sve manje bile zagrijane za političke poteze vodstva. sve više. Orašja i Brčkog. u ogromnoj većini. Građanske partije u Bosni i Hercegovini. ali što je vrijeme više prolazilo i što su. gdje je bilo prisutno više hiljada ljudi. Manji broj se opredjeljivao za Demokratsku stranku i Zemljoradničku stranku. iako su disciplinovano glasale za kandidate koje je istaklo vodstvo stranke. da bi se kasnije pretvorilo u opoziciju prema vladajućem sloju. Kandidat Zemljoradničke stranke. Za srpski narod ujedinjenje je predstavljalo ovaplođenje njegove ideje o zajedničkoj državi. nije počeo govoriti o teškom položaju seljaštva i o problemima koji ga tište. stvorene na nacionalno-vjerskoj osnovi. sve dok Antun Tuna Babić. na površinu izbijali klasni interesi srpske buržoazije. dugo vremena prihvata politiku i akcije Jugoslovenske muslimanske organizacije (JMO). Srpska i hrvatska buržoazija su smatrale Muslimane isključivo kao vjersku grupaciju koju treba pridobiti za sebe. narodni poslanik sa lijevog krila stranke.

a muslimanski su zaboravili parolu o autonomiji Bosne i Hercegovine i priklonili se postojećem stanju. Hrvatski nacionalisti u Bosni i Hercegovini su likovali. rodom iz Gornjeg Žabara (Pelagićevo).šovinizam i bile obojene političkim konzervativizmom i vjerskom netolerancijom. podijeljena teritorija Bosne i Hercegovine između srpske i hrvatske buržoazije. javno izjasnila za federalistički pristup u odnosu na autonomiju Bosne i Hercegovine. za ravnopravnost i slobodu sva tri njena naroda. n. srpski bučno protestvovali i pozivali u pomoć vodstvo Srpskog kluba iz Beograda. Jedino je dosljedna ostala Komunistička partija Jugoslavije koja se zalagala za narodnu autonomiju Bosne i Hercegovine u okviru borbe za demokratiju i nacionalnu ravnopravnost naroda i narodnosti Jugoslavije. protiv raskidanja cjeline teritorije Bosne i Hercegovine. 15 Socijalističke i slobodarske ideje koje je krajem 19. str. »Istorija bosansko-hercegovačke bune« i druge. Posebnu aktivnost na tom polju ispoljila je bosansko-hercegovačka studentska omladina sa fakulteta u Beogradu i Zagrebu koja se preko svoja tri otvorena pisma.d. Ta pisma su odigrala vidnu ulogu u spoznaji i političkoj orijentaciji širokih slojeva omladine u Bosni i Hercegovini u događajima koji su slijedili. u jesen 1939. Iz redova Srba. nalazile su plodno tlo u posavskim i trebavskim selima. Muslimana i Hrvata u Bosni i Hercegovini rađa se radnička klasa i nova inteligencija koja traži nove puteve u rješavanju nacionalnih i socijalnih pitanja i nalazi ih u učešću u radničkom pokretu. u politici i akcijama Komunističke partije Jugoslavije. našle su svoje 15 Dr Zdravko Antonić. 39 . 24-26. Njegove knjige »Umovanje zdravog razuma«. došlo je do novog zaoštravanja međunacionalnih odnosa. vijeka propovijedao istaknuti borac za demokratske slobode i narodna prava Vaso Pelagić. sa potpisima. Kada je sporazumom Cvetković-Maček.

1979. sastajao se sa svojim pristalicama i držao političke zborove. vijeka na političku pozornicu Bosne i Hercegovine stupa radnička Iklasa koja se organizuje u Glavni radnički savez Bosne i Hercegovine 1905. str. Univerzal.mjesto u kućama mnogih Poisavaca i Trebavaca. On je. Tuzla. V. knj. 16 Početkom 20. uz Đuru Đakovića. nego i neumorni revolucionar koji je ideje socijalizma smjelo. U godinama revolucionarnog vrije nj a Učo predvodi radničku klasu Tuzle i okoline u mnogim štrajkačko-tarifnim akcijama. smatrao ga saveznikom radničke klase i zalagao se za rješenje seljačkih pitanja (kao što je kmetstvo). godine. Dr Ibrahim Karabegović. 40 .Učo rodom iz Brvnika u Posavini. 1909. stvara prve organizacije Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) a poslije Vukovarskog kongresa na kome je prisustvovao. jer je shvatio njegov položaj. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. poznatog po imenu Husinska buna. Jedan od njenih osnivača i neumorni organizator i propagator bio je Miitar Trifunović . Poslije završetka I svjetskog rata Učo se vraća u Tuzlu. a protiv vlasnika fabrika i nenarodne vlasti koja svojim aparatom prinude fizički i politički štiti eksploataciju. knj. kada je došlo do sukoba između r u d a r a i žandarma. Za razliku od mnogih rukovodećih ljudi svoje stranke. On se neumorno bori za veća prava radnika i seljaka. 1. koji su svoj u djelatnost usmjerili isključivo prema radničkoj klasi. str. a potom u Socijal-demokratsku stranku Bosne i Hercegovine. 101. idejni i stvairni vođa štrajka rudara. 274. otvoreno i vrlo jasno i konkretno propovijedao i nastojao da ilh prihvate široke narodne mase. Kao član Glavnog odbora stranke on 1911. godine. Uče» nije zapostavio politički rad među seljaštvom. organizacije KPJ. godine dolazi na rad u Tuzlu i tuzlansku oblast da organizuje mladu bosansku radničku klasu koju su strani kapitalisti eksploatisali. On je kao pravi narodni t r i b u n nastupao na mnogim politi16 17 Enciklopedija Jugoslavije. a njihov sadržaj i ideje su prihvatale mnoge generacije. Mitair Trifunović Učo nije bio samo predvodnik i organizator kllasnog radničkog pokreta u sjeveroistočnoj Bosni. 17 Dolazio je u mnoga mjesta i sela u Posavini. Revolucionarna djelatnost Mitra Trifunovića u radničkom pokretu.

Slijedeće. U Brčkom je tada formirana organizacija KPJ u koju su uključeni Todor Zorić.) i Zakona o zaštiti države (2. uz pomoć Mitra Trifunovića Uče. Sekretar brčanske partijske organizacije Meho Ahmetović je učestvovao na Kongresu ujedinjenja. 1920. kao i drugdje u zemlji. u ovom kraju. Doboju. Mevla Ahmetović. građevinskih i komunalnih radnika koje su u početku imale 160 članova. Božo Bašić. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu izabran je na listi Komunističke partije Jugoslavije za narodnog poslanika. str. 18 U Brčkom je 1.čkim zborovima u Tuzli. Todor Zorić i Filip Filipović. jenjava revolucionarno vrijenje. formirane su sindikalne organizacije obućara. godine. stolara. na kojem je KPJ dobila taj naziv.) koje je buržoazija donijela da bi slomila narastajući otpor radnika i uticaj KPJ na narodne mase. godine formirana prva mjesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista). Alija 18 Isto. U periodu od 1927. Zabranjena je djelatnost KPJ i svih radničkih organizacija. Mihajlo Hajduk. XII 1920. zatvaranja Radničkog doma. Mihajlo Hajduk i Filip Filipović kao delegati brčanske partijske organizacije koja je tada imala 50 članova. Pred tim represalijama neki aktivisti povlače se iz političkog života i sindikalne borbe. iz Brčkog su učestvovali Meho Ahmetović. broj članova se udvostručio. 41 . Brčkom. do 1928. abadžija. U nju su ušli Meho Ahmetović. Gradačcu i na skupovima u mnogim selima. a na Vukovarskom kongresu. 275-276. rasturanja obućarske zadruge i raspuštanja sindikalnih organizacija. Formirana je i obućarska zadruga. pa zbog toga dolazi do hapšenja i progona komunističkih aktivista u Brčkom. konferencije zagrebačkih komunista. maja 1919. Ubrzo poslije toga. dolazi do izvjesnog oživljavanja partijskog rada poslije pisma Izvršnog komiteta Kominterne. Bijeljini. Poslije kongresa delegati iz Bosne i Hercegovine proveli su u Brčkom dva dana kao gosti svojih brčanskih drugova. god. Nakon proglašenja Obznane (30. VIII 1921. Znatno smanjena aktivnost odvija se preko Nezavisnih radničkih sindikata. upućenog na osnovu poznatih stavova 8.

Husein Burić. knj. Ahmet Kobić. Otrgnuto od zaborava. godine. Ivica Đermanović. Time su se pred KPJ objektivno stvorile perspektive jačanja njenog političkog ulicaja i bržeg sluiranja organizacijo KPJ i SKOJ-a u gradovima i selima. Počevši od 1938. Ono je izviralo iz mnoštva neriješenih nacionalnih i socijalnih pitanja. Huso Burić-Babura. Osvrt na radnički pokret u Brčkom između dva rata. Komunisti koji nisu uhapšeni. Tada su u Brčkom uhapšeni i od Suda za zaštitu države osuđeni Ahmet Kobić i Ivica Đermanović na tri godine robije. na 2 godine robije. svojim dugim postojanjem. Politička svijest naroda se kroz vlastita iskustva mijenjala mnogo brže nego ranije.19 Proglašenjem šestojanuarske diktature 1929. naročito omladine. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Razvijalo se široko opoziciono mnjenje. Hasan Burić na godinu i po. Martin Volovski. Narod više nije vjerovao golim i lažnim obećanjima buržoaskih političara. u decembru iste godine. te aprila 1932. Policija hapsi u Bosanskom Šamcu Mitra Trifunovića Uču i Sud za zaštitu države osuđuje ga 7. 1. koje je počelo novo partijsko rukovodstvo na čelu sa Josipom Brozom Titom i u Bosni i Hercegovini dolazi do oživljavanja djelatnosti KPJ na novim 19 20 Safet Pašalić. Ibro Omerbašić. Period diktature je. pokušavaju da ožive rad partijskih organizacija. U Brčkom je uhapšen Safet Pašalić i sproveden u zatvor u Sarajevo. Safet Salihodžić i Mihajlo Hajduk na dvije.Travanjkić. 806-812. Josip Oks na godinu dana robije i Ilija Šestić na 10 mjeseci zatvora. II 1930. 42 . uskoro. u Sarajevu održavaju partijsku konferenciju (treću po redu). godine komunisti su se našli na još većem udaru policije. dolazi do velikih hapšenja koja su zahvatila sve radničke centre u Bosni i Hercegovini. na kojoj je kao delegat brčanske partijske organizacije učestvovao Ahmet Kobić Kobo. nagomilao toliko ozbiljnih problema koje režim nikako nije mogao niti znao da riješi. članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. Međutim. Asim Mujkić. 20 U godinama neposredno pred rat političko neraspoloženje protiv režima prožimalo je dobar dio naroda. u sklopu opšte koncepcije ostvarivanja i jačanja uticaja KPJ. Safet Salihodžić i Safet Pašalić. str.

Štrajkačima su punu pomoć pružili radnici drugih struka i mnogi građani. i imali znatno iskustvo u političkom radu i borbi. 38-39. Tako je više stotina transportnih radnika 25.č. n. Preko biblioteke popularisane su knjige naprednih pisaca i časopisi socijalis21 22 Dr Zdravko Antonić.000 knjiga i brošura i bila jedina ustanova te vrste u gradu. a SKOJ sve više okuplja i organizuje omladinu i usmjerava je u antifašističku i revolucionarnu borbu. prvenstveno studenata Beogradskog univerziteta. Radi okupljanja. borba za dozvolu povratka u domovinu španskim borcima poslije poraza revolucionarnih snaga u Španiji. Asim Mujkić.osnovama.22 Komunisti uporedo razvijaju snažnu djelatnost kroz URS-ovu sindikalnu organizaciju. ubrzo se stvaraju mjesne i kasnije oblasne organizacije Partije i SKOJ-a. po ugledu na njemačke naciste. koji sprovodeći direktive CK KPJ. koja je imala preko 2. 818-814. godine obustavilo rad tražeći veće nadnice i snošljivije uslove rada. Partija prodire u nova područja. organizovanja i obrazovanja radnika ponovo je otvoren Radnički dom i u njegovom sastavu Radnička biblioteka. Poslodavci su morali prihvatiti zahtjeve štrajkača i radnici su se vratili na posao.d. koji su odgajani u duhu novog shvatanja mjesta i uloge Partije u narodu. uspostavljaju njihova rukovodstva i usmjeravaju ih u svakodnevnu aktivnu političku i sindikalnu borbu. 43 . str. za podršku narodima Čehoslovačke pred njeno pokoravanje itd. n. strpala mnoge komuniste. Brčanska partijska organizacija jača svoj ugled u gradu i selima i vodi niz političkih akcija kao što su: pomoć španskom narodu. Borisa Kovačević i Rato Dugonjić.21 Novi duh je time počeo da prodire u partijske i skojevske organizacije u Bosni i Hercegovini. U istočnu Bosnu dolaze Cvijetin Mijatović. stvaraju partijske i skojevske organizacije. organizujući tarifno-štrajkačke akcije. jula 1938. Uz pomoć komunista. komunicira sa narodom i obavještava ga o političkim događajima. Uglješa Danilović. str. za ukidanje koncentracionih logora u koje je policija.

koje je u svoje redove okupilo mnoge građane. Skojevska organizacija u Brčkom. godine Radničko kulturno-umjetničko društvo Vaso Pelagić. Asim Mujkić. Brčanski sreski komitet je također održavao kontakte sa komunistima u Bijeljini. a zatim i Sreski komitet KPJ. okupljanju i organizovanju omladine za ideje socijalizma i demok23 24 Ljubinka Bašović. Gradačcu i Tuzli. pa je često dolazilo do sukoba između mještana i organa vlasti. n. Pero Čuskić.tičke orijentacije. Prilozi Instituta za istoriju. 44 . ponajviše omladinu. posebno na Petra. Orašju. za koje se KPJ u svojoj politici zalagala. U periodu između 1935-1941. Boriša Kovačević. godine. Svoje glavne oslonce Nakić je našao u omladincima Petru Kaurinoviću. formirana 1939. Janku Vasiću i Jakovu Mitroviću. U Brčkom je prvo 1940. razvila je veoma živu aktivnost na pridobijanju. U Sreskom komitetu Nasto Nakić je bio sekretar. Ražljevu. pa su žandarmi morali pobeći.č. propagirane ideje i ciljevi. str. Vražićima i drugim naseljima. a članovi: Ahmet Kobić. Milan Marinković i Haris Suljić. Prilog istraživanju radničkih biblioteka i čitaonica u Bosni i Hercegovini između dva svjetska rata (1918-1941). Došlo je i do fizičkog obračuna. Nasto je oformio skromnu čitaonicu u kojoj su se mogla naći djela mnogih naprednih pisaca. Čeliću.23 Partijska organizacija se učvrstila i postala brojnija prijemom novih članova koji su bili prethodno provjereni kroz izvršavanje mnogobrojnih često teških zadataka. Djelovanjem komunista stvoreno je 1938. primljeno je u članstvo KPJ 20 članova.24 koji je razvijao djelatnost i održavao veze sa mnogim naprednim ljudima na teritoriji brčanskog sreza u Bosanskom Šamcu. 225-226. a ujedno je služila kao pogodno legalno mjesto gdje se mogla proučavati marskistička literatura i okupljati članovi KPJ i SKOJ-a. Pod uticajem Naste Nakića u Bukviku je stvoreno široko opoziciono raspoloženje prema organima vlasti. uz prigodan program. 814-815. Bukviku. str. godine stvoren Mjesni komitet. Društvo je imalo više sekcija i dalo je veliki broj priredbi u gradu i selima na kojima su. Sarajevo 1979. Žandarmi su se naročito okomili na familiju Kaurinovića.

Učo je prvo vrijeme morao biti veoma obazriv i indirektno djelovati. a policija je postala manje podozriva jer nije mogla primijetiti ništa sumnjivo u njegovom ponašanju. Došlo je do međusobnih kontakata i bližeg upoznavanja. propagirane su socijalističke ideje. Treće otvoreno pismo bosansko-hercegovačke omladine pod naslovom »Protiv rata!«. Nasto Nakić i Tihomir Vraštanović. Mitar Trifunović Učo je konfiniran. Poslije povratka sa robije. godine. septembra 1931. gostovanjima. pred sudbonosne događaje koji su slijedili 1941. demokratiju i ravnopravnost naroda!«. Omladinci su zajedno sa članovima Partije i ostalim pristalicama socijalističkih ideja organizovali izlet na kojem je bilo izvedeno nekoliko uspješnih prigodnih programskih tačaka. koja se navikla na njega. Moriš Papo i Vojislav Magazinović. zatim Mjesni i Sreski komitet SKOJ-a. prvo u svoje rodno selo Brvnik. među 70 polaznika bili su i predstavnici brčanske skojevske organizacije. godine. maja 1940. Skojevci su djelovali i imali snažan uticaj u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima omladine. kroz razgovore. godine. priredbama. programe priredbi i manifestacije. pa onda u Bosanski Šamac. Radivoje Pavlović. koji je održan početkom avgusta 1940. i studenti iz Brčkog: Simo Petrović. Kada se zaposlio u Srpskoj zemljoradničkoj kreditnoj žitarskoj zadruzi. pored ostalih. godine. u šumi PašIjani iznad sela Vesela kod Bugojna. Skojevska organizacija Brčkog održavala je veoma tijesne kontakte sa bijeljinskom skojevskom organizacijom. ukazala se šira mogućnost kontaktiranja. jer su mu ljudi prilazili kao obraz45 .000 stanovnika. »Za autonomiju Bosne i Hercegovine!« potpisali su. malo mjesto koje tada nije imalo ni 3. Na mnogim izletima. Branko Repić. Organizacija je pred rat narasla na oko 40 članova. formirano je više aktiva. U gradu je organizovana velika proslava 1. Vremenom je upoznao sredinu. Na kursu za skojevske rukovodioce Bosne i Hercegovine. a protiv fašističke i nacističke ideologije i njihovih pristaša ljotićevaca i frankovaca. Taj kurs je mnogo značio za sticanje saznanja i praktičnog iskustva u radu sa omladinom. Olga Nakić. »Za slobodu.ratije.

marta 1980. Šamca i okoline. Tada je izabran za sekretara pokrajinskog rukovodstva. Radmilo Kljajić. godine. Uhapšen je u 25 dr Ibrahim Karabegović. 46 . Politika od 6.čl. U Modriču. Risto Mikičić je u prvim godinama šestojanuarske diktature rukovodio partijskom organizacijom u Sarajevu. Često je kontaktirao sa Hasanom Zaimovićem. Jedan broj žena bio je pretplaćen na napredni časopis »Žena danas«. U aprilu 1932. Krajem 1940. učesnikom oktobarske revolucije. tražeći sklapanje kolektivnog ugovora. Učo je vremenom upoznao mnoge ljude i ocijenio kome može prići. 65. Odžak i okolna sela prije rata su često dolazili aktivisti radničkog pokreta i ljudi naprednih političkih pogleda. obalski radnici su ponovo štrajkovali tražeći povećanje nadnica i poboljšanje uslova rada. a koja se. Narodni i radnički tribun Mitar Trifunović Učo. do 16. Brankom Miljkovićem i Spasojem Uinčićem na koje je prenosio svoja politička ubeđenja.ovanom i dobronamjernom čovjeku i tražili pomoć i savjet.str. n. 301-304. dr Mustafa Mujbegović i Uglješa Danilović. Oni su vršili znatan politički i kulturni uticaj na svoje mještane. godine u Bosanskom Šamcu formirana URS-ova sindikalna podružnica obalskih radnika i uskoro je njih 100 stupilo u štrajk. učestvovao je na pokrajinskoj konferenciji bosanskohercegovačkih komunista koju je sam pripremao. To su u prvom redu bili Risto Mikičić. U selu Pisarima zalaganjem naprednih seljaka otvorena je čitaonica koja je raspolagala mnogim knjigama i časopisima koji su bili na indeksu zabranjenih publikacija. str. Održavao je veze sa tuzlanskom partijskom organizacijom i partijskim radnicima iz drugih mjesta koji su dolazili u Bosanski Šamac. bavila pitanjem stvaranja posebnog partijskog rukovodstva za Bosnu i Hercegovinu. rodom iz ovog kraja. pored ostalog. Pod Učinim uticajem je novembra 1938. Acom Đorđevićem. 25 Po Učinom savjetu jedan broj ljudi u Bosanskom Šamcu bio je pretplaćen na list »Narodne novine« koji je u Zagrebu izdavao Božidar Adžija. Građa za monografiju Bos. Povezivali su se sa ljudima koji su bili demokratski i antifašistički orijentisani i politički djelovali u svom rodnom kraju.

47 . koje se u to vrijeme nalazilo u Beču. sa zahtjevima da im se povise nadnice i ograniči radni dan na 12 časova. širenja marksističke literature u Modriči žandarmi su 1935. Abdulah Sarajlić. Član okružnog partijskog rukovodstva za Osijek. str. 308-318. širio je socijalističke ideje i imao vidan uticaj ne samo u Tuzli nego i u svojim rodnim Tarevcima. predavanjima i drugim načinima. po zadacima. Sarajevo. prijateljskim i rođačkim vezama. Zbog. putovao u Jugoslaviju. Istaknuti partijski rukovodilac u Slavoniji. Tuzla u radničkom pokretu i »revoluciji. Ljudi su znali da je po ubeđenju komunista.marksista i kao kurir jugoslovenskog partijskog rukovodstva. str. Zapis o doktoru Mujbegoviću. Uhapšen septembra 1941. 10. godine. 1. 1969. sastajao se s naprednim ljudima i usmjeravao njihovo političko djelovanje. dolazio u svoju rodnu Gnionicu. I pored represalija od strane žandarma i organa vlasti. godine aktivisti KPJ su organizovali štrajk radnika na Pustari. 431^137. Modriči. kao ljekar i pogodna partijska ličnost radi na mnogim sektorima partijsko-političkog rada. 26 Dr Mustafa Mujbegović pripada plejadi narodnih ljekara koji su svojim ljudskim i intelektualnim kvalitetima. često. godine izvršili pretres u kući Mustafe Gra26 27 28 29 Vlajko Begović.zacije BiH u periodu 1930-1932. Orijentacija na oružani ustanak partijske organ. Studirajući u Beču rano se uključio u veoma razvijenu aktivnost studenata . kao član najvišeg partijskog rukovodstva za BiH. Bakulić i Klajn. Javnim istupima. 11. 1941. Uglješa Danilović je u svojim čestim putovanjima po Bosni i Hercegovini. knj. Poginuo 22. Pregled br. štrajk je uspio.poznatoj provali decembra 1932. bili su povezani sa osiječkom partijskom organizacijom i odatle donosili marksističku literaturu koju su davali na čitanje ljudima sa kojima su bili povezani. 28 Mihailo Klajn. slušali ga. u borbi sa ustašama između Vukovara i Osijeka. osuđen na smrt od ustaškog prijekog suda i strijeljan. 29 Vojo Stupar i Josip Rolih. godine. članovi KPJ. Gradačcu i okolnim selima. i vjerovali da je istina i pravo ono što govori. u ondašnjoj sredini uživali veliko poštovanje i mogli ostvariti znatan politički uticaj. U pustari »Petar Mrkonjić« u Modriči radili su Vjekoslav Bakulić. 27 U ljeto 1939. Osudio ga je Sud za zaštitu države na 8 godina zatvora. koristeći se svojim ljekarskim. Kasnije u Tuzli. Odžak i Modriču.

48 . Aziz Terzić i Mehmed Mujbegović. u kući Pere Kovačevića. Rado Stanišić i Ivo Šubarić iz Dobrinje. 29. Ljubo Dević i Mustafa Grbić. godine uhapšeni Pero Kovačević i Ljubo Dević i sa njima Ferid Širbegović i Stevo Lazić. u jesen 1940. koji su bili u vezi sa Uglješom Danilovićem. Istraga je vođena nekoliko mjeseci. Mustafa Grabić. Avdić i Mujbegović su. poslije. ukazujući da se samo akcijom radničke klase i drugih naprednih snaga. Na propagiranju komunističkih ideja radili su još Čedo Stojić. U proljeće 1940. Pošto organizovan rad nije dokazan. str. 30 U Odžaku je u godinama pred rat djelovao Boško Milutinović Đedo. prisustvovali na oblasnom savjetovanju SKOJ-a u Solini kod Tuzle. U Modriči i okolnim selima osjećao se snažan uticaj omladinske organizacije. U Tarevce i Modriču je često dolazio Smail Mujbegović. Hronika Tarevaca. Ponovo su u junu 1937. orijentišući ih da slijede put na koji je ukazivala Komunistička partija Jugoslavije. stolarski radnik. Oni su u razgovorima sa svojim prijateljima i poznanicima objašnjavali političku situaciju i socijalne prilike. On je donosio marksističku literaturu. a u januaru 1937.bića. U svoje rodno mjesto Gradačac su često dolazili i u njemu boravili izvjesno vrijeme članovi KPJ i SKOJ-a i drugi napredni ljudi koji su se idejno identifikovali sa komunistima. pod vodstvom Komunističke partije. Slobodan Janković. član KPJ koji je radio u Beogradu. Tada su bili uhapšeni Pero Kovačević. 1970. To su u prvom redu bili Josip Šiber koji je kao stari partijski rukovodilac živio i djelovao u Beogradu i Za30 Hakija Muradbegović. godine u Tarevce i Modriču je dolazio Enver Šiljak. stanje može izmijeniti. Opštinski komitet SKJ Modrica. letke i proglase i dijelio ih svojim mještanima. sekretar Oblasnog komiteta SKOJ-a za tuzlansku oblast. Pripremio je mnoge napredne omladince za događaje koji će slijediti. Omladinci su posebno bili aktivni u kulturno-prosvjetnim i sportskim društvima i organizovali su mnoge omladinske skupove pod raznim izlikama. Okružni sud u Tuzli donio je oslobađajuću presudu. On je u Modriči formirao aktiv SKOJ-a u kojem su bili Seiko Avdić. Aco Stojić.

bolje. Hasan Kikić. koji je živio u Zagrebu. veterinar. raniji pripadnik naprednog studentskog pokreta u Zagrebu. odnosno skojevskoj liniji. student prava. Oni su kontaktirali po partijskoj. Edhem Čamo. pripadnik revolucionarnog omladinskog pokreta koji je djelovao u Banjoj Luci. brijački radnik. Osijeku i Zagrebu gdje se školovao. To im je ubrzo donijelo znatan ugled i uticaj u svim sredinama. član SKOJ-a. marksistički orijentisan intelektualac. osobito kod omladine i u postojećim kulturno-prosvjetnim društvima u kojima su ranije odlučivali feudalci i klerikalci. Skupljeni u maloj. Slavica Slobođanac komunista iz Zagreba. Ismet Terzimehić. Ivica Vižlar koji je kao komunista djelovao među radnicima Željezare i rudnika u Zenici. Oni su u Gradačcu dobro primljeni i ubrzo su se povezali sa naprednim mladim ljudima koji su ranije dolazili u kontakte sa Hasanom Kikićem. nerazvijenoj sredini koja je još odisala feudalnim nasleđem. koje se smatralo za zabačenu i nerazvijenu sredinu. sudija.kao istaknuti partijsko-politički radnik koga je Oblasni komitet KPJ za tuzlansku oblast zadužio za partijsko-politički rad u Gradačcu. To su bili Aco Novožilov. rodom iz Maglaja. također. U Gradačac su. dolazili Cvijetin Mijatović i Rato Dugonjić. Acom Novožilovim i ostalim naprednim ljudima u duhu linije KPJ na okup49 . Bukve. Organizovaniji rad na širenju naprednih ideja i na razvijanju političkih akcija u Gradačcu počinje 1939. U to vrijeme premješteni su u ovo mjesto. omladinski rukovodilac. ovi ljudi brzo su se počeli isticati svojim inicijativama i djelovanjem na polju mijenjanja postojećeg u novo. marksista i književnik. krojački radnik i Mehmedalija Meho Abdulahamidović.grebu. godine.Mostaru . službenik. Josipom Šiberom i drugim. Provincija u pozadini). sa Ismetom Terzimehićem. rodom iz Gradačca sa svojim mužem Radom Zigićem i Midhat Muradbegović. poznat u ranijem mjestu službovanja . pisac poznatih djela sa socijalnom tematikom iz bosanske sredine (Ho-ruk. Teufik Imamović. Lea Kraus. kojoj je sudio Sud za zaštitu države i borac internacioanalnih brigada u Španiji. Mehmedalija Tufekčić. te napredni učitelji Hamid Mazalović i Hakija Raljević.

Uticaj radničkog pokreta Tuzle na politička kretanja u Gradačcu. Terzimehić i Novožilov su odlazili u Tuzlu na sastanke sa članovima Oblasnog komiteta za tuzlansku oblast radi usklađivanja partijsko-političkog rada. Aco Novožilov prisustvovao je oblasnoj konferenciji SKOJ-a u ljeto 1940. naglo polarizovanje. Bio je povezan sa mnogim naprednim ljudima iz Gradačca. Šuput je najviše radio sa omladinom. neposredno pred sudbonosne događaje 1941. pred prodorom industrijske proizvodnje. Kandidati za članove KPJ su postali Ahmet Durić i Džemal Suša. Mehmedalija Tufekčič. za socijalističke ideje i za politiku narodnog fronta. Salih Osmanbegović i Rizo Mehinagić. Kemal Prohić je učestvovao na kursu partijskih i skojevskih rukovodilaca. Ekonomske prilike na području Posavine i Trebave. kod Bugojna. 1. 50 . Ljenobudu. godine. Safet Pašić u Seoni i Muslija Avdić u Gnojnici su zajedno sa Ibrahimovićem ostvarivali znatan kulturnoprosvjetni i politički uticaj.31 U Srebreniku je napredni učitelj Mehmed Ibrahimović. a na drugoj mali broj bogatih trgovaca i veleposjednika. Stevo Milovanović. str. Desimir Jovanović. 816-821. Hajro Mehinagić. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Gradaćac 1979. 10-29. simpatizer KPJ. godine formirana je partijska organizacija u Gračanici čiji je sekretar bio Velo Šuput. str. karakterisalo je.ljanju svih naprednih snaga u borbi protiv nadolazećeg fašizma i nenarodnih režima u zemlji. a članovi Kemal Prohić i Mustafa Ustavdić. Na jednoj strani bilo je siromašno seljaštvo i sitne zanatlije u propadanju. naročito među omladinom u srebreničkom kraju i doprinijeli širenju ideja bratstva i jedinstva. Tuzle i Brčkog. godine. Sa sekretarom partijske ćelije u Gračanici bio je povezan Midhat Muradbegović koji je tada radio kao učitelj u Doborovcima i u tom kraju politički djelovao. početkom avgusta 1940. Političke prilike karakterisala je 31 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. u Solini kod Tuzle. Učitelji Mustafa Mirica u D. pa je uskoro formirao aktiv SKOJ-a u gradu u koji su primljeni: Ekrem Durić. knj. U rano proljeće 1941. ostvarivao znatan politički uticaj među svojim seljanima.

Seljaci. dali svoj prilog ostvarivanju ideja i programa koji su im predočavali komunisti i napredni ljudi u predvečerje drugog svjetskog rata. imali su jak odjek. nezadovoljstvo i iščekivanje.Srbi.apatija. Pozivi komunista i naprednih ljudi. što se potvrdilo pri dizanju ustanka. Hrvati i Muslimani . su masovnim učešćem u NOB. 51 . To je bilo pogodno tlo za djelovanje naprednih pojedinaca i grupa iz redova članova KPJ i SKOJ-a i njihovih simpatizera.ovog područja. radnici i napredni intelektualci . Građanske političke partije su uglavnom bile kompromitovane i nesposobne da pružaju odgovore i otvaraju perspektive u tako složenim zaoštrenim društvenim protivurječnostima.

I DIO RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA .

Teškoće u razvoju NOP-a 1942.Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka Pripreme. početak i razvoj mjere ustanka i akcije okupatora NOP-a i kvislinga godine - Oživljavanje aktivnosti .

na tlu Posavine i Trebave našle su se tri divizije bivše jugoslovenske vojske . Trebavi i Majevici zadrže nadiranje snaga njemačkog 46. nastojali da što prije stignu do svojih kuća. Jedinice jugoslovenske vojske su se povlačile ka liniji Doboj . Na putevima od Modriče i Gradačca prema jugu.Vučjaku. u grupama i pojedinačno. u njegovoj drugoj fazi od 10. da bi tu organizovali slijedeći pojas odbrane.Bosanska.Tuzla. 1941. gdje su trebale da sačekaju dalja naređenja.PRILIKE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KAPITULACIJE BIVŠE JUGOSLOVENSKE VOJSKE DO USTANKA U aprilskom ratu. mnogi koji su bili daleko od svojih kuća i slušali naređenja svojih starješina. do 14. a mostovi i TT linije predaju u ispravnom 55 . nastavili nadiranje ka jugu. kako bi izbjegli odlazak u zarobljeništvo. željezničke čvorove i gradove.raspoređene frontom prema Savi. mnoge jedinice su se raspale. Vojnici su ostavili oružje i samoinicijativno. od Brezovog Polja do Brusnice .sa zadatkom da na rijeci Savi i u pojasu bosanskih pretplanina . aprila. godine. polože oružje i prikupe se na zbornim mjestima. Četrnaestog aprila u 17 časova komandant njemačkog 46. Međutim. aprila na više mjesta. koja je tukla kolone jugoslovenske vojske u povlačenju. oklopno-motorizovanog korpusa. Nijemci su forsirali Savu 12. skupljali su se na zbornim mjestima odakle su odvedeni u zarobljeništvo. Osječka i Vrbaska . korpusa uputio je ultimatum tražeći da sve jugoslovenske jedinice. Istim ultimatumom je zatraženo da se putevi oslobode za nesmetano kretanje njemačkih vozila. na pravcu kretanja njemačkih kolona u Bosni. i uz pojačano dejstvo svoje avijacije.

a od avgusta 1941. Kasnije je jedna njemačka jedinica došla u Brčko. koji su prevoženi prema istoku. koji je stacioniran u Slavonskom Brodu. zavisno od lokalnih prilika. Dva dana kasnije. Martin Petrović. U Modriči ustaški logor su formirali Miloš Pavić. uz željezničke pruge. Mustafa Huseljić. jugoslovenska vojska je zvanično kapitulirala. U Gradačcu su se uz Vjećeslava Montanija prvog kotarskog predstojnika našli na zločinačkom poslu Srećko Katić. Okupacija i početak okupatorskog i ustaškog terora u tuzlanskoj oblasti. divizija koja se razmjestila. Ivo Stefanac Opančar i Alija Tursić. Ante Šimić i Salko Salković. Dane Babić. ustaška vlada je u pojedina mjesta poslala ljude iz drugih mjesta da preuzmu vlast. U Bosanskom Samcu ustašku vlast su organizovali Ivo Vrljić. Oni su svojim zločinačkim djelima prevazišli sve što je do tada u narodu ovog kraja bilo poznato o zločinu. str. Ljubo Lastrić. Rašid Užičanin. Kasnije je za logornika došao Franjo Homa. nasilje i pljačku po ličnim 1 2 Dr Zdravko Antonić. Redžo Bristrić i sveštenik Jakov Barišić. U Odžaku glavni ideolog i organizator ustaša bio je dr Zdenko Odić. kao novi kotarski predstojnik. po garnizonima u Bosni. kada je premješten iz Gradačca. Na teritoriji Jugoslavije stigle su nove njemačke posadne jedinice. 1. 1 Njemačke jedinice koje su izvršile okupaciju Jugoslavije kratko vrijeme su se zadržale u mjestima bivstvovanja. njima se. 17. aprila 114. bez ugleda. Pod zaštitom njemačkih trupa i uz pomoć raznih njemačkih vojnih i upravnih komandi i ustanova. U toku 15. knj. 735-737. poslije kraćeg sukoba sa jedinicama 2. U Posavini i Trebavi ustaše su pred rat imale malo pristalica. željni vlasti i pljačke i stvaraju ustaške tabore i logore. Mirko Bakša. armije kod Doboja. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. uz koje su se odmah našli folksdojčeri. 2 Zbog toga okupljaju u svakom mjestu po nekoliko ljudi. U Brčkom su ustašku vlast uspostavili Marko Tubić. Najbliži području Posavine i Trebave bio je 1. Pošto nije imala unaprijed pripremljeni kadar da pokrije čitavu teritoriju. pešadijskog puka. oklopna divizija. pridružio Vječeslav Montani koji se prije rata specijalizirao i borbi protiv komunista u beogradskoj policiji. Kazimir Nandor. bivši policajac i Tomas Mane kulturbundovac. uglavnom. aprila. uspostavlja se nova ustaška vlast. Ilija Mandžuka. različitim tempom. i uskoro su se. stigla je u Sarajevo. Narod ih je nazvao divljim jer su vršili zločine. svakodnevno mogli vidjeti transporti njemačkih vojnika. među kojima i 118.stanju. 56 . bataljon 750.

nego i da se obogate preuzimanjem imovine Jevreja i Srba. U pogledu prava i privilegija. koje je ostalo rasuto ili skriveno poslije kapitulacije bivše jugoslovenske vojske. 57 . a zatim ustaša u prikupljanju oružja. 4 Oružnici su u novoformiranoj NDH u početku njtenog bitisanja imali vrlo važnu ulogu. 742. Oružnički vod u Brčkom imao je postaje u Brezovom Polju.Hrvati i Muslimani koji nisu prošli redovnu obuku. Isto. već su protiv sebe izazvali revolt naroda ili pak pasivnu rezistenciju. Doboju i Tuzli. str. nego društveni ološ. Dubravama. U novom režimu nastojali su ne samo da steknu visoke položaje i uticaj. Bivše žandarmerijske pukove zamijenile su oružničke pukovnije. Čeliću. a žandarmerijske stanice su postale oružničke postaje (bataljoni nisu postojali). Orašju. Oružničko krilno zapovjedništvo imalo je vodove u Brčkom. postaje u Gradačcu. a oružnički vod u Derventi. Vodovi su zadržali svoje ime. Modriči. str. jer su tada 3 4 Dr Zdravko Antonic. Brodu. Pri dolasku njemačkih trupa prvi koji su im se našli na usluzi bili su pripadnici njemačke narodnosti . Posavina i Trebava su teritorijalno spadale u nadležnost oružničkog krilnog zapovjedništva sa sjedištem u Tuzli. koji dobijaju novo ime . a primljeni novi .oružnička krila. Županji. Srnicama i Odžaku. 740. u Slavonskom Brodu. Brčkom. Još od aprilskog rata oni su pomagači prvo Nijemaca. Gornjem Žabaru i Sibošnici. U početku stvaranja sistema vlasti NDH pojavljuju se žanđarmi.oružnici. oni nisu mogli u narodu steći nikakvo poštovanje. Bosanskom Samcu. bili su izdvojeni od ostalog stanovništva i ponašali se u skladu sa nacističkom teorijom o višoj rasi. U Pavelićevoj državi oni su dobili novo ime . a od februara 1942.sklonostima i željama. 3 Kasnije su se regrutovali u posebne ustaške jedinice koje su bile u sastavu Ustaške vojnice.folksdojčeri. n. a žandarmerijske čete .č. Pošto u svoje redove nisu mogli okupiti uglednije ljude iz hrvatske i muslimanske sredine. Iz njihovih redova su isključeni Srbi i Crnogorci. dok su vodu sa sjedištem u Doboju pripadale i postaje u Osječanima i Gračanici.kulturbundovci.

Brčanska kotarska oblast imala je kotarsku ispostavu u Bosanskom Samcu. Samo na području Posavine i Trebave bilo je 1941. godine 11 oružničkih postaja koje su u uslovima uspostavljanja ustaške vlasti obezbjeđivale njenu egzistenciju i razvoj i služile kao izlazišta i sabirališta prilikom hapšenja i terorisanja srpskog stanovništva. poslije napada Njemačke na SSSR. Bivše opštinske uprave su zamijenili opštinska poglavarstva na čelu sa načelnicima. a na slavonskoj samo Slavonski Brod i Đakovo. odnosno upravitelji ispostava. bile prve mete napada ustanika. Pri formiranju velike župe Posavje. Ustaška vlast je uspostavljana sa vrha na dole. Orašju. Gradačac. Srnicama i Vranjaku. 58 . Brčko i Bijeljinu. Dubravama. Donjoj Mahali.bili jedina ranije organizovana oružana snaga sa bogatim iskustvom u sprovođenju policijskih mjera. a na dužnost 5 Fikreta Jelić-Butić. U gradačačkom kotaru opštinska poglavarstva bila su u Gradačcu. Jevreja i naprednih ljudi. str. uhapšeni su mnogi komunisti i ostali antifašisti. a kasnije i u Obudovcu. Ustaše i NDH 1941-1945. bez obzira na etničku pripadnost. Liber-Školska knjiga. 3 Na čelo velikih župa postavljeni su veliki župani. Derventu. U administrativnom pogledu teritorija NDH je podjeljena na 22 tzv. ustaška vlada htjela je pokazati da je Bosna i Hercegovina hrvatska oblast i učvrstiti ideju o jedinstvenom istorijskom i nacionalnom prostoru Hrvatske i Bosne i Hercegovine. U ustanku su oružničke postaje. velike župe. koja je u svojoj teritorijalnoj nadležnosti imala bivše hrvatske i bosanskohercegovačke kotare. a na čelo kotarskih oblasti i kotarskih ispostava kotarski predstojnici. 105. Na osnovu njihovih spiskova i podataka. U zapadnom dijelu brčanskog sreza postojala su opštinska poglavarstva u Bosanskom Šamcu. Gornjem Rahiću i Tramošnici. a ove na kotarske oblasti. Odžaku. Bukviku. Kotarske predstojnike je postavljalo Ministarstvo unutrašnjih poslova na prijedlog ustaških područnih organizacija. 1974. a Gradačačka u Odžaku. Zagreb. Velika župa Posavje sa sjedištem u Slavonskom Brodu obuhvatala je na bosanskoj strani kotare: Bosanski Brod. Modriči.

str. Sudovi su takođe bili centralistički organizovani. formirano je Bosansko divizijsko područje kao najviši vojnoteritorijalni organ. obično smrtne kazne. U mobilizacijskom smislu Posavina i Trebava su pripadale Popunidbenom zapovjedništvu u Tuzli. koncem aprila. Na teritoriji Bosne i Hercegovine. sutradan po proglašenju NDH. Beograd. u čiju nadležnost su spadali i koncentracioni logori. 225-226. nastojeći na taj način suzbiti otpor naroda protiv ustaške vlasti. Ustaše su na položaje u administraciji dovodili svoje istomišljenike i prijatelje. Na najviša komandna mjesta dolaze bivši austrougarski oficiri. Uz redovne sudove (stol sedmorice. Organi UNS su se posebno orijentisali na borbu protiv komunista i ostalih antifašista. Ustaška nadzorna služba je bila posebna organizacija sa svojim organima u sjedištima velikih župa i kotara. sa popunidbenim zapovjedništvima (vojnim okruzima) u koje se uskoro sleglo mnoštvo vojnih obveznika koji su upućivani u novoformirane domobranske jedinice. Policijski aparat NDH je organizovan u okviru Ravnateljstva za javni red i sigurnost i Ustaške nadzorne službe. okružni i kotarski sudovi) uvedeni su i vanredni ustaški sudovi. Ravnateljstva za javni red i sigurnost bila su u nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova. Tu su spadali u prvom redu ustaški prijeki pokretni sudovi koji su išli iz mjesta u mjesto. U opštinama i kotarima izvršene su mnoge personalne promjene. Prvi se bavio policijskim poslovima. 59 . odnosno velikih župa. jer ustaški totalitarni sistem nije dozvoljavao nikakvu samostalnost. Okupatorska podjela Jugoslavije. izricali surove. ali je ostao i veliki broj onih koji su zadržali svoje funkcije ili dobili veće. Na bosanskom divizijskom području. 6 Po ulasku njemačkih trupa u Zagreb. 1970. Slavko Kvaternik ministar vojske u Pavelićevoj vladi izdaje naredbu o osnivanju vojske i mornarice NDH. a drugi obavještajnom i kontraobavještajnom djelatnošću. Neki funkcioneri su otpušteni ili premješteni. Domobranstvo je trebalo da predstavlja redovnu vojsku regrutovanu po sili zakona. Vojnoizdavaćki zavod. u 6 Dr Ferdo Ćulinović.velikih župana su dolazile istaknute ustaše.

postavljeni su ustaški povjerenici koji su se više bavili pljačkom. da im pruže pomoć u hrani. Jevreji su se našli u teškom položaju. osobito ustaškog ideologa Mile Budaka koji je često u svojim govorima naglašavao ustašku krilaticu: »Srbe na vrbe«. pljačkani. ostalih glasila i javnim istupima funkcionera. osječkog i vinkovačkog regrutnog područja. Zakonskom odredbom o državljanstvu morao je svaki građanin da dokazuje svoje porijeklo. raditi na kuluku. U industrijska preduzeća. od kojih je jedna (Osma) bila stacionirana u Tuzli. Na osnovu te odredbe progonjeni su i oni koji su imali nekog. U domobranske jedinice. Obreli su se na Srbe i Jevreje koje su stavili van zakona. stacionirane na teritoriji istočne i srednje Bosne.prvo vrijeme su formirane tri domobranske pukovnije. Sva nepokretna imovina srpskih i jevrejskih kulturno-prosvjetnih društava predata je ustaškom Savezu napredkovih zadruga. Srbi su se također našli u položaju građana drugog reda. Tajno su ih obilazili i uvjeravali da nisu sami i da će pravda na kraju pobijediti. nisu smjeli izlaziti na javna mjesta. Osnovane su »komisije za ponovu« koje su preuzimale imovinu protjeranih Srba. a noću odvođeni i ubijani. Počeli su progoni Srba i Jevreja. i sami se često izlažući životnoj opasnosti. nego trgovačkom i zanatskom djelatnošću. Ustaše su. dok su Muslimane uvrstili u Hrvate. uglavnom su dolazili regruti iz zagrebačkog. zabranjeno im je kretanje po60 . uz potpunu saglasnost Nijemaca. Otpuštani su sa posla. Građani drugih narodnosti ulagali su napore. trgovine i zanatske radnje Jevreja i Srba koji su iseljeni ili pobijeni. ogrjevu i novcu. htjele stvoriti jednonacionalnu državu. U tom smislu razvili su veoma jaku propagandu preko štampe. raznošenje i uništavanje njihove zajedničke i lične imovine na osnovu Pavelićevih zakonskih odredbi »O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Očuvanju hrvatske narodne imovine«. bili su na svakom koraku maltretirani. kakav se nije pamtio u cjelokupnoj četiristogodišnjoj istoriji njihovig življenja na bosanskohercegovačkom tlu. pa i dalekog pretka Jevreja. Morali su nositi žute trake oko rukava.

18. Svjetlost. 1978. Odmah je počelo hapšenje i protjerivanje sveštenika. Taj proces u većini mjesta. str. 7 U Brčkom su rimokatolički sveštenici Ante Kljajić i Ilija Violoni sa kotarskim predstojnikom Vjećeslavom Montanijem postavili sebi cilj da do kraja 1941. U drugim mjestima Posavine i Trebave nije došlo do ovakve primjene nasilja da bi ljudi promijenili svoju vjeru. Opštinski odbor SUBNOR-a. nije imao uspjeha. 1974. Za vrijeme policijskog časa odvođeni su od svojih kuća trpani u transporte i upućivani u Srbiju.slije policijskog časa. počelo je prekrštavanje srpskog stanovništva u rimokatoličku vjeru. str. godine. okupljanje na javnim mjestima. Nisu imali izbora. prvenstveno zbog otpora stanovništva. SKOJ u Brčkom 1941-1942. Rifat Piskavica. Krajem novembra i početkom decembra u Brčkom je uhapšeno oko 150 Srba i zatvoreno u zgradu gimnazije. Katoličku vjeru su primali pojedini činovnici i trgovci da bi sačuvali svoj imetak i položaj. Brčko. onda sprovedeni preko Save u Gunju gdje je predstojnik Montani obećao da će biti pušteni ako podnesu molbe za pokrštavanje. Nije htio vršiti prekrštavanje bez potvrde ustaških vlasti »o dostojnosti molioca da primi rimokatoličku vjeru«. Svučeni. zabranjena je i upotreba ćirilice. Fra Ilija Violoni je na prekrštavanju govorio da im je spasio duše. Tokom maja 1941. U 7 8 Boro Popović. Sarajevo. bosi i pretučeni stajali su na temperaturi od -15°. obično uz iznuđenu dobru nagradu da bi ostali u životu. 51. Pošto iseljavanje i prekrštavanje nije dalo zadovoljavajuće rezultate. Partizani u Posavini. za koju su se davale velike pare. ustaše prilaze masovnoj fizičkoj likvidaciji srpskog stanovništva. a zatim ostalih. godine izvrše prekrštavanje svog srpskog stanovništva u kotaru. ili su zadržavani u zatvorima kao taoci. ali nije siguran da im je spasio i tijela. 61 . prvo onih za koje su pretpostavljali da bi mogli biti eventualni nosioci otpora. a pogotovo u selima. obavljanje vjerske s|užbe i upotreba zvona na crkvama. intelektualaca i drugih uglednih ljudi. 8 Nisu svi rimokatolički sveštenici prišli sa takvom usrdnošću i cinizmom sprovođenju okružnica nadbiskupske kancelarije. na osnovu poslanice nadbiskupa Alojzija Stepinca.

Odžaka i okolnih sela preduzeli su akciju da ih spasu. tražili su načina da im pomognu. godine ustaški oficir Cesar Lovro. koju su. U noći 14/15. Muslimani i Hrvati iz Modriče. prema Srbima.ll. godine Puškarić. a zatim bacali leševe u Savu. reg. Cjelokupno stanovništvo ovog mjesta je javno izrazilo svoj protest zatvaranjem trgovačkih. kotarski predstojnik iz Brčkog se žali Velikoj župi na ponašanje pripadnika ustaškog logora u Brčkom. na poljima i ubijali ih. str. jula u Modriči i okolini ustaše su uhapsili oko 300-400 Srba i sproveli ih u logor u Odžak. satnije koji su u Brčko stigli iz Mitrovice. nisu odobravali postupke ustaških vlasti prema Srbima i Jevrejima. Na Petrovdan 12. i 18. obuću i odjeću. zanatskih radnji i kafana. naredbe o 9 10 Muhidin Spužić. pobili su u Brčkom sve Jevreje na Savskom mostu i na starom pravoslavnom groblju. 83-84. Znajući da se oni nalaze u nevolji. Hronika Modriče. hvatali ljude u kućama. On piše: »Ustaše sami izdaju propusnice. r. Poslije tri dana ustaše su morale pustiti zatvorenike. Modriča. 62 . 9 Ljudi su izražavali solidarnost sa progonjenima i žrtvama terora. međutim. juna 1941. 1969. ubio je u kalani na očigled građana u Bosanskom Šamcu Hajrudina Izetbegovića. (Arhiv VII. Zatim su išli u udaljenija sela. F.174. i učešćem na sahrani. Već 29. obezbjeđivali njemački vojnici. cigarete. kao što je bilo u Bosanskom Samcu. Opštinski komitet SKJ. gdje su također pravili strašne pokolje. koji je došao iz Zagreba. U slijedeća tri dana pokupili su nasumice po gradu i okolnim srpskim selima mnoge Srbe. pa su održavali i javne demonstracije. u tome nisu uspjeli. 10 Samovoljnim ponašanjem ustaša nisu bili zadovoljni ni organi koji su po svojoj funkciji bili zaduženi da vode računa o javnom redu i bezbjednosti.toku tri noći u prvoj polovini decembra. fond NDH. Gotovo u svim mjestima Posavine i Trebave došlo je do međusobnog optuživanja kotarskih oblasti i ispostava. Odžačani su se nadmetali ko će zatvorenicima donijeti u logor bolju hranu. šumarcima. mučili ih u zatvoru. Muslimani i Hrvati. br. VI 1941. zbog toga što mu nije htio pokazati legitimaciju. i ustaških logora. 32). Ispostava kotarske oblasti u Bosanskom Samcu je tek poslije mjese i po dana poslala izvještaj Velikoj župi o ovom događaju. ustaše iz zloglasne 5. ubijali. zbog bojazni od izliva narodnog gnjeva prema ustašama. u velikom broju. Ustaše su željele da izazovu neprijateljstvo Hrvata i Muslimana.

fond NDH. Posavlje od 22.ograničenju kretanja. Pavelić uvodi tzv. Martina Petrovića.seljaka u opštinama Brčko. V. Izvještaj velikog župana dr Vladimira Sabolića Ministarstvu unutrašnjih poslova od 23. Neki pravoslavni sveštenici su takođe uhapšeni i protjerani u Srbiju. F. Uvode se nove riječi i kovanice. Tog dana su ustaše počele hapsiti seljake u srpskim selima i transportovati ih u Bijeljinu. zbog čega su se oni uskoro našli pred sudom. VIII 1941. Velikoj župi. izriču i naplaćuju kazne. 12 Da bi pokazao da Srbi i Hrvati nisu imali ništa zajedničko u jeziku. I 1942. br.174. ustaše nisu ostale dužne Puškariću. 12 63 . godine.3. korienski pravopis i osniva ured za jezička pitanja. 28. 4/3. Arhiv VII. br.ustaša iz Zagreba. pre11 Izvještaji kotarske oblasti Brčko. po zlu poznati Vjećeslav Montani. Puškarić pismeno traži od ustaškog logora da mu preda sve uhapšene građane na osnovu Pavelićeve naredbe koja je štampana u 61. 9. da su štitili Srbe i komuniste. 4/2. avgusta 1941. Arhiv VII. VII. 11 Međutim. postavljaju povjerenike u pojedinim hrvatskim kulturnim društvima. reg. VII i 8. Brezovo Polje i Čelić na Ilindan 2. 4/5. 10/2 i 30/1. Na osnovu pritužbi kotarske oblasti. hapse ljude i dugo ih drže u zatvoru i ne predaju ih redovnim vlastima na postupak. kažnjavaju ljude i ubiru globe zbog redarstvenih prekršaja. smjenjuju i imenuju povjerenike u židovskim radnjama. ali se ustaše na to oglušuju. 28/1. Glavni ustaški stan je donio naredbu o smjenjivanju ustaškog logornika u Brčkom. fond NDH. Odmah je optužio svog prethodnika Puškarića i zapovjednika domobranske posade u Brčkom satnika Božidara Mileusnića. k.174. stvaraju neraspoloženje kod mještana i u svemu mimoilaze upravnu vlast«. Na njegovo mjesto došao je Mato Rajić. U drugoj polovini avgusta na mjesto kotarskog predstojnika u Brčko došao je iz Gradačca. od uhapšenika naplaćuju kauciju. On je i dalje u svojim izvještajima ukazivao na zločine i samovoljno ponašanje ustaša i na bezrazložno hapšenje mnogih Srba . ispražnjuju pojedine obitelji iz stanova. student . odakle su mnogi otpremljeni u koncentracione logore. k. broju »Narodnih novina«.

uzete iz njemačkog jezika.1'' Tom uredbom ustaše su se uveliko koristile da nepoćudne činovnike premjeste iz mjesta gdje su bili poznati i imali ugled. Istaknuta su razna upozorenja da se građani moraju uredno odazvati svakom pozivu vlasti. bez obzira na dosadašnje pravne odredbe i dosadašnji položaj«. premiještati bez njihove privole iz područja jednog ministarstva u drugo. str. Desetak dana nakon uspostavljanja NDH izdata je uredba o činovništvu u kojoj između ostalog stoji »svi činovnici se stavljaju na raspoloženje nadležnom ministru koji ih može bez obrazloženja otpustiti. Polovinom juna izdato je naređenje oružničkim postajama da pohapse sve građane koji nisu lojalni NDH. 13 Ustaška propaganda nastojala je da se što više ljudi prijavi u ustašku legiju. Prikupljali su podatke o komunistima. a zatim u Foču. pod prijetnjom smrti.d. n. Jevreja i komunista. dići od službe. Radi toga u gradove Posavine i Trebave dolaze Ademaga Mešić. Na osnovu te uredbe ustaške vlasti su iz Gradačca odmah premjestili kotarskog veterinara Edhema Čamu. njihovom kretanju i djelovanju i stvarali svoju evidenciju. 13 14 15 Dr Ferdo Ćulinović. 101. n. Fikreta Jelić-Butić. Ustaše. koja je odlazila na istočni front.d. da ga odmah predaju ustaškim vlastima. a Ismeta Terzimehića. umiroviti. str. najprije u Fojnicu. n. Blaž Gutić i Hakija Hadžić. pozivaju sve one koji posjeduju bilo kakvo oružje. Muhidin Špužić. što izaziva podsmjeh i mnoge viceve na račun tog jezičkog galimatijasa. str. većinom zabačena. iz državne službe u samoupravnu i u službu javnog reda i obratno. u mjesta. a zatim u Visoko. drže govore i ubeđuju. 64 . ali je odziv bio veoma slab. 228.d. gdje im je političko djelovanje lakše bilo onemogućiti.14 Nijemci su prijetili da će za jednog svog poginulog vojnika strijeljati stotinu Srba. i na dobrovoljni rad u Njemačku. 19-20. Uporedo sa progonom Srba i Jevreja ustaše su tragale za članovima KPJ i SKOJ-a i za svima onima koji su sa komunistima na razne načine sarađivali. sudiju kotarskog suda prvo u Mostar.

genocidu i izazivanju bratoubilačke borbe koju je nametnuo okupator. Komunisti su dobili zadatak da prikupljaju i sakrivaju oružje i municiju. prišli uspostavljanju partijskih veza. komunisti koji su izbjegli zarobljeništvo. POČETAK I RAZVOJ USTANKA U vrijeme napada Njemačke na Jugoslaviju komunisti su. vratili su se u svoja mjesta. Direktive usvojene na Majskom savjetovanju CK KPJ u Zagrebu prenio je komunistima tuzlanske oblasti. Jedan od prvih zadataka je bio razotkrivanje namjera okupatora i ustaških vlasti. Vjekoslav Bakulić. koncem maja 1941. shodno ranijoj direktivi svoga rukovodstva. Iso Jovanović. jer su neki od njih gajili iluzije da će novi režim ukloniti nepravde koje su režimi bivše Jugoslavije učinili za vrijeme svoje 23-godišnje vladavine. kako bi mogle raditi u novim uslovima. tražili svoje jedinice i javljali se dobrovoljno u vojsku. Pojačane su mjere budnosti i uka65 . Savjetovanje je bilo posvećeno problemima rada organizacija KPJ u uslovima okupacionog režima i pripremama komunista za dizanje naroda na oružani ustanak. U novim uslovima iskazala se politika bratstva i jedinstva kao jedina alternativa nejednakom tretiranju nacija. ali su u većini mjesta bili odbijeni. sanitetski materijal i drugu vojnu opremu. Ovo je osobito bilo potrebno zbog Hrvata i Muslimana. U Modriču i Bosanski Šamac dolazio je iz Osijeka krajem maja ili početkom juna 1941. ojačaju i organizuju. Kada se završio aprilski rat. u Tuzli. izvlačenju članstva koje je dopalo u zarobljeništvo i pojačali mjere opreza prema novoj vlasti. Preduzete su mjere da se partijske i skojevske organizacije očuvaju. prošire.PRIPREME. ukazivanjem na konkretne primjere njihovog držanja i ponašanja. koji je simpatizerima KPJ prenio direktive o novom načinu rada i međusobnom povezivanju. Članovi oblasnog partijskog rukovodstva prenijeli su uskoro iz Tuzle direktive komunistima u gradovima i selima istočne Bosne. tadašnji sekretar Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu.

uhapšen i otjeran u logor u Jasenovac. gdje je kasnije ubijen. u Modriči. U organizaciju KPJ i SKOJ-a primljeni su novi članovi koji su ranije bili poznati po identičnim pogledima sa komunistima. ili na osnovu lokalne situacije sastavljenim spiskovima. Mihajlo Ikić. i uputiti ih u koncentracione logore. Aco Malinović. 66 . 22. Napadom Njemačke na SSSR. Na osnovu te naredbe u Brčkom su odmah uhapšeni istaknuti komunisti Ivica Đermanović. Đoko Maslić. a uskoro i Milan Marinković. sve komuniste i njihove saradnike. Poslao ih je u zatvor u kulu u Gradačcu. Jedno vrijeme se skrivao u ilegalnim stanovima u Tuzli. gdje su životni uslovi bili veoma teški. zapovjednici oružničkih postaja i kulturbundovci. gdje je otkriven. Vaso Gligorević. juna. zatvoreni su Risto Mikičić i njegova supruga Darinka. Sarajevu pa opet u Tuzli. Hasan Burić. Pod sumnjom da su komunisti. kotarski predstojnik u Gradačcu je nastojao da njegov spisak zatvorenih komunista i njihovih saradnika bude što veći. Vaso Bošković. Đorđe Radić. su upućeni u koncentracioni logor kod Gospića i tamo pobijeni. Kojo Mikičić. Đorđo Škorić. uhapšeni. Tošo Bošnjaković. Ratko Stavrić. za koje se smatralo da su komunisti ili saradnici komunista. Na osnovu direktive šefa Gestapoa trebalo je pohapsiti po ranije pripremljenim. Mitar Trifunović Učo pošao je iz Bosanskog Samca prilikom povlačenja jugoslovenske vojske. Safet i Zijah Salihodžić i Hasan Trebinjčević. pa je u trećoj dekadi juna 1941. Oformljene su komisije x koje će izvršiti izbor lica koje treba uhapsiti i poslati u logor. još više se otežava djelovanje članova KPJ i SKOJ-a. Aco i Jovo Nikolić. Žarko Ružić. Na osnovu naredbe Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 15. Đoko Vujanić i Aco Cvjetičanin. jula 1941. Armen Rozenzvajg. Tarevcima i Gradačcu uhapsio oko 27 lica. U komisijama su bili ustaški i policijski funkcioneri. U Bosanskom Samcu je uhapšeno 16 ljudi: Dimitrije Tovirac. a uz to su srpske i jevrejske narodnosti. jula i naredbe Glavnog ustaškog stana od 19. Pero Kovačević.zivano je na neophodnost stroge tajnosti i na potrebu mijenjanja mjesta boravka i stanovanja. Vjećeslav Montani. Stojan Šikanić.

organizacije KPJ nastoje da pregrupišu snage upućivanjem svojih članova iz gradova u sela. Mehmed Mujbegović. Ova hapšenja izazvala su proteste građana Modriče. u gradovima ostaje dovoljno aktivista radi održavanja veza. na kojoj je zaključeno da se u skladu sa odlukama CK KPJ od 4. Odlaskom Montanija iz Gradačca i dolaskom Vatroslava Borkovića na rad u kotarsku oblast ove intervencije su donekle urodile plodom. Gradačca i ostalih naselja. Na osnovu pomenutih naredbi u Gospić su otpremljeni i tamo ubijeni Risto Mikičić. zbog neopreznosti i neblagovremenog preduzimanja mjera za sklanjanje svojih članova. Jozo Ljubas. Aleksandar Novožilov. 67 . redovno su im upućivali hranu. Sakib Suljić. Deputacije viđenijih građana odlazile su u razne ustanove NDH. Veljko Jovanović. Fehim Mešanović Duša. jula od17 Dr Zdravko Antonić. Vlajko Stanišić. Tarevaca. Niko Stanić. Andro Šubarić. Edhem Mujbegović.17 Poslije sjednice PK KPJ za BiH 13. Modriče i okoline. Građani ovih mjesta su i na druge načine pomagali uhapšenima da lakše podnose zatvorski režim. Abdurahim Otanović. Vlajko Stanišić i Isidor Abinum. godine. Muradif Havkić. Montani je uz to uhapsio oko 60 Srba iz Gradačca. jula. Ovoj grupi zatvorenika je priključen Aco Novožilov iz Gradačca. Reuf Grabonjić. Hajro Halilović. Husein Zečić. Ferid Širbegović i Himzo Salkić iz Modriče. jer ih smatraju svojim glavnim neprijateljima. cigarete i preobuku. Međutim. puštena kućama. prikupljanje oružja i opreme. Isidor Abinum. Na oslobođenju uhapšenih intenzivno su radili simpatizeri KPJ koji su ostali na slobodi. Esad Širbegović. Veljko Jovanović. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni. Okupator i ustaše vode borbu protiv komunista svim sredstvima i metodama. i izvlačenja uhapšenih iz zatvora. Kladara i Riječana.Fuad Suljić. Tarevaca. Ibrahim Mujbegović. Garevca. Niko Kovačević. 107-108. pa je većina uhapšenih. do novembra 1941. Iako su pretrpjele znatne gubitke. str. Oni su angažovali mnoge ugledne građane da se zauzmu kod ustaških vlasti kako bi se uhapšenima ublažio zatvorski režim i da se puste iz zatvora. zalažući se za puštanje na slobodu uhapšenih. Šefko Avdić. najčešće u Slavonski Brod i Zagreb.

Područje Posavine je pripadalo brčanskom srezu i aktivisti iz Brčkog su još prije rata ostvarili niz kontakata i veza sa naprednim ljudima u selima i varošicama u Posavini. Birču i Majevici. U vrijeme priprema za ustanak komunisti brčanskog sreza orijentisali su se na ljude sa kojima su prije rata kontaktirali i na one koji su se kao napredni ljudi. str. Dragoljub Vraštanović. Pored članova sreskog komiteta na sastanku su bili: Hamid Berbić. kako se treba pripremati za ustanak i kakve mjere treba greduzeti u vezi sa prilikama na brčanskom srezu (Boro Popović. poslije hapšenja poznatih starijih komunista. Brnjiku. i još neki. vratili u svoj rodni kraj.mah ide na pokretanje oružane borbe. Na sastanku su govorili Ahmed Kobić i Pero Ćuskić.d. 18 Područje Posavine bilo je vezano za Majevicu. Članovi sreskog partijskog rukovodstva su održavali međusobnu vezu i vezu sa partijskom i skojevskom organizacijom u Brčkom kojom je. Popovom Polju. Bukviku. Zabaru i Obudovcu. Početnim pripremama za ustanak u Posavini i drugim dijelovima brčanskog sreza rukovodio je Sreski komitet KPJ za brčanski srez u sastavu: Pero Ćuskić. a područje Trebave za Ozren. Vražićima. rukovodio Haris Suljić. pa je tamo uputio većinu svojih kadrova da rade na neposrednoj organizaciji ustanka. Iz tih ustaničkih centara strujaće uticaji. 28). 39. On je u partijskoj i skojevskoj organizaciji grada imao veoma odane. dolaziti poruke i aktivisti koji će uticati na razvijanje ustanka u Posavini i na Trebavi. Vezu između Sreskog komiteta koji 18 19 Dr Zdravko Antonić. n. Pred izlazak sreskog komiteta na teren u Brčkom u kući Tihomira Vraštanovića sastalo se petnaestak brčanskih komunista da se dogovore u vezi direktiva sa Majskog savjetovanja CK KPJ. Haris Suljić. Univerzal. Zoviku. Djelovanje KPJ na pripremama i pokretanju ustanka u Bosni i Hercegovini 1941. članovi Oblasnog komiteta KPJ i novoformiranog Oblasnog vojnog štaba za tuzlansku oblast odlaze da organizuju prve vojne akcije. 68 . godine. štr. U ovim selima počelo je formiranje borbenih grupa. dolaskom okupatora. Oni su krajem maja 1941. 1981. Ahmet Kobić. izašli iz Brčkog 19 . Oblasni vojni štab Tuzla 1941. Tuzla. a početkom avgusta 1941. Oblasni vojni štab je odlučio da centri ustanka u oblasti budu na Ozrenu. Nasto Nakić i Milan Marinković. godine i sam je sa Pećnika kod Tuzle otišao u Sekoviće. povezali se sa mnogim naprednim ljudima i prišli stvaranju organizacija u Ražljevu. hrabre i neustrašive pomagače.

Aktivisti Modriče i Gradačca su proširili krug svojih pristalica. n. Posavski komunisti su komunicirali sa sreskim komitetom povremenim odlaskom u sjedište komiteta u Ražljevu. aktivisti Modriče pokušavali su da stupe u kontakt i dobiju direktive za rad od Vjekoslava Bakulića.20 Nasto Nakić je u početku najviše boravio u svom rodnom Bukviku gdje je oformio brojnu i jaku borbenu grupu. Pero Ćuskić je uspostavio direktan kontakt sa Ilijom Katićem iz Donjeg Žabara i Simom Petrovićem i Borom Popovićem iz Obudovca. Ostavši bez veze sa oblasnim komitetom KPJ za tuzlansku oblast. spriječili ustaše u njihovim namjerama da privuku pod svoj uticaj muslimansko i hrvatsko stanovništvo. U jugozapadnom dijelu Trebave radili su na pripremi ustanka. održavao je preko porodice Đokić u Grbavici. On je također sa Petrom Kaurinovićem i Jankom Vasićem odlazio u Ražljevo radi koordinacije pripreme ustanka. str 47.d. Cedo Jaćimović. ali on Bakulića nije uspio pronaći. Pero Ćuskić se kretao cijelim terenom Posavine i po ostalim dijelovima brčanskog sreza zahvaljujući svojim vezama i javkama. u okviru dobojske grupe. Milana Marinkovića su ustaše uhapsile kada je išao u Bijeljinu po partijskom zadatku. Ahmet Kobić je iz svog Brnjika djelovao u muslimanskim selima zapadno od ceste Brčko . mladi komunisti od kojih je najstariji imao samo 26 godina. pomoći u prikupljanju oružja. Uputili su jednog aktivistu u Osijek. sanitetskog materijala i druge vojne opreme. Josip Jovanović i Ismet Kapetanović. Hasan Aganović Tač. te Nikolom Simićem iz Lončara i njih uključio u pripreme ustanka.Čelić. 20 Boro Popović. ostvarili veći politički uticaj na sredinu u kojoj su djelovali.prekidanje telefonskih veza.se najčešće okupljao u Ražljevu i organizacije KPJ u Brčkom. 69 . Početkom avgusta je bio u Bukviku i Donjem Žabaru da ubrza pripreme za ustanak i da prenese uputstva za izvođenje prve akcije . Aktivisti iz Bosanskog Šamca i Gradačca su održavali povremene međusobne kontakte radi upoznavanja sa situacijom.

Oražje telefonske veze. tom IV. 168. a Ražljevačka na putu Brčko . knj. U bukvičkoj borbenoj grupi su bili: Petar B. politički rukovodioci na terenu i vojni i politički rukovodioci u jedinicama NOV i POJ. 372-379 . Romaniji i Ozrenu u kojima je učestvovalo po nekoliko stotina ustanika. Jovan Kerezović.d. Pošto su borbene grupe bile dosta međusobno udaljene odlučeno je da svaka u svom kraju presiječe telefonsko-telegrafske veze. avgusta u Bukviku i u popodnevnim časovima krenula na komunikaciju Brčko Orašje. a kada to nije uspjelo upotrijebili su sjekiru. 1. (Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Kaurinović. Jakov Mitrović. Janko Vasić.Bijeljina i Brčko . Trivo P.Čelić. Posavska borbena grupa iz Bukvika je 10. organizaciono i u vojnom pogledu kroz diverzije sa manjim grupama ustanika koje podržava većina stanovništva svih narodnosti. Prvo su pokušali da telefonske žice pokidaju pomoću srpa nataknutog na motke. nego je pripreman politički. 1. Ilija S. Posavini i na Majevici objedinjene su stvaranjem Sreskog podštaba za Majevicu koji je svoj prvi sastanak održao 7. iako su partijske i skojevske organizacije bile brojne i jake. Lazo S. Stojan Pajić te Savo i Stevo Živković iz Gornjeg Žabara. U blizini Gorica sklonili su se u kukuruze da sačekaju noć. Njima su pomagali omladinci: Ilija Kaurinović. avgusta presjekla kod Gorice. Bašić. na putu Brčko . Razlog treba tražiti u činjenici da teror prema srpskom stanovništvu u tom kraju u početku nije bio tako izrazit kao u graničnim srezovima prema Srbiji i Crnoj Gori. dok. n. Zarić i Nikola Pantelić. Borbene grupe u Semberiji. neopaženo 21 22 23 Dr Zdravko Antonić. dok. avgusta u Bogutovom Selu. 168. str. Prve oružane akcije su izvedene na Birču. Boško Pantelić. str. knj.21 Ustanak ovdje nije otpočeo kao masovna pobuna naroda protiv ustaškog terora. Na Majevici. postali komunisti. Petar Đ. Cvijetin Vasić. Vasić. Pošto su zadatak izvršili. 372-379). Trivun G. Izvještaj Štaba Majevičkog odreda štabu tuzlanske oblasti. Oni su za čitavo vrijeme rata radili za NOP. Kaurinović. Đurić. str. Kaurinović.Ustanak u istočnoj Bosni otpočeo je u sklopu opšteg ustanka naroda Jugoslavije.22 Posavska (bukvička) borbena grupa 23 pod vodstvom Petra B. 70 . Đorđo Kaurinović. 21. Janko S. Semberiji i Posavini pripreme su tekle sporije. Ilija Pajić. poruši mostove i propuste na putevima. Kaurinovića sakupila se 9. Jovo Pajić.u daljem tekstu: Zbornik IV.

27 Koliko je to bilo besmisleno vidi se iz činjenice da u to vrijeme ni u jednom selu i pogotovo svim sirotinjskim kućama u gradu nije bilo uvedeno električno osvjetljenje.25 Samo 7 dana kasnije. 34/1). reg. godine jedna četa domobrana je razbijena. 24 Ove akcije su izazvale veliki nemir kod predstavnika ustaške vlasti. Aganović je upalio šljepove sa lanom na pristaništu. svijećama i kandilima. 174. 174. IX 1941. međutim. Krivci nisu pohvatani. str. u noći između 17. IV. Ustaške vlasti je u Brezovom Polju i Čeliću uhvatila panika. (Zbornik. Pero Marjan i Zaim Mušanović su. 1. Izvještaj 4. F. k. nije došlo do izgreda. br. VIII 1941. fond NDH. a u pravcu Orašja su samo žice pokidali. k. oružničke pukovnije za period od 6-16. O tom događaju Kotarska oblast iz Brčkog 11. O tom je obaviještena ova Oblast. Arhiv VII. 204-205. 58/3. šalje Ministarstvu unutrašnjih poslova izvještaj sljedeće sadržine: »U noći 10. Na cesti 11 km od Brčkog prema Čeliću pokušali su srušiti most. avgusta. godine majevički partizani izveli su niz akcija koje su bile veoma uspješne. 26 U septembru 1941. 11. str. Odbijeni su napadi ustaša i oružnika kod Vakufa. fond NDH. na 11. brčanski skojevci Hasan Aganović Tač. knj. 581). Kod Brezovog Polja 10. Nigdje. Ovoj akciji brčanskih skojevaca je do skoro pridavan neznatan značaj. pa su na sve strane tražile pomoć u uvjerenju da će ta mjesta ustanici uskoro napasti. tobože. Bukvik u borbi: Istočna Bosna u NOB-u. br. reg. Ona je izvedena u teškim uslovima i imala je znatan efekat kod brojnog dijela stanovništva. uz pomoć drugih omladinaca.su se vratili u Bukvik. ali su ga samo u manjoj mjeri oštetili. 24 25 26 27 Ilija Kaurinović. i 18. Lopara i Ražljeva i zadobijen znatan plijen. knjiga 2. tako da su prerezali stubove na par mjesta. pa su odmah u svim pravcima otposlate oružničke patrole i vojska da intervenišu u slučaju potrebe. jer je to. a drugi omladinci vojni senjak. 11. znak ustaničkih pristalica da njihove kuće ustanici poštede. dok. nego su prostorije bile osvijetljene petrolejskim lampama. a za njima se svestrano traga. VIII nepoznata lica su prekinula telefonsko-telegrafske veze na putu Brezovo Polje-Brčko-Čelić-Brčko i Orašje-Brčko. avgusta 1941. a sumnja se da bi to mogli biti komunisti«. 261. izveli dvije veće diverzantske akcije u samom gradu. (Arhiv VII. br. 71 . Radi opreznosti ova oblast je uhitila i zadržala u zatvoru Židove emigrante te viđenije Srbe iz grada i sela. Koliki je strah od napada ustanika među njima zavladao svjedoči naredba o zabrani paljenja svijeća i kandila noću u kućama.

Slobodan Jovanović. U novembru 1941. član PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Rato Dugonjić. po svom formiranju. knj. Vlajkom Arsenićem i Dušanom Pavlovićem. Krajem oktobra imao je četiri čete: Prvu i Drugu majevičku. n. sa preko 200 boraca. godine. On je sa Simom Petrovićem. oktobra 1941. na Majevici su. Poslije dolaska Bijeljinske čete iz Srbije.i partijskom organizacijom u Majevičkom NOP odredu. sa sekretarom Tomislavom Ramljakom. str. Perom Simičevićem. Sa studija u Zagrebu na nove zadatke u Sarajevu. Brčko i Majevicu . Uporedo je formiran i Okružni komitet SKOJ-a. U oktobru 1941. sekretar Pokrajinskog komiteta SKOJ-a. boravili Vaso Miskin. 72 .Majevički NOP odred je kao jedinica takvog naziva formiran između 5. radi pružanja pomoći partijskom i skojevskom rukovodstvu. formiran je Okružni komitet KPJ za Majevicu. str. Nikolom Simićem. Svetolik Gospić i Pero Čuskić. i 10. uputio Slobodana Jovanovića 29 . 320. 180). u kasnu jesen Okružni komitet KPJ. 1. radi pružanja pomoći. Rankom Šipkom. Sekretar komiteta je postao Jusuf Jakupović Mrki. Stevo Popović. rodom iz Bijeljine. Jelisijem Mitrovićem. Bijeljinska i Brčansko-ražljevačka četa. Zagom Umičević. Srbo Gligorević. a članovi Albin Herljević. formiran je Brčansko-bijeljinski bataljon. (Džemil Šarac.d. bio je kao student u Zagrebu veoma aktivan u studentskom kulturno-umjetničkom društvu »Brazda«.28 U ovaj bataljon je ušla. Ilijom Katićem. u odredu postoji Prva majevička četa u Vakufu. također na osnovu odluka savjetovanja u Stolicama. U štabu Brčansko-bijeljinskog bataljona nalazili su se komandant Mirko Filipović i politički komesar Stevo Perić. Sarajevo u revoluciji. koje je okupljalo studente marksističke orijentacije iz BiH. Džemilom Šarcem i ostalim poznatim naprednim bosansko-hercegovačkim studentima. i Posavska četa. U duhu odluka savjetovanja u Stolicama. U novembru je u ovoj četi boravilo i desetak Bukvičana. Tijesno je sarađivao sa Ivicom Mažarom. Druga majevička u Peljevama odnosno na Površnicama. Bijeljinsku i Brčansko-ražljevačku četu. U Posavinu je. te sa Nastom Nastićem.za Bijeljinu. Okružni komitet je rukovodio sa tri sreska komiteta . Jankom Vasićem i Petrom Kaurinovićem iz Bukvika i ostalim aktivistima razvio živu političku aktivnost u 28 29 dr Zdravko Antonić. Borom Popovićem.

Prva posavska partizanska četa. Joco Čurčić i Andrija Stanković iz Obudovca. 73 . koji je ujedno bio odgovoran i za agitaciju. Kaurinović. za vodnika Vukosav Simić. Na formiranju čete u njenom stroju su takođe bili Pavle Gajić. Cvijanović. Svaku noć su se održavali sastanci u zaseocima na kojima su učestvovale mnoge pristalice narodnooslobodilačke borbe. Savo Đ. Četvrta desetina u kojoj su se na30 Boro Popović. Jovika Simić. za političkog komesara Slobodan Jovanović. Petar Đ.posavskim selima. 166. U četi je na formiranju bilo ukupno 34 boraca i starješina podijeljenih u tri desetine. Predloženi su i izabrani za komandira Nikola Simić Učo. Gavro Stavrić iz Porebrice. Savo Lukić. str. Vijesti iz nekoliko brojeva užičke »Borbe« i izvode iz drugih propagandnih materijala prekucao je Boro Popović. knj. u Posavinu je stigao sekretar Sreskog komiteta Pero Ćuskić u pratnji pet partizana iz Majevičkog NOP odreda (Živko Ćuskić. Osamnaestog decembra 1941. Nikola Simić. Sreto Petrović Srbijanac. Simo Jovanović i Jovo Arsenić koji su se izjasnili da su četnici i koji će uskoro otpasti i otići u izdaju. 30 Pored njih i pet boraca. Te vijesti su dopirale do mnogih stanovnika posavskih sela. Đorđo Kaurinović. Mitar Lukić. n. Slobodan i Simo su najviše objašnjavali situaciju u drugim krajevima naše zemlje. Kaurinović iz Bukvika. Slobodan Jovanović je u ime štaba Majevičkog NOP odreda pred strojem boraca saopštio da se formira Posavska partizanska četa. koji su sa Perom Ćuskićem došli sa Majevice. str. Kaurinović. 1. i naglašavali potrebu da i Posavci krenu u narodnooslobodilačku borbu.d. Istočna Bosna u NOB-u. 70. Miro Herljević. te Ilija Kaurinović Farkaš. Ilija Vasić. Kaurinović. Mihailo C. Kaurinović. Cvjetko i Sailo Jeftić. za zamjenika političkog komesara Simo Petrović. Pero Marković. Boro Popović. za zamjenika komandira Živko Ćuskić. u sastav čete su ušli i Boško Zoranović. za rukovodioca kulturno-prosvjetnog rada. Milorad R. U decembru 1941. koji se u putu priključio grupi) da formira Posavsku partizansku četu. Trivo B. Milan Lukić i Martin Milkić Nenad. u Donjem Žabaru u staji Dušana Pavlovića. Savo i Stevo Živković i Stevo Đuričić iz Gornjeg Žabara. Simo Žigić. Vidović i Cvijetin S. Petar S.

83. 86-94. u jesen 1941. str.d. i preko Mehmedalije Tufekčića uspjeli uspostaviti vezu sa partijskom organizacijom u Slavonskom Brodu. Ilija P. Muhamedom Sadikovićem. Aktivisti iz Gradačca ostali su jedno vrijeme bez veze sa partijskim rukovodstvom.ostala je u Bukviku pod vodstvom Naste Nakića i Petra Kaurinovića. Izjava Spasoja Ilinčića data decembra 1979. a od polovine januara 1942. municiju i poruke. Obudovcu. Zoran Kerezović. autoru. 1975. Pisarima i drugim selima. Slatini. Trivun Zarić. Veza sa Majevičkim NOP odredom išla je preko Milivoja Stojčevića Brzine iz Gornjeg Žabara. Gradačac u 1941. Rukovodioci čete i Nasto Nakić. Brvniku. Sarajevo. Komanda Posavske čete je po jednu desetinu rasporedila u Gornjem Žabaru. opreme i sanitetskog materijala. Mehmedalija Tufekčić. posredstvom dr Mustafe Mujbegovića i Age Hrustića i sa dobojskom organizacijom preko Đure Jukića. Kaurinović. Pero Pejić. 31 32 33 Boro Popović. Pored ranije formiranog narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku. i Pero Ćuskić su intenzivno radili po posavskim selima. sada su formirani N 0 0 u Donjem i Gornjem Žabaru. Ilija Pejić. n.lazili Trivo P. gdje su se uključivali u borbe koje su tamo vođene. str. po tom zadatku. Crkvini. Janko Vasić. Kasnije je Mehmedalija Tufekčić. a uskoro je sa Simom Petrovićem i u pratnji Tome Kasapovića došao ilegalno u Bosanski Šamac. Ilija Majdančević. U novembru i decembru. bukvički ustanici su tri puta išli u Ražljevo prenoseći oružje. stvarajući narodnooslobodilačke odbore. 74 . Te naoružane grupe ustanika iz Bukvika ostajale su po nekoliko dana u Ražljevu i Koreniti. Pavle Zarić. Ilija Pantelić. Obudovcu i Donjem Žabaru. 32 Veza sa šamačkom grupom aktivista kasnije je išla preko Ivana Bumbulovića iz Brvnika. 33 Partijskoj organizaciji u Brčkom znatnu pomoć pružio je Fadil Hadžiefendić koji je. gdje je takođe održao sastanak sa grupom aktivista koji su prikupili 5 vojničkih pušaka i izvjesnu količinu municije. godini. a sa Ozrenskim NOP odredom preko Anđelka Radića iz Zelinje. 31 Slobodan Jovanović je odlazio u Gradačac gdje je uspostavio vezu sa grupom aktivista. Kaurinović i Nikola Pantelić . Pokušali su. uspostavio vezu i sa delegatom PK KPJ u Tuzli. Svjetlost. Cvijetin Vasić.

str. a izveli su je odvažni skojevci Zaim Mušanović. Sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. policija je u Brčkom sprovela veliku akciju hapšenja komunista i skojevaca. Ivice Đermanovića.d. ali se tu nisu dugo zadržavali. izvedena je akcija spasavanja iz zatvora Hasana Burića. Spašeni komunisti su preko Grbavice i Bukvika stigli u Gor. 39 preživjelih je dopremljeno u Zagreb pred Prijeki ustaški sud. (Rifat Piskavica. 34 Petog januara 1942. Da optuženi ne budu izvedeni pred Prijeki pokretni sud u Brčkom u čiju ustašku revnost i strogost nije vjerovala Kotarska oblast na čelu sa Montanijem i Župska redarstvena oblast u Slavonskom Brodu. Na Novu godinu 1941/1942. str. nego su pošli u Ražljevo u sjedište Sreskog komiteta KPJ. Zijaha Salihodžića. Sud je trojicu članova grupe osudio na smrt. n. Žabar. a drugi nisu mogli dugo doći do svijesti. 79). U isto vrijeme je uhapšen i Alija Suljagić koji je angažovao domobranskog satnika Vodošek Jakova za saradnju sa NOP-om. našavši se opkoljen ustašama. pao je u ruke policije. podvrgnuti strašnoj torturi koja po svojoj stravičnosti i surovosti premašuje ljudska shvatanja. Fehim Klebić i braća Đokić iz Grbavice. Uhapšeni su. Sud je ukinut. U tim logorima je ubijeno 12 omladinaca i omladinki iz ove grupe. 47 i Boro Popović n.došao iz Tuzle.d. otpremljen u Jasenovac i Staru Gradišku gdje su takože doživjeli strašna mučenja. a njegov predsjednik Karlo Katić i tužilac Emil Validžija stavljeni su na raspolaganje domobranstvu kao rezervni oficiri. oktobra 1942. Na intervenciju građana iz zatvora su pušteni mlađi od 16 godina. u brčanskom zatvoru. po naređenju Ustaške nadzorne službe u februaru 1942. što je Ministarstvo pravosuđa i bogoštovnja NDH usvojilo. predložili su da se ukine Pokretni prijeki sud u Brčkom. Poslije niza intervencija rođaka i građana Brčkog i drugih mjesta. Hasana Trebinčevića Hakana i Safeta Salihodžića. 75 . Ponovnim 34 Akcijom je rukovodio sekretar Mjesnog komiteta Haris Suljić. Pedesetjedan uhapšeni aktivista je. izvršio je samoubistvo. U strašnim mukama u zatvoru su umrli Hasan Aganović i Pero Marjan. Gotovo sav partijski i skojevski aktiv od oko 80 ljudi. među kojima i dr Abdulaha Bukvice. a ostali su oslobođeni.

koji je pod prijetnjom ubistva naterao domobrane da se bore do kraja. godine u Jablanici. 32. k. br. borac Posavske čete. reg. 2. f. f. U Bukviku se zadržala nekoliko dana u očekivanju napada ustaša na Bukvik. januara 1942. Brezovog Polja i Koraja. Na strani partizana je poginuo Savo Lukić-Jeremić. fond NDH. U borbi je poginulo 23 domobrana i ustaša.. Čelića. Prethodno su ustaše uhapsile i odvele Janka i Panu Bašića. 17. II 1942. Koncem januara 1942. k. reg. 37 Zajedno sa Brčanskom četom. veliki župan Župe Posavje koji je pozvao ustanike da se vrate svojim kućama obećavajući im ličnu i imovinsku sigurnost. 3. br. 33 Polovinom januara Posavska partizanska četa krenula je preko Srnica u Bukvik. godine na oružničku postaju u Dubravama. 37 Nikola Simić. a u Bukviku je i dalje ostala desetina naoružanih ustanika da spriječi eventualni napad ustaša na selo i da služi kao veza između ustanika istočnog i zapadnog dijela brčanskog sreza. Pošto do ustaškog napada nije došlo. 167.2. str. n.2. kao odgovor na napad Bukvičke desetine izvršen 7. f. Ova desetina je kasnije dopratila Nastu Nakića na Majevicu na Okružno partijsko savjetovanje koje je održano 15. 174. produžila je u Ražljevo sa nekoliko boraca iz Bukvika. f. a 17 ih je zarobljeno.č. 36 Posavska četa se u Bukviku zadržala nekoliko dana. 34/1. 16/1-10. br. Posavska četa je učestvovala u nekoliko borbi sa ustašama koji su vršili ispade iz Brčkog. reg. U to vrijeme na terenu bukvičke opštine našao se i dr Vladimir Sabolić. fond NDH. Pajku. reg. 36 Arhiv VII. Peru i Savku Pantelić. a dva borca su lakše ranjena. Zaplijenjeno je 38 pušaka 35 Arhiv VII. Pantu.175. godine Posavska četa je stigla u Ražljevo u sastav Bijeljinsko-brčanskog bataljona Majevičkog NOP odreda. ' · 76 .ustašom. februara borci Posavske čete učestvovali su u uspješnom napadu jedinica Majevičkog NOP odreda na neprijateljsku posadu u Miladijama koju je sačinjavalo 40 domobrana na čelu sa jednim oficirom . Milku Kaurinović i Cvjetina Vasića. Već 10. Simu. br.zalaganjem kod najviših funkcionera ustaške države i ovoj trojici su smrtne kazne preinačene na vremenske.

Doboj. II 1942. 622-623. 1. pobiju. nejedinstvenog i nedovoljno čvrstog ruko38 39 40 41 Izvještaj štaba Majevičkog odreda Glavnom štabu NOP odreda za Bosnu i Hercegovinu od 18. Ustanak na Trebavi i Vučjaku. 40 Istovremeno su stanovnici Ritešića. Majevca i drugih vučjačkih sela krenuli na rušenje mostova i TT linija na cesti Modriča . str.i 1 puškomitraljez. a stanovnici Vranjaka i Koprivne su pored rušenja mostova i propusta postavili prepreke na putu Modriča . između Komarice i Kotorskog. Pored ostalih porušen je i most gvozdene konstrukcije u rasponu od 12 m. knj. 11. odbace ustanike sa komunikacija. dok. 280. uz željezničku prugu Brod . k.Brod. 14. dok. trebavskim i vučjačkim selima započeo je 23. izazvali su odmah intervenciju jakih snaga domobrana. br. Dervente. 667-669 i dok. knj. kao i u mnogim selima na lijevoj strani Bosne doživio je neuspjeh zbog nedovoljne pripremljenosti. reg. 39 Ustanak na Ozrenu. Odžaka. Dugog Polja.Doboj. 77 . Gračanicu i Maglaj. Trnjaka. Ustanici sa jugozapadnog dijela Trebave su zauzeli žandarmerijsku stanicu u Osječanima i krenuli ka Doboju. 621-622. ustaša i Nijemaca iz Bosanskog Broda. 41 Ustanak na Ozrenu i trebavskim i vučjačkim selima.Derventa. ali su na licu mjesta našli samo zapaljenu zgradu. str. Teslića i Zavidovića koje su poslije 4 dana borbi uspjele da povrate izgubljena mjesta. knj. Podnovlja. str. Zbornik IV. dok. ustaška i 12. 4. Gračanice i Maglaja i presijecanje glavne bosanske komunikacije Sarajevo . Glogovca. Ustaničke snage sa Ozrena povukle su se organizovano na planinu Ozren i rukovodstvo ustanka je prišlo sređivanju prilika i čvršćem organizovanju ustanika. 279. Modriče. 53). avgusta kada su mase ustanika krenule u napad i zauzele Doboj. 38 U pomoć napadnutoj posadi krenuli su 21. (Zbornik IV. Bosanskog Šamca. domobranska satnija iz Brčkog i legionari iz Čelića. 4. str. fond NDH. 306. 1. Božinaca. 174. Arhiv VII. zarobe i odvedu u logore mnoge ustanike i stanovništvo. Zbornik IV. oslobođenje Doboja. f.

Vranjaka i Dugog Polja.vodstva. 42 Jedna grupa od oko 30 ustanika. reg. sprovedeni su u logore u Doboj. u selu Lipcu se slijedećih mjeseci okupilo oko 80 ljudi iz trebavskih sela. Vojnoizdavački zavod. Oko stotinu stanovnika iz sela sa lijeve obale Bosne odvedeno je u Derventu i Brod. kada je uspostavila vezu i prebacila se na Ozren. 53-58. Na Pustari kod Modriče bilo je zatvoreno 255 seljaka iz Koprivne. a ostali su pušteni kućama. Ustaški prijeki sud u Doboju osudio je na smrt 111 ustanika koji su strijeljani na Barama. 78 .174. Arhiv VII. predratni predsjednik opštine u Osječanima). duž 42 43 44 45 Arhiv VII. Todor Vujasinović. str. su vršena trijažna saslušanja. Ozrenski NOP odred. Među njima je bilo djece ispod 14 godina. U Gradačac je privedeno 276 osoba od kojih je 49 zadržano u zatvoru. 11. 43 bio je pritisnut sa tri strane jakim neprijateljskim snagama koje su od svojih polazišta. koji je to ime dobio poslije Savjetovanja u Stolicama. 19/2. Todor Vujasinović. a među njima Pero Bosić i Savo Radulović iz Gornje Slatine i Pero Šikanić i Boško Mitrović iz Brvnika. k. str. U Podnovlju je na zvjerski način pobijeno 40 lica.174. 51/6. na čelu sa Ismetom Kapetanovićem i Milošem Kupresom povukla se u Trebavu i tu ostala do septembra 1941. od kojih se formirala četa sa komandirom Milošem Kupresom. Ranije se zvao Drugi bataljon NOP odreda tuzlanske oblasti. koji su uskoro ponudili primirje okupatoru. i što su na njegovo čelo isplovili razni kapitulanti (kao što je Stevan Botić. fond NDH. f. IX 1941. koji je tada ustanovljen u Brčkom. Beograd. Modriču i Derventu. k. pošto su rođeni na području kotara Gradačac.d. Ozrenski partizanski odred. Iz sela sa lijeve obale rijeke Bosne privedeno je 251 lice na saslušanje. 50/2. reg. br. br. 100. pa je nakon toga u zatvoru zadržano 19 ljudi za koje je dokazano da su na neki način učestvovali u ustanku. n. 60/2. f. Fond NDH. 1962. Sedmoro je upućeno na suđenje pred Prijeki pokretni sud. Posljedice su bile strahovite. 44 U ovim četama je bilo omladinaca i iz posavskih sela. 12. Do 10. Oni koji su se predali ili bili uhvaćeni. Nešto kasnije se formirala i druga četa sa komandirom Nikolom Čelićem. 43 U podnožju Ozrena.

Ne pitajući nikoga. Partizani su pored krupnih razilaženja pokušavali da uspostave vojničku saradnju sa tim četničkim jedinicama radi zajedničkih akcija protiv okupatora i ustaša. četnici su svoje oružje usmjerili protiv nedužnog stanovništva i otpočeli pokolj žena i djece. Naime. 174. nastojali da što dublje prodru na slobodnu teritoriju Ozrena. napadao na uporišta neprijatelja na tim komunikacijama i rušio željezničke pruge. k. žena i djece iz Koraja.Olovo. sutradan je ustaški komesar i poznati koljač Burho Begić sa svojim ustašama izveo te ljude izvan naselja i na zvjerski način pobio. XI 1941. TEŠKOĆE U RAZVOJU NOP-a 1942. pljačku i paljevinu imovine seljaka Muslimana. u oktobru i novembru 1941. u nekim su dijelovima istočne Bosne. Uslijed otpora četničkih oficira i podoficira koji su po naređenju Draže Mihailovića došli iz Srbije do saradnje je teško dolazilo. a ranjeno 12 vojnika iz jedinice koja je intervenisala poslije napada.željezničkih pruga Doboj . godine pretres sela oko Koraja i dovela u Koraj 25 seljaka koje je našla kod svojih kuća. mostove i pute ve.MJERE I AKCIJE OKUPATORA I KVISLINGA U jesen 1941. Na Majevici je ipak došlo do sporazuma o zajedničkom napadu na neprijateljsko uporište u Koraju gdje su prethodno ustaše počinile zvjerstva prema srpskom stanovništvu. ali ona nije poduzela mjere da se Begić onemogući. pa i na Majevici. Po pitanju odnosa ustanika prema muslimanskom i hrvatskom stanovništvu i odnosa prema oku46 47 Treća domobranska satnija izvršila je 22. Organizatori četništva htjeli su da borbu protiv okupatora zamjene borbom protiv muslimanskog i hrvatskog stanovništva. f. pored partizanskih. (Arhiv VII. Tada je stradalo oko 300 ljudi. i neke četničke jedinice. GODINE . 15/5). 46 Napad koji su 27. koji su podsticali i organizovali zločine. postojale. 79 . 2.Tuzla i Zavidovići . 47 Tu je na licu mjesta izbio sukob između partizana i četnika i njihovih oficira. fodn NDH. Odred je i pored toga svakodnevno. br. kao taoce. Istoga dana je opljačkao stanovnike Bobetinog Brda i dotjerao opljačkana goveda.Zavidovići. Doboj . Zbog ovih postupaka komandir oružničke postaje Sulejman Sijerčić žalio se kotarskoj oblasti u Brčkom. XI 1941. a od domobrana je poginulo 5 vojnika i 1 oficir. izvršili partizani i četnici završio se katastrofalno u političkom smislu. reg.

knj! 1. pa su dijelili sudbinu tih jedinica. Kada su partizanske čete saznale šta se dogodilo. preduzele su odmah odlučan napad na četnike. str. U Ražljevu se našla jedna grupa partijsko-političkih aktivista i boraca iz brčanskog sreza. U to vrijeme. 14. četnici su počeli kontaktirati sa okupato49 « " z ^ i i i k IV. Brojne ustaške. Semberiju i Posavinu. dok. 4. ali uvidjevši da će to ići veoma teško. domobranske i oružničke posade nalazile su se skoro u svakom selu i raskršću. i 402. Cglješa Daniiović. Kriza ustanka istočne Bosne. a druga grupa. u Posavinu. Borba sa koncentrisanim neprijateljskim snagama i podmukao napad četnika Đure Bižića. Tom prilikom izginuli su gotovo svi članovi štaba Majevičkog NOP odreda. Slobodan Jovanović koji je neposredno prije tog događaja predao dužnost komesara Posavske čete Simi Petroviću i došao na dužnost u Štab odreda i dr Mustafa Mujebegović. podijelili su se u dvije grupe. prilike u Posavini su bile izuzetno teške za partizane. koji se nije očekivao. ljekar u Odredu. 48 Četnici nisu mogli naći pristalice i pomagače u četama Majevičkog NOP odreda u kojima se nalazilo oko 400 boraca vjernih narodnooslobodilačkoj borbi. 384. oko 50 boraca u Semberiju. a ostatak se našao u Ražljevu i okolnim selima.patoru sa kojim su četnici počeli uspostavljati kontakte došlo je do daljeg zaoštravanja odnosa između partizana i četnika. str. knj. u kojoj su se nalazili Posavci i Brčaci. 49 Borci Posavske čete su u toku borbe bili upućivani po zadacima u pojedine čete. februara 1942. i Stevom Popovićem. Odsječeni od ostalih jedinica odreda krenuli su prvo svi u Posavinu. Istočna Bosna u NOB. 80 . pa se njegova glavnina od oko 250 boraca prebacila na prostor Birča. Jedna sa Jusufom Jakupovićem Mrkim. 53. sekretarom Okružnog komiteta KPJ za Majevicu. član Okružnog komiteta KPJ za Majevicu i sekretar Sreskog komiteta za brčanski srez. završio se nepovoljno po Majevički NOP odred. izvršili podmukli napad na štab Majevičkog odreda u Vukosavcima. na čelu sa Ivanom Markovićem Ircem i Fadilom Jahićem Špancem. Poginuli su i Pero Ćuskić. pa su 20. početkom marta 1942. članom tog komiteta vratila se na prostoriju istočnog dijela brčanskog sreza (Ražljevo-Bukovica-Korenita).

koje trebavski četnici na prevaru hvataju i ubijaju. Tako je grupa koja je poslije četničkog puča u Vukosavcima došla u Posavinu. sklonili su se na teren Posavskog četničkog bataljona i tu politički djelovali. U vezi njihovih iskaza niko nije uhapšen u Brčkom i okolini. odvedeno je u logore oko 50 aktivista. u Gornjem Žabaru opkolili oružnici. a narod je bio zaplašen. Njih su krajem marta 1942. Istočna Bosna u NOB-u. Iako su imali podršku mnogih ljudi privrženih NOP-u. IV 1942. godine upućuju na Trebavu Mustafu Sinanagića. 51 Pored toga. f. Boro Popović. br. zamjenik komandira Posavske čete. pa su u neravnopravnoj borbi poginuli.d. Nasto Nakić i drugovi su se dobro držali pred policijom. Safet Salihodžić i Ratko Vujinović zarobljeni su 30. sproveli u zatvor Kotarske oblasti u Brčkom gdje su ih saslušavali više od mjesec dana.pjegavi tifus.50 Meho Ahmetović. oduzeo sebi život. Posavina i Trebava u NOB-u. vidjevši da je opkoljen oružnicima. Nasto Nakić. među kojima i Ilija Katić. posavski i brčanski aktivisti nalazili su se u beznadežnoj situaciji. Izmučeni teškom bolešću bili su nemoćni da se odupru neprijatelju. bolesni od tifusa i iznemogli uhvaćeni Simo Petrović i Mustafa Šehović. 52 Borci Posavske čete koji su izbjegli četnički udar na Majevici i ustaško-oružničku hajku u Posavini. 5. Pod pritiskom četnika Cvijetina Todića. fond NDH. U Brčko su došli da ih saslušavaju zamjenik ravnatelja Župske redarstvene oblasti dr Ivo Gromes i sam veliki župan dr Vladimir Sabolić. što je za NOP u Posavini predstavljalo nenadoknadiv gubitak. u Brčkom. Dušan Pavlović.rom. Sutradan je. 179. 135-137. marta u Gornjem Žabaru. Pokušavajući da stupe u vezu sa ozrenskim partizanima oni u martu 1942. Boro Popović. U istom pravcu su krenuli kasnije i Hamid Berbić i Vjekoslav Tunjić. Istovremeno ih je napala strašna i teška bolest . str. reg. Jelisija Mitrović i Pero Simićević. 81 . u drugom dijelu Gornjeg Žabara. go50 51 52 Nastu Nakića i drugove oružnici su 1. Iz Zagreba su takođe dolazili isljednici da ih saslušavaju o njihovim vezama sa grupom skojevaca koji su uhapšeni u januaru 1942. 47 i 76. bila za mjesec dana uglavnom razbijena. u ljeto 1942. marta. a tada su se nalazili u logorima Jasenovac i Gradiška. 2. str. članovi KPJ. 174. k. knj. U Obudovcu su 18. Hasana Trebinjčevića i Svetu Petrovića Srbijanca. a policija nije došla do podataka o novim dokazima protiv uhapšene grupe skojevaca i to je bio jedan od razloga što su oni kasnije oslobođeni na suđenju pred Prijekim pokretnim sudom (Arhiv VII. Živko Ćuskić. n.

Ahmed Đonlagič. neki se predali. Četnici su nastojali da svoj uticaj učvrste propagandom o dolasku Nedićevih trupa u istočnu Bosnu i o priključenju te oblasti okupiranoj Srbiji. Istočna Bosna u NOB-u. što se kasnije vidjelo na Maleševcima. i počeli dogovore o zajedničkom dejstvu protiv partizana. Poslije ofanzive četnički elementi su se jače povezali sa svojim istomišljenicima na Trebavi i u srednjoj Bosni. bio skoro u potpunosti pod uticajem partijske organizacije Posavine. 146-151. Borbe su vođene pod izuzetno teškim vremenskim uslovima. Mišo Lekovič. II 1942. str. ofanziva je ostavila mnoge posljedice koje će biti sudbonosne za odred. 2.) na Trebavu i preko Trebave u srednju Bosnu došlo je više četničkih oficira koje je uputio Draža Mihailović. 76. Aktivisti iz Bukvika uspjeli su da krajem avgusta 1942. 53 54 Edhem Čamo. Gradačac i njegova okolina u NOB-u. Njihov uticaj među pripadnicima Posavskog četničkog bataljona je bio očigledan. str. Bukvičane odvoje od trebavskih četnika i formiraju četnički bataljon u Bukviku koji je. Vojno djelo 1962. Ozrenski odred je raspolagao samo sa 5 bataljona sa oko 1200 boraca. februara neprijatelj je preduzeo veliku ofanzivu protiv Ozrenskog NOP odreda. Poslije druge neprijateljske ofanzive. januar-februar 1942. koja je uskoro dobila četničko obilježje.dine morali su napustiti Krečane i prijeći u Bukvik. 53 U vremenu od 29. Njemačka ofanziva na istočnu Bosnu. januara do 4. knj. u kojoj je učestvovalo 9 njemačkih i 12 ustaško-domobranskih pješadijskih bataljona i 4 artiljerijska diviziona sa oko 17 hiljada vojnika. Sedam dana poslije ofanzive odred je ponovo zaposjeo svoju teritoriju. sa zadatkom da rade na razbijanju partizanskih jedinica i da oforme čis£o četničke jedinice. kada se većina boraca tog bataljona vratila sa marša. 82 . 54 Međutim. sa Ozrena su se na Trebavu prebacile dvije grupe ustanika. izuzev komandanta i nekih ljudi oko njega. jedna pod komandom Milana Sojića. Poslije četničkog napada na štab Majevičkog NOP odreda (20. Neprijatelj je imao oko 400 vojnika izbačenih iz stroja. a neki prešli u partizane.

Mihajlo Nikolić. Dušan Starćević. Miloš Petrović. Uroš Nastić. Muharem Spahić. Miloš Nikolić. On objašnjava narodu trenutnu političku situaciju. n. gdje su ih ubili i bacili u rijeku. Vujasinović im je govorio o potrebi jedinstva ustanika i o izdaji četnika. Zdravko Lukić Brčak. kome su dva zatvorenika podlegla. Mehmed Mujbegović. Poslije strahovitog mučenja. Teufik Sofić. Poslije nekoliko dana boravka na Trebavi. i zalaže se za nastavljanje borbe protiv okupatora. Avdo Mujbegović. Početkom marta izašla je na Trebavu grupa aktivista NOP-a iz Modriče. ostale su po noći poveli na most na rijeci Bosni. Na Ozren je tada stigao i Ahmet Durić iz Gračanice. Prikupljeno je oko 10 vagona namirnica koje su se sukcesivno prebacivale preko Spreče. Sveto Nastić.56 Iz Tarevaca je takođe uhap36 Tošo Vujasinović. zbog prijetnji četničkih elemenata da neće u svojoj sredini trpjeti Muslimane. Na Trebavu dolazi i komandant Ozrenskog NOP odreda. učitelj Petar Borota i pop Dimitrije Stefanović. svađali su se između sebe o pravu prvenstva. Milan Ilić Sićo. koji će uskoro postati glavni četnički komandanti na Trebavi. a spasili su se: Čedo Nikolić. Sa grupom Čelića i Mrkonjića pošli su na politički rad na Trebavu Ismet Kapetanović. te Hamid Mazalović i Mehmedalija Tufekčić. str. 274-276. Majo Elazar.) ustaše u Modriči hapse grupu od 16 ljudi za koje su smatrali da su povezani sa ustanicima.d. U grupi su bili Šefko Avdić. Ferid Širbegović. III 1942. pa je na Trebavi organizovana akcija za prikupljanje hrane. skočilo u hladnu Bosnu i spasio život. U Paležnici je održan sastanak u štabu Milana Sojića. Nikola Grulović i Đorđe Simić. Tarevaca i Gradačca. U to vrijeme (24. 55 U martu na Trebavu dolazi jedna jedinica Ozrenskog NOP odreda od oko 150 boraca. Edhem Mujbegović. odjeće i obuće. Hasan Mešanović. na kome su prisustvovali pop Savo Božić. Mitar Filipović. koja je zadržala partizansku orijentaciju. U to vrijeme nametao se problem ishrane boraca i izbjeglog naroda na Ozrenu.a druga pod rukovodstvom Nikole Čelića i Novaka Mrkonjića. Jusuf Bungur. Šest uhapšenih se otelo. ovi aktivisti pošli su na Ozren. Ubijeni su: Luka Mihajlović. a prisutni. pod komandom Vojina Panića. 83 . Tošo Vujasinović. Miloš Radovanović. Ratko Terzić i Slavko Stanišić. Mihajlo Mikić.

Oslobođenje Sarajevo. godine. kojom su propisana uputstva za pregovore sa četničkim komandantima. godine u Lipcu kod Doboja. maja 1942. snabdijevanja municijom iz magacima NDH. godine četnici su na Trebavi bili gospodari situacije. izražavaju lojalnost Paveliću. četnički rukovodioci su učestali sa kontaktima i razgovorima sa predstavnicima vojske i vlasti NDH. što se vidi i po akcijama koje su sinhronizovano izveli. godine. Odmah poslije pučeva i napada na partizanske štabove i ubijanja komunista. prekidaju neprijateljstva sa NDH. Uskoro je izdata Pavelićeva direktiva od 13. 57 Veze i saradnja Cvijetina Todića na Ozrenu i Save Božića na Trebavi sa četnicima Rade Radića u srednjoj Bosni bile su neposredne. obavezuju se na dobrovoljnu saradnju sa oružanim snagama NDH u borbi protiv partizana. Branko Stakić i Cvijetin Đurić. slobodu kretanja. a četnici Rade Radića na Četvrti bataljon 4. dok su svi ostali nosili kokarde. zapošljavanja 57 Mehmedalija Tufekčić. 84 . aprila. dodjeljivanja nagrada i odlikovanja onima koji se istaknu u borbi protiv partizana. Ta obaveza podrazumijeva stavljanje četničkih jedinica pod komandu oružanih snaga NDH. 1981. maja 1942. U potpisanom ugovoru četnici priznaju NDH kao svoju državu. U ime četnika sa Ozrena ugovor su potpisali Cvijetin Todić. Za uzvrat četnici dobijaju pravo organizacije svoje vlasti na teritoriji koju drže. aprila 1942. Tako su četnici Cvijetina Todića napali na Štab Ozrenskog NOP odreda i na Prvi istočnobosanski udarni bataljon 18. Gradačac četrdesetprve. Prvi ugovor između političkih i vojnih predstavnika NDH i četnika potpisan je 28. materijalnu nadoknadu porodicama poginulih četnika. pri čemu će lokalni četnički komandanti komandovati svojim jedinicama. NOP odreda u Čečavi 17. Petokraka zvijezda se jedino mogla vidjeti u partizanskom bataljonu u Kostajnici. uglavnom onih koji su ranije bili zatvoreni u Gradačcu. U martu 1942. liječenja ranjenih četnika u borbi protiv partizana u domobranskim bolnicama. 114—116.šeno nekoliko ljudi. Đoko Milošević i Petar Arnautović. a u ime četnika sa Trebave Savo Božić. str. Drugo dopunjeno izdanje.

1. k. godine došlo do sklapanja ugovora o primirju između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata na Majevici. Četništvo je bilo vojska velikosrpske buržoazije koje je djelovalo u duhu ideologije i politike te buržoazije. da stvore 58 59 60 Arhiv VII. str. 20. I. jula 1942. 60/2 i Zbornik XIV. 60/5-6. i D. Gornja Zelinja. Kroz šest dana. br. f. ali i jedan najvažniji zajednički cilj . G. između ostalog. Podaci o ustaško-četničkoj sprezi. maja 1942. dajući podršku i jednim i drugim. knj. reg. ali u borbi protiv jedinica NOV i POJ bili su uvijek zajedno. 541-542.174. a sa juga isključno Kostajnica i Stanić Rijeka.i snabdijevanja u gradovima koje drže vlasti NDH. na Ilidži kod Gradačca je održan sastanak predstavnika vlasti NDH iz Gradačca i četničkih predstavnika na kojem su se sporazumjeli o načinu sprovođenja u djelo sporazuma sklopljenog u Lipcu.postati saveznik onoga koji u datom trenutku najviše obećava i čini da poslije rata ponovo dođe na vlast velikosrpska buržoazija na čelu sa monarhijom. 3. Arhiv VII. Njemački okupator se oslanjao od tada na ustašku vlast i na četnike. 1. 117. f. godine. Lukavica. Istočna Bosna u NOB-u. reg. Krečane. decembra 1941. sa sjevera isključno Tarevci. kaže da sa komunistima i partizanima ne smije biti nikakve saradnje jer se oni bore protiv dinastije i za ostvarenje socijalne revolucije. a četnici se jedino bore za kralja i otadžbinu. k. fond NDH. sa istoka isključno Rajska. 411-412. Ciljevi četničkog pokreta najbolje se razaznaju iz direktive Draže Mihailovića potčinjenim komandantima. ustaše i četnici su imali svoje posebne ciljeve. Donji Skipovac. br.174. dok. fond NDH. Ahmet Đonlagić.borbu protiv NOP-a i njegovo uništenje. juna 1942. Okupator. knj. dok. od ušća Spreče do sela Tarevci.59 Aneksom ugovora od 9. Osnova te politike je bila . Poslije ovih sporazuma bilo je i dalje sukoba i ubistava pojedinaca i manjih grupa između četnika i ustaša. knj. 60 Zatim je 30. 276-280. 8.58 Teritorija Trebavskog četničkog odreda ugovorom je ograničena granicama koje čine: sa zapada rijeka Bosna. Simići.8. sa svojim sistemom nacionalnog ugnjetavanja i socijalnog izrabljivanja. u kojoj se. 85 . Skugrić. str. predviđeno je da četnici prekinu neprijateljstva protiv njemačkih i italijanskih snaga.89. Zbornik XIV. str.

još Bosnu i Hercegovinu. Stvaranje legije se pravdalo tobožnom potrebom za zaštitu muslimanskih naselja od četnika. 456.ponovo Kraljevinu Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju koja će biti etnički jednonacionalna i obuhvatiti pored Srbije. 61 Iako im je ideološka platforma bila jedinstvena.500 vojnika narasla na oko 20. u proljeće 1942. svi su oni u početku krili od naroda da su potpisali sporazume sa okupatorom i ustaškom državom. 4. među četnicima su postojale razlike u pogledu saradnje sa okupatorom i ustašama. Ta vojska se ubrzo počela raslojavati i osipati. u proljeće 1943. Crne Gore i Vojvodine. Kordun i Baniju. dolazi do formiranja jedinica Domobranske dobrovoljačke pukovnije (DOMDO). Organizovanje DOMDO pukovnije započeo je 1941. SS divizija Handžar. rezervni major Muhamed Hadžiefendić. 86 . i proljeće 1943. U prvo vrijeme je počela sa stvaranjem jedinica DOMDO pukovnije. knj. počeli sakupljati ljudstvo od koje je formirana po zlu poznata 13. U jesen 1942. Muslimanska buržoazija je željela da ima svoju vojsku kada se bude odlučivalo o sudbini Bosne i Hercegovine. mnoge jedinice DOMDO pukovnije su zajedno sa njima učestvovale u borbi protiv partizana. na teritorijalnom principu.000 obveznika. jedinice tzv. iz kojih će biti istrijebljeni Muslimani i Hrvati. U podtrebavskim i podmajevičkim selima sa muslimanskim stanovništvom i u gradovima. Liku. Međutim. godine. godine oružničke postaje postepeno se povlače i iz srpskih posavskih sela pod pritiskom brojnih četničkih jedinica. Zbornik III. u narodu zvane legija. Od ostatka razbijene DOMDO pukovnije Nijemci su u zimu 1943/44. U posavska sela se spuštaju četnici sa Trebave i organizuju svoje čete i bataljone. Dalmaciju. str. a postojalo je i određeno rivalstvo među njihovim komandantima. formirali. pa su neki vodeći predstavnici muslimanske buržoazije u sporazumu sa Nijemcima. koja je od predviđenih 3. godine u Tuzli poznati pristalica Nijemaca bolesno ambiciozni trgovac. Kada su četnici sklopili sporazum sa ustaškim vlastima.

169-170. u Štab Trebavskog četničkog odreda u Tolisi pošli su Uglješa Danilovič i Tošo Vujasinovič koji su od ranije poznavali većinu članova štaba četničkog Trebavskog odreda. koncem septembra 1942. Tuzla. 87 . Komandant odreda pop Savo Božić uvjeravao je partizanske predstavnike da Brigada treba što prije da napusti Trebavu. On je Uglješi Daniloviću rekao da u centralnoj Bosni nema partizanskih snaga. jer će zbog njenog prisustva doći do intervencije njemačkih i ustaških snaga i četnika Cvijetina Todića sa Ozrena. na terenu Posavine i Trebave je doprinio dolazak 6. 1980. Vijest o njihovom držanju i ponašanju. Načelnik štaba četničkog Trebavskog odreda Petar Arnautović koji je i ranije činio usluge aktivistima NOP-a bio je iskreniji. Na prostoru Trebave i Posavine najviše ih je bilo u rejonu Gračanice pod komandom Ibrahima Pjanića. 62 Dolazak 6. Bitka na Maleševcima. Semberija u NOB i socijalističkoj revoluciji. istočnobosanske brigade na Trebavu. Brigada je pošla preko Trebave u srednju Bosnu sa namjerom da uhvati kontakt sa krajiškim jedinicama za koje je smatrala da se tamo nalaze. da se tamo nalaze znatne četničke snage i jaki garnizoni okupatorskih ustaških i domobranskih snaga i da bi put preko te teritorije do Bosanske krajine bio vrlo rizičan. godine. brojnost i naoružanje. brigade na Trebavu je iznenadio četnike i organe vlasti NDH i presjekao u korijenu tvrdnje njihove propagande da su partizani u istočnoj Bosni razbijeni i da se partizanske jedinice nalaze u rasulu.bosanskih planinaca koje su u narodu nazvane zeleni kadar. Na osnovu ovih podataka Operativni štab za istočnu Bosnu je donio odluku da se Brigada vrati na Majevicu. Pojava partizana. Kada je brigada 29. 3. njihova organizacija. Univerzal. OŽIVLJAVANJE AKTIVNOSTI NOP-a Oživljavanju aktivnosti NOP-a. a naročito disciplina i primjerno ponašanje boraca prema narodu i njegovoj imovini ostavili su povoljan utisak na trebavske seljake. septembra stigla u Zelinju. koje je bilo suprotno od 62 Uglješa Danilović. knj. str.

679-698. Prva akcija usmjerena je na Račićeve četnike u Tavni. Uskoro. i 6. Uspjesi 6. pa po63 Vojo Iiić. Čak su i seljaci koji su bili uz četnike.63 Preko Dragaljevca i Čađavice istočnobosanski i sremski partizani stigli su 8. održan je sastanak Operativnog štaba za istočnu Bosnu. 88 . Štaba 6. Šesta brigada je bila prva partizanska jedinica koju su ova sela vidjela. a i susjednih oblasti. u zaseoku Perići (Špionica). oktobra 1942. Po povratku sa Trebave. a emisar Draže Mihailovića na Majevici. od kojih je najznačajina ona koja se odvijala na Filipovom putu 14. Istočna Bosna u NOB. Drugi cilj napada bila je domobranska posada u Loparama koja je zarobljena. gdje je odlučeno da se odmah krene u napad na četnike. gdje su sa sremskim partizanima izveli nekoliko uspješnih akcija. noću između 4. za kratko vrijeme je doprla u mnoga sela Trebave i Posavine. Ljudi su se počeli uvjeravati da su partizani drugačija vojska od ostalih koje su poznavali. bataljon 6. str. U trećoj akciji razbijeni su četnici u Jasenici i Kiseljaku. i 3. Svojom borbenošću. divizije. istočnobosanske brigade i Sremskog NOP odreda na Majevici prinudili su njemačku komandu u Tuzli da odmah reaguje. 1. gdje su razbijeni. brigade (2. oktobra. od Šekovića preko Majevice do Srema i natrag. bataljon je ostao u Trnovi) prešli su u Srem. oktobra 1. ojačana vrati u istočnu Bosnu i povede odlučnu borbu sa ustašama i četnicima. javno ukazivali na razliku u ponašanju četnika i partizana.četničkog. a odatle u Srem gdje treba da se poveže sa sremskim partizanima. kapetan Dragoslav Račić je pobjegao sa pratnjom preko Drine. godine u Trnovu. a put Brčko . disciplinom i primjernim odnosom prema narodu. kada je do koljena potučen jedan bataljon njemačke 718. u noći između 5. i da se oni postupno razbiju i unište. i 5. ona je stekla poštovanje kod stanovništva i istovremeno ulila nadu pristalicama NOP-a da dolaze za njih bolji dani. Poslije jednomjesečnog boravka u Sremu brigada se sa sremskim partizanskim bataljonima prebacila. ustaše i domobrane. knj.Tuzla presječen. novembra. preko Save. brigade i štabova bataljona na kojem je dogovoreno da brigada pređe u Semberiju.

89 . novembra posavski četnički bataljon je iznenađen od 2. pa se i sam komandant tog bataljona Vladimir Mičić.što nije imala na raspolaganju dovoljno vlastitih snaga. kod autora). koji je zadužio skojevca Esada Taslidžića da je odnese u Brčko. brigade koji ga je napao i zarobio 70 četnika. pa je donio odluku da jednovremenim udarom sa tri pravca. nalazio u rejonu Ražljeva. u selu Humcima. kao prethodnica za pohod na Majevicu određen je Posavski bataljon pod komandom popa Dimitrija Stefanovića. istočnobosanske brigade primio je informacije o pokretu četnika ka koncentracijskoj prostoriji Maleševci Bogutovo Selo. ostavši bez svoje vojske. Vučjaka i iz Posavine i Semberije na Majevicu i sa njima. Zajedno sa Pavlom Zarićem oni su te podatke pretočili u iscrpan izvještaj koji je Pavle Sekulić pješke preko Zovika. reg. u noći 22/23. u susret Brčanskom četničkom bataljonu koji se pod komandom Jove Prnjatovića. Štab 6. uz sadejstvo domobranskih i ustaških jedinica. razbije partizane na Majevici. odlučila je da izvrši koncentraciju četnika sa Trebave. k. Tuzle.Srnice prema Majevici64. kod autora). Gradačca. Detaljne podatke o pristiglim četnicima u Bukvik na putu za Majevicu dao je Petru Kaurinoviću Vukosav Simić. Nekoliko stotina četnika krenulo je sa Krečana i 21. Poruku Edhema Čeme o namjerama četnika donio je iz Skugrića Đorđo Mikičić do sekretara partijske ćelije u Gradačcu Teufika Imamovića. bataljona. f. Već na prvom konačištu. a istovremeno sa romanijskim i radavskim četnicima razbije i uništi Birčanski NOP odred. svim snagama. bataljona 6. od aktivista NOP-a iz Brčkog. 175. 15. (Izjava Teufika Imamovića. a iz Vražića. Taslidžić je poruku stavio u bure od rakije i bezbijedno je prenio u Brčko. po naređenju popa Dimitrija Stefanovića krenuo sa njima Bukvički četnički bataljon u kojem su aktivisti NOP-a imali snažan uticaj. morao vratiti u Bukvik. Vražića i Lukavice odnio u Majevicu. fond NDH.8. br. 63 i od štaba svog 2. Ozrena. Iz Bukvika je. iz kolone je izašlo još oko 80 Bukvičana. koji se sam našao na Birču. Iz Trebavskog četničkog odreda. novembra prošlo zapadnom stranom Gradačca i uputilo se cestom Gradačac . gdje su zanoćili slijedećeg dana. iznenadno napadne četnike na njihovoj koncentracijskoj 64 65 Arhiv VII. Majevice. (Izjava Pavla Zarića. Bukvika. Već u Vujičićima iz bataljona je izostalo dvadesetak Bukvičana.

godine napali oružničku posadu u Srnicama i ubili 15 oružnika i 16 seljaka. većinom rodom sa Vučjaka i Posavine. Jovo Prnjatovič. 67 Da bi pred narodom popravili utisak o svojoj vojničkoj snazi. Kod stanovništva sjeveroistočne Bosne stvarala je uvjerenje da su partizani ona snaga koja će preovladati i da kolebanju na koju će se stranu opredijeliti sve manje ima mjesta. Poginulo je i ranjeno oko 250 četnika. a sigurno na Čelić i Koraj. u zoru 28. drugog po redu Majevičkog NOP odreda. «> Arhiv VII. k. 68 Partizanska pobjeda nad četnicima na Maleševcima zadala je takav udarac četničkom pokretu u istočnoj Bosni da se on više nikada nije oporavio. stvaranje novog.9. k. U četničkim. reg. br. četnici su poslije poraza na Majevici. novembra 1942.9. 35 i 38. Četnički poraz je odjeknuo u svim mjestima i selima sjeveroistočne Bosne. 34. Vlasti NDH u Brčkom su izvještavale svoje pretpostavljene da predviđaju eventualno napad partizana na Brčko. br. 90 . 68 Arhiv VII. Ona je omogućila veći priliv novih boraca u partizanske jedinice. prije nego što se oni razviju za napad i usklade svoja dejstva sa okolnim domobranskim i ustaškim garnizonima. četnici su razbijeni. obnavljanje. Istovremenim napadom 7 partizanskih bataljona. k. 2. naočigled stanovništva. ostali su u partizanima. 175. na utvrđene položaje na Mramorku. a među njima i komandanti Đuro Bižić. Zarobljeni četnici su morali položiti zakletvu da više neće učestvovati u borbi protiv partizana. fond NDH. fond NDH. fond NDH. 39. br.9. širenje i učvršćivanje partijskih organizacija na terenu i formiranje narodnooslobodilačkih odbora tamo gdje do tada nisu postojali. 66 Kakvu je pometnju izazvao poraz četnika na Maleševcima svjedoči i to da je oko 50 četnika u ritama moralo proći kroz Brčko. Oko 40 zarobljenih četnika.prostoriji. f. f. XII 1942. Dimitrije Stefanovič i drugi. 67 Arhiv VII. reg. domobranskim i DOMDO jedinicama i organima vlasti NDH inicirala je i ubrzala proces diferencijacije. godine. 54. 175. reg. f. da je oko 30 ranjenih četnika liječeno u brčanskoj bolnici i da je četnički komandant Pavle Gajić molio zapovjednika oružničke postaje da sa svojim četnicima prođe kroz Koraj. 175.

bosansko-šamačkoj i odžačkoj opštini i preko aktivista NOP-a u selima istočne Posavine sa partijskim radnicima na Majevici i Brčkom. On je uskoro u Skugriću formirao partijsku organizaciju u koju su pored njega. Nikola Simić. članovima KPJ. 69 Mjesec dana nakon toga oformljen je u Gradačcu i aktiv SKOJ-a u kojem su bili Esad Taslidžić. da na sektor Trebave pođe Edhem Čamo. koji je ranije postao član KPJ. 77-78. Hakija Raljević i Mehmedalija Abdulhamidović. Mustafa Jašarević. krajem septembra 1942. Petar Kaurinović. pridružio Slobodan Janković. godine. str. a nešto kasnije i Kemal Halilović. Oni su činili jezgro i rukovodeći aktiv pri stvaranju partijske i skojevske organizacije na Trebavi. Pored njih radilo je na konkretnim zadacima NOP-a više drugova i drugarica. Savo i Stevo Živković.Po povratku sa Trebave članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva ocijenili su da postoje povoljni uslovi za partijsko-politički rad na Trebavi i u Posavini. pa su na osnovu toga odlučili.č. Enver H u m o i Jovan Radovanović. U istočnom dijelu Posavine. Po dolasku na Trebavu Edhem Čamo se smjestio u selo Gornji Skugrić u kući Mihaila Novakovića odakle je mogao kontaktirati sa pristalicama NOP-a u modričkoj. Ilija Vasić. a u Miloševcu Trivo Dakanović. Njima se u decembru 1942. Milivoje Stojčević Brzina i Ivan Bumbulo69 Edhem Čamo. Orhan Topčić. Šihabudin Moranjak i Šefik Dulić. Tolpe i Širbegovića ušli Panto Nikolić. Sakib Hamidović i Ahmet Beširević. 91 . n. u Dugom Polju Nedo Krekić. u Podnovlju Mile Dejanović Buna. Polovinom oktobra 1942. Đorđo Mikičić i Midhat Muradbegović. Čamo se odmah povezao sa Milošem Tolpom i Feridom Širbegovićem. gradačačkoj. U Modriči su u to vrijeme aktivno radili za NOP Pero Kovačević. Mika Stanković. godine oformljena je ćelija KPJ u Gradačcu u koju su ušli Teufik Imamović (sekretar). Boro Popović. Sakib Mehmedović. godine. u jesen 1942. po svom dolasku iz Srbije.

u januaru 1943. 2. nastojeći da terorom zaplaše stanovnike da ne pomažu partizane. godine politički komesar čete u Ozrenskom NOP odredu. da dalje razvijaju politički rad. godine se prebacio na Trebavu i učestvovao u borbama na Vučjaku u avgustu 1942. Brvniku i Bosanskom Samcu. članovi partijske organizacije Posavine: Boro Popović. vratio se u svoj rodni kraj. bio je 1941. povezivanju i usmjeravanju saradnika NOP-a u Bukviku. n. Krajem 1942. U decembru 1942. 92 . Boru Popovića i Radisava Milanovića koji su po zadatku pošli sa propagandnim materijalom u sela oko Bosanskog Samca. Radisav Milanović. Ilija Vasić. majevičkog NOP odreda i sremskih partizanskih bataljona. Polovinom decembra 1942. četnici Pavla Gajića uhapsili su na prevaru. vraćaju se na svoj teren. i na okupljanju. Pored ostalih.Tuzla u Birač. Ljubo Antić i Stevo Lazić. 70 Za vrijeme njihovog odsustva. Tada su kandidovani za članstvo KPJ Stojan Bumbulović. U januaru 1942.vić razvijaju veliku političku aktivnost koja je usmjerena na raskrinkavanje politike i prakse četnika i ukazivanje na ciljeve NOP-a i borbu NOV i POJ za oslobođenje zemlje od okupatora i njegovih pomagača. četnici Pavla Gajića su se raširili po posavskim selima. članoni Sreskog komiteta za Brčko koji im je dao zadatke za dalji rad u Posavini. Savo i Stevo Živković. Polovinom januara 1943. Nikola Simić. neprijatelj je koncentrisao jače njemačke i ustaško-domobranske snage na Majevici. da pljačkaju i vrše nasilje nad narodom. Istovremeno je stigla vijest da su na slobodnu teritoriju Birča prodrli četnici sa Romanije i Radave. str. istočnobosanske brigade. Tamo su ostali mjesec dana u sastavu partizanske čete Đorđe Đojića.d. a zatim se prebacio u Slavoniju. 71 Pošto su mnogi lju70 71 Boro Popović. Na Majevici su ostale malobrojne partizanske snage. Gornjem Žabaru. 219-221. sa ciljem da opkoli i uništi jedinice 6. Petar Kaurinović i Milivoje Stojčević pošli su u Ražljevo da se jave partijskom rukovodstvu za Majevicu. a poslije borbe na Maleševcima stigao na Majevicu. što su četnici iskoristili da pojačaju teror nad pristalicama NOP-a i nad svima onima koji se sa četnicima nisu slagali. U takvoj situaciji Operativni štab je donio odluku da sa glavninom snaga prijeđe preko ceste Zvornik . rodom iz okoline Odžaka. i došli u kontakt sa Dragom Tojićem Gangom.

bojna. Slatine. a Radisav Milanović je ostao u odžačkom kraju. Edhem Čamo. Peru Šikanića i Miku Obrenovića. Kada ga je kasnije. armije nad Romelovim korpusom kod El-Alamejna i pobjeda Sovjetske armije nad Hitlerovom 6. ušli: Mehmed Ibrahimović.. Unaprijed obavješten o četničkoj namjeri. brigade i Mehmeda Ibrahimovića. nego je smišljao plan kako to da učini na drugi način. a kasnije i Abdulkadir Fazlić iz Kerepa. Četnici su na Trebavi angažovali Ivicu Špionjaka da ubije Edhema Čamu. stigao u Srebrenik. Nuraga Sačić. Mehmedalija Mujedinović. uz pomoć Emina Ibrahimbegovića koji ga je proveo sakrivenog među vrećama u seljačkim kolima.. U Srebreniku i okolnim selima situacija je bila veoma povoljna za NOP. opkolila domobranska 4. Ševlija Hodžić. n. Obudovca. Salih Žilić. naprednog učitelja koga je poznavao prije rata. Tu je našao Hamida Mazalovića. Pavle Gajić ih nije smio tu likvidirati. uspješne borbe jedinica NOV i POJ u IV neprijateljskoj ofanzivi) i o narastanju snaga 72 73 Boro Popović. str.č. uz pomoć Save Maksimovića i Tome Kasapovića prebacili preko rijeke Bosne u Donju Dubicu. armijom u Staljingradu) i iz naše zemlje (I zasjedanje AVNOJ-a. učitelja i borca 6.di iz Brvnika. str. Gornjeg Žabara i drugih sela ustali u odbranu uhapšenih." Povoljne vijesti koje su krajem 1942. n. ranijeg člana KPJ. 93 . Svjesni opasnosti koja ih čeka. stizale sa savezničkih frontova (pobjeda engleske 8. Odmah poslije toga četnici su u Brvniku uhapsili Ivana Bumbulovića. Ljubu Antića. godine. Batkuše. i početkom 1943. Ahmet Danić. Čamo je 30. Najugledniji i najuticajniji mještani i rijetki školovani ljudi prišli su NOP-u i bili spremni da istraju u svom opredjeljenju i zalaganju. 78. uz pomoć stražara Milutina Popovića i Racka Radića. januara 1943. Boro Popović i Radisav Milanović su. poslije deset dana pobjegli iz zatvora i preko Miloševca i Pisara se. Ubrzo je u Srebreniku formirana partijska ćelija u koju su pored Hamida Mazalovića. Poslije izvjesnog vremena Boro Popović se prebacio u Bukvik 72 .d. 226-248. u martu 1943. uvidjevši da nema drugog izlaza zajedno sa Dankom Tešićem izvršio je samoubistvo.

74 U Modriči. Nike Kovačevića. 94 . Vojo Stojčević. Gradačac 1979. Na taj teren su krajem februara 1943. Mustafa Jašarević i Šefik Dulić. Ljudi su na svaki način izbjegavali da idu u neprijateljske formacije. Zdravko Kovačević. su kandidovani za članove KPJ: Kemal Halilović. Ahmet Beširević. sada polako postaju svojina širih narodnih slojeva. primljeni u KPJ Esad Taslidžić. Jefto Kovačević. Mato Belić. trebavskim i vučjačkim selima stvoreno je niz organizacija NOP-a koje djeluju povezano. izašle i Borka Mihajlović i Mara Bundalo. Raspoloženje naroda u srpskim. koje su ranije usvajali samo najsvjesniji. a naročito u gradovima sve više se okretalo protiv kvislinga svih boja. Zarije Domazeta. Vid Dević. Milena Šuput. Žarka Mihajlovića i Pere Krekića. koji su se zbog pritiska četnika morali skloniti u Grabsku. Sakib Hamidović. 58. srednja Bosna i Slavonija) postepeno su kod naroda u Posavini i na Trebavi stvarali uvjerenje da će Hitler i njegovi saveznici i sluge izgubiti rat. Abdurahima Otanovića. Perica Kosik. Ideje narodnooslobodilačkog pokreta. Miloš Milojević. Džemal Huskanović i Milivoje Kune. Aktiv u Garev74 Građa za izradu monografije o NOP-u u Gradačcu. iako su silom vlasti tjerani na to. Velimir Popović. Jelke i Joze Ljubasa. Komisija za istoriju Opštinskog komiteta SKJ. omladinac Tomo Tadić i omladinka Ksenija Kosik. U Gradačcu su u martu 1943. Fehima Dedića. Na Pustari je oformljen aktiv u kojem su radili Tomo Sperac. Safe Halilovića. a u aprilu 1943. Ostoja Stojčinović.NOP-a u susjednim područjima (Majevica. Grupi vučjačkih aktivista su pripadali: Stanko Bogdanović. Tome je najviše doprinijelo rad partijskih i skojevskih organizacija koje se sada proširuju primanjem novih članova i čiji uticaj na okolinu postaje sve izrazitiji. Gvozda Krekić. Maksim Danilović. Jedno vrijeme u Koprivni i Vranjaku su bili Muhamed Devedžić i Ago Fejzić iz Tarevaca. muslimanskim i hrvatskim selima. Modrička grupa aktivista proširena je uključivanjem u rad Mike Dujića. str. Orhan Topčić. omladinci koji su se od ranije isticali u radu NOP-a. Fuada Suljića. da će se uskoro zbiti događaji koji će značiti prekretnicu u ratu. Sakib Mehmedović. Ive i Stipe Domazeta.

117. istočnobosansku i 1. čiji je politički komesar postao Simo Lukić. knj. 77 U Odžaku je Midhat Muradbegović oformio organizaciju NOP-a u kojoj su se nalazili Nazir Omerbašić. godine ušao u sastav jedinica 2.d. U Bosanskom Samcu je djelovala grupa aktivista NOP-a u kojoj su pored Hasana Zaimovića bili Spasoje Ilinčić. U Brvniku su. Stojan Bumbulović. Istočna Bosna u NOB-u. n.. Angela Todorović. a Vuku Simića i ubio. Đoko i Košta Živković. U Kožuhama i Osječanima aktivno djeluju Ivo Šubarić. Obrad Stević iz Gornje Slatine. Pavle Gajić uhapsio i maltretirao u zatvoru. Stevo Lazić.d. proleterske (crnogorske) brigade. Jovo Mitrović i kandidati Nikola Čelić i Ahmet Durić. Pero Petrušić. Mehmedalija Subašić. 109. str. Mato Belić. poslije bjekstva Bore Popovića i Radisava Milanovića iz zatvora. Milan Kajganić. Ivica Hlubina i Tošo Mihajlović. Veći broj ovih aktivista je u julu 1943. U Vranjaku su djelovali Svetozar Lukić i Cvjetko Stojanović i jedno vrijeme Petar Arnautović. Muhidin Spužić. U avgustu i septembru 1943. Branko Grebenarević i Adem Ademović. Dobojsko-kostajnička partijska organizacija okupila je znatan broj aktivista NOP-a u selima jugozapadnog dijela Trebave i na Ozrenu. 198-199). Ignjat Radojčić. Ostvareni su punktovi u selima oko Orašja i to: u Oštroj Luci je djelovao Matko Arlović-Mi75 76 77 Muhidin Spužić. majevičku brigadu. Slavko Stanojević. a članovi Dedo Trampić. kada su one stigle na Ozren a jedan broj u sastav novoformiranog Ozrenskog NOP odreda. pretežno 4. Soka Veselić. Njih je. Todor Peranović i Mitar Popović iz Miloševca.. koji se kao ranjenik skrivao u Grapskoj kod Huseina Hadžirašidagića. mnogi omladinci iz ovog kraja su stupili u 6. U oslobođenoj Modrici. Božo Pataković. str.2. n. Marko Andrić. str. Kosara Petrović i Dragan Ristić. 75 Članovi KPJ Miloš Tolpa i Panto Nikolić održavali su kontakte sa Dobojsko-kostajničkom partijskom organizacijom 76 čiji je sekretar bio Simo Lukić. djelovali i Ljubo Antić. Gojko Šarkanović. U Gornjem Žabaru su djelovali Pero Stanković. pored Ivana Bumbulovića. Mato Andrić Stari i Niko Stanić (Ivin). dr Huso Kapetanović. Sa grupom iz Brvnika su sarađivali: Savo Maksimović iz Pisara. divizije.cu sačinjavali su: Petar Jurilja. 95 . Jovan Stanišić iz Donje Slatine i Mihajlo Peić iz Obudovca. Đokan Babić iz Tišine. Vuko Simić i Mika Obrenović.

u Kostreču .Nijaz Arnautalić. na sastanak sa sekretarom Sreskog komiteta KPJ Svetolikom Gospićem. ali je od toga odustao. Savo Božić je mislio da u Bukvik uputi kaznenu ekspediciju. koji je 18. U Bukviku su se isticali u radu NOP-a slijedeći aktivisti: Boško Pantelić. upozorio komandanta tog bataljona da »pazi na raspoloženje u bataljonu jer on (Božić) raspolaže podacima da situacija u bataljonu nije čista. uključeni su i kandidovani aktivisti koji su se najviše isticali u radu. Cvijetin Vasić i Jovan Kerezović. 3 reg. Posavski komunisti su održavali vezu sa Sreskim komitetom za brčanski srez. Jakov Mitrović. Pavo Bašić. 78 Slijedećih mjeseci posavski komunisti intenziviraju kontakte sa pristalicama NOP-a. a bili su povezani i sa partijskom organizacijom u Brčkom. Nikola Pantelić. koja je bila u sastavu Sreskog komiteta KPJ za brčanski srez. direktno ili preko partijske organizacije u Ražljevu. Mitar Tripić. Joka Pantelić.Ivo Baotić i u Orašju . a ponekog i čuknuo«. jer je u srednju Bosnu poslao jedan dio snaga koji je sa četnicima sa Ozrena »čistio teren. Roža Cerić. kojih ima sve više. Lazo Đurić. Oni su ostvarili dominantan uticaj u četničkom Bukvičkom bataljonu i u okolnim selima. ĆA. Pavle Zarić. U martu 1943. Kaurinović. 2. To je bilo poznato i komandantu Trebavskog četničkog odreda Savi Božiću. Ilija Kaurinović Farkaš. pronalazio oružje. aprila 1943. f. 96 . Trifun Zarić. II 1943.jatović. 14. preko Cvije Mitrović iz Srnica uspostavili vezu sa Teufikom 7S Arhiv VII. Petar Đokana Kaurinović. U proljeće 1943. oni ponovo odlaze u Ražljevo. u Boku Marko Marković-Kosić. U Ražljevu su ostali Nikola Simić i Milivoje Stojčević koji su predviđeni za rukovodioce u novom. Gojan Pajić. Jovo Pajić. uskoro. u Donjoj Mahali Božić Mato. U posavsku partijsku organizaciju. Trivo P. br. batinao krivce. godine i formiran. Đorđo Kaurinović. godine posavski komunisti su. trećem po redu. 219. k. jer slučaj Kaurinovića nije usamljen i on vjerovatno ima pristaša u okolini i u samom bataljonu«. Majevičkom NOP odredu koji je.

Modriči i Gradačcu. zbirka NOR.82 Trebavski komunisti su takođe djelovali u vrlo nepovoljnim usiovima. Sarajevo.Vražići.). Počinju.d. a uz to su bili daleko od partijskog rukovodstva na Majevici. godine Haso Burić je po zadatku boravio u muslimanskim selima zapadno od puta Brčko . 261-266. Zbog toga je težište rada članova KPJ pomereno prema Srebreniku. IRP. a pripremamo i u nekim drugim selima. 1392). sekretarom partijske organizacije u Gradačcu. (Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta.Tuzla (Brnjik . rolna 4/335-336. Posebno je bio otežan rad jablaničke (majevičke) i posavske (bukvičke) partijske organizacije koje su djelovale na neoslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. Posavci da se otkidaju i da odlaze u partizane. Sekretar oblasnog komiteta Hasan Brkić u izvještaju od 24. kat. Rahić i dr. Primamo ljude u partiju i formiramo partijske ćelije po zaseocima Bukvika. Sabrali smo u Ražljevu nešto tih materijala«. gdje su krstarile četničke jedinice koje su se svirepo svetile onima koji su se izjašnjavali za NOB«. str. Radimo intenzivnije i sa ljudima u bataljonu. Ili je to zbog naše pretjerane opreznosti ili je zbog našeg neznanja i nerada. Sa njim su kasnije održavali redovne kontakte. Strana 256 i 257.Imamovićem. 79 Kako se radilo u posavskoj partijskoj organizaciji u to vrijeme. Zahvaljujući zalaganju partijskih kadrova ona je uspjela da savlada osnovne teškoće u radu. ni sami ne znamo zašto. Prebacimo ponekog Posavca u partizane na Majevicu. IV 1943. br. Sada to činimo ubrzano i mnoge primamo i bez kandidatskog staža. Arhiv VII. polako. U aprilu 1943. Do sada smo sporo primali ljude u Partiju. 97 . Odlazimo u Ražljevo na razgovore sa sekretarom Sreskog komiteta i brzo se vraćamo. I tu odabiramo pojedince i pripremamo ih za članstvo u Partiji. i tu formirao 2-3 partijske organizacije i nekoliko aktiva saradnika NOP-a. Boro Popović u navedenom djelu piše:80 »Intenzivnije radimo u samom Bukviku. Ima dosta ljudi pripremljenih za članstvo. avgusta 1943. 79 80 81 82 Boro Popović n. obično umnožavamo na mašini partijske materijale ili nešto čitamo. Po danu. iznosi ovakvu ocjenu o radu posavskih komunista: »Brčanska partijska organizacija radila je pod težim usiovima od bijeIjinske i imala je manje iskusnijih partijskih kadrova. Mikrofilm. Zbog četničkog terora većina komunista je morala napustiti trebavska sela i tražiti sredinu u kojoj će moći bezbjednije da djeluje. Sarajevo. Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29.

gdje su postignuti znatni rezultati u političkom radu. SS diviziju Handžar. ponajviše na Džafera Kulenovića koji je prije rata bio ministar u Cvetkovićevoj vladi. Te veze su bile rjeđe. koji su se kao rezervni oficiri nalazili u jedinicama DOMDO pukovnije i domobranstva. U maju mjesecu 1943. f. Brošura ima 4 dijela sa sljedećim naslovima: 1) Nekoliko riječi o današnjem ratu. Tada su u Čekaničima uhapšeni Hamid Mazalović i Vehid Begić. u sporazumu sa jerusalimskom muftijom i Hitlerovim pomagačem El Huseinom. Edhem Čamo. k. U brošuri se na nekoliko mjesta ukazuje na reakcionarnu ulogu muslimanskog begovata. 176. je morao. Kotarska oblast je prepis ove brošure uputila upravo njemu. Mustafa Mirica. njihova zajednička domovina. a kada je osnovana vlada NDH postao je njen potpredsjednik. Članovi KPJ i drugi saradnici i pristalice NOP-a razbili su skoro u potpunosti akciju muslimanskih reakcionara koji su. Adem Osmanbegović. 84 Trebavska partijska organizacija je sa partijskim rukovodstvom na Majevici održavala vezu preko posavske i jablaničke partijske organizacije. Enver Mešković. Omer Gluhić. (Arhiv VII. kada se preko Jasenice i Jablanice prebacio na Majevicu zajedno sa grupom oficira DOMDO pukovnije koje je poveo na slobodnu teritoriju. 3) Može li se u ovoj borbi biti neutralan. reg. 3). br. 85 On je u Kerepu ostao do polovine maja 1943. 2) Šta su Muslimani doživjeli u Hitlerovom »Novom poretku«. jer su organi Gestapoa iz Tuzle otkrili da se grupa aktivista NOP nalazi u Srebreniku. a on ju je predao Kotarskoj oblasti. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu objavio je brošuru Rodoljuba Čolakovića »Muslimani u NOB« u kojoj je objašnjen stav KPJ prema Muslimanima. Jedan primjerak brošure upućen je poštom dr Abdulahu Bukvici u Brčko. 83 84 85 Izdat je proglas protiv vrbovanja ljudstva za 13. 98 . SS diviziju koji je naišao na širok odjek. 4) Jedini pravi put. 10. koju su tada počeli da formiraju. Neki od njih. fond NDH. Hilmija Zaimović. Mehmed Selimović.Muslimani i Hrvati prišli NOP-u. Uz brošuru je priloženo pismo u kojem se kaže da Bosna i Hercegovina nije ni srpska ni hrvatska ni muslimanska. hrvatska i muslimanska. Proglas su potpisali: Daut Filipović. polovionom marta. 83 Ostvaren je znatan politički uticaj na gradsku sredinu pa su mnogi intelektualci . napustiti Srebrenik i prijeći u Kerep. Ahmet Šiljić i Salih Žilić. pošli da vrbuju ljudstvo u 13. osobito među pripadnicima DOMDO pukovnije. Hasan Maglajlija. nego srpska. Hasan Grabčanović. i ranije sarađivali sa NOP-om pošli su sada u jedinice NOV i POJ.

postali i članovi KPJ. kao što su grupni sastanci. Sarajevo. Oni nisu imali pravu sliku kako naša partija izgleda u organizacionom pogledu.Panto Nikolić i Slobodan Janković su posredstvom grupe domobranskih oficira . godine. poznatu kao 86 Arhiv VII. Midhat Muradbegović je nastavio djelovati u Odžaku. a Miloš Tolpa. a osobito u vrijeme čišćenja Trebave od četničkih bandi«. Hasan Brkić. Nisu imali potrebnih predznanja o toj vrsti aktivnosti. Iskustvo tamošnjih naših drugova. Iako su uslovi pod kojima su radile te organizacije bili teški. uz veću ili manju pomoć partijskog rukovodstva. Najvjerodostojniju ocjenu rada komunista na Trebavi izneo je u svom izvještaju sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. Komunisti koji su radili na Trebavi i Posavini bili su mladi ljudi. oformili za vrijeme NOB-a. Nisu mogli zadovoljiti neke organizacione principe partijskog života. 99 . Oni će se kasnije. Mika Stanković i Đorđo Mikičić su ostali u svojim ranijim prebivalištima. a Udarna grupa divizija Vrhovnog štaba ušla je u odsudnu bitku. naročito u organizacionom pogledu. Zato se i postavilo pitanje rukovodstva. Osnovni nedostatak u njihovom radu je bio u tome što se u njihovoj blizini nije nalazilo neko partijsko rukovodstvo koje bi rukovodilo njihovim radom. u ljeto 1943. Između ostalog. IRP. 86 U kasno proljeće 1943. bilo je minimalno. nego su se. Oni su se. snalazili prema situaciji. godine narodnooslobodilačka borba u sjeveroistočnoj Bosni dobija novi zamah i snažno se razvija. nego su uglavnom međusobno pojedinačno kontaktirali. vršile svoje zadatke. kao partijsko-politički radnici. ipak su one pokazale prilične rezultate. u teškim uslovima. Mnogi od njih su bili ubjeđeni da su samim tim što rade kao aktivisti NOP-a i što su po ubjeđenju komunisti. godine. odakle su uspješno djelovali u mjestu i okolnim selima. Narodnooslobodilačka vojska i partizanski odredi Jugoslavije ponovo su oslobodili znatne teritorije u Hrvatskoj. on je napisao: »Na terenu Trebave razvilo se nekoliko partijskih organizacija koje su. Mikrofilm. rolna 4/335.saradnika NOP-a. legalizovali svoje prisustvo u Modriči. koncem avgusta 1943. radeći ilegalno na neoslobođenoj teritoriji. iznenaditi kada im bude saopšteno da su tek tada primljeni u KPJ. Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori.

a l i . godine. odnosno dvije grupe bataljona. polovinom aprila 1943. 330. prešle su na Birač. nazvan Kurjakov. str. str. Radovan Panić. krajem 1942. koji će svoj naziv dobiti kasnije. Rodoljub Čolaković. razbili četnike na Majevici i u Semberiji. Vojnoistorijski glasnik br. svrstanih u 10 bataljona. i početkom 1943. 2. odnosno brigade. Majevički i Birčanski odred su preuzeli sav teret narodnooslobodilačke borbe u istočnoj Bosni. 87 Treći majevički partizanski odred.000 87 88 Nikola Božić . pa je pokret odgođen. Zapisi iz oslobodilačkog rata.Peta neprijateljska ofanziva. vojna snaga koja je uspješno izvela mnoge akcije na Majevici i u Semberiji. po njegovom popularnom komandantu Veljku Lukiću Kurjaku. Samostalno ili zajedno sa Vojvođanima izveo je. knj. juna. vojvođanska brigada. i 2. 88 Na Majevici su ostali Majevički partizanski odred i Prvi bataljon Druge vojvođanske brigade. postao je ubrzo po svom formiranju. knj. 100 . nekoliko značajnih akcija. pod direktnom komandom Vrhovnog štaba NOV i POJ. gdje su zajedno sa Birčanskim odredom vodile teške borbe za odbranu slobodne teritorije Birča.256 neprijateljskih vojnika. 40 puškomitraljeza i preko 1. Tokom maja i juna likvidirali su nekoliko domobranskih uporišta u selima Semberije. istočnobosanske i 1. od aprila do jula 1943. ali je uoči pokreta stigla vijest da proleterske jedinice nadiru prema Vlasenici. 16 mitraljeza. Borbe vojvođanskih partizana u istočnoj Bosni. 1956. Istočna Bosna u NOB-u. Beograd. Poslije odlaska 6. na koju je napadao neprijatelj sa oko šest hiljada vojnika. godine. Sredinom maja 1. Prosveta. juna na drumu Brčko-Bijeljina razoružali 3. Već početkom maja u svom sastavu imao je tri bataljona sa 550 boraca. kad Vrhovni štab stigne u istočnu Bosnu. str. vojvođanski partizani. II. Odlučeno je da krenu 22. 2. 28-29. 1979.Vojvođani u istočnoj Bosni. domoboransku pukovniju i zarobili 1. majevičke brigade u sastav Glavne udarne grupe divizija. Kolone vojvođanskih partizana u talasima prelaze na teritoriju istočne Bosne i tu se od njih ubrzo formiraju grupe udarnih bataljona. 210-212. Zaplijenjeno je 5 topova. protiv brojno nadmoćnih neprijateljskih jedinica. Poslije toga obe brigade su trebalo da krenu na Trebavu i u Posavinu.

str. U njoj je pored omladinaca bilo i 25 dotadašnjih četnika. godine Posavci i Trebavci. 101 . na čelu sa svojim komandirom Rajkom Anđelićem. 1963. Ostaci četnika su se skrivali po zabitnim mjestima Majevice i nisu predstavljali znatnu opasnost. Najveća grupa. pojedinačno i u grupama. na čelu sa Anđelićem koji se pokazao kao vrlo hrabar i odan borac. godine. otišla je iz Gornjeg Žabara juna 1943. bez neprijateljskih posada. od 63 borca. Vojnoistorijski institut JNA. počinju da odlaze u partizane na Majevicu. Od proljeća 1943.pušaka. Beograd. knj. 89 Majevica i Semberija bile su uglavnom slobodne. 1. 89 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. Od ovih Žabaraca formirana je posebna četa u Majevičkom NOP odredu. iz Posavine je u jedinice NOV i POJ otišlo oko 110 boraca. 460-461. Do polovine jula 1943.

U D I O FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA .

GODINE SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI FORMIRANJE BORBENA DEJSTVA POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP NOP ODREDA ODREDA DO TREBAVSKOG I POSAVSKOG POČETKA 1944. GODINE . DO PROUEČA 1944.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRVPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. GODINE DJELATNOST DRUSTVENO-POLITIČKIH ORGANIZACIJA ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNO-TERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943.

One zajedno sa domobranskim i četničkim snagama preduzimaju. 1976.ZNAČAJ PRODORA GLAVNE UDARNE GRUPE DIVIZIJA VRHOVNOG ŠTABA NOV I POJ U ISTOČNU BOSNU I ORIJENTACIJA JEDINICA 17. proleterska i 7. Glavna udarna grupa divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ izbila je na prostoriju istočne Bosne. južno od rijeke Spreče. Beograd. Vlasenici. 17. ofanzivu na oslobođenu teritoriju. a 7. sa Vrhovnim štabom. usmjeravajući sa juga i sjevera glavni udar na Birač. jula. 5. 1 Gligo Mandić. DIVIZIJE ZA DEJSTVO NA TREBAVI I POSAVINI Poslije uspješnog proboja u dolini Sutjeske. Zbog toga Nijemci prebacuju 369. Uočivši namjere neprijatelja. 105 . Srebrenici i Bratuncu. Vojnoizdavački zavod. 1. krajem jula 1943. Kladnju i Zvorniku i stvorila veliku slobodnu teritoriju u međurečju Krivaje. diviziju (Vražju) na tuzlanski sektor. 1 Ovim prodorom jedinica NOV i POJ neprijatelju je ugrožen tuzlanski rudarsko-industrijski bazen i bogata žetva u žitorodnim rejonima istočne Bosne. uz sadejstvo 1. od 13. brzim i snažnim naletima razbila i uništila ustaško-domobranske garnizone u Han-Pijesku. na kojoj je. Poslije neuspjeha neprijateljske ofanzive. gdje se u to vrijeme nalazila Centralna bolnica. banijska divizija. Olovu. do 20. vojvođanske brigade. Spreče i srednje Drine. SS diviziju na liniju Sokolac-Srednje. čime je izbjegnut glavni udar neprijateljske ofanzive. istočnobosanska divizija. Vrhovni štab je izvršio dekoncentraciju svojih jedinica na širokom prostoru oslobođene teritorije. str. i 2.

Pero Kosorić za zamjenika komandanta i Siniša Nikolajević za načelnika štaba. provela oko mjesec dana. ojačana jednim bataljonom Majevičkog NOP odreda. majevička brigada. u koju su svrstane 6. divizije: Gligo Mandić za komandanta. vojvođanska divizija je ostala na Birču. vojvođanska i 17. štab 17. Oko stotinu novih boraca i zarobljenih četnika ostalo je u brigadi. osobito iz Semberije. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ 17. koji su na svoju stranu privukli većinu mobilisanog ljudstva tog četničkog bataljona. znajući da će jedinice NOV uskoro stići u Posavinu. koga je poslije njegove pogibije zamjenio Vukašin Subotić. na osnovu procjene podataka koji su dobijeni od partijskih radnika iz Posavine. na Ozrenu i u dolini Krivaje. a u Štab 17. Već 19. a na Majevici 1 Birču novoformirane 16. istočnobosanska divizija je orijentisana prema Trebavi i Posavini. a 16. istočnobosanska divizija.napuštaju istočnu Bosnu i odlaze prema zapadnoj Bosni. krajiška divizija se vraća na sektor Visoko-Kiseljak-Busovača. Čim se popunila i organizaciono sredila. Ona se popunjava i novim dobrovoljcima iz redova omladine. 1. a 5. Oni su. kreće u Posavinu i već 24. divizije je nastavio da vrši pripreme za nastupanje prema Posavini i Trebavi u skladu sa direktivom Vrhovnog štaba. U četničkom bataljonu u Bukviku ranije je stvoreno snažno jezgro aktivista NOP-a. Odmah po dolasku. Prva majevička brigada se iz pete ofanzive vratila na Majevicu. istočnobosanska brigada. 106 . Na teritoriji istočne Bosne ostaje privremeno 2. u njen sastav su uvrštena dva bataljona Majevičkog NOP odreda: Drugi (komandant Nikola Simić) i Peti (komandant Hajrudin Brana Saračević). sa svega 200 zdravih i oko 100 ranjenih boraca. razoružali i uhapsili komandanta četničkog bataljona 2 U štab 16. pošto je na sektoru Olovo-Vareš-Breza. majevička brigada i Majevički NOP odred. 1. divizije su naimenovani: Danilo Lekić za komandanta. Branko Petričević za političkog komesara. majevičkom brigadom prebacio sa Birča na Majevicu zbog popune. jula stiže u Bukvik. Stefan Mitrović za političkog komesara i Ljubiša Urošević za načelnika štaba. proleterska divizija. 2 Pošto se sa svojom 1. uputivši jednu brigadu na Majevicu. jula brigada razbija četnike u rejonu Lopara.

f. 107 . U redove brigade stupilo je oko 40 dobrovoljaca iz Gornjeg Žabara od kojih su 6 bile omladinke. k. i zatražio da pribavi tražene podatke. fond NDH. 3 U nedjelju. 38/4). godine. na tri dana prije napada na Gradačac. pet majevičkih bataljona nastavilo je nastupanje prema selima istočne Posavine. prema Slatini i Miloševcu. Komandant brigade je bio Ratko Perić. U toj akciji na cesti u blizini Lončara partizani su zarobili zamjenika kotarskog predstojnika iz Brčkog dr Vladimira Samera i policijskog službenika Miju Pešuta. divizije od 10. ušla je u Bukvik bez borbe. Snabdjeven urednom propusnicom koju mu je izdao komandir domobranske jedinice. Poslije 3 mjeseca. na traženje Okružnog komiteta KPJ. 3 4 5 6 Izvještaj štaba 17. Dvadest petog jula 1943. porušivši mostove na rijeci Tinji. jula. Prilikom napada partizana na Gradačac 28. br. 17. Lujo Bauer je onesposobio 3 mitraljeza za dejstvo. između sela Gorice i Krepšića. jula. Po ulasku partizana u grad on je stupio kao borac u 1. Umro je u januaru 1944.177. rukovodilac političkog odjela Brigade. u zoru 25. dobio je obavijest od Edhema Čame da dođe na sastanak u Kerep. 66. zamjenik političkog komesara Pavle Goranin. Slijedećeg jutra brigada je nastavila prodor dublje u Posavinu. a načelnik štaba Vukašin Subotić.Vladimira Mičića i nekoliko njegovih pristalica. 5 Navečer je borcima oba bataljona govorio Vladimir Rolović. tačan raspored posade i vatrene položaje oruđa. od pjegavog tifusa. Iz ovih sela u brigadu je stupilo nekoliko desetina omladinaca. gdje je u kući Kadira Fazlića našao Edhema Čamu. partijski radnik iz Obudovca. dok. (Zbornik IV.4. Čim se vratio u Gradačac. Čamo je od Imamovića zatražio da odmah pribavi garnizonske znake raspoznavanja za 7 dana. koji je stigao u pratnji jedne patrole Majevčana. IX 1943. drugog dana održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Pavle Goranin. Imamović je pozvao domobranskog poručnika Luju Bauera. zamjenik komesara brigade i Boro Popović. sekretar partijske ćelije u Gradačcu. 146). 6 saradnika NOP-a. Drugi i treći bataljon su ušli u Donji i Gornji Žabar i Turić gdje su brzo razbili iznenađene četnike. politički komesar Muhidin Begič. majevičku brigadu. koje su poslije saslušanja pustili. Teufik Imamović. str. zamjenik komandanta Franjo Herljevič. Kada je brigada stigla. Imamović je preko Humki stigao u Kerep. reg. (Arhiv VII. U njene redove stupilo je 52 Bukvičana. knj. 4 U Gornjem Žabaru je. došao je u Gradačac za rukovodioca tehnike. satnik Stanislav Horki koji je od njega tražio da posreduje kod partizana da ne napadaju na Gradačac.

godine u Bosanski Samac je došlo kamionom nekoliko njemačkih vojnika i ustaša iz Tramošnice. naročito 1. U toku odstupanja pružili su. bataljon. žestoki otpor Nijemcima (uz koje se našlo i oko 200 četnika) oštetivši im kod Kerepa tri tenka. pa se ubrzo predalo 5 oficira. avgusta 1943. kod autora. 3. Partizani su u toku noći napustili grad i povukli se do Tramošnice i Kerepa. Prodor 1. bataljona Vojko Milovanović (proglašen kasnije za narodnog heroja). omladinski rukovodilac. Nakon ove borbe. 7 8 Izjava Teufika Imamovića. 7 Dvadesetosmog jula napadnuta je neprijateljska posada u Gradačcu koja se sastojala od jedne čete domobrana. ali su pri tom imali i gubitke od 13 poginulih i 14 ranjenih boraca. pukovnije i kratkog boravka 4. Zahvaljujući djelatnosti partijske organizacije i patriotskom držanju domobranskog poručnika Luje Bauera i satnika Ibre Dogladovića. Preostalo je jedino da Nijemci brzo intervenišu sa svojim motorizovanim jedinicama iz Slavonije. Ustaše i oružnici zatvorili su se u kulu iz koje su davali otpor. (»Vražje«) divizije u Brčkom u to vrijeme nije bilo potrebnih snaga za odbranu grada i za izvođenje akcija van mjesta. majevičke brigade u Posavinu uznemirio je vlasti NDH. ali do jutra nisu mogli da krenu zbog porušenog mosta. 80 domobrana i 40 pripadnika DOMDO pukovnije. Krenuli su iz Broda preko Modriče s tenkovima i motorizacijom (202. pa su svugdje tražili pomoć. Uhapsili su Hasana Zaimovića i odveli ga u zatvor u Gradačac. jer su dobili podatke da on sarađuje sa partizanima. i saradnja članova KPJ i SKOJ-a iz grada sa jedinicom koja napada. Prethodno su preko partijske organizacije u gradu utanačeni postupci aktivista NOP-a . čete DOMDO pukovnije i voda ustaša. Odmah poslije toga Orhan Topčić. 8 Među poginulima je bio i komandant 1. pukovnije i jedne artiljerijske jedinice 369. 108 .Lujo je skicirao položaje posade i mitraljeza i predao ih Imamoviću.domobrana i pripadnika DOMDO pukovnije u vrijeme napada. Nijemci su intervenisali istog dana. Poslije uništenja 3. zapovjednika satnije DOMDO pukovnije. je prenio poruku u Kerep do Edhema Čame. oklopni bataljon) i stigli pred Gradačac u 22 časa. vojnici nisu pružili ozbiljniji otpor.

godine. brigade je imao ovakav sastav: Miloš Zekić komandant. 109 . U toku samo 4 dana u brigadu je stupilo preko 120 boraca. četnici su ponovo oživjeli. Ćim su Stojan i Stevo prišli. avgusta 1943. načelnik štaba. 10 U to vrijeme Štab 6. trebavski četnici su razbijeni. i da na Ozrenu smijeni jedinice 2. Savo Trikić zamjenik komandanta. promarširao je sa svojim bataljonom od oko 250 četnika kroz Bosanski Šamac. Posavski četnici su se razbiježali. majevičku brigadu dočekali široka srca. Žarko Kovačević. U izviđanje je poslat 2. četnici su otvorili vatru i obojicu ih ubili u dvorištu. Da bi im povratio samopouzdanje. a 6. avgusta naredio da prenese svoja dejstva ka donjem toku rijeke Bosne i likvidira četnike na Trebavi. Pošto Ivan nije bio kod kuće. iako tada. Poslije zločina četnici su napustili selo. jer su se vratile neke njihove jedinice koje su bile na Ozrenu. izražavajući veliku radost što su dočekali dan da se partizani pojave u njihovim selima. proleterske divizije koje su trebale krenuti ka Crnoj Gori. izjavljujući da tuda mora proći u borbu protiv partizana. Cvijetin Mijatović zamjenik političkog komesara i partijski rukovodilac divizije i Rudi Petovar. koja je početkom avgusta prikupila sve svoje jedinice na Majevici. Njihovi gubici su bili .40 mrtvih.Posavci su 1. partizana nije bilo u Posavini. 7. Po naređenju štaba 17. U borbi koja je trajala sutradan do poslije podne i bila vrlo žestoka. Među za9 Istog dana uveče u Brvnik su banuU četnici njih oko 20 i tražili od Milana Bumbulovića da pronađe svog sina Ivana da ih on tobože odvede u partizane. Milan im ponudi da ih odvedu njegov drugi sin Stojan i njegov drug Stevo Lazić. divizije Prva majevička brigada je preduzela u noći 15/16. Vrhovni štab je 13.d. str 286-287). istočnobosanska brigada 10 sa juga. Aktivisti NOP-a koji su ostali na radu u Gornjem Žabaru i Brvniku morali su se povući iz svojih sela i doći u Bukvik. bataIjon 1. četnički komandant bataljona iz Slatine. avgusta obuhvatni napad na četnike na Trebavi sa sjevera. veliki broj ranjenih i 175 zarobljenih. a Ivan se vratio kući i našao ubijenog brata i njegovog druga (Boro Popović n. Đoko Vujošević politički komesar. Dobili su hrabrost kada su vidjeli njemačke tenkove. Pavle Gajić je čak dobio javnu pohvalu od popa Save Božića za hrabro držanje za vrijeme prodora partizana u Posavinu. majevičke brigade u kojem je bilo dosta Posavaca. 9 Sedamnaestoj istočnobosanskoj diviziji. Čim je brigada otišla iz Posavine.

zajedno sa novoformiranim Ozrenskim NOP odredom. majevičku brigadu. uzet je. Kada su jedinice 17. Međutim. Zbog stalnih napada četnika i velikog broja ranjenika. divizije ostao samo Muslimanski bataljon 6. Nada i Biljana Blagojević. Dan kada su omladinci srebreničke opštine krenuli u partizane. Muslimanski bataljon je ostao kratko vrijeme u Srebreniku jer je. kasnije. divizija se. Duško Jovanović. Asim Sulejmanović. Damjan. Iz tih sela mnogi omladinci su stupili u 6. za dan oslobođenja Srebrenika. divizije i u njen sastav predala svojih 120 boraca. koji se našao van obruča. predao se sa svojih 70 četnika. došlo je novo naređenje Vrhovnog štaba da 17. majevičku brigadu stupili: Ibrahim Džogo. divizije pošle na Ozren. naročito među omladinom. Noću 22/23. Ankica Jovanović i Vuka Pejić.rabljenima je bio i Mamuzić. četničke Trebavske brigade. diviziju. 110 . Smoluća i Jasenica. prihvatila ranjenike 2. gdje su pružali ogorčen otpor jedinicama 1. Živa politička aktivnost u srebreničkoj opštini. a komandant 2. avgusta prebacila ponovo na desnu obalu Spreče. Ostali četnici su se povukli na Becanj. avgusta. Krajem avgusta 1943. brigade Relja Peča. pa je time. koji su se dobrovoljno javili u NOV. U Srebreniku je od jedinica 17. Uskoro je počelo formiranje četa budućeg Trebavskog NOP odreda. istočnobosansku brigadu. noću 27/28. morao otpratiti ranjenike iz Srebrenika u bolnice na Majevici. po zadatku. U noći 30/31. divizija odmah pođe na Ozren i tamo smijeni 2. godine. majevičke brigade. komandant 1. četnici su se ponovo vratili u Trebavu. divizije su se premjestile na sjever. Ubrzo zatim. avgusta oslobođena je Gračanica iz koje je nekoliko omladinaca stupilo u 1. divizija je prešla rijeku Spreču. avgusta. dovela je do masovnog i organizovanog priliva omladine u jedinice NOV i POJ.Muslimane. brigade da u svoj sastav primi mnoge omladince . vodeći svakodnevne borbe sa ozrenskim četnicima. Ostala je na Ozrenu još pet dana. na liniju Bijela-Hrgovi-Špionica-Srni11 Iz Gračanice su tada u 1. prekinut proces stvaranja partijskih organizacija i formiranje četa budućeg Trebavskog odreda." Istovremeno su protjerani i razoružani četnici u selima Potpeć. Džemal Šuman. 21. donekle. 17. Muharem Kahrimanović. Salih Čaiić. jedinice 17. 17. Vida Jaćimović.

poslije odlaska Vrhovnog štaba iz istočne Bosne. a bataljoni 6. koji su preko Srema došli u istočnu Bosnu. Borika Stančić i drugi. gdje ih je prihvatio 3. i 13. Rato Dugonjić. Kada su se jedinice odmorile i popunile. Sedmog septembra u nedelju 1. U gradu je održan veliki narodni zbor uz prisustvo oko 5. Nijaz Dizdarević. u noći između 12. koja je docnije nazvana Kazalištem narodnog oslobođenja. zahvaljujući radu aktivista NOP-a među domobranskom posadom. Svetolik Gospić. Veliki zbor je održan i u Osječanima. štab 17. Tarevaca i okolnih mjesta. Tu su bili i članovi beogradske grupe partijskih radnika. bataljon 3. Pašaga Mandžić. Nastavljajući napad 6. U Modriči se tada našao i Moša Pijade koji je. brigade pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. majevičke brigade do Majevca. bataljon 5. na kojem je govorio Todor Vujasinović. ostao sa 2. prebacili preko rijeke Bosne u pratnji jedne čete 1. a prvi cilj bio je Modriča. pravcem Međeđa-Zelinja-Duga Njiva-Koprivna. septembra. Boško Milutinović. divizije je odlučio da razbije četnike. brigada je u noći 7/8. domobrane i jedinice DOMDO na Trebavi i Posavini. koji ih je otpratio dalje prema Jajcu. Nije naišla na jači otpor domobrana. Na zboru su govorili politički komesar 17. cjeli 2.ce. Edhem Čamo. ustaše. Drago Stefanović. kozarske brigade. divizije stigli partijsko-politički rukovodioci: Hasan Brkić. U grad su pored članova štaba 17. Oni su se. divizijom na Ozrenu. Oni su razvili veliku aktivnost u stvaranju i povezivanju partijskih i skojevskih organizacija. brigade u koji su stupili mnogi omladinci i omladinke iz Modriče. divizije Branko Petričević i Panto Nikolić. domobranske (karlovačke) pukovnije. i članovi umjetničke grupe Vrhovnog štaba. majevička brigada sa Ozrenskim NOP odredom preduzela je nastupanje preko Trebave. Zarobljeno je 5 oficira i 200 domobrana. gdje se u to vrijeme nalazilo sjedište Vrhovnog štaba.000 ljudi iz grada i okolnih sela. 111 . organizacija žena i omladine i narodnooslobodilačkih odbora. U oslobođenom gradu je kao posadna jedinica ostao Muslimanski bataljon 6. septembra oslobodila Modriču.

Gnionici. a 34 pripadnika 25. Gradačca.. Prilikom izlaska naših jedinica na obalu Save manja grupa njemačkih vojnika zapucala je s druge strane. bataljona ušle su u Bosanski Samac. Stjepan Šubarić. reg. f. br. fond NDH. uzvikujući partizanske parole. Sahza Muratbegović i Husein Sofić.30 časova. rastjerali Nijemce i ubili jednog njihovog narednika. 14 Čedo Minderović u svojoj knjizi »Za Titom« na 263. satnije DOMDO pukovnije nisu ni pružili otpor. i-1 Arhiv VII.Partizane su vrlo srdačno dočekali stanovnici Tarevaca 12 . septembra napadaju Bosanski Šamac. političkim komesarom Spasom Mičićem i zamjenikom političkog komesara Danom Olbinom. četnici Slatinskog bataljona 9. Odlučno i disciplinovano držanje boraca 1. U Riječanima je takođe formirana partijska organizacija u koju su primijeni: Zarija Domazet. Neki radnici su docnije. Znajući da stanovnici tih mjesta očekuju partizane. Nazif Dugić. 6/2 i f. Ibrahim Sarać.« 12 112 . ušao bez borbe 1. Vrbovcu. reg.8. cestom iz pravca Modriče. Tomo Šubarić. a tužne su bile porodice poginulih: Muharema Spahića. bataljon 6. iz kojeg je u jedinicama NOV i POJ već bilo mnogo boraca. zamjenikom komandanta Čedom Đukićem. Narod je bio razdragan. Orašje. čete našeg 1. Jusufa Bungura i Hasana Mešanovića. str.177. k. Jedan dio četnika je prešao na lijevu obalu Bosne gdje su opljačkali seljake u Balegovcu. Naši borci odgovorili su mitraljeskom vatrom. citira izvještaj štaba 6. Sedamnaest oružnika je pobjeglo preko Save. bataljona ostavilo je u gradu najbolji utisak. Tada su opljačkali mnoge trgovine i imućnije građane. Poslije oslobođenja Modriče radilo se na tome da se napadnu neprijateljske posade i oslobode Bosanski Šamac. Bosanskog Samca. Uhvaćena je veza sa Slavonijom. Gradačac. a naročito porodice onih koji su se poslije godinu i po vratili sa jedinicama NOV u svoj kraj. Novom Gradu i Donjoj Dubici. Oružnici iz Samca unaprijed obavješteni od četnika o našem pokretu pobjegli su pola časa prije našeg ulaska. 8..7. Marko Šubarić i Anto Juroš Kurjaković. oko podne. br. septembra 1943. u kojem između ostalog piše: »Prekjuče. ubijenog Nijemca privukli na našu obalu zajedno sa oružjem. iznuđujući silom skrivene zlatnike. istočnobosanske brigade na čelu sa komandantom Vladom Karanom. u 11. Građanstvo i muslimanska legija Samca dočekali su našu vojsku u kordonima po ulicama. Jošavi.. Orašja i Brčkog. IX 1943. septembra u Tarevcima su u članstvo ICPJ primljeni aktivisti: Esad Širbegović. 14 Ostale jedinice brigade osloVeć 11. Avdo Tursum. 13 U Bosanski Šamac je 14. Odžak i sela između Modriče. brigade od 15.najvećeg muslimanskog sela na Trebavi.

Nešto kasnije u članstvo KPJ su primljeni Mehmedalija Subašić i Joco Bogdanović. Oni su održali sastanak sa viđenijim građanima i govorili im o potrebi formiranja N 0 0 . n. Za vrijeme zbora otvorena je sa slavonske strane snažna artiljerijska i minobacačka vatra po gradu. 177.bodile su sela: Tišinu.d. brigade. Ratni dani. 113 . Slatinu. Sutradan. 4 su ranjena. Dane Olbina. str. zaklonjeni iza željezničkih vagona. Batkušu i Obudovac. podoficira. Slavko Stanojević i Angela Todorović. Spasoje Ilinčić. nenaišavši na otpor četnika Slatinskog i Crkvinskog bataljona koji su se razbježali i posakrivali. Zbor je u ime građana otvorio i pozdravio oslobodioce dr Džafer Mehmedagić. 134-138.00 sata ujutro opkolili zgradu kraj Save u koju su se oružnici smjestili. Mitraljezac Safet Gluhić je odgovorio vatrom iz svog mitraljeza i ubio jednog njemačkog. siromašnim građanima je podijeljeno 18 metarskih centi pšenice. Oni su također govorili na narodnom zboru 15. rukovodilac polit-odjela Zarije Škerović.8. počeo je u zgradi hotela zbor žena radi formiranja organizacije AFŽ i angažovanja žena u pomaganju narodnooslobodilačke borbe. 139-140. koji je održan na pijaci. k. brigade Miloš Zekić. 52/2. dr Husein Kapetanović. 2 vagona zobi i 8 metarskih centi graha. obavještajni oficir Dušan Blagojević i Boro Popović. Arhiv VII. koja je sa manjim prekidima trajala cijele noći. Nijemci su otvorili vatru s lijeve obale Save. 1972. fond NDH. f. str. kao sekretar. XI. 16 15 16 Dane Olbina. U borbi koja je nastala jedan oružnik je poginuo. Petnaestog septembra Boro Popović je u prisustvu Zarija Skerovića. Svjetlost. advokat. formirao partijsku ćeliju u Bosanskom Šamcu u koju su ušli Hasan Zaimović. 16. reg. Sarajevo. Od zaplijenjenih namirnica. Partizani su se izvukli iz grada i otišli u obližnja sela Tišinu i Pisare. septembra u 18 časova. IX u 4. koji su i ranije radili za NOP. rukovodioca političkog odjela 6. Partizani su 18. 15 U Bosanski Šamac su odmah stigli komandant 6. a oružnici su se vratili u mjesto. ali za kratko. br. a ostali su jedva uspjeli da se prebace preko Save.

Partizani su ponovo ušli u Gradačac 14. Istovremeno su na lijevoj obali Save jedinice Diljskog odreda. a oružnici su pobjegli prema Savi u kukuruze.Produžujući nastupanje. majevička brigada nastavila svoja dejstva u dolini Bosne i na Trebavi. sa kojom je bio komesar Muhidin Begić. 28. napale mnoge posade i organe vlasti NDH u mnogim selima istočne Slavonije i zapadnog dijela Srema. u 17. 30. knj. 18 Oslobođenjem ovih mjesta i sela između njih. dok. f. Oružnička postaja je demolirana. godine. sremskog odreda. k.8. 17. cijela Posavina i veliki dio Trebave bili su slobodni. upale u Sikirevce (7 km sjeverno od Bosanskog Šamca) i. str. septembra. fond NDH. 19 koji su se u većini 17 18 19 Arhiv VII. Prethodno je u Modriči boravio Midhat Muradbegović koji je uputio saradnike NOP-a u mjestu kako da iznutra pomognu oslobođenje Odžaka. k. i jedinice 2. Zbornik IV. 177. Sa lijeve obale Save Nijemci su obasuli mjesto artiljerijskom i minobacačkom vatrom. Neki su se prebacili u Županju. a zapovjednik oružničke postaje. 55 i 57. pod komandom Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine. na pošti su uništeni TT uređaji. jedinice 6. Granate su oštetile munaru džamije i potopile skelu na Savi. br. narednik Nikola Čulum i oružnik Idriz Gušterović su zarobljeni. IX 1943. a roba podijeljena siromašnim građanima.30 časova oslobodile Orašje. Pripadnici mjesne DOMDO jedinice nisu pružili otpor i ostali su kod svojih kuća. avgusta 1943. fond NDH. Domobranske radne pukovnije (DORAP) bile su popunjene ljudstvom iz rezerve većinom Srbima iz Srema i Slavonije i izvodile su uglavnom javne radove. istočnobosanske brigade su 18. zarobile 6 oficira. bez ispaljenog metka. 177.7. 6 podoficira i 80 domobrana iz DORA pukovnije. Tako su jedinice Diljskog odreda i Vinkovačke partizanske grupe u domobranskim uniformama i snabdjevene lozinkama 18. br. a prodavnica obuće »Bata« je otvorena. tako je i 1. f.17 Kao što su jedinice 6. reg. Arhiv VII. 114 . Šesnaestog septembra jedna četa ove brigade. koji je bio pod komandom Štaba Istočne grupe NOP odreda Slavonije. reg. brigade proširile svoja dejstva ka istočnoj Posavini. 69-70. oslobodila je Odžak.

U nemogućnosti da nešto učini na vojnom polju. oštetila TT uređaje i odnijela oružje i vojničku opremu ustaša i folksdojčera. Godina 1943. f.22 Trgovci i vlasti NDH u Brčkom bili su vrlo zabrinuti zbog toga što je akcijama partizana uveliko onemogućen otkup šljiva i izvoz. 20 U noći između 10. 115 . 1601. i 11. Načelnik opštinskog poglavarstva u Donjoj Mahali. k. divizije u Posavini i na Trebavi. br. divizije u srednjoj Bosni znatno su pomogle dejstvo jedinica 17. fond NDH. reg. 52. Nikola Krajšić i Stevo Pravdić.4. čiji je štab tih dana stigao u Brčko. ali plodove te jeseni nisu mogli da ubiraju ustaška vlast i četnici. f.8. demolirala zgradu opštine. reg. 21 Devetog septembra napadnut je u Spačvi oklopni voz i zarobljena njegova posada. kada je sporazumima sa četnicima vlast NDH u ovom kraju unekoliko bila učvršćena izvezeno je oko 1200 vagona sirove. 1/2. Diljski NOP odred. pocijepala Pavelićeve slike. zbog napada na neprijateljski garnizon u Tuzli.izjasnili da stupe u partizane. 1981. k. Vojnoizdavački zavod. fond NDH. Arhiv VII. Dejstvo jedinica NOV i POJ u Slavoniji i Sremu. što je izazvalo negodovanje građana i predstavnika vlasti NDH. 36. k. divizije sa ovog terena. koji su smatrali da taj potez može da dovede do još masovnijeg pristupanja građana NOP-u. 177. Te jeseni je izvezeno svega oko 250 vagona sirove šljive i oko 100 vagona drugog voća. f. oko 1500 vagona suhe šljive i oko 100 vagona pekmeza. 9 i Stjepan Domankušić. Ilija Vincetić piše u svom izvještaju Kotarskoj oblasti sljedeće: 20 21 22 23 Arhiv VII fond NOP-a. bila je znatno rodnija od prethodne. kao i dejstva jedinica 16. br. septembra Vinkovačka partizanska grupa upala je u Slavonski Šamac. divizije na Majevici.2. a u jesen 1942. fond NDH. f. Oružnici su uhapsili 33 lica. Semberiji i Birču i 11. Arhiv VII. br.7. k. 177. lovačkog zdruga. uništila arhivu. Arhiv VII. reg. 23 O korektnom ponašanju partizana prema stanovništvu govore izvještaji opštinskih poglavarstva i oružničkih postaja poslije odlaska jedinica 17. 177. pukovnik Mifek zapovjednik 3. naredio je oružnicima da uhapse porodice partizanskih boraca. reg. str. br. Beograd. 39.

Zivilo bratstvo i jedinstvo Srba. Nisu vršili nikakvo zlostavljanje. Poziv Hasana Brkića »Ni zrna okupatoru«. niti su koga odveli sa sobom. kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu i Odžaku i opštinska poglavarstva u Dubravama. Državnu i općinsku imovinu nisu oštetili ni u čemu. oružničke pukovnije: »Partizani pored promićbe (propagande) i novačenja novih pristalica priređuju razna sijela i zabave. 24 Upravitelj kotarske ispostave u Bosanskom Šamcu. Narod je prema državnim vlastima jako demoralisan. Predlažem da se ova postaja evakuiše. Zapovjednik oružničke postaje u opkoljenom Gradačcu 1. te istima prilazi i materijalno ih potpomaže. izgubio je vjeru i svaku nadu u državnu zaštitu. 116 . Modriči. Jedino su u zgradi općinskog poglavarstva pisali njihove krilatice . Franjo Šajkaš u svom izvještaju velikoj Župi Posavje od 28. Niko se od pučanstva nije priključio njihovim redovima. Gradačcu i Srnicama. br. reg.Živio Staljin. Donjoj Mahali. živio Tito. Bosanskom Šamcu. objavljen u prvom broju Oslobođenja. Svaku noć su održavane partizanske 24 Arhiv VII.177. a svaki dan oružnicima stižu indirektne prijetnje«. pošto ne mogu vršiti službu jer nemamo izgleda da se pri ponovnom napadu partizana održimo. a veoma je ograničen izvoz voća. U selima i varošicama Posavine i Trebave partizani su srdačno dočekani. a njihove zgrade demolirane. IX 1943.8. Iz mjesta su rastjerane oružničke postaje. Obudovcu. gdje se saznaje da odigravaju komade i dobro poznati narodu zagrebački glumci. piše: »Za vrijeme boravka u gradu partizani su skinuli poglavnikove slike. 44. fond NDH. vojske i naroda. IX 1943. između ostalog. Hrvata i Muslimana«. uzeli iz nadleštva pisaće mašine i oštetili TT linije«. prihvatili su posavski i trebavski seljaci. a prema partizanima se pokazuje raspoložen i oduševljen.»Od seljaka su partizani jedino tražili hranu i nešto prevoza. Orašju. izražavajući svoje zadovoljstvo što su oslobodioci došli u njihova naselja. godine pište štabu 4. Život nijednog žitelja nije bio ugrožen. godine. Održavani su zborovi na kojima su govorili predstavnici Partije. te pozorišne predstave. Narod je izašao na ulice i puteve. Domaćini su se utrkivali ko će ih što bolje ugostiti. f. Ustanove NDH su bile potpuno razbijene. k. Potpuno je poremećen planirani prisilni otkup žitarica. Nisu funkcionisale kotarska oblast u Gradačcu. a narod je zato da se protiv partizana borba uopće ne prima. Odžaku.

nalazio Mujo Hodžić Crni. septembra kada se pomjerila na jug. str. Vrijeme provedeno u Posavini i na Trebavi. kao politički radnik. Šesta brigada je rasporedila svoje bataljone na prostoriju Miloševac-Bosanski Šamac-Donja Slatina-Obudovac-Gornji Žabar-Porebrice. majevička sa Ozrenskim NOP odredom bila je na prostoriji Zelinja-Kožuh-Vranjak-Modriča-Skugrić-Gradačac. Uz štab brigade se. Od 808 članova KPJ. pomagali su partijskim radnicima na terenu da razviju različite forme i metode političkog djelovanja. najviše brašna. 117. koji su imali više iskustva u partijskom radu. Učestvovali su na sastancima na kojima su se formirale partijske ćelije i skojevski aktivi. . prvi komandant Muslimanskog bataljna Romanijskog NOP odreda iz 1941/42. IX 1943 (Zbornik IV.'sep-· tembra formirana 3. postavila je svoje bataljone na liniju Paležnica-Živkovići-Skipovac. šećera i masnoća. Poslije oslobođenja cijele teritorije Posavine i Trebave. . a 1. VIII 1943. rolna 4/295-296). Sarajevo. Druga krajiška. korpusa iz srednje Bosne. 25 U Bukviku je 21. godine. majevičkoj brigadi. u kojima je dala značajan doprinos. narasla je na četiri bataljona. Milutin Pejanović je postavljen za zamjenika komandanta. korpusa od 23. istočnobosanskoj i 1.Arhiv VII. (Izvještaj sekretara PK KPJ za BiH od 18. na kojima su nastupale kulturno-umjetničke ekipe iz jedinica. Vojska je bila sita i vesela. a od ukupno 394 kandidanta 147 je bilo u pomenutim brigadama. knj. mikrofilm IRP. od polovine avgusta do kraja septembra. koliko ih je tada bilo u istočnoj Bosni. za političkog komesara Muhidin Begić. Partijski rukovodioci bataljona i brigade pomagali su partijskim organizacijama na terenu da se organizaciono srede i učvrste. 117 . Za komandanta brigade je postavljen Salem Čerić. a neki su prodavali i robu koju su sakrivali od okupatora. divizije su iskoristile za popunu i sređivanje svojih jedinica. U takvom rasporedu 17. Trgovci i zanatlije su otvorili radnje. Uskoro je Pejanoviča zamijenio Mirko Batričević. 26 a odmah poslije borbi za oslobođenje Tuzle. 361). uz učešće omladine.27 25 26 27 Naređenje štaba 1. brigade 17. a Dane Olbina za zamjenika političkog komesara. a komunisti iz brigada. dok. 17.priredbe. a pored toga razvile su intenzivan politički rad. Zaplijenjene su velike količine namirnica. (muslimanska) brigada divizije/U početku je imala dva bataljona. koja je dopratila Štab 1. divizija je ostala do 24. zbog priprema za napad na Tuzlu. 281 se nalazio u 6.

Politički komesari četa, bataljona i brigada razvili su široku političku aktivnost u narodu. Organizovali su mnoge političke skupove, zborove i priredbe na kojima su nastupali. Kulturno-umjetnička ekipa divizije i kulturno-umjetničke sekcije po brigadama i bataljonima dale su mnoge priredbe na kojima je prisustvovalo po nekoliko stotina ljudi. Jedno vrijeme uz štab 17. divizije, do svog odlaska u srednju Bosnu, nalazili su se i članovi Umjetničke ekipe Vrhovnog štaba koji su svojim nastupom na pozornici ushićivali mnogobrojne Posavce i Trebavce. Na priredbi održanoj 4. septembra u Ceriku istočnobosanski borci su prvi put čuli poemu Skendera Kulenovića Majka Knešpoljka, koju je recitovala glumica Zagrebačkog kazališta Ivka Rutić. Jedinice su izdavale vijesti, a stigao je i prvi broj lista »Oslobođenje« koji je štampan u Trnovi 30. avgusta. Svuda je čitan Proglas Pokrajinskog komiteta KPJ za BiH upućen Srbima, Muslimanima i Hrvatima, a posebno omladini, štampan u Trnovi istog dana. 28 Noću 12/13. septembra na istočnobosansku stranu prešao je preko rijeke Bosne štab 1. bosanskog korpusa NOV i POJ na čelu sa komandantom generalom Kostom Nadom i komesarom Vladom Popovićem. Zamjenik komandanta 1. korpusa, pukovnik Tošo Vujasinović i načelnik Štaba korpusa, pukovnik Jovo Vukotić, stigli su sa Majevice nešto ranije. Štab korpusa se u prvo vrijeme nalazio u blizini Gradačca (zaseok Vida), zatim u Gradačcu, a kasnije se, u vrijeme borbe za Tuzlu, premjestio u rejon Srebrenika. U septembru 1943. godine, na terenu Posavine i Trebave našao se istovremeno veliki broj vojnih, političkih i partijskih rukovodilaca koji su svojim radom mnogo doprinijeli na razgaranju narodnooslobodilačke borbe u Posavini i Trebavi, na mobilizaciji novih boraca, stvaranju Posavskog i Trebavskog partizanskog odreda, razvoju mreže partijskih i skojevskih organizacija, stvaranju narodnooslobodilačkih odbora, odbora AFŽ i USAOJ-a. Takav polet narodnooslobodilačkog pokreta u Posavini i u Trebavi, pored objektivnih okolnosti, omogućen je poli28 Arhiv VII, Mikrofilm, IRP, Sarajevo, r. 4/372 i 373.

118

tikom i naporima Komunističke partije Jugoslavije, posebno komunista iz Posavine i sa Trebave, koji su u najtežim uslovima opstanka, rada i borbe bili nosioci samoprijegora i revolucionarne svijesti u borbi za oslobođenje zemlje za bolju budućnost naroda. Iako malobrojna, i u tom periodu organizaciono nedovoljno razvijena da zahvati sva sela posavsko-trebavskog područja, Partija je ipak uspijevala da oko sebe okupi najsvjesniji dio stanovništva i uključi ga u redove narodnooslobodilačke borbe.

FORMIRANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA Stvaranje slobodne teritorije u Posavini i na Trebavi i prisustvo jakih snaga NOVJ na tom području omogućilo je i formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Posavski NOP odred formiran je u Obudovcu, 29 naredbom Štaba 1. korpusa od 17. septembra 1943. Kao jezgro za formiranje odreda poslužila je partizanska četa, koja je osnovana polovinom avgusta 1943. u Bukviku, 30 u koju su tokom avgusta i septembra dolazili omladinci iz Gornjeg Žabara, Brvnika, Obudovca i drugih sela Posavine. Na formiranje odreda stigle su u Obudovac grupe dobrovoljaca iz Miloševca (skoro polovina pristiglih) Kruškovog Polja, Brvnika, Batkuše i Gornje Slatine, a bilo je boraca i grupa i iz drugih sela Posavine, tako da je u odredu na dan formiranja bilo oko 150 boraca koji su svrstani u četiri čete.31 Veliku pomoć štabu novoformiranog odreda pružio je Štab 6. istočnobosanske brigade, posebno njen komandant major Miloš Zekić, koji se tada nalazio u Obudovcu. Iz 6. istočnobosanske i 1. majevičke brigade u odred je došlo nekoliko rukovodilaca: Pero Bosić, Markica Milošević, Savo Živković i Nikola Simić, a kasnije i Mehmedalija
29

30 31

Tada je formirana partijska ćelija u Obudovcu u koju su primljeni: Cvijetin Simičević (sekretar), Makso Teodorović, Đurđo Popović, Pera Jovanović i Mihailo Pejić (Boro Popović n.d. str. 300). Komandir čete je bio Pavo Bašić, a politički komesar Stevo Živković. Nikola Simić, Osnivanje i borbe Posavskog partizanskog odreda 1943. godine, Istočna Bosna u NOB-u, knj. 2, str. 486-470.

119

Tufekčić, pošto je predao dužnost komandanta mjesta u Gradačcu, koju je vršio kratko vrijeme. Oni su imali vojničko i političko iskustvo stečeno u ovim proslavljenim jedinicama. Sam čin formiranja odreda izvršen je svečano, poslije održanog zbora, kod stare škole i crkve. Na zboru na kojem su bili prisutni stanovnici mnogih srpskih i hrvatskih sela govorio je Cvijetin Mijatović Majo, a poslije njega Boro Popović i Vukašin Subotić. Štab 6. istočnobosanske brigade dao je odredu izvjesnu količinu oružja kojim su naoružane čete, a pomagao je i na organizacionom sređivanju u političkoj i vojnoj obuci. Dvadesetosmog septembra u subotu u Gornjem Žabaru se prišlo formiranju bataljona. Od ranije četiri čete i Bukvičke čete, koja je naknadno pristigla, formirani su Prvi i Drugi bataljon. Za komandanta odreda postavljen je Nikola Simić Učo, dotadašnji komandant 2. bataljona 1. majevičke brigade, za političkog komesara Boro Popović, partijski radnik na području Posavine, a za zamjenika političkog komesara Petar Kaurinović, partijski radnik iz Bukvika. Zamjenik komandanta odreda postao je nešto kasnije Ibro Dogledović, a na dužnost referenta saniteta došla je Beba Altarac. Komandant 1. bataljona postao je Marko Milošević, zamjenik komandanta Pavo Bašić, a politički komesar Savo Živković. U 1. bataljonu na dužnosti komandira četa su bili: Prve - Ilija Kaurinović, Druge - Todor Peranović, Treće Pero Jovanović. Na dužnosti političkih komesara četa bili su: u Prvoj - Stevo Živković, u Drugoj - Savo Kaurinović, a u Trećoj - Ilija Pajić. U štab 2. bataljona postavljeni su: Pero Bosić, komandant, Trivo Petra Kaurinović, zamjenik komandanta, Ivan Bumbulović, politički komesar i Košta Živković, intendant. Komandiri četa su bili: Đoko Tadić - Prve, Mika Obrenović - Druge, i Vlajko Arsenić - Treće. Politički komesar Prve čete bio je u prvo vrijeme Ljubo Antić, Druge - Jovan (Damjana) Kerezović i Treće - Petar Đokanov-Kaurinović. Štab 17. divizije je 23. septembra naredio Štabu odreda da svoje jedinice postavi na liniju Gornji Žabar-Bukvik-Porebrice, radi zatvaranja pravaca koji od Brčkog vode u Po120

savinu, Šesta istočnobosanska brigada je tada svoje bataljone rasporedila na prostoriju Srnice-Špionica-Gornji Hrgovi, u očekivanju pokreta prema Tuzli. Štab Posavskog odreda bio je u stalnoj vezi sa štabom 6. istočnobosanske brigade. Istim naređenjem je bilo predviđeno da, ukoliko dođe do jačeg neprijateljskog napada, jedinice odreda budu podijeljene u manje grupe koje bi manevrisale na terenu Posavine, izbjegavale frontalnu borbu i napadale neprijatelja gdje je najslabiji. Odredu je takođe postavljen zadatak da razbijenim četničkim jedinicama onemogući ponovo organizovanje. Štab 17. divizije se tada sa divizijskom bolnicom nalazio u Ceriku. 32 Formiranje Trebavskog NOP odreda obavljeno je u subotu 20. septembra 1943. godine u Skugriću, gdje su pred strojem boraca pročitane naredbe o formiranju odreda i njegova dva bataljona. Kao jezgro za formiranje odreda poslužile su čete i grupe boraca koje su se počele izdvojeno organizovati poslije prvog prodora jedinica 17. divizije na Trebavu polovinom avgusta, a intenzivnije pripreme su nastavljene poslije oslobođenja Modriče. Prvi bataljon odreda bio je sastavljen od ljudstva iz Osječana, Buštelića i Kožuha, a Drugi od ljudstva iz Skugrića, Vranjaka i Koprivne. 33 U odredu je u početku bilo oko 160 boraca. U štab Trebavskog NOP odreda postavljeni su: za komandanta Relja Peća, za političkog komesara Slobodan Janković, a za zamjenika komandanta Petar Džigum. Kasnije, koncem oktobra, dužnost političkog komesara je preuzeo Panto Nikolić, a Slobodan Janković je postao zamjenik komesara odreda, i ujedno rukovodilac partijske organizacije u odredu. Omladinski rukovodilac u odredu bio je Mika Dujić, vršilac dužnosti načelnika štaba odreda Živko Knežević, a intendant Đorđo Petrović. Na dužnost komandanta 1. bataljona postavljen je Savo Simić Adžija. Božo Miličević je došao za političkog komesa32 33

Izvještaj Štaba 17. divizije Štabu 1. bosanskog korpusa 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. br. 118, str. 263/264). Tako je, na primjer Skugrićka četa 2. bataljona formirana odmah poslije oslobođenja Modriče u selu Skugrić, na mjestu zvanom Meraja. Poslije zbora na kome je govorio Mika Stankovič prijavilo se u četu 78 boraca. Neki su poslije prešli u 6. i 15. brigadu tako da je u četi ostalo 43 borca (Izjava Pere Stankovića - kod autora).

121

ra tog bataljona, a Damjan Petrović za intendanta. Komandir Prve čete bio je Nedo Blagojević, a komandir Druge Radovan Petrović. Politički komesar 1. čete bio je Đokan Čakarević, a Druge - Cvjetko Arsenić. Nedo Blagojević je ujedno bio i zamjenik komandanta. U Drugom bataljonu komandant je bio Cvjetko Stojanović-Jerković, a politički komesar Anđelko Radić. Zamjenik komesara bataljona bio je Mitar Mitrović, zamjenik komandanta Košta Radojević, intendant Živan Dimitrijević, a omladinski rukovodilac Jovica Jovičević. U 1. četi komandir je bio Košta Radojević, a politički komesar Mitar Kojić. Komandir 2. čete bio je Ignjat Simkić, a politički komesar Jovo Žarić. Košta Radojević je bio ujedno i zamjenik komandanta bataljona. Naredbom štaba 1. bosanskog korpusa od 23. septembra, Trebavski NOP odred je stavljen pod komandu 1. majevičke brigade i dobio zadatak da se postavi na liniju Cerov Gaj-Poturice i zatvori pravce koji iz doline rijeke Bosne vode prema Sjenini. Prva majevička brigada je postavljena na prostoriju Sjenina-Lukavica-Zoje, sa zadatkom da spriječi ispade četnika sa pravca Becanj-Stanić Rijeka. Brigadi je takođe, u okviru predstojećeg napada na Tuzlu, stavljeno u zadatak da ruši željezničku prugu Doboj-Tuzla na dijelu Boljanić-Karanovac. Jedan bataljon 1. majevičke brigade nalazio se na Dugim Njivama i davao obezbjeđenje za komande mjesta u Modriči i Gradačcu. Bilo je predviđeno da se u slučaju jačeg neprijateljskog napada komande mjesta Modriča i Gradačac povuku u pravcu Dugih Njiva.34

BORBENA DEJSTVA TREBAVSKOG I POSAVSKOG NOP ODREDA DO POČETKA 1944. GODINE Do kraja septembra 1943. godine sav sjeverni dio istočne Bosne bio je oslobođen, čitava Posavina, Trebava, Semberija i Majevica sa gradovima Bijeljinom, Zvornikom, Gra34

Naređenje Štaba 1. bosanskog korpusa Štabu 17. divizije 23. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 117, str. 261/262).

122

dačcom, Bosanskim Samcem, Modričom, Orašjem i Janjom. Neprijatelj je držao jače garnizone samo u Brčkom, Tuzli i Doboju i nešto slabije duž komunikacije Doboj-Tuzla. Da bi što uspješnije riješio osnovne zadatke koje je Vrhovni štab NOV i POJ postavio pred partizanske snage u istočnoj Bosni, štab 1. bosanskog korpusa donio je 27. septembra odluku da napadne Tuzlu i okolna neprijateljska uporišta. Uslovi za oslobođenje Tuzle koja je služila neprijatelju kao oslonac za preduzimanje dejstava ka Majevici, dolini Spreče, Birču, Trebavi, Ozrenu i Konjuhu, bili su povoljni, a njeno oslobođenje diktirali su jaki vojni i politički ciljevi. Glavne njemačke snage bile su angažovane ka jadranskoj obali i u zapadnom dijelu zemlje, pa nije postojala opasnost od jače intervencije. Krajem septembra su u Tuzli i okolnim garnizonima bile neprijateljske snage jačine jedne divizije, koje su se sastojale uglavnom od domobranskih jedinica, oružnika, jedinica DOMDO pukovnije i manjeg broja ustaša i gestapovaca. Jedan njemački bataljon je na dva dana prije napada povučen u Doboj, a u Tuzli se nalazila samo jedna njemačka oklopna četa. 35 Oslobađanjem Tuzle otvarale su se široke mogućnosti za mobilizaciju ljudstva, naročito radnika, i uspješno dejstvo NOP-a i jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni. U drugoj polovini septembra je situacija za neprijatelja u istočnoj Bosni postala teža. 0 tome je vladu NDH, veliki župan Župe Usora i Soli sa sjedištem u Tuzli izvijestio ovim riječima:
»Hrvatsko pučanstvo je jednim dijelom izgubilo nadu u povoljan ishod rata. Uslijed toga pojavili su se znaci neotpornosti i pasivnog držanja.... Na područjima velike župe Usora i Soli još je jedino Tuzla ostala pošteđena ulaska partizana, ali i nad njom visi Demoklov mač vječite partizanske opasnosti... Zadnji vojnopolitički događaji u svijetu ostavili su vrlo težak dojam u hrvatskom javnom mnjenju. Kapitulacija Italije, razoružanje italijanskih divizija, teške borbe na istočnom frontu i stalni napadi partizana, uslovili su javno govorkanje o lošoj situaciji u Hrvatskoj«. 36
35

36

Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd, 1967, knj. 1, str. 605 (u daljem tekstu - Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, knj. 1, str. 605). Izvještaj velike župe Usora i Soli od 14. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17. dok. 199, str. 460).

123

U okviru operacije za oslobođenje Tuzle, zadatak zatvaranja pravca prema Doboju i onesposobljavanja željezničke pruge i puta Doboj-Tuzla dobile su jedinice 1. majevičke brigade, Trebavskog i Majevičkog NOP odreda. 37 Posavskom NOP odredu dat je zadatak da sa pravca Gradačac-Srnice obezbijedi raspored glavnine 17. divizije i divizijsku bolnicu koja se nalazila u Donjem Srebreniku, 38 a Trećoj vojvođanskoj brigadi je naređeno da spriječi intervenciju neprijateljskih snaga iz Brčkog prema Tuzli. Prva majevička brigada i Trebavski odred su 28. septembra krenuli preko Bukve ka Gračanici. Istog dana su bez otpora ušli u Gračanicu i porušili prugu dužine oko 1 km, na dionici Karanovac-Suho Polje i postavili se na visove sjeverno od pruge i puta Doboj-Tuzla. 39 Poslije podne, 30. septembra, neprijateljska motorizovana grupa Fišer, koja se sastojala od tri ojačana njemačka bataljona i jednog bataljona domobrana, nadirući od Doboja prodrla je do Gračanice. Iznenadnim i odlučnim protivnapadom jedinica 1. majevičke brigade i Trebavskog odreda neprijatelj je odbačen na rijeku Spreču, odakle se, uz pomoć četnika povukao ka Doboju. Sutradan 1. oktobra neprijatelj se bolje pripremio, izveo napad i uspio da potisne partizanske bataljone do sela Donja Lohinja. U poslijepodnevnim časovima izvršen je ponovni protivnapad sa boka, po cijeloj dužini neprijateljske kolone. Nijemci su se morali opet povući. Pred mrak su jedinice 1. majevičke brigade napale neprijateljsku posadu na željezničkoj stanici u Miričini, koja se brzo predala. Neprijateljska posada koja je bila na željezničkoj stanici Bosansko Petrovo Selo odstupila je bez borbe prema Doboju. 40
37 38 39

40

Zapovijest Štaba 1. bosanskog korpusa od 27. IX 1943. (Zbornik IV, knj. 17, dok. 127, str. 278-283). Obavještenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 1. X 1943. Štabu 1. majevičke brigade (Zbornik IV, knj. 18, dok. 2, str. 10). U noći 26/27. septembra dva bataljona Prve majevičke brigade (2. i 3.) vodili su vrlo tešku borbu sa četnicima u Skipovcu kod Gračanice, pa je zbog toga u okviru zadatka obezbjeđenja pravca od Doboja, brigadi i odredu naloženo da spriječe eventualni napad četnika. Saopštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 2. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, dok. 9, str. 29).

124

Tuzla je oslobođena 2. oktobra. Istog dana neprijatelj je iz Doboja izvršio nov snažan napad na bataljone 1. majevičke i Trebavskog odreda i ovladao Gračanicom. Uprkos protivnapadima neprijatelj je, uz snažnu podršku avijacije, 3. oktobra odbacio brigadu i odred sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla i prodro u Lukavac gdje je iznenadio jedinice Majevičkog NOP odreda. Majevički odred, pošto nije bio obaviješten o prodoru neprijatelja iz Gračanice, pretrpio je osjetne gubitke i povukao se na visove sjeverno od komunikacije. U takvoj situaciji Štab 3. korpusa (naredbom Vrhovnog štaba od 5. oktobra 1943, Štab 1. bosanskog korpusa preimenovan je u Štab 3. korpusa NOV i POJ) preuzeo je odmah mjere za odbranu oslobođene Tuzle. Naredio je da se izvrši snažan protivnapad na uklijenjenog neprijatelja. Sa fronta kod Bukinja neprijatelja su napale 6. istočnobosanska i 2. krajiška brigada, 41 a 1. majevička (koja je pomenutom naredbom postala 15. majevička), Trebavski i Majevički odred dobili su zadatak da sjeverno od komunikacije Doboj-Tuzla napadaju izduženu neprijateljsku kolonu u bok i u pozadinu. 42 Kasnije je u borbu na lijevom krilu uvedena 16. muslimanska (ranije 3.), a na desnom krilu 1. vojvođanska brigada. 43 U okviru opšteg zadatka Trebavski odred je imao poseban zadatak da napadne neprijateljsku kolonu kod Miričine, gdje se pretpostavljalo da se nalaze pozadinske jedinice glavnine neprijateljskih snaga. Tako je na prilazima Tuzle došlo do veoma oštrih borbi, jer je neprijatelj uporno nastojao da povrati grad. Protivnapadi jedinica NOV i POJ su u potpunosti uspjeli, pa je neprijatelj bio primoran da naglo odstupi prvo prema Lukavcu, a kasnije prema Miričini. Osmog oktobra 15. majevička i 1. vojvođanska brigada su ušle u Puračić. 44
41

42 43

U štabu 2. krajiške tada su bili: Dragan Stanić komandant, Idriz Čejvan politički komesar, Dušan Egić zamjenik komandanta i Vojin Lukić zamjenik političkog komesara. Kasnije je za načelnika štaba došao Anton Kulundžić. Zapovijest Štaba 3. korpusa od 6. X 1943. (Zbornik IV, knj. 18, str. Štab 1. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Marko Perićin Kamenjar, komandant; Paško-Romac Zdravko, politički komesar; Ilija Bogdanović, zamjenik komandanta i Ljubo Momčilović, zamjenik komesara. Gligo Mandić, n.d., str. 39-60.
80-82).

44

125

Treća Vojvođanska brigada. 128-129. On je dobio zadatak da obezbijedi. poslije uspjeha u dolini Spreče. Višegrada i Goražda.S obzirom na način vođenja borbi i manevar snaga. Odluka štaba 3. kada su jedinice odreda stupile iz pokreta u borbu. istočnobosanske divizije. Zadat je težak udarac neprijatelju. Oslobođenjem Tuzle postignut je ogroman vojni i politički uspjeh. Došlo je do velikog priliva novih boraca. korpusa trebalo je da prenesu težište svojih dejstava prema jugoistoku na područje Sarajeva. diviziju najprije na Ozren. Beograd. 18. Četnici su stigli pred grad. jedinice koje su napa. korpusa je uputio 17. a NOV je postigla prestiž u istočnoj Bosni. u trouglu rijeka Bosna-Sava-Tinja. Odmah po prijemu zadatka odred je izvršio marš iz Bukvika pravcem Špionica-Srnice-Gradačac. Tuzlanskog NOP odreda i 27. oslobođenje i odbrana Tuzle predstavljaju veoma uspješnu operaciju. našao se samo novoformirani Posavski NOP odred. pokazala se presudnom za uspjeh cijele operacije. dale Tuzlu i da se postavi na liniju Gradačac-Srnice. 126 . a 27. a odatle na Romaniju. Bili su uvjereni da im Posavski NOP odred ne može pružiti jači otpor. U duhu tog plana štab 3. izvršile snažan protivnapad i protjerali četnike koji su se razbježali. Čim su četnici saznali za odlazak jedinica NOV ka Tuzli. diviziji dao zadatak da zauzme Sokolac i Rogaticu i protjera četnike koji su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića prodrli iz Srbije u jugoistočnu Bosnu. Vojnoizdavački zavod. 45 Prema planu Vrhovnog štaba. najviše radnika i omladinaca. korpusa da za obezbjeđenje pravca prema Doboju angažuju trećinu snaga koje su u početku učestvovale u napadu. Šesnaesta vojvođanska divizija dobila je zadatak da dej45 Radovan Panić. lovačke pukovnije iz Brčkog prema Tuzli odbila je 3. od intervencije sa sjevera.• > . divizije ka Tuzli. jedinice 3. Poslije odlaska jedinica 17. str. 1980. Intervenciju 5. pošli su u napad na Gradačac sa namjerom da unište odred i da opljačkaju grad. zatim na Vareš. na cijeloj teritoriji. vojvođanska brigada. To je omogućilo formiranje novih brigada (17. i 19).

vojvođanska brigada produžila je prema Brčkom. čete je bio Hasan Mulić. vojvođanske brigade prokrstario terenom Trebave. Dugog Polja. str. Trebave. Vršene su pripreme i za formiranje Garevačke čete. Poslije toga 1. Dobrinje. hrvatskom brigadom (pod čijom se operativnom komandom nalazio) koja je držala položaje kod Lukavca i zatvarala pravac Doboj-Tuzla. Uskoro je u Modriči formiran i 3.stvuje na operativnom području Posavine. Za komandanta bataljona postavljen je Mehmed Mujbegović. Prvo su formirane Modrička i Tarevačka. Južno je održavao vezu sa 18. U prvo vrijeme čete su se zvale po nazivima mjesta. Do polovine oktobra Trebavski NOP odred je zajedno sa bataljonima 1. a Trebavski NOP odred je ostao na prostoriji Srnice-Gradačac-Skugrić. koga je poslije nekoliko dana zamijenio Vid Dević. Trebavski NOP odred krenuo je zajedno sa 1. sprečavao ispade neprijateljskih 46 Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945. a prvo vrijeme dužnost političkog komesara vršio je Muhamed Kladnjak. 46 U vrijeme dok je boravio u neposrednoj blizini Tuzle. Pero Kovačević i Abdurahim Otanović. 607-608. nenaišavši na ozbiljniji otpor četnika. Jedno vrijeme komandir 1. čete je bio i Safet Doratić. odjeće i obuće. Druge . Riječana. U svakom bataljonu bilo je po 2 puškomitraljeza. Odžaka. Neprijatelj je pružio slabiji otpor na visovima kod Karanovca. bataljona Posavskog odreda. bataljon Trebavskog NOP odreda od omladinaca iz Modriče. Politički komesari četa u bataljonu su bili: Ibrahim Mujbegović. Treći bataljon je dejstvovao u trouglu Modriča-Odžak-Bosanski Šamac. Zamjenik komandanta bio je Mate Belić. a sjeverno sa Posavskim NOP odredom.Sakib Zečić a Treće . što je diktirala tadašnja situacija. Prije formiranja štaba 3. Garevca. 1. bataljona čete su bile pod komandom 3. knj. Kladara i drugih sela. Poslije protjerivanja neprijatelja sa pravca Doboj-Tuzla. Trebavski NOP odred se snabdio izvjesnom količinom oružja. Ponovo su oslobodili Gračanicu. Semberije i Majevice i da po mogućnosti oslobodi Brčko. Komandir 1. Tarevaca.Mehmedalija Sendijarević. vojvođanskom brigadom na sjever. 127 . a kasnije Odžačka.

komandir Smajo Osmanlić. a u jedinici su primljena 4 nova člana.komandir Hamid Bahić i zamjenik Šalim Bahić (politički komesar i zamjenik komesara nisu imenovani).komandir Osmah Sušić.komandir Ragib Klopić. 2 mitraljeza i jednim puškomitraljezom. politički komesar Hazim Jašarević. Donje Zelinje. radio na mobilizaciji novih boraca i razvio obavještajnu aktivnost. zamjenik komandira Numan Subašić. U tom radu je postigao znatne rezultate. Četvrte . (zamjenik komandira nije imenovan) politički komesar Šefkija Dajić. Mionice i drugih podtrebavskih sela. za zamjenika komandanta Dedo Šakić. 128 . politički komesar Ibrahim Alić. politički komesar Ekrem Taslidžić i ekonom Husein Skenderović. sastav Druge čete . Komandni sastav Prve čete sačinjavali su: komandir Ivo Domzet. za intendanta Alija Repčić i za referenta saniteta Bešlaga Korajkić. za političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. U bataljonu je u početku bilo mnogo omladinaca i boraca koji su od ranije pomagali i simpatisali NOP. Pete . Okružni komitet KPJ je u bataljon uputio 2 člana KP iz Gradačca. Za vrijeme boravka Posavskog odreda u okolini Gradačca. Bataljon je imao 304 borca svrstanih u 5 četa.jedinica na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. U štab 3. oktobra od ljudstva iz partizanskih straža iz Gradačca. razvijao širok politički rad na terenu. bataljona postavljeni su: za komandanta Mujo Tipura. došlo je do osnivanja 3. tako da je početkom novembra u bataljonu. (zamjenik nije imenovan) ekonom Zećir (Alje) Bristrić. zamjenik komandira Akif Huseljić. (zamjenik komesara nije imenovan) ekonom Hasan Gubaljević. bataljona koji je formiran 7. Vučkovaca. zajedno sa komesarom bataljona. Naoružan je sa 275 pušaka. ali nije bilo partijske organizacije. zamjenik komandira Osman Delić. Posavski NOP odred ostao je na sektoru Gradačac-Srnice do povratka Trebavskog NOP odreda. Treće . bilo 7 članova KPJ. U 3.

ali je on to odbio izgovarajući se da to ne može učiniti »bez privole svoga predsjednika« (Vlatka Mačeka) 49 * Trebavski NOP odred je u to vrijeme uglavnom bio orijentisan prema Trebavi i dolini Bosne. bataljona Posavskog NOP odreda.d. došao je u kontakt sa rukovodstvom NOP-a za istočnu Bosnu i ponudio svoje usluge. a u odredu su djelovala 4 aktiva SKOJ-a. politički komesar Posavskog NOP odreda. U ljeto 1943. Četnici su se uglavnom nalazili u okolini Dugih Njiva. po oslobođenju Tuzle potpisao je proglas koji je emitovan preko radio-stanice »Slobodna Jugoslavija«. Rodoljub Čolaković.bataljonu. str. 2. knj. članovi PK KPJ za Bosnu i Hercegovinu i sa njima pukovnik Sulejman Filipović. Učinjeni su pokušaji da se na stranu NOP-a privuče istaknuti prvak HSS iz Posavine Mato Mikić. U Srebreniku.. rolna 5/53-58. Arhiv VII. Istog dana naveče održana je konferencija sa uglednim Muslimanima iz Gradačca i okoline. Gradačcu i okolnim selima stanovnici koji su u većini bili prijateljski raspoloženi prema NOP-u. 469-474. nije bilo zamjenika političkog komesara kao ni u ostala 2 batlajona Posavskog odreda.48 Njih je od Srnica do Gradačca pratila 2. Sarajevo. Pukovnik Sulejman Filipović komandant neprijateljskog garnizona u Tuzli od 1941. bataljonu bilo je 25 članova KP. 129 . 47 U 1. U Srebrenik su. srdačno su dočekali ove rukovodioce i odazvali se pozivima da prisustvuju zborovima i konferencijama. Mikrofilm IPR. i 2. U proglasu se pozivaju ostali pripadnici domobranstva NDH da se pridruže narodnooslobodilačkoj vojsci. je održavao kontakte sa rukovodiocima NOP-a. četa 2. već su komesari vršili i dužnost partijskog rukovodioca. Govorili su Rodoljub Čolaković. Avdo Humo i Boro Popović. Tema razgovora je bila masovniji priliv Muslimana u jedinice NOV i POJ. Sulejman Filipović. Sa još 77 bivših oficira domobranstva NDH. XI 1943. U Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kome je bilo prisutno oko hiljadu stanovnika ovog grada i okoline. To su bili mobilisani i 47 48 49 Izvještaj OK KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom KP za istočnu Bosnu od 6. a zatim i u Gradačac početkom druge dekade oktobra stigli iz oslobođene Tuzle Rodoljub Čolaković i Avdo Humo. n.

čitav ili njegovi dijelovi. popunom iz Odžaka.zavedeni seljaci koji su se na položajima oko Dugih Njiva smjenjivali svaka četiri dana. 51 Partijska organizacija u Odžaku pripremila je grupu omladinaca za odlazak u odred. Kasnije se otkrilo da je bombu bacio ustaša Želić iz Riječana koji je prije nekoliko dana stupio u odred. a lakše nekoliko boraca. Članovi KPJ su prethodno razgovarali sa roditeljima tih omladinaca. ali su četnici izbjegavali borbu. U toku prevoženja jedne ture neko je bacio bombu u čamac od koje je teško ranjen Redžo Čaušević. fond NOP k. f. Avdo Humo. zbog obezbjeđenja saobraćaja Gradačac-Modriča i zbog propagandnog djelovanja u trebavskim selima.3. Aleksandar Preka. U toj grupi bili su: Rodoljub Čolaković. 1627. novembra dočekali u Srnicama grupu partijsko-političkih rukovodilaca iz istočne Bosne koji su iz oslobođene Vlasenice preko Tuzle i Srebrenika krenuli u centralnu Bosnu da bi u Jajcu. reg. Ante Ka- so Arhiv VII. 1/1 i 2/1. Dvadesetdevetog novembra 1943. čiji je zapovjednik Petar Gugić sarađivao sa NOP-om. Iako je štab Trebavskog NOP odreda pokušavao pridobiti te seljake da pristupe NOP-u. gdje ih je čekao i obezbjeđivao prelazak jedan vod Modričkog bataljona na čelu sa komandantom Mehmedom Mujbegovićem. Sulejman Filipović. oni su to odbijali bojeći se represalija Dražinih oficira i Nijemaca. odnosno Mrkonjić Gradu prisustvovali II zasijedanju AVNOJ-a i I zasijedanju ZAVNOBiH-a. često je patrolirao pravcem Krečane-Tolisa-Skugrić. Drugi bataljon Trebavskog odreda. 31 Partijska organizacija iz Odžaka pripremila je sa Odžačkom četom bataljona napad na oružničku postaju u Odžaku. U toku noći oni su iz Odžaka stigli na obalu Bosne naspram Modriče. budući prvi predsjednik ZAVNOBiH-a. Prevozio ih je Rafo Kovačević u svom malom čamcu u koji je moglo stati najviše 5-6 ljudi. br. 50 Treći (modrički) bataljon odreda koji je u početku imao 120 do 130 boraca brojno je ojačao. Insceniran je napad na zgradu postaje i oružnici su se bez otpora predali. 130 . Dopirao je i do Dugih Njiva. Četnički oficiri su tu masu od nekoliko stotina ljudi držali na uzdi i kažnjavali zbog učestalog bježanja sa položaja i izbjegavanja kuluka i obaveza u hrani. bataljon je u Skugriću zarobio sedam četnika koje je poslije razoružavanja pustio. dr Vojislav Kecmanović Đedo. Prvi bataljon i dijelovi Drugog bataljona Trebavskog NOP odreda su 2.

istim putem. Gradačac i Modriča. (Arhiv VII. na kojoj su govorili istaknuti politički rukovodioci istočne Bosne. Sarajevo. mnogi seljaci iz sela opština Srebrenik. Modrička četa 3. vratili na svoje položaje. svrstanih u 3 partijske organizacije (u štabu odreda i u dva bataljona po jedna. Slijedećeg dana bataljon ih je preko Čardaka dopratio u Modriču. gdje je naveče održana konferencija sa građanima. novembra 1. 131 . dok u jednom bataljonu nije bilo partijske organizacje. krajiške brigade na čelu sa komandantom brigade proslavljenim junakom sa Kozare . Jure Begić. Sa grupom partijsko-političkih rukovodilaca kretali su se avijatičari i radnici u industriji aviona. XII 1943. bataljona Trebavskog odreda. korpusa za popunu prvih vazduhoplovnih jedinica NOV i POJ. Okružni komitet KPJ je zajedno sa Štabom Posavskog NOP odreda donio odluku da 1. Među njima se nalazio i Franjo Kluz. Oni su doveli komoru sa oko 100 tovarnih konja da preuzmu oko vagon soli koja je iz oslobođene Tuzle preko Srebrenika transportovana do Modriče. bataljona su se. Petog novembra prešli su rijeku Bosnu i stigli u Majevac gdje su ih dočekala dva bataljona 12.. 1. Pero Đukanović i Mile Perković. Bogomir Brajković. gdje se nalazila. a odatle prebačena preko rijeke Bosne za potrebe jedinica NOV i POJ i naroda u srednjoj Bosni i Bosanskoj kra. 3. bataljon Trebavskog NOP odreda je dopratio ovu kolonu u Gradačac. IRP.menjašević. 53 U odredu je tada bilo 5 aktiva SKOJ-a sa 36 članova. Mikrofilm. kao posada. . bataljon i dio 2. Evakuacijom je rukovodio Haso Burić. divizije na Brčko. Sutradan. bataljon odreda učestvuju u predstojećem napadu jedinica 16. koji su prikupljeni u jedinicama 3. prvi partizanski pilot. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. rolna 5/312-316). Početkom decembra u Trebavskom NOP odredu je bilo 14 članova KPJ. i 2. c2 jmi· Pošto su uspješno obavili dodijeljeni zadatak i vijećnike bezbjedno sproveli do krajiških jedinica.Petrom Mećavom. 52 53 So i druge namirnice zaplijenjene u oslobođenoj Tuzli danima su prevlačili na svojim kolima.

pod komandom Glavnog štaba NOV i POJ Vojvodine. inžinjerijski bataljon. U Gunji preko Save nalazio se 1. divizije u Tuzli. Prilikom boravka komandanta 16. početkom oktobra. nešto ustaša i Nijemaca. U Brčkom su se u oktobru 1943. Tuzli. Prvi i Drugi bataljon odreda. divizija pripremi 54 Zbornik IV. domobranski zdrug. i 8. On je cijenio vojnički značaj Brčkog koje mu je služilo kao mostobran za nastupanje ka Bijeljini. donesena je odluka da 16. lovački puk. koje su upravo izvodile ofanzivna dejstva u Sremu i Slavoniji protiv partizanskih jedinica. bataljon 5. bio kompletan 3. 54 To je. Treći bataljon će ostati odvojen od ostalih snaga odreda sve do februara 1944. jedan bataljon DOMDO pukovnije. dok. 18. Rumi i Šidu) nalazile su se dvije njemačke divizije. 3. Gradačcu i Bosanskom Šamcu i za obezbjeđenje željezničke pruge Brčko-Vinkovci i. U okolnim neprijateljskim uporištima na lijevoj obali Save (u Županji. i 2. u stvari.Poslije odlaska 1. 213. koji su pri dolasku novih boraca imali 212 boraca. Vukovaru. nalazile znatne neprijateljske snage. organizacija KPJ i SKOJ-a. 2. artiljerijski divizion. a posebno kasarne u lageru. betonskim i zemljanim bunkerima i minskim poljima ispred njih. Vinkovcima. 548. str. na vrlo uskom prostoru držao jake snage. lovačkog puka. Tu su bili 5. Spoljna odbrana Brčkog počivala je na fortifikacijski uređenim položajima sa rovovima. Njegove čete će obezbjeđivati grad i omogućiti nesmetano djelovanje narodnooslobodilačkih odbora. sa zadatkom da zatvori pravce koji sa sjevera i zapada ulaze u Gradačac. 132 . zajedno sa Štabom odreda krenuli su iz Gradačca ka Bukviku. Neprijatelj je u Brčkom. do formiranja Posavsko-trebavskog odreda. U gradu su mnoge zgrade građene od tvrdog materijala uređene za kružnu odbranu. koju su često napadali sremski i slavonski partizani. knj. 7. Oko željezničkog mosta na slavonskoj strani izgrađeni su bunkeri. NOP-a i AFŽ na terenu oko Gradačca. bataljona Posavskog odreda. posredno. tj. pruge Beograd-Zagreb na dijelu od Vinkovaca do Mitrovice. bataljon ostao je sam u Gradačcu i okolini.

vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda napali su grad sa zapadne strane i uspjeli da potisnu neprijatelja iz rovova na spoljnoj odbrani grada i stignu do samog mjesta. 97-98. 18. Prema planu napada 2. dok. vojvođanska i dijelovi 4. vojvođanske brigade je imao ovakav sastav: Radosav Jović. vojvođanske brigade trebalo je da zauzmu Gunju i most na Savi i da zatvore pravce koji iz Vinkovaca i bosutskih šuma vode ka Brčkom. bataljonom Posavskog NOP odreda u zahvatu puteva Brčko-Srnice i Brčko-Orašje. Zbornik IV. i 2. jačine ojačanog bataljona. jačine dva bataljona. a zatim sa drugom neprijateljskom kolonom. 213. a 1. Mirko Milanović. 1. kozačke konjičke divizije i 901. dok. Napadajući od Gorica uz drum Lončari-Brčko jedinice Posavskog odreda stigle su u blizini gradske bolnice gdje su zaustavljene. vojvođanska brigada sa 1. 19. Do kraja dana obje kolone bile su prisiljene da odstupe u pravcu Brčkog. koja je tada bila u fazi formiranja. divizije. komandant. 133 . str. dok. 56 Druga vojvođanska brigada 57 prebacila se 17.i izvede napad na Brčko. oktobra preko Save kod Rajevog Sela. koja se iz Županje kretala prema Gunji. Slijedećeg dana se sa dijelovima 4. vratiti se i donijeti obavještenja o neprijateljskim otpornim tačkama. Miško. njemačkog oklopnog puka koja je bila u punom zamahu na području Srema i zapadne Slavonije ubrzala je odluku da se Brčko što prije napadne. zamjenik komandanta i Ljubica Stanimirović. Napad na grad otpočeo je 19. Drago Dikić. Štab 2. kod Posavskih Podgajaca sukobila prvo sa jednom neprijateljskom kolonom. oktobra u 20 časova. 248. politički komesar. Bataljoni 1. 28 str. 547 i knj. koja je iz Gunje pošla radi povezivanja sa kolonom iz Županje. zamjenik političkog komesara. Istog dana nepri55 56 57 Zbornik IV. vojvođanske brigade. 18. knj. knj." Ofanziva njemačke 173. 25. str. Napadom na Brčko želio se olakšati položaj jedinicama NOV i POJ u Sremu i istočnoj Slavoniji i proširiti slobodna teritorija u istočnoj Bosni. Jedna patrola odreda uspjela je prijeći put Brčko-Brka i ući u grad. Treća vojvođanska brigada i Majevički partizanski odred imali su zadatak da napadnu grad u zahvatu puteva Brčko-Bijeljina i Brčko-Tuzla.

d. n. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja. ali dalje nije mogla zbog jakog otpora neprijatelja koji je potpomagala avijacija. Došlo je do borbe sa jakim njemačkim snagama koje su tim pravcima hitale u pomoć opkoljenom neprijateljskom garnizonu u Brčkom. oktobra. oktobra zauzela Gunju i bunkere na prilazima mostu koji je donekle onesposobila. vojvođanske brigade su orijentisana na prostoriju Bosut-Višnjićevo sa zadatkom da zatvore pravac koji iz Morovića vodi ka Gunji. Jedinice Posavskog odreda su se postavile na položaje u Bukviku. Jake neprijateljske snage uspjele su tog dana da se probiju preko Gunje u Brčko.jatelj je izvršio protivnapad sa jačim snagama i odbacio jedinice odreda ka selu Gorice. vojvođanske brigade . 21.Muslimanski bataljon . Uzroci neuspjeha napada su raznovrsni. Sve jedinice pod komandom 16. dva bataljona 2. i 3. a dva bataljona 4. pa je štab 16. Sutradan. postavivši ispred njih minska polja i žičane prepreke. ali su zadržani na utvrđenim položajima pred samim gradom. 134 . brigade i Posavskog NOP odreda trajali su sa prekidima dva dana i dvije noći. zauzela Stolin i stigla do utvrđenih kasarni u lageru. Uporni napadi. 1. Neprijateljska artiljerija je takođe bila veoma aktivna i ometala je manevar vojvođanskih jedinica. Avioni su po čitav dan bombama zasipali položaje partizanskih jedinica. ali je osnovno da je omjer snaga i sredstava bio mnogostruko nepovoljan za napadača. 142. Oko 300 boraca je izbačeno iz stroja·58 U napadu na neprijateljski garnizon u Brčkom. Još tri puta bataljoni su pokušali da prodru u grad. vojvođanske divizije su se povukle na sjeverne padine Majevice. vojvođanske brigade zatvorili su pravce Bošnjaci-Gunja i Lipovac-Vrbanja. str. Neprijatelj je organizovao jaku odbranu i precizan sistem vatre na liniji prvih gradskih kuća. učestvovao je 5. Treća brigada je slomila spoljnu odbranu neprijatelja na istočnoj strani grada. Vra58 Radovan Panić. godine od omladinaca i pripadnika DOMDO pukovnije iz Brnjika.. divizije naredio da se napad obustavi. Druga vojvođanska brigada je 20. bataljon 3. Vojvođanske jedinice su u trodnevnim borbama pretrpjele velike gubitke.formiran početkom oktobra 1943.

komandant. Partizani su otvorili vatru. 28. 98-100. 59 60 Radovan Panić. ubijajući starce. n. pa su se pred mrak morali vratiti u grad. a zatim druga četa i Štab bataljona u sastavu: Hasan Kovačević. a tenkovi su ih morali štititi u povlačenju prema Brčkom. Tuzle i Gračanice. domobrani su se povukli. Iz Brčkog su odmah upućena tri tenka i jedna četa domobrana. 19. Sutradan. 618-619. pirinač. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda otvorili su vatru.) na desnu stranu rijeke. iz Brčkog je prema Gorici krenula jedna domobranska četa sa 5 njemačkih tenkova i stigla do Prnjatovićevog salaša. ali su u svom nastupanju bili odbijeni. sa desne obale Save.žića. žene i djecu i paleći domove. novembra. cigarete i dr. 60 Trećeg novembra brodovi ratne mornarice NDH »Petričica« i »Ustaša« plovili su iz Županje ka Brčkom.d. 135 . ali nailaze na snažan otpor jedinica 16. Prvo je formirana jedna četa na čelu sa komandirom Dževadom Kobičem. Jusuf Huršidić. U visini sela Gorice. Nijemci su domobrane isturili ispred tenkova. Zbornik IV. Partizani su uspjeli da odvuku deregliju sa namirnicama (brašno. a brod »Ustaša« je potpuno izgorio. 59 Do kraja oktobra pristigle neprijateljske snage (vlasovci) vrše ofanzivne akcije u Sremu i istočnoj Slavoniji. isprazne je i zapale. Brod »Ustaša« je teglio deregliju sa hranom za jedinice 3. šećer.. borci 1. Oslobodilački rat. Šatorovića. gdje čine strašne zločine nad stanovništvom. str. Palanke i Boderišta. Rahića i drugih muslimanskih sela iz zapadnog dijela brčanskog sreza. knj. Te jedinice pokušavaju da prodru u pravcu Bijeljine. Bataljon je brojao oko 120 boraca. str. a za novog političkog komesara bataljona naimenovan je Esad Cerić. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda kod Omerbegovače. 134. Dolazi do žestokih borbi kod Rače i Janje. divizije. zamjenik političkog komesara. dok. 4. Huršidić i Dervišević su uskoro na zahtjev Okružnog komiteta KPJ za Majevicu upućeni na teren kao partijsko-politički radnici. 1. knj. politički komesar i Enis Dervišević. »Petričnica« je pogođena na više mjesta mecima iz protivoklopne puške. str. a na sektoru 1. domobranskog zdruga u Brčkom.

odbacivši dijelove 18. dok. nazvani tako po svom komandantu generalu Vlasovu) izrazili želju da se predaju partizanima. novembra neprijatelja prema Brčkom. (Zbornik IV. divizije od 1.000 vojnika i 9 tenkova iz sastava 369. 551-552. Podatke o koncentraciji njemačkih trupa u rejonu Vinkovci . lovačkog puka. dobijene iz Gračanice. 173. Gračanici i Doboju. 13. bataljon 8. kozačke divizije. 136 . hrvatske brigade i Tuzlanskog NOP odreda. napadali iz Brčkog prema Čeliću. bataljona Posavskog NOP odreda imali su informacije. 522). bataljona u Srnicama. Istovremeno su dva bataljona 187. vojvođanske brigade i Posavskog NOP odreda. br. str. XII 1943. njemačke divizije. 19. Sarajevo.). kozačke divizije. str. neprijateljska motorizovana kolona je. i 3. uz podršku artiljerije i tenkova. U to vrijeme u Gračanici su stacionirale jedinice 6. zbornog područja za novembra 1943. 1. knj. 61 Od 5.62 Poslije upornih borbi. novembra neprijateljske jedinice iz Brčkog upućuju svoje izviđačke dijelove u pravcu položaja koje su držale jedinice 1. da su mnogi vojnici 1. Tog dana neprijateljski vojnici su se provukli kroz potok i uz pomoć ustaša Ibrahima Pjanića iznenadili jednu četu 3. Zbog toga što jedinice 16. knj. koje su se produžile slijedećih dana. dok. kozačkog konjičkog puka. 20. Sutradan je iz Gračanice krenula neprijateljska jedinica 61 62 63 Izvještaj Štaba 16.63 bivši pripadnici sovjetske armije. vojvođanska brigada odbacile su 15. (vlasovci. nap. neprijatelj je od 7. knj. novembra zauzela Tuzlu.Dva neprijateljska aviona su mitraljirala borce i izbacila bombu koja nije eksplodirala. njemačke divizije i 1. preduzeo napade iz tih garnizona. 1932. sa ciljem da ponovo osvoji Tuzlu. 11. poslije 40 dana života u slobodi. novembra.). To je bila izviđačka grupa koja je vršila izviđanje puta Gračanica-Srnice-Gradačac. Opšta bojna relacija Štaba 2. 165. iz Gračanice u pravcu Srnice krenula je jedna jedinica 1. str. U štabu 3.Gunja dostavila je Okružnom komitetu KPJ partijska organizacija iz Bosanskog Samca. Pošto je koncentrisao jače snage u Brčkom. Sedmog novembra je iz Doboja u pravcu Tuzle krenula motorizovana kolona od oko 2. 2. vojvođanske divizije nisu mogle da intervenišu na pravcu Doboj-Tuzla. 9. (Arhiv IRP. (Zbornik IV. dok. Polovinom novembra 1943. do 11. 19. (Zbornik IV. do 7. opljačkali stanovnike i vratili se u Gračanicu. Zbirka NOR kat.

bataljon Trebavskog NOP odreda. rolna 5/312-316. ali je neprijatelj pokušao da ih opkoli obuhvatom preko Biberovog Polja. Poslije zauzimanja Tuzle i dolaska jačih neprijateljskih snaga u Tuzlu. pa su zajedno krenuli u protivnapad i potisnuli neprijatelja koji se. Brčko i Gračanicu. Uz blagoslov reakcionarnih muslimanskih sveštenika uspio je preostale pripadnike DOMDO pukovnije i dio malodušnih privuče na svoju stranu. povukao u Gračanicu. 64 Prije početka protivnapada na položaje koje su držale jedinice odreda. Do tada prikriveni neprijatelji NOP-a podigli su glave. Sarajevo. Prvi i Drugi bataljon Trebavskog NOP odreda i Treći bataljon Posavskog NOP odreda pružili su snažan otpor u Srnicama. U selima oko Gračanice i prema Gradačcu organizator i pokretač stvaranja zelenog kadra bio je Ibrahim Pjanić iz Sokola. Nijemci su zbog toga strijeljali u Gračanici aktivistu NOP-a. On je imao podršku od pripadnika muslimanskih reakcionarnih krugova iz Sarajeva. (Arhiv VII Mikrofilm. cio bataljon. IRP. kako su ih njihovi organizatori nazvali bosanskim planincima. Preostali pripadnici bivše DOMDO pukovnije pristupili su novoformiranoj kvislinškoj jedinici .od oko 600 vojnika. Ubijeno je 28 neprijateljskih vojnika i 7 konja. Ibrahim Pjanić je održavao vezu i 64 65 Izjveštaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. Poslije nekoliko dana u štab 3. rezervnog narednika Adema Alića na službi u jedinici DOMDO. Pobjegli neprijateljski vojnici upućeni su u sastav vojvođanskih jedinica. bataljona Posavskog odreda došla su tri pripadnika ove njemačke jedinice i izjavili da su gestapovci otkrili namjeru organizatora prebjega u partizane. uz gubitke. Pored ostalog zaplijenjeno je 15 konja i mazgi natovarenih opremom. i pohapsili ih.zelenom kadru ili. vojnopolitička situacija u okolini tih mjesta se izmijenila. a uhapsili i sproveli u zatvor u Doboj Asima Osmanbegovića. čiji je komandant postao Nešet Topčić iz Zvornika. tj. decembra 1943. 137 . U odsutnom trenutku pristigao je iz pravca Gradačca 3. u četu koja je formirana od prebjeglih »vlasovaca« a jedan od njih je ostao pri Komandi mjesta Gradačac. stigli su aktivisti i simpatizeri NOP-a iz Srpskih i Muslimanskih Srnica i Vučkovaca.65 Nijemci su uskoro tu jedinicu povukli iz Gračanice u Derventu. koji su donijeli municiju i hranu.

pa je uskoro došlo do njihove saradnje i na vojnom planu. 22. kada su sredinom decembra pristigle jače jedinice NOV-a na ovaj teren. u Tišini su se sastali komandant bataljona (bojne) satnik Pipika Riterman i upravitelj kotar66 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu od 1.sa komandantom trebavskih četnika. Sagledavši situaciju koja je nastala pojavom zelenog kadra. Kako je u hrvatskim selima bilo mnogo mladića koji su izbjegavali da idu u domobranske i ustaške jedinice. Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu preuzeo je niz političkih i vojnih mjera da bi onemogućio njegovo djelovanje na slobodnoj teritoriji. Radi regulisanja međusobnih odnosa između ovog bataljona i četnika. 5/312-316). novembra 1943. 66 U isto vrijeme se u hrvatskim selima. domobranskog zbornog područja. Mikrofilm. U Gradačcu je sazvan sastanak uglednih građana. u kojima od septembra do novembra nije bilo neprijateljskih jedinica. Konferencije održane u skoro svim selima oko Gradačca u potpunosti su uspjele. koji su pljačkali. Za obuku ove jedinice angažovano je 15 njemačkih podoficira. (Arhiv VII. zeleni kadar je i vojnički oslabljen. a uz nju je stacionirana jedna četa 8. a kasnije. Brza politička akcija onemogućila je dalji prodor zelenog kadra. prilazi se objedinjavanju seoskih straža u bataljon od 500 do 600 vojnika koji je stacioniran u Bosanskom Šamcu. Uskoro se pokazalo da stvaranje ove jedinice nije izvršeno zbog zaštite mještana hrvatskih sela od četnika. IRP Sarajevo. pukovnije radi obezbjeđenja. XII 1943. osnivaju seoske straže sa obrazloženjem da štite hrvatska sela od upada četnika. to je za njih bilo prihvatljivo rješenje da službe vojni rok u svom kraju. uz rijeku Savu od Broda do Brčkog. zlostavljali i ubijali skoro svakodnevno nekog iz hrvatskih sela. u tom bataljonu. na kojem je donesen zaključak da se po svim selima održe konferencije na kojima bi se objasnilo šta pojava zelenog kadra donosi muslimanskom stanovništvu i kakvi su politički profili i pogledi onih koji pristupaju ili rukovode zelenim kadrom. 138 . po odobrenju 2. Već krajem novembra 1943. popom Savom Božićem.

bataljonu postojala jedna partijska ćelija od 8 članova KPJ. osujete prenošenje težišta dejstva NOV u Srbiju i obezbijede osnovne komunikacije koje iz doline Save vode ka jadranskoj obali. Nijemci su početkom decembra preduzeli ofanzivne operacije na teritoriji Sandžaka. 67 U drugoj polovini novembra 1943. tako da je početkom decembra 1943. * Pošto su dovukli 11 novih divizija na jugoslovensko ratište. dok je u 3. Zaključeno je da se u međusobnim odnosima drže sporazuma u Lipcu. br. u Drugom 3 aktiva sa 17 članova i u Trećem 5 aktiva sa 20 članova. Vitanovići i Gajevi. reg. i 2. U svakoj četi je bio po jedan aktiv SKOJ-a. U oktobru i novembru 1943.9. Crne Gore i istočne Bosne.ske ispostave u Bosanskom Šamcu Franjo Šajkaš sa komandantom posavskih četnika Pavlom Gajičem. a Trebavski NOP odred na Trebavi. a ostale brigade 16.ll. reg. 27 i f. 1. vojvođanska brigada otišla je u Srem. br. Ona je povećala svoje brojno stanje primanjem novih članova iz redova kandidata i članova SKOJ-a. U odredu je djelovalo 12 aktiva SKOJ-a. Hercegovine. u odredu djelovalo 55 članova KPJ. komandantom četničkog bataljona u Donjoj Slatini Žarkom Kovačevićem i komandantom četničkog bataljona u Crkvini Obradom Burićem. Tako je Posavski NOP odred ostao sam u Posavini i zatvarao pravac prema Srnicama i Gradačcu. k. 37. sa zadatkom čišćenja terena od četnika i zelenokadrovaca i sređivanje i popune jedinica. sa 5 do 6 članova. u Prvom bataljonu 4 aktiva sa 19 članova. f. godine. vojvođanske divizije su orijentisane na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla i prema Zvorniku. Cilj im je bio da prvo u tim krajevima razbiju jedinice NOV i POJ. 139 . bataljonu su postojali partijski biroi. partijska organizacija u Posavskom odredu je napredovala u pogledu svog političkog uticaja u jedinicama i na terenu gdje su jedinice boravile. 177. držeći položaje na liniji Donji i Gornji Bukvik. Ofanziva je počela pod 67 Arhiv VII fond NDH. U 1.

Plan je predviđao da se brzim prodorima iz rejona Sarajeva.) pošle su u dolinu Krivaje. Poslije forsiranja Krivaje i borbi na Ravan planini. a dvije brigade (15. korpusa i 5. a potom nabacio na rijeku Bosnu i uništio. korpusa je donio odluku da dekoncentriše svoje jedinice i razdvoji ih u dvije grupe. rezervne divizije 901. a zatim preko Konjuha stići iza glavnine neprijateljskih jedinica. gdje bi bila opkoljena. Vrhovni štab pravovremeno je naredio da krupne formacije NOV ne budu na okupu. U drugoj etapi. brzim. a zatim je prerasla u slijedeću . a druga ka Varešu. južnomoravskom koja je stigla iz Srbije) podijelila se takođe u dvije manevarske grupe.d. Štab 3. 68 U duhu direktive Vrhovnog štaba. potisne i nabaci glavnina snaga NOV i POJ u istočnoj Bosni na zaprečnu liniju. neprijatelj je zaposjeo dolinu Bosne i uputio svoje snage komunikacijama Sarajevo . a zatim.Sokolac . one su morale promijeniti pravac i preko Romanovca ponovo izbiti na Krivaju. divizije. hrvatskom i 1. da ne prihvataju teške frontalne borbe i ne dopuste neprijatelju da ih sabije na uske prostore. kako bi jedinice NOV i POJ opkolio sa sjevera. Jednovremeno sa krivajskom operacijom. Tuzle i Zvornika zaposjedne zaprečna linija Sarajevo . Poslije proboja na Romanovcu 5. od kojih je jedna upućena ka Ozrenu.Srebrenica . Jake njemačke snage su zatvorile obruč oko 5.Šneštrum. domobranske lovačke brigade 68 Gligo Mandić. Prozrijevši namjere neprijatelja. str. pošto u toku operacije Kugelblic nije uspio da razbije snage 3. energičnim i kratkim udarima. i 27. Sedamnaesta divizija sa pridodatim brigadama (18. i 16.Drina. divizija su se izvukle iz obruča. Tri brigade su se sa manjim gubicima probile na Birač.Doboj i dolinama Krivaje i Spreče. nastupajući iz Sandžaka i iz Hercegovine. 82-83. divizije na Ravan-planini i Zvijezdi.Vlasenica i Tuzla . istoka i juga. i 27.nazivom Kugelblic. njemačka komanda planirala je da sa dijelovima 187. razbijena i uništena. 140 . n. motorizovanog puka i 3. Jedinice su dobile i naređenje da neprijatelja napadaju na komunikacijama i uporištima. gdje su naišle na jače neprijateljske snage.

pukovnije i 3. 3. bataljona. a teško je ranjen Cvijan Đurić.uništi 16. Jedan neprijateljski avion je nadletao i mitraljirao položaje jedinica odreda. s tim da se po potrebi prebaci u Birač. bataljona Posavskog NOP odreda koji su prethodno prokopali i zapriječili put Brka . bataljona. bataljon njemačkog 130. bojna 5. Prva grupa je dobila zadatak da brzim dejstvom razbije četničke i zelenokadrovske grupe i napadne neprijateljeve garnizone na Trebavi i u Posavini. Neprijatelj je tukao iz mitraljeza i minobacača. decembra postavila na sektor Bijela . dok. Neprijateljske jedinice nisu uspjele ući u Bukvik. U okviru predstojećih neprijateljskih dejstava iz Brčkog je 1. izgubivši jedan šarac i dva mitraljeza. korpusa. jurišem odbacile. Prva grupa je krenula prema Trebavi. Štab 16. prije nego što njemačka ofanziva počne na tom sektoru.Bukvik. 1. Došlo je do borbe u susretu na jednoj kosi. i 2. Istovremeno su iz Bukvika ka selu Ulović krenule čete 1. decembra. i 5.Gornji Rahić . 600-609. preduzet je kombinovani napad na položaje Posavskog odreda u Bukviku i Vitanovićima u kojem su učestvovali 1. i 2. Zbornik IV. a po naređenju Štaba 3. str. Bosanskom Šamcu i rijeci Bosni. decembra upućena jedna njemačka i jedna domobranska četa da izvide položaje Posavskog NOP odreda kod Bukvika. ali su ga čete 1. vojvođanske divizije formirao je krajem novembra dvije operativne grupe brigada. knj. 20.Zovik . domobranske pukovnije.Vujičići . kako bi sebi stvorila što širi manevarski prostor i time izbjegla koncentrični napad neprijateljskih jedinica. Kroz dva dana. a u drugoj Druga i Četvrta. bojna 8.Kalajdžije. vojvođansku diviziju i partizanske odrede na prostoriji Majevica-Posavina-Trebava. 182. u kojima su se isticali skojevci. i 2. 2. Borba je počela oko 10 ča69 70 Oslobodilački rat. vojvođanska brigada. 3. str. knj. 69 Postupajući po direktivi Vrhovnog štaba. a druga istočno od puta Brčko-Tuzla i ka komunikaciji Tuzla-Zvornik. puka. pa su se morale povući u Brčko uz gubitke od 9 poginulih i dva ranjena. U prvoj grupi su se nalazile 1. 1022. 141 . Neprijatelj je naišao na jak otpor 1. 70 Iz odreda je poginuo Ilija Pantelić. Radi toga se Prva operativna grupa 1.

vojvođanske brigade prvobitno je imao ovakav sastav: Petar Ma· tić Dule. a drugu u zaselak Lukavac. zamjenik komandanta i Uroš Ostojić Đetić. Boro Ivanišević. kako bi protivtenkovski top 3. U zoru 10. 20. vojvođanske brigade došao u pomoć i oko 14 časova se razvio za borbu s lijeve strane puta Brčko . minobacača i mitraljeza. ali nisu postigle zapaženi uspjeh. i 5. decembra Vojvodane su napale iz pravca Gračanice jake neprijateljske snage. 142 . decembra na sektor Špionica-Džakule-Zelinja. a predveče je odstupio u pravcu Brčkog. vojvođanska brigada je 14. pa je čitav 1. politički komesar. 72 Poslije napada na Sokol. brigade zauzele su položaje na sektoru Srnice-Biberovo Polje-Jelovče Selo. Neprijatelj se utvrdio u srednjevjekovnoj tvrđavi i pružao otpor. Neprijateljske jake snage počele su da potiskuju Posavski odred. U novembru 1943. vojvođanske brigade mogao gađati tenkove. Brigade 1. dok. bataljon 3. nije mogao napredovati već se povukao u Donji Bukvik. godine poslije odlaska Petra Matića na dužnost u Glavni štab NOV i PO Vojvodine za novog komandanta postavljen je Dušan Vukasovič Diogen. sve tri vojvođanske brigade su u noći 15/16. operativne grupe stigle su 12. Novak Atanacković Dugački. 631-636. dok je 1. jedinice 3. vojvođanske brigade koji je uputio jednu četu u Bukvik. i 5. Posavski odred je zatražio pomoć od štaba 3. Pošto su se u Sokolu nalazile glavne zelenokadrovske snage na Trebavi. Iako je neprijatelj tukao položaje Posavaca i Vojvođana vatrom iz tenkova. 1. komandant. 184. decembra napale Sokol.sova između Gornjeg i Donjeg Bukvika. topova. decembra upala u Tramošnicu. Osmog decembra jedinice Prve operativne grupe su krenule na prostoriju Humci-Sitari-Tursunovići-Šahinovići-Gornja Dragunja-Ljenobud-Rapatnica. knj. zamjenik komesara. Dok su 3. a za načelnika štaba Hasan Kovačević. brigada zajedno sa Trebavskim NOP odredom i 71 72 Štab 3. ubila 6 ustaša i zaplijenila izvjesnu količinu pušaka koje su predate komandi mjesta Gradačac (jednocijevke).Bukvik. str. 71 Posavski odred se povukao oko 100 metara unazad. očekujući pomoć koja mu je sutradan i stigla iz Gračanice. brigada čistile četnička i zelenokadrovska uporišta u podtrebavskim selima. Zbornik IV. Sutradan su vodile žestoku borbu sa zelenokadrovcima kod Brnjičana.

73 U 10 časova jedinice 1. decembra Vojvođani su napali 73 Izvještaj političkog komesara 16. krenuli su iz Gradačca u 17 časova. tj. decembra u 2. Četvrti duž komunikacije Orašje-Bosanski Samac. zadržavajući vojvođanske borce na ulazu u mjesto. sa 240 vojnika. str. neprijatelju s leđa. dok. vatrom iz bunkera i rovova. 184. knj. neopaženo se provukao niz obalu rijeke Bosne i Save i napao ga u Sokolskom domu. lovačke pukovnije. 11 puškomitraljeza. Lukavac. uslijedio je juriš 1. 6 automata i mnogo municije i opreme.30 časova oslobođen je Bosanski Samac. napali su utvrđenog neprijatelja. 20. Bataljoni Prve vojvođanske brigade i Trebavskog NOP odreda sa Mačvanskom partizanskom četom. str. vojvođanske brigade od 31. vojvođanske brigade i bataljoni Trebavskog NOP odreda zauzeli zgradu Sokolskog doma i krenuli u napad prema bunkerima i rovovima.Mačvanskom partizanskom četom dobila zadatak od Štaba 1. Poslije toga jedinice 1. i izvještaj Štaba 1. 20. U 1. koje je kao vodič vodio Muhamed Kladnjak. a Treći bataljon 1. bataljona u zahvatu komunikacija. među kojima i 15 Nijemaca. Zaplijenjena su 2 minobacača. (Zbornik IV. 631-636). Partijska organizacija iz Bosanskog Samca dostavila je podatke o rasporedu neprijatelja. bataljon 1. i 4. i vatrenim položajima oružja. Prvi bataljon je nadirao duž komunikacije Gradačac-Bosanski Samac. divizije od 20. decembra uništi neprijateljsko uporište u Bosanskom Samcu.razbijanju četnika na Trebavi. Tom prilikom ubijena su 84 neprijateljska vojnika. Kada su 3. bataljona 8. operativne grupe pristupile su izvršenju drugog dijela postavljenog zadatka . a 119 zarobljeno. XII 1943. Poslije žestoke borbe koja je trajala četiri časa. Neprijatelj se uporno branio. brigade i Trebavskog NOP odreda napustile su mjesto i krenule na prostoriju Ledenice-Gradačac-G. 285 i dok. u kome se tada nalazila domobranska bojna u formiranju i dijelovi 2. vojvođanske brigade sa bataljonima Trebavskog NOP odreda. U toku 22. 111. 3 mitraljeza. na otvorenom prostoru i močvarnom zemljištu. sa južne i istočne strane. vojvođanskoj brigadi bilo je 15 poginulih i 30 ranjenih boraca. Stigavši noću neprimjećeni na polazne položaje. 143 . operativne grupe da u noći 19/20. XII 1943.

tj. 20. 615). gdje se sukobio sa jednom njemačkom motorizovanom kolonom koja je nadirala iz Doboja prema Modriči. 144 .četnike na liniji Mramorje-Spletena Lipa-Duge Njive. decembra neprijateljska motorizovana kolona koja je ušla u Modriču sa sjevera produžila je u pravcu Kožuha. Međutim. decembra pošle prema Vranjaku i Kožuhama da obezbijede mostobran i prikupe čamce. koju je neprijatelj opkoljavao sa juga. našla na uskom prostoru Trebave. Trebavski NOP odred je napadao duž ceste Modriča-Kožuhe. (Zbornik IV. Na taj način 1. 7 ' Njemačke divizije pomjerile su uskoro svoja ofanzivna dejstva sa Majevice ka Posavini i Trebavi. pa su jedinice u toku noći 24/25. pa je 1. decembra Štab 1. gdje je u prvo vrijeme bio jedini slobodan prolaz. Sa bolnicom su upućeni 1. dok. i 2. bataljon 1. str. bataljona. istoka i sjevera. decembra. br. Četnici su uspjeli da se izvuku iz okruženja zahvaljujući gustoj magli. Istovremeno je u tom 74 75 Razvila se oštra borba u kojoj je poginulo desetak boraca. 24. neprijatelj je sa tenkovima već predveče stigao u Modriču. 182. zajedno sa Trebavskim NOP odredom. Tako su. a 2. jake njemačke motorizovane kolone otpočele koncentričan prodor pravcima Tuzla-Gračanica. borci 2. vojvođanske brigade. vojvođanske divizije. bataljon na brzinu uspio da evakuiše teške ranjenike iz Modriče. 24. Brčko-Gračanica. operativne grupe promijenio je svoju odluku i naredio da jedinice krenu prema Majevici. bataljon da zauzme položaje poviše mjesta. 74 Vojvođani su sljedeći dan proveli na prostoriji Duge Njive-Markovići-Koprivnska Trebava. Prethodnog dana. oko stotinu ranjenih. knj. među njima Petar Lukić mitraljezac iz Skugrića i njegov pomoćnik i imenjak Petar Lukić iz Tolice. Radi toga su. poslije savjetovanja sa štabovima brigada. Vlastiti gubici su iznosili 7 poginulih i 28 ranjenih. Tuzla-Srnice. u zoru 25. Četnički gubici su bili: 41 ubijen. operativna grupa se. 35 zarobljenih i pretpostavlja se. Zbog slabo izvedenih priprema i neodlučnog pokreta ka mjestu prelaza. Brčko-Bosanski Šamac i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice. bila izdata naređenja. decembar 1943. čete 2. U prvo vrijeme u Štabu Operativne grupe preovladala je ideja da se jedinice prebace preko rijeke Bosne. Analiza operacija 16.

Sakupljeno je preko 100 konjskih i volovskih zaprega. ali se od toga odustalo. u zoru 31. decembra. Jošava i Gnionica. U bolnici se nalazilo oko 130 nepokretnih ranjenika i bolesnika. Prešle su cestu Gračanica-Srnice. Sa 3. Sa njima je stupio u borbu 1. bataljon 3. 76 Zbog nepovoljnog razvoja situacije na Trebavi. najviše iz Tarevaca i Modriče. 77 Bolnica je zatim smještena u sela: Dugo Polje. Zdravko Dejanović. Tu su se nalazili partijski i skojevski rukovodioci: Boško Milutinović Đedo. operativne grupe krenule su 25. Perica Kosik. izbjegnuto je okruženje. Mladena Jeftića i Borike Stančića i od komesara i zamjenika komesara Trebavskog NOP odreda Pante Nikolića i Slobodana Jankovića. bosih i većinom nenaoružanih boraca koji nisu mogli izdržati napor. slabo odjevenih. Na suprotnoj strani rijeke prihvat su obezbijedili aktivisti iz Vučjaka. da preuzmu brigu za prebacivanje bolnice preko rijeke Bosne i za njeno obezbjeđenje. bataljonom odreda i partizanskom stražom Komande mjesta Modriče. Oni su obezbjeđivali i hranu za ranjenike iz vučjačkih sela i iz Odžaka. Nedo Krekić. vojvođanske brigade. Borika Stančić 76 77 Isto. U Odžaku su se na tom poslu najviše angažovali Abdurahman Abdurahmanović. Mile Dejanović Buna i drugi. operativne grupe zatražio od članova OK KPJ. Brigade 1. koji se nakon kraće borbe povukao na okolne kose. pa su skoro svi pali u ruke četnika i zelenokadrovaca. decembra navečer preko Trebave na istok. operativne grupe postavio se u najoštrijem vidu problem transporta ranjenika i bolesnika koji nisu mogli slijediti jedinice u tako brzom i dugom maršu. Manevar je uspio. Sa ranjenicima i Komandom mjesta Modriče pošli su članovi OK KPJ: Mladen Jeftić. Zbog toga je Štab 1. Midhat Muradbegović.pravcu krenula jedna neprijateljska kolona iz Doboja. organizovano je prevoženje ranjenika preko Bosne. Kasim i Arif Džanan<>\ ic 1 1 1 145 . pa su pored Srebrenika stigle. Oni su po ranijem planu trebalo da budu smješteni u baze u Modriči i Tarevcima. operativne grupe. pa su ranjenici i bolesnici prebačeni preko ceste Modriča-Doboj i rijeke Bosne više Dobora na mjestu zvanom Kamen. ali je iz jedinica izostalo oko 120 iznemoglih. na prostoriju Humci-Mačkovac-Vukosavci i uspostavile vezu sa brigadama 2. Botajica. pred štab 1.

1. n. navodi rasulo dva bataljona Trebavskog NOP odreda. novembra 1943. Pri rastanku sa štabom odreda. Njoj se pridružilo i nekoliko boraca iz 1. Komandant odreda je samoinicijativno u ponoć sakupio ljudstvo i rekao da nadiru jake neprijateljske snage kojima se odred ne može suprotstaviti i da borci treba da idu svojim kućama. Stanovnici sela su vrlo lijepo smjestili i snabdjevali ranjenike. pa su mnogi uskoro prezdravili i uputili se u svoje jedinice. bataljona Savo Simić Adžija je već ranije izostao i pridružio se četnicima.obezbjeđenje ranjenika. komanda čete je ponijela odredsku arhivu i pečat štaba. Poslije nekoliko dana manevrisanja. od kojih je formiran poseban partijski aktiv sa glavnim zadatkom . Svi ranjenici i bolesnici su spaseni. Njemu se pridružio zamjenik komandanta odreda. bataljona.i Mevla Jakupović i drugi partijsko-politički radnici. bataljona. str. uz pomoć ljudstva iz Komande mjesta Modriča i boraca 3. osim jedne čete iz 2. a sa djecom su noćivali napolju. decembra krenuli po velikoj hladnoći i dubokom snijegu sa Trebave. godine. Brigu o ranjenicima i bolesnicima vodila su 2 ljekara (muž i žena Fišer) i partijsko-politički rukovodioci sa terena i odreda. sekretar OK KPJ. Ona je na čelu sa Mikom Stankovićem. Kao najveći neuspjeh NOP-a na Trebavi i u Posavini. Mnogi su ustupili svoje sirotinjske udžerice i kolibe ranjenicima. Anđelkom Radićem. Sa njima su bili komandant i zamjenik komandanta odreda Relja Peća i Petar Đigum. bataljon Trebavskog odreda ostali su sami na Trebavi. ostala kompaktna i odlučila da nastavi borbu.d. januara 1944. Džemal Bijedić. stigla je u oslobođeni Gradačac. 146 . da se ne bi privukla pozornost neprijatelja. 78 Muhidin Spužić. 78 Kada su Vojvođani 25. Većina boraca Prvog i Drugog bataljona je pošla ka svojim selima. između Srpske Zelinje i Skipovca. bataljona u kojoj je većina boraca bila iz Skugrića. u svom izvještaju od 19. 139-144. a komandant 1. Ignjatom Simkićem i Jovom Zarićem. Zabranjene su akcije na prostoriji gdje su smješteni ranjenici. Podsjeća da je još u svom izvještaju od 6. zbog čega izričito okrivljuje komandanta odreda Relju Peću i njegovog zamjenika Petra Điguma. i 2.

izveden pred vojni sud i osuđen na smrt. Sa svakom grupom pošli su jedan ili dva člana štaba bataljona i Štaba odreda. Štab odreda se sa 1. a za zamjenika komandanta Petra Điguma. vojvođanska brigada 16. Tu je prepoznat. bataljon privremeno podijele na manje grupe.a i ranije. s tim da po završetku ofanzive ponovo dođu u jedinicu. Treći bataljon Posavskog odreda našao se u početku ofanzive u Donjoj Zelinji. bataljon sa OK KPJ za Posavinu i Trebavu otišao dalje prema Trebavi. vojvođanske brigade koji je izostao. 147 . sklone i njeguju ranjenike za vrijeme trajanja ofanzive. divizije ostavila 21-og teškog ranjenika. godine u uniformi domobranskog oficira i predao se jedinicama NOV u srednjoj Bosni. Sa 3. pa su mnogi to i učinili u toku februara i marta 1944. Pojedincima i grupama. zbog lakšeg manevrisanja pred nadmoćnijim neprijateljem. koji su otišli kućama organi narodne vlasti. gdje donosi odluku da se 1. korpusa da je pogrešno bilo za komandanta Trebavskog NOP odreda postaviti Relju Peću. predočio im situaciju i zatražio da prihvate. a četvrta u Miloševac i Kruškovo Polje. Saznavši da je 3. bataljon (Muslimanski) 3. bataljonom i partijskim rukovodstvom za Trebavu i Posavinu. decembra jake neprijateljske snage izvršile prodor iz Brčkog preko Brke ka Bukviku i dalje prema Srnicama. bataljonom se nalazio i 5. treća u Gornju Slatinu. druga je upućena u Brvnik. Jedna grupa ostala je u Bukviku. Svaki starješina poveo je grupu u selo gdje su se najlakše mogli snaći. uputili su pozive da se vrate u partizanske jedinice. Petar Đigum je ponovo stupio u NOV i poginuo kao komandir čete u 14. U Donjoj Zelinji Štab bataljona pozvao je u džamiju 30 domaćina. bataljonom vraća u Vujičiće (Bukvik). koji je ranije bio načelnik štaba četničke brigade. 79 •k Kada su 24. Svi su prihvatili prijedlog i latili 79 80 Relja Peća došao je u ljeto 1944. Bolesni borci i oni bez oružja upućeni su svojim kućama. srednjobosanskoj brigadi. ukazivao zamjeniku komandanta 3. godine.80 Njemu je 3. i 2. i 2. Štab Posavskog NOP odreda donio je odluku da jedinice povuče prema Špionici radi povezivanja sa svojim 3.

što je i učinjeno. maltretirale su seljake. str. godine. Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 21. a ranjen Ilija Kaurinović. 148 . četnici. Tako su u Garevcu ubili Marka Andrića predsjednika seoskog N 0 0 i Kaju Andrić. str. ustaše i zelenokadrovci su se aktivirali. godine jedna grupa četnika je krenula u Bukvik da napadne grupu boraca Posavskog NOP odreda i usput zanoćila u selu Bukovcu. Izvještaj komandanta 17. sastanak sa Štabom Posavskog NOP odreda na kojem se. Kada su u selo došle neprijateljske jedinice. Komandant 17. predsjednicu AFŽ. 22. znajući da je glavnina snaga 3. Saznavši za njihovu namjeru. Od partizana je poginuo zamjenik komandanta 2. početkom februara 1944. r. 82 Ohrabreni njemačkom ofanzivom. Po hrvatskim selima su se formirale jedinice seoske straže. Oblasnom komitetu za istočnu Bosnu. bataljona Posavskog NOP odreda Trivo Kaurinović. Četnici sa Trebave. i 2. Bataljon je manevrisao po okolnom terenu.d. divizije od 10. Smatrali su da su sada partizanske snage razbijene i da im predstoji uništenje. U toku ofanzive one su napadale sela na slobodnoj teritoriji. ali ni jedan od njih nije pokazao neprijatelju gdje se nalaze ranjenici. izabrali su za objekte 81 82 83 Mehmedalija Tufekčić. divizije Gligo Mandić održao je. a ranjenici su bili bezbijedni. Ometali su kretanje aktivista NOP-a i napadali ih. n. kako bi se ranjenici što bolje i bezbjednije smjestili. korpusa angažovana u napadu na Tuzlu. pa je 3. Tom prilikom 2 četnika su poginula. pa su se počeli prikupljati i vršiti napade na aktiviste NOP-a i grupe boraca. komandant 17. I 1944. IRP Sarajevo. u januaru 1944. s tim da se poslije koncentrišu u Bukviku. 100). bataljon Trebavskog odreda izvršio nekoliko potjera za njima. 81 Kada je stigao u Posavinu. divizije je prihvatio ovakvu odluku kao opravdanu. II 1944. knj. preduhitrila je četnike i napala ih na spavanju u Bukovcu. Mikrofilm. 106.se posla. 2 ranjena i 3 zarobljena. bataljon rasporede po dijelovima na prostoriji Posavine. dok 44. grupa od 30 partizana. (Arhiv VII. između ostalog raspravljalo o odluci štaba odreda da se 1. koliko ih je tada bilo u Bukviku. 6/26-30). godine. (Zbornik IV. 83 Petog januara 1944.

Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. Arhiv VII ĆA. brigadom napali sa tri strane na Gradačac: od Gornjeg Žabara preko Mionice. f. u znak zahvalnosti što su im pružili pomoć u najodsudnijem trenutku. 195. Modriču i Tarevce. od Zelinje preko Srnica na Humke. 129. uz rukovodstvo društveno-političkih organizacija. n. Sutradan je Komanda grada sakupljene stvari (posuđe. reg. dok. pa su se dali u bjekstvo. zavjese. Kada je iz pozadine otvorena jaka vatra iz svih automatskih oružja. str. i 4. 422-423. misleći da su ih iz pozadine napali Vojvođani. januara i trajao je tri sata. I 1944.d. bataljona Posavskog odreda. a četnici su ušli u grad i počeli pljačkati stanovništvo. Građani su organizovali zajedničku večeru za čitav bataljon. bataljona Trebavskog odreda izbačeni iz grada i protjerani prema Trebavi. ostavljajući i bacajući opljačkane stvari. Napad na Modricu i Tarevce preduzet je 17. 219. Četnici su već ušli u grad. 86 Na građane je pozitivno djelovalo prihvatanje odlučne odbrane grada i dolazak Vojvođana u pomoć. 4. Četnici su bili iznenađeni obrtom situacije. 83 U Gradačcu se tada nalazila. a od Krečana su se spustili i presjekli put Modrića-Gradačac. (Arhiv VII Mikrofilm. br. Branioci su ujutro 19. IRP. Dvadesetdrugog januara stigao je iz pravca Srnica u Gradačac Prvi bataljon Treće vojvođanske brigade koji je srdačno dočekan. 84 Osamnaestog januara četnici su sa svojom 1. Sarajevo. januara bili sabijeni na liniju Gradina-Tabija. 21. samo jedna četa 3. branioci iz kule izvršili su juriš. Zbornik IV. Po jednom seljaku uputili su pismo u kojem su tražili predaju partizana. prostirke i ostalo) izložila pod nastrešnicu medrese. a ostali iz kule istovremeno izvrše proboj. prepoznavali ih i nosili kućama. str. 149 .svog napada Gradačac. k. 6/26-30). Četnici su u ovom napadu imali nekoliko mrtvih i ranjenih. sa komandirom Ivom Domazetom. Građani su dolazili.4. Radovan Panić. za koje su čuli da dolaze u pomoć posadi. 84 85 86 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu upućen 24. ali su snažnim protivnapadom 3. a partizani jednog mrtvog. Tada je donijeta odluka da jedna grupa boraca na čelu sa Ivom Domazetom krene jedinim nezaposjednutim pravcem i napadne s leđa četnike.

87 Polovinom januara 1944. zbirka NOR-a. vojvođanskom brigadom i Majevičkim NOP odredom zatvori pravac Brčko-Tuzla i spriječi intervenciju neprijatelja iz Brčkog prema Tuzli u vrijeme napada jedinica 3. Četnici su zatim poslali pismo u kojem su tražili da se pusti jedan zarobljeni četnik. zarobio petšest četnika. neopaženo se provukao kroz četničke straže. SPAJANJE POSAVSKOG I TREBAVSKOG NOP ODREDA U POSAVSKO-TREBAVSKI NOP ODRED I BORBE U POSAVINI I NA TREBAVI OD KONCA JANUARA DO SREDINE APRILA 1944. korpusa dao je zadatak 16. do 19. Štab 16. korpusa na Tuzlu. O ovoj akciji govori posredno Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. onemogući saobraćaj prugom Doboj-Tuzla. upao u komandu četničke jedinice. Komanda grada je na to odgovorila puštanjem ostalih zarobljenih četnika. godine Posavski NOP odred koji se prikupio u Bukviku. spriječi ispade neprijatelja iz Brčkog i preduzme akcije u zapadnom Sremu. di87 Izjava Midhata Muradbegovića . Štab 3. dok je član odbora osuđen na smrt. kat.Prilikom napada na Gradačac četnici su gađali grad minobacačem. vojvođanskoj diviziji da očisti Trebavu i Posavinu od četnika i zelenog kadra. od 16. Dva bataljona Posavskog odreda (1. Odabrao je desetak boraca. januara 1944. Smajo Osmanlić je poslije nekoliko dana saznao od partizanskih obavještajaca gdje se nalazi minobacač. br. zaplijenio minobacač i četničku arhivu i sproveo u Gradačac. korpusa dobio je zadatak da zajedno sa 5. godine. GODINE Neposredno poslije neuspjelog napada na Tuzlu. član četničkog savjetodavnog odbora za Trebavu. Posavski odred se vratio u Bukvik.) izvršila su pokret za Vražiće i Brnjik i postavili se na desnu stranu ceste Brčko-Čelić. a kada su jedinice 3. od Štaba 3.kod autora. III 1944. 2771). bataljonu Posavskog NOP odreda. 150 . korpusa obustavile napad na Tuzlu. (Arhiv IRP Sarajevo. i 2. Do intervencije neprijatelja na tom pravcu nije došlo. Komandir čete u 3.

Prva vojvođanska brigada je ostala na položajima kod Brčkog. ušli u Orašje. godine. morale prebaciti na sektor Srnice-Kerep da bi zadržale neprijateljske snage u Srnicama 88 89 90 Naređenje Štaba 16. i 5. 474-478). a Četvrtu u Srem. Drugi i Četvrti bataljon su istog dana bez otpora. (Zbornik IV. (Zbornik IV. 363-365). Naređenje Štaba 16. brigada je postavljena na prostoriju Srnice-Kerep-Jelovče Selo sa zadatkom da zatvori pravce Brčko-Srnice.vizije je uputio 2. nego su pobjegli u Brčko i Županju. a Peta 89 na sektor Bijela-Srnice. Na svojim rejonima brigade su ostale do 27. Poslije toga trebalo je da se 2. vojvođanska brigada je stigla u Špionicu. brigadi da razbije četnike u Donjem i Gornjem Žabaru i nastave nastupanje ka Bosanskom Samcu i Orašju. januara 3. Druga na prostoriju Kerep-Jelovča Selo-Kraljići. dok 141. i 5. 88 Već 23. 3. str. 112. brigadu na teren Trebave i Posavine. zamjenik komandanta i Ljubica Đorđević. Milan Korica Kovač. I 1944. divizije je izdao naređenje 3. Jedan njen bataljon je upućen u Donju Skakavu sa zadatkom da poruši most na rijeci Tinji. vojvođanske brigade su sačinjavali: Stevan Bikić. i 5. Gračanica-Srnice i Tuzla-Srebrenik-Srnice i obezbijedi pozadinu 3. Prva na sektor Zovik-Maoča. knj. a 2. U Orašju. Krepšiću i Gornjem i Donjem Žabaru jedinice su se zadržale do sljedećeg dana kada su se. brigada prebaci na prostoriju Donje Ledenice-Skugrić i na d r u m u Modriča-Gradačac poruši mostove i propuste. zamjenik političkog komesara. I 1944. brigade su napali Gornji i Donji Žabar. dok. politički komesar. vojvođanske divizije od 21. Četnici nisu prihvatili borbu. 151 . brigade. str. komandant. a u suprotnom da zaposjednu liniju Porebrice-Avramovina i zatvore komunikaciju Brčko-Gradačac. Dvadeset osmog januara 1944. zatvarajući pravac prema Tuzli. zbog prodora njemačkih motorizovanih kolona iz Gračanice i Brčkog u pravcu Srnica. koji su prethodnih dana vodili borbe sa četnicima te u slučaju potrebe intervenišu na tom pravcu. 21. januara 1944. Treća brigada imala je zadatak da se poveže sa bataljonima Posavskog i Trebavskog NOP odreda. Arso Mijovič. Prvu u rejon Brčkog. godine Štab 16. 21. 90 Tridesetog januara bataljoni 3. vojvođanske divizije od 28. Štab 5. knj.

gdje je 5. muslimanske brigade ušlo je 70 naoružanih boraca sa 3 puškomitraljeza. Iz Tuzlanskog odreda u sastav 16. Na dužnost referenta saniteta postavljen je Bešlaga Korajkić. 20. muslimansku brigadu stupilo 38. U isto vrijeme jedinice 2. krenula je 3. 152 . neprijatelj je istog dana napustio Srnice i povukao se ka Brčkom i Gračanici. II 1944. Iz tih sela je u 16. a za političkog komesara Panto Nikolić. str. dotadašnji politički komesar Trebavskog NOP odreda. 20. II 1944. ofanzivi i u napadu na Tuzlu pretrpjela znatne gubitke. a Petar Kaurinović zamjenik političkog komesara. koja je u 6. Brigada sa kojom je bio komandant 17. februara napali 2. februara iz Teočaka i stigla u Srebrenik 6. U Gradačcu i okolini se tada nalazio Posavsko-trebavski odred koji je formiran 4. 22. je preko Srnica. a za omladinskog rukovodioca Mika Dujić. i 3. oduzevši joj 60 pušaka. Mato Belić postao je zamjenik komandanta. str. i Analaiza operacija 16. dok. dotadašnji komandant Posavskog NOP odreda. str. (Zbornik IV. 2 puškomitraljeza i 2 automata. februara u rejon Gradačca. Mionice i Kerepa 93 stigla 7. Sa brigadom su išli obavještajni oficir 16. ali je napad poslije kraće borbe odbijen. Za komandanta novog Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Nikola Simić. vojvođanske divizije. pa su 4. 91 92 93 Izvještaj Štaba 3. 22. Međutim. 91 Poslije toga Peta brigada je krenula ka Bosanskom Samcu. Ibro Dogledović načelnik štaba. brigadu na sektoru Dedić-Ramić-Džakule. ušla u mjesto i razoružala jedinicu DOMDO pukovnije. Izvještaj Štaba 2. februara objedinjavanjem bataljona Posavskog i Trebavskog NOP odreda.i spriječile njihov dalji prodor u Posavinu. 557-566). februara u 2 časa. gdje se tada nalazio štab Tuzlanskog NOP odreda. divizije za februar (dok. vojvođanske brigade od 1. divizije pukovnik Gligo Mandić. bez otpora. boraca. 40-41). knj. Četnici su osjetili koncentraciju vojvođanskih jedinica za napad na Trebavu. gdje se tada nalazio Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu i dio štaba 16. Vučkovaca. vojvođanske brigade od 4. dok. knj. 106-109).Džakule i zaplijenile 200 pušaka i 2 puškomitraljeza. divizije Nikola Lekić i Midhat Muradbegović. 154. 92 Šesnaesta muslimanska brigada. brigade su razoružale zeleni kadar na sektoru Međeđa . (Zbornik IV. februara.

divizije odlučeno je da noću 8/9.Došlo je i do personalnih promjena u štabovima bataljona. bataljona tog odreda Markica Milošević određen je za komandanta mjesta Miloševac. Sada je komandant 1. bataljona Trebavskog NOP odreda. U prvi bataljon je ušla jedna četa iz bivšeg 2. bataljona Pero Bosić za komandanta mjesta u Slatini. a 16. U 3. obuhvatajući na taj način čitavu Posavinu. Komandant 1. tri brigade 16. a da 16. Zbog epidemije pje94 Gligo Mandić. 153 . divizije i političkog komesara 16. 126-127. a politički komesar Vid Dević. a odatle prema Orašju i Bosanskom Šamcu. za zamjenika komandanta Hamid Bahić. Jedinice su dobile zadatak da poslije likvidacije četnika u Gornjem i Donjem Žabaru nastave pokret prema Obudovcu i Slatini. bataljonu za komandanta je postavljen Smajo Osmanlić. str. bataljona je bio Cvijetin Vasić. Komandant 4. bataljona (ranije 3. jer su se četnici. a politički komesar Savo Živković. a politički komesar Ivan Bumbulović. 94 Napad vojvođanskih jedinica na četnike na Trebavi je samo djelimično uspio. Dotadašnji komesar Posavskog NOP odreda Boro Popović postavljen je za komandanta Posavsko-trebavskog područja. Komandant 2. n. odlučeno je da se napad izvrši obuhvatno. a zarobljeno 12.Muslimanske Ledenice u pravcu Obudovca i Gornjeg Žabara. divizije napadnu četnike na Trebavi. Ubijeno je 28 četnika. a politički komesar Jovo Zarić. čiji je komandir bio Ignjat Simkić. sa svojim komandantom popom Savom Božićem. Pošto se glavnina posavskih četnika nalazila u rejonu sela Gornji i Donji Žabar. a dijelom snaga od Modriče preko Miloševca u pravcu Crkvine. bataljona bio Pavo Bašić. Mionica . muslimanska brigada dijelom snaga sa linije G. Dogovorom komandanta 17.d. februara. Posavsko-trebavski odred je napadao sa linije Porebrice-Skakava u pravcu Donjeg Žabara. a komandant 2. muslimanska brigada zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom napadne u Posavini četnike Pavla Gajića. povukli prema Doboju. a politički komesar je i dalje bio Mehmedalija Tufekčić. bataljona Trebavskog NOP odreda) bio je i dalje Mehmed Mujbegović.

gdje su izvodile svoja borbena dejstva. Ahmet Đonlagić . bataljon. bivši 3. je sa oko 130 boraca prešao u 16. Posavsko-trebavski NOP odred raspoređen je u selima Donji Žabar i Obudovac radi zatvaranja pravca Brčko-Gradačac i čišćenja terena od neprijateljskih grupa u međuriječju Tinje. 154 . napadali utvrđeno neprijateljsko uporište u Karanovcu i porušili željezničku prugu Doboj-Tuzla na relaciji Puračić-Dobošnica-Miričina na nekoliko mjesta u dužini od 4800 metara. i 16. 43. 95 Napad jedinica 16. godine. Jedanaestog februara je izvršen nov razmeštaj jedinica. 194-197. str. n. dok. 22. a dijelom preko rijeke Save u selo Posavski Podgajci.d. (Modrički) bataljon Trebavskog odreda. Radovan Panić. Na tom terenu vojvođanske brigade su ostale do kraja februara 1944. 204-207. Jedinice odreda su ponovo 9. knj.zamjenik komandanta i Asim Mujkić . str. povukli dijelom u Brčko. odmorila i popunila do brojnog stanja od 720 boraca. godine. tj. a koja je zahvatila i vojvođanske borce. februara. muslimansku brigadu. 12. Po ulasku u 16. jedinice 16. njegov 4. Tolise i Save do linije Dubrave-Tramošnica.gavog tifusa koja je u to vrijeme vladala trebavskim selima. Bosne i Save od četničkih. obaviješteni o pokretu brigade i odreda. februara ušle u Orašje i Bosanski Samac. Šesnaesta muslimanska brigada se u Posavini organzaciono sredila.komandant. divizije su se orijentisale prema komunikacijama Doboj-Tuzla i Gračanica-Srnice. gdje su razoružali zelenokadrovce koji nisu pružili otpor. muslimanske brigade i Posavsko-trebavskog odreda na četnike u Posavini počeo je jednovremeno. Avdo Iširlija . Tom prilikom predalo se oko 100 četnika. brigada Štab bataljona je dobio ovaj sastav: Mehmed Mujbegović . rasterivali zelenokadrovce iz Sokola i Brijesnice. 96 u koju je također koncem januara 1944. Pošto je Posavsko-trebavski odred brojno ojačao. Vojvođani su dva puta ulazili u Gračanicu. Šesnaesta muslimanska brigada je sa linije Gradačac-Modriča-Bosanski Samac obezbjeđivala pravce od Odžaka i Bosanskog Šamca i čistila međurječje Tolise. ustaških i zelenokadrovskih grupa.zamjenik političkog sekretara. U selu Donji Žabar nije došlo do jače borbe jer su se četnici. na 95 96 Zbornik IV.politički komesar.

kada se prebacila na prostoriju Teočak-Čelić-Koraj. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih.Marko Dubravac-Belić. divizije u koju su ušle 3. formiranje 36. februara napale na neprijateljska uporišta u Čeliću i Ratkovićima. Brigade su stigle na označenu prostoriju i 25. i 5. a politički komesar Sveto Nastić. Veljko Janković. Krajem marta došlo je u Bosanskom Šamcu do formiranja novog 4. Za njegovog komandanta postavljen je Ivo Domazet. Teufik Selimović. Derviš Pašić politički komesar i Ante Bašić zamjenik političkog komesara. komandant. zamjenik komandanta i Moni Finci. 3. Odred je u svoje redove neprestano primao nove borce. Sredinom februara u Posavinu je stigla 18. vojvođanske brigade. marta krenula ka jugoistočnoj Bosni. a za političkog komesara Vid Dević. iznenađen od brojnijeg neprijatelja. februara. tako da se njegovo brojno stanje znatno povećalo. muslimanske brigade. uključen i 5. str. mahom omladince. hrvatska brigada 99 koja je postavljena na prostoriju Čardak-Garevac-Modriča. pretrpio znatne gubitke. Brčko-Bijeljina i Čelić-Koraj. a politički komesar Zahid Zečić. mjesto ranijeg koji je ušao u sastav 16. Tu su dočekale. 98 Posavsko-trebavski NOP odred je sredinom februara 1944. Komandir Druge čete bio je Bogdan Bašić. Na osnovu informacija da jedna njemačka SS divizija dolazi na prostoriju Tuzla-Doboj-Brčko.osnovu Naredbe štaba 3. Brigada je u Posavini ostala do 26. sa zadatkom da zatvori pravce koji vode iz 97 98 99 Najtežu borbu bataljon je vodio 11. divizije razmjestile u zahvatu puteva Brčko-Tuzla. 22. Štab 3. decembra u selu Omerbašići gdje je. Po ulasku u sastav 16. Štab 18. zamjenik političkog komesara. bataljona. marta. dok. brigade su sačinjavali: Franjo Herljević. brigade štab bataljona je imao ovaj sastav: Mustafa Beganović komandant. korpusa. 142. knj. 522/527. Zatim su se jedinice 16. 97 pa je ona sada ponovo imala četiri bataljona. vojvođanske divizije da svoje jedinice postavi na sektor Brčko-Čelić-Koraj-Lopare. a politički komesar Mirko Maćukat. godine preuzeo zaštitu istočnog dijela slobodne teritorije Posavine. brigada i jedan bataljon 6. 155 . (Muslimanski) bataljon 3. korpusa izdao je naređenje Štabu 16. vojvođanske brigade. Zbornik IV. odakle je 10. politički komesar. Komandir Treće čete . U Prvoj četi komandir je bio Miralem Šahinpašić. odakle su protjerali Nijemce i zelenokadrovce.

sa kojim se kao poznavalac terena kretao Ljubo Antić. 101 Među poginulim borcima iz odreda bio je i Slovenac Kodre Jure iz jedne od tri slovenačke porodice koje su 1941. da popuni svoje jedinice. Štabu 36. na svom pravcu nastupanja. bataljon Posavskotrebavskog odreda od Gradačca prema Obudovcu. 156 . ubila bivšeg podoficira Ignju Bijelića i zarobila 5 četnika. knj. Ona je kao mlada brigada (formirana u oktobru 1943) imala znatne gubitke i osipanje ljudstva u 6. bataljona i potpuno ih iznenadili.Prvi i Treći. godine Štab 18. a nekolicinu su četnici zarobili i odmah predali Nijemcima u Brčkom. Pri povlačenju nekoliko boraca je nastradalo. dok se 3. ali u tome nije uspio. Kolona koja se kretala iz Bosanskog Šamca razbila je. Pošto se pretpostavilo da u akciji učestvuju i njemačke jedinice donijeta je odluka da bataljon pođe prema Mionici. i zbog popune svojih jedinica novim borcima. divizije (Zbornik IV.100 Početkom marta 1944. dok.grupe četnika. a 1. udaljen 2-3 km od Prvog bataljona. nalazio na drugom kraju sela. hrvatske brigade i Štab Posavsko-trebavskog odreda odlučili su da obuhvatnim manevrom opkole i unište četničke i ustaške grupe u istočnoj Posavini. ofanzivi i prilikom drugog napada na Tuzlu. 8. vodio je borbu sa četnicima. neprimjetno su se privukli zgradama u kojima su bili smješteni borci 1. bataljona Posavsko-trebavskog odreda iznenada je napala četnički štab u Batkuši. Razvila se žestoka borba. IV 1944. koji su ih strijeljali. U toku noći četnici iz Lončara. 100 Izvještaj Štaba 18. bataljona. 40-42). bataljon. str.Bosanskog Šamca prema Modriči i Gradačcu. hrvatske brigade od 1. godine Nijemci protjerali pa su se naselile u Slatini i Brvniku.101 Treći bataljon je pohitao u pomoć 1. Tada je imala dva bataljona . zamjenik političkog komesara 2. manje grupe ustaša. koji su prethodno prikupili podatke o rasporedu jedinica odreda. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda je stigao u Obudovac i zanoćio u kućama oko crkve. predvođeni svojim jatacima iz Obudovca. a kolona koja se kretala iz Gradačca . i čete Prvog batlajona su se počele povlačiti. 24. Jedinice 18. bataljonu. Prva četa 3. hrvatske brigade pošle su od Bosanskog Šamca prema Orašju. i 3. pa je poslije boravka u Semberiji upućena u Posavinu.

gdje se sakupilo oko 200 ustaša iz cijele Posavine. nije došlo do očekivanog većeg priliva ljudstva iz hrvatskih sela u bataljone 18. žena i djece da ih gone i ubiju u znak osvete za ubistvo Cvitkušića. 5-6 omladinaca potrčalo je prema Tišini i kod mosta na Žandraku opalilo nekoliko rafala u pravcu sela. Da bi se osvetili ustašama koji su ubili njihove sugrađane Hasana Zukića. hrvatske brigade u Posavinu 1944. pa su ustaše morale bježati iz svojih sela i skrivati se u drugim mjestima ili u Slavoniji. Patrole i pojedinci su odlazili u druga hrvatska sela gdje su agitovali. ali u tome nisu uspjeli. bivšeg poslanika HSS. situacija je za njih postala nepovoljnija. rodom iz Tišine. hrvatske brigade. logornik. Slične zločine ustaše su činile i u drugim mjestima.102 Ustaše na čelu sa Skicom su došle na pazarni dan (četvrtak) u Orašje. Saznavši za to. noću 26/27. i pored toga. Najjače ustaško uporište bilo je u selu Prudu. dok. 103 v e ć i n a ovih omladinaca je o d m a h poslije tog događaja stupila u odred. marta štabu 3. godine. No. gdje su pohvatali 18 Srba. Boravak brigade pojačao je uticaj NOP-a među hrvatskim stanovništvom. poveli ih prema Grebnicama i pobili kod vodenice na Savi. Politički radnici u Posavini ulagali su i dalje mnogo truda da pridobiju Matu Mikića. 311). korpusa (Zbornik IV. Među poginulima je bio i Ivo Cvitkušić. Dolaskom 18. grupa omladinaca iz Bosanskog Samca napala je na ustaški tabor u Slavonskom Šamcu i ubila i ranila nekoliko ustaša.U hrvatskim selima nalazile su se grupe ustaša i ustaške milicije. 77. prijetili i terorisali pristalice NOP-a. Aliju Alajbegovića i Smaila Bičića. 102 157 . str. a trojica (Zaim Zaimović. 23. februara. Alija Kujundžić i Salkan Kurbašić) su poginuli. pa i u Bosanskom Šamcu. knj. Pomislivši da se radi o nekoj većoj partizanskoj jedinici ustaše su ostavile sakupljene seljake i pobjegli glavom bez obzira. Miralem Šahinpašić i Zijah Bičić) su postali komandiri četa. Trojica od njih (Pašaga Tihić.103 Poslije pet-šest dana grupa ustaša je došla u Tišinu i pokupila preko 50 ljudi. * Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15.

djelovala su 4 partizanska NOP odreda: Majevički. a jedna u Sremu. muslimanska brigada upućena prema Foči. u srebreničkom kraju. već od januara 1944. U jedinice 16. nalazila i 6. godine slobodna teritorija na sjevernom dijelu istočne Bosne obuhvatala je Semberiju i Posavinu i pobrđa Majevice i Trebave. uništavajući četničke grupe i obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova. Tuzli. gdje se. koji je formiran u januaru 1944. ofanzivi i neuspjelog napada na Tuzlu. Sedamnaesta istočnobosanska divizija je svoju 15. Vojnopolitička situacija u to vrijeme nagovještavala je da se obje strane pripremaju za proljećna djejstva. istočnobosanska brigada sa zadatkom da kontroliše to područje i sređuje i popunjava svoje jedinice. Štab 3. Početkom marta 1944. uglavnom omladinci . u re158 . Majevički partizanski odred se uglavnom nalazio na prostoriji između komunikacija Čelić-Koraj i Lopare-Rastošnica. dok su brdske dijelove tih planina djelimično kontrolisali četnici. dok je 16. Semberije. Trebave i Posavine.dobrovoljci. U to vrijeme u sjevernom dijelu istočne Bosne. Brčkom i Zvorniku. Posavsko-trebavski i Podrinjski. Petnaesta majevička brigada je orijentisana ka prostoriji Drinjača-Vlasenica-Srebrenica. dok je 16. Poslije pretrpjelih gubitaka u 6. Tuzlanski. muslimansku brigadu popunila uključivanjem Modričkog bataljona Posavsko-trebavskog odreda u njen sastav i pripadnika partizanskih straža komandi mjesta Gradačac i Modriča. Tuzlanski NOP odred (komandant Omer Sluhić .komesar Meša Selimović) nalazio se od početka januara 1944. Na rubovima ove povezane slobodne teritorije nalazili su se jaki neprijateljski garnizoni u Doboju. majevičku brigadu popunila na Majevici uključivanjem boraca iz Majevičkog partizanskog odreda i mobilizacijom novih boraca preko Komande majevičkog područja. Podrinjski NOP odred. i 36. vojvođanske divizije stizali su iz Vojvodine novi borci.U martu 1944. Obje divizije su tada imale 6 brigada od kojih su pet bile na teritoriji Majevice. imao je zadatak da razbije četničke grupe na prostoriji Lokanj-Kiseljak-Roćević. korpusa NOV i POJ je pristupio sređivanju i popunjavanju svojih jedinica.

brigada. divizije sa 17. Vlado Rolovič za političkog komesara. Podrinjski i Tuzlanski odred. marta i slijedećeg dana uputio patrole p r e m a Majevici i Posavini da uhvate vezu sa podređenim jedinicama. a Husein Krupić za načelnika štaba. marta 1944. a 3. neprijateljske ofanzive ostala sa dva bataljona. o formiranju 38. 2. Od vojvođanskih brigada ostale su pod k o m a n d o m štaba 16.104 Čin formiranja obavljen je 3. Posavsko-trebavski NOP odred obezbjeđivao je slobodnu teritoriju u Posavini. ostala je u Sremu. 91-92). 18. Jedinice NOV-e u istočnoj Bosni spremale su se za predstojeći prelazak u zapadnu Srbiju.jonu Srebrenika. Štabu 38. marta 1944. korpusa od 4. 23. Posavsko-trebavski. U Štab 38. i 38. divizije Štabu 3. godine (Zbornik IV. divizijom u sjevernom dijelu istočne Bosne. i 4. dok. u selu Bosanska Bijela. korpusa od 26. knj. str. proleterska i 5. Paško Romac Zdravko za političkog komesara. Predviđeno je da se od Majevičkog i Posavsko-trebavskog odreda formira još jedna brigada. 159 . 36. str. 132. Obavještenje Štaba 3. divizije su naimenovani: Marko Peričin Kamenjar za komandanta. (Zbornik. hrvatska brigada iz 17. zatvarajući pravce Brčko-Srnice i Gračanica-Srnice. krajiška divizija. 486-490). brigada ušle su u sastav novoformirane 36. gdje su već iz Sandžaka prodirale 2.107 104 105 106 107 U Štab 36. Šesta vojvođanska brigada. divizije je naloženo da se prebaci na teren Posavine i da tamo formira treću brigadu divizije. korpusa dobio je početkom marta odobrenje od Vrhovnog štaba NOV i POJ za formiranje nove 38. zatvarajući pravac Tuzla-Srebrenik. izuzev jednog bataljona. divizije. i 6. Majevički. knj. divizije. majevička brigada iz 27. divizije su naimenovani: Miloš Zekić za komandanta. S obzirom na to da su u zapadnu Srbiju po naređenju Vrhovnog štaba iz 3. 106 Štab 38. 5. 22. divizije. korpusa koji se nalazio na Majevici i objedinjavao k o m a n d u nad 16. majevičkom brigadom koja je poslije 6. korpusa NOV i POJ trebalo da b u d u upućene dvije divizije prišlo se formiranju novih operativnih jedinica. istočnobosanske divizije105 u koju su ušle 17. III 1944. divizije bili su na referisanju kod načelnika Štaba 3. Izvještaj Štaba 38. Štab 3. Dvanaestog marta članovi Štaba 38. dok. obezbjeđujući rad pozadinskih ustanova i bolnice u Srebreniku. divizije. a Mileta Đokić za načelnika Štaba. stigao je sa Birča u Trnovu 10/11. 23. divizije 1. tom IV.

160 . Cilj neprijatelja je bio da postepeno osvaja teren. Naređenjem od 14. puk te divizije forsirao je Savu kod Rače. a 28. 27. marta Majevički odred je dobio zadatak da postavi svoje bataljone u rejon Zajednice-Vukosavci i zatvori pravac Gornja Tuzla-Lopare. korpusa da zatvori pravce koji iz Srema vode na slobodnu teritoriju Semberije i Majevice istočno od Brčkog. radi zaštite ranjenika koji su se nalazili u bolnici br. Sedamnaesta majevička brigada je postavljena na sektor Trnava-Čengić.Nijemci su očekivali prodor jedinica NOV iz istočne Bosne u Srbiju. 23. sa zadatakom da zatvori pravac od Gračanice prema Gradačcu. marta njene prethodnice su se pojavile u Sremskoj Raci. Već 12. a 36. da zatvori pravac od Tuzle prema Brčkom. gdje se nalazila na obuci. s tim da po potrebi aktivno djeluje sa dijelovima 3. knj. U takvoj situaciji 16. dok. Štab 36. divizija pravce koji od Save vode na slobodnu teritoriju zapadnog dijela Majevice i Posavine. ostavljajući u svakom selu svoje manje ili veće posade. Tuzlanski odred koji se nalazio na proToTžbornik IV. prebacili na prostoriju Vinkovci-Šid 13. brigadu na prostoriju Humci-Sitari-Drijenjča. Županji i Slavonskom Samcu. ustaše i zelenokadrovci otpočeli prikupljati svoje snage radi sadejstva sa esesovcima. divizije naredio je Štabu 18. a zadatak da potpuno iskorijeni uticaj NOP-a na osvojenom prostoru. puk u Brčkom i Brezovom Polju. divizija dobila je zadatak od Štaba 3. str. hrvatske brigade da svoje jedinice orijentiše na prostoriju Srnice-Biberovo Polje. brigadu na prostoriju Vražići-Zovik-Kalajđije-Rahić. a Posavsko-trebavskom odredu da se postavi na prostoriju Bukvik-Vitanovići. naročito u otkrivanju partizanskih baza sa ranjenicima i opremom.' 08 Štab Tridesetšeste divizije postavio je svoju 3. da zatvori pravac od Brčkog prema Srnicama. a 5. divizije. Stoga su početkom marta iz Francuske. 63. 2. Trećeg korpusa u selima južno i zapadno od Janje. Posavsko-trebavski odred i 18. sa zadatkom da zatvori pravac Brčko-Tuzla. 269. brigade. Istovremeno su četnici. hrvatska brigada stavljeni su pod operativnu komandu Štaba 36. služeći se najcrnjim terorom. Odmah zatim. SS (Handžar) diviziju.

Kada su videli da više niko ne dolazi. Štab 36. br. Odveli su ih u Brčko u zatvor. Arhiv VII. 110 Slično se. Slijedećeg dana učinjen je neuspješan napad na neprijatelja koji se utvrdio u Ratkoviću. a ostale su kasnije pustili iz zatvora. staraca i djece. U selima Zovik . Beograd. Veoma žestoke borbe vodile su jedinice 16. 111 Analizirajući aktivnost neprijatelja i koncentraciju njegovih snaga na sektoru Brka-Palanka-Boče. Šesnaestog marta 28. u D. Palanci. divizije na prostoriji Koraj-Zabrđe od 15. 495. marta Bijeljinu. Zastali su u centru sela i pozvali muške stanovnike da dođu na zbor. gdje su pripadnici ove. Ne znajući prave namjere esesovaca. a po jednog u G. 23. u Grbavici dva. gdje su ih tukli. 26. Rahiću. Zoviku-Kalajdžijama i u skoro svim selima brćanskog i bijeljinskog sreza. neki su podlegli mučenju. puk 13. Bukviku. Oko 15. reg. Gornjem Zoviku. do 18.storiji Zahirovići-Straža dobio je zadatak da izviđa i zatvori pravac od Tuzle prema Srebreniku. 312. 1. Gornjem Islamovcu i Palanci (Referat Državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njegovih pomagača NR Bosne i Hercegovine). brigade u Brnjiku. U Dubravama su ubili 3 lica. a 17. Ćosetima. Strebci i Gornji Zovik. aprila esesovci su u Gornjem i Donjem Bukviku uhapsili 123 seljaka. Osamnaestog marta neprijatelj ulazi u Vražiće u pratnji pet tenkova. f. Savo Orović. dok. maltretirali i mučili glađu. četiri su teško ranjena. esesovci su sakupljenim seljacima naredili da se postroje i otvorili vatru iz automatskih oružja. Maoči. Hronometar. Nekolicini su ubili. neke su otpremili u logor. marta.Kalajdžije. po zlu poznate divizije počinili mnoga zvijerstva nad nedužnim stanovništvom. dogodilo i u Štrebcima. kasnije. knj. str. 9. aprila pokupili 18 seljaka. među kojima je bilo mnogo žena. k. odveli ih i postrijeljali. SS divizije započele su prodor na slobodnu teritoriju i 15. Skakavi dva. str. Ratni dnevnik 1941-1945. 161 . divizije je zaključio da neprijatelj teži da odbaci jedinice NOV i POJ sa ceste Brčko-Tuzla. Nekoliko ljudi uspjelo je bježeći da izbjegne smrt. 43. 1972. na zborno mjesto je stiglo oko 35 stanovnika. esesovci su 18. štab 36.' 09 Poslije forsiranja Save. marta zauzele Čelić. a ostali su pokošeni. zbog saopštenja. ovlada rejonom Mačkovac-Jablanica i izvrši prodor cestom Brčko-Srnice-Gradačac. divizije je o tome obavijestio komandu Posavsko-trebavskog 109 110 111 Zbornik IV. Boderištu. jedinice 13. divizije vrši napad na položaje 3.

s obzirom na to da u Srebreniku ima već dosta ranjenika. 42. str. marta ponovo došle na ranije položaje. a u bolnici u Jablanici 462 ranjenika i bolesnika. i Štabu 3. 1/26-IV. k. Štab 36. knj. 141. Slijedećih desetak dana vladalo je relativno zatišje. 162 . divizije su se zbog nedostatka municije morale noću 19/20. jer je neprijatelj. U nastaloj situaciji štab 38. a kasnije da se prebace na liniju Gradačac-Biberovo Polje. U to vrijeme se uz jedinice 36. Štab 38. str.područja i naredio joj da pojača mjere bezbijednosti. divizije od 26. 955. marta 1944. Tada se procjenjivalo da neprijateljska ofanziva neće dugo trajati i da će proći kao i sve prethodne. Iz Majevičkog NOP odreda izdvojen je jedan bataljon pod komandom Mile Mičića. 1 1/25-V. a u slučaju neprijateljevog prodora da se povuče u Srebrenik. pa bi povećanje njihovog broja prouzrokovalo dodatne teškoće. reg. dok je Posavsko-trebavski brojao oko 700 boraca. izvođene na prostoriji sjevernog dijela istočne Bosne. fond NOP. divizije je predlagao načelniku Štaba 3. marta povući na prostoriju Hrgovi-Straža-Bijela-Srebrenik. koji je trebao da uđe u sastav te brigade. 486-490). 113 112 113 Arhiv VII. divizije obavještava Štab 3. 132. korpusa da jedinice 36. dok. Zbornik IV. Preporučeno je Komandi područja da iz Gradačca ne evakuiše bolnicu. ostavljajući odredska jezgra. ali su 22. 24. Izvještaj Štaba 38. korpusa (Zbornik IV knj. 23. Tek 26. divizije ostanu što duže na teritoriji zapadnog dijela Majevice. kako bi zaštitile bolnicu u Jablanici kojoj je prijetila opasnost da bude otkrivena i uništena. 107 i dok. morao srediti i popuniti svoje redove. Formiranju treće brigade pristupilo bi se poslije raščišćavanja situacije na sektoru Majevice i prebacivanju Štaba divizije na sektor Posavine. poslije pretrpljenih velikih gubitaka. Prethodno je iz Gradačca trebalo evakuisati što veću količinu namirnica i opreme. str. i osloniti na masiv Majevice. divizije nije mogao prikupiti svoje jedinice i prići formiranju treće brigade. korpusa da će formirati treću brigadu od 500 Posavaca i 200 Majevičana. Majevički partizanski odred je tada imao oko 450 boraca. 26. divizije nalazilo 132 ranjenika. dok.112 Jedinice 36. marta 1944.

pa se od toga odustalo poslije izvještaja Štaba 18. 1 minobacač i oko 500 pušaka. divizije zatvaranje pravaca Brčko-Srnice-Brčko-Čelić i Tuzla-Lopare. 26. Posjedovao je 5 puškomitraljeza. divizije Štabu 18. 1 mitraljez. divizije od 2. Druga dva bataljona odreda nalazila su se u Modriči. radi osiguranja osjetljivog boka jedinica na Majevici. divizije nije usvojio taj zahtjev. bilo je predviđeno da 18. brigade je tražio da jedna brigada 36. Hrvata i pripadnika drugih naroda i narodnosti. organa narodne vlasti i društveno-političkih organizacija. Odred je razvio raznovrstan političko-propagandni i kultruno-prosvjetni rad na terenu. Štab 18. 163 . tj. divizije da oslobodi Posavsko-trebavski odred od držanja položaja kod Bukvika. divizije dođe na sektor Posavine. Međutim. zatvarajući pravac Brčko-Srnice. dok. hrvatske brigade od 23.Srba. III 1944. hrvatska brigada uputi jedan svoj bataljon na položaje kod Dubrava. dok. da je vršio svoju odredsku funkciju. pošto je smatrao da je primaran zadatak jedinica 36. aprila 1944. vojvođanske brigade. knj. od kojih 50 jednometnih. str. zbog obezbjeđenja pozadinskih ustanova. odbrana slobodne teritorije na zapadnom dijelu Majevice. str. gdje su se nalazile njegove jedinice. knj. 58-60). zbog toga što je bilo neophodno njegovo prisustvo na prostoriji Gradačac-Bosanski Šamac-Orašje. (Zbornik IV. divizije. brigade. 115 1. Štab 36. tj. ali Štab 36. a teško nadoknađivala.4 115 Obavještenje Štaba 36.114 I sekretar Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu tražio je od Štaba 36. radi čišćenja terena od ustaških i četničkih grupa koje su postale znatno aktivnije sa početkom neprijateljske ofanzive. Nije bio snabdjeven dovoljnom količinom municije koja se svakodnevno trošila. 24. Početkom aprila odred je u svom sastavu imao 4 bataljona sa oko 700 boraca . divizije iz istih razloga nije usvojio taj zahtjev. Izvještaj Štaba Posavsko-trebavskog odreda Štabu 36.U prvobitnom naređenju Štaba 36. ali je mogao učiniti znatno više da nije bio prinuđen da svoje jedinice drži na položajima i u garnizonima. 23. 462-463). Muslimana. Gradačcu i okolini. Posavsko-trebavski odred je sa dva bataljona držao položaje kod Bukvika i Brke na lijevom boku jedinica 3. Bosanskom Šamcu. (Zbornik IV. 13.

jačim snagama napali su Novi Grad i Dubicu i ubili oko 60 ljudi. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. god. Izvještaj sekretara OKPJ za Trebavu i Posavinu upućen 26. ubile dvojicu pristalica NOP-a i zapalili nekoliko kuća. marta upale u Bosanski Šamac. žena i djece. III 1944. Njega su. 118 U Odžak je došao esesovački oficir Derviš Ljuća sa zadatkom da regrutuje omladince u 13. (Midhat Muratbegović. rolna 7/334-337). odakle je po vlastitoj želji prešla u Bosnu i našla se na teritoriji Odžaka. zamjenjena je za zarobljene Nijemce i stupila u Diljski odred. Ustaše iz Pruda su 16. III 1944. 1977. SS divizije. SS diviziju. br. SS divizije u Brezovom Polju.Prisustvo jedinica 13. Dva dana kasnije.116 član sreskog komiteta KPJ za Modriču i sekretar Opštinskog komiteta za Odžak. Pola sata kasnije izvršen je protivnapad jedne čete partizana i odžačkih omladinaca. zbirka NOR-a. ubili Hasan Đanamović i Nazif Omerbašić. Tada je poginula Mira Mijojlić. 116 117 118 Mira Mijojlić. počeli su otvoreno istupati. gdje je odmah uključena u partijski rad. Slavonskom Samcu i Gračanici i odlazak glavnine Posavsko-trebavskog odreda u rejon Bukvika. IRP Sarajevo. godine i od strane ustaškog prijekog suda u Glini osuđena na smrt. 164 . (Arhiv IRP. zelenokadrovci i četnici i otpočeli sa napadom na dijelove slobodne teritorije. iskoristile su ustaše. Prvih dana novembra 1943. Oni su. Sa njom su poginuli omladinac Tomo Tadić i Mika Miletić članovi KPJ. kat. Mikrofilm. 382-386). Svjetlost Sarajevo. po zadatku sreskog komiteta KPJ u centru Odžaka. bila je od 1939. ali joj je smrtna kazna zamijenjena vremenskom. Živka Dragića i Tomu Kasapovića uhvatile su ustaše i sasjekli ih sjekirama. 117 Na oslobođenoj teritoriji ustaški elementi su počeli dizati glave ohrabreni dolaskom jedinica 13. 2771). Najizrazitiji među njima bio je Rihard Vajs. Izvještaj sekretara OK KPJ od 26. kapelan iz Modriče. (Arhiv VII. Žene BiH u NOB. pa je neprijatelj protjeran. Dvadesetpetog marta ustaše iz Pruda su napale Odžak i trenutno ga zauzele. koji je zbog toga osuđen na smrt. Gubitkom ovih drugova znatno je otežan rad Opštinskog komiteta u Odžaku čiji su bili članovi. Mirjana Mijojlić. zapravo. str. Uhapšena je oktobra 1941. Sarajevo. član Mjesnog komiteta KPJ za Bijeljinu. izvršili samoubistvo jer su ih na obali Save opkolile jake neprijateljske snage.

naročito poslije dolaska grupe majevičkih četnika u Posavinu. članove KPJ. pozivajući na sastanke i dogovore ugledne domaćine iz muslimanskih i hrvatskih sela. Početkom marta ubili su u Gornjoj Slatini tri člana narodnooslobodilačkog odbora.119 Sa početkom neprijateljske ofanzive četnici su postali aktivniji. divizije na cijelom frontu. Vojka Vasiljevića i Danka Stankovića. i borci su pojurili prema Slatini. Odatle su četnici ponovo upadali u Posavinu i nastojali da onemoguće rad pozadinskih organa NOP-a i NOO. od ušća rijeke Tinje u Savu do ušća rijeke Janje u Drinu. Tako su četnici pod komandom Obrada Burića iznenadno napali komoru i grupu boraca 2. među kojima i 3 bolničarke. jedinice 13. Zarobljeni partizani su oslobođeni. Uz to su sprovodili teror i vršili prisilnu mobilizaciju ljudstva. i 16. Energičnom intervencijom 3. Tu su ih Nijemci prihvatali i ponovo naoružavali. U periodu od 1. 120 Na Trebavi se u to vrijeme nalazilo (po spisku) oko 1200 trebavskih i 300 ozrenskih četnika koji su stigli početkom neprijateljske ofanzive. Nastojao je da na svoju stranu privuče i pripadnike razbijenih i razoružanih zelenokadrovskih jedinica. podržana sa 3 tenka. hrvatske brigade četnici su sustignuti i razbijeni u Gornjoj Slatini pa su se u neredu morali povući u pravcu Žabara. do 10. aprila. i 16. bataljona 18. 121 "Mito 120 Izvještaj o četničkom napadu donio je u Modriču kurir Pero Stanković i predao komandantu 18. Pop Savo Božić razvio je intenzivnu političku aktivnost. bataljona Posavko-trebavskog odreda i zarobili oko 30 nenaoružanih ranjenika i bolesnika. a četnici su imali 10 mrtvih i više ranjenih. divizije uspijevaju da zadrže neprijatelja na svim pravcima. hrvatske brigade Franji Herljeviću. 165 . među kojima predsjednika Koju Stanišića. Bio je pazarni dan i u gradu mnogo kola. On je odmah naredio da se kola mobilišu. u Posavini je bilo oko 250-300 četnika. SS divizije vrše pritisak na brigade 36. 121 Tada je i na Drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda napala na položajima kod Bukvika jedna kolona esesovaca. Borbe se svaki dan vode. Četničke grupe uglavnom su izbjegavale borbu i pod pritiskom partizanskih jedinica povlačile se prema Brčkom. koji su izgubili uticaj u muslimanskim podtrebavskim selima. ali jedinice 36.U martu 1944.

otpočeo opšti napad na jedinice NOV i POJ na čitavom frontu od ušća Tinje do ušća Janje. radi spajanja sa ostalim jedinicama divizije. vojvođanske divizije. divizije su se 9. Šesnaesta i 36. te iz pravaca Gračanice i Tuzle. divizije eventualnim prodorom neprijatelja iz pravca Tuzle. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim odredom. poslije žestoke artiljerijske pripreme. Pod snažnim pritiskom jakih neprijateljskih snaga. jedinice Posavsko-trebavskog odreda su morale da se povuku na nove položaje na liniji Hrgovi-Bijela. 186. majevička brigada koja je sa Štabom 38. Vrhovnom štabu NOV i POJ (Zbornik IV. kada je napao jedinice 36. divizije. a i zbog mogućnosti da budu odsječene od jedinica 16. str. korpusa je odlučio da zadrži Štab 38. Izvještaj Štaba 3. dok. Vrhovnom štabu NOV i POJ. 27. Sektor Janja-Donja Trnova je od 17. 122 166 . korpusa donio odluku da 16. Zbornik IV. 38. Lukavac-Stjepkovica u zahvatu ceste Brčko-Srnice. aprila prebacile na prostoriju istočno od puta Brčko-Tuzla. divizija su se pod pritiskom neprijatelja povukle prema planini Jelici. knj. brigade 36. VII 1944. brigade preuzela jedna brigada 16. Dvanaestog aprila u 3 časa ujutro neprijatelj je. Semberije i Posavine Štab 3. str. korpusa od 11. sa ciljem da se povežu sa 18. Izvještaj Štaba 3. neprijatelj je istovremeno napao i na položaje Posavsko-trebavskog odreda na liniji Bukvik-Vitanovići-Gajevi. koje ih je stajalo znatnih gubitaka. aprila. korpusa od 11. što su one i učinile 16.Da bi izbjegle dalje frontalno sučeljavanje sa neprijateljem. Tuzlanskim i Posavsko-trebavskim odredom. 9. VII 1944. i 36. Majevičkim. S obzirom na važnost Majevice. divizija krenu preko Spreče na Birač u vezi planiranih dejstava prema Srbiji. i 16. koji su bili na referisanju u Štabu 38. dikoju je bataljon zaustavio i nanio joj znatne gubitke. divizije sa 17. sa 18. 27. 38. majevičkom brigadom na Majevici. hrvatskom brigadom. Istog dana zamjenik komandanta i politički komesar 18. tj. Tada je Štab 3. 186).' 22 Dvanaestog aprila. dok. knj. aprila stigla na sjeverozapadne obronke Majevice i razmjestila se na prostoriju Humci-Jasenica-Srebrenik. Na njihovo mjesto je upućena 17. hrvatske brigade. vojvođanske divizije.

br. Ostao je u mjestu 11 dana. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica i generala Savu Orovića koji je iz Glavnog štaba Vojvodine išao u Vrhovni štab. k. Tog dana 17. i 38. iz Modriče u srednju Bosnu. 1. 495-496). organizovao komandant mjesta Gradačac Midhat Muradbegović. Majevički NOP odred u selu Drijenjča radi zaštite bolnice u Jablanici.124 Istovremeno je jedan bataljon 12. Devetog aprila general Orović je stigao u Modriču. aprila. sa komandantom 18. smješten u kući braće Ibrahimbegovića. 123 Osamnaesta hrvatska brigada. 167 . aprila opšti napad na jedinice 16. koji su bili svrstani u četu čiji je komandir bio Drago Stefanović Šico. bataljon Posavsko-trebavskog odreda. marta 1944.vizije. partizanski general Savo Orović je preko Srebrenika stigao u Gradačac 27. omladinskoj priredbi 30. marta i drugarskoj večeri 31. divizije i da se preformiranje odreda u brigadu odlaže. brigade Franjom Herljevićem i zamjenikom komandanta odreda Matom Belićem. No. radi preformiranja odreda u Posavsku brigadu. majevička nalazila se na prostoriji Humci-Sitari-Jasenica. 1258. krenuli su. godine. Treći bataljon 18. 124 p r v . referent saniteta Posavsko-trebavskog odreda. sa zadatkom da doprate. 36. gdje je ostao dva dana u kući porodice Odžaković. hrvatske brigade i 1. 123 Arhiv VII fond NOP. odnosno njen Prvi bataljon sa Posavsko-trebavskim odredom (bez jednog bataljona) pokrivao je tada prostoriju Srnice-Hrgovi-Gradačac-Modriča. Međutim. 11. U Modriči je takođe prisustvovao priredbi na kojoj je medicinar Bešlaga Korajkić. pjevao uz harmoniku poznatu partizansku pjesmu »Konjuh planinom«. divizije u kojoj se kaže da su jake neprijateljske snage izvršile 12. 4. 13. a Tuzlanski NOP odred na liniji Podorašje-Ljenobud. prenijeli su naređenje da se odred prikupi na prostoriji Gornji Srebrenik-Čehaje. do jedinica 11. reg. str. a komesar Mićo Rakić. nakon dva sata. toga dana je krenula i jedna neprijateljska jedinica u istom pravcu. krajiške divizije. f. Ratni dnevnik 1941-1945. marta 1941. III koju je. u njegovu čast. aprila. krajiške brigade krenuo za selo Majevac u susret delegatima. delegate II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne. Za to vrijeme je upoznao većinu partizanskih rukovodilaca Trebave i Posavine (iz tih susreta sačuvana je i jedna fotografija). Srema. stigla je u Štab odreda nova zapovijest Štaba 38. (Savo Orović. Došlo je do borbe u susretu u kojoj su se naročito istakli omladinci-delegati za kongres. Prisustvovao je akademiji održanoj u čast 27.

24. a radi čuvanja žive sile u toku neprijateljske ofanzive. aprila ušao u Humce i da prodire od Bukvika prema Srnicama i od Tuzle prema Drijenjči. jedinice 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred još u Posavini. naređe125 126 Zapovjest Štaba 38. uz jaku podršku artiljerije i tenkova koji su obasipali vatrom jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje su se povlačile na novu prostoriju preko Srnica i Vučkovaca. jedinice 13. dok. divizije depešom je javio Štabu 3. Sutradan je neprijatelj nastavio nastupanje prema Gradačcu. divizije. 125 Petnaestog aprila. 64. Pošto su jake njemačke snage nadirale iz pravca Srnica i Bosanskog Šamca. hrvatske brigade i Štabu Posavsko-trebavskog odreda da svoje jedinice povuku na liniju Zelinja-Međeđa i da se odatle prebace na teren Posavine u pozadinu neprijateljskih jedinica. u slučaju nemogućnosti manevrisanja na terenu Posavine. divizije od 13. hrvatske brigade i 1. 207). Odmah im je naređeno da zauzmu položaje na lijevoj obali i da na tom mostobranu obezbijede prebacivanje glavnine brigade i odreda. korpusa da je neprijatelj 15. povratila na teren Posavine. da bi se ona. divizije je pomenutom zapoviješću od 13. SS divizije počele su nadiranje prema Srnicama. (Zbornik IV. a komoru osloboditi nepotrebnog prtljaga kako bi bile pokretljivije. aprila 1944. Sve jedinice su morale zakopati teška oružja na sigurna mjesta. Šesnaestog aprila bataljoni su u povratku stigli na lijevu obalu Bosne. koje su otpočele nastupanje iz Brčkog i Tuzle. Određena je prostorija Jasenice-Srebrenik-Špionica za prikupljanje jedinica poslije ofanzive. pošto su prethodno popravile most na rijeci Tinji. pa su se jedinice odreda uputile prema Modriči. Komandant 38.Štab 38. bataljon Posavsko-trebavskog odreda dopratili su u Kulaše delegate za II kongres USAOJ-a. U Posavini je trebalo da ostave manje gerilske grupe koje bi ometale neprijatelja. str. dostavljale podatke o snazi i kretanju neprijatelja glavnini.126 Treći bataljon 18. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda privremeno prebace preko rijeke Bosne na Vučjak. knj. Depeša od 16. 168 . aprila govori da su 18. naredio Štabu 18. u pogodnom momentu. U zapovijesti je bilo predviđeno da se. aprila. gdje ih je prihvatila jedna jedinica 11.

Cage i druga sela u Posavini i zapadnom dijelu Majevice. aprila. U početnoj fazi svog djelovanja Komitet je najviše pažnje poklonio razvoju partijske organizacije u Semberiji. Gradačac. a SKOJ nije djelovao kao povezana 169 . majevička brigada se nalazila u Kara vlaškoj Maoči. izvršenim 19. divizije Štaba 3. članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. Tog dana 17. Špionicu. Sa Hasanom Brkićem je krajem januara u Semberiju stigao Uglješa Danilović. i 20. Oni su na terenu zatekli malobrojnu partijsku i skojevsku organizaciju koja nije mogla da odgovori naraslim potrebama za širim političkim radom. aprila 1944. članovi Pokrajinskog partijskog rukovodstva koji su znatno doprinijeli razgaranju partijsko-političkog rada u tom kraju. pod teškom borbom probila do ranjenika na prostoru Trnava-Bjeloševac-Čengić i spasla preko 250 pokretnih ranjenika. Veliki broj simpatizera KPJ nije bio obuhvaćen političkim radom. Nije postojalo rukovođenje iz jednog centra. GODINE U januaru 1943. Srebrenik. godine. sve jedinice brigade i odreda.no je da se prebacivanje preko rijeke ubrzano odvija. Potpeć. Sitare. ORGANA NARODNE VLASTI I VOJNOTERITORIJALNIH ORGANA U POSAVINI I NA TREBAVI OD LJETA 1943. 16. Depeša komandanta 38. Humce. mnogi odbornici i istaknuti saradnici NOP-a prebacili su se na lijevu obalu Bosne. Međutim. gdje su tada postojali vrlo povoljni uslovi za rad. DO PROLJEĆA 1944. godine f o r m i r a n j e Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu sa sekretarom Hasanom Brkićem. upućena 18. DJELATNOST DRUŠTVENO-POLITlCKIH ORGANIZACIJA. govori da je neprijatelj zauzeo Srnice. isto toliko nepokretnih ranjenika i bolesnika su poslije nekoliko dana zarobili i ubili esesovci i četnici kada su otkrili baze. niti se djelatnost odvijala po sektorima zaduženja. a polovinom februara i Rodoljub Colaković. odakle se usiljenim maršom. aprila. Sutradan su jedinice provele dan na Vučjaku. U nedelju. korpusa.

prim. Stvoreno je rukovodstvo u koje su ušli i drugovi iz Posavine. Četnici su bili istisnuti iz Semberije. Oblasni komitet je odmah preduzeo mjere za organizaciono učvršćivanje i proširivanje partijskih i skojevskih organizacija. U februaru 1943.. izuzev Janje i Ugljevika. Poslije obilaženja ćelija zakazano je savjetovanje na kojem su pretrešeni nedostaci i pogreške u radu. proširivanju partijskih i skojevskih organizacija. 1392. Sarajevo. autora) postojale su. Brčko. Moramo na svaki način nastojati da prodremo u Posavinu. Zapisi iz oslobodilačkog rata. 1392). IV 1943. bataljon 2. Rodoljub Ćolaković. str.posebna organizacija. Organizacije u gradovima Bi i B2. stvorene su partijske organizacije i narodnooslobodilački odbori koji su bili stvarna i jedina vlast u tim selima. (Bijeljina. (Arhiv IRP Sarajevo. Arhiv IRP Sarajevo. a Sremski NOP odred. U svom izvještaju Pokrajinskom komitetu od 29. Da bi poboljšao stanje. br. 127 Slična situacija u pogledu partijske i skojevske organizovanosti bila je i u brčanskom srezu. U januaru 1943. godine narodnooslobodilački pokret u Semberiji i na Majevici se uspješno razvijao. Zbirka NOR-a kat. Hasan Brkić između ostalog kaže: »Sređivanjem organizacije bijeijinskog sreza postavilo se pitanje za brčanski srez. što je bilo neophodno poslije višemjesečne četničke vladavine u ovom kraju. 128 Početkom 1943. br. 1951. ali bez stalne veze i kontrole«. 98. a domobranski garnizoni blokirani u svojim uporištima. nego su aktivi odvojeno djelovali. majevičkog NOP odreda. 129 Uporedo sa partijsko-političkim radom u bjeljinskom srezu. Zbirka NOR-a. prišlo se stvaranju. IV. knj.. IV 1943. formiran je 2. str. 102. kat. 130 127 128 129 130 Izvještaj sekretara Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu upućen Pokrajinskom komitetu KPJ za BiH 29. Svjetlost. godine ponovo je formiran Sreski komitet KPJ za brčanski srez sa sekretarom Svetolikom Gospićem Brkom. Odred se stalno popunjavao dolaskom novih dobrovoljaca iz Srema. koji se tada vratio sa Birča. U svim naseljima u Semberiji. kao i stvaranju narodnooslobodilačkih odbora i odbora Antifašističkog fronta žena i u brčanskom srezu. imao je 3 dobro naoružana i jaka bataljona. za stvaranje novih i jačanje postojećih narodnooslobodilačkih odbora. 170 . godine. a naročito za političko uzdizanje masa. Isto.

rasformiralo. kojeg svakog časa može iznenaditi podmukli neprijatelj«. Posavini i na Majevici. Uslovi za rad su teži nego u srezu bijeljinskom. od kojih su se trojica nalazila u drugim krajevima istočne Bosne. O tome Rodoljub Čolaković . (Arhiv VII. Posavini i na Majevici. Poslije prolaska neprijateljskih snaga oni uspješno nastavljaju svoja djejstva. Tu je i sjedište Sreskog komiteta. a na Majevici je ostao Majevički NOP odred i jedan vojvođanski bataljon. Slavko Mićanović. Mikrofilm. IRP Sarajevo. a najveći uspjeh je razbijanje i razoružavanje 3. a svi naši aktivisti žive opreznim životom vojnika. Borika Stančić i Milenko Stojaković. Semberiju i Posavinu u sastavu: Svetolik Gospić (sekretar). 131 U aprilu 1943. Panto Marković. rolna 4/290-291). Tada su na Majevici formirane dvije grupe vojvođanskih bataljona i 3. domobranskim i četničkim snagama među kojima već dolazi do diferenciranja. Na cijeloj prostoriji Majevice i Semberije oni nanose velike gubitke ustaškim. IV 1943. godine neprijatelj je jakim snagama započeo ofanzvu na području Majevice i Semberije. 171 . 11. Osim toga. pa u znatnom broju prelaze u jedinice NOV i POJ. prave im zasjede i pripucavaju u samom Ražljevu. dolazi do daljeg narastanja snaga NOP-a u Semberiji. U maju 1943. Semberijska sela su potpuno slobodna. VIII 1943.u pomenutoj knjizi Zapisa piše: »Poslije razbijanja majevičkih četnika mi smo u Ražljevu uspostavili komandu mjesta i opštinski N 0 0 . nalazi jedan naš vod. ovdje četničke grupice otežavaju kretanje naših aktivista. ali je ono po nalogu tadašnjeg sekretara PK KPJ za BiH Ise Jovanovića. Funkcije Okružnog komiteta morao je da preuzme Oblasni komitet koji je imao svega 7 ljudi. kao stalno obezbjeđenje. godine Oblasni komitet KPJ je formirao Okružno partijsko rukmodstvo za Majevicu. a mlađi još nisu vični radu. Gotovo svi stariji članovi Partije otišli su u odred. Haso Burić.U martu 1943. majevički NOP odred. Zbog toga su vojvođanske brigade prešle na Birač. i izvještaj sekretara Pokrajinskog komiteta KPJ za Bih od 18. Zbog toga se u selu. juna kod Čađavice. Tako je Ražljevo postalo važan punkt u ovom srezu. koji se tada nalazio u okolini Foče i nije poznavao pravo stanje partijske organizacije u Semberiji. 131 Pomenuti izvještaj sekretara Oblasnog komiteta od 29. domobranske pukovnije. ali u selima oko Brčkog ima još četničkih grupa.

VIII 1943. kao i njihovi drugovi u Posavini. na neoslobođenoj teritoriji. gdje je u proljeće 1943. pa su sami morali obezbjeđivati svoju djelatnost. po jednom izvještaju. Mjesto je bilo udaljeno od neprijateljskih garnizona. i 17. Sarajevo rolna 4/290-296 i 335-336. Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović. Postojale su 2 partijske organizacije na samoj Trebavi. On je djelovao u težim uslovima nego Ražljevački. Bijeljinska partijska organizacija tada. 172 . a po drugom 123 člana KPJ i 78 kandidata. Dragaljevački od 29 članova KPJ i 31 kandidat. po jednom izvještaju. 132 Izvještaj sekretara PK KPJ od 18. broji 236 članova i 125 kandidata. u blizini jakog neprijateljskog garnizona u Brčkom i stalno ometan od četnika koji su stacionirali svoje čete i bataljone u svakom srpskom selu Posavine. kojeg je u junu 1943. Jablanički sa 15 članova KPJ i 14 kandidata i Brčanski sa 16 članova KPJ i 3 kandidata. i sekretara Oblasnog komiteta KPJ od 24. Postojalo je 7 opštinskih komiteta i Sreski komitet sa 12 članova. Nešto povoljnija situacija bila je u Srebreniku. a u komandnom sastavu jedinica DOMDO pukovnije nalazili su se saradnici NOP-a. U blizini nije bilo partizanskih jedinica. od kojih su 6 članovi biroa Komiteta. Posavini i na Majevici se povećava. a po drugom 248 članova i 128 kandidata. i po jedna u Modriči. 104 člana KPJ i 106 kandidata. godine broj partijskih i skojevskih organizacija u Semberiji. divizije. Arhiv VII. Imala je pet opštinskih komiteta: Ražljevački sa 32 člana KPJ i 33 kandidata. godine imenovao sekretar Oblasnog komiteta u sastavu: Boro Popović.132 Opštinski komitet KPJ za Posavinu. Poslije dolaska glavne operativne grupe Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i formiranja 16. U to vrijeme na terenu Trebave djelovalo je 20 članova KPJ i 2 kandidata. U isto vrijeme brčanska partijska organizacija je imala. Mikrofilm IRP. obuhvatao je teritoriju Posavine sa centrom u Bukviku. Gradačcu i Gračanici. VIII 1943.U ljeto 1943. Nije postojalo posebno partijsko rukovodstvo za taj kraj. Članovi KPJ djelovali su u sličnim uslovima. godine formirana partijska organizacija. Posavski sa 16 članova KPJ i 25 kandidata.

partijska organizacija istočne Bosne se morala organizaciono postaviti tako da obuhvati sve krajeve i da oformi svoja operativna tijela . kaže: »Pišete mi da mislite formirati OK za Majevicu. jer je Trebava teren sa nekoliko srezova«. IRP. Sarajevo. Izvještaj Pašage Mandžića od 27. Čolaković i Humo ostaju u Semberiji. rolna 4/361-362). majevičke brigade u trećoj dekadi jula 1943.'35 Tada su formirani i opštinski komiteti za Modriču i Srebrenik i mjesni komitet u Gradačcu koji je vršio funkciju opštinskog komiteta. srezovima i okruzima. Samo je ovdje teško formirati sreske komitete.vojno-politička situacija u istočnoj Bosni se naglo razvija u korist NOP-a. a Pašaga Mandžič kreće 13. kao naredne stepenice u razvoju do formiranja Okružnog komiteta KPJ kao konačne organizacione jedince za jedan okrug.komitete u opštinama. . godine. Obraćajući se Pokrajinskom komitetu.i što se Trebave tiče ovo privremeno rukovodstvo moći će se s vremenom pretvoriti u OK Trebava. Avdo Humo i Pašaga Mandžič. avgusta sa jedinicama 17. on između ostalog. Mikrofilm.novi sekretar Rodoljub Čolaković.. Početkom avgusta na Majevicu dolaze tri člana Pokrajinskog komiteta KPJ za B i H . a za sada Povjereništva OK Tuzla i OK Trebava. Sarajevo. Tada se ponovo formiraju okružni komiteti za Birač (sekretar Milutin Đurašković) i Majevicu (sekretar Stevo Popović). IRP. Da bi odgovorila mnogobrojnim i složenijim zadacima koji je razvitak događaja nametnuo i zahtjevao.134 Poslije odlaska jedinica 17. (Arhiv VII. rolna 4/462-463).136 133 134 Haso Burić i Boško Milutinović Đedo stigli su u Bukvik sa jedinicama 1. Mandžič je došao u Srebrenik gdje je na sastanku komunista sa Trebave formirao Privremeno partijsko okružno rukovodstvo za taj kraj u koji su ušli sekretari opštinskih komiteta. VIII 1943. divizije na Trebavu. 13 -"' Tada je organizacijom SKOJ-a rukovodio Nijaz Dizdarević instruktor PK Skoja. 136 Mandžić pravi razliku između Privremenog okružnog partijskog rukovodstva i Povjereništva Okružnog komiteta. rukovodilac SKOJ-a i rukovodilac AFŽ. Na putu za Trebavu drži sastanak sa Borom Popovićem i Hasom Burićem 133 prima od njih izvještaj o radu partijske organizacije u Posavini.. Daje im zadatak da i dalje rade na proširenju i učvršćivanju partijske organizacije. (Arhiv VII. divizije sa Trebave na Ozren. a Milena Marković je bila zadužena za stvaranje organizacije Antifašističkog fronta žena.. Mikrofilm. 173 .

Zapisi iz oslobodilačkog rata. 1956. 290 i 291 kaže: »Formirano 174 . 1. Ruža Spasojević. Mikrofilm. Beograd. Gradačac i druge. koji su ušli u novoformirano Okružno partijsko povjerenstvo. jer se dotada toj aktivnosti poklanjalo malo pažnje. uputi nekoliko partijskih i skojevskih rukovodilaca u srezove Modriču. kako bi se što prije formirala Muslimanska brigada. odbore Antifašističkog fronta žena i narodnooslobodilačke odbore. formiraju aktive Skoja i USAOJ-a. Povjerenstvo nije bilo na okupu sve do oslobođenja Gradačca 15. IRP Sarajevo. godine. Boriku Stančića i Ružu Spasojević. Sekretar Povjerenstva je bio Svetolik Gospić. oni su imali u vidu da na tom terenu nema dovoljno iskusnih partijskih kadrova. kako bi pomogli jačanje postojećih i stvaranje novih partijskih i skojevskih organizacija. i to hitno«. organizacija žena. početkom septembra 1943. Zbog toga su odlučili da se iz semberijske partijske organizacije. rolna 4/612-620. Boro Popović u svojoj knjizi »Partizani u Posavini« na str. piše: »Povjerenstvo u ovom sastavu nije dobro. omladine i narodnooslobodilačkih odbora. Tada je u Povjerenstvo kooptiran Edhem Čamo. septembra. koja je imala kadrove sa najdužim iskustvom. koje je trebalo pripremiti i orijentisati da dobrovoljno stupe u jedinice NOV i POJ. 368-369. Kada su članovi Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu rješili da formiraju okružna partijska povjereništva za Tuzlu i Trebavu. Svetolika Gospića Brku. Boro Polkom i Boro (Svetolik Gospić. Posebno se insistiralo na radu sa omladinom i ženama. U njemu se sada nalaze: Brko. 138 137 138 Rodoljub Čolaković. U zapisniku nastalom mjesec dana kasnije koji je vođen na sastanku Oblasnog komiteta KPJ u Tuzli. Arhiv VII. a razvoj vojno-političke situacije je zahtijevalo brzo djelovanje. Isključili smo jednog člana. knj. Bilo je mnogo politički neobuhvaćenih omladinaca i omladinki. kada je stiglo u ovaj grad i iz njega počelo djelovati kao cjelina. autora). str. Mladena Jeftića. Ruža.137 Na osnovu te odluke Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu uputio je na Trebavu i u Posavinu. Ulagani su napori da se poveća priliv omladine iz muslimanskih sela. Prosveta.Opštinski komiteti su dobili zadatak da u svom kraju stvore nekoliko partijskih organizacija. Boro Popović i Borika Stančić prim. Povjerenstvo bi trebalo popuniti jednim drugom.

oktobra 1943. Pismo je za Oblasni komitet potpisao Aco. od 9. 355-357. Arhiv VII. V I I I i njegovo pismo Uglješi Daniloviću od 14. Donio mi je i pismo. IX 1943. članovi Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. majevičke brigade.O formiranju Okružnog povjerenstva govori izvještaj Rodoljuba Čolakovića od 18. kao prioritetni.jedinice NOV i POJ brojčano pojačati i pomoći u kadrovima i na druge načine.' 40 Za sekretara Okružnog komiteta KPJ imenovan je Džemal Bijedić. To je partizansko ime Hasana Brkića. Posavine i Tuzle za snabdijevanje jedinica NOV i POJ i stanovništva u ratom opustošenim krajevima istočne Bosne. On mi saopšti da sam i ja član Povjerenstva. str. Istočna Bosna u NOR-u. rolna 4/294 i 477-178. . 139 140 141 175 . Na njoj su prisustvovali članovi Pokrajinskog komiteta za BiH. Sekretar je Svetolik Gospić Brko. Na sjednici je odlučeno da se. 14 ' Dotadašnji sekretar Okružnog povjereništva Svetolik Gospić pošao je na dužnost partijskog rukovodioca novoformirane 17. Džemal Bijedić je jedno vrijeme bio sekretar Mjesnog komiteta u okupiranom Sarajevu. IRP. do 11. godine. 2. održana je šira plenarna sjednica Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu.O formiranju i radu Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. te sekretari i pojedini članovi okružnih komiteta iz istočne Bosne. uzmu u rješavanje sljedeći zadaci: . . Stevo Popović . IRP Sarajevo.uspostaviti organe narodne vlasti i organizovati vojno-pozadinske ustanove na oslobođenoj i poluoslobođenoj teritoriji. (Arhiv VII. godine. USAOJ-a i AFŽ-a. Na sjednici je odlučeno da se Okružno partijsko povjerenstvo za Trebavu i Posavinu reorganizuje u Okružni komitet KPJ i popuni.organizovati uspješnu propagandu i agitaciju i pokrenuti list »Front slobode«. rolna 7/76-82). sekretara Oblasnos komiteta KPJ«. Mikrofilm. Sarajevo. Organizacioni izvještaj Oblasnog komiteta za savjetovanje komunista istočne Bosne u Bijeljini. Mikrofilm. . neko rješenje u kome se to potvrđuje. jer su se sa terena upućivali partijski rukovodioci u jedinice NOV i POJ i obratno (u isto vrijeme Hasan Brkić je pošao je Okružno partijsko povjerenstvo za to područje.u svim krajevima organizovati i proširiti organizacije SKOJ-a.mobilisati snage iz Semberije. .139 U oslobođenoj Tuzli. knj.

Njega je u novembru 1943. pa onda četiri člana. Dvadesetprvog oktobra u Gradačcu je održan prvi sastanak Okružnog komiteta KPJ na kojem su prisustvovali: Džemal Bijedić. Tarevcima. Od kraja avgusta do decembra 1943. U Modriči je u septembru i oktobru djelovala jedna partijska ćelija. godine. a članovi Slobodan Janković. formirana u novembru 1943. Kladaru. decembra 1943. kat. a oformljena je i ćelija u Tarevcima sa 6 članova. koji je na toj dužnosti ostao do kraja decembra 1943. 1840. Sarajevo. Boro Popović i Mevla Jaku• ' 142 povic. Opštinski komitet u Srebreniku imao je 5 članova. Čardaku. Mjesni komitet u Gradačcu i partijske ćelije i aktivi u opštinama Bosanski Samac i Odžak. Partijska ćelija na Pustari prvobitno je imala 3 člana. od partijskih rukovodstava uspostavljeni su opštinski komiteti KPJ u Modriči. Garevcu. a u novembru dvije ćelije sa 10 članova KPJ. Borika Stančić. godine. te Zarije Domazet i Jovan Radovanović kao sekretari ćelija. Srebreniku i Bukviku. Prvi sekretar komiteta bio je Salih Žilić. Mladen Jeftić. Edhem Čamo. X 1943. Mika Dujić. godine bilo 37 članova KPJ. divizije. zamijenio Enver Humo. Pero Kovačević. Skugriću i Kruškovom Polju. Ćelija u Riječanima je u prvo vrijeme imala 4 člana. Sa Džemalom Bijedićem iz Tuzle je pošla Mevla Jakupović na rad u organizaciju AFŽ. Arhiv IRP. a kasnije pet. br. Ti aktivi su se nalazili u Modriči. I u mnogim naseljima su formirani politički aktivi od kandidata za članstvo KPJ i saradnika NOP-a. tri člana. Opštinski komitet Modriča imao je pet članova. Poslije odlaska Nikolića na kurs sekretar Opštinskog komiteta je postao Jovan Radovanović.sa dužnosti sekretara Oblasnog komiteta na dužnost političkog komesara 27. Sekretar Komiteta je bio Panto Nikolić. kasnije 5. Jelka Ljubas. Riječanima. Zbirka NOR-a. Na terenu opštine djelovale su 4 partijske 142 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 22. Poslije njega za sekretara dolazi Hakija Raljević. Ćelija u Dobrinji je imala prvo tri. a odatle za sekretara ZAVNOBiHa). a ćelija u Miloševcu. U Modričkoj opštini je 1. 176 .

Novom Gradu (4 člana). jednom pri komandi mjesta. Podnovlju i Dugom Polju. a sekretar je bio Teufik Imamović. U samom mjestu djelovala je ilegalno partijska ćelija sa 5 članova. Početkom novembra bilo je 17 članova KPJ. 177 . Kada je Petar u novembru 1943. U Kruškovom Polju je bio jedan član Partije i 2 kandidata. gdje su četnici Branka Kovačevića onemogućavali kretanje partijskih aktivista. kao i u Tišini. Tišini. godine ušla u sastav Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu. XI i 1. Špionici i Lisovićima. Članovi Komiteta su 143 Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. Brojno povećanje od 2 člana imala je jedino partijska ćelija u Crvenom Brdu. Obudovcu i Slatini. Mikrofilm. Batkuši. XII 1943. devetnaest. a po jedan član KPJ djelovao je u Donjoj Dubici. U opštini Bosanski Šamac nije bilo formirano partijsko rukovodstvo. na njegovo mjesto je došao Vojo Žurić koji je na toj dužnosti ostao do aprila 1944. dvije u gradu.143 Bukvička partijska organizacija je u oktobru 1943.organizacije i to: u Donjem Srebreniku. Sarajevo. Pisarima. sa po pet članova i politički aktiv u Kerepu i Gornjem Žabaru. Žabaru. a 1. Pisarima i Brvniku. Škariću. Gornjem Srebreniku. U oktobru 1943. U to vrijertie postojala su i 4 politička aktiva i to u Srebreniku. preuzeo dužnost partijskog rukovodioca Posavskog NOP odreda. Kruškovom Polju. Politički aktivi djelovali su u Brvniku. U mjestu su djelovale tri ćelije KPJ sa 13 članova. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu Arhiv VII. Ježincu. U opštini Odžak postojale su ćelije u Odžaku (4 člana). a po jedan kandidat u Slatini. sa 3 člana. Ljenobudu i Crvenom Brdu. Obudovcu. sa sekretar o m Petrom Kaurinovićem. U ovoj opštini članovi KPJ radili su pod teškim uslovima. U Gradačcu je postojao Mjesni komitet sa 3 člana. godine. godine. Do tada je bila u sastavu Sreskog komiteta za brčanski srez. IRP. X I I 1943. godine formiran je Opštinski komitet KPJ. a i u srpskim selima na Vučjaku. čiji je sekretar bio Hasan Zaimović i ćelije u Crkvini i Obudovcu. 5/53-58 i 312/316. naročito u hrvatskim selima zbog aktivnosti ustaša. koji je sa Sreskim komitetom bijeljinskog sreza bio u sastavu Okružnog komiteta za Majevicu.

septembra. hrvatsku brigadu. godine. i 6. Ahmet Hasanefendić i Husein Sirbubalo. Poslije odlaska Svetolika Gospića na novu dužnost. Organizacija KPJ u Brčkom imala je 12 članova KPJ i 3 kandidata. za sekretara Sreskog komiteta za brčanski srez došao je Nikola Cvijetić. Radivoje Lukić. Rahiću i Koraju. koji su se kao ranjenici. Vinko Kontić. Njega je zamijenio Drago Tojić Gango. Leo Fliker. na kojem je bilo prisutno 130 komunista iz bijeljinskog. Instruktori pri Sreskom komitetu. Uskoro je formiran Opštinski komitet za opštinu Vražići koji je imao ćelije u Brnjiku. Komunisti brčanskog sreza učestvovali su na okružnom partijskom savjetovanju za Majevicu u Crnaljevu 5. Jelenka Vočkić. Vražićima. Sekretar komiteta je bio Dragoljub Marković. brčanskog i dijelom zvorničkog sreza. Pored ostalih tu su radili Hivzija Jerković. koja je istovremeno bila i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a. Savo Simić. ubrzo je otišao na dužnost komesara bataljona u 18. koji je u oslobođenoj Tuzli izdalo Agitaciono-propagandno odjeljenje (Agit-prop) Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. koji je na toj dužnosti ostao do polovine oktobra 1943. Članovi KPJ su prorađivali materijal iz 4 sveske Biblioteke marksizma-lenjinizma. u drugoj materijal pod naslovom Učenje o 178 . U sela zapadno od ceste Brčko-Čelić. našli na terenu brčanskog sreza. Vojni komitet koji su činili članovi KPJ i drugi aktivisti koji su se nalazili u domobranskim jedinicama ili u jedinicama DOMDO pukovnije i radili su uglavnom na obavještajnim zadacima. brčanski Sreski komitet je uputio na rad Jusufa Huršidića i Enisa Derviševića. poslije pete ofanzive. jedno vrijeme su bili Vinko Kontić iz Livna i Milisav Pavlović iz Srbije. U Sreskom komitetu su radili i Vojo Žurić.u prvo vrijeme bili Jovo Pajić i Boško Pantelić. Za opštinski komitet bio je vezan tzv. a kasnije i Pavle Zarić i Jakov Mitrović. španski borac. Tamara Begović i Džemila Ajanović. U prvoj svesci pod naslovom Marksizam štampan je i odlomak iz Lenjinovog djela Šta da se radi.

Komunisti su prorađivali i prvih 6 glava iz knjige Istorija SKP (b). dotadašnji sekretar Opštinskog komiteta u Modriči. pa je Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu tražio od Oblasnog komiteta pomoć u kadru za nastavu na tom kursu. Odmah nakon neuspjeha 6. a kasnije i jedan u Odžaku. godine. Prvih dana januara 1944. koje je napisao Rodoljub Colaković. zatim brošure Kako je ruski seljak izvojevao zemlju i slobodu i Kako su se majevički četnici borili za slobodu. bio je da se pri svim okružnim komitetima KPJ organizuju partijski kursevi. Jedan od zaključaka plenarne sjednice Oblasnog komiteta.partiji. Posavine. godine u Vlasenici. 179 . koji su išli preko Jelice. II 1944. Oblasni komitet je donio odluku da što prije održi Oblasno partijsko savjetovanje. Jedan broj partijskih rukovodećih kadrova posjećivao je niži partijski kurs pri Oblasnom komitetu. jedan u Modriči.Cvijetin Mijatović Majo. miloševačke i odžačke opštine. a u četvrtoj . decembra u Vlasenici. Komitet je pokrivao teritoriju modričke. zbog snježnih nameta nisu mogli stići. Savjetovanje je otvorio sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu .Nacionalno pitanje. godine formiran je Sreski komitet KPJ za modrički srez u kojem je u prvo vrijeme bilo 5 članova. U svom sastavu je imao 2 opštinska komiteta. održane oktobra 1943. i 16. a 400 prisutnih delegata i gostiju pozdravili su predstavnici Pokrajinskih komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu i Vojvodinu. na kome je trebalo da se izuči dotadašnje iskustvo i dogovori o daljoj borbi i radu istočnobosanskih komunista. Savjetovanje je počelo 20. Prvo partijsko i skojevsko oblasno savjetovanje trebalo je da se održi 15. Štaba 36. ali je odgođeno zbog napada jakih neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju istočne Bosne. Pošto delegati iz Semberije. sa Trebave i Majevice. neprijateljske ofanzive. februara. u trećoj . drugi u Miloševcu. savjetovanje je prekinuto 23. Sekretar komiteta je bio Jovo Radovanović. pa je nastavljeno 29.Seljačko pitanje. a štampane su u štampariji Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. februara u Bijeljini.

144 145 146 U ime komunista Srbije prisutne je pozdravila drugarica Ana. S druge strane unijećemo strah u kosti okupatoru i njegovim snagama . Kada ih uporedimo sa današnjim stanjem. Nalazeći se pred vrlo krupnim događajima. i oko 150 članova SKOJ-a iz 6. Na savjetovanju je prisustvovalo oko 330 članova KPJ. onda nam je shvatljivo kakva i kolika je djela učinila naša Partija za relativno kratko vrijeme. u Šekovićima. o Antifašističkom frontu žena i o agitaciji i propagandi. Zapisnik sa oblasnog savjetovanja komunista istočne Bosne u Bijeljini. Uvjeren sam da će savjetovanje pružiti veliku pomoć i podstrek za dalju borbu.144 U svom izlaganju Cvijetin Mijatović Majo je. o Savezu komunističke omladine. Jasno nam je da je razmah NOB u cijeloj zemlji i specijalno u istočnoj Bosni djelo naše Partije. VIII 1942. U našoj napaćenoj i zavađenoj Bosni i Hercegovini stvaranje ZAVNOBIH-a je djelo bosansko-hercegovačkih komunista. Engleski premijer Vinston Čerčil je nedavno u svom govoru u engleskom parlamentu rekao: Komunisti Jugoslavije imali su čast da povedu svoj narod u borbu za narodno oslobođenje. 180 . Stvaranje temelja naše moderne Demokratske federativne Jugoslavije u prvom redu je djelo KPJ. između ostalog rekao: »Poslije 32 mjeseca junačke borbe komunisti istočne Bosne su se sastali da izvuku iskustvo iz dosadašnje borbe i da se dogovore o daljoj borbi koja predstoji. dogovori. IRP. (Arhiv VII. njeni sastanci. Bilo je to u sudbonosnim danima 3. drugog dana organizacioni referat. konferencije i kongresi značili su uvijek korak naprijed u borbi naših naroda za bolji život i za bolju sutrašnjicu. Sprečavanje bratoubilačke borbe i bratimljenje naroda u istočnoj Bosni je djelo komunista. Komunisti istočne Bosne imali su još ranije jedno šire savjetovanje. Sarajevo. da se pozadina sjedini sa frontom. Od kako postoji KPJ. da sjedinimo sve narodne snage u jedinstveni front da bi što prije okončali ovaj rat.divizije. III) referati o zadacima partijskih organizacija u vojsci. u teškim prilikama i uslovima ilegalnog rada. Naša KP nije žalila žrtve za uspjeh narodnooslobodilačke borbe. o narodnooslobodilačkim odborima. a trećeg dana (2. što je bio pseudonim Milke Minić. Učiniće da još više omladinaca stupe u NOV. Jasno je to i svjetskoj javnosti. 146 Prvog dana savjetovanja podnijet je politički referat. savjetovanja. Mikrofilm. Politički referat podnio je Cvijetin Mijatović Majo a organizacioni Hasan Brkić Aco. . Nekada su partijska savjetovanja 1 4 5 održavana skriveno. Veliko je i sudbonosno vrijeme kada se održava ovo savjetovanje. rolna 7/77-80). mi komunisti moramo da poradimo više nego do sada. brigade i Birčanskog NOP odreda. . da se učvrsti i proširi narodna vlast i da se još više rasplamsa narodnooslobodilačka borba. Inicijativnog Oblasnog N 0 0 za istočnu Bosnu i predstavnik Antifašističkog fronta žena. Njeni najbolji sinovi su pali kao svete žrtve borbe za oslobođenje«.

s obzirom na to da je trebalo uskoro izvršiti popunu jedinica koje su pretrpjele znatne gubitke u šestoj neprijateljskoj ofanzivi i novih koje će se. Svega 10 žena na 181 . Istakao je da nema jedinstvenih kriterijuma. jednostavnim određivanjem koliko koje selo treba da uputi novih boraca. Iznijet je podatak da Okružni komitet KPJ za Trebavu i Posavinu rukovodi jednim sreskim sa tri opštinska komiteta i 16 partijskih jedinica. da nema dovoljno političkih priprema. bez konsultovanja organa narodne vlasti. da Muslimani na Trebavi i u Posavini nisu u tolikoj mjeri osjetili četničku kamu kao Muslimani u jugoistočnoj Bosni. druga po brojnom stanju je partijska organizacija Posavine i Trebave sa 208 članova. Rekao je. U diskusiji o političkom referatu učestvovalo je 13 delegata. Često se dešava da bogatiji potplaćuju siromašne da idu u jedinice umjesto njihovih sinova i slično. takođe. treća je birčanska partijska organizacija sa 128 članova. a posebno u istočnoj Bosni. Na kraju je govorio o potrebi regulisanja pitanja mobilizacije novih boraca. Prvi je govorio Džemal Bijedić. Najbrojnija je partijska organizacija Majevice i Semberije (611 članova).135 članova KPJ (od kojih su 139 žene) i 320 kandidata za članove KPJ (od kojih su 49 žene). u skoroj budućnosti.U političkom referatu dat je osvrt na prijeđeni borbeni put komunista. U referatu o organizacionim pitanjima iznijeto je da u istočnoj Bosni (bez podataka o sarajevskom okrugu) djeluje 1. da se mobilizacija često vrši mehanički. Za četnike je istakao da javno sarađuju sa Nijemcima i da ih jedino kao takve treba tretirati. Bijedić je tražio da se problem mobilizacije hitno riješi jedinstvenim propisima. četvrta romanijska sa oko 100 i peta tuzlanska sa 73 člana. čije je izlaganje tretiralo tri problema: četnike. stvarati u sjeveroistočnoj Bosni. zatim ocjene vojno-političke situacije u zemlji. da neke jedinice vrše mobilizaciju na svoju ruku. godine do februarskih dana 1944. Kritikovao je pojedinačne slučajeve sastajanja sa četnicima i pokušaje lokalnih sporazuma. od ustanka 1941. i ukazano na zadatke koji komuniste očekuju u narednom periodu. zeleni kadar i mobilizaciju novih boraca za popunu jedinica NOV i POJ.

koja su na savjetovanju usvojili. a većina se vratila u Posavinu i Trebavu. da učvrste i ojačaju partijsku organizaciju i da sprovedu u život sve odluke KPJ. da prošire i ojačaju narodnooslobodilačku borbu. u kojem se kaže da će komunisti istočne Bosne uložiti sve svoje snage da ostvare bratstvo i jedinstvo naroda Bosne i Hercegovine. prema jednom kasnijem izveštaju. 148 Delegati iz Posavine i sa Trebave krenuli su iz Srebrenika na savjetovanje svrstani u jednu četu. spremni da sa uspjehom izvrše nove zadatke koje je savjetovanje usvojilo. Izrazio je želju da se odluke savjetovanja odmah sprovode na svim sektorima rada. 147 148 Na Posavsko-trebavskom okrugu u aprilu 1944. kako bi na putu. Za vrijeme održavanja savjetovanja bili su smješteni po okolnim selima. Na kraju savjetovanja ponovo je govorio Cvjetim Mijatović Majo. SKOJ. AFŽ. Odmah poslije savjetovanja održan je sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu i sastanci sa sekretarima okružnih komiteta sa kojima je izvršena analiza stanja u pojedinim okruzima i utvrđivanje konkretnih zadataka i formi pomoći. AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a. Mikrofilm IRP. Sarajevo. Dao je svečano obećanje da će komunisti uložiti sve snage da ostvare zadatke. rad partijske organizacije u vojsci i probleme agitacije i propagande. u svim dijelovima istočne Bosne. Poslije savjetovanja neki su pošli na nove dužnosti.Trebavi i u Posavini se nalazi među članovima KPJ. 182 . Trećeg dana savjetovanja delegati su razmatrali pitanje N 0 0 . među kojima trojica delegata sa Trebave i Posavine . Borika Stančić i Petar Kaurinović. omladinac Tomo Tadić. mogli stupiti u borbu (iz Posavsko-trebavskog odreda na savjetovanje su išli Petar Kaurinović i Ivan Bumbulović). Arhiv VII. kako u sferi partijsko-političkog rada. a među 47 kandidata za članove KPJ ima samo 6 žena. u slučaju potrebe.147 U diskusiji o organizacionom referatu učestvovalo je 13 delegata. delegat sa Vučjaka. vojno-teritorijalnim organima 22 i na terenu 110 komunista. djelovalo je 204 člana KPJ i to: u Posavsko-trebavskom odredu 72. rolna 7/77-82. U diskusiji je uzeo riječ. Upućen je pozdravni telegram Pokrajinskom komitetu KPJ za Bosnu i Hercegovinu.Mladen Jeftić.

Novi sekretar biroa bio je Borika Stančić. mart je bilo zakazano savjetovanje komunista Trebave i Posavine. Boško Milutinović i Muhamed Kešetović.150 Nepovoljan razvoj vojno-političke situacije u sjeveroistočnoj Bosni. Situacija je postajala sve komplikovanija. Rad partijskih aktivista je znatno otežan. Izabran je biro sreskog komiteta za srez Modriču. USAOJ-a i pionira. Jelka Ljubas. a za članove biroa izabrani su: Jovan Radovanović. tadašnji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a. morale su se odložiti ili smanjiti. Izvršene su neke izmjene u sastavu partijskih rukovodstava i napravljeni planovi za formiranje novih. Dana Simić i Brano Panić. Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ je Trebavu i Posavinu upućen 26. Istovremeno su vršene pripreme za formiranje sreskog komiteta KPJ za srez Bosanski Šamac i opštinskih komiteta u Bosanskom Šamcu i Slatini pa su na taj teren pošli Sreten Lopandić.tako i u radu na razvijanju organa narodne vlasti. SS divizije. Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu je. I druge mjere i djelatnosti partijskog rukovodstva. II 1944. Pri Okružnom komitetu KPJ počeo je sa radom niži partijski kurs. Kurs je pohađalo 18 članova KPJ. Sekretar komiteta postao je Joco Bogdanović. Mira Mijojlić. organizacija AFŽ. poremetio je mnoge planove partijsko-političkog rukovodstva u Posavini i na Trebavi. započete poslije bjeljinskog savjetovanja. Mikrofilm. marta 149 150 Tada je formiran i opštinski komitet KPJ za bosansko-šamačku opštinu u krnjem sastavu. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu. dostavio 19. Arhiv VII. marta do 6.149 U selima opštine Gradačac stvarane su takođe organizacije KPJ. aprila. koji je radio od 19. IRP. Za rad omladinske organizacije bio je odgovoran Đokan Babić. Sarajevo. rolna 7/334-337. analiziravši novonastalu vojno-političku situaciju. za AFŽ Remza Kapetanović. Komunisti Trebave i Posavine prionuli su na rad sa novim elanom. a zakazano okružno partijsko savjetovanje moralo je biti odloženo. Pero Kovačević. pa je i partijski kurs iz Gradačca premješten u Srebrenik. Za 22. a za agitaciju i propagandu Slavko Tomić. 183 . a rukovodilac i glavni predavač je bio Nenad Petrović koga je Oblasni komitet uputio da pomogne okružnom partijskom rukovodstvu za Trebavu i Posavinu. izazvan ofanzivom 13.

Sav kadar sa terena se ne smije povući. majevičkom. mjesnih i opštinskih narodnooslobodilačkih odbora. mora se osjetiti prisustvo Partije i u najtežim situacijama. i istaknuti saradnici NOP-a pošli su. Na terenu Posavine i Trebave ostali su. nastojao da ih otkrije i pobije. godine. pa da se vrate. Na terenu treba ostaviti samo one koji su neophodni i kojima je to moguće obzirom na mjesta gdje se nalaze. Oni zbog toga moraju biti u što tješnjoj vezi sa operativnim jedinicama.« 151 Na osnovu ove direktive članovi partijskih i skojevskih rukovodstava. Većina je bila izložena stalnim potjerama neprijatelja. gde će ostati do početka avgusta 1944. Jedan broj partijsko-političkih radnika ostao je na terenu u Semberiji i Majevici da u ilegalnim uslovima nastave djelatnost. Sarajevo. jer narod ne smije ostati prepušten sam sebi. djelujući u uslovima koji su bili teži nego ikada ranije. u duhu pomenute direktive. raspoređeni su u operativne jedinice ili na partijsko-politički rad u vlaseničkom i srebreničkom srezu. Zbog toga. 184 . naročito prema onima koji su bili u organima vlasti i ne dozvoliti da bilo ko padne u ruke neprijatelja. rolna 7/300-301. čekajući da se promijeni situacija na Majevici i u Semberiji. da bi se sa njima u posljednjem momentu mogli povući. koji je na svaki način. pošli su na Birač i u Srem mnogi partijsko-politički radnici sa Majevice i Semberije. IRP. ih treba što prije pokrenuti i staviti ih pod zaštitu vojnih štabova. Sa 17. odnosno iz bjeljinskog i brčanskog ratnog sreza. Podrinjskim i Majevičkim odredom i vojvođanskim jedinicama. Poslije izvjesnog vremena kada se uvidjelo da do toga neće brzo doći. Tako je po151 Arhiv VII. Okružnim komitetima KPJ direktivu sljedeće sadržine: »Ne dozvoliti da u ruke neprijatelja padne ma ko iz rukovodećeg kadra. Pri tome treba lično objasniti članovima vrijeme neprijateljske ofanzive. po zadatku. Treba naročito posvetiti pažnju uglednim građanskim ličnostima.1944. U tom periodu mnogi partijsko-politički radnici izgubili su živote. hrvatskom brigadom i Posavsko-trebavskim ordredom u srednju Bosnu. Oni su jedno vrijeme bili uz jedinice. polovinom aprila 1944. Mikrofilm. primjenjujući najbrutalnije metode. godine. partijsko-politički radnici da nastave partijskopolitičku aktivnost i obavljaju pojedine obavještajne poslove. godine sa 18.

instruktor Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za B i H i Milena Marković. Do njegovog dolaska nije se znalo za USAOJ. ona je uglavnom djelovala u Gradačcu. uz malu pomoć partijskih organizacija. poginula kao član sreskog partijskog rukovodstva za Srebrenicu. do avgusta 1943. Srebreniku. za što šire okupljanje omladine u redove omladinske organizacije. što je dovelo do njenog rasta i velikog priliva omladinaca u redove NOV i POJ.Muhamed Sušić. sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a i član Sreskog komiteta KPJ. omladinski rukovodilac. masovnosti i samostalnosti omladinskih organizacija. Drago Tojić Gango pokušavajući da uspostavi vezu iz Dragoljevca sa Sremom. koji su razvili djelatnost u stvaranju i povezivanju omladinskih organizacija u Gradačcu. U partijskim ćelijama i u nižim rukovodstvima nije bilo zaduženog člana za rad sa omladinom. Jelenka Voćkić je kasnije u ljeto 1944. Srebreniku i okolnim selima. čak do jeseni 1944. Insistirao je na većoj mobilizaciji. Do oslobođenja Trebavsko-posavskog područja tj. Skojevska organizacija na Trebavi i u Posavini je imala sličan razvojni put kao i partijska. a u bazi u Brnjiku Salih Mehikić. a ranije član opštinskog rukovodstva SKOJ-a za Srebrenik . U bazi u Dragaljevcu ostala je. iako su postojale partijske organizacije. Modriči. Modriči. Početkom sep185 . Član sreskog komiteta Tamara Begović je zarobljena i ubijena u Drenovcima. Bukviku i Brčkom. Do oslobođenja ovih krajeva skojevske organizacije su radile autohtono. Džemila Ajanović.ginuo i sekretar sreskog komiteta KPJ za Brčko. jer nije bilo veza između omladinskog rukovodstva za BiH i omladinskog rukovodstva u istočnoj Bosni. Nekoliko dana ranije u istom kraju poginuo je i sekretar Sreskog komiteta SKOJ-a za Srebrenicu. U avgustu 1943. Dizdarević je razjasnio i otklonio lutanja u organizacionom pogledu i prenio stavove Pokrajinskog komiteta SKOJ-a u Bosnu i Hercegovinu i Centralnog komiteta SKOJa i odluke I kongresa USAOJ-a. U nekim mjestima nije bilo skojevskih organizacija. u ovaj kraj su došli Nijaz Dizdarević.

a na teritoriji majevičkog okružnog komiteta 772 skojevca. Početkom oktobra 1943. Za sekretara je izabran Petar Kerezović. U Bukviku su avgusta i septembra 1943. Organizacija SKOJ-a na Trebavi i Posavini intenziv186 . prednjačili u radu. Mara Pajić i Janja Tripić. 20. Prvi opštinski komitet SKOJ-a na Trebavi i Posavini formiran je u Bukviku. Mladi. formiran je Opštinski komitet SKOJ-a. na svakom mjestu i u svakoj akciji unosili su žar svoje mladosti. Oni su bili ta snaga koja je privukla masu omladine da se opredijeli za ciljeve NOP-a. poneseni idejama KPJ i pobjedama NOV i POJ. kao i u drugim krajevima. U Opštinski komitet SKOJ-a. Jovica Lazarević (u prvo vrijeme zadužen za stvaranje omladinske organizacije u Posavskom odredu). Nešto kasnije u Komitet je izabran i Nevenko Grebenarević. avgusta 1943. Branko PanićSemberac i Aiša Maličević. a članovi: Muhamed Sušić. U septembru 1943. Ibrahim Mujbegović i Mika Dujić kao sekretar. Stojan Vasić. gdje je već postojao brojan aktiv članova SKOJ-a. godine. godine. Članovi komiteta su bili Borika Stančić (sekretar). Nešto kasnije. oktobra 1943. U isto vrijeme na teritoriji okruga Birač ima 60. koje će drugom polovinom oktobra prerasti u Okružni komitet. Perica Kosik. Skojevci su ovdje. u decembru 1943. Julka Kaurinović. Opštinski komitet SKOJ-a za srebreničku opštinu formirala je Aiša Maličević. Nedo Krekić. Bajazit Kešetović i Muhamed Selimović. Nedeljko Krekić i Ahmet Čatić.tembra 1943. u Posavini i Trebavi djeluje 48 članova SKOJ-a. formiran je Opštinski komitet SKOJa. su ušli: Petar Kerezović. Julka Kaurinović. boravili Nadžija Biser i Slavko Tomić. a poslije njegove pogibije. Sekretar komiteta je bio Muhamed Kešetović. Sačinjavali su ga članovi SKOJ-a koji su već godinu dana djelovali u organizaciji SKOJ-a tuzlanskih srednjih škola. za modričku opštinu u koji su ušli Perica Kosik. za sektor Vučjak-Odžak u sastavu: Slavko Tomić (sekretar). sa zadatkom da pomognu u razvoju omladinskih organizacija. naimenovano je Okružno povjereništvo SKOJa.

Početkom decembra 1943.555 kuna. Mikrofilm.nije je počela raditi na omasovljavanju svog članstva od polovine avgusta i početkom septembra. Slobodan Jokić i Ostoja Ilinčić. 122 kg pšenice. a u Posavskom NOP odredu 56 članova. rolna 4/607). Bilo je predviđeno da iz Posavine i sa Trebave krene 10 delegata. 138 kg suhih šljiva. Formiran je i Okružni odbor USAOJ-a za Trebavu i Posavinu. 35 kg oraha. otvaranje analfabetskih tečajeva i održavanje političkih zborova i konferencija. svrstano u 5 aktiva.153 U to vrijeme najvažniji zadatak bio je širenje i jačanje organizacija SKOJ-a i omasovljavanje organizacija USAOJ-a u naseljima na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji. 627 kg krompira. smatrajući da oni treba da daju primjer drugima. XII 1943. Elmasa Džakić.135 razvijanje kulturno-prosvjetnog rada. rolna 5/312-316. godine Arhiv VII. i na zborovima i konferencijama izabrati delegate. Branka Čorluka. 187 . Sarajevo. Vršene su pripreme za sazivanje Oblasne konferencije SKOJ-a koju je trebalo popularisati. 18 kg jabuka i 28. formiranje omladinskih pjevačkih horova i diletantskih grupa.154 Odžaku. Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 1. ubrzo se našlo 92 člana SKOJ-a. Samo u 10 sela u okrugu omladinci su sakupili slijedeću količinu namirnica: 521 kg graha. Mikrofilm IRP Sarajevo. svrstano u 12 aktiva. 152 153 154 155 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. organizovanje omladinskih priredbi. pa se skojevska organizacija na terenu povećala na 62 člana. IRP. XII 1943 (Arhiv VII. Članovi aktiva su bili: Dragan Ristić. U drugoj polovini oktobra oformljene su organizacije SKOJ-a u Bosanskom Samcu.152 Mnogi članovi SKOJ:a i mnogi napredni omladinci su otišli u jedinice NOV i POJ. 419 kg kukuruza. Tolisi i na Vučjaku. U Posavskom i Trebavskom NOP odredu. Desa Brkić. počelo je omladinsko takmičenje u čitavom nizu akcija koje su tada bile aktuelne: dobrovoljno javljanje u jedinice NOV i POJ. U novembru 1943. u Trebavskom NOP odredu djelovalo je 36 članova SKOJ-a. Aktiv SKOJ u Bosanskom Samcu formirao je Spasoje Ilinčić. Čak su skoro svi članovi tri opštinska rukovodstva SKOJ-a i 14 seoskih rukovodstava USAOJ-a sa ostalim omladincima ušli u jedinice NOV i POJ. sakupljanje materijalnih priloga za bolnice i ratom opustošene krajeve.

a u njegovom radu je učestvovalo 122 delegata. 188 . i izveštaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. a nastavak je uslijedio 2. Otvaranju savjetovanja je prisustvovalo oko 600 omladinaca iz Bijeljine i okoline. člana PK SKOJ-a. pored 7 delegata. kat.Džemila Ananović i Jovica Lazarević. XII 1943. i rolna 5/155. godine u Vlasenici. Pismo PK SKOJ-a za BiH od 16. 1-3). I 1944. marta u Bijeljini. X 1943. 285-286 i 477—186). organizacionom pitanju i o radu organizacije USAOJ-a. Mikrofilm. Zbirka NORa. dok je u diskusiji o USAOJ-u. divizije i romanijskog i birčanskog okruga.Savjetovanje je međutim moralo biti odloženo zbog početka 6. Na savjetovanju su pročitani i razmatrani referati o vojno-političkoj situaciji. br. Stigli su samo delegati iz jedinica 17. pa je predsjedništvo moralo intervenisati. 156 157 Izvještaj Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 6. saznali najvažnije elemente vojno-političke situacije. izmijenjali iskustva u radu.156 Kada je ofanziva neprijatelja prošla. i 27. Na savjetovanju se snažno manifestovalo bratstvo i jedinstvo i identični pogledi mladih komunista. Delegati su se međusobno upoznali. neprijateljske ofanzive. 157 Diskusija je bila vrlo živa. X 1943. Direktiva Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu od 29. Povremeno je poprimala karakter mitinga. Naročito je bilo zapaženo izlaganje Nijaza Dizdarevića. Među 14 učesnika u diskusiji o p r v o m referatu bili su delegati iz Posavine i Trebave: Fuad Suljić. Sarajevo rolna 4/606-610. str. (Arhiv VII. koji je ukazao na najznačajnije probleme rada omladinske organizacije i založio se za rješavanje konkretnih pitanja. a među 16 diskutanata o organizacionom referatu . Kemal Halilović i Muhamed Sušić. tuzlanskog i posavskotrebavskog okruga nisu mogli stići. učestvovao i Muhamed Kešetović. Sarajevo. 4524. Oblasni komitet SKOJ-a za istočnu Bosnu zakazao je Oblasno savjetovanje SKOJ-a za 23. (Arhiv IRP. Tomo Tadić. Zapisnik o radu savjetovanja SKOJ-a. Pošto delegati iz majevičkog. zbog sniježnih nanosa savjetovanje u Vlasenici je prekinuto. stekli jasniju sliku o zadacima koji ih očekuju i dobili odgovore na nejasna pitanja iz domena organizacije.

održana je plenarna sjednica Oblasnog komiteta SKOJ-a. a za nove članove Okružnog komiteta imenovani su Fuad Suljić i Mira Bilbija.000 primjeraka proglas Zemaljskog odbora USAOJ-a za B i H i brošure: SKOJ u surovoj školi rata i 189 . Risto Tošović. Iz posavsko-trebavskog okruga su prešli na rad u druge okruge Muhamed Sušić za sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a Srebrenica i Ekrem Avdić u Okružno rukovodstvo SKOJ-a za Birač. Na partijske dužnosti su pošli Borika Stančić. pored ostalog.Petog marta 1944. savjetovanje je zaključilo da se pripremi i održi Oblasna konferencija USAOJ-a. Rešad Saletović i Nada Bošković. sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu. april 1944. među kojima 50 sa Trebave i iz Posavine i 5 delegata iz Posavsko-trebavskog odreda. Ahmet Ćatić (sekretar Opštinskog komiteta SKOJ-a u Odžaku) i Bajazit Kešetović (novi sekterat Opštinskog komiteta SKOJ-a u Modriči). Konferencija je. Desa Koštan. Aiša Maličević i Miloš Piljuga. Sreten Lopandić. Konstatujući da organizacija USAOJ-a treba da postane šira i brojnija. ali je ofanziva neprijatelja omela održavanje. Hazim Hasić i Pero Kajmaković. na kojoj su razmatrani rezultati savjetovanja i izvršen raspored kadrova. na kojoj je trebalo da učestvuje 315 delegata. Članovi komiteta su bili Nedo Krekić i Perica Kosik (skojevski rukovodioci na Vučjaku). trebalo da izabere Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu i delegate za osnivački kongres USAO BiH-a. Za pripremu konferencije izabran je Inicijativni odbor u koji su ušli: Jovan Radovanović Šico. Početak konferencije je zakazan za 10. godine odštampao u 4. sekretar OK SKOJ-a za Majevicu i Semberiju. Gordana Tanacković. te Vlado Bošković. Oblasni komitet SKOJ-a je u martu 1944. godine formiran je Sreski komitet SKOJa za modrički srez. sa sekretarom Muhamedom Kešetovićem. Oblasni komitet SKOJ-a sačinjavali su: Mićo Rakić (sekretar) Jovan Radovanović Šico. Nada Kerec. Mustafa Šabić. Novi sekretar OK SKOJ-a za Trebavu i Posavinu je postala Aiša Maličević. U martu 1944. Mirko Ostojić.

Kruškovom Polju. Dobrinji. Majevcu. U svim opštinama su formirane radne čete. Omladinske radne čete pružale su veliku pomoć organima narodne vlasti u skupljanju namirnica za bolnice i ratom opustošene krajeve. ali je morao biti prekinut zbog dolaska jakih neprijateljskih snaga na to područje. X 1944. U nekim dijelovima okruga organizacije SKOJ-a su djelovale ilegalno. Mikrofilm JRP. Vujičićima i drugim selima. a po jedan član u Rapatnici i Falešiću. Ritešiću. IRP. koja je februara 1944. Osjetio se veliki polet u radu i došlo je do aktiviranja velikog broja omladinaca i omladinki. godine počeo kurs za rukovodioce SKOJ-a. omladinske kulturno-prosvjetne sekcije. Organizacije SKOJ-a i USAOJ-a stvarane su i u selima u kojima ih do tada nije bilo.159 Poslije savjetovanja u Bijeljini osjetio se silan razmah u razvitku organizacije USAOJ-a. 160 158 Izvještaj Oblasnog komiteta SKOJ-a za istočnu Bosnu od 6. zbog prisustva neprijatelja (Trebava i Vučjak). Potpeći. Sarajevo.SKOJ u vojsci. Garevcu. pisan vjerovatno krajem marta ili početkom aprila 1944. Arhiv VII. 160 izvještaj Okružnog komiteta SKOJ-a za Trebavu i Posavinu od 21. Vidi.138 koje su stigle do skojevskih organizacija u Posavini i na Trebavi. Mikrofilm IRP. I u ostalim mjestima omladinske radne čete su postigle vidne rezultate. koja je postala ogledno poljoprivredno dobro pod neposrednim rukovodstvom Okružnog narodnooslobodilačkog odbora za Posavinu i Trebavu. 159 Izvještaj Okružnog Komiteta SKOJ-a za Tuzlu. SKOJ je tada imao 130 članova. Oblasnom komitetu SKOJ-a za istočnu Bosnu. pripojena tuzlanskom okrugu. Podnovlju. godine. rolna 10/387-388. Odžaku. godine. Mikrofilm. Arhiv VII. omladinski domovi i pjevački horovi. U Srebreniku je početkom aprila 1944. čete pionira. Riječanima. a još 24 člana je djelovalo u 6 aktiva na području opštine Srebrenik. 190 . Bukviku. Aktivi SKOJ-a postojali su u Čitluku. Arhiv VII. III 1944. rolna 7/197-200. godine. U tom pogledu su se naročito isticali omladinci i omladinke iz Modriče koji su njegovali ranjene i bolesne partizane skupljali posteljinu i veš za ranjenike i mnogo vremena proveli obrađujući zemlju na pustari. Smolućoj i Ljenobudu. Novi aktivi SKOJ-a oformljeni su u Dugom Polju. Sarajevo. Poslije partijskog savjetovanja nastao je značajan preokret u radu omladinskih organizacija. Miloševcu. Sarajevo. Donjem i Gornjem Srebreniku. rolna 7/365-366.

formirana je u Bukviku u kasnu jesen 1942. godine stigla je Mevla Jakupović. U oktobru 1943. Delegati.161 Prva organizacija Antifašističkog fronta žena na tlu Posavine. Na putu kroz centralnu Bosnu došlo je do sukoba sa jednom njemačkom jedinicom. SS divizije. Istom direktivom je bilo predviđeno da ostali omladinci napuste teren i popune operativne jedinice. uputio na Posavsko-trebavsko područje. U 161 Arhiv VII. godine iz Modriče preko centralne Bosne ka Drvaru. Na osnovu toga. U toj borbi poginuo je Bajazit Kešetović. Milena Marković i Ruža Spasojević koje je Oblasni komitet KPJ. prikupili su se delegati za Drugi kongres USAOJ-a iz istočne Bosne. Prisutni omladinci su svojim prijedlozima upotpunjavali sadržaj tih izlaganja. Modriči. a zatim u Modriči. koja je kao član OK KPJ zadužena za taj sektor rada. Njen predsjednik je bila Joka Pantelić. koje je predvodio Nijaz Dizdarević krenuli su 11. rolna 7/300-301. delegat Posavine i Trebave za II kongres USAOJ-a. Nove organizacije AFŽ u Posavini i na Trebavi počele su u većem broju da se formiraju u ljeto 1943. Sarajevo. formirani su opštinski odbori AFŽ u Bukviku. u slučaju prodora jedinica zloglasne 13. Gradačcu i Srebreniku. Direktivom Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu. u ljeto 1943. aprila 1944. Razvili su snažnu političku aktivnost u tim mjestima i okolnim selima i organizovali mnoge. bilo je predviđeno da i omladinski rukovodioci napuste slobodnu teritoriju zajedno sa operativnim jedinicama. Na njima su delegati iznosili svoje zamisli o istupanju na II kongresu USAOJ-a. godine u Gradačcu. marta 1944. od 19. godine. U septembru i oktobru 1943. istočnobosanskih i vojvođanskih jedinica NOV i POJ. dobro posjećene priredbe. IRP. Mikrofilm. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda krenuli su u centralnu Bosnu mnogi omladinski rukovodioci. 191 . godine. godine.U prvoj polovini aprila 1944. Srema. da pomognu komunistima tog kraja u političkom radu sa ženama. Njih su stvarale uz pomoć partijskog rukovodstva. sa jedinicama 18.

D. Program proslave morao je biti izveden dva puta u istom danu. uvedu u javni život. marta 1944. na kojoj su prisustvovali Džemal Bijedić. Među ženama na dnevnoj predstavi bilo je najviše Muslimanki. rolna 5/53-58). govori primjer proslave 8. a među njima: Safa Halilović. osobito Muslimanke koje su se tada krile od muškaraca. Vranjaku.žena i drugih aktivistkinja NOP-a.Dana žena u Gradačcu. Remza Kapetanović (Škundrić). 192 . a za sekretara Munira Karahasanovič.162 Nešto kasnije formirani su mjesni i seoski odbori AFŽ u naseljima opština Odžak i Bosanski Samac i opštinski odbori AFŽ u Odžaku i Bosanskom Šamcu. Za predsjednika je izabrana Mevla Jakupović. Odbori su svakodnevno održavali sastanke sa ženama i sakupljali priloge za bolnice i vojsku. Danju isključivo za žene. Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu (Arhiv VII. Ruža Spasojević (Janković). Mikrofilm. u gradačkoj nekoliko. Jelka Ljubas. XI 1943. Izvedeno je nekoliko recita162 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 6. Organizovali su mnogobrojne čitalačke grupe i analfabetske kurseve i nastojali da se žene. Tada je izabran Okružni inicijativni odbor AFŽ za Trebavu i Posavinu od 5 članova. Koliko su se morale uvažavati lokalne prilike. pa su učesnice savjetovanja krenule na teren. U prvoj polovini novembra 1943. Razvili su znatnu propagandnu aktivnost među ženama i objašnjavali ciljeve NOB-a. a među njima mnogo onih koje su prvi put u životu izašle na javno mjesto.modričkoj opštini formirano je i 5 seoskih odbora (u Tarevcima. Na sastanku je izvršena raspodjela zadataka. Program priredbe pripremila je Anka Kikić. . sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu i Aiša Maličević član Okružnog komiteta SKOJ-a. kako ih muškarci ne bi mogli vidjeti bez žarova i feredža. Hanumica Širbegović. Tereza Nikić i Anka Kikić. Miloševcu. Kladara i Koprivni). U to vrijeme na teritoriji Posavine i Trebave djelovalo je 15 izabranih i 16 inicijativnih odbora AFŽ. IRP Sarajevo. a naveče za ostalo građanstvo. One su uslovile svoje prisustvo priredbi time da prozori spolja budu zatvoreni i prekriveni neprovidnim papirom. a u srebreničkoj 12 takvih odbora. u Gradačcu je održan sastanak svih komunista .

658-663. pa su u neke 163 164 Ibrahim Karabegović. Safa Halilović. Hakija Muratbegović i Muhidin Spužić. Gradačcu. pristizale u Modriču noseći transparente i pjevajući partizanske i narodne pjesme. Poslije partijskog savjetovanja u Bijeljini. što više aktivira i politički uzdigne. kojih je bio mali broj (u početku samo šest. Pismo sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućeno početkom marta 1944. Zbor je održan na pijaci. a zatim i opštinski narodnooslobodilački odbori u Modriči. a koncem februara 1944. Proslave Dana žena održavale su se i u drugim mjestima. a i da dobije pomoć u kadrovima sa drugih krajeva za taj sektor rada. Govorili su Mladen Jeftić. Remza Kapetanović. U ljeto 1943. rolna 7/233. Mikrofilm. Srebreniku i Odžaku. Nastojao je da žene komuniste. Tako je na partijski kurs pri Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu upućena Ljubica Miljuš iz Gradačca. 193 . Istog dana održan je miting na kojem je prisustvovalo preko 300 žena iz Gradačca i okoline. na teren Posavine i Trebave je trebalo da krene i Lepa Kuđić. Ruža Spasojević. Sarajevo. gdje je uticaj NOP-a bio u porastu. nastaje novi zamah u stvaranju organa narodne vlasti. str.cija i skečeva. Oni su morali djelovati ilegalno zbog prisustva neprijateljskih jedinica. a dobro uvježbani hor je upotpunio cio događaj. a i u nekim selima Posavine i Trebave. Žene BiH u NOB. IRP. iako je padala kiša. sekretar Sreskog komiteta KPJ za Modriču i Jelka Ljubas. U želji da se stvori što više narodnooslobodilačkih odbora bilo je i grešaka. godine u onim selima i mjestima Posavine i Trebave.163 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu poklanjao je veliku pažnju radu organizacije žena. od ranog jutra. Borika Stančić.164 Narodnooslobodilački odbori su se uspostavljali koncem 1941. godine . U Modriči se na zboru okupilo oko 300 žena. Hanumica Širbegović i Mujesira Dajić. član Okružnog komiteta KPJ. Formirani su mnogi seoski narodnooslobodilački odbori širom Posavine i Trebave. Od ranije je postojao Opštinski N 0 0 u Bukviku. predsjednica Sreskog odbora AFŽ. a kada je formiran niži kurs pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu na njega su upućene Tereza Nikić. Oskudno odjevene žene iz okolnih sela su. dolaskom jedinica NOV i POJ u ove krajeve.deset). Arhiv VII. Aktivnost žena Modrice i okoline u NOB.

a opštinski N 0 0 Miloševac 5 seoskih N 0 0 . Razvoj i djelovanje N 0 0 u istočnoj Bosni. Odlučeno je da se formira Oblasni inicijativni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu i okružni inicijativni odbori za okruge Majevicu i Semberiju. Cerik. Istočna Bosna u NOR. U isto vrijeme formiran je Okružni N 0 0 za Majevicu. Skakava. Neposredno poslije toga izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za modrički srez. Izbor je izvršen na skupštini predstavnika opštinskih i seoskih narodnooslobodilačkih odbora. pripreme izbore za odgovarajuće odbore (oblasti i okruga). koji je kao član Okružnog komiteta KPJ bio zadužen za organizaciju i razvoj narodne vlasti. Birač. a za sekretara Edhem Ćamo. seoski N 0 0 u selima: Bijela. Prethodno je izabran Opštinski narodnooslobodilački odbor za čelićku opštinu. 194 . koji je u početku imao 7 članova.odbore ušli bivši seoski knezovi i muhtari. 165 Stevo Popović. 10 seoskih N 0 0 . Ovi inicijativni odbori su imali privremeni karakter i trebalo je da. km : sir 233-234. Odžak i Miloševac. pored pomoći nižim organima narodne vlasti. Osnovani su također. Posavinu i Trebavu. dok su Opštinski N 0 0 u Bukviku i Ražljevu popunjeni novim članovima. Nešto ranije izabran je Sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez koji je imao sjedište u Ražljevu. imao 7 seoskih N 0 0 . u Tuzli je formiran Oblasni inicijativni odbor za istočnu Bosnu. u jesen 1943. Opštinski N 0 0 Modriča je u novembru 1943. a za sekretara Nada Manojlović. U istom mjesecu formiran je i Okružni inicijativni narodnooslobodilački odbor za Trebavu i Posavinu. Za predsjednika njegovog Izvršnog odbora izabran je Cvjetko Perić. a za sekretara Salih Mehikić. Za prvog predsjednika Sreskog N 0 0 u Modriči izabran je Đorđo Mikičić a Jovan Radovanović za sekretara. Na taj problem je ukazivao Okružni komitet KPJ i tražio da se u odbore biraju ljudi koji su čvrsto na liniji NOB-a.165 Početkom novembra 1943. Sreski N 0 0 Modriča obuhvatio je teritoriju opština: Modriča. Romaniju i Tuzlu. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. godine. postavilo se pitanje obrazovanja viših organa narodne vlasti koji bi rukovodili i pomagali razgranatoj mreži seoskih i opštinskih odbora. Opštinski N 0 0 Odžak. Stvaranjem velike oslobođene teritorije u istočnoj Bosni. Za predsjednika je izabran Mustafa Rustanbegović.

Na području sreza Gradačac izabrana su 3 opštinska (Gradačac. IRP. Humci. u njega su ušli: Husan Zaimović. Arhiv IRP. Brnjik. Imamović. Ratkovići. godine bio je Jovo Pajić. II 1944. Crkvini i Obudovcu su prošireni novim članovima. 167 Izvještaj sekretara OK KPJ od 1. Bukovac. Konstituisanju odbora prisustvovao je Đorđe Mikičić. 14 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. Veiino Selo. Na teritoriji opštine Gradačac je djelovalo pored opštinskog N 0 0 . godine izabran je. Sarajevo. XII 1943. Pisarima. Boderište. a sekretar Teufik. postao komandant mjesta za predsjednika odbora je izabran Mitar Trivić.168 U Srebreniku je oktobra 1943. sreski N 0 0 za srez Gradačac. Sarajevo. X 1943. Dubravice. Nastanak i razvoj narodne vlasti na brčanskom kraju (1941-1945). 169 izvještaj sekretara OK KPJ od 22. Prvi predsjednik sreskog N 0 0 bio je Husein Kondžić. Nahvijojci i u drugim selima brčanskog sreza. br. Šesta neprijateljska ofanziva omela je veću aktivnost narodnooslobodilačkih odbora.Maoča. (Arhiv VII. Izborne konferencije su bile veoma posjećene. Brvniku. rolna 5/312-316). Ljubomir Brkić i Muharem Hadžijusufović. Poslije ofanzive Okružni inicijativni odbor je preduzeo korake da se izvrše izbori za NOO u mjestima gdje odbori nisu postojali i tamo gdje su na brzinu postavljeni. Slavko Stanojević. Begovača. godine izabran opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Mujom Smajlovićem. Vražići. Zbirka NOR-a.169 166 D r Drago Borovćanin. Islamovac. a sekretar Teufik Imamović. str. Mikrofilm. Pukiš. 168 Opštinski N 0 0 u Bosanskom Samcu izabran je 14.166 Prvi predjsednik narodnooslobodilačkog odbora u Bukviku 1941. Batkuši. kat. Mionica i Skugrić) i 15 seoskih narodnooslobodilačkih odbora. u oktobru 1943. U opštini Bosanski Šamac seoski N 0 0 u Tišini. predsednik Sreskog NOO Modriča. Gornji Rahić. 195 . Hasan Begić. Članak pripremljen za ediciju Brčko u ratu i revoluciji. U februaru 1944. a kada je on. pa su u njih ušli nepouzdani ljudi.167 Predsjednik opštinskog N 0 0 bio je Bećirbeg Ibrahimbegović. Satorovići. 21-22. 1840. na konferenciji delegata opštinskih i seoskih odbora.

170 Konferencija. u saradnji sa organizacijom žena i omladine. 196 . Narodnooslobodilački odbori. djelovala i t r i sreska narodnooslobodilačka odbora izabrana demokratskim putem.Sada su na terenu Posavine i Trebave. upravnim i drugim pitanjima. međutim. Narodnooslobodilački odbori pružili su. pored Inicijativnog okružnog N 0 0 . Sarajevo. Narod je shvatio suštinu N 0 0 i razliku između NOO i bivše vlasti. (Arhiv VII. Prije stvaranja posebnih odbora Narodnooslobodilačkog fronta. pored zaduženja o snabdijevanju vojske i bolnica. posteljinom i drugim bolničk i m inventarom. u oslobođenom Gradačcu odvijala nastava u osnovnoj i građanskoj školi i u osnovnoj školi u Vučkovcima. nego tek koncem avgusta 1944. velika razlika u radu izabranih organa narodne vlasti od onih koje su ranije postavljali pojedini politički radnici na terenu i jedinice NOV. kulturno-prosvjetnim. kao i narodnooslobodilački odbori i posebni odbori narodnooslobodilačkog fronta na slobodnoj teritoriji Trebave i Posavine su razvili znatnu javnu političku aktivnost u objašnjavanju ciljeva NOB-e. III 1944. Modriči i Srebreniku. Odbornici su uživali nepodijeljeno povjerenje svojih mještana i seljana. nije održana u predviđeno vrijeme zbog neprijateljske ofanzive. IRP. Mikrofilm. Postojala je. Izabrani organi su bili provjerene pristalice i aktivisti NOP-a. rolna 7/334-337). Tako se na primjer. godine. veliku pomoć na prihvatanju. takođe. partijska i skojevska rukovodstva. značaja odluka II zasijedanja AVNOJ-a i I zasije170 Izvještaj sekretara OK KPJ upućen Oblasnom komitetu KPJ za istočnu Bosnu 26. vodili su brigu o svim tekućim pitanjima života i rada na oslobođenoj teritoriji: o ekonomsko-finansijskim. Iz Posavine i sa Trebave izabrano je 30 delegata. znali su svoja prava i dužnosti i nastupali kao pravi narodni predstavnici. U Gradačcu i Modriči dobrovoljnim prilozima građana bolnice su opskrbljene krevetima. Oni su se osamostalili i potpuno zadovoljili. smještaju i njezi velikog broja ranjenika i bolesnika u bolnicama u Gradačcu. U martu je vršen izbor delegata za Oblasnu skupštinu narodnooslobodilačkih odbora koja je trebala da izabere Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu.

Brezika. Lisovića. One su održavane u Gradačcu. Bukviku. Telegram upućen predsjedniku NKOj-a.Dana žena. koje su potpisivali svi prisutni. Crkvini i u drugim selima gdje su postojale pogodne prostorije. Obudovcu. 197 . 171 Kada su prilike dozvoljavale organizovane su konferencije za nekoliko sela. maršalu Josipu Brozu Titu. koji su pored zabavnog i socijalnog imali i politički karakter. Tinje i Osoja sa predstavnicima svojih N 0 0 . Mikrofilm. januara 1944. rolna 6/62-30). Povodom 7. zatim na prikupljanju pomoći za partizanske bolnice i stanovništvo popaljenih krajeva. Modriči. Modriči. Lipja. Odžaku. Slatini. Behrama. Seone. Gornjeg i Donjeg Ljenobuda. glasi: »Domaćini Gornjeg i Donjeg Srebrenika. kao u Tarevcima. Tom prilikom su upućeni telegrami Predsedništvu AVNOJ-a i Nacionalnom komitetu narodnog oslobođenja Jugoslavije. (Arhiv VII. Miloševcu i Srebreniku.Dana Crvene armije i 8. Babunovića. sa tih konferencija upućivane su pozdravne depeše AVNOJ-u. Podnovlju. 17. prisustvovalo je i preko 200 ljudi. U januaru 1944. godine održana konferencija domaćina i odbornika N 0 0 iz cijele opštine Srebrenik. Bosanskom Šamcu. u Donjem Srebreniku. IRP. Uroža. Zborovi u Gradačcu i Modriči su održani na pazarni dan. Vučkovcima. Na nekim konferencijama. Kulturne priredbe sa prigodnim programima. Podorašja. Like. februara . I 1944. Konferencije su bile stalan oblik komuniciranja partijskih rukovodioca i predstavnika narodne vlasti sa narodom. marta .danja ZAVNOBiH-a.dana Oktobarske revolucije održani su veliki narodni zborovi u Gradačcu. Veliki zborovi su održani i povodom 23. najboljeg među najboljim sinovima 171 Izvještaj sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu upućen Oblasnom komitetu KOJ za istočnu Bosnu 21. I 1944. Svakodnevno su u Tehnici OK KPJ štampane vijesti koje su zajedno sa Frontom slobode i štampanim proglasima slate u sva sela na oslobođenoj teritoriji. Tako je. Čehaja. pozdravljaju najhrabrijeg među najhrabrijim. Srebreniku i Srnicama. Brnjičana. Sarajevo. Garevcu. na primjer. Šahmera. Zahirovića. ZAVNOBiH-u i Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije (NKOJ). Tarevcima. Caga. novembra . Rapatnice. Sladna. Čitluka. Crkvenog Brda. kako bi moglo prisustvovati što više stanovnika. One su bile pogodan oblik okupljanja naroda. bile su uvijek dobro posjećene. sa svog sastanka održanog 17. Špionice.

povede narode Jugoslavije u borbu časti i ponosa protiv mrskog fašističkog okupatora. februara povodom godišnjice Sovjetske armije održana svečana akademija. Telegram su potpisali vjeroučitelj Mustafa Ibrahimović i imami Alija Dervišević. I 1944. Tako su Hasanovi drugovi odali poštu i priznanje ovom velikom čovjeku i komunisti.recitacije i pjesme. Zatim su borci Komadne mjesta izveli ostale tačke programa . Druže Tito. Midhat Muradbegović. Sjećanje na Hasana Kikića . Ibrahim Ibrišević. Abdulah Bošnjaković i Alija Šuljić. Dva dana kasnije. profesor građanske škole Svojimir Jamšek violončelo. godine. uložićemo sve snage i u svako doba pridonijeti najviše žrtve za konačno likvidiranje fašističkih bandi iz naših krajeva i za bolje i ljepše doba narodne Jugoslavije«. 19. Mustafa Mehmedović. U izvedenom programu nastupio je kvartet u kome su bili: Salih Žilić prva violina. od 10. III 1944. u slobodnom Gradačcu održana je komemorativna svečanost posvećena poginulom partizanu i naprednom književniku Hasanu Kikiću. Radovi su stručno izvođeni pod rukovodstvom arhitekte.Književni susreti. održana je konferencija muslimanskih sveštenika u Breziku sa koje su poslati telegrami maršalu Titu. oduševljeni naporima svoje narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda. Orhan Džanić. Bego Kurtić. Komandant mjesta Midhat Muradbegović pročitao je svoju priču Otvaranje nebesa koja je ranije objavljena u Književniku. Muhamed Zahirović. str. Jusuf Smailović. Ahmet Hodžić. mi domaćini pomenutih sela. čije prostorije nisu mogle primiti sve posjetioce. O Hasanovom životu i radu govorio je Teufik Imamović. sekretar Mjesnog komiteta KPJ.naših naroda. Midhat Muratbegović druga violina. svoga druga maršala Tita koji od roba stvori čovjeka .174 Tridesetprvog marta 1944. 4. Muhamed Mehmedović klavir-harmonika. AVNOJ-u i Nacionalnom komitetu. godine u Gradačcu je otvoren Dom kulture u zgradi bivšeg suda koja je u tu svrhu rekonstruisana izbijanjem unutrašnjih zidova i otvaranjem velike sale. edicija II. pa je veliki broj ljudi ostao ispred zgrade. Zaim Delić. Komemoracija je održana u gradskom hotelu. Gradačac. 1977. Prilikom otvaranja Doma održana je svečana aka172 173 174 Front slobode br.172 U februaru 1944. 173 U Gradačcu je 23. 14. 198 .

Bosanskom Samcu. Komandu područja su sačinjavali: komandant. godine. ushićen njegovim visokim nivoom. 175 Josip Broz Tito. str. a prvi komandant je bio Salih Žilić.176 a za intendanta Miloš Nikolić. knj. General Savo Orović je nakon izvedenog programa. Za referenta odgovornog za obavještajnokontraobavještajnu djelatnost imenovan je Salih Gorak. uskoro zarobljen. Tako je. 199 . 446. kao vojnoteritorijalna komanda. Srebreniku. a njegov zamjenik Mihajlo Stanković. Komanda područja za Posavinu i Trebavu ispoljila je povećanu aktivnost. 1. Pod svojom nadležnošću je imala komande mjesta u Modriči. politički komesar. U početku nije mogla razviti sve svoje organe. a pomoćnik komandanta je bio odgovoran za partijsko-politički rad. On je. Gradačcu. Komanda područja je rukovodila sa komandama mjesta u Gradačcu. Često je dolazilo do promjena u sastavu Komande područja i komandi mjesta. Boro Popović postao komesar Komande područja. rekao: »Djeco. U komandama mjesta zamjenik komandanta je odgovarao za mobilizacijske i tehničke poslove. kada je izvršena reorganizacija vojnoteritorijalnih organa. Gornjoj Slatini. formirana je u novembru 1943. Komandant područja tada je bio Boro Popović.demija. Salih Gorak je ostavljen na terenu Gradačca sa zadatkom da obavještajno djeluje. februara 1944. Gornjem Žabaru i u Bukviku. Modriči. pa ovo je Beograd«. 1978. zamjenik komandanta i referenti. 176 Prilikom povlačenja jedinica u centralnu Bosnu. Beograd. i u želji da sačuva svoj život denucirao je neprijatelju saradnike NOP-a. Shodno direktivi Vrhovnog štaba o organizaciji vojnoteritorijalnih organa od 8. uskoro. Komande područja za Posavinu i Trebavu. II izdanje VIZ. Zbog toga je poslije rata osuđen. Bukviku i Srebreniku koje su uspostavljane oslobađanjem tih mjesta u septembru 1943. međutim. Vojna djela.175 Od sredine februara 1944. izvršena je reorganizacija i popuna u Komandi područja. a Radika Ilić komandant.

radila je u Gradačcu bolnica komande Posavsko-trebavskog područja koju je vodio dr Hamdija Bravo. Štab se našao u nedoumici. 200 . Babunoviće. Donje Moranjke. Cage. stolarska i brijačka radionica. Zahiroviće. U Gradačcu je bilo uskladišteno oko 5 vagona namirnica za transport u pasivne krajeve. bataljona u Gradačcu jednog dana je došao Mehmed Fitozović iz Bosanskog Samca i doveo sina Rizaha i rođaka Hazima Hadžialijagića opremljene i naoružane opremom i oružjem koje je sam kupio. Osnovana je i kuhinja u kojoj se hranila gradska sirotinja. Mobilizacija se vršila dobrovoljno i po pozivu. Rizah je uskoro postao omladinski rukovodilac. Kuge. brigadi. kukuruza. Ubjeđivali su Mehmeda da promijeni svoj zahtijev. Komanda područja za Trebavu i Posavinu imala je u svom sastavu referenta za mobilizaciju. Komanda mjesta Srebrenik obuhvatala je sela: Špionicu. Podorašje.Uz svaku komandu mjesta nalazila se partizanska straža kao obezbjeđenje do februara 1944. 17 ' Komanda mjesta Srebrenik najviše pažnje posvjećivala je svom glavnom zadatku . do 1926. Zuberovo Brdo.prijemu i otpremi hrane za Mačkovac i dalje za Birač. Radile su obućarska. Bilo je prikupljeno oko 6 vagona pšenice. krojačka. Tako je. ali on nije pristao. a komanda mjesta Modriča oko 200 omladinaca. Komanda mjesta Bosanski Samac 80 omladinaca za 18. Brezik. mobilisala 310 mladića u 16. Seonu. Od 27. Tinju. Potpeć. novembra 1943. koji se starao o mobilizaciji ljudstva za jedinice NOV i POJ. kovačka. muslimansku brigadu i Posavsko-trebavski odred. U komandama mjesta su napravljeni mobilizacijski spiskovi koji su obuhvatali godišta od 1909. Ljenobud. masti i slanine. Lisoviće. komanda mjesta Gradačac do polovine marta 1944. Čehaje. Na kraju su mu izdali potvrdu u kojoj izjavljuju da su od njega primili Rizaha i Hazima. 177 U štab 3. Doveo ih je u štab bataljona tražeći potvrdu da ih je predao ispravno. na primjer. a Hazim komesar čete u 18. Rapaticu. Donji i Gornji Srebrenik. godine. U Srebreniku se nalazila i bolnica u kojoj je bilo oko 150 ranjenika i ambulanta za liječenje endemskog sifilisa. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred. kada su obezbjeđenje slobodne teritorije preuzele jedinice odreda. pekarska.

Vidu. Crkvinu. Tišinu i Hasić. pomoćnik Ljubo Dević. zamjenik Kojo Stanišić i pomoćnik komandanta Milan Tubaković. Komanda mjesta Modriča obuhvatala je naselja: Modriču. a poslije njega Mustafa Porobić i Maiić Ibrišević. a kasnije Franjo Puškarić. Komanda mjesta Gornja Slatina obuhvatala je područje između teritorije komandi mjesta Bosanski Šamac. Riječane. Čardak. Komandant mjesta bio je Hasan Zaimović. Pisare. Garevac.Stražu. Komandir partizanske straže pri komandi mjesta bio je Mustafa Tipura. Ona je formirana u martu 1944. Tarevce. a poslije Midhat Muratbegović. Kladare. pomoćnik komandanta prvo Hakija Raljević. i intendant Nešet Sendić. Crveno Brdo i Jasenicu. Komanda mjesta Gornji Žabar formirana je u martu 1944. Jelovče Selo i Donju Zelinju. Prvi komandant mjesta bio je Mehmed Mujbegović. Kerep. pomoćnik komandanta i odgovoran za politički rad . a kasnije Ferid Širbegović i Abdurahman Otanović. Miloševac i Kruškovo Polje. zamjenik komandanta odgovoran za mobilizacijske poslove Ahmed Lončarević. Vučkovac. zatim Salih Gorak. bio je Đoko Gajić. Zamjenik komandanta prvo je bio Šehabudin Moranjak. Komanda mjesta Bosanski Šamac formirana u februaru 1944. Modriča i Gradačac. profesor. Zamjenik komandanta od februara 1944. Komanda mjesta Gradačac obuhvatala je naselja: Gradačac. a u Žabaru se nalazila samo kada su jedinice NOV i 201 .Šefkija Selimović. obuhvatala je naselja: Bosanski Šamac. a intendant Žarko Mihajlović. Zamjenik komandanta je bio Avdo Abdulahović. Od početka februara pa do povlačenja u centralnu Bosnu. komandant Komande mjesta bio je kapetan Muhamed Gagić. Dobrnju. Prvi komandant mjesta bio je Mehmedalija Tufekčić. a komandant je bio Pero Bosić. Prvi komandant komande mjesta bio je Salih Žilić. pomoćnik Mehmedalija Mujedinović.Rizo Redžepagić. Gornju i Donju Mionicu. zamjenik Mustafa Karić i pomoćnik Joco Bogdanović. a intendant . Ledenice. a zatim Muhamed Mehmedović.

knj. 23. Ona je obuhvatala sela Gornji i Donji Bukvik. 310-320). Vujičiće. dok.POJ bile na njegovoj teritoriji. II 1944. (Zbornik IV. Lukavac. a za pomoćnika Stevo Zivković. 178 178 Izvještaj komandanta 17. (Zbornik IV. a za pomoćnika Pavle Zarić. Gajeve i sela na neoslobođenoj teritoriji. str. dok 44 str. 77. za zamjenika Gojan Pajić. divizije od 10. 22. Za komandanta je imenovan Pero Stanković. 202 . Vitanović. 201-202) i Izvještaj Komande područja za Trebavu i Posavinu od 15. U komandi mjesta Bukvik za komandanta je postavljen Jovo Pajić. II 1942. za zamjenika Tošo Pavlović. knj.

GODINE .III Dio DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944.

GODINE RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA NA TERENU U TOM PERIODU POLITIČKI .DEJSTVA ODREDA U U CENTRALNOJ BOSNU BOSNI POVRATAK AKTIVNOST RAD ODREDA OD ISTOČNU DO SEPTEMBRA DECEMBRA I 1944.

kod željezničke stanice Komarica.Prnjavor. ap1 Zbornik IV. Štab 11. maja je na prostoriji sjevernog dijela centralne Bosne djejstvovala i 12. Prnjavorski prostoriju Kokori-Branešci. prešli željezničku prugu Brod-Doboj. a sa druga dva pravca Derventa-Prnjavor (tj. str. a Tešanjskoteslićki partizanski odred prostoriju Rastuša-Ukrinjica. Peta kozarska brigada bila je orijentisana prema Doboju i Tesliću. krajiška brigada bila je orijentisana na zatvaranje pravca Kotor-Varoš-Šiprage i Kotor-Varoš Skender Vakuf. dok 218. aprila naveče. maja. Motajički teren oko Rakovca.DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI U proljeće 1944. Njena 12. 205 . divizije 5. U toku pokreta. korpusa NOVJ. knj. divizije imao je pod svojom komandom i nekoliko partizanskih odreda koji su operisali po rubu slobodne teritorije srednje Bosne. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa članovima partijsko-političkih rukovodstava i drugim pozadinskim radnicima su 17. u sjevernom dijelu centralne Bosne dejstvovale su jedinice 11. na putu iz Ljeskovih voda u Stanare. Banjalučki partizanski odred je kontrolisao teren ispred planine Čemernice. slavonska brigada koja se poslije uspješnog napada na željezničku stanicu u Ljupljanici. koji je izvršen 9. 18. izvršili pokret pravcem Jakeš-Dugo Polje-Vučjak. Vratila u Slavoniju. 807. Vlašićki područje Vlašića. 1 Do 10. 25. obezbjeđivala je širu prostoriju oko slobodnog Prnjavora). i produžili u pravcu Ljeskovih Voda gdje su vodili borbu sa četnicima. Četrnaesta srednjobosanska brigada sa dva bataljona zatvarala je pravac Klašnice .

str. knj.5 U štabovima 18. dok 87. Od jednog dijela partijsko-političkih radnika. da su svoje jedinice razmjestili na prostoriju Jelanska-Stanari i da su uputili patrole prema 5. divizije 4 upućenom 15. brigade i štab Posavsko-trebavskog odreda. Ostružnja-Stanari sa zadatkom da zatvore pravce od Tešnja i Doboja i drugih neprijateljskih uporišta duž željezničke pruge Doboj-Derventa. jedinice su imale više sukoba sa manjim četničkim grupama. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. 48. izvršena je reorganizacija odreda. slavonska brigada i da odatle kontroliše teren prema Derventi i čisti teritoriju Detlaka od četnika. izvještavaju štab 11. pod imenom Štab grupe bataljona. 91. str. kozarske brigade koji se vraćao sa akcije na željezničku prugu Brod-Doboj kod Rudanke. maja Štabu 5. aprila. formirana je kulturno-umjetnička ekipa kao privremena jedinica. Zbornik IV. kod partijsko-političkih radnika iz Posavine i Trebave 6 kao i kod ostalih starješina i boraca vladalo je 2 3 4 5 6 Zbornik IV. korpusa kaže se da se 18. aprila 1944. knj. pa su štabovi brigade i odreda tražili od Štaba divizije da im dostavi izvjesnu količinu namirnica. 20. Posavsko-trebavski odred je 11. Komandir ekipe bio 206 . 3 Koncem maja 1944. dok. str. divizije je imao ovakav sastav: Miloš Šiljegović komandant. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred nalaze na liniji Glogovac-Pojezna-Osinja-D. knj.2 Odmah zatim. maja dobio zadatak da zaposjedne položaje u rejonu sela Glogove a. dok. Đurin Predojević zamjenik komandanta i Mirko Pekić načelnik štaba. Izvještaj Operativnog Štaba grupe bataljona od 20. (Zbornik IV. U izvještaju Štaba 11. str. dok. 180. U to vrijeme Štab 11. 99. koje je do tada držala 12. koja je davala priredbe za narod i za jedinice. 294-299.rila. 323-324). Osamnaesta hrvatska brigada je ostala u Stanarima. 25. kozarskoj brigadi. Blažo Đuričić politički komesar. divizije. pod čijom će operativnom komandom biti sve vrijeme boravka u srednjoj Bosni. U prva t r i dana boravka na teritoriji srednje Bosne. tako da su od četiri bataljona formirana dva brojno jaka bataljona. Od početka pokreta za 4 dana borci su primili samo dva obroka hrane. pretežno omladinskih rukovodilaca. 24. štab 18. 24. susreli su se sa jednim bataljonom 5. 301-302.

Patrola koja se 12. ostali su na Vučjaku i nastavili svoju političku aktivnost u mnogo težim uslovima.d. maja) počeo vršiti pripreme za pokret svojih jedinica na desnu stranu rijeke Bosne. Partijsko-politički radnici modričkog sreza. str. pa je Štab 18. drugi u Glogovcu. Jedan dio omladinskih rukovodilaca raspoređen je na dužnosti u 18. brigade (iako vijest nije bila tačna jer je 17. Štab 18. a kada odred krene u istočnu Bosnu. Hakija Muradbegović. divizije. prijeći preko rijeke Bosne i naći se na Trebavi. jer takav raspored bi bolje odgovarao pripremama za prelazak u istočnu Bosnu. krajiške brigade da jedan svoj bataljon drži na tromeđi. naoružanih automatskim oružjem. 173-177. a treći da zatvori pravac od Dervente. kako bi u pogodnom momentu mogle. a Ruža Spasojević komesar bolnice 18. Tako je skoro redovno cirkulisala kurirska veza između srednje i istočne Bosne u periodu od aprila do juna 1944. Štab 11. brigade. na čelu sa Borikom Stančićem. Zbog toga su preko rijeke Bosne često slate patrole za izviđanje. Uputio je patrolu sa porukom pozadinskim radnicima na Vučjaku da ispitaju gazove i prikupe čamce za prelaz preko rijeke Bosne. krajiški bataljon bi se odmah uputio u Glogovac i preuzeo njegove položaje. 7 207 . iz jednog pokreta. Tako je Fuad Suljić postao komesar čete. divizije je 15. Štabovi brigade i odreda su zato svoje jedinice držali bliže komunikaciji Brod-Doboj. Na Vučjaku su se održavali uz pomoć članova KPJ i SKOJ-a i ostalih pristalica NOP-a na terenu. maja 1944. Nastojeći da jedinice odreda i brigade drži što bliže rijeci Bosni. bataljonu 18. maja vratila iz istočne Bosne donijela je vijest da se na terenu Majevice i Posavine nalazi 17. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu. v. maja predložio Štabu 11. brigade je 12. Mira Bilbija omladinski rukovodilac u 4. kako bi održavao stalan kontakt sa jedinicama Posavsko-trebavskog odreda u Glogovcu. koji su najčešće izvršavali bezbjednosne i obavještajne zadatke. majevička brigada sa Štabom 38. brigada stigla na Majevicu 15. naredio Štabu 12.uvjerenje da će se u bliskoj budućnosti vratiti u istočnu Bosnu. brigade.7 je Salih Žilić. divizije da jedinice Posavsko-trebavskog odreda postavi tako da jedan bataljon bude u Ljeskovim Vodama. godine. Uz njih je bila grupa kurira. a politički komesar Teufik Imamović.

divizije naredio je 5. 30. 551) i bojna relacija 2. napali su neprijateljsko uporište u Kladarima. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda. str. hrvatskoj brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da napadnu na željezničku prugu Doboj-Derventa na dijelu Kladari-Johovac. a zaplijenjeno je 15 kg soli. bojne 4. Štab 11.Shodno naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ da sve jedinice pojačaju dejstva na komunikacije poslije njemačkog desanta na Drvar. hrvatske brigade poginula su dva borca. kada su jedinice odreda i brigade odstupile. a 15 ranjeno. a i zbog toga što bataljoni nisu jednovremeno izvršili napad. 208 . dok 155. jer je neprijatelj na vrijeme otkrio pokrete jedinica. Napad nije uspio. kozarske brigade koje su se nalazile na liniji Klupe-Pribinić-Čečava. pravcem Čavka-Čečava. divizije uputio je obavještenje potčinjenim jedinicama. 801). hrvatske brigade pod komandom zamjenika komandanta 18. Prvi bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. kozarskoj. 25.30 časova 30. a ukoliko u tome ne uspeju da krenu na zapad. Iz Posavsko-trebavskog odreda i 18.8 Istog dana. među kojima i Operativnom štabu 18. Uništena je lokomotiva i nekoliko vagona. V. Borba je trajala do 3. knj. hrvatske brigade.Omanjska-Jabučić-Ostružnja glava. 8 Izvještaj Operativnog štaba 18. (Zbornik IV. kapetana Veljka Jankovića. ubijeno 8 legionara i 5 Nijemaca. U to vrijeme su pristigle čete domobranske 3. (što znači da je tog dana još postojao njihov zajednički štab i da nije došlo do spajanja jedinica) da su jače neprijateljske snage krenule u napad širokim frontom od Banja Luke prema Tesliću. 218. maja. gađajući minobacačkom vatrom jedinice odreda i brigade. bataljon 18. Naređeno im je da brane položaje na liniji Stanari-Osredak i da održavaju vezu sa jedinicama 5. maja. (dok. maja Peta kozarska je napala neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu i postavila mine na željezničku prugu. zbornog područja za maj 1944. 1944.320-329-283 . hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda od 30. U toku noći 29/30. Štab 11. lovačke pukovnije iz Doboja i preduzele protivnapad pravcem k. 18. str. među njima i kapetan Veljko Janković. U slučaju da ne održe pomenute položaje preporučivalo se da pokušaju proboj u istočnu Bosnu.

) i popunjeni 1. divizije. hrvatske brigade. i 4. na osnovu odluke Okružnog komiteta KPJ i Štaba 11. hrvatske brigade. većina ljudstva iz Posavsko-trebavskog odreda prešla je u 18. Za vrijeme boravka u centralnoj Bosni jedinice odreda su koristile svaki slobodan dan za rad na vojnostručnoj i političkoj nastavi. hrvatsku brigadu. politički komesari Fehim Halilović i Ekrem Taslidžić. U odredu su formirane dvije čete. takođe. lovačke pukovnije pravcem Ukrinjica-Čečava. Ujutro 8. koje će po dolasku na svoj teren moći u sebe uključiti veći broj novih boraca. bataljon. Intendant odreda postao je Alija Repčić. a pravcem Osinja-Pojezna jedan bataljon 4. kapetan Nikola Simić postavljen je za načelnika štaba 18. divizije je raspolagao podacima o pripremama neprijatelja za napad. juna neprijatelj je preduzeo napad na slobodnu teritoriju iz više pravaca. juna. Zamjenici komandanta i političkog komesara nisu imenovani. Zamjenik komandanta odreda Mato Belić postao je komandant bataljona u 18. Od njih su formirana dva nova. Oko 70-80 boraca je ostalo u odredu do popune novim borcima. a Bešlaga Korajkić referent saniteta 18. Za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen je Pero Bosić. posadnog zdruga i Nijemci. Štab 11. a referent saniteta Selena Stojčević. i 3. pa je o tome unaprijed obavijestio svoje jedinice. iz Dervente tri bataljona 4. a za novog političkog komesara Mehmedalija Tufekčić. Ibro Dogladović obajveštajni oficir. a zamjenici komandira Halil Majstorović i Cviko Bosić. intenzivan rad partijskih organizacija jer je odred trebalo osposobiti da posluži kao čvrsto jezgro.Između 3. i 6. čije je sjedište bilo u Kulašima. a politički komesar Panto Nikolić prešao je na rad u partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu KPJ za Posavinu i Trebavu. Osamnaesta hrvatska brigada je dobila zadatak da napadne 14 209 . Komandiri tih četa u početku su bili Nedo Pisarević i Pavle Mihaljčić. svaka sa po 30-35 boraca. lovačke pukovnije. brigadi. zamjenici političkih komesara Kadro Ramić i Milan Kajganić. Iz Teslića su nastupali dijelovi 6. Dotadašnji komandant Posavskotrebavskog odreda. kompletna bataljona (2. Odvijao se.

petnaest minuta ranije nego što je predviđeno. najčešće na prostoriji Kulaši-Stanari-Osredci. pa su jedinice 18. Ranije dobijeni podaci govorili su da se u Foči nalazi jača domobranska jedinica. ali je sve svoje snage prikupio u Johovcu. 40. kozarske brigade. Bataljoni nisu mogli biti na vrijeme obaviješteni o početku napada zbog udaljenosti tako da nisu jednovremeno napali neprijatelja. Treći bataljon 5. ali im je ipak uspjelo da protjeraju neprijatelja sa Krnjina brda i Sokoline u pravcu Teslića. Iz oštećenog aviona iskočilo je pet članova posade. municiju i opremu. koje su prihvatili borci 1. kozarska brigada na sektoru Počivaljka-Brijest. U opštoj rezervi nalazile su se dvije čete 4. juna 1944. hrvatske brigade. Polovinom juna saveznički avioni počeli su dopremati jedinicama 11. ali se u toku 9 Izveštaj Štaba 18.neprijatelja na Sokolini i Krnjinom brdu (k. bataljona. Neprijatelj je u Foči bio brzo razbijen. br. bataljona) napale su neprijateljska uporišta u Foči i Johovcu. 866 f.45. Kod sela Pojezne 20. 38 i 40). Četvrti i Prvi su napali sa zakašnjenjem. Jedino je 2. Pored ovog zadatka odred je obezbjeđivao i rad pozadinskih ustanova u rejonu smještaja i ambulantu 18. brigade raspoređene na liniji Stanari-Vitkovci. Na neprijateljsko uporište u Foči napadali su 1. str. hrvatske brigade od 9. U toj borbi bataljoni su imali pet ranjenih boraca. reg. Napad na Foču počeo je u 23. bataljona 5. 26. Sedamnaestog juna jedinice 18. 3. brigade. i 3. NOP-a k. fond. od kojih dvojicu težih. Padobranima je spuštana oprema. dvije čete 3.9 Devetog juna neprijatelj je povukao svoje jedinice u Jelah i Teslić. 173-174 i Arhiv VII. koje je rasporedio u zgrade građene od tvrdog materijala. 210 . brigade uspio da izvrši napad u odrđeno vrijeme. bataljon 18.432). bataljona 18. Posavsko-trebavski odred je bio zadužen za obezbjeđenje mjesta spuštanja opreme i za njeno skupljanje. kozarske brigade trebalo je da napadne neprijatelja utvrđenog u školu u Ukrnjici. knj. pošto je neprijatelj otkrio nastupanje partizanskih jedinica. divizije naoružanje. hrvatske brigade (2. bataljon. (Zbornik IV. a 5. juna se srušio jedan saveznički bombarder. bataljona i jedna četa 4. dok.

brigade na grad sa jugoistočne strane je izostao. a samo sat i po kasnije nova formacija od oko 60 aviona Slavonski i Bosanski Brod. Osamnaesta brigada je prethodno napala ustaše u Plehanu.napada saznalo da se tu nalazi samo manja posada seoske domobranske milicije. a 22 su ranjena. 10 Radi rasterećenja pritiska neprijatelja na 10. Kada je stigla do Arabića. Zbog toga je štab 18. juna (Zbornik IV. dok. izvještaji Operativnog odjela MJNORS-a od 28. fond NOP-a k. str. str. 566-576). 211 . kada je po naređenju Štaba brigade obustavljen da bi se izbjegle uzaludne žrtve. brigade su se morale povući iz grada. 298. (dok. f. Napad 18. 45. Ujutro je do opkoljenih neprijateljskih jedinica u Derventi prodrla oklopnim vozom jedna bojna 4. pošto su evakuisale veliki plijen. i 18. 114. Napad je trajao do 3. pukovnije a jedinice 5. knj. divizije da pojača pritisak na neprijateljska uporišta na komunikaciji Brod-Doboj. juna izvrše napad na Derventu i okolna uporišta. 416-419). 14. divizije od kraja juna 1944.12 10 11 12 Izvještaj Štaba 18. krenula je nazad usiljenim maršem pošto nije čula borbu u gradu i nije uspostavila radio-vezu. knj. i 1. juna. izuzev zgrade gimnazije. Arhiv VII. U vezi s tim Štab 11. 150. 78. Bataljoni su napali neprijateljsko uporište u Johovcu tek u 1 sat. jer je brigada. hrvatske brigade od 18.. bataljonom napadne na Johovac. 344-352. brigade upale su u Derventu i zauzele sve objekte. bataljona zadrži u rezervi. 26. 3. Poginulo je 6 boraca. dok. izvještaj Štaba divizije o napadu na Derventu (dok. 20. 1944. dok 94. osposobio ih za odbranu i organizovao precizan sistem vatre. str. odakle je trebalo da izvrši napad. 26. pošto su morali prijeći za 1 sat razdaljinu između Foče i Johovca. pa su se ovi povukli u Derventu. izgubila mnogo vremena. korpusa naredio je Štabu 11. kozarske brigade od 30. 11 Jedinice 5. (dok. i 30-VI 1944. i 3. 102. 866. str. reg. 562 i dok 153. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu da 27. str. Tog dana formacija od oko 120 savezničkih aviona bombardovala je Slavonski Brod. divizije naredio je 5.30 časova. str. Tri borca su nestala u povlačenju. polazeći na dug zaobilazni put preko terena između neprijateljskih uporišta. str. Neprijatelj je zaposjeo zidane zgrade. VI. 558-581. pa su neki od njih i zarobljeni. a čete 4. br. 151. (Zbornik IV. u kojoj se neprijatelj utvrdio. Štab 5. proletersku diviziju. 377-379) izvještaj Štaba 5. brigade promijenio svoju raniju odluku i odlučio da sa 1.). Naređenje Štaba 11.

U okviru napada na neprijateljski garnizon u Derventi, Posavsko-trebavski odred je dobio zadatak da napadne neprijateljsku posadu u selu Ljupljanici, gdje se po prikupljenim podacima nalazilo 120 ustaša i da spriječi prodor neprijatelja ka Derventi iz pravca Doboja. Noć je bila bez mjesečine i čete odreda su se u najvećoj tišini privlačile neprijateljskim položajima. Kada su krenule u juriš, uvidjeli su da je neprijateljska posada napustila uporište. Poslije napada na Derventu odred se vratio u Kulaše. Štab 11. divizije naredio je 8. jula 5. 12. i 14. brigadi da svaka, sa po dva bataljona napadnu Teslić, a 18. hrvatskoj brigadi da sa svoja tri bataljona zatvori pravce koji iz Žepča i Maglaja vode ka Tešnju i Tesliću, a da jedan bataljon postavi zapadno od Tešnja na putu koji vodi za selo Džemilić.13 Poslije žestokih borbi Teslić je oslobođen 10. jula. Dvanaestog jula neprijatelj je iz Maglaja i Žepča preko Novog Šehera izvršio napad prema Crnom Vrhu, ali je bio odbijen. Noću 22/23. jula 2. bataljon 18. hrvatske brigade je služeći se varkom, a uz pomoć saradnika NOP-a iz grada, obmanuo je neprijatelja i oslobodio Tešanj. Tom prilikom je ubijeno 20 Nijemaca, a predalo se oko 300 domobrana. Zaplijenjeno je 5 mitraljeza, 1 minobacač, 10 puškomitraljeza, 5 automata, 250 pušaka i oko 100.000 metaka.14

POVRATAK U ISTOČNU BOSNU Naređenjem Vrhovnog štaba NOV i POJ od 18. jula 1944. godine, 11. divizija je stavljena pod komandu Štaba 3. korpusa, pa je prišla pripremi svojih jedinica za pokret u istočnu Bosnu. Određene su prostorije za prikupljanje jedinica. Za 5. kozarsku brigadu određena je prostorija Jelah-Mrkotići-Priljuzići; za 12. krajišku brigadu Teslić-Vrućica, a za 18. hrvatsku brigadu i Posavsko-trebavski odred-rejon Novi Šeher-Dubrava. Četrnaesta srednjobosanska brigada ostala
13 14

Zbornik Izvještaj str. 133) 147, str.

IV, knj. 27, dok. 26, str. 131-133. Štaba 11. divizije od 8. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 26, i izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade za juli 1944. (knj. 27. dok, 591-595).

212

je u centralnoj Bosni, a kasnije je ušla u sastav novoformirane 53. srednjobosanske divizije. Trebalo je da jedinice pripreme hranu za t r i dana marša, i da svaki bataljon bude snabdjeven sa najmanje 10.000 metaka, a minobacači sa po 40 mina. Svu opremu je trebalo transportovati konjima. 15 U istočnu Bosnu su jednovremeno trebale da pređu 6. lička i 11. divizija na odsjeku Topčić Polje - Begov Han. Na drugoj obali rijeke Bosne čekale su jedinice 16. vojvođanske divizije koje su imale zadatak da ih prihvate. Zapoviješću Štaba 11. divizije 5, 12, 18. brigada i Posavsko-trebavski odred trebalo je da krenu 27. jula u 18 časova na prostoriju Borice-Toletinac-Ponjeviči-Premet. Zapovijest je stigla kasno u Štab 18. brigade, pa zbog udaljenosti 1. i 3. bataljona marš nije mogao početi prije 28. jula u 18 časova. U marševskom poretku na čelu je, kao prethodnica divizije, išla 5. kozarska brigada, zatim Štab 11. divizije, pa 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred sa partijskim radnicima i delegatima II kongresa USAOJ-a iz istočne Bosne, a u zaštitnici - 12. krajiška brigada, Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred koji su krenuli iz sela Žarkovina u selo Ruževići. Do sela Rankoviča Posavskotrebavski odred kretao se iza 18. hrvatske brigade, a tu se između njega i brigade uklopio divizijski artiljerijski divizion i divizijska intendantura. U selu Rankovići u kolonu odreda ušli su delegati sa II kongresa USAOJ-a i partijski radnici iz istočne Bosne. Znaci raspoznavanja su bili »Franjo Rade«.16 Po dolasku u Mladikovinu 12. krajiška brigada je dobila naređenje da do 29. jula u 3 časa izvrši pokret pravcem Blatnica-Toletinac-Vidovići-Bukovi doli-Kozila-k.784-Balačić-Željezno Polje-Zobova ravan i da tu stigne u 18 časova. U 22 časova trebalo je da izvrši prijelaz preko rijeke Bosne, izbije na Kovaniće i Pleterak i uhvati vezu sa jedinicama 16. divizije koje su se trebale naći u rejonu sela Šagovića. Sa 12.
15 16

Naređenje Štaba 1]. divizije od 22. VII. 1944. (Zbornik IV. knj. 27, dok. 97. str. 394-396). Naređenje Štaba 11. divizije od 27. VII. 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 121, str. 491—492).

213

brigadom u istom pravcu krenuli su Štab 11. divizije, 18. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred. Peta kozarska brigada trebalo je da prijeđe rijeku Bosnu na gazovima kod Begovog Hana.1' Jedinice 11. divizije pokušale su da prijeđu rijeku Bosnu između Topčić Polja i Begovog Hana u noći 29/30. jula, na mjestima prelaza gdje je prethodne noći prešla 6. divizija, ali u tome nisu uspjele jer su jedna i druga obala rijeke kao i željeznička pruga i cesta bile zaposjednute jakim neprijateljskim snagama, čiju su glavninu sačinjavali bataljoni 13. puka 7. SS divizije Princ Eugen. Pokušaj prelaska je ponovljen i sljedeće noći između 30. i 31. jula. U svitanje 31. jula, poslije neuspjelog pokušaja prelaza rijeke, jedinice 11. divizije našle su se na padinama planine Mahnjače, više Begovog Hana i Topčić Polja. Štab divizije je odustao od daljih pokušaja prijelaza na tom sektoru i oko 2 časa poslije pola noći naredio jedinicama da se prikupe da bi krenule na novu prostoriju. Odred je dobio zadatak da zaposjedne jednu isturenu kamenitu kosu koja je s jedne strane bila nepristupačna. U provaliji se vidjelo selo, cesta i željeznička pruga. Borci su bili vrlo umorni pa su jedinice koristile predah da se malo odmore do novog pokreta. Kako je neprijatelj pratio radio-saobraćaj između Štaba 3. korpusa i Štaba 11. divizije, brzo je saznao za sadržaj poruke, pa je mogao efikasno djelovati i odmah uputiti svoje snage da prepriječe put nastupanju jedinica 11. divizije. Neprijatelj je znao da pred sobom ima 11. diviziju koja je morala forsirati rijeku Bosnu između Begovog Hana i Topčić Polja, gdje se mjesta prelaza (gazova) nalaze na bliskom odstojanju, pa je na tom rejonu skoncentrisao jake snage, zaposjeo željezničku prugu i cestu, i prirodne objekte koji ih nadvišavaju. Pored gazova su krstarili tenkovi. Kada je procjenio i izvidio gdje se nalaze jedinice pod komandom 11. divizije, ujutro 31. jula počeo je nastupanje sa fronta i na krilima uputivši i jednu svoju jedinicu u pozadinu jedinica 11. divizije. Jedna obuhvatna kolona se kretala iz sela Sta17

Naređenje Štaba 11. divizije od 28. jula 1944. (Zbornik IV, knj. 27. dok. 127, str. 502-504).

214

rine, a druga iz sela Bistrice. Kolona koja je trebala u pozadini presjeći odstupninu brigadama 11. divizije hitala je ka dominantnom visu Jelike (k.1332). Neprijatelj je imao namjeru da opkoli jedinice 11. divizije, sabije ih na što uži prostor, razbije i natjera da se probiju u pravcu Žepča, što bi za njih bilo najnepovoljnije. Borbu su primile 5. i 18. brigada na kosama oko Paložnice. Štab divizije je odlučio da jedinice izvuče prema zapadu, a 2. bataljon 12. brigade dobio je zadatak da zaposjedne vis Jelike, kuda su se trebale povući sve jedinice. Kada su stigli pred Jelike, borci 2. bataljona primijetili su Nijemce koji su sa druge strane prilazili visu. Razvila se borba u susretu u koju je ubačen 1. bataljon 5. brigade, a zatim i ostali njeni bataljoni. Vis Jelike je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku. Posavsko-trebavski odred je držao sa jednom četom iz 18. brigade, koja mu je upućena na pojačanje, položaje na središtu rasporeda jedinica. Oni su primjetili izduženu njemačku kolonu koja je ulazila u selo18. Štab odreda je odmah poslao kurira Nikolu Bosića sa izvještajem da Nijemci nastupaju prema visu Jelike. Borba je trajala od 8 do 13 časova, kada su se i poslijednji dijelovi 11. divizije izvukli ka Kozilima, Bjelobučju i Jezerima. Da bi izbjegle razbijanje i probile se iz obruča, jedinice 11. divizije imale su velike gubitke. Samo 5. kozarska brigada imala je 20 poginulih, 81 ranjenog i 49 nestalih.19 U jurišu na Jelike poginuo je i komandant 5. kozarske brigade, proslavljeni junak sa Kozare - Rade Kondić. 20 Od 1. do 5. avgusta jedinice 11. divizije su se nalazile na liniji Bjelobučje-Jezera-Panići. Sređivale su i analizirale nedostatke iz proteklog marša i borbi. Štabovi brigada su dostavili izbještaje Štabu divizije, a ovaj je depešom objasnio
18 19

20

Nijemci su u selu zatekli jednu patrolu odreda i pobili je. (Tu je poginuo omladinac Pačuković iz Modrice). Izvještaj Štaba 12. krajiške brigade od 2. 8. 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok. 8, str. 44—16) i izvještaj Štaba 5. kozarske brigade od 5. 8. 1944. (dok. 25, str. 144-145): Lj. Borojević, D. Samardžija i R. Bašić Peta kozarska brigada NOV brigada, Vojnoizdavački zavod Beograd, 1972. str. 198-199. Poginulog Kondića privremeno je zamijenio Lazo Radaković. Kada je 5. Kozarska brigada došla u istočnu Bosnu za njenog komandanta je ponovo postavljen Kozarčanin i to Dušan Egić dotadašnji komandant 17. majevačke brigade.

215

svoje postupke Štabu 3. korpusa i njajavio da ispituje mogućnost prebacivanja u istočnu Bosnu preko Trebave.21 Petog avgusta sa pomenute prostorije krenule su jedinice 11. divizije prema novom mjestu prebacivanja. Štab divizije je izdavao samo dnevne zapovijesti i obustavio je radiosaobraćaj sa Štabom 3. korpusa, kako bi sačuvao tajnost marša. Marševalo se bataljonskim kolonama, zaobilaznim putevima. Jedinice su isturale jača obezbjeđenja, a zastajalo se i odmaralo u šumama. Borcima je rečeno da idu, u veliku akciju na četnike u srednjoj Bosni. Prvog dana marša 18. brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su iz Buletića preko Miljkovca-Rovova-Oštre glavice i Brđana i stigli u Osredke. Peta brigada je stigla u Kulaše, a Dvanaesta u selo Ljeb. Slijedećeg dana sve jedinice su dobile naređenje da u noći između 6. i 7. avgusta nastave pokret i to: 18. brigada i Posavsko-trebavski odred u Crnču, 5. brigada preko Krnjina u Pojeznu, a 12. brigada u Jelansku. U šumama i skrovitim mjestima trebalo je predaniti, skuhati hranu i obezbijediti jedan rezervni obrok u mesu.22 Nastavljajući pokret prema istočnoj Bosni jedinice 11. divizije su u noći između 7. i 8. avgusta u tri kolone prešle cestu i ^željezničku prugu Doboj-Derventa. Kada je kolona 18. brigade i odreda prelazila preko pruge naišao je oklopni voz i otvorio vatru na kolonu u kojoj je ranjeno nekoliko boraca. U svitanje 8. avgusta jedinice su izbile na rijeku Bosnu, na gazove između sela Kožuha i Koprivne. Pošto su razbile iznenađene četnike, jedinice 11. divizije su ostale na Trebavi da se odmore i nahrane. Posavsko-trebavski odred je zaposjeo kose prema Modriči. Štab 11. divizije javio je 8. avgusta Štabu 3. korpusa da su njegove jedinice stigle na Trebavu i da 9. avgusta kreću na sektor Špionica-Srebrenik-Rapatnica. Slijedećeg dana kolona divizije je krenula pravcem Duge Njive-Pavlovići-Doborovci i dalje preko ceste Srnice-Gračanica. U prethodnici je bila 5. brigada koja je trebalo da isturi bočna
21 22

Izvod iz knjige depeše Štaba 3. korpusa primljenih od Štaba 11. divizije tokom avgusta 1944. (Zbornik IV, knj. 28, dok 128, str. 525-529). Zbornik IV, knj. 28. dok. 22, str. 118-119.

216

A J1

obezbjeđenja, iza nje je išla 12. brigada, pa Posavsko-trebavski odred sa pozadinskim radnicima, a u zaštitnici 18. brigada.23 Krajiške brigade su prešle komunikaciju bez borbe i povukle bočna obezbjeđenja. Neznajući za tu okolnost, Štab 18. brigade nije uputio svoje bočno obezbjeđenje. Izenada, dok su se nalazili u blizini komunikacije, na odred i 18. brigadu je otvorena jaka vatra sa visa Monj koji dominira terenom i komunikacijom. Zahvaljujući snalažljivosti komandanta i komesara odreda koji su poznavali teren, odred se brzo snašao, razbio ustaše koji su se pojavili na pravcu nastupanja kod sela Dobrovaca, prešao komunikaciju i uputio se u pravcu Sladna. Nijemci koji su pratili pokret 11. divizije, iznenadno su se pojavili iz pravca Gračanice, zaposjeli dominanti vis Monj, i počeli tući jedinice 18. brigade koje su se kretale preko otkrivenog terena. Komandant 18. hrvatske brigade, u nastojanju da spriječi opkoljavanje i razbijanje svojih jedinica, uputio je u pravcu neprijatelja otkrivenim terenom uz kosu jednu četu 4. bataljona i udarnu grupu 2. bataljona, koja je brojala 38 boraca i rukovodilaca. Svi su bili članovi KPJ i SKOJ-a. Grupa je bila naoružana sa 7 puškomitraljeza, 8 automata, puškama i bombama. Od rukovodilaca u grupi su bili zamjenik komandanta 2. bataljona, dvojica komesara četa, dvojica zamjenika komesara četa i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. Poslije teške i neravnopravne borbe četa 4. bataljona se vratila u sastav brigade, a udarna grupa je razbijena.24 Ostale jedinice brigade su prešle komunikaciju Srnice-Gračanica i predveče 10. avgusta stigle u selo Cage i Smoluću.25 U noći između 10. i 11. avgusta 11. divizije je idući u susret jedinicama 3. korpusa, prešla cestu i željezničku pru23 24 25

..

Zapovijest Štaba 11. divizije do 8. VIII 1944. (Zbornik IV, knj. 28. dok. 39. str. 199-201). Izvještaj štaba 18. hrvatske brigade štabu 11. divizije 13. avgusta 1944. godine (Zbornik IV. knj. 28, dok. 55, str. 266-267). U Smolićoj se tada nalazio Tuzlanski NOP odred, koji je vešto manevrišući održavao vezu sa aktivistima NOP-a, prikupljao obaještenja o neprijateljskim jedinicama i prihvatao dezertere iz 13. SS divizije. Komandant odreda je bio Boško Popović Popac. U Smolućoj su ostali Muhamed Kešetović i Ljubica Miljuš koji su dobili zadatak da obnove omladinsku organizaciju koja je razbijena za vrijeme četvoromjesećne esesovačko-četničke vladavine u tom kraju.

217

gu Tuzla-Doboj i rijeku Spreču na dijelu između Dobošnice i Puračića. Po prelasku rijeke 18. brigada i Posavsko-trebavski odred smjestili su se u selu Capardi kod Puračića. Pred polazak na marš, da bi se izbjeglo otkrivanje pravca pokreta puštena je vijest da se ide na Majevicu. U toku marša jedinice nisu naišle na jače neprijateljske snage. Imale su samo manje čarke sa zelenokadrovskim i četničkim grupama. Slijedeće noći 11. divizija se uputila ka prostoriji Banovići-Repnik, odakle je trebala prijeći komunikaciju Tuzla-Kladanj i na Birču se spojiti sa ostalim snagama 3. korpusa. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred krenuli su, 11. avgusta u 24 časa, preko Prokosovića, Hurića i Mehića i stigle u Repnik. Peta i 12. brigada su, takođe, stigle na prve kose Konjuha i zauzele položaje. Jedinice su bile premorene, a hrane nije bilo u ovom opustošenom kraju. Neprijatelj je znao da će jedinice 11. divizije pokušati da se prebace preko ceste Tuzla-Kladanj i zato je sa ostalih sektora doveo svoja 4 bataljona i počeo nastupanje sa ceste Živinice-Kladanj prema obroncima Konjuha, uz jaku artiljerijsku podršku. Jedinice 18. hrvatske brigade su napadnute čim su stigle na prostoriju Repnik-Omazići. Posavsko-trebavski odred je po dolasku u selo Hrvate morao uz borbu, noseći teške ranjenike, savlađivati uspone ka vrhovima Konjuha. Trinaestog avgusta neprijateljska kolona od 600 do 700 vojnika koja je nastupala pravcem Mušići-Vidova glava-Litva uspjela je da izađe na Brezovu glavu, na Konjuh planini. Artiljerija je tukla jače nego prethodnog dana pa su se granate svuda rasprskavale po šumi.26 Posavsko-trebavski odred je, zajedno sa 18. hrvatskom brigadom, vodio stalne borbe sa esesovcima koji su nastupali prema Konjuhu. Odred se morao povući u šume Konjuha, koji je bio nenaseljen i bezvodan, te se nametnuo problem ishrane boraca. Jedanput dnevno borci su dobijali porciju vruće vode u kojoj je bilo nekoliko grudvica brašna. Prišlo se i klanju konja iz komore, pa su neki borci oboljeli od dizenterije, a jedan je i umro (Cvijetin Stanković
26 Zbornik IV, knj. 28, dok. 55. str 268.

218

iz G. Slatine). Dvije desetine na čelu sa intendantima bataljona 18. brigade, koje su pošle u nabavku hrane, nisu se vratile. Odjeća i obuća boraca su bile dotrajale zbog pokreta koji su bili skoro svakodnevni i veoma iscrpljujući u zadnjih mjesec dana, pa je Štab 11. divizije depešom tražio od Štaba 3. korpusa da, avionskom pošiljkom, dostavi diviziji najmanje 500 pari cipela i 1000 odijela. Štab 3. korpusa je odgovorio da ih odjeća i obuća čekaju u Šekovićima. Ta vijest djelovala je ohrabrujuće na borce brigade i odreda da se samo o tome govorilo i sa nestrpljenjem čekao pokret u pravcu Šekovića.27 Sutradan su sve tri brigade izvršile protivnapad na neprijatelja, na liniji Tulovići-Podgorje-Hrvati, pa se neprijatelj privremeno povukao prema Živinicama. 28 Šestaestog avgusta neprijatelj je još jačim snagama istovremeno napao jedinice 11. divizije na Konjuhu i jedinice 38. i 27. divizije na Birču, da bi spriječio njihovo spajanje i eventualno prebacivanje u Srbiju (u depešama izmijenjenim između Vrhovnog štaba i Štaba 3. korpusa govorilo se o tom pokretu). Napadom neprijatelja obuhvaćen je čitav sektor između komunikacija Tuzla-Zvornik-Srebrenica-Vlasenica i komunikacije Tuzla-Kladanj. Od komunikacije Živinice-Kladanj prema Konjuhu nastupale su jake neprijateljske jedinice, podržane snažnom artiljerijskom vatrom, sa ciljem da se jedinicama 11. divizije spriječi spajanje sa jedinicama 38. divizije i da se odbace u puste krajeve prema rijekama Krivaji i Bosni. Sa ceste Živinice-Kladanj jedan bataljon 13. SS divizije je krenuo prema Šekovićima, prema bataljonima 17. majevičke brigade koja je imala zadatak da prihvati jedinice 11. divizije. Jedna jača neprijateljska jedinica krenula je iz Han-Pijeska preko Milan-planine u susret drugoj neprijateljskoj jedinici koja se kretala iz Kladnja sa ciljem da
27

28

Odjeća i obuća i izvjesna količina namirnica namijenjena 18. brigadi i Posavsko-trebavskom odredu bila je u Šekovićima, ali su je esesovci zajedno sa četnicima polovinom avgusta, pretresajući teren i paleći sve zgrade, pronašli i opljačkali. Izvještaj Štaba 18. hrvatske brigade od 13. VIII 1944. (Zbornik IV. knj. 28. dok. 55, str. 266-267) i izvještaj Štaba 11. divizije od 13. VIII 1944 (dok. 51. str. 256-258).

219

diviziji neprijatelj je upao u Repnik i Podgorje. (Zbornik IV knj. pređu cestu Živinice-Kladanj između Vranojevića i mosta kod Podgajeva 16. IX 1944. Odavde su 24. Osamnaesta brigada je zatim upućena na Borogovo i Papraću. knj. korpusa za avgust 1944. dok. korpusa put ka Majevici. str. majevička brigada. 128. brigada preduzele su 30. odvojeno od ostalih jedinica 11. a Posavsko-trebavski odred je stigao u zaselak Bečanoviće. korpusa i jedinica 11. VIII 1944.30 Naređenjem Štaba 3. 17. gdje im je Štab 3. korpusa od 29. 28. ali u tome nisu uspjeli. Slijedećih dana nastavile su pokret pravcem Vijaka-Očevje-Dragoradi-Medojevići i 23. 220 . 448-449). divizije.29 Žestoke borbe vođene su 16. avgusta stigli u Drapniće. avgusta izbile na Milan-planinu na liniji Žeravice-Ponijerka. (Zbornik IV. str. i 18. avgusta. divizije od koje su bili odvojeni četiri i po mjeseca. korpusa naredio da dođu u Birač. knj. 128. avgusta je prodro iz Banovića u Ribnicu u dolini Krivaje. majevičke i 18. divizije nalazila se i 17. dok. 28. Sav narod iz sela ispod Konjuha je izbjegao. 87.32 Kada su se susreli borci 17.31 U sastavu 38. i 17. avgusta protivnapad i protjerale neprijatelja preko rijeke Spreče. a 17. str. hrvatske i Posavsko-trebavskog odreda. divizije od 30. 29. 525-529) i izvještaj štaba 3. 514-520). 29. kao samostalne kolone. korpusa od 25. 128. mogla se uočiti razlika u 29 30 31 32 Izvještaj štaba 3. (Zbornik IV. dok. Zadnjih dana avgusta neprijatelj je pokušao da ovlada zaprečnom linijom Vis-Osmaci-Šarci da bi zapriječio jedinicama 3. 28. knj. Izvještaj Štaba 38. Pošto su se odlijepile od neprijatelja. 18. gdje mu je povjereno obezbjeđenje divizijske bolnice. IX 1944. jedinice 11. jer je smatrao da će one pokušati da prodru tim putem. avgusta na lijevu obalu Krivaje. dok. 514-520). Izvod iz knjige depeša 3. 113.naprave zaprečnu liniju na Milan-planini između jedinica 3. Osamnaesta hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred pokušali su da. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred vratili su se u sastav svoje matične 38. 376. str. dok. Na pravcu prema 11. (knj. korpusa od 29. Sedamnaesta i 18. avgusta. Zbornik IV. str. divizije prešle su 20. divizije. avgusta.

brigade i odreda nosili su različite uniforme. korpusa da glavninu svojih snaga orijentiše na ofanzivne operacije u Posavini i Trebavi. SS divizije i četnika na Šekoviće. koje su jedino odoljele vatri. dio kontigenta je ustupan narodu putem narodnooslobodilačkih odbora. Od stoke je ostala samo po neka krava koju su vlasnici vodili u zbijeg. staje i kolibe na čitavom prostoru od ceste Tuzla-Kladanj do ceste Zvornik-Srebrenica. borci 18. avgusta 1944. partizanske jedinice su obezbjeđivale zbjegove naroda.obući. kako bi djeci i ranjenicima obezbijedili po šoljicu mlijeka. sa zadatkom da djejstvuje u dolini srednje Drine i Spreče. Za operacije u Posavini i na Trebavi Štab 3. Narod je i pored nemaštine sve davao vojsci. ali partizani nisu ostali dužni. Mnoge djevojke su tada sebi šile bluze od raznobojnih savezničkih padobrana. a da jednu diviziju ostave na sektoru Birča. diviziju je ostavio na sektoru Birča. Neprijatelj je popalio sve kuće. Tridesetosma divizija je dobila zadatak da 1. kao prethodnica glavne kolone. a 27. i 11. od njemačkih bluza do civilne odjeće. borci Posavsko-trebavskog odreda su prvi put imali priliku da upoznaju Šekoviće i Šekovljane i svu ljubav i žrtve koje je narod tog kraja dao kao svoj doprinos narodnooslobodilačkoj borbi. diviziju. a sutradan krenuti u pravcu Turije i preko 221 . Dok su borci 17. a jeo se bez soli. i imali oružje koje su zaplijenili od domobrana i Nijemaca. Kada je u julu počela obilnije stizati pomoć od saveznika. majevičke brigade bili obučeni u engleske uniforme i imali englesko naoružanje. Od voća je jedino bilo džanarika.Berići-Odorovići-Litva-Tulovići-Treštenica gdje će prenoćiti. septembra. Iz zgarišta su virile samo peći sa čunkovima. odjeći i naoružanju. Obezbjeđujući divizijsku bolnicu u Bečanovićima. koliko su trajali napadi jedinica 14. Sve vrijeme od aprila do avgusta 1944. Direktivom Vrhovnog štaba NOV i POJ od 30. naređeno je Štabu 3. krene pravcem: Džebarska gradina-Naseoci-Vinojevici . Za ishranu se koristio još neuzreli ječam koji su žene žnjele i tucale u drvenim sudovima. korpusa je odredio 38. Iz krompirišta se vadio nedozreli krompir i stavljao u porcije bez vode da se skuha u svojoj pari.

divizije izvršile su pokret u selo Turiju gdje su spremile hranu. koja je bila formirana na putu Džebarska gradina-Gladojevići-Naseoci. septembra jedinice su se smjestile na prostoriji Tulovići-Trštenica. U predvečerje 2. Sedamnaesta majevička brigada je nastupala u lijevoj. majevičke brigade imali su priliku da vide i pozdrave mnoge svoje drugove iz 18.to su bile vijesti koje su zadnjih deset dana uzbuđivale borce NOV i POJ i govorile da se rat bliži kraju. Raspoloženje je bilo odlično. hrvatske brigade i Posavsko-trebavskog odreda o kojima nisu ništa ćuli dugo vremena. str. Kolone su između Sižja i Krtove izbile na Stameniće i kod mlina prešle rijeku Spreču. a 18. 222 . knj. Posavsko-trebavski odred i divizijska bolnica u desnoj koloni. divizije od 1. Prethodnica kolone bila je 17. pravcem Turija-Milino Selo. 3. sa kojima su vodili teške borbe punih 6 mjeseci. 118. Borci su od radosti bacali kape uvis i grlili se. Zapovijest Štaba 38. srećni da su dočekali dan da esesovci. 29. Noć je bila topla. oslobođen je Pariz. čekaju da polože oružje. zbog mnogih partizanskih i savezničkih pobjeda. Komunikacija Tuzla-Kladanj je porušena na nekoliko mjesta. Sutradan.obronaka planine Ozren ka komunikaciji Tuzla-Doboj. septembra. pa je pokret bio otežan. Neprijatelja. majevička brigada. Jedinice su se sukobile sa manjim četničkim grupa33 34 Zbornik IV knj. jedinice NOV su napredovale. Članovi engleske vojne misije pri Štabu 3. Na tom maršu borci 17. Kapitulirala je Rumunija. 6. hrvatska.34 Te noći je padala jaka kiša. str. Za njom je išao Posavsko-trebavski odred sa divizijskom bolnicom i 18. Tada su borci prvi put poslije dugo vremena jeli kuhano meso sa povrćem i hljebom. sve jedinice 38. kao da nigde nije bilo. 470-472. 27-31). dok. IX 1944. kroz Srbiju. Kroz kolonu se pronjela vijest da u dolini Spreče stotine pripadnika 13. dok. U 19 časova nastavljen je put iz sela Turije u dvije kolone. (Zbornik IV. 33 Divizija je krenula u jednoj koloni. 28. Banja Luka je napadnuta . korpusa čudili su se naglom izlivu radosti i pitali šta se dešava. SS divizije čeka na predaju. Zadnjih dana su bili svjedoci čestih veselja. hrvatska brigada kao zaštitnica.

divizije prema Trebavi i Posavini. Sutrašnji dan jedinice su provele na odmoru u selima Gnojnica i Orahovica. divizije tražili su u razmjenu Marka Filipovića i još neke partizane.ma. septembra je nastavljen pokret opštim pravcem Orahovica-Vranovići-Doborovci-Biberovo Polje. 1. Željeznička pruga Doboj-Tuzla je porušena na nekoliko mjesta. Na zasjedu na cesti naletjeli su jedan njemački oficir i dva podoficira u automobilu. divizije. br. Posavsko-trebavski odred se kretao sa divizijskom bolnicom pravcem: Moranjci-Falešići-Murati-Omerbašići-Kupresi-Biberovo Polje. br. 1253. Iz njegove kožne torbe izvađene su mape s pravcima pokreta jedinica 38. 1. bataljona 17. čiji su se meci rasprskavali na mjestu udara. 35 i f. Neprijatelju su naneseni znatni gubici.flakova. 6. Pri prelasku ceste Gradačac-Gračanica na okukama su postavljene dvije zasjede. a ranjeno 12 boraca 18. 32. 1258. jedna u momentu ispaljenja. reg. Stigla su mu i dva tenka kao pojačanje iz Brčkog. a 5. Neprijatelj se ogorčeno branio u Srnicama. jedna iz 4. reg. majevičke brigade. ali uporište nije osvojeno. Iz odreda je teško ranjen Miljo Ilić. Podoficiri su ubijeni. 223 . fond NOP-a k. a oficir je zarobljen. SS divizije. fond NOP-a k. 2. Kasnije se na saslušanju utvrdilo da je bio intendant 13. br. Arhiv VII. a druga iz 18. do razmjene nije došlo. Došlo je do sastanka. pa su Nijemci za njega nudili razmjenu zarobljenika. brigade tada osjetili dejstvo protivavionskih mitraljeza . 32. reg. a druga u momentu udara. i 38. ali pošto su Nijemci Filipovića ranije ubili. Poginulo je 10. a i ustaše iz Gračanice su pokušale prodrijeti do Srnica. brigade. brigada je napala neprijateljsko uporište u Srnicama. Napad na Srnice ponovljen je i sljedeće noći jačim snagama. Predstavnici Štaba 38. Prvi put su borci 18. Naveče istog dana 18. hrvatske brigade.33 Čim je primjetio pokret 11. tako da su se čule dvije detonacije. On se u početku drsko ponašao. 36 35 36 Arhiv VII. f. f. a dva bataljona 17. neprijatelj je odmah za njima uputio svoje jače snage. majevičke brigade neprijateljske položaje kod Kerepa.

IX. krajiške u to vrijeme bio je Mile Vučenovič politički komesar Milutin Vujović. str. srednjobosanske i 28.39 37 38 39 U štabu 11. Zapovijest Štaba 38. gde su se trebali spustiti saveznički avioni sa potrebnom opremom i da ukrcaju teške ranjenike. zamjenik komandanta i Miloš Pajković. divizija što prije prebaci u Srbiju. a 18. Sedmog septembra jedinice 11. a pomoćnik političkog komesara Mirko Vranić. Pošto su Nijemcima i ustašama pristigla pojačanja iz Tuzle. divizije od 7. Neprijatelj je imao velike gubitke u ljudstvu i materijalu i zbog toga nije mogao odvojiti jače snage protiv jedinica 11. napale su jak neprijateljski garnizon u Doboju. Mašo Ibrahimpašić. Unaprijed je sa oficirima 6. septembra nastavile pokret preko Turije-Omazića-Bašigovaca-Osmaka do Kostijerova kod Drinjače. korpusa Košta Nađ i Vlado Popović. (Zbornik IV knj. i dok. Komandant 12. 29. godine. dok. 204-206. jedinice 38. septembra 38 vodile borbu sa esesovcima i četnicima na Trebavi. Da bi obavile zadatak na vrijeme sedamnaesta brigada krenula je u Skugrić i Čardak. Tog dana 8. što je dovelo do velikih gubitaka na obje strane. divizije su izvršile pokret pravcem Sladno-Džakule. septembra 1944. jedinice 53. prešle Drinu i nastavile operaciju u zapadnoj Srbiji do oslobođenja Beograda. kozarske brigade sačinjavali su: Dušan Egić. i 38. Tim avionima trebalo je da se prebace u sjedište Vrhovnog štaba komandant i komesar 3. godine. IX 1944.37 Pošto su 8. gdje su se odmorile. Imale su zadatak da uspostave pomoćni aerodrom kod samostana Svete Filomene. Posavsko-trebavski odred zajedno sa dijelovima Tuzlanskog NOP odreda i 2. korpusa je naredio da se obustave napadi na Srnice i Srebrenik i da se 11. Posije toga Štab 3. divizije pošle su navečer na prostoriju istočno od Modriča. Mirko Šiljak. brigada u Tolisu. Napad je izveden danju. bataljonom 17. slavonske divizije. str. domobranske pukovnije ugovoren njen prelazak na stranu NOV-a. Na tom putu je odred uz pomoć mještana nosio teške ranjenike. Mjesto zamjenika komandanta bilo je upražnjeno. Štab 5. 44. komandant. divizije nije tada bilo kadrovskih promena. divizije na sektoru Gračanica-Gradačac-Modriča. 212-213). brigade krenuo je pravcem Džakule-Donja Međeđa-Donja Zelinja-Donja Rajska-Bjelika-Tolisa i razmjestio se u Tolisi kod škole.Tih dana Kozarčani su napali esesovce i ustaše koji su se utvrdili u Srebreniku i Sokolu. gdje su 16. zamjenik komesara. Borbe su nastavljene i slijedećeg dana. zajedno sa Mačvanskim NOP odredom. 224 . politički komesar. a zatim 10. 1944. Dervente i Žepča napad je obustavljen. i 8. 48.

majevačke brigade. Posavsko-trebavski odred marševao je u koloni iza 17. Dvanaestog septembra na dva bataljona 17. Beograd 1957.42 U toku napada primljeno je naređenje Štaba 3. 225 . fond NOP-a. 41 Da bi se avioni mogli bezbjedno spustiti i uzlijetati. pa su pretrpjeli znatne gubitke. 29. brigade krenule su u napad na Modriču. 40. 1258. koji su se nalazili u selu Čardaku. pa avioni nisu ni dolazili. IX 1944. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije 1944-1945. Bataljoni su se morali probijati preko raskvašenih izoranih njiva. 1. isto.43 Za vrijeme dok su se jedinice 38. divizije naredio je svoj i m jedinicama da izvrše pokret u pravcu Trebave. divizije nalazile na Trebavi i Posavini. Štab 38.40 Trinaestog septembra jedinice 18. ustaše i četnici. Posavsko-trevaski odred je sa divizijskom bolnicom izvršio pokret pravcem Koprivska-Trebava-Simići-Cerova. divizija usiljenim maršem krene prema Tuzli i da 17 septembra u 5 časova učestvuje u napadu na tamošnji neprijateljski garnizon. U garnizonima su ostale uglavnom kvislin40 41 42 43 Arhiv VII. Da bi se izbjegao napad udruženih neprijateljskih jedinica na nepovoljnom terenu. br. korpusa da 38. Nijemci su izvukli znatan broj svojih snaga da bi spriječili nadiranje jedinica NOV kroz Srbiju i jedinica Crvene armije prema istočnim granicama Jugoslavije. (Zbornik IV. strana 332. divizije od 13. 295-297). ali ga nisu moble zauzeti. 38. 66. br. f. brigade su 14/15. Predvečer je izvršen protivnapad i neprijatelj je protjeran. septembra napadale na Garevac. dok.Druge noći padala je jaka kiša. Jedinice 18. situacija se u ostalim dijelovima istočne Bosne i u samoj Tuzli znatno izmijenila. rodila se zamisao da se pomoćni aerodrom uspostavi na poljoprivrednom dobru kod Modriče. Vojnoistorijski institut JNA. reg. Poslije oslobođenja Modriče u kojoj je Posavsko-trebavski odred ostao kao posadna jedinica. reg. str. knj. majevačke brigade i divizijske bolnice pravcem: Orahova šuma-Visibaba i postavio se na liniji: Koprivna-Koprivska Trebava-Vranjak. izvršili su koncentričan napad esesovci. Zapovijest štaba 38. trebalo je ovladati selom Garevcem gdje su se u bunkerima i zgradama od tvrdog materijala utvrdile ustaše. k.

(knj. diviziji da svoje jedinice orijentiše prema Tuzli. dok. str. Dvije brigade 27. Poziv maršala Tita za predaju koristile su mnoge domobranske jedinice i masovno su prelazile na stranu NOV-a. divizijska bolnica i jedan bataljon 18. prebacila južnije. divizije od 30. 405-407) i naređenje Štaba 38. knj. bio je kišovit. divizije su oslobodile 13. 69. diviziju koja je sada imala još jednu brigadu . 29. (Zbornik IV. IX 1944. divizije od 20. septembra 1944. a Tuzlanski NOP odred Lukavac. Jedinice 38. divizije su krenule prema Tuzli. a borci su bili neraspoloženi vidjevši da cijela divizija ide na jug. 44 45 Zapovijest Štaba 38. domobranskog zdruga (zeleni kadar) i 13. divizije od 13. Posavsko-trebavski odred je sa 18. 586-587). Odmah poslije oslobođenja Tuzle. Gračanice i Gradačca i da kod Modriče prihvati 28. 44 Oslobođenjem Tuzle došlo je do razmaha NOB-a u sjeveroistočnoj Bosni i do rasula u neprijateljskim jedinicama. septembar. Zapovijest Štaba 38.Dvadeset i prvu formiranu 19.ške jedinice. a sutradan oko 10 časova. str. str. pa je Štab 3. hrvatske brigade. 29. Divizija je marševala u tri ešalona. Štab 3. čuli su da su jedinice 27. 15. 93. septembra Zvornik. 226 . slavonsku diviziju koja se iz Slavonije preko srednje Bosne prebacivala u istočnu Bosnu. Tek kada su slijedećeg dana stigli pred Tuzlu. da bi učestvovala u oslobođenju Beograda. (Zbornik IV. posebno u redovima 10. 308). Ona je trebala da zatvori pravce od Doboja.45 odakle je morala nastaviti nastupnim maršem za zapadnu Srbiju. dok. 29. Dvadesetosma divizija se međutim. SS divizije Handžar. brigade 27. U drugom ešalonu marševali su pravcem Kulina-Visibaba-Krečane-Donja Zeljina. Posavsko-trebavski odred. U takvoj situaciji dijelovi 19. Taj dan. septembra u rejon Seona-Cage. korpusa naredio i 38. godine na prostoriju Trebave i Posavine. knj. brigadom stigao u rejon Kreka-Moluhe-Piskavica. divizije već oslobodile grad. IX 1944. ponegdje je dolazilo do puškaranja sa trebavskim četnicima. dok. i 20. korpusa orijentisao je 38. IX 1944. između Maglaja i Zavidovića. 138. divizije su stigle 16.

jula 1944. III 1944. avgusta 1944. 8). donijeta odluka da se skupština narodnih predstavnika što prije održi. Jedina oslobođena teritorija u istočnoj Bosni u to vrijeme bila je Birač. Na skupštini je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor za istočnu Bosnu od 26 članova i izvršni odbor od sedam članova. gdje su se nalazili mnogi članovi narodnooslobodilačkih odbora iz cijele istočne Bosne. 227 . Boro Popović. Boro Popović je 46 47 Iz Posavine i Trebave vijećnici AVNOJ-a su bili Uglješa Danilović. a među njima i članovi Okružnog i sreskih narodnooslobodilačkih odbora i jedan dio vijećnika AVNOJ-a i ZAVNOBiH-a iz istočne Bosne. Vijećnici ZAVNOBiH-a su bili: Uglješa Danilović. Mevla Jakupović i Mustafa Porobić (Front slobode. br. Edhem Čamo za srez Gradačac. Za predsjednika je izabran Miloš Škorić. Mujo Hodžić.član Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu.46 Oni su prisustvovali Drugom zasijedanju ovog najvišeg zakonodavno-izvršnog tijela Bosne i Hercegovine. Edhem Čamo. pa je na sastanku Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. a za sekretara Stevo Popović . IX 1944.Sa brigadom i odredom iz srednje Bosne vratili su se partijsko-politički radnici iz Posavine i sa Trebave. Sedam dana kasnije. među kojima i predstavnici iz Posavine i Trebave. juna i 2. obnovi privrede i društvenog života na oslobođenim teritorijama i. na šumovitom brežuljku više popaljenog sela Vasilića. Cvijetin Mijatović za srez Brčko. Mustafa Rustanbegović. Brano Savić. Na zasijedanju je bilo prisutno svega 15 vijećnika iz istočne Bosne. Deklaraciju o pravima građana Bosne i Hercegovine. 27. zamjenik Mustafa Rustanbegović. posebno. Boro Popović i Seja Jovanović. održana je skupština narodnih predstavnika istočne Bosne na kojoj je bilo prisutno oko stotinu lica. str. za srez Modrica. 3. zamjenik Muhidin Begić. u Sanskom Mostu. koje je održano između 30. Za članove Izvršnog odbora izabrani su i: Tomo Manjkalović.47 Na svom Drugom zasijedanju ZAVNOBiH je donio više odluka o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti. 4 od 10. a 39 ih nije moglo stići zbog ofanzive neprijatelja na istočnu Bosnu koja je prekinula kanale komuniciranja između istočne i srednje Bosne. Odlukom o daljoj izgradnji i organizaciji vlasti predviđeno je da se što prije na oblasnim i okružnim skupštinama izvrši izbor oblasnih i okružnih narodnooslobodilačkih odbora.

Konferenciji je prisustvovalo 150 delegata koji su poslije uvodnog izlaganja Rodoljuba Čolakovića. Na konferenciji je izabran Izvršni odbor od 28 članova sa predsjednikom dr Vojislavom Kecmanovićem. Prilozi instituta za istoriju br.snažiti bratstvo Srba.ubrzati proces prilaženja narodnih masa NOP-u i pojačati priliv boraca u NOV i POJ. Poslije 3 dana na Birču su izabrani Okružni N0 odbori za Romaniju i Birč.48 Tako je neposredno poslije II zasijedanja ZAVNOBiH-a održana Prva zemaljska konferencija Narodnooslobodilačkog pokreta za Bosnu i Hercegovinu. proglašeni za najviše zakonodavne i izvršne organe narodne vlasti. Tada se očekivalo da će uskoro doći do održavanja skupštine za izbor Okružnog N 0 0 za Majevicu i Okružnog N 0 0 za Posavinu i Trebavu. Narodnooslobodilački front (NOF) je postojao od početka ustanka 1941. godine. sekretarom Pokrajinskog komiteta KPJ za Bosnu i Hercegovinu. . ali se to nije ostvarilo zbog prisustva jakih neprijateljskih snaga na tom terenu. o zadacima NOF-a. . odmah je iskrsla potreba da se konstituiše opšta politička organizacija koja će preuzeti ulogu političkog mobilizatora naroda. Muslimana i Hrvata. tek od sredine 1944. 48 Drago Borovčanin: O izgradnji bosansko-hercegovačke državnosti poslije Drugog zasijedanja AVNOJ-a. potpredsjednicima Sulejmanom Filipovićem i Jakovom Grgurićem i sekretarom Đurom Pucarom. koncem prve polovine 1944. pod pojmom NOF tretirao se politički pokret u cjelini.imenovan za načelnika Privrednog odjeljenja. koncem novembra 1943. 13/1977. a u SR Bosni i Hercegovini ZAVNOBiH. . Oblasni N 0 0 je premjestio svoje sjedište u Tuzlu poslije njenog oslobođenja. donijeli sljedeće zaključke: .formirati odbore NOF-a koji će biti oslonac narodnoj vlasti. Kada su AVNOJ.organizaciono učvrstiti narodnooslobodilački pokret u seoskim i gradskim odborima. međutim. 228 . a uskoro u oslobođenoj Tuzli i Okružni N 0 0 za tuzlanski okrug.

AKTIVNOST ODREDA OD SEPTEMBRA DO DECEMBRA 1944. oslobodile Rumuniju i početkom septembra Bugarsku. sekretar Oblasnog komiteta KPJ. Potpredsjednici su bili: Omer Gluhić i Jure Begić. Haso Burić. na kojoj je izabran Oblasni odbor JNOF-a. GODINE Polovinom septembra 1944. Za predsjednika je izabran Pero Đukanović. Mujbeg Rustanbegović. Niko Stanić. Bogomir Brajković i Hamdija Ćemerlić. septembra održana Oblasna konferencija Narodnooslobodilačkog fronta za istočnu Bosnu. Drago Stefanović Šico. očekivalo se da će njemačka vojska uskoro položiti oružje. Zora Nikolić. Na istoku su jedinice sovjetske armije. knjiga 2. vojvođanskog korpusa u Srbiju i narastanjem 49 Oslobodilački rat. Istupanje Rumunije i Bugarske iz Trojnog pakta dovelo je njemačke jedinice na Balkanu u vrlo tešku strategijsku situaciju. Da bi omogućila izvlačenje svojih snaga iz Grčke njemačka komanda za jugoistok odlučila je da obrazuje front na istočnim granicama Srbije i Makedonije. Stevo Popović. Dušan Kajmaković. jedinice zapadnih saveznika izbile su na Rajnu. Muradbeg Zaimović. jedinica 1. krajem avgusta. a za sekretara Cvijetin Mijatović. 229 . Ratko Perić. a članovi Mujo Hodžić. Svetolik Gospić. Pero Kosorić. Raspoložive snage nisu bile u stanju da spriječe uspješno nadiranje jedinica južnog krila 3. Po povratku delegata iz srednje Bosne na Birču je 3. Muharembeg Ćemerlić. Dušan Ćurković. niti da zaustave prodor jedinica NOVJ kroz Srbiju. 49 Prodorom Operativne grupe divizija. Savo Savić. Stevo Pređa. Slavko Mićanović i Mustafa Porobić. Tošo Vujasinović. Poslije oslobođenja Francuske. proleterskog i 12. Sa konferencije je upućen proglas narodima Bosne i Hercegovine. ukrajinskog fronta sovjetske armije. a krajem septembra izbile na jugoslovensko-rumunsku granicu.Iz istočne Bosne u izvršni odbor su ušli: Rodoljub Čolaković. 274. Edhem Čamo. Miloš Škorić. str.

Ovim se pružila inicijativa štabovima partizanskih odreda. korpusa izvršio je novi raspored svojih jedinica. kako bi mogli uspješnije djelovati. 5 ' a Štabu Tridesetosme 50 51 Naređenje Štaba 3. 393-395). Bosne. novopristigla 28. i 5. Uspostavljena je veza sa preostala četiri člana KPJ na tom terenu. brodske brigade koji su nastupali pravcem: Humci-Nahvijojci-Brnjik kretao se Dževad Kobić. a drugi u zapadnoj i srednjoj. Sarajevo. 29. Štab 3. Vrbasa i Une bilo od velike operativno-strategijske važnosti. naročito u dolinama Drine. korpusa tada su bili: Birčanski. godine.30 Krajem septembra 1944. IX 1944. i brojni partizanski odredi. Srebrenički i Kladanjski partizanski NOP odred. 230 . Štab 3. slavonska divizija je upućena na Majevicu. Zbog opšteg razvoja situacije. Bosni i Crnoj Gori uvećan je i značaj bosanskog operativnog područja za obe ratujuće strane. korpusa je prenosio naređenja odredima preko operativnih jedinica koje su se nalazile na prostoriji odreda. (Arhiv instituta IRP. Zbog nemogućnosti odvijanja direktnih veza. prvi u istočnoj. Sa jedinicama 28. a najkraćom vezom izvještavati o akcijama. dok.partizanskih snaga u Srbiji. Majevički. 89. Dževad Kobić je ostao na terenu. korpusa je odlučio da osamostali partizanske odrede na području istočne Bosne. str. Sa dva bataljona 25. organzovanije raditi na mobilizaciji novog ljudstva i efikasnije obezbjeđivati slobodnu teritoriju. Na njihovim operacijskim prostorijama dejstvovali su pored divizija i brigada. (Zbornik IV. naznačavajući mjesto i vrijeme vođenja borbe. Uspjesi odreda su se cijenili po tome koliko je odred izveo akcija i koliko je uputio novih boraca za popunu brigada. kako bi što uspješnije izvodili akcije. uslijed pomanjkanja radio-sredstava. korpus NOVJ. Posavsko-trebavski. Štab 3. Zelenokadrovci nisu pružili otpor. a mnogi su se i predali. Poslije odlaska slavonske jedinice. Pod komandom 3. slavonske divizije pošla je na Majevicu i grupa partijsko-političkih radnika. korpusa od 19. a posebno situacije u istočnoj Bosni. Dvadesetsedma divizija je ostala na prostoriji Zvornik-Tuzla. knj. U Bosni su tada ostali 3. Odredi su morali svakih 15 dana podnositi izvještaje o brojnom stanju ljudstva i naoružanja. Tuzlanski. Za Nijemce je držanje glavnih komunikacija u Bosni. neprijateljske gubitke i vlastite gubitke u ljudstvu i naoružanju. br. 3844). Zbirka NOR-a kat.

Dušanovića i Simeunovića ubili su 22. situacija se na terenu umnogome izmijenila na štetu narodnooslobodilačkog pokreta. Za vrijeme odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. br. reg. f. VII 1944. 21. ustaše i četnici. Zeleni kadar kojeg ranije nije bilo u Gradačcu i okolini. 99. terorom i drugim oblicima pritiska. (Zbornik IV. starice Sajdu i 52 53 Direktiva Štaba 3.divizije predočeno je da će poslije likvidacije neprijatelja u Gračanici. IX 1944. Ivana Lakića i Cviju Mitrovića iz Srnica Iliju Pajića. 156. fond NDH. pojavio se odmah nakon odlaska odreda i brigade u centralnu Bosnu i brojno narastao na oko 1300 do 1500 pripadnika. Trebavski četnici su takođe povećali svoje brojno stanje od ranijih 1200 na 2000 četnika. uništi posavske četnike i ispita stanje neprijateljskih snaga u Brčkom i okolini. Miladinovića. 29. 41). Đorđa Perića. 1. većinom su izginuli ili deportovani u logore. okupator i kvislinzi su vršili strašan teror. Marka Lugonjića. 52 Za vrijeme četvoromjesečnog odsustva jedinica NOV i POJ iz Posavine i Trebave. Begu Maslića i Satku Nukić iz Brnjika. Abdulkadira Fazlića. f. br. raspoređenih po mjestima i hrvatsk i m selima. Marka Dušanovića. Esesovci. 424-426. godine u Crkvini četnici Slatinskog bataljona (Arhiv VII. korpusa od 22. Članovi KPJ i SKOJ-a. knj. Simu Simeunovića. Perića. dok. dobiti zadatak da zauzme Srnice i Gradačac. 231 . Borbeni moral ovih kvislinga bio je slab. Arhiv VII. a negdje utrostručile svoje brojno stanje mobilizacijom. Marka Miloševića. Bilo ih je oko 2000. SS divizije i ustaša koji su ranije bilo pod komandom Ibrahima Pjanića.). reg. Tišini. k. 1250. Sarinu Dogladović. Kvislinške vojne formacije su se negdje udvostručile. Muradifa Muradbegovića. su ubili poznate aktiviste NOP-a: Mehmeda Imamovića. Među zelenokadrovcima bilo je i dezertera iz 13. koji su po zadatku ostali na terenu. Slična je sudbina zadesila odbornike narodnooslobodilačkih odbora. k. I ustaše su postale brojnije. Posavski četnici su povećali brojno stanje od ranijih 400 na 1200 do 1500 četnika i nalazili se u selima gdje ih ranije nije bilo (Miloševcu. str.33 Marka i Tomu Šubarića. Zariju Domazeta. Raifa Sladića. 51). Jovana Miladinovića. izuzev kod jednog dijela zlikovaca. Pisarima itd.

Sedamnaesta brigada napadala je neprijateljsko uporište Sokol. na Monju i Vranjevcu. Među ostalim poginuo je Pavao Bašić. tuzlanske brigade naimenovani su: Stojanda Milinović za komandanta. IX 1944. slavonska divizija stigla na područje istočne Bosne. dok. hrvatska brigada ponovo oslobodila Gračanicu. radi popune jedinica divizije koje su bile malobrojne.Belić. brigada je obezbjeđivala napad iz pravca Srnica postavljajući svoje bataljone u rejonu Sladna. Odred je istovremeno dobio zadatak da izvrši mobilizaciju ljudstva na svom terenu. 232 . u pobjedu za koju su jedinice NOV i POJ vodile svakodnevne borbe. Tako je 18. (Zbornik IV. Vrhovnom štabu. divizije od 22. 101. Tom prilikom Brigada je imala znatne gubitke. pod pritiskom jačih neprijateljskih snaga. Izvod iz knjige depeša Štaba 3. divizije direktiva upućena Štabu 28. (Zbornik IV. do 29. brigada 38. divizije napustile 25. 34 U toku ovih borbi oslobođena je Gračanica. IX 1944. ali ga nije mogla zauzeti. str. septembra prostoriju Gračanica-Sokol-Srebrenik i krenule prema istoku. 133. divizije je naredio svojim jedinicama da ponovo ovladaju prostorijom koju su napustile. divizije za pokret na Majevicu dešifrovana je tako kao da je upućena 38. jer se neprijatelj utvrdio u srednjovjekovnoj kuli. Vojo Ivković za političkog komesara i Blagoje Pejanović za zamjenika komandanta. 29.Melču Mujedinović i Džanić Alimeta iz Srebrenika i mnoge druge. brigade. a ranjen je komesar bataljona Ljubo Antić. i 21. Greškom šifranta Štaba 38. Narod je pod t i m pritiskom i terorom bio zastrašen. knj. str. Bataljoni 21. okupator nije uspio pokolebati vjeru naroda. septembra. 431-433). a 17. komandant 4. korpusa od 1. brigade36 sukobili su se 54 55 56 Zapovijest Štaba 38. pošto su razbijene ustaške i zelenokadrovske jedinice koje su branile grad. Zbog toga su jedinice 38. Šifrant nije znao da je 28. No. na domaku Trebave i Posavine. komandir čete. i pored toga. dok. U slučaju potrebe trebalo je da se osloni na jedinice 17. osobito omladine. Štab 38. sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Tuzla. 551-552). Posavsko-trebavski odred je ostao u Srebreniku. knj. ali je uporište morala napustiti 28. 29. divizije napale su neprijatelja u Gračanici i Sokolu. Dvadeset trećeg septembra 18.55 Kada je greška otkrivena. diviziji. U štabu novoformirane 21. bataljona i Marko Dubravac .

dobiti naziv 4. bojne 10. a 3. Dvadeset peta bojna će reorganizacijom. udarna bojna 12. dok. 38 U to vrijeme na komunikaciji Brčko-Gračanica nalazile su se jake neprijateljske jedinice. bataljon u Sokolu. Štab 38. ustaškog stajaćeg zdruga (komandant Ibrahim Pjanić). Bijeloj i Srnicama. Zbog takvog odnosa snaga. Gunji i Koraju. bojne 12. brigade od 15-30. septembra sa jednom neprijateljskom kolonom koja je prodrla od Srnica ka Sokolu i Gračanici. knj. a na Trebavi četiri. IX 1944. puka 13. 586-587). Naređenje Štaba 38. 527-536). Posavsko-trebavskom odredu dat je zadatak da iz rejona Srebrenika. razvija izviđačko-obavještajnu djelatnost prema uporištima neprijatelja na komunikaciji Srnice-Brčko. 29. divizije je 30. i izvod iz operacijskog dnevnika 21.28. U Bosanskom Samcu su bili štabovi i dijelovi 10. ustaška udarna bojna istog zdruga (komandant Avdan Hasić).57 Pošto je došao do zaključka da ne može ponovo zaposjesti Gračanicu i Sokol. domobranskog posadnog zdruga i 39. 3. ustaškog zdruga. 131 i 132 str. (Zbornik IV. 29. hrvatskoj brigadi odredio rejon Rašljevo-Omerbašići sa zadatkom zatvaranja pravca Gračanica-Tuzla. 1258. septembra izvršio nov raspored jedinica. IX 1944. i 36. 138. reg. (Zbornik IV. tako što je 18. divizije je zaključio da Srnice i druga neprijateljska uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica ne može likvidirati bez teškog na57 58 59 Izvještaj štaba 18. knj. SS divizije Handžar nalazio se u Brki. usljed dolaska novih neprijateljskih snaga na tu prostoriju. njegov Prvi bataljon u Srnicama. 233 . 21. u pomoć napadnutim posadama. decembra 1944.59 U Posavini su se nalazile tri četničke brigade. Pojedine baterije su bile raspoređene u Dubravama. artiljerijskog puka nalazio se u Brčkom a njegovi divizioni u Rajevom Selu. str. f. fond NOP-a k. Štab 13. štab 38. zajedno sa jedinicama 17. ustaškog stajaćeg djelatnog zdruga. brigadi rejon Srebrenika sa zadatkom da vrši pritisak na neprijatelja u Srnicama. hrvatske brigade za septembar 1944. Na prostoru Sokol-Gračanica nalazile su se 25. br. izvršenom 1. Štab 28. (Arhiv VII. bataljon u Čeliću. a 39. bojna 12. ustaška bojna naziv 6. majevičke brigade. 2. a 17. divizije od 30. brigadi rejon Gornji Moranjci-Falešići-Seona sa zadatkom da ofanzivno djeluje ka komunikaciji Srnice-Gračanica. Bataljon za vezu bio je u Brčkom. dok. 19).

U duhu te odluke sekretar OK KPJ za Trebavu i Posavinu Džemal Bijedić je prešao na dužnost sekretara Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. zbog bolesti. Kasnije je on. 18. tuzlanska brigada što znači da ukupno brojno stanje divizije nije dostizalo ni 2000 boraca. nego je prepustio štabovima brigada da svaki bira cilj svog napada prema konkretnoj situaciji. zamjenik političkog komesara. politički komesar. Tomo Trninič. došlo se do zaključka da momentalno ne postoje uslovi za stvaranje slobodne teritorije na Trebavi i Posavini. Nasuprot tome u oslobođenoj Tuzli se osjećala izrazita potreba za partijsko-političkim kadrovima. 234 .oružanja. prema tome. a da se posavsko-trebavski Okružni komitet KPJ popuni novim članovima. U to vrijeme 17. nanijeli bi jedinicama velike gubitke. a isto toliko i 21. član OK Mevla Jakupović za člana istog komiteta. zamjenik komandanta i Miloš Ilič. čime bi se smanjile borbena sposobnost ionako brojno slabih jedinica. raspoređen za rukovodioca Uprave narodnih 60 U štabu 17. Napadi na utvrđena neprijateljska uporišta duž komunikacije Brčko-Gračanica. Milovan Kesler. a Mladen Jevtić u Okružni komitet za Majevicu. čije je snabdijevanje zatajilo. načelnik štaba. koja su branila prodor u Posavinu i na Trebavu. majevička brigada 60 imala je 605 boraca i starješina. Odnos snaga je.majevičke brigade tada su bili: Petar Borojević komandant. a i zbog nedostatka streljačke municije za englesko naoružanje. divizije odlučio da u tom momentu ne napada jednovremeno Srnice i okolna neprijateljska uporišta po svaku cijenu. Zbog toga je Štab 38. gdje su se glavna borbena dejstva svela duž komunikacija: Sokolac-Vlasenica-Zvornik-Brčko-Tuzla i Brčko-Gračanica. bio oko 6:1 u korist neprijatelja. hrvatska brigada 503. Zbog toga je Oblasni komitet KPJ za istočnu Bosnu donio odluku da jedan broj članova Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu prijeđe na rad u Tuzli. a slobodna teritorija u tuzlanskom bazenu se ustalila. Poslije oslobođenja Tuzle i stabilizacije fronta u istočnoj Bosni. Milutin Pejanović.

Na konferenciji su prisustvovali uglavnom svi članovi okružnih. ušla Mira Ćopić. 235 . održano Drugo oblasno partijsko savjetovanje. Lazarevića je uskoro zamijenio Kemal Halilović. Vršene su pripreme i za kongres Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Bosne i Hercegovine na kojem je trebalo da 61 Raniji sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a Aiša Miličević otišla je na rad CK SKOJ-a u Beograd. (sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a). oktobra održana Prva oblasna konferencija USAOJ-a na koje je bilo prisutno 430 delegata. i partijski aktivisti. Na konferenciji je izabran Oblasni odbor USAOJ-a za istočnu Bosnu koji je imao 82 člana. delegati iz jedinica NOV i POJ. uočeni nedostaci u radu partijskih organizacija i donijeti zaključci o osnovnim problemima iz svih sektora partijskog rada. do 28. nosioci spomenice 1941. istaknuti borci. pored Kemala Halilovića bili su još i Mira Bilbija. Na savjetovanju su ocijenjeni aktuelni politički događaji u istočnoj Bosni. politički komesar Posavskotrebavskog odreda. koja je bila zadužena za rad u Antifašističkom frontu žena. Okružni komitet KPJ sada je djelovao u sastavu: Nikola Cvijetić (sekretar). jer su mnogi komunisti morali napustiti svoj teren i poći sa jedinicama. X 1944.dobara u Tuzli. Edhem Čamo. Za novog sekretara Okružnog komiteta KPJ za Trebavu došao je Nikola Cvijetić. U Okružnom komitetu SKOJ-a. a u vezi sa skorim oslobođenjem i obnovom krajeva istočne Bosne. Boško Milutinović (politički komesar Komande posavsko-trevavskog područja). održane 13. Fuad Suljić i Nada Dursun. Prethodile su joj okružne konferencije USAOJ-a za Tuzlu i Birač. 61 Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu je zahtjevao od Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu da se što prije održi savjetovanje komunista i skojevaca iz istočne Bosne. sreskih i opštinskih partijskih rukovodstava. a za organizacionog sekretara Mehmedalija Tufekčić. dotadašnji sekretar Okružnog komiteta KPJ za Romaniju. a sa onima koji su ostali na terenu teško se održavala veza. i 21. To nije moglo biti ostvareno u toku sedme ofanzive. oktobra 1944. U Okružni komitet je u novembru 1944. U Tuzli je 20. Mehmedalija Tufekčić i Jovica Lazarević. Tako je u oslobođenoj Tuzli od 26.

Svuda gdje budu prošli i stigli oni će politički djelovati.učestvuje 120 delegata iz istočne Bosne. 29. sjeveru i sjeveroistoku i izvršavati najrazličitije borbene zadatke. prepade i marševe. doprinositi jačanju pozicija narodnooslobo62 Izvod iz knjige depeša Štaba 3. primjedba 69 i 70) i izvještaj partijskog komiteta 38. knj. Kongres je kasnije održan u oslobođenom Sarajevu. upade. Političkog komesara Posavsko-trebavskog odreda Mehmedaliju Tufekčića zamijenio je na dužnosti Savo Živković. nalazili: Pero Kosorić. Borika Stančić. Odred je i dalje imao dvije čete sa 72 borca naoružana sa 2 puškomitraljeza. zasjede. a na dužnost zamjenika komandanta Cvijetin Vasić. 8. četničkih i ustaških bandi. Mnoge stanovnike vijest je veoma obradovala. Odred će od tada svakodnevno biti prisutan. Osjećali su da je došao kraj vremenu orgijanja esesovačkih. tako i svojim političkim uticajem. počinile mnoge zločine u srpskim. 212). napade. maja 1945. za vrijeme dok je odred bio van svoje teritorije. izviđački dijelovi i patrole svakodnevno će se kretati prema sjeverozapadu. dok.62 Posavsko-trebavski odred nije znatno povećao svoje brojno stanje dolazeći na prostoriju Srebrenika. iz istočne Bosne. diverzije. 46. str. 236 . Nijaz Dizdarević. Posavinom i Trebavom brzo se pronijela vijest o dolasku Posavsko-trebavskog odreda u Srebrenik. Osjećao se i nedostatak naoružanja i municije. Mićo Rakić. 9. među kojima su se. zapadna i istočna Bosna bile razdvojene teritorijom koju je zaposjeo okupator. Uskoro su postavljeni na dužnosti pomoćnika komesara odreda Petar Kaurinović. Risto Tošović. akcije. 133. str. korpusa (Zbornik IV. koje su za 4 mjeseca. kako u vojnom pogledu. Fikret Ibrić i Hazim Hasić. knj. dok. 11 automata i 59 pušaka. divizije (Zbornik IX. 551. njegove čete. Do saziva kongresa nije došlo zbog toga što su Hercegovina. muslimanskim i hrvatskim selima i varošicama Posavine i Trebave. On će stalno biti okrenut Posavini i Trebavi. Izdat je proglas omladini B i H koji je potpisalo 28 članova sazivačkog odbora.

posvetio veliku pažnju vojnoj obuci ljudstva i političkom radu u četama.USAOJ i njegova uloga u borbi naših naroda za oslobođenje. . Jedna tačka dnevnog reda bila je posvećena kritici i samokritici. pitanja prijema novih članova. Od tada su redovno. do 31. stanje discipline i zadatke u pogledu obavještajne službe. pomogli su da se moralno-političko stanje u odredu poboljša. Istog dana po dolasku u Srebrenik. rad sa kandidatima. .garancija sretnije sutrašnjice. Partijske ćelije u četama razmotrile su organizaciona pitanja tj. Partijska organizacija je razvila veoma živu aktivnost.Omladina . godine.AVNOJ i Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije.dilačkog pokreta i ulijevati snagu i nadu narodu u skorašnju pobjedu nad neprijateljem. takođe. bilo 22 člana KPJ. uzele učešća u rješavanju ovih pitanja. Organizacije SKOJ-a su. Engleske i SAD i oslobodilačkih pokreta porobljenih naroda. . održana je partijska konferencija na kojoj su analizirani postupci boraca i starješina za vrijeme marševa i borbi od polaska iz srednje Bosne do dolaska u Srebrenik i određeni zadaci za slijedeći period. U dvije čete je bilo 17 članova. U odredu je početkom oktobra 1944. skoro svakih 15 dana. Svi ovi sastanci.SKOJ i njegova rukovodeća uloga u antifašističkom omladinskom pokretu. . održani od 21. posebno na teritoriji sjevernoistočne Bosne. Pored izvršavanja vojnih i političkih zadataka. Poslije toga odredski partijski biro je precizirao zadatke komunistima u četama i utvrdio raspored rada. a poslije njih sastanci ćelija KPJ u četama. Skojevci su prednjačili u borbenosti i izvršavanju vojnih i političkih zadataka. Razmotrena je vojno-politička situacija. zatim kulturno-prosvjetni rad. rad organizacije SKOJ-a. septembra. a u Štabu odreda 237 . Štab odreda je.Savez SSSR. održavani sastanci odredskog biroa KPJ. po dolasku u Srebrenik. U skojevskim organizacijama tada su se prorađivale sljedeće teme: .

a radi boljeg upoznavanja boračkog sastava sa gradivom iz geografije. koja je svakodnevno granatama zasipala položaje brigade i odreda u Srebreniku i da se po mogućnosti dobro pripremljenom minobacačkom vatrom onesposobe. Zdravstvenom vaspitanju se poklanjala dužna pažnja s obzirom na loše zdravstvene i higijenske uslove na terenu gdje su harale epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. Prišlo se i rešavanju problema nepismenosti koja je iskrsavala pri prijemu svake grupe novih boraca. vode. U četama su formirani horovi i uvježbavane borbene i druge pjesme. a od novembra 1944.pet. Poseban zadatak je bio da se putem izviđanja utvrde vatreni položaji neprijateljske artiljerije. Majevička brigada je imala zadatak da zajedno sa Posavsko-trebavskim odredom dejstvuje na pravcu Srnice-Bijela-Dubrave. U četama su. Evropa. Znatno manje je bilo članova SKOJ-a. Kulturno-prosvjetni rad u odredu bio je vrlo živ i odvijao se u nekoliko pravaca. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da ostane u Srebreniku i da odatle izvodi napade u pravcu Srnica. Već 2. Politika i Borba. prorađivane slijedeće teme: zemlja. kontinenti. po planu kulturno-prosvjetnog rada. da formira odjeljenja koja će upućivati na komunikaciju Bijela-Bukvik sa zadatkom da ruše mostove i propuste i postavljaju zasjede. stizale novine. U odred i na oslobođenju teritoriju su. gde ih je stanovništvo srdačno dočekalo i primilo. SSSR. majevičke brigade posjeli su položaje oko Muslimanske Špionice. U oktobru su nastavljene borbe sa esesovcima. oko 40% su bili članovi Partije i SKOJ-a. Redovno su se izdavale vijesti koje su cirkularno upućivane u čete i na teren. ostrva. Istim naređenjem od svih jedinica je zatraženo da 238 . svega osam. Diletantska grupa je učestvovala na mnogim priredbama na oslobođenoj teritoriji. U prvo vrijeme su to bili Front slobode i Naša borba (omladinski list). mada neredovno. Engleska i detaljno Jugoslavija. Od ukupno 72 borca odreda. pa se sa sigurnošću može reći da je odred predstavljao jedno čvrsto borbeno i kadrovsko jezgro prekaljenih boraca. oktobra ujutro bataljoni 17.

30. Napadnuti su položaji 21. U uličnim borbama neprijatelj se uporno branio iz bunkera i utvrđenih zgrada.64 Čim su jedinice NOV i POJ bile odbačene sa položaja sa kojih su ugrožavale saobraćaj i uporišta na komunikaciji Brčko-Gračanica. X 1944. položaji 18. svakodnevno oslobađale grad za gradom od Timoka do Une i uz dalmatinsku obalu. Štab 38. knj. brigada je sa Posavsko-trebavskim odredom morala da odstupi na liniju Straža-Zahirovići-Kuge. Borba je trajala od 16 do 21 čas. Sutradan ujutro u 5 časova. a 17. majevičke brigade došli u Špionicu u poslijepodnevnim časovima jedinice 13. knj. gdje nisu zatekli neprijatelja. SS divizije i ustaše vratile su se u svoja uporišta. divizije od 2. (Zbornik IV. jedinice 13. X 1944. 11. divizije.) Posavsko-trebavski odred upućen u Smoluću zaseok G. SS divizije zajedno sa ustašama krenule su u opšti napad na jedinice 38. dok. (Zbornik IV. bataljon 17. divizije od 4. radi obezbjeđenja divizijske bolnice. brigade na sektoru Moranjci-Falešić. Izvještaj Štaba 38. koje se nisu mogle zauzeti bez teškog oružja. brigade kod Rašljeva i položaji 17. koje su. brigade. brigade i Posavsko-trebavskog odreda kod Donjeg Srebrenika. uz pomoć artiljerijske vatre. a 17. majevičke brigade izvršili su protivnapad. bataljoni 17. Obaviješten da se neprijatelj povlači sa sektora koji su držale jedinice 18. 239 . brigadi u pravcu Srnica. 4. dok.63 Međutim istoga dana kada su bataljoni 17. da ovlada Donjim Srebrenikom. ostavljajući inicijativu jedinicama da po svojoj procjeni odluče kada će napasti neprijateljska uporišta. Sutradan. 16. i 3. X. divizije naredio im je da nastupaju prema Sokolu i Gračanici. str. 30. oktobra. 77-79).prikupljaju i pronalaze skriveno oružje pripadnika zelenog kadra i četnika. Sela. i 21. Borba je trajala do 11 časova. 63 64 Zapovijest Štaba 38. Osamnaesta brigada je slomila spoljnu odbranu Gračanice i upala u grad. Svim štabovima je naloženo da održavaju konferencije na kojima narod treba obavijestiti o velikim uspjesima jedinica NOV i POJ. bataljon oko 14 časova u Gornji Srebrenik. strana 58-61). 4. kada je neprijatelj uspio. a 1. brigade ušao je bez borbe u Donji Srebrenik. odakle je istog dana (3. u to vrijeme. neprijatelj se održao.

da razoružavaju zeleni kadar i vrše mobilizaciju. dok. knj. Čim je primijetio koncentraciju jedinica 38. 137. neprijatelj je.Pošto je nekoliko dana provela na čišćenju terena od četničkih bandi na Majevici. Tuzlanski i Posavsko-trebavski NOP odred su. br. brigade bio pod njenom operativnom komandom. str. korpusa naredio je 6. 1. 66 Polazeći u jednu od ovih akcija. oktobra.66 Osamnaestu brigadu i Posavsko-trebavski odred. reg. reg. 18. str. koji je poslije odlaska 17. 67 Zbornik IV. divizije da glavninu svojih snaga (17. oktobra. ali se predvečer povlačio. korpusa u Tuzli. hrvatska brigada. divizija je. brigade na liniji Begovići-Straža-Vakuf-Jablanica-Božići. 43). divizije u Srbiju. Štabu 38. 1258 f. Po naređenju Štaba 38. korpusa je postavio na sektor Srebrenik-Seona-Ratiš. izvrše mobilizaciju i zatvore komunikacije koje iz Brčkog izbijaju u rejon Tuzle.68 U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba da se pristupi intenzivnom rušenju komunikacija da bi se spriječilo odstupanje neprijateljskih jedinica ka zapadu. oktobra upali u Karavlašku Maoču. i 17. 29. prešla Drinu kod Kozluka. Posavsko-trebavski odred je krenuo iz Smoluće u Srebrenik sa zadatkom da zatvori pravac Srnice-Srebrenik-Tuzla. pokupili 28 seljaka doveli pred jednu kuću i tu ih pobili i zapalili. dok. 2. Štab 3. U isto vrijeme u Brki su streljali 6 lica od kojih je jedno imalo samo 16 godina (Referat državne komisije za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Bosne i Hercegovine (Arhiv VII fond NOP-a k. X 1944. 312. sa zadatkom da zatvore pravce koji iz Gračanice i Srnica vode prema Tuzli. ujutro u 6 časova. 240 . 30. br. fond NOP-a k. esesovci su 9. brigadu) orijentiše na prostoriju južno od linije Čelić-Koraj-Bijeljina sa zadatkom da protjera četnike i zelenokadrovce sa terena. 24. Zbog odlaska 28. divizije na pravcu Tuzla-Brčko. 67 Osmog oktobra. i 21. 118-119). oktobra. 585. 28. po naređenju Vrhovnog štaba od 5. do 12. br. svakodnevno napadao na položaje 21. 1. knj. u periodu od 9. 68 Arhiv VII. istim naređenjem Štab 3. polovi« Zbornik IV. 65 noću 6/7. divizije odred je jednu svoju desetinu uputio da obezbijedi prenošenje teških ranjenika iz divizijske bolnice u Smolućoj u bolnicu 3.

uslijed odlaska jedinica 13. Bataljoni su takođe organizovali konferencije u selima u kojima su bivakovali. bričanske brigade 27. 241 . 5. pa su jedinice 18. Poznavajući raspoloženje naroda u Gradačcu i okolini. a ulogu garnizona u Tuzli preuzela je 21. Narod je bio uvjeren da se. oktobra. 30. brigade je izdao letak građanima Gradačca i okoline.Brčko. bataljoni 18. SS divizije je napustio Srnice i krenuo u rejon prikupljanja . 10. reg. i 11. Organizovano je pet uspjelih zborova i dvije posjećene konferencije. hrvatske brigade. divizije od 1 do 15. radi o konačnom oslobođenju grada i čitavog kraja. SS divizije. korpusa je naredio da 18. pa su jedinice brigade i odreda bez borbe ušle u Gradačac srdačno dočekane od naroda koji je razdragan izašao na ulice. Na prijedlog Štaba 18. knj. SS divizije iz sjeverozapadne Bosne). brigada. hrvatske brigade i Posavsko-trebavski odred su oslobodili Gradačac.70 Brigada je u Gradačcu i okolini razvila znatnu političku aktivnost. 1259. brigade uputio je pismo zelenokadrovskoj posadi u Gradačcu obavještavajući je o namjeri partizana da uđu u Gradačac. Na zboru u Gradačcu je prisustvovalo oko 500 osoba. k. Štab 18. fond NOP-a. X) Štab 3. 262-268).nom oktobra. te je zatražio da ne pruža uzaludan otpor. Šesnaestog oktobra 1. Očekivao se veliki priliv novih boraca. (Zbornik IV. X 1944. divizije. Arhiv VII. Štab 3. i o vojnopolitičkoj situaciji u istočnoj Bosni. Od zelenokadrovske posade je stigao pozitivan odgovor. a uzimajući u obzir tadašnju veoma povoljnu vojno-političku situaciju (borbe na prilazima Beograda i odlazak 13. Sutradan. brigade i Posavsko-trebavskog odreda ušle u to dugo branjeno uporište neprijatelja i raskrsnicu puteva u Posavini. posebno u Srbiji i Bosni i Hercegovini. bataljon 28. pa su i održani brojni sastanci.69 Polovinom oktobra (15. puka 13. br. porušili više mostova na komunikacijama Gračanica-Tuzla i Srnice-Tuzla. 17. u kojem se opširno govorilo o uspjesima saveznika i NOV. zbog promjene situacije na sektoru Srnice-Gradačac. str. ovog puta. Štab 18. dok. Održane su i 3 kulturno69 711 Izvod iz operacijskog dnevnika Štaba 38. hrvatska brigada ostane na pomenutom sektoru. korpusa je dozvolio da 18. 52. hrvatska brigada preuzme garnizon Tuzlu od 19. f.

i izvještaj sekretara OK SKOJ-a od 21. brigade i Posavsko-trebavskog odreda bile višestruko slabije od neprijateljskih jedinica. jer je najveći dio teritorije okruga bio zaposjednut trupama neprijatelja. U Gradačcu je djelovao i aktiv SKOJ-a od 5 članova. Zajedno sa brigadom u Gradačac je stigao i aktiv političkih radnika Posavine i Trebave. brigadi se nalazio član sreskog komiteta Ilija Matanović. U Posavinu i na Trebavu do januara 1945. jer su jedinice 18. X. brigade nije htio vratiti. Sarajevo.umjetničke priredbe. a u Posavsko-trebavskom odredu 22 člana KPJ i 8 članova SKOJ-a. rolna 10/440-442 i 387-388. iako je OK KPJ za Trebavu i Posavinu intervenisao da se vrati na svoju dužnost. Iz Gradačca i najbliže okoline u brigadu i odred stupilo je 68 omladinaca i omladinki. Jedino su u Gradačcu izvršeni izbori za Gradski narodnooslobodilački odbor.) Na području sreza djelovalo je 20 komunista. a i zbog razvoja situacije u dolini Drine. 242 . Sekretar sreskog komiteta Slobodan Janković Čodan zadržan je na dužnosti političkog komesara komande mjesta Gornja Tuzla. 1944. 71 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 23. IRP. Arhiv VII. Mikrofilm. Okružni narodnooslobodilački odbor još nije bio u stanju da sazove okružnu izbornu skupštinu. X 1944. (U 18. Sreski komitet KPJ Gradačac djelovao je tada u okrnjenom sastavu i imao svega 4 člana. Sreski komitet Modriča imao je pet članova i rukovodio partijskom organizacijom sreza od 56 članova. Oni su u Gradačcu i bližoj okolini za kratko vrijeme razvili znatnu djelatnost. kojeg ni poslije niza intervencija Štab 18. Sreski komitet SKOJ-a za Gradačac (sekretar Dana Simić) imao je 4 člana. Bilo je prijedloga da za sekretara dođe Trivo Dakanović. U mjestu su se počeli održavati sastanci žena po mahalama. Pri komandi Posavsko-trebavskog područja djelovalo je 6 komunista. koji se nalazio na neoslobođenoj teritoriji. I tu je bila slična situacija kao u srezu Gradačac. a u Modriči jedan aktiv sa 4 člana.71 Slobodna teritorija sa centrom u Gradačcu nije se mogla proširiti. a Sreski komitet za Modriču (sekretar Ahmet Ćatić) 3 člana. Organizacija žena u Gradačcu i okolini nije obnovljena. nisu mogle biti orijentisane jače snage NOV i POJ.

Oni su izjavili da je Draža Mihailović. a 5. i 5. Zbog toga je obavještajni oficir 38. povukao pred kraj septembra 1944. Iz izvoda operacijskog dnevnika Štaba 38. brigada bile trebavske. 18. stigao je 1. Majevički i Ozrenski korpus i četnička komanda zapadne Bosne sa svojim jedinicama. oktobra partizani su ušli u Lukavac. pod pritiskom jedinica NOV. 3. divizije da provjere tu vijest.20. hrvatska brigada i Posavsko-trebavski odred su se spustili u Posavinu i vodili svakodnevne borbe sa četnicima.Sutradan. Nakon borbe ovi četnički bataljoni su odstupili prema Posavini. SS divizije iz Brčkog. oktobra 1944) vođena je borba sa ustašama koji su pošli iz Dubrava da ovladaju Srnicama. Poslije toga. Sutradan je sa članovima četničkog Centralnog nacionalnog komiteta pošao u obilazak četničkih jedinica u Posavini. 2. Vranjaku i Kožuhama održao zborove na kojima je pozivao narod i četnike u borbu protiv partizana. korpusa. Tolisi. četnici su se uz pomoć okupatora osnažili i organizovali u sedam brigada od kojih su 1. i 7. U prvoj polovini oktobra Draža je u Obudovcu. pa je tražio od obavještajnih organa 38. posavske brigade Trebavskog četničkog korpusa. koji se iz Srbije. u narednih desetak dana. godine. 72 Od aprila do oktobra 1944. Draža Mihailović. . poslije oslobođenja Gradačca (17. Poginula su 3 četnika. a više ih je ranjeno. .72 Slijedećih dana nastavljene su borbe oko Gradačca: . oktobra vođena je borba sa četnicima kod Žabara. kada na Trebavi i Posavini nije bilo jedinica NOV i POJ. 243 . oktobra kod Turića došlo je do jače borbe sa četnicima. oktobra sa zelenokadrovcima kod Mionice. među kojima su bili i članovi KPJ Salil Mehikić i Ruveid Salihović. ustašama i zelenokadrovcima.21. posavska. 6. oktobra preko Potočara-Begovače i Broda u Žabare. gdje će u selima Okruglici i Srednjem ostati i do sredine decembra 1944. Zelenokadrovci iz Begovače su zadržali Dražinu kolonu. Polovinom oktobra Draža Mihailović je sa pratnjom krenuo na Ozren. a 19. Avramovini. i 4. bataljonom 6. Pojava Draže Mihailovića u Posavini iznenadila je Štab 3. U Žabarima je održan sastanak četničkih komandanata sa Trebave i Posavine i iz centralne Bosne. Osamnaestog oktobra napadnuti su četnici u selu Avramovini. ali su je propustili na intervenciju komandanta 13. u Semberiju. oktobra izdao zapovijest o formiranju Sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa u koju su ušli Trebavski. Istog dana vođena je borba kod Srnica sa 1. Draža Mihailović je sa Ozrena preko Krivaje otišao na planinu Zvijezdu. divizije vidljivo je da su te borbe bile svakodnevne i oštre. poslije bjekstva iz Srbije bio na Majevici i Semberiji i da je odatle sa pratnjom od oko 150 četnika prešao kroz Begovaču na putu za Posavinu. divizije održao sastanak u Brnjiku sa saradnicima NOP-a. Tada je donijeta odluka o formiranju Trebavskog četničkog korpusa. gdje je 17.22. ustašama i zelenokadrovcima koji su pokušali da prodru u oslobođeni Gradačac.

prije oslobođenja Tuzle. X napadnute su ustaše u Dubravama. 522-523. divizija) i sovjetske armije. Arhiv VII. k. puka Nijemci su odmah razoružali. a ostale je uputila Štabu 38. Osamnaesta brigada je za popunu svojih jedinica zadržala je 180 vojnika sa 8 mitraljeza. dok 86. 8. 26. reg. javljale su se jedinicama NOV i POJ. Šesnaestog oktobra otpočele su pripreme za napuštanje terena sjeveroistočne Bosne. Do 21. uz. oktobra kod sela Maoče predalo se 18. posavskom brigadom Trebavskog četničkog korpusa. oktobra vođena je borba sa 7. 9. a ostale 21. Semberije i Posavine.. hrvatskoj brigadi oko 700 esesovaca . brigadi i drugim jedinicama. Veće grupe dezertera koje su lutale po okolnim selima. u Bjeljinu su 22. fond NOP k. knj.26. Protivtenkovski divizion 2. 1. puk se prikupljao u širem rejonu Brčko-Bijeljina. ali do toga ipak nije došlo.29. br. U vezi sa takvim stanjem u ovoj diviziji raspravljalo • se u najvišim njemačkim vojnim krugovima u NDH. Borba je trajala 4 sata i neprijatelj je odbijen. . Sedamnaesta brigada. oktobra zbog polaska brigade na novi zadatak a uz put. str. oktobra vođena je borba kod Ledenica sa četnicima.23. napomena 7. Štab 3. Bilo je prijedloga da se ona rasformira. ustašama i zelenokadrovcima pri njihovom pokušaju da prodru u Gradačac. (Informacija Štaba 3. 3. gdje su se tada na Batinskom mostobranu vodile teške borbe. kada je poginulo 5 ustaša i 10 zarobljeno. i priključivao jedinicama bosanskih planinaca. pošto im je prethodno oduzeto teško naoružanje. oktobra ušli četnici i privremeno uspostavili svoju vlast. oktobra 28. SS divizije. dok. koja je određena da izvrši taj zadatak. XI 1944. stigla je do Bogutovog Sela i tu doznala da su u Bijeljinu stigle jake njemačke snage. 82. pa su polovinom novembra upućene preko Brčkog za Batinu. osjetne gubitke. oktobra 1944. reg. korpusa naredio je 25. Štabu 38. a drugi dio prema Dravi. bataljona 28. godine. To su bile jedinice 1. divizije da jednu svoju brigadu uputi u pravcu Bijeljine. korpusa od 12. oktobra izvršen je napad na Skugrić. (Zbornik IV. jer su sumnjali da će dezertirati. 30. između Nijemaca. kada su protjerane 3. 28. 74 Nakon odlaska jedinica 13. SS Handžar divizije. U drugoj polovini oktobra jedan dio jedinica ove divizije je prebačen u širi rejon Zagreba. 1258. U toku prevoženja pobijegla su 642 vojnika ovog puka. četnička trebavska brigada. i 4. 491-492). jedinica NOV (51. 30. puka 13. f. majevičkoj brigadi. divizije koji je 182 vojnika sa 6 mitraljeza predao 17. br. a 27. knj. Neke jedinice divizije ostale su izvjesno vrijeme u sjevernoistočnoj Bosni. 73 74 Zbornik IV. Osipanje ljudstva iz 13. a jedan broj se zadržavao po selima Majevice. 1259.73 Sutradan . SS divizije otpočelo je koncem ljeta 1944.pripadnika 28. f. a u noći 24/25. puk je prebačen prema Zagrebu. Gradačac je napušten 27. m . str. Doznavši za to.

divizije da 17. brigade Posavsko-trebavski odred je ostao više od dva mjeseca jedina jedinica NOV i POJ na širokom području zapadnog dijela Majevice i južnog dijela Posavine. Trebalo je proći između mnogih neprijateljskih uporišta i vratiti se cestom sa plijenom. dok. Komandant odreda Pero Bosić je tako vješto umio izabrati mjesto i vrijeme napada. str. 144 puške. a u Čeliću i na Oglavku se održao. od Zvornika do ušća Drine u Savu. a 4. nego je vršio aktivna djejstva na području Posavine i zapadnih ogranaka Majevice. (Zbornik IV. 578-582). 76 U toku druge polovine novembra Posavsko-trebavski odred je izveo 5 značajnih akcija. 30.brdske divizije koje su zaposjele obalu Drine u dužini od 70 km. 729. da je neprijatelja uvijek iznenadio i nanosio mu znatne gubitke iako je brojno stanje ljudstva i naoružanja bilo malo. hrvatska brigada i zaposjela prostoriju Božići-Jablanica-Lopare. korpusa naredio je Štabu 38. hrvatska brigada je likvidirala neprijateljska uporišta u Brki. novembra. majevičku brigadu uputi na zatvaranje pravca Zvornik-Tuzla. sa 6 puškomitraljeza. Štab 3. brigada ostala u Tuzli i Požarnici. knj. On je ne samo uspješno zatvarao pravac Srnice-Tuzla.73 Poslije odlaska 18. Ratkoviću i na Oglavku. 100. Po noći je 75 76 Izvještaj Štaba 18. dok je 21. str. korpusa od 29. 2 protivtenkovske puške i 100 bombi. 30. brigade od 18. U novembru je u odredu bilo samo 170 boraca koji su bili naoružani jednim minobacačem. Zbog izmjene situacije. Odred je stalno imao inicijativu u svojim rukama. a njene položaje na zatvaranje pravca Brčko-Tuzla. Rahiću i Pukišu. 128. XI 1944. Početkom novembra 18. novembra je napala neprijateljska uporišta u Čeliću. kako bi obezbijedile pomenutu komunikaciju za povlačenje dijela snaga Grupe armija »E« na sjever. (Zbornik IV. 18. Najveća je izvedena 17. Prije nego što se postavila na određenu prostoriju. 20 automata. Pregled brojnog stanja 3.) 245 . XI 1944. knj. Odred je dobio zadatak da snabdije bolnice u Tuzli i seljane Šekovića koji su oskudijevali u hrani. Štab odreda je izabrao za objekat napada magazin i štale na imanju Danke Lazića u Ceriku. dok. Poslije duže borbe neprijatelj je protjeran iz Ratkovića.

77 Odred nije bio okrenut samo Posavini. počeli su jurišati prema koloni koja se kretala cestom od Bijele prema Špionici. Pošto se znalo da nisu činili zločine. radosni zbog izvršenja tako teškog zadatka.krenula kolona na čelu sa komandantom Perom Bosićem i Ilijom Kaurinovićem. novembra. Najprije su protjerali četnike iz Srnica i Donjih Hrgova. Sedam dana poslije ove akcije. nego je vršio akcije i u zapadnom dijelu Majevice. Kada su četnici prišli položajima na stotinjak metara najedanput im je ponestalo hrabrosti. Dva četnika su ubijena. Tako je odred nastavio svoja ofanzivna dejstva prodorima prema neprijateljskim uporištima. gdje su se tog dana koncentrisali posavski četnici i ustaše. pa je 27 novembra napao četnike u Jasenici. Iz minobacača su ispalili jedinu minu koju su posjedovali. put su joj prepriječili četnici zaposjevši okolne kose. Kolona sa hranom i ranjenicima je stigla u Srebrenik. Ubijeno je desetak neprijateljskih vojnika. mada su borci raspolagali ograničenom količinom municije. 22. oni su ostali u odredu kao borci. izvršen je napad na Špionički čentnički bataljon koji je imao 80-90 četnika. Dvadeset petog novembra napao je neprijateljsko uporište u Srnicama. fond NOP k. a veći broj je ranjen. druga četa se uputila prema Bijeloj i Dubravama da spriječi intervenciju neprijatelja iz tih uporišta. 19. 246 . 408. 3. Dok je jedna četa tovarila i gonila plijen. a predali su se komandant bataljona. a u svanuče su se našli u Ceriku. jedan komandir čete i nekoliko četnika. reg. a zatim jurišem rastjerali četnike. Ubijeno je 7 četnika. Borci odreda su uzeli zaklone i mirno čekali da neprijatelj napadne. pa su počeli da se vraćaju. odred ih je razbio. Pero Bosić je naredio juriš i četnici nisu imali hrabrosti da dočekaju partizane. Kod Srpske Špionice su se zatim slivale četničke kolone koje su imale namjeru da odatle izvrše odlučujući napad na kolonu. f. br. Neprijateljski napadi su odbijeni. Kada su ustaše primjetile da su znatno brojniji. Kada se kolona približavala prvim kosama pred Špionicom. Od narodnih ne77 Arhiv VII. Iako je neprijatelj raspolagao znatno jačim snagama. a za njom i ostali borci.

.Prvi i Drugi. Od tadašnje dvije čete formirana su dva bataljona . po naređenju Štaba 3. U decembru 1944. Krajem decembra 1. a četiri zarobljena.političko vaspitanje boraca i političko djelovanje na terenu. došlo je do osjetnog porasta broja boraca Posavsko-trebavskog odreda. kao i u ostalim jedinicama 3. sprovedeno petnaestodnevno takmičenje po sljedećim propozicijama: . u sastav Odreda.kulturno-prosvjetni rad. korpusa od 21. decembra. Salih Mehikić.borbena obuka i obuka u rukovanju naoružanjem. kojim je komandovao Dževad Kobić. kao politički radnici. Srbi. upućen jedan broj rukovodioca iz odreda pošto su dotadašnji članovi štaba bataljona: Dževad Kobić. bataljon je brojao 118. . godine. pojačavao udarnu snagu i unapređivao borbene taktičke postupke. U novembru je odred i dalje jačao. Takmičenje je počelo 21. vaspitavao i vojnički izgrađivao borce i starješine. Tridesetog novembra napadnute su ustaše u Obodnici i Gornjoj Dragunji kada su ubijena dvojica ustaša. povećavao brojno stanje i vatrenu moć. korpusa. Jasenice i Srnica i dolaskom Brčanskog bataljona.ko će neprijatelju nanijeti najviše udaraca. Prvog decembra odred je imao 194 boraca. rame uz rame. a 29 decembra taj broj je povećan na 340. po naređenju Štaba 3. Povodom proslave Dana oktobarske revolucije u odredu je. novembra 1944. . Muslimani i Hrvati i pripadnici drugih naroda i narodnosti. Treći bataljon odreda postao je Brčanski bataljon u koji je. usavršavao svoju organizacijsku i formacijsku strukturu. U njegovom sastavu borili su se. . Do povećanja je došlo uslijed mobilizacije novog ljudstva iz sela oko Srebrenika. 2. Adem Muminović i Cazim Bećirović ostali na terenu oko Brčkog. što je bio značajan doprinos ostvarivanja politike bratstva i jedinstva.prijatelja je konfiskovano 35 goveda koja su preko Komande područja upućena u Tuzlu. oktobra a završeno je 6. bata247 .vršenje diverzija. korpusa.

rukovodilac SKOJ-a (kasnije Razija Mujkić). četa: Đoko Pajić. Zahid Zečić. Ilija Kaurinović. komandant. bataljona su činili: Pavle Mihaljčić. komandir. Ekrem Taslidžić. zamjenik komesara (premješten kasnije za političkog komesara 3. 3. Halil Majstorović. pa je on kontrolisao sektor Srebrenik-Špionica-Maoča. Alija Repčić. komandir (kasnije je postao komandant 1. zamjenik komandanta. Kadro Ramić. politički komesar (od februara 1945. politički komesar. komandir (od februara 1945. zamjenik komandira. politički komesar (kasnije Bego Bajraktarević) i Jovan Jeremić. komandant. politički komesar (kasnije Muhidin Mutić) i Hamid Alić. Štab 1. četa: Ilija Milovanović. 1. ekonom Štaba. U to vrijeme Štab odreda sačinjavali su: Pero Bosić. intendant i Bahrija Izbetbegović. bataljona). politički komesar (poslije Ilijinog ranjavanja za političkog komesara je došao Mitar Mitrović). politički komesar i Ibrahim Pobrić. Savo Živković. komandir (kasnije Pero Stević). Muharem Ibralić. zamjenik komandira. zamjenik komandanta. politički komesar. bataljona). zamjenik političkog komesara. 2. rukovodilac SKOJ-a. Pavle Zarić. četa: Đorđe Brkić. komandir. Cvijetin Vasić. 1. Štab 2. intendant i Vojko Savić. Selena Stojčević. Petar Kaurinović.ljon 122. Almaz Bristrić. zamjenik komandira. Fadil Zečić. zamjenik komandira. bataljona je imao sljedeći sastav: Nedo Pisarević. četa: Milan Kresoje. Ilija Milovanović). obavještajni oficir. Stjepan Tešić. Boško Davidović (kasnije Jovica Jovičević). a treći 100 boraca. 2. zamjenik komandira. politički komesar. Mehmed Sarajlić) i Cvijetin Petrović. Milan Kajganić. 248 . Mehmedalija Mulaćehajić. zamjenik komandanta. obavještajni oficir. četa: Rizo Herčinović. zamjenik političkog komesara. komandant. Mitar Mitrović. Sada je proširen sektor dejstva odreda i na teren jugozapadno od Brčkog. Cviko Bosić.

odnosno sekretara ćelija KPJ u četama. 5) O Savezu mlade generacije. četa: Suljo Šećerbegović. komandir. Svi rukovodioci u štabovima bataljona i komandama četa bili su članovi KPJ. 6) Omladina i narodna vlast. Tako je na primjer. prilikom formiranja 2. 1. Prvog zasijedanja ZAVNOBiH-a i 28-godišnjice oktobarske revolucije u jedinicama je govoreno o značaju tih događaja. Muharem Ibralić. Fehim Klebić. politički komesar (kasnije Kadro Ramić). Cviko Bosić. intendant. vršili su komesari četa. komandir. bataljona u njemu djelovalo 15 članova KPJ. Svakih deset dana pravio se novi plan političkog rada. politički komesar. 3) Direktiva CK SKOJ-a za rad u vojsci. Prilikom formiranja bataljona u četama nisu postavljeni pomoćnici komesara četa. koja je kasnije formirana. bio je Alija Mamela. politički komesar. zamjenik komandira. 4) Rezolucije zemaljske konferencije SKOJ-a. četa: Zaim Zaimović. Jedan od komesara čete bio je kasnije i Hasan Begić. 249 . a politički komesar Bego Bajraktarević. Članovi SKOJ-a prorađivali su sljedeće teme: 1) SKOJ u surovoj školi rata. komandant.3. Perica Kosik politički komesar (kasnije Hasan Delić) i Adem Gibić. rukovodilac SKOJ-a. komandir (kasnije Bećir Delić). Komandir čete. 2. Kasnije su u nekim četama postavljeni pomoćnici komesara. Partijsko-politički rad odvijao se intenzivno u četama i bataljonima odreda. Povodom godišnjice Drugog zasjedanja AVNOJ-a. Jovo Bradašević. zamjenik komandanta. 7) Nacionalno pitanje u svjetlosti NOB-e i još osam tema. Štab Trećeg bataljona sačinjavali su: Alija Muslić. četa: Began Slomić. obavještajni oficir i Ferid Hasanbegović. Ibrahim Imamović. Milan Šljokić. Obilježavani su značajni datumi iz narodnooslobodilačke borbe i istorije radničkog pokreta. Njihovu dužnost partijskih rukovodilaca. 2) Nova uloga mlade generacije i zadaci SKOJ-a.

skočivši u zaleđenu Savu. kao ranije Gradačac.uspjeli su da se spasu. 60. br. U decembru 1944. Garevca i Pruda i u okolini Brčkog. Ograđuju se zidanim bunkerima i napadaju na okolna mjesta. postao centar iz koga su prema teritoriji Posavine i Trebave djelovali partijsko-politički organi. vršeći teške zločine. f 2-A. pored njemačkih jedinica. ustaše iz 3.Borci su svakodnevno pratili razvoj vojno-političke situacije u našoj zemlji i na savezničkim frontovima. bojne su pokupile 78 stanovnika iz Bosanskog Samca i Tišine. fond NDH. Često su partijsko-politički radnici sa terena išli sa jedinicama odreda u mnoga sela i tamo održavali sastanke sa aktivistima NOP-a. godine na teritoriji Posavine i Trebave se. satnije 6. u Donjoj Dubici 180 ljudi. Političkim radnicima u odredu pomagali su članovi Okružnog komiteta KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu čije je sjedište takođe bilo u Srebreniku. Jovan Paležnica i Marko Jocić . ustaše su u iznenadnom napadu zauzeli Modriču i pobili 69 lica. * . Čitav jedan zaseok Donje Dubice (Trnjak) od 60 kuća ostao je bez ijednog živog stanovnika. Samo tri čovjeka . k. Sedmog januara 1945. koncentrišu jače snage ustaša i četnika.) 250 . Tada je ubijeno 535 lica. žena i djece. i januara 1945. ustaše su ubile 39 Srba. U Novom Gradu ubili su 72 čovjeka. VII. godine ustaše su upale u Novi Grad i Donju Dubicu i pobili veliki broj muškaraca.Stanko Ristić. Ustaše koje su pobjegle iz oslobođenih krajeva Bosne i Hercegovine skupljaju se na području Odžaka. Velikoj župi Posavje. preveli ih preko Save i pobili. Pred pravoslavnom crkvom gdje su vjernici došli da obave božičnu molitvu. a u divljanju po gradiću još 78 Izvještaj kotarskog predstojnika Marka Ralice. Naročita pažnja u političkom radu posvjećena je onim borcima koji su ranije bili u neprijateljskim formacijama i tamo stekli izvjesne navike koje nisu odgovarale borcima NOV i POJ. (Arhiv. Sedmog i osmog decembra 1944.78 Prvog decembra 1944. vojnopozadinske ustanove i odred kao borbena formacija. 2. reg. Srebrenik je u ovo vrijeme.

i 14. Na novu 1945. među njima i katoličkog župnika. Donjem i Gornjem Žabaru i Vujičićima četnici su uzeli kao taoce rođake boraca NOV i POJ i prijetili im da će ih pobiti. to su prema četnicima bile orijentisane slabije snage koje su ih zadržavale odbranom preko Romanije i Javor-planine. četničke jedinice koje su se koncentrisale u južnom dijelu zapadne Srbije povukle su se krajem novembra i početkom decembra 1944. Garevac. Pod pritiskom jedinica 13. u Bukviku Radojku Đurić. U kući Joze Dubravca nađeno je 46 ubijenih seljaka. Sarajevo. korpusa i 37. u jugoistočnu Bosnu. Trideset prvog decembra 1944. Cviju Dragačević. godinu četnici su upali u hrvatska sela Domaljevac. fond NDH. Popalili su jednu trećinu zgrada. 178. (Arhiv IRP. ustaše predvođene Avdanom Hasićem i Skicom. Skugrić i Vranjak. Zbirka NOR-a. 4923). I 1945. jer je stanovništvo izbjeglo u Gradačac. odakle su 8. br. i 2. Bazik. U Orašju su ustaše na pazarni dan odveli sa pijace 28 Srba i pobili ih. Pošto je glavnina jedinica NOV i POJ u istočnoj Bosni tada bila zauzeta borbama sa Nijemcima na sektoru Zvornik-Kozluk-Janja. ova četnička grupacija jačine od preko deset hiljada 79 80 Izvještaj OK KPJ od 10. 251 . Ni četnici u Posavini nisu u svojim zločinima zaoslajali iza svojih saveznika ustaša. f. Arhiv VII. U Bukviku. Crkvinu i Slatinu gdje su pobili i zaklali mnogo ljudi i popalili i opljačkali kuće.79 Samo u Garevcu su ubili oko 60 ljudi. Riječane i Otež. pobili mnoge ljude.i 30 građana. 42. Pisare. divizije NOV. 8 reg. 80 Ništa nije bilo bolje ponašanje četnika ni u selima sa srpskim stanovništvom. U Crkvini su ubili Milorada Stojanovića i Jelu Marković. kat. M i k u Mikića i Peru Lukića. gdje su opljačkali i ubijali nasumice. U selu Pećnik četnici su 13 januara 1945. br. upale su u Miloševac. u Obudovcu Dimitrija Filipovića. a sa mnogih drugih odnijeli prozore i vrata. Simku Tanacković. decembra krenule na sjever. Modriča je ostala pusta. Zauzevši Vlasenicu. k. januara 1945.

knj. 83 Zapovijest Štaba 27. čime su ozbiljno ugrozila bok snaga NOVJ koje su se u to vrijeme borile protiv Nijemaca u dolini Drine. 91. Sa 8· Zbornik IV.82 Šesnaesta muslimanska i 19.četnika. štabovima Tuzlanskog i Posavsko-trebavskog odreda. XII 1944. Tuzlanskom i Posavsko-trebavskom NOP odredu da se postave na prostoriju Živinice-Puračić i da odbiju napade ozrenskih i srbijanskih četnika u pravcu Tuzle. korpusa naredio je. On je u to vrijeme bio dva puta brojniji od Posavsko-trebavskog odreda. Tuzlanski odred je raspoređen na sektor Živinice-Đurđevik. korpusa od 21. brigada 38. knj. (Zbornik IV. divizije od 23. 21. 252 . 358. str. decembra Štabu 27. naredio Štabu tog korpusa da glavninu svojih jedinica skine sa fronta na Drini i uputi u susret četničkoj grupaciji. str. korpus. a 17. 365-366). Štab 3. Štab 3. dok. str. divizije su 22. pod čijom se operativnom komandom nalazio 3. dok. divizije da jedinice pod njegovom komandom krenu usiljenim maršem preko Cikota na Šekoviće i napadnu četničku grupaciju. Oba odreda su morala da održavaju međusobnu vezu i da se po potrebi pomažu. Istovremeno je 18. Posavsko-trebavskom odredu je naređeno da zauzme položaj u Puračiću i Lukavcu i da aktivno dejstvuje prema četnicima na Ozrenu.). 8 ' Pošto je došao do zaključka da četnička lijeva kolona ima namjeru da se prebaci na Ozren i odatle sadejstvuje desnoj koloni u napadu na Tuzlu. decembra nadirala pravcem Međaš-Požarnica. 31. (Zbornik IV. dok. X I I 1944.83 Iskoristivši privremenu nadmoćnost. brigada 38. 31. Desna četnička kolona je 26. 82 Naređenje Štaba 3. birčanska brigada 27. pa je i dobio veći rejon. knj. 85. decembra na širu prostoriju Šekovića. Zbog toga je Štab Južne operativne grupe. To je bio jedan od prelomnih momenata u borbi za uništenje četničke grupacije koja je nadirala prema Tuzli. divizije na sektor Đurđevik-Kladanj. divizije krenula preko Paprače ka Borogovu. 83. četnici su pod neposrednom komandom Draže Mihailovića uporno nastojali da poprište borbe prenesu prema Tuzli. korpusa naredio je 20. 31. decembra napale četnike u Šekovićima i nanijele desnoj četničkoj koloni teške gubitke. stigla je 19. 384-385. XII 1944.

a Trebavski četnički korpus pravcem Srnice-Srebrenik-Tuzla.njom su upornu borbu vodile jedinice 38. divizije 14. Borba je bila veoma teška. i Tuzlanskog odreda izvele protivnapad na četnike i zelenokadrovce. Sutradan su jedinice Posavsko-trebavskog. morao povući na desnu obalu Spreče. 20. Sa njima su vodile borbu jedinice 27. bataljona Ilija Kaurinović su mitraljeskom vatrom sprečavali približavanje četnika mostu. korpusa za decembar 1944. knj. pomoćnik komesara bataljona i rukovodilac SKOJ-a. Jedan dio ove kolone zadržale su jedinice 23. bataljona sa kojom su se nalazili zamjenik komandanta. Ubili su 5. str. Istog dana 9 boraca se probilo u sastav glavnine. i 22. primjedba 101. pa se odred. Lijeva neprijateljska kolona je pokušavala da prodre ka Tuzli pravcem Stupari-Živinice. 253 . 19. Izvod iz knjiga depeša Štab 3. 31. 21. XII 1944. 83 Dvadeset drugog decembra četnici sa Ozrena su jačim snagama iznenadno napali dva bataljona Posavsko-trebavskog odreda na položajima više Puračića. dok. među kojima i ranjenog komandira 2 čete i zamjenika komandanta 2. Sve jedinice su uspjele prijeći. Komandant odreda Pero Bosić i komesar 2. divizije na liniji Jojše-Majdan-Noćajevići-Matijevići. izuzev jedne čete 1. Četa je brojala 34 boraca i imala je osim ostalog oružja i 2 puškomitraljeza i jednu protivtenkovsku pušku koju je nosio Mehmed Čizmić iz Srebrenika. te ponovo oslobodili Puračić. (Zbornik IV. korpusa na sektoru Kamenica-Paprača. (Zbornik IV. str. ba84 85 Zapovijest Štaba 27. U napadu su zajedno sa četnicima učestvovali i zelenokadrovci iz Gračanice. 417. decembra slao depeše i naređenja Komandi sjeverne grupe bosanskih četničkih korpusa da Ozrenski četnički korpus dejstvuje dolinom Spreče prema Tuzli. knj. dok. 101. sa ciljem da im iz pozadine nanesu udar.84 Draža Mihailović je 18. 146. Ka mostu na rijeci Spreči jurili su borci odreda. a s druge strane i četnici da im presijeku odstupnici. a zarobili 4 četnika i oslobodili zarobljene borce odsječene čete. divizije na liniji Čaklovići-Požarnica. divizije od 26. 31. 727). One su po pristizanju iz Srbije uvedene u borbu protiv četničke grupacije. uslijed nadmoćnosti neprijatelja.

f. što prije dospijevali do operativnih jedinica (Arhiv. 94 puškomitraljeza. među kojima i jedan komandir čete. 1/1-14. str. vilama. korpusa je odlučio da se Tuzla koja je bila središte slobodne teritorije u istočnoj Bosni odsudno brani. divizije su porazile četničku grupaciju. XII 1944. 31. jedinice 27. dok je omladinski rukovodilac odreda Selena Stojčevič uspjela da pobjegne iz četničkih ruku. 88 Štab 3. (Zbornik IV. 88 Zapovijest Štaba 3.500 četnika. Pošto je učestvovao u odbrani Srebrenika. 9 je ranjeno i 9 zarobljeno. Brčanski bataljon je izvršio napad na četnike u Jasenici i na ustaše u Zoviku. koji su krenuli prema Tuzli. knj. U borbama koje su od 1. i Bijele. a zatim zaposjeo prostoriju Brnjik-Vražići-Ratkovići-Novi Mačkovac i povezao se sa 2.86 Nekoliko dana nakon toga stigla je do Štaba odreda vijest da su četnici Trebavskog korpusa iz Žabara. IRP.). krajiškom brigadom 17. koji su stizali od aktivista •. 3 radio-stanice i mnogo druge opreme. i 29. Sarajevo. 125. br. U toj borbi 4 borca su poginula. U Podorašju su čuli da su četnici odstupili. a 520 ih je zarobljeno. korpusa od 29. ubijeno je i ranjeno 4. decembra vođene sa četnicima Draže Mihailovića u istočnoj Bosni. 10. kat. Žene su same nosile Arhiv VII. Svi građani Tuzle bili su spremni na to. 649 pušaka. spreman da se do posljednjeg bori i spriječi ulazak četnika u njihovo mjesto. Srnica. koji je branila 1. i 23. decembra na položajima oko Tuzle. dok. a kada su stigli u Srebrenik. fond NOP-a k. nastalo je slavlje naroda i vojske. Zbirka NOR-a. bataljona sa komandirom Milanom Kresojem i Brčanski partizanski bataljon sa komandantom Dževadom Kobićem i komesarom Salihom Mehikićem. 87 254 . 604. 38. Zaplijenjeno je 15 minobacača. 4919). divizije. Čim je Štab Posavsko-trebavskog odreda saznao za upad četnika u Srebrenik. odmah je uputio jedinice usiljenim maršem iz Puračića ka Srebreniku. napali Srebrenik.87 Kada su četnici napali Gornji Srebrenik. četa 1. br. Štab bataljona je po direktivi Oblasnog komiteta KPJ povezao partijsku organizaciju iz Brčkog sa štabovima brigada 17. U teškim borbama vođenim između 24.taljona Halila Majstorovića i zamjenika političkog komesara bataljona Milana Kajganića. vidizije da bi obavještajni podaci. kosama i toljagama. do 29. Porebrica. 1627. veliki broj aktivista NOP-a je izašao sa borcima na položaj naoružan sjekirama. reg.· NOP-a iz Brčkog.

Najveći broj mobilisanog ljudstva raspoređen je u Posavskotrebavski odred. zbirka NOR-a. i ujedno vršio funkciju mobilizacijskog oficira. pa se mnogi obveznici nisu mogli odazvati. partijsko-politički radnik na području Odžaka i Vučjaka. Kapetan Ibro Dogladović je postao zamjenik komandanta. a omladina je vodila svu brigu o ranjenicima. u oktobru 1944. 255 . a ujedno je zadat težak udarac unutrašnjim i vanjskim reakcionarnim snagama.hranu borcima na položaj. hrvatske brigade. a odazvalo se svega 247 obveznika od kojih je 114 lica bilo sposobno za vojnu službu. Za komandanta je postavljen kapetan. dok je mjesto referenta saniteta ostalo upražnjeno. poslato 782 poziva. U drugoj polovini decembra mobilisano je svega 75 vojnih obveznika. ponovo je uspostavljena Komanda Posavsko-trebavskog područja. Pobjedom nad četnicima hiljade ljudi su pošteđeni od četničkog terora. Saobraćajni oficir bio je Ahmet Lončarević. Tada je mobilisano 43 ljudi za operativne. Pozivi su bili upućeni i licima sa teritorije koju nisu kontrolisale jedinice NOV i POJ. a 41 za pozadinske jedinice. U narodu je porastao ugled boraca NOVJ. a za političkog komesara Boško Milutinovic Đedo. nego neprijateljske jedinice. br. a u prvoj polovini januara 1945. 4871. Tako je na primjer.89 RAD KOMANDE POSAVSKO-TREBAVSKOG PODRUČJA I POLITIČKI RAD NA TERENU Poslije drugog oslobođenja Tuzle. Veliki broj nesposobnih za vojnu službu govori da su se sposobni sa te teritorije već nalazili u jedinicama NOV i POJ ili u neprijateljskim jedinicama. obavještajni oficir Jovo Zarić. docnije major Nikola Simić. komande 89 Arhiv IRP. kat. Mobilizaciji ljudstva za operativne i pozadinske jedinice prišlo se u drugoj polovini novembra 1944. Sarajevo. U početku je bilo grešaka i promašaja zbog neiskustva. dotadašnji načelnik štaba 18. a intendanti Đorđe Čajić i Miloš Nikolić. a ostali u partizanske straže. u prvoj polovini decembra 1944. godine sedamdeset tri. godine.

dok. Okolina Tuzle je bila siromašna u hrani i stoci. Tada. pro* Zbornik IV. 256 . decembra 1944. Zbog toga je pred komande tuzlanskog i posavsko-trebavskog područja kao primaran zadatak postavljeno pitanje prikupljanja hrane i stoke. 694. korpusa u Tuzli. upućeno 107 vojnih obveznika. U novembru 1944. januara 1945. a Džemal Ibrahimović mobilizacijski oficir. Midhat Muradbegović. U Posavsko-trebavski odred je od 1. u novembru i decembru 1944. a služila za ishranu boraca i ranjenika koji su se nalazili u Tuzli i za narod Sekovića. maja 1945. Malić Ibrišević i Safet Pašić. 30. knj. Mehmedalija Mujedinović je bio politički komesar Komande mjesta. Okružni komitet KPJ je zajedno sa komandom posavsko-trebavskog područja i Štabom Posavsko-trebavskog odreda organizovao. a iz Srbije još nisu počeli stizati transporti hrane.90 U Srebreniku je u septembru 1944. str. 121. zatim ranjenika u bolesnika kojih je bilo mnogo u tuzlanskim bolnicama. koji je dočekivao zimu bez krova nad glavom i najneophodnijih namirnica. Komandu područja i opunomoćstvo OZNE. godine ponovo formirana Komanda mjesta koja je neprekidno funkcionisala do 15.bile pod kontrolom vrlo jakih neprijateljskih snaga. Za to vrijeme na dužnosti komandanta mjesta su bili: Vehid Begić.mjesta. nije bilo drugih izvora za nabavku hrane. Ibrahimović Mustafa intendant. jer su najplodnija područja istočne Bosne . osobito za ishranu jedinica i ustanova u Tuzli. Posavsko-trebavski i Tuzlanski NOP odredi su svojim akcijama pomogli da se taj zadatak izvrši. a potrebe su bile velike. po uputstvu Oblasnog komiteta KPJ. a partizanska straža imala je 14 boraca sa komandirom i političkim komesarom straže.Posavina i Semberija . u komandi Posavsko-trebavskog područja radilo je 5 oficira i 2 borca. Komanda Posavsko-trebavskog područja i Komanda mjesta Srebrenik su imale dosta uspjeha u prikupljanju hrane i stoke koja je upućivana Komandi vojne oblasti 3. do 15. godine.

Tošo Pavlović. Ivo Čurčić. Trivo Gunjević. 91 Polovinom decembra 1944. Noću 7. 10/689-690). za prosvjetu David Davidović. Sarajevo. Pero Bosić. Za te dužnosti bili su predloženi: za predsjednika Mustafa Rustanbegović. Edhem Čamo u ime organa narodne vlasti i Pero Bosić u ime NOV i POJ. a u selima su održane konferencije i priredbe da bi se obilježila proslava oktobarske revolucije. Šćepo Radić. (Arhiv VII. Jovo Stanković. među kojima je bilo dosta žena . Osman Kurbašić. upravne poslove Ferdo Halajkijevič i bez funkcije Đorđe Mikičić. 9. XI 1944. Inicijativni okružni N 0 0 za Trebavu i Posavinu dostavio je Oblasnom N 0 0 za istočnu Bosnu spisak kandidata za izvršni odbor i plenum Okružnog N 0 0 .slavu dvadesetsedmogodišnjice oktobarske revolucije u svim selima srebreničke opštine. Kulturno-umjetnička grupa Posavsko-trebavskog odreda takođe je učestvovala u izvođenju programa. na kojem su. Istog dana je održana i priredba sa kulturno-umjetničkim programima na kojoj je kulturno-umjetnička grupa Komande Posavsko-trebavskog područja izvela skeč S novi na temu oktobarske revolucije. Mikrofilm. za zdravstvo dr Huso Kapetanović. odnosno za Okružnu skupštinu predviđeni su: Bećir Hadžiibrahimbegović. Zorka Kosik. Pavo Pajić. Ahmet Pačuković. uz prisustvo oko 600 stanovnika. Cvijetin Stojanović. za referenta za privredu Mile Glavaš. izvršni odbori okružnih narodnooslobodilačkih odbora trebalo je da razviju 9 odsjeka. Za plenum Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu. Mitar Tadić i Ešref Gradaščević. Bajro Ibrahimović. Savo Maksimović. Centralna proslava je održana 7. gdje je i održan veliki narodni zbor. o razvoju organa narodne vlasti i javne uprave. Marko Pejić. Maksim Danilović. 1944.Muslimanki govorili: Nikola Cvijetić u ime Komunističke partije Jugoslavije. Stanovnici su u velikom broju prisustvovali proslavi i pokazali interes za ono što se o tom događaju govorilo. Husein Kondžić. a kasnije i Ljubica 91 Izvještaj sekretara OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 8. novembra na svim okolnim brdima zapaljene su vatre. Milika Ivanković. Ahmet Ćatić. IRP. novembra u Srebreniku. Shodno odluci Predsjedništva ZAVNOBiH-a od 3. 257 . za sekretara Edhem Čamo.

IRP. i u vezi sa amnestijom pripadnika kvislinških formacija. Šesnaest predloženih kandidata bili su članovi KPJ. organizacioni sekretar Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. 258 . U Lukavcu je 29. gdje je djelovao Opštinski N 0 0 na čelu sa predsjednikom Avdom Sofićem i sekretarom Ibrahimom Fejzićem. Safeta Halilović i Jovica Jovičević. Nekoliko kandidata nalazilo se na neoslobođenoj teritoriji. godine održano okružno partijsko savjetovanje na kojem je prisustvovalo 77 članova KPJ sa terena Posavine i Trebave. Sarajevo. a učesnici su postavili 43 konkretna pitanja.Miljuš. sekretar Okružnog komiteta. Najveći interes delegati su ispoljili za spoljnopolitička pitanja (22 pitanja). i posebno njen odraz na teritoriji Posavine i Trebave kao i rad partijskih organizacija. nastali poslije iskrcavanja engleskih trupa i potiskivanja narodnooslobodilačkog pokreta. Mikrofilm. Savjetovanju su prisustvovali takođe sekretar Cvijetin Mijatović i Lepa Perović. Referat o vojno-političkoj situaciji podnio je Nikola Cvijetić. U diskusiji je uzelo učešće 15 delegata. Nikola Stanić. koja je tada bila aktuelna. koji su se tada formirali. Najviše pitanja postavljeno je iz oblasti partijskog organizovanja. Posavsko-trebavskog NOP odreda i K o m a n d e Posavsko-trebavskog vojnog područja. Po drugoj tački dnevnog reda 19 delegata je učestvovalo u diskusiji a postavljeno je 22 pitanja. Kasim Đanariović. Predviđeno je da se izbori za Okružni N 0 0 izvrše čim jedinice NOV i POJ oslobode Posavinu i Trebavu. novembra 1944. . Mnoga pitanja bila su u vezi sa organizacijom narodnooslobodilačkih odbora i odbora Narodnog fronta. Savjetovanje je razmatralo političku situaciju uopste.92 Predviđeni kandidati za odbornike Okružnog N 0 0 nalazili su se uglavnom uz aktiv Okružnog komiteta KPJ u Srebreniku. Navodimo nekoliko takvih pitanja da bi osvjetlili organizacione probleme sa kojima su se suočavale mlade partijske organizacije na terenu. Najveću pažnju su izazvali događaji u Grčkoj.Može li jedna partijska organizacija obuhvatiti komuniste iz više sela? 92 Arhiv VII. rolna 11/601.

februara 1945. I Majevički komunisti su na svom savjetovanju. raspravljali o sličnim pitanjima i preuzeli obaveze za njihovo rješavanje.Da li je rad u N 0 0 sektor rada partijske organizacije? .Kako će članovi KPJ najbolje pomoći organima narodne vlasti? .Može li tek oformljena partijska organizacija primati nove članove? .Kakav je raspored rada u partijskoj organizaciji? .. 7-9.Šta može poslužiti kao kriterij za primanje u članstvo KPJ? . br.93 93 Arhiv IRP. održanom 5.Mogu li sveštenici postati članovi KPJ? . i osposobiti ga za izvršenje tih zadataka? .Kako pomoći jedinicama NOV i POJ u selima gdje ne postoji partijska organizacija i narodna vlast? . u Ćeliću. Komunisti Trebave i Posavine su razjasnili mnoga pitanja i izgradili političke stavove za njihovo rješavanje.Kako obilnije pomoći narodu Birača i Romanije? .Kako politički obuhvatiti omladinu. Sarajevo. Tada je prvi put govoreno o obnovi zemlje poslije oslobođenja.Kako međusobno povezivati antifašističke organizacije? .Kako proširiti i učvrstiti partijske organizacije na terenu i u odredu? . kako izvršiti izbor tog kadra. osobito omladinke iz sela? Na savjetovanju je izvršena temeljna analiza vojno-političke situacije i određeni zadaci u svjetlu skorog oslobođenja Posavine i Trebave.Kako će komunisti rješavati velike zadatke na obnovi zemlje. 259 . Zbirka NOR. 5446 str. kat.

IV Dio UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE .

I NA TREBAVI POČETKOM 2. 4. KOMANDOM DIVIZIJE divizije POSAVINE I TREBAVE KOMANDOM 25. OSLOBOĐENJE KONAČNO . BORBE ZA POD POD 1945. 3.1. VOJNO-POUTIČKA SITUACIJA U POSAVINI GODINE 23.

25. Osma ustaška bojna će u martu 1945.2 Zelenokadrovske i domobranske jedinice objedinjene su u 3. GODINE Istočna Bosna je od novembra 1944 do aprila 1945. satnije. Brčkom. Ta mjesta je pretvorio u veoma jaka uporišta. 1 U decembru 1944. Druga ustaška bojna je ranije nosila naziv 36. bojnu u Brčkom. a Četvrta . a komunikacije Bijeljina-Brčko. čije se sjedište nalazilo u Gračanici. ustaški zdrug sa sjedištem u Brčkom. Gračanici.VOJNO -POLITIČKA SITUACIJA U POSAVINI I NA TREBAVI POČETKOM 1945. bojnu u rejonu Županja-Babina Greda. Derventi i Doboju. izvršiti stašan masakr u Orašju. Komandant 6. godine. knjiga 2. domobranskih i zelenokadrovskih jedinica pod jednu komandu. i 6. Treća je postala Četrnaesta.Avdan Hasić. a 8. 263 . imala veliki operativno-strategijski značaj za neprijatelja zbog toga se on na toj teritoriji žilavo branio. Ustaške jedinice su reorganizovane u 12. str. pod komandom Rajkovčića. 516. Na desnoj obali Save i u donjem toku Bosne držao je jake snage u Bijeljini. bojnu na sektoru Bosanski Šamac-Odžak-Modriča-Orašje. Bosanskom Šamcu. Čelić-Brčko i Brčko-Gračanica obezbijedio je nizom manjih uporišta. zbog povlačenja dijelova grupe armije »E« i obezbjeđenja desnog boka njemačke grupacije u Sremu. godine izvršena je reorganizacija i objedinjavanje ustaških. na čelu sa komandantom. bojne bio je poznati krvolok ih Kladnja . bojnikom Petrom Dujićem. na području Gračanice. bojna. Po1 2 Oslobodilački rat. 3. gorski zdrug. ustaška bojna. Zdrug je imao 1. Najveći koljači te bojne bili su ustaše iz 3. 4.

bojna je bila u rejonu Puračić-Lukavac. i 3. 31. majevička brigada i nanijela im teške gubitke. za komandanta zdruga je došao potpukovnik Anđelko Švab. SS Princ Eugen divizije. knj. 32. bojna u rejonu Miričine. u januaru 1945. povukle su se preko Spreče na jug. 8. bojna u Gradačcu. Južnomoravska grupa korpusa. pa su se tamo našle: grupa korpusa Gorske garde. Nevidjevši drugog izlaza došli su na sektor Maglaj-Zavidovići. 20. 5. bojna oko Ćelića. Valjevski. br. 4 Ovi zvučni nazivi ne odgovaraju jačini i brojnom stanju tih jedinica. bojna oko Gračanice. pionirskim bataljonom u sastav 12. Poslije poraza u borbama za Tuzlu. godine. gdje su ih Nijemci prihvatili i odvezli u Sloveniju. Avalski korpus i još neke jedinice. str. u periodu od 13. 2. Mlavsko-smederevska grupa korpusa. Rasinsko-toplička grupa korpusa. 6. u stvari jedinice Nedićeve Srpske državne straže (SDS). bojne 3. Drugi dio četnika iz Srbije.slije ubistva Nešeta Topčića. 826). U gradu se. godine formiran u Srbiji od ruskih emigranata koji su izbjegli iz svoje zemlje poslije pobjede oktobarske revolucije. u Brčko je stigao 13. puka sa 1. krenuo je preko Ozrena na Trebavu. do 19. koji je početkom 1943. bataljonom. i 9.3 Oba zdruga ušla su zajedno sa 2. bio pukovnik Slavko Cesarić. a u okolnim selima ostale jedinice. 264 . 3. dok. i 7. Timočki. primjedba 6-33. U svom povlačenju iz Grčke. Četnički korpusi su zapravo bili taktičke jedi3 Ostaci 1. 2. hrvatske divizije u kojoj je. iz doline Krivaje. koje su pred povlačenje iz Srbije na osnovu sporazuma između Milana Nedića i Draže Mihailovića došle u sastav četnika. 161. str. u Čeliću Štab 1. Korpus je popunjavan zarobljenim pripadnicima Sovjetske armije koji su se javili dobrovoljno ili su bili prisiljeni da stupe u službu okupatora. novembra 1944. puka. četničke snage iz Srbije su se razdijelile na dva dijela. Njih je gonila 17. na čelu štaba u Brčkom. gorskog zdruga nalazili su se na sektoru Zvornik-Bijeljina. puk i pionirski bataljon 7. jedno vrijeme. dok. 110-118. 10. nalazio i operativni dio Štaba divizije. knj. Još ranije. u rejon Brčkog su stigli dijelovi bijelogardejskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). divizije Srpskog udarnog korpusa. U Brčkom je stacioniran Štab 2. a 4. 4 Zbornik IV. (Zbornik IV. Ostaci 1.

januara 1945. srpske 265 . a za njenog izvršioca imenovao je pukovnika Dragutina Keserovića. 20. Tako su se početkom 1945. da su partizani razbijeni kod Tuzle. ali u tome nisu imali uspjeha. a brigada 80-200.nice. Govorio je da su Englezi otkazali pomoć partizanima i da sada pomažu jedino četnike. Dolaskom četničke grupe Pavla Đurišića iz Crne Gore. Drugi dio četničke Vrhovne komande bio je na sektoru Olovo-Čevljanovići. o tome da Muslimani i Hrvati treba da stupe u »Nacionalni front protiv najljućeg neprijatelja . muslimansko i hrvatsko stanovništvo. i time popunile praznine u njemačkom i ustaškodomobranskom borbenom rasporedu. pokrenuo se i drugi dio četničke Vrhovne komande. zajedno sa Đurišićevim četnicima. četničke jedinice iz Srbije pod komandom Draže Mihailovića koje su održavale front od Gračanice preko Gradačca do Brčkog. Draža je izdao posebnu naredbu o mobilizaciji stanovništva na Trebavi i u Posavini. da su Muslimani dio srpskog naroda i da treba da stave kokarde. kojim su se povlačile njemačke jedinice iz doline Neretve i Bosne. U Posavini i Trebavi Draža Mihailović i njegov Nacionalni komitet nastojali su da pridobiju srpsko. govorio o potrebi stvaranja »bratske kraljevine«. januara. Sam Draža Mihailović je držao zborove u Gradačcu i Modriči. a za borce 23. Posavine i Trebave našle jake njemačke i ustaško-domobranske snage koje su povezivale neprijateljski front na Drini i u Sremu sa njegovim frontom u donjem toku rijeke Bosne i na putu Doboj-Brod. preko Ozrena stigao na Trebavu. jer im brojno stanje nije prelazilo 500-1000 ljudi. gdje je ostao do svog povlačenja iz istočne Bosne. Držali su zborove i konferencije po selima i varošicama nastojeći da stanovništvo pridobiju za svoju politiku. Njima su se početkom januara pridružile. Odatle se ubrzo premjestio prvo u Tarevce. godine na području Brčkog. Operativni dio četničke vrhovne komande na čelu sa Dražom Mihailovićem i nekim članovima ravnogorskog četničkog Nacionalnog komiteta stigao je u Kožuhe 6. pored jedinica četničkog Trebavskog i Majevičkog korpusa. Da bi pojačao brojno stanje svojih oslabljenih jedinica. pa je kasnije.partizana«. pa onda u Vranjak i Koprivnu.

narod je ubrzo uvidio da je Draža okupatorov sluga. Posavcima i Trebavcima nisu mogli promaći. Draža je tako stvorio. Do svih sela u Posavini i na Trebavi. Oni su izjavili da se nalaze u teškoj situaciji. Međutim. zatim komandanti zelenog kadra koji su sa četnicima vojnički sarađivali u borbama protiv jedinica NOV i POJ. te beg Muhamed Preljubović iz Bijeljine. dopirale su vijesti o pobjedama NOV i POJ. i pored četničkih straža. O stanju domaćih četnika rječito govori slijedeći primjer. zamolili da se prekine paljba i da partizani prime njihov prijedlog. Tražio je od građana Gradačca i okoline da mu daju zajam od 100 miliona kuna. pljačkaju ih četnici koji su došli 5 Po dolasku na Trebavu. Dražini kontakti sa ustašama i Nijemcima. Zelenokadrovci su zajedno sa četnicima držali garnizone u Gradačcu i Modriči i učestvovali u napadu na Srebrenik koncem 1944. Sa Dražom su stigli na Trebavu Mustafa Mulatić. kako je sam govorio. Napadaju ih ustaše. kojeg su poslali po jednom seljaku. četnici su putem pisma. a drugi nastojali da se zadrže oko svojih kuća i sačekaju dan oslobođenja. Shodno odlukama četničkog kongresa u selu Ba (od januara 1944) na Trebavi i Posavini su formirani lokalni nacionalni komiteti i odbori ravnogorske omladine. »nacionalni front borbe protiv partizana«. Jedan od pregovarača je bio Jovan Novaković. Neki su prelazili na stranu jedinica NOV i POJ. Znali su to i mnogi četnici. Bližio se čas konačnog oslobođenja zemlje. Četnici su naročito bili zainteresovani da za svoju politiku pridobiju Muslimane. potpredsjednik četničkog Nacionalnog komiteta i predratni poslanik za gračanički srez. komandant četničkog Muslimanskog korpusa koji je imao svega5 dva vojnika. dotur municije iz njemačkih magazina iz Brčkog i Doboja. od januara do marta 1945.divizije da nisu Srbi. Prilikom jednog napada jedinica Posavsko-trevavskog odreda na četnike u Krečanama. hrvatskog i muslimanskog četničkog korpusa. Draža je izdao naredbu o formiranju slovenačkog. zamjenik komandanta četničkog bataljona. i u borbama oko komunikacije Brčko-Gračanica. nego Bugari i Rumuni. 266 .

Mikrofilm IRP. kako bi stigli do onih na koje se odnose. armija NOVJ8 od dotadašnje Južne operativne grupe NOVJ. politički komesar i Ljubo Vučkovič. U njen sastav ušli su 14. novembra donijelo odluku o opštoj amnestiji lica koja su u četničkim jedinicama učestvovala ili pomagala. Tekst odluke AVNOJ-a je odštampan u Tuzli i upućen na teren. Na prijedlog predsjednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije. I. 25. Uz njega je dostavljen i proglas Oblasnog narodnooslobodilačkog odbora. kako bi stigao do četnika. domobrana i zelenokadrovaca. načelnik štaba. 25. Blažo Lompar. (Arhiv VII.6 U svim ovim kolabracionističkim formacijama vladao je strah od neizvjesnosti. i stave na raspolaganje jedinicama NOV i POJ ili narodnooslobodilačkim odborima. Nije se odnosila samo na lica koja su počinila ratne zločine. jer su vojnici dolazili do saznanja da uskoro predstoji potpuni krah njemačkog 3. DIVIZIJE NOVJ Naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ. Amnestija je data bez obzira na to da li je krivični postupak pokrenut ili je presuda izrečena ili potvrđena. Čekali su priliku da napuste kvislinške formacije i ona im se uskoro pružila. Arhiv VII. U štab Posavsko-trebavskog odreda stiglo je 600 takvih primjeraka. Predsjedništvo AVNOJ-a je 21. I. 6 7 8 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 10.iz Srbije. 357-358.prelazak u partizane i borba protiv ustaša i četnika. I. armije bili su Koča Popović. 199-200. ili učestvovala u jedinicama hrvatskog i slovenačkog domobranstva. 11. kosi ih i tifus. Rajha i njegovih saveznika. Oni su živjeli u strahu od zločinaca kojih je bilo u svakoj jedinici i od njemačkih starješina i vojnika sa kojima su zajedno išli u akcije i bili im podređeni. U Štabu 2. str. rolna 12. formirana je 2. rolne 11/101 i 12/62. Molili su partizane da ih ne napadaju. IRP. Takva lica trebalo je da se prijave do 15. I i 9. Mnogi vojnici su bili mobilisani ili na drugi način prisiljeni da stupe u kvislinške formacije. Mikrofilm. januara 1945. II 1945. 1. 29. 394-398.7 POD KOMANDOM 23. korpus (23. 267 . Odgovoreno im je da je jedini način da se izvuku iz teškoća . maršala Tita. Leci sa ovim tekstovima upućeni su na teritoriju koju je kontrolisao neprijatelj. Sarajevo. 197. 484 i 619-620). I 1945. Sarajevo. komandant.

9 Zbornik IV. korpus i jedinice pod njegovom komandom na teritoriji istočne Bosne. Tako je 28. armije bio je da proširi postojeću slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni. korpusa od 3. a politički komesar Đuro Lončarević) je 6. isto (dok. januara pomjerio svoju 9. Vojo Popović. brigada je od 6 do 8. 138-141. korpusa (čiji je komandant bio Radivoje Jovanović Bradonja. te dijelovima 3.i 45. srpska divizija je dobila zadatak da krene iz Tuzle i napadne neprijateljake jedinice u Vlasenici. knj. Vitomir Lazarevič Rutoš. ali je nije mogla zauzeti zbog jakog otpora neprijatelja. 33. 10 268 . divizije su sačinjavali: Miladin Ivanović. Izvještaj Štaba 14. 23. gdje se već nalazila jedna brigada 45. a pod njenu komandu stavljen je 3. načelnik štaba. divizije. Štab 23. izdatom 5. i 28. komandant. (Zbornik IV. divizije 11 je 9. Prvom zapoviješću. 168). 27. istočnobosanska divizija je imala zadatak da dejstvuje na neprijatelja na komunikaciji Han-Pijesak-Vlasenica. 11 Štab 23. da presiječe neprijateljske komunikacija u dolini Drine. januara 1945. gorskog zdruga sa 4. 25. politički komesar. godine. a sa jednom brigadom da napadne neprijatelja u Gračanici. 5. ustaškom bojnom. pomoćnik političkog komesara i Novak Knežević. Štab 14. str.9 Shodno toj zapovijesti. 75-76) i zapovijest Štaba 14. dok 5. brigadu na sektor Srebrenik-Špionica. armije je odredio zone djejstva potčinjenih divizija. str. (U Gračanici se i tada nalazilo zapovjedništvo 3. i 9. I 1945. Doboja i Ozrena. a 38. istočnobosanska divizija je ostala u opštoj rezervi u rejonu Tuzle. divizije da dvije brigade postavi na liniju Smoluća-Puračić-Milino Selo. januara napadala Gračanicu. 17. 32. dok 25. Korpusa od 6. slavonska divizija postavljena na prostoriju Janja-Zabrđe-Koraj i orijentisana prema Bijeljini. I 1945. knj. istočnobosanskoj diviziji postavljen je zadatak da likvidira neprijateljsko uporište u Čeliću i zatvori pravac Brčko-Tuzla. bojne bosanskih planinaca. 32. srpska divizija da zatvori pravce ka Tuzli koji izvode iz rejona Gradačca. divizije) i 17. Zadatak 2. divizija. novoformirani Štab 2. Njena 14. str. januara 1945. a potom da težište operacija prenese u dolinu Bosne. naredio Štabu 23.)10 Videći da početni raspored jedinica ne pruža najbolje mogućnosti za aktivna dejstva.

269 . bataljon Posavsko-trebavskog odreda ovladali su selima Bijela i Hrgovi. str. brigade brojao oko 900 boraca. brigade. a 2. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ovladali raskrsnicom puteva u selu Srnice i odbili protivnapade četnika iz pravca sela Lukavac. 12 13 Tom prilikom poginuo je vodnik Đulaga Delić iz Čehaja. Sve jedinice su ponovo. bataljonom. januara naredio da sve jedinice preduzmu ofanzivna djejstva.dajući joj zadatak da uništi četnike na prostoriji Donji Hrgovi-Srnice-Bijela. bataljon Posavsko-trebavskog odreda i 1. Treći prema selu Straži. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 122 borca. četu 2. brigade iznosilo je 4. bataljon 9. brojao je svega 340 boraca. Vojnoizdavački zavod JNA. brigade oko 900 boraca. 253-255. koji se nalazio na sektoru Maoče. sa zadatkom da sa 1. bataljon 9. bataljona 9. brigade. 1971. Uspio je da iz sela Skakave potisne 2. januara prema Srnicama. brigade je krenuo prema Donjem Srebreniku.12 Drugi i Četvrti bataljon brigade i 2. bataljonom Posavsko-trebavskog odreda napadne to neprijateljsko uporište. brigade uputio je 9. koji su u to vrijeme zajedno djejstvovali sa jedinicama 9. bataljona iz rezerve i ostalih četa 2. Dvanaestog januara neprijatelj je izvršio novi protivnapad jačim snagama. brigade. Svoj Prvi bataljon Štab 9. Tako je. Brojno stanje 9. bili su neuporedivo slabiji od bataljona 9. a Četvrti prema Špionici. Prvi i drugi bataljon Posavsko-trebavskog odreda. brigade je odmah intervenisao uvođenjem u borbu 3. armije je svojim zapovjestima od 14. a 14. 1. kako bi olakšali situaciju snaga 1. Prvi bataljon 9. bataljon Posavsko-trebavskog odreda 118 boraca. a Posavsko-trebavski odred sa 3. Štab 2. ali su protivnapadom ustaša i četnika potisnuti iz Bijele. na primjer. Štab 23. 2. Beograd. a 1. izvršile napad i ovladale Bijelom i Cerikom. Ivan Džina Gligorijević: Deveta srpska brigada. bataljona. brigadu je postavio na prostoriju Donja Orahovica-Huskići-Miričina-Kruševica. 80 ranjenih i 10 zarobljenih.13 U vezi sa nepovoljnim razvojem situacije na sremskom frontu. i 18. po dubokom snijegu.148 ljudi. Štab 9. armije u Sremu. Drugi bataljon 9. brigade i 1. pa su ustaše protjerane uz gubitke od oko 30 mrtvih. a ranjeni su Nedo Pisarević i Zijah Bičić.

Neprijatelj je bio razbijen. razbila je Kalabićeve četnike (Kalabić je tada jedva umakao) i podržana jakom artiljerijskom vatrom. str. koja je prethodno morala voditi borbu u Porebricama sa jednom kolonom četnika i ustaša obučenih u njemačke uniforme. 81. U to vrijeme Štab 9. brigade i Posavsko-trebavskog odreda iznosili su 5 mrtvih. i 3. Napad je trebalo početi 16. januara u 18. na čelu sa majorom Nikolom Kalabićem. 10 ranjenih i 12 nestalih. napadala je iz pravca Donje Mionice. Lijeva napadna kolona koju su sačinjavali 1. u čijoj se prethodnici nalazio Posavsko-trebavski odred. i 2. a na liniju Srnice-Špionica upućena je 7. pa su se utvrdili čekajući pomoć od Nijemaca. Srnice.15 brigadna artiljerija i l . (Zbornik IV. Jedinice brigade i odreda su imale zadatak da se održe na dostignutoj liniji i da vrše izviđanje u pravcu Modriče. Na čelu svih grupa određene su starješine iz komandi četa i štabova bataljona. Kerep i okolna sela zaposjeli su četnici Avalskog i Trebavskog korpusa. 384. U vezi s tim on je 9. časova. Tošić Nedeljko politički komesar. ušla prva u grad i oko pola noći ga zauzela. i 4. brigade. Razbježali su se na sve strane.14 Gradačac. ali zbog zakašnjenja desne napadne kolone. bataljon 9. dok. ali je u Kuli ostalo 50-60 četnika koji se nisu mogli izvući. i 2. Luka Leković pomoćnik političkog komesara i Jovan Labus načelnik štaba. oko 50 ranjenih i 6 zarobljenih. Rezerva se nalazila u Kerepu. I 1945. Neprijatelj je imao 28 mrtvih. brigade).divizije je odlučio da napadne neprijateljske jedinice koje su se utvrdile u Gradačcu. napadala je Gradačac cestom preko Humaka. Bosanskog Šamca i Gračanice. korpusa od 16. Gubici 9. 32. 14 15 Izvještaj Štaba 14. Lijeva napadna kolona. Održani su partijski i skojevski sastanci i četne konferencije. odgođen je za 2-3 sata. zloglasnim četničkim komandantom.) Posavsko-trebavskog odreda uputio prema Gradačcu.). a desna napadna kolona (2. srpska brigada. bataljon Posavskotrebavskog odreda. srpske brigade su sačinjavali: Jovan Kecman Ceda komandant. 270 . bataljon 9. U svim jedinicama Posavsko-trebavskog odreda izvršene su pripreme za ovu akciju. knj. brigadu i dva bataljona (1.

dok su neke čete 9. Svi članovi Partije i SKOJ-a prijavili su se za bombaše. 3. bataljon na putu prema selu Bare. od metka četničkog izdajice ispaljenog iz srednjovjekovne kule u koju su se uvijek sklanjali oni koji su činili zločine nad narodom. Izdahnuo je sutradan u Srebreniku na putu za Tuzlansku bolnicu. U martu 1943. Kada je komandant Posavsko-trebavskog odreda Pero Bosić primijetio da se nekoliko četnika kreće u kuli. poginuo Pero Bosić. brigade se nalazio u Skugriću. bataljon 9. bataljon je orijentisan u rejon sela Donja Lukavica. Milan-planini i drugim mjestima. 18. Rana je bila smrtonosna. na Maleševcima. puškomitraljezaca i automatičara. Vidjevši to i ostali borci su se masovno javljali. Tako je na vratima svoje rodne Posavine. a Četvrti se nalazio u Donjoj Mionici. 1. januara. kod Vlasenice. a borci 6. 2. gdje je plamtio ustanak. Grupa se u rano jutro privukla kuli i upala u njene prostorije. brigade i Posavsko-trebavski odred ostali u Gradačcu.Sutradan. Tog i slijedećeg dana nastavili su se naizmjenični napadi na kulu. svi borci i starješine su bili veoma ožalošćeni i još više ogorčeni na četnike. koji je uvijek uzimao čim bi započela borba. a neprijatelj je često otvarao vatru prema položajima odreda. Birču. sa zadatkom da unište neprijateljsku grupu koja se zatvorila u kuli. ali tamo nije nikoga zatekla. istočnobosanske brigade u borbama u zeničkom kraju. Prethodne noći 19/20. na Visu u dolini Spreče. Od velikog broja dobrovoljaca bombaša. izašao je iz zaklona i gađao puškomitraljezom. Pušku je uzeo jednog septembarskog dana 1941. Romaniji. Štab odreda je donio odluku da se kapija na Gradini razbije ručnim bacačima (đonbulima) i da bombaši izvrše juriš na kulu i unište četnike. formirana je jedna udarna grupa. godine i uputio se ka Ozrenu. želeći da na taj način osvete smrt svog voljenog komandanta. Posljednji koji su se spustili uhvaćeni su. Izloživši se neprijateljevoj vatri bio je pogođen rafalom u stomak. zahvaljujući pomrčini i magli. našao se 271 . neustrašivi borac mnogih bitaka koje su partizani istočne Bosne vodili na svom teškom putu ka slobodi. Po četama i bataljonima su održani partijski i skojevski sastanci. januara. četnici su se pomoću konopca i opasača spustili niz zidine i izvukli iz kule. Čuvši za smrt svog omiljenog komandanta. Skromnog posavskog mladića ubrzo su upoznali borci Ozrenskog NOP odreda u borbama na Lipačkom kamenolomu i u akciji na Turiji.

koji su tražili da se Pero sahrani u njihovom mjestu. Pero i odred su bili čvrsta garancija stanovništvu da neprijatelj neće moći stupiti ponovo u Srebrenik. u ljeto 1943. Kada su partizanske jedinice oslobodile Posavinu i Trebavu. donijeli smo grudu srebreničke zemlje da je stavimo u njegov grob«. srednju Bosnu. U teškim borbama u petoj ofanzivi dva puta je ranjavan. član Okružnog komiteta N 0 0 . Pošto je u to vrije16 Podaci uzeti iz priloga Mehmedalije Tufekčića. Do dolaska novog komandanta dužnost načelnika Štaba privremeno je obavljao kapetan Mile Glavaš. Sahrana je. a vi niste dali. obavljena u Gradačcu. No Pero ni u takvom stanju nije htio ostati u bolnici. godine. ali je ona naišla na snažno protivljenje Srebreničana. U momentu kada je sanduk sa tijelom puštan u raku. Mahnjaću. iz 1941. Okružni komitet KPJ je uputio prijedlog da se za novog komandanta odreda postavi major Nikola Simić. a u proljeće 1944. dotadašnji zamjenik komandanta. Pero postaje komandant bataljona u Posavskom NOP odredu. majevičkoj brigadi i komandant Posavskog NOP odreda. godine i komandant Posavsko-trebavskog odreda. bataljona. nego je našao načina da opet uđe u stroj brigade. koji je tada bio komandant bataljona u 20. komandant Posavsko-trebavskog područja. jer je u zadnja 4 mjeseca bio neprekidno sa njima. 272 . čete 1. 16 Okružni komitet KPJ za Posavinu i Trebavu je donio odluku da se Pero Bosić sahrani u Gradačcu. Tražili smo da Peru sahranimo u Srebreniku. Uskoro je za novog komandanta Posavsko-trebavskog odreda postavljen Cvijetin Vasić. tukao se sa neprijateljskim vojskama. romanijskoj brigadi. Srebreničanin Mustafa Mujezinović je povikao: »Stanite i mi imamo nešto da kažemo. u jurišu bio prvi. Monj i Konjuh. Evo. a u povlačenju posljednji. komandant bataljona u 1. Štab Posavsko-trebavskog odreda predložio je Đorđa Kaurinovića iz Bukvika. Trebavu.u 1. majevičkoj brigadi i krenuo na Sutjesku kao komandir 1. Sa svojim Posavcima i Trebavcima prokrstario je Posavinu. godine. a u jednom jurišu je teško ranjen. u kojem su se uglavnom nalazili prekaljeni borci iz Majevičkog NOP odreda. u prisustvu čitavog stanovništva Gradačca i mnogobrojnih Srebreničana i stanovnika okolnih sela. smatrajući da on ima najviše vojničkog znanja i iskustva i da je vrlo popularan u narodu kao raniji komandir Posavske čete.

178. armije donio je odluku da snagama 3. a u Brčkom dijelovi 7. korpusa od 21. 1. 12/357-358. govori se o zabrinutosti zbog pljačke i nasilja koje vrše pripadnici njemačkih jedinica koje prolaze kroz Brčko (Arhiv VII.20 U vezi situacije nastale probojem neprijateljskih snaga iz Vlasenice prema Zvorniku. korpusa zadrži neprijateljske snage i vrati ih prema jugu. ruše kuće. nastoje ih nasilno polno upotrijebiti. Neprijatelj je razbijen i protjeran uz gubitke od 54 mrtva i više ranjenih. is 273 . 178. reg. i 14. 1. a listove svete knjige Kurana upotrebljavaju u klozetu«. fond NDH k. 1. 2. Ustaški logor iz Brčkog izvještava svoje pretpostavljene 5. pravcem Drinjača-Zvornik-Bijeljina. Dvadesetog januara 1945. knj. i 2. SS divizije Princ Eugen. k. Gubici 9. divizija sa zadatkom da deblokira 963. Izvještaj Štaba 14. XII 1944. IRP Sarajevo. fond NDH. a sa 17. 32. 12/619-620). 1. 1945. dok. 104. 18 Polovinom januara upućena je u rejon Vlasenice njemačka 22. 12/394-398. i 28 divizijom likvidira bijeljinski garnizon. 1). godine o postupcima pripadnika RZK: »U selu Brki uništavaju privatnu imovinu. dužnost političkog komesara Posavskotrebavskog odreda preuzeo je Petar Kaurinović. br.17 Posavsko-trebavski odred je ostao nekoliko dana u Gradačcu kao posada. i 9. U jednom izvještaju kotarske oblasti Brčko. brigade su iznosili 18 mrtvih i 12 ranjenih. (Zbornik IV. 2. četnici su pokušali prodrijeti u Gradačac iz pravca Modriče. ustaško-domobranske divizije i ostaci 1. (Arhiv VII. f. kao prihvatni punkt neprijatelja na drinskom pravcu i oslobodi što više snaga za obračun sa neprijatelj17 18 19 20 Izvještaji Okružnog komiteta KPJ za Trebavu i Posavinu od 11. br. 12/352. reg. puka bjelogardijskog Ruskog zaštitnog korpusa (RZK). str. F. 5. koji je ujedno i dalje vršio dužnost partijskog rukovodioca u odredu.19 dijelovi 12. U to vrijeme u Bijeljini se nalazila njemačka borbena grupa »Skenderbeg«. munaru upotrebljavaju kao osmatračnicu. 407). 25. Štab 2. tvrđavsku brigadu i da zajedno sa njom preduzme izvlačenje. 1945. obaraju ograde. 6.me politički komesar Posavsko-trebavskog odreda Savo Živković premješten na dužnost političkog komesara Tuzlanskog NOP odreda. Mikrofilm. vrše nasilja nad ženama. Gornjeg Žabara i Bosanskog Samca. (Arhiv VII. rolne 12/199-200. 47).

divizije zatvori pravac koji dolinom Spreče iz Doboja vodi ka Tuzli. istočno od Gračanice i Gradačca ostala samo 14. Bataljon je imao oko 800 boraca naoružanih puškomitraljezima i automatima i obučenih u nove uniforme. Bataljon je imao posebnu radiostanicu i šifru. zbog svog malog brojnog stanja i naoružanja . januara i preko Vida. brigada u rejonu Čelića i Brezovog Polja. str. brigade beogradske divizije KNOJ-a. dok je na širokom frontu.d. divizije i da sa dvije brigade zatvori pravac Brčko-Tuzla. 274 . 48CM92). bataljonom 1. Beogradski bataljon i odred su stavljeni pod operativnu komandu 14. beogradske brigade KNOJ-a. dok. divizije napustile su Gradačac 23. U Srnice je stigao 1. 32. a 9.22 Posavsko-trebavski • odred napustio je Gradačac 23. brigade 23. od kojih svega 5 ispravnih) i zbog brojne nadmoćnosti neprijatelja. I. Ivan-Džina Gligorijević: n.180 pušaka i 10 puškomitraljeza. Upućen je iz Beograda polovinom januara 1945. bataIjona odreda. januara i krenule na izvršenje novog zadatka.skom grupacijom koja je nastupala iz pravca Vlasenice. jedinice odreda su se povukle na nove položaje: Ka21 22 23 Naređenje Štaba 2. a s jednom brigadom i brigadom 45. 108.23 Već sutradan.30 časova. divizije je postavila svoje bataljone istočno od Gračanice da spriječe prodor neprijatelja pravcem Gračanica-Tuzla. Lukavca i Zelinje krenuo u Doborovce. 1945. kada se vratio u Beograd. i 2. bataljon 1. Četrnaesta brigada 23. divizija dobila zadatak da smijeni jedinice 17. III. pa je 23. knj. divizije. Sedma brigada je upućena da preuzme položaje na liniji Bukvik-Žabar. (Zbornik. str. 263. otvorivši prethodno jaku minobacačku vatru. Sa Bataljonom su došli major Viktor Kućan komesar brigade i major Veljko Dragović iz OZNE za Jugoslaviju. brigada sa Posavsko-trebavskim odredom i 1. Pošto su položaji kod Dobrovaca bili suviše izduženi (bataljoni ih nisu mogli solidno zaposjesti. u 17. 1945.21 Jedinice 23. sa zadatkom da spriječe prodor neprijatelja prema Tuzli. sa zadatkom da pvonađe i napadne štab Draže Mihailovića. IV. U vezi sa ovim izdata je zapovijest potčinjenim jedinicama da zauzmu nove položaje. a Posavsko-trebavski odred u Doborovce. armije od 22. Zadržao se u Posavini do 8. neprijatelj je jačim snagama iz pravca Sokola i Džakula napao položaje 1.

9. Neprijatelj je imao oko 30 mrtvih i više ranjenih. četnici (Valjevski korpus i Lipovačka brigada . 25.oko 1. k. odred je bio prinuđen da se pod borbom povlači prema Špionici. f. januara. 200)-Begov han-Srnice. beogradske brigade KNOJ-a (zvali su ga i 14. izbjegavši opasnost da im neprijatelj dođe iza leđa. januara. Gornje Hrgove i Špionicu. 16. ali su se jedinice odreda pred noć morale vratiti na ranije položaje.petanova bina (k. zbog nedostatka municije. Pred noć je neprijatelj napao i položaje Beogradskog bataljona KNOJ-a u Biberovom Polju. armije. gdje je sa Beogradskim bataljonom pružio jak otpor neprijatelju. ustaško-domobranske divizije) sa jačim snagama. Radovan Sobota. neprijatelj je jačim snagama obnovio napade na jedinice odreda. 275 . Treći bataljon brigade napadao je iz Avdića preko Kosice i Srnica u pravcu Biberovog Polja. a Posavskotre24 25 Arhiv VII. preko Vranjevca. zamjenik komesara i Milivoje Drljević. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom napadne i protjera neprijatelja iz Srnica i Doborovaca. odred i Beogradski bataljon su se povukli preko rijeke Tinje i organizovali položaje za odbranu na liniji Gornji Hrgovi-Ćehaje. Tog dana 1. reg. komandant. bataljon 1. srpske brigade23 odlučio je da sa svojim Drugim i Trećim bataljonom. Štab 14. stigavši preko Vranjevca na kote 373 i 309. Sutradan. Poslije tročasovne borbe. napali su položaje Posavsko-trebavskog odreda na Kapetanovoj bini. načelnik štaba. bataljon 1. bataljon se povukao i smjestio svoje jedinice u Gušte. uslijed nadmoćnosti neprijatelja. Štab 14. 1074. Protivnapadom jedinica odreda neprijatelj je protjeran preko kote 309 i 373. Tridesetog januara počeo je napad. 24 Zbog takvog razvoja situacije na sektoru Doborovci-Srnice-Biberovo Polje.500 četnika) i zeleni kadar (dijelovi 12. odnosno Beogradski bataljon) bio je na položajima oko sela Vučkovaca sa isturenim dijelovima u Kerepu i Biberovom Polju. Slijedećeg dana. 26. fond NOP-a. brigade su sačinjavali: Jovan Mitić Đorđe. pa pošto je primijećena koncentracija jačih neprijateljskih snaga na Humkama kod Gradačca. Pošto je neprijatelj u borbu uveo nove snage i imao namjeru da prodre do Srebrenika. br.

korpusa je oštro kritikovao Štab 14. Uslijed jačih napada neprijateljskih snaga na Srnice. (Knj. srpske brigade i ostale jedinice koje su učestvovale u akciji. (Zbornik IV. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon napale su jače četničke i ustaške snage koje su ih potisnule na liniju Hrgovi-Gušte-Špionica. bataljon 14. 1627. bataljon 14. Zbog ove akcije Štab 14. f. 15. zadrži 3. februara ušli u Gradačac. 309)-Kapetanova bina (k. 696). 166. fond NOP-a. I 1945. Vučkovcu i Prnjavoru. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon su. brigade od 31. bez odobrenja Štaba brigade. 276 . Neprijatelj je protjeran i 31. brigade je tada odlučio da zbog brojne premoći neprijatelja nad jedinicama Posavsko-trebavskog odreda i. dok. Tog dana 3.260). i izlišnosti jedne takve akcije. 176. Izvještaj Štaba 14. br. Protivnik je primjetio njihovo povlačenje i prešao u gonjenje.bavski odred i Beogradski bataljon prema Kerepu. Posavsko-trebavski odred i Beogradski bataljon izvršili protivnapad i povratili izgubljene položaje. ove jedinice su morale napustiti grad. bataljon na liniji Kupres-Biberovo Polje—Doborovci. bataljon 14. Drugi bataljon 14. bataljon. i ujutro 3. I 1945. pa su se jedinice zaustavile tek na liniji: Zubovo brdo-Mustafići-Čehaje-Avdići. a partizani 2 poginula i 11 ranjenih. Od 5. 763-764) i izvještaj Štaba 3. samoinicijativno preduzeli opšti napad na četnike. Sutradan je izvršen opšti napad na četnike i jedinice NOV i POJ su ponovo došle na svoje ranije položaje. dok. reg. Štab 14. k. januara Posavsko-trebavski odred je zauzeo položaje na liniji Pilipovina (k. brigade trebalo je da ode na novi zadatak. str. korpusa od 31. 26 Slijedećeg dana su 3. primjedba 7. srpske brigade. a s obzirom na situaciju na cijelom frontu od Brčkog do Gračanice. februara na frontu nije bilo aktivnosti ni s jedne ni s 26 Arhiv VII. 32. U momentu kada je napuštao položaje na liniji Biberovo Polje-Kupresi. i 9. do 9. knj. str. Četnici su imali 6 mrtvih i više ranjenih. Beogradskog bataljona. Ostavivši slabo obezbjeđenje u Srnicama (dvije čete Posavsko-trebavskog odreda) potjerali su četnike. 32. 11. brigade. Drugog februara 3. brigade dejstvovao je u pravcu Sladna i Doborovaca.

pukom iste divizije. U skladu s odlukom Štab 2. 33. 38. Da bi olakšao težak položaj 22. knj. dok.29 27 28 29 Zbornik IV. imao je zadatak da izvrši napad na jedinice 23. str. i 9. pukom 104. str. armije NOVJ donio je odluku da na frontu kod Zvornika pređe u aktivnu odbranu. brigade 23.d. slavonske divizije da od 7. koji je napadao iz Gradačca prema Srnicama i Srebreniku. 341-342. divizije koja je. armije je 11. a sa 734. 312. napad iz Brčkog i Bijeljine ka Zvorniku. Njemački 734. Čekanići i G.. 88. knj. divizije da 7. divizije preuzme položaje oko Brčkog. Štab 2. knj. 277 . 388-397. Orahovica-Miričina. Gračanice i Sokola. srpske brigade. dok. 95-96 i Zbornik IV. probijajući se dolinom Drine ka Bijeljini. Gračanice i Sokola i Valjevski četnički korpus. ojačanim artiljerijom i tenkovima. divizije NOVJ na liniji D. Zbornik V. 33. 83. dok. februara sa 724. na položajima kod Srnice prema Kupresima. divizije da svoj sektor napada kod Zvornika preda jedinicama 27. brigadu hitno uputi prema Srnicama i Ratišu kako bi zatvorile pravce Gradačac-Tuzla i Gračanica-Tuzla. i 9. trpeći velike gubitke i ostavši sa malo municije Štab grupe njemačkih armija »E« preuzeo je 9. 2 ' U napadu su sadejstvovale ustaško-domobranske jedinice iz Doboja. a Beogradski bataljon na liniji Prnjavor-Hrgovi-Donje Gušte. artiljerijskog puka. februara odred je imao gubitke od 4 mrtva i 20 ranjenih. lovačke divizije. U borbama od 24. četom minobacača i ustaškim i domobranskim jedinicama iz Doboja. Jovica Jovičević. divizije i da krene prema Tuzli. Među ranjenima je bio i rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. februara naredio Štabu 17.druge strane. puk 104. str. lovačke divizije napad od Doboja i Gračanice prema Tuzli. n. a Štabu 23. ojačan jednim divizionom 654. januara do 3. a da na pravcu Tuzla-Doboj preduzme ofanzivna djejstva. a potom da produži napad ka Tuzli sa ograničenim ciljem. Gligo Mandić. Posavsko-trebavski odred se nalazio na desnom krilu jedinica 14. 28 Uvidjevši da je Tuzla u opasnosti. bila sabijena na malom prostoru između Drinjače i Diviča. Istom zapoviješću je naređeno Štabu 28.

februara. brigada krenula ka Lušnici i Muratima da zajedno sa 14. 12. naročito na liniji Moranjci-k. Milan Čabarkapa. 14. februara stigla na prostoriju Špionica-Srnice. 415-Rašljevo-k. usiljenim maršem 10. 415-Mehići-Rašljevo. 278 . Sutradan je 7. brigada je napadala neprijatelja na položajima kod Donjih Moranjaka. a 9. Jedanaestog februara 7. politički komesar. srpske brigade tada su sačinjavali: Vojo Ivanović Grebić. Sedma brigada napala je neprijatelja na liniji Moranjci-Seona-k. 596-Ratiš-Gnojnica. Mišo Martinović. brigade povukli su se na liniju Moranjci-Mehići-k. dijelovi 14. brigada je izvršila pregrupisavanje i bila u pokretu ka prostoriji Vučkovac-Kerep-Biberovo Polje. brigadom spriječi prodor Nijemaca iz Gračanice ka Tuzli. Tog dana. stigla je 9. oko 5 časova.30 Došlo je do borbe kod Vučkovaca i četnici su potisnuti. srpska brigada na putu za Ratiš. Vodeći borbu neprekidno 48 časova. februara sa baterijom protivtenkovskih topova i dvije baterije minobacača 120 mm koji su postavljeni na vatrene položaje u 30 Štab 7. načelnik štaba. Dušan Kovačevič. brigade. Zbog nestašice municije i gubitaka (10 poginulih i 35 ranjenih). sa zadatkom da ovlada protivničkim prednjim položajima u Lušnici i Muratima. Trinaestog februara 7. srpska brigada sa fronta istočno od Brčkog i razmjestila se na prostoriji Dubrave-Cerik-Bijela. brigada je uvedena u borbu na mjestu proboja njemačkih jedinica. gdje je stigla 14.Devetog februara 1945. Sutradan su nastavljena borbena djejstva na cijelom frontu. zamjenik komandanta. komandant. ali ga nije ispjela protjerati. Borba je trajala čitav dan. brigada je vršila pritisak na neprijatelja koji se utvrdio u Huskićima i Moranjcima. Kada je 7. Tada je ubijeno 10 Nijemaca i nekoliko ranjeno. Linija fronta se pomijerala naprijed-nazad. 518-Turkovići-Kamenica. Četrnaesta brigada je istovremeno ovladala linijom k. politički komesar i Živorad Milovanović Žika. Posavsko-trebavskog odreda i Beogradskog bataljona na cijelom frontu. 462. godine. neprijatelj je napao položaje 14. došla je u sukob sa četnicima koji su krenuli od Gradačca da sadejstvuju sa Nijemcima koji su prodirali od Gračanice ka Tuzli.

do 18. divizije su tada izvršile protivnapade i protjerale neprijatelja. Tada su imenovana nova partijska sreska rukovodstva. 12. otpočeo povlačenje prema Doboju i Gračanici. diviziju kod Zvornika i na položaje svojih jedinica oko Brčkog i Bijeljine. februara. bataljona 9. bataljona 9. knj. i 25. a Beogradski bataljon na liniji Dubrave-Bijela-Cerik. Cerik i Vučkovac na jedinice Posavsko-trebavskog odreda. 31 Zbornik IV. i 4. . pa je odstupio prema Porebricama i Gradačcu. ali je protivnapadom 2. 15. bataljon . Neprijatelj je protivnapadom razbijen poslije teške borbe. * U Tuzli je od 16. održan sastanak plenuma Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. godine. brigada je potisla četničke jedinice iz Kerepa. 2.Vučkovac. pored ostalog. februara 9.Srnicama. Posavsko-trebavski odred je držao položaje i vodio borbu sa četnicima na liniji Gornji Hrgovi-Zubovo Brdo. Hrgove. str. Jedinice 23. Biberovog Polja i Međeđe. U Srnicama se nalazio Posavsko-trebavski odred. Na ovim položajima jedinice su ostale do 5. dok. srpske brigade i Beogradskog bataljona KNOJ-a.Monj i 4. januara 1945. a na liniji Hrgovi-Cerik-Beogradski bataljon KNOJ-a. pretrpjevši gubitke od 28 mrtvih i 34 ranjena. . 533. neprijatelj je. Pošto je postigao cilj da smanji pritisak jedinica 2. jedinice 23.Vranovac. razmatrana i organizaciona pitanja. do 16. 1. februara izvršili napad iz pravca Žabara na D. Deveta brigada rasporedila je svoje bataljone na nove položaje i to: 1. 1. na kojem su. Četnici i ustaše su tokom noći 18/19. 279 . armije na opkoljenu 22.Hrgovi. 34. marta 1944. 540-k. brigade odbačen. U borbama koje su vođene od 14. bataljon . 3. Istovremeno je neprijatelj i/ Sokola krenuo u napad i ovladao grebenom: k. divizije dobile su zadatak da se utvrde na dostignutim linijama.31 Zbog ovako ispoljene aktivnosti neprijatelja. 455-k. Neprijateljske snage brojale su preko 1500 ljudi i uspjele su da odbace jedinice NOV i POJ zapadno od komunikacije Srnice-Kerep.

Fehim Klebić i Cviko Bosić. Lepa Kudžić. Soka Veselić. 280 . raspoređenih u 8 osnovnih partijskih organizacija (ćelija). Kadro Ramić. a funkciju sekretara sredskog komiteta preuzeo je Radivoje Lukić. dok je Joco Vočkić postao organizacioni sekretar Komiteta. Jovan Jeremić. nije došla na tu dužnost. Teufik Imamović. Uskoro je prešla na rad u Okružni komitet SKOJ-a. Zaim Zaimović. Savo Zivković. Još tri člana KPJ iz odreda su se nalazila u bolnici kao ranjenici. 32 Arhiv IRP. a funkciju sekretara Sreskog komiteta SKOJ-a tada je preuzeo Ekrem Taslidžić. Ivan Bumbulović. Fadil Izić i Dana Simić. Selena Stojčević. Ahmet Ćatić i Trivo Dakanović. 5021 i 5022. U Sreski komitet za Gradačac imenovani su: Mehmedalija Tufekčić (za sekretara).32 Partijska organizacija Posavsko-trebavskog odreda u pogledu rukovođenja bila je vezana za Okružni komitet KPJ. Ilija Kaurinović. pa je umjesto nje imanovana Zagorka Lukić. To su bili: Cvijetin Vasić. Muharem Ibralić. Pero Janković. U Sreski komitet KPJ za modrički srez imenovani su Slobodan Janković (za sekretara) Panto Nikolić. Radivoje Lukić. Zbirka NOR-a. kat. Fadil Zečić. Muhidin Muftić. Polovinom februara 1945. Hamid Aljić. koja je u komitetu trebala biti zadužena za omladinsku organizaciju. Mitar Mitrović. Ona je u komitetu bila zadužena za omladinsku organizaciju. Đorđe Brkić. godine u odredu je djelovalo 30 članova KPJ. Pavle Mihaljčić. 5122. Adem Gibić. U komitet je kasnije kooptiran Sulejman Čaušević. Jovan Radovanović. Džemila Ajanović. Marković i Janković su uskoro primili druge funkcije. br. Džafer Muradbegović. Husein Zorić. Milan Kresoja. Milan Šljakić. Salih Mehikić i Džemila Ajanović.Za Sreski komitet KPJ za Brčko imenovani su: Panto Marković (sekretar). Bešlaga Korajkić. U bataljonima su postojali bataljonski partijski biroi koje su sačinjavali sekretari ćelija u četama i p r i štabovima bataljona. Rabija Mujkić. Stjepan Tešić. Hasan Begić. Sekretari bataljonskih biroa ulazili su u sastav biroa odreda kojim je rukovodio sekretar partijske organizacije odreda. Petar Kaurinović. Đoko Pajić. Alija Muslić. Ilija Milovanović. Ljubica Miljuš. Sarajevo.

Trebalo je da prođe izvjesno vrijeme. onda su i partijsko-politički rukovodioci dolazili sa njima i razvijali partijsko-političku aktivnost. pa je odlučeno da se napiše proglas. koje su ujedno pomagale i obezbjeđivale rad društveno-političkih organizacija. Komandom područja i Posavsko-trebavskim NOP odredom. Grupa partijskih aktivista koja je krenula u Bukvik stigla je bezbjedno u svoje odredište. Trebalo je da ga potpišu ugledni građani iz Posavine i Trebave. Tako su i prilikom privremenog oslobođenja Gradačca (oslobodili su ga bataljoni 9. srpske brigade i Posavsko-trebavski odred u drugoj polovini januara 1945.) u grad su stigli i članovi partijsko-političkog aktiva za Trebavu i Posavinu i odmah razvili partijsku i političku aktivnost. čiji potpisi bi značili garanciju da im se neće ništa desiti. jer se nisu mogli probiti do svog terena kroz gust raspored neprijateljskih jedinica. pa su se kretala zajedno sa Okružnim komitetom KPJ za Posavinu i Trebavu. dok se članovi partijskih rukovodstava ne okupe. Kada su jače jedinice NOV privremeno zaposjedale dijelove posavsko-trebavskog područja. jer su mnoga naselja u tom kraju bila oslobođena i u njima stacionirane jedinice NOV i POJ. Sreska partijska rukovodstva za Modriču i Gradačac nisu mogla funkcionisati na svom terenu koji je bio zaposjednut jakim neprijateljskim jedinicama. Za vrijeme boravka u Gradačcu partijsko-politički aktivisti održali su 17 konferencija sa stanovnicima grada i okolnih sela.Sreska rukovodstva nisu odmah konstituisana. Članovi Sreskog komiteta za Brčko mogli su odmah da pođu na svoj teren. koji je djelovao u skladu sa razvojem vojno-političke situacije na tom području. ali su se morali vratiti. Preduzete su mjere da se oni vrate svojim kućama. Radi lakšeg rukovođenja stvoren je jedan partijsko-politički aktiv pri Okružnom komitetu. koje su brojno ojačale dolaskom grupacije srbijanskih četnika na Trebavu i Posavinu. Jedan od problema o kojem se raspravljalo na tim konferencijama bilo je pitanja povratka izbjeglih seljaka koji su pod pritiskom četnika napustili svoja sela i pošli na Trebavu. Prema Modriči i Odžaku upućeni su članovi Sreskog komiteta za Modriču i drugi aktivisti. 281 .

nalazio se Teufik Imamović kao član sreskog komiteta KPJ za Gradačac. Sa partijsko-političkim aktivom pošao je i Kemal Halilović koji je duže vrijeme proveo na ilegalnom radu u Gradačcu. djelovalo je 149 članova KPJ. partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta podijelio se u grupe.33 Po jedan član Okružnog komiteta KPJ kretao se sa sreskim komitetima za Modriču i Gradačac. divizije su morale poslije 7 dana napustiti Gradačac. U štabu Beogradskog bataljona. a 107 članova u partijsko-političkom aktivu i na terenu (Arhiv IRP. Komanda područja i partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta KPJ. od kojih su 42 člana bili u Komandi područja i Posavskotrebavskom odredu. Lisovići. Srpska Tinja. jedinice 23. Tako su uz njegovu pomoć formirani seoski odbori Fronta u selima Potpeć. jer su one tada sačinjavale većinu sta33 Na posavsko-trebavskom području u februaru 1945. Po dolasku u Srebrenik partijsko-politički aktiv Okružnog komiteta razvio je znatnu političku aktivnost na teritoriji te opštine. za vrijeme njegovog boravka na Trebavi i Posavini. 282 . Pomagao je partijskoj organizaciji Srebrenika. Posavsko-trebavskim odredom i Beogradskim bataljonom KNOJ-a. Zahirovići. Posebna pažnja je bila posvećena organizaciji žena. U to vrijeme u Srebreniku je djelovao Opštinski komitet KPJ i SKOJ-a koji su bili vezani za okružne komitete KPJ i SKOJ-a za tuzlanski okrug. Brčkom i Doboju. Dan prije sazvana je konferencija na kojoj su građani upoznati sa razlozima napuštanja Gradačca. Pošlo je oko 80 građana. god.Zbog promjenjene situacije na frontu prema Zvorniku. a sa njima Posavsko-trebavski odred. a veći broj se sklonio kod svojih rođaka i prijatelja u okolnim selima. Sa njim je krenuo i skojevski aktiv iz grada. radi koordiniranja zajedničkih akcija i kao poznavalac prilika na tom terenu. u stvaranju i razvijanju organizacija Narodnooslobodilačkog fronta u selima oko Srebrenika. Sarajevo. Poslije napuštanja Gradačca. Muslimanska Tinja. Svi oni koji su se osjećali ugroženim od represalija okupatorskih i kvislinških vlasti pozvani su da sa Posavsko-trebavskim odredom pođu na oslobođenu teritoriju u Srebrenik. br. Zbirka NOR-a kat. 5112). Donji i Gornji Srebrenik i zajednički odbor za sela Like i Kuge.

rolna 12/352. Reorganizovani su i prošireni postojeći odbori AFŽ u Gornjem i Donjem Srebreniku i Breziku. šalje Ti svoje pozdrave i izražava zahvalnost za mudro rukovođenje narodnom borbom. Jozo Stanić i drugi partijski omladinski rukovodioci. godine održan protestni zbor na kojem je prisustvovalo preko 400 građana koji su nosili transparente i klicali maršalu Titu. Džemila Ajanović. Sofija Veselić i Ahmet Čatić. koji u zoru našeg oslobođenja još jednom pokušava da zabode nož u leđa našem. Nacionalnom komitetu oslobođenja Jugoslavije. Narod sela Srebrenika«.Demokratske federativne Jugoslavije. u krvi skovanom. a kroz dva dana. koji je osjetio u punoj mjeri izdajničku kamu kraljevih četnika. Narod sela Srebrenika. Muharem Ibralić. januara. bratstvu i jedinstvu. 29. Svakodnevno su se održavale konferencije sa ženama. Živjela DFJ. 283 . živio maršal Jugoslavije drug Tito. rolna 12/108-109. Kralj Petar Karađorđevič je još jednom pokazao svoje izdajničko lice. Mikrofilm. po dolasku Posavsko-trebavskog odreda na teritoriju Bijela-Hrgovi-Srnice. koji si znao da očuvaš slobodu i čast naših naroda u najtežim časovima i koji ćeš sa istom mudrošću rukovoditi izgradnjom naše mlade države . Na taj kurs su početkom februara upućeni Kemal Halilović. kao i ostali ratni zločinci. 35 Pri . IRP.Oblasnom komitetu u februaru 1945. Sarajevo. godine Perica Kosik. On može doći u našu zemlju samo zato da bi odgovarao pred narodnim sudom. zatim usmene novine i analfabetski tečajevi. počeo je sa radom niži partijski kurs koji je imao jednog stalnog predavača. narodnom heroju drugu Titu. Mikrofilm IRP. Remza Kapetanović. u 34 35 36 Arhiv VII. živio AVNOJ. januara 1945. Sarajevo.34 Povodom odluke kralja Petra II da proglasi ništavnim sporazum Tito-Šubašić na cijeloj slobodnoj teritoriji su održani protestni zborovi. a u martu 1945.novnika u opštini. Sutradan je sličan zbor održan u Donjem Srebreniku. AVNOJ-u i Komunističkoj partiji. i u Breziku. a ostala predavanja su držali sami članovi Oblasnog komiteta. Narod slobodarskog Srebrenika izražava svoju punu odanost Antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Jugoslavije i Tebi naš dragi druže Tito. Sa ovih protestnih zborova upućen je maršalu Titu slijedeći telegram: »Predsjedniku Nacionalnog komiteta. Arhiv VII. Tako je u Gornjem Srebreniku 26. s obzirom na to da se većina muškog stanovništva nalazila u vojsci. okupljen na ovom protestnom zboru povodom izjave kra!ja-izdajnika.36 Partijski aktiv Okružnog komiteta.

Hrgove. II. Dubrave. U selima na pomenutoj prostoriji nisu našli organe narodne vlasti. III i 8. Ta djeca su upućena na oporavak u dječje domove u Srbiji.februaru 1945. predsjednik. u okviru organizacija NOFa i AFŽ. u sreskom komitetu Gradačac Teufik Imamović. stvoreni su odbori NOF-a koji su u prvi mah poslužili kao most za kontakt naroda i vojske. Preduzete su mjere za popis i skupljanje djece čiji su roditelji pali u borbi ili su bili žrtve okupatorovog terora. a u Sreskom komitetu Modriča .Sarajevo. i to uglavnom Front slobode. Edhem Čamo. došle su u Bukvik. 6. Mikrofilm. Kerep. i sam polazi na taj teren. a rjeđe Politika i Borba. a izvjestan broj primjeraka patrole su nosile na neoslobođenu teritoriju. 37 Bijelu. Okupator. Članci su čitani po grupama. dr Ham37 38 U Bukviku je ponovo uspostavljen Opštinski komitet KPJ za čijeg sekretara je imenovan Boško Pantelić. među kojima su bila i 4 člana Okružnog komiteta KPJ. Izvještaji OK KPJ za Trebavu i Posavinu od 19. četnici i ustaše su ih za 11. Na slobodnu teritoriju dolazio je mali broj primjeraka novina. Grupe partijskih aktivista. Skakavu. (Arhiv VII. mjeseci gotovo potpuno uništili. III. referent za privredu. Naročito je bio tražen Front slobode. konstituisan je Izvršni odbor Okružnog N 0 0 u sastavu: Mustafa Rustanbegović. inž. februara održano je oko 50 frontovskih i omladinskih konferencija i izabrano 13 seoskih odbora NOF-a. Vučkovce. rolna 12/780-781 i rolna 13/318-223 i 239-240). Da bi organi narodne vlasti u selima i mjestima Posavine i Trebave mogli funkcionisati. do 19. 284 . IRP . Biberovo Polje i Srnice. Sa sobom su nosili štampu i letke. Milivoje Kunce. Vojvodini i Bugarskoj. Preko njih su partijski aktivisti nastojali politički pripremiti izbore za narodnooslobodilačke odbore. 38 Jedinice NOV i POJ pripremale su se za konačno oslobođenje zemlje. Pojedini partijski aktivisti odlazili su uz pratnju patrola odreda u sela na neoslobođenu teritoriju. Od 10. početkom marta 1945. sekretar. 1945.Panto Nikolić. Za dopisničku službu u OK KPJ bio je zadužen Edhem Čamo. S obzirom na to da se nije moglo odmah pristupiti izborima za nove N 0 0 .

pa se postavio problem sjetve. rolna 13/244-246). Popravljeni su mostovi na slobodnoj teritoriji na komunikaciji Bukvik-Srnice i Srnice-Doborovci. Neprijateljske vojske. pa je u Bijeloj napravljena suha komora gdje se dezinfikovala odjeća. referent za javnu upravu. inž. pored boraca.dija Bravo. koje su u zadnje vrijeme boravile na ovom području. Zbog toga. (Arhiv VII. Većina školskih zgrada je popaljena. privremeni referent za ishranu (do povratka Davida Davidovića sa neoslobođene teritorije). Posavsko-trebavsko područje je prije rata imalo 52 osnovne i jednu građansku školu. Izvjesnu količinu soli razmjenio je za namirnice koje su upućene bolnicama u Tuzli. Hidajet Ljubović. a ljekar odreda je. a na čitavom području radio je samo jedan ljekar dr Vilim Šmugler. naročito po onim iz kojih je neki član bio u NOV i POJ. referent za zdravstvo. oduzele su i one namirnice koje su ljudi ostavili za sjetvu i ishranu.39 39 Izvještaj Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 8. Teško se dolazilo do buradi za dezinfekciju i do dezinfekcionih sredstava. referent za prosvjetu. preduzete su odgovarajuće mjere u saradnji sa sanitetom odreda. Naročito je stradala stoka. Ferdo Halaljkijević. Pljačkali su i po kućama. Okružni narodnooslobodilački odbor je podijelio 135 metričkih centi soli porodicama palih boraca i onima koji su bili u najtežoj materijalnoj situaciji. Mile Glavaš. Mikrofilm. Mika Stanković. Okružni narodnooslobodilački odbor je preuzeo niz mjera za obnovu rada na slobodnoj teritoriji. IRP . Hrane nije bilo dovoljno. Zbog epidemije pjegavog i trbušnog tifusa. naročito pljačkom stoke. Ostavljeno je da se sreski i opštinski narodnooslobodilački odbori konstituišu kada se oslobode sjedišta opština i srezova. 3. Okupator je sa svojim slugama počinio veliku materijalnu štetu narodu.Sarajevo. 1945. a one koje su ostale bile su bez vrata. 285 . referent za finansije. cijepio i stanovnike okolnih sela protiv trbušnog tifusa. je ionako težak položaj ishrane i sjetve postao još teži. Ostalo je svega četiri učitelja koji su počeli da organizuju analfabetske tečajeve. prozora i krovova.

divizije i Majevički NOP odred postavio 17.254-k. IV. diviziju u rejon Srnica za dejstva prema Gradačcu i Posavini. 33. Tako su 7. Štab 2. 341-k. diviziju u rejon Tuzle . i 14. februara 1945. brigade i Posavsko-trebavski odred na liniji Vučkovac-Kerep iz dva pravca od sela Avramovine ka Donjoj Lukavici i iz sela Međeđe ka liniji k. Brčkog i Doboja. majevičku brigadu 17. diviziju prema Doboju. po naređenju Vrhovnog štaba. Međutim. U Gračanicu su ušli istog dana bez borbe. Štab 2. Drugog marta napali su položaje 1. i 5. DIVIZIJE Kada je opasnost za Tuzli prošla i pošto su borbe kod Zvornika završene. Pretrpjev40 Zbornik. orijentisan prema Sarajevu. nastavljena su borbena dejstva. a jednu njenu brigadu u rejon Lopara. 98. divizije 24. bataljona 9. Zbog toga je orijentisao: 45. br. brigada 23. 28. armije je odlučio da težište operacija prenese u rejone Bijeljine. sa zadatkom dejstva na komunikaciju Janja-Bijeljina. a 23. da bi što bolje obezbijedio lijevi bok 1. knj. Deveta brigada je pristupila protjerivanju neprijatelja iz rejona Džakule-Trnovci-Okići-Alići i kose Oglavak. ' 286 .497. 447-448. diviziju prema Brčkom za dejstva na komunikaciju Brčko-Bijeljina. str. i 2. na sektoru Trebave i Posavine. armije je 15. Zbog sigurnije zaštite pravaca koji sa sjeverozapadne i sjeverne strane vode ka Tuzli. godine stvoreni su povoljni uslovi za prenošenje dejstava u donji tok Drine i Bosne. radi zatvaranja pravca Brčko-Tuzla. 17. dok. 25. armije (Srem) i spriječio povlačenje njemačkih snaga dolinama Bosne i donjeg toka Drine. korpusa trebalo da učestvuje u oslobođenju ovog grada i okoline. korpus. februara na liniju Potočari-Pukiš-Čelić-Lopare.POD KOMANDOM 25. izvršile napad na Gračanicu i Sokol. Nijemci su proturili vijest da imaju namjeru zauzeti Tuzlu obuhvatnim manevrom od Zvornika i Brčkog. 23.kao armijsku rezervu.387-k. 40 U drugoj polovini februara 1945. diviziji je naredio da svoje jedinice iz rejona Dubrave-Srnice ne pomjera prema jugu. krajem februara 1945. četnici nisu mirovali. diviziju sa dvije brigade u rejon Janje. dok je 3. gdje je u sadejstvu sa jedinicama 2. a sutradan se predala i posada u Sokolu.

uslijed pritiska jedinica 2. nagovještavali su da predstoji pomeranje četničkih jedinica sa te prostorije. Trebavski četnički korpus i dalje je imao nominalno 7 brigada . dok se četnička Vrhovna komanda sa članovima Ravnogorskog Centralnog komiteta smjestila u selo Dugo Polje. Već 8. Protivnapadom. po zamisli Štaba 41 42 Ivan-Džina Gligorijević. kada se. Na sektoru Trebave i Posavine. divizije na sjever.427) . pretpostavlja se. posavske. marta tamo se našla četnička 1. n. marta iznenada napali i potisli iz Bijele Beogradski bataljon. i 8.Borik (tt-436) iz pravca Zelinje. brigade na liniji Grabovac (k. divizija. Pošto ni tu nisu imali uspjeha. 369). Glavnina četničkih snaga iz Srbije ostala je na Trebavi sve do 13. radi smjene 23. brigade. str. marta. 277) Kaljuge (k. Četničke bolnice su prebačene preko rijeke Bosne i smještene u selima Glogovac. ali su slijedećeg dana napali 4. sa osloncem na okupatorske garnizone. gdje se već nalazila 45.četiri trebavske i 3. marta 5. pošto se uvidjelo da ne vrijedi angažovati i trošiti na četnike jače snage i sredstva. jer bi oni opet otišli pod okrilje Nijemaca. Međutim. Isto. divizija 42 Osmog marta je trebalo. kako bi se oslobodile jače snage za kasniji napad na Brčko i druge gradove u Posavini. divizija. divizije koja je prebačena u dolinu rijeke Spreče prema Doboju. a 10. Trnjani. rukovodio Draža Mihailović. od toga je odustao. korpusa je zbog toga vršio pripreme da jačim snagama izvrši opšti napad na četnike na Trebavi i Posavini. ostali su ostaci jedinica Trebavskog i Majevičkog četničkog korpusa. četnici su odustali od daljnih napada. 274-279.41 Početkom marta počelo je prebacivanje crnogorskih četnika sa Trebave na lijevu obalu Bosne. bataljon 9. Štab 14. prebacila na lijevu obalu Bosne i organizovala odbranu na odsjeku: Lipljak (k. Petog marta počelo je postepeno pomijeranje jedinica 25. bataljon je odbacio četnike.ši gubitke od 25 mrtvih i 43 ranjena. ali je njihovo brojno stanje bilo umanjeno. Majevac i Podnovlje.d. a moral i borbena sposobnost vrlo slabi. bataljona 9. 287 . gdje se 4. marta prebacio i Draža Mihailović. u kojem je učestvovala i jedna četa 3. Ovi četnički napadi kojima je. četnici su 4. armije.

marta su bile na sljedećim položajima: . Mogući ispadi Nijemaca iz Brčkog i Doboja doveli bi vas u neugodan položaj. a čim nastupi pogodan momenat. zamjenik komandanta. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a pod komandom komandanta divizije Đurina Predojevića i komesara Radoša Raičevića prešla je preko utvrđenih neprijateljskih položaja na komunikaciji Doboj-Bosanski Brod i u rejonu Ritešić-Majevac-Trnjani napala skoncentrisane četnike. marta. Noću između 7.25. armije u kojoj je. 45 Istog dana je43 44 45 Direktiva Vrhovnog komandanta JA. likvidirajte Janju. Tog dana bataljoni Posavsko-trebavskog odreda su upali u Gradačac iz pravca Porebrice-Seljani. 14.43 Jedinice 25. 521)-Spasovište-Kostići-Čitluk-Klanac (k. Kukolja je krajem marta 1945. komandant. 654). načelnik štaba. . Štabu 2.16. opasno je uvlačiti vaše divizije i artiljeriju u posavski trokut. u dolini Bosne i oko Brčkog i Bijeljine. Milorad Rakočevič. divizije.Mramorje-Osoje-Bajinac-Dugi breg-Jasenica-Ploča-Petrovac-Ramići. Štab 25. brigada na liniji Vis (k. reg. pored ostalog. Dimitrije Pisković Trnavac. a slijedećeg dana. pomoćnik političkog komesara i Voja Sekulić.Gušte-D. divizije i Posavsko-trebavskog odreda izvele su opšti napad na četnike na Trebavi. 274. Milojica Pantelić. .19. i 8. na dužnosti zamjenio Rajko Tanasković. brigada i dva bataljona 1. Jedanaestog marta jedinice 25. k. brigada na liniji . Trinaestog marta oslobođena je Modriča i Duge Njive. nanijevši im gubitke od oko 700 mrtvih i oko 288 . brigada na liniji . marta Operativna grupa 53. ove jedinice su dostigle liniju: Markovo brdo-Koprivska Trebava-Kožuhe-Trebavac. br. izvesti opšti napad na četnike. ali je odgođen poslije dobijanja direktive Vrhovnog komandanta upućene Štabu 2. na liniji Cerik-Bijela nalazio se Posavskotrebavski odred sa svoja tri bataljona. Lukavac-VitezovacGrabov Gaj. divizije (14.18. Bijeljinu i Brčko i odmah ćete se baciti svom snagom na brodsku prugu«. Desno od jedinica 25. fond NOP. 3/4). i 19. Nastavljeno je dalje gonjenje četnika preko Trebave ka rijeci Bosni. divizije i pod njenom operativnom komandom. politički komesar. armije za dejstva u sjeveroistočnoj Bosni (Arhiv VII. divizije je bio u sastavu: Uroš Kukolj. divizije 44 11. Za sada vam je nužan odmor i sređivanje jedinica za predviđene ofanzivne operacije. pisalo: »Sa neprijateljem na oba krila.

Pored Gradačca i Modriče. dok. divizije su imali ovaj sastav: Štab 16. 37/1. politički komesar Miloš Stanimirović. a načelnik štaba Batrić Vujisić. pomoćnik komesara Vitomir Lazarević i načelnik štaba Boško Ivanović. Kladare. Zaplijenjeno je 3 puškomitraljeza. pa rijekom Bosne do Osječana. 17.46 Sedamnaestog marta. komandant. pomoćnik komesara Danilo Milošević. Prvo je trebalo osloboditi Garevac. d. korpusa je pohvalio jedinice koje su učestvovale u napadu i njihove komandante (Zbornik IV. Nikola Ćelar zamjenik komandanta. politički komesar i Aleksa Đukić. Modriču. str. Štabovi brigada 25. Na zborovima i konferencijama narod je iznosio brojne primjere četničkih nedjela i osuđivao četnike kao uzročnike svojih patnji i nesreća. fond NOP k. politički komesar Svetislav Savković. br. Miloševac i Slatinu i izbiti na liniju: Miloševac-Slatina-Tramošnica-Turić-Porebrice. kasnije Božo Đorđevič. Mnogo domaćih četnika . komandant Mirko Jelić. Željeli su da se predaju vojnopozadinskim vlastima i narodnooslobodilačkim odborima. III 1945. Sa jedinicama 25. divizije 47 naredio je svoj i m jedinicama da očiste Posavinu od neprijatelja u nekoliko etapa. i 2.seljaka. Na oslobođenoj teritoriji. Arhiv VII. kod Srebrenika). Tom zapoviješću pred Posavsko-trebavski odred je postavljen zadatak da sa svoja dva bataljona napadne i likvidira neprijateljska uporišta do linije Slatina-k. pomoćnik političkog komesara. zamjenik komandanta Tihomir Kaličanin. štab 5. Štab 25. 23 i 65. harao je pjegavi tifus. 149-152 388-389). Čak su i mnogi četnici 300 ranjenih. divizije ušle su u Porebrice i Tramošnicu. jer nisu htjeli ići sa srbijanskim i crnogorskim četnicima. reg. krio se oko svojih kuća ili u okolnim šumama. Trajko Jovanović. Zaplijenjeno je 59 automatskih oruđa. popom Savom Božićem. Zbog uspješno izvedene akcije. bataljon Posavsko-trebavskog odreda su ubili 12. Štab 19. Taj proces se počeo sa uspjehom odvijati. divizije i Posavsko-trebavskim odredom u Gradačac. Štab 18. 102. 4 minobacača i oko 400 pušaka. brigade: Mirko Bujaković. 1. trebavska i posavska sela došli su partijsko-politički radnici i vojnopozadinski organi. brigade: v. a zarobili 25 četnika. 46 47 289 . U ovim borbama 1.dinice 25. privremeno su oslobođena sva sela i zaseoci do linije Porebrice-Brđani-Tramošnica-Čardak-Modriča. Čardak. 1 automat i 27 pušaka. a ni sa svojim komandantom. gdje su ranije bili četnici. knj. brigade komandant Mirko Zec (poginuo 29. Kornicu. Tom prilikom mnogi stanovnici ovih sela pridružili su se jedinicama 53. divizije. f. naišli su na pravu pustoš. 34. 95. 1744.

a u aprilu i obavještajni oficiri. 50. Jakica Vidović iz Hrgova. Sreski narodnooslobodilački odbor za Gradčac izvršio je i privremenu administrativnu podjelu na opštine. postavljeni su mobilizacijski oficiri pri komandama mjesta. učenik iz Gradačca i inž. 13. marta. III 1945. Tošo Pavlović iz G. Skugriću i Tarevcima. Franjo Kraljević iz Cerika. a na njegovo mjesto je postavljen Midhat Muradbegović. i 15. Počeo je popis školskih zgrada i vršena priprema za početak rada osnovne škole u Gradačcu. Početkom marta 1945. Hidajet Ljubović iz Gradačca. Anka Kikić. sudija iz Gradačca. 1. Ko48 49 Arhiv VII. reg.48 Dva dana poslije oslobođenja Gradačca počeo je funkcionisati Okružni N 0 0 . Mobilizacijski oficir za Komandu mjesta Gradačac bio je Tošo Tovirac. Fehim Halilović. k. potpredsjednik Boro Jovičević iz Sugrića i Tunja Bagić iz Ledenica. Tunjo Begić i Kasim Džananović.49 Marta 1945. Održani su zborovi i konferencije u Gradačcu. Okružni N 0 0 je formirao upravu narodnih odbora u koju su kao članovi ušli: David Davidović.Mirko Vuković. bili članovi narodnooslobodilačkih odbora. Dedo Kukuruzović. Komandu mjesta Modriča . sekretar Teufik Imamovič iz Gradačca i članovi: Anđelko Radić iz Zelinje. jedan gradski (za Gradačac) i 9 seoskih odbora. u oslobođen Gradačac je došla i Komanda Posavsko-trebavskog područja. Izvještaji Okružnog N 0 0 za Trebavu i Posavinu od 10. do aprila 1944. 1744. Ilija Kikić. Žabara. fond NOP. inž. Muhamed Mehmedović. Mihajlo Novaković. f.koji su prešli na lijevu obali Bosne izražavali želju da se vrate i predaju. učiteljica iz Gradačca. odobrio je konstituisanje Sreskog N 0 0 za Gradačac u koji su ušli: predsjednik Ešref Gradaščević iz Gradačca. Sarajevo rolna 13/277-278 i 288). Mustajbeg Ganibegović iz Mionice. (Arhiv VII. Srez je podijeljen na 7 opština. Milivoje Kunce. Mikrofilm. Boško Milutinović otišao je u Beograd na novu dužnost. za Komandu mjesta Odžak Vid Dević. Asim Muftić. U gradačačkom srezu formirana su 2 opštinska. Većina ovih odbornika su od septembra 1943. br. Politički komesar Komande područja i član OK KPJ. 290 . Na svojoj sjednici.

f. odbacile što dalje od rijeke Bosne i Save. i 9. a zatraženo je da pođe više. Izbijanjem jedinica 25. kako bi se njemačke jedinice bezbjednije mogle povlačiti iz Bosne ka Slavonskom Brodu i dolinom Save. armije koje su se nalazile na Trebavi i u Posavini. divizije Jugoslovenske armije. Ofanziva je imala cilj da rastroji 2. Sa 16. Iz posavsko-trebavskog područja pošlo je oko 30 žena. da bi se snage 2. grenadirskim pukom. pa je njemačka komanda Grupe armija E donijela odluku o preduzimanju operacije Maigewitter (Majska oluja).mandu mjesta Bosanski Šamac . i 28. prevaljujući samo u jednom pravcu četrdesetak kilometara. Bilo je predviđeno da njemačka 7. i istovremeno obezbijedi bezbjedno povlačenje jedinica njemačkog 21. armiju. prisili je na povlačenje i na odbrambene borbe i spriječi učešće njenih jedinica u sarajevskoj operaciji. grenadirskim pukom. reg. na spoj 25. 291 . divizije pravcem: Brka-Bijela-Srnice. 1744. čemu nije moglo biti udovoljeno zbog nedostatka prevoznih sredstava. napala jedinice 25.Džemal Huskanović. a od Doboja prema Gračanici i dalje 50 Arhiv VII.Mehmedalija Subašić i za Komandu mjesta Orašje . SS divizija istovremeno prodre od Vareša preko Olova i Kladnja. marta Oblasna konferencija AFŽ i veliki miting žena. br. Bosanskog Šamca i Doboja osvoji Tuzlu. 36/1 i 50. 1. dijelom snaga 117. povlačenje Nijemaca dolinom te rijeke postalo je veoma ugroženo. 22. armijskog korpusa iz rejona Sarajeva. ustaškog zdruga. godine. U skladu s ovom odlukom. marta 1945. koji je bio ojačan dijelovima 1. izvršila je napad pravcem Žabar-Srnice. fond NOP-a k. i da zajedno sa snagama koje su nadirale iz Brčkog. 30 U Tuzli je održana 8. po ružnom vremenu pješke. divizije u donji tok rijeke Bosne. U isto vrijeme iz Bosanskog Šamca prema Gradačcu je upućena jedna pukovska grupa 117. puka Ruskog zaštitnog korpusa i četnicima. lovačke divizije i izviđačkim dijelovima 12. 19. njemačka divizija je sa 47. lovačke divizije.

36/1. 186-187. marta u 4. divizije. Milojica Pantelić: 25. 292 . n. divizija. koja je tada uvedena u borbu. Posavsko-trebavski odred je takođe učestvovao u toj borbi na položajima južno od grada. divizije i ušao u Gradačac. Odbacivši 18.30 časova. zbog razvoja situacije na pravcima Gradačac-Srnice i Gradačac-Gračanica. divizije pružaju otpor neprijatelju sa linije: Kapetanova bina-Vranovac-Špionica-Hajdurovići-Ćosići-Zeljinski potok. 4 automata. divizije. 281) je neprijatelj napao bolnicu. divizije su na položajima kod Gračanice odbile sve njemačke napade. Jedinice 45. 1977. Ubio je 16 neprijateljskih vojnika. divizije. a 25. str. Vojnoizdavački zavod JNA. ustaško-domobranske divizije. neprijatelj je prodro u pozadinu jedinica 25. 4 puške i dio komore. k." 1 Neprijatelj je u zoru 20. divizije. diviziju i Drugu krajišku brigadu 17. Tog dana odred je imao 2 poginula i 5 ranjenih boraca. divizija. f. 321. 145 pušaka. 11 puškomitraljeza. marta. fond NOP. U povlačenju su izgubljeni 1 puškomitraljez. 98 konja. kada su položaje predali 14. 5 minobacača." Napad je otpočeo 19. 47 kola. Tada je poginulo 22. i 3. Beograd. marta.prema Trebavi. Tog dana Posavsko-trebavski odred (2. divizija povukla istočno od Gračanice u koju su Nijemci ušli 22.Rabija Mujkić.52 Na Humkama (trig. a nestalo ili zarobljeno 75 boraca. jakom vatrom po položajima jedinica 25. 1. 33 Slijedećeg dana jedinice 25. d. reg. marta počeo napad dolinom Spreče. pukovska borbena grupa Gajger. Štab 2. a vlastiti gubici su iznosili 2 mrtva i 3 ranjena. nastupajući od Doboja ka Gračanici. ali se noću 21/22. koja je pretrpjela osjetne gubitke 51 52 53 54 Gligo Mandić. brigadu sa položaja kod Turića. divizijska apoteka sav bolnički materijal i veći dio arhive. Arhiv VII. sa dijelovima 15. Zadržali su nastupanje neprijatelja sve do noći. br. Izgubljena su 2 topa. brigadi 23. Borci divizijske artiljerije borili su se vrlo hrabro i gotovo svi izginuli. komoru i druge dijelove 25. ranjeno 41. bataljon) vodio je žestoku borbu sa Nijemcima u selu Donjim Guštama. armije je zbog ovakvog razvoja situacije uveo iz rezerve u borbu 23. 1744. str. 6 protivtenkovskih pušaka. Među ranjenima je bila i rukovodilac SKOJ-a u odredu .

56 Od 23. 1. godine u Orašje. na ćelu sa Grgićem. i izvršila strašan zločin. 484). diviziju ka Ozrenu i Trebavi i ovlado Gračanicom.Sandići-Potočari-Vukelje-Vujičić. U borbu su uskoro ubačene i dvije brigade 25. ubijajući nasumice stanovnike po ulicama. 36/1 i 50. do 22. 404)-Debelo brdo (k. k. sa zadatkom da zatvori pravac Srebrenik-Tuzla. međutim oni nisu uspjeli da ovladaju Tuzlom i unište glavninu snaga 2." U dolini Spreče neprijatelj je potisnuo 45. Tada je ubijeno 88 građana Orašja. divizije sa zadatkom da zatvore pravac Musi. na ćelu sa Skicom. brigada 23. divizije. bojna 12. divizija na liniji Špionica-Topalovići-Bandra (k. 55 56 57 Prije nego što je pošla u napad na oslobođenu teritoriju ustaška 8. povučena je u rezervu i upućena na jug. marta vođene su uporne borbe sa ciljem da se spriječi dalje prodiranje 22. i ustašama iz Donje Mahale. a 28. Bile su vrlo žestoke i jedna i druga strana trpjele su velike gubitke. fond NOP-a. U borbama vođenim od 19. 1744. marta. Istovremeno su upućene jedna brigada 28.57 U novostvorenoj situaciji. komunikacijom Sarajevo-Doboj-Brod. ustaškog zdruga iz Babine Grede i Županje je zajedno sa ustašama iz Bazika. marta. armije kao što su to planirali. armije zadržale su se u odbrani na liniji: 45. divizije. i 29. br. krajiška brigada 17. došla 16. Maoča-Humci-Tuzla i pravac Srebrenik-Lisovići-Tuzla. i 9. da napadne neprijatelja u Srebreniku sa zapadne i jugozapadne strane. Brčko-Žabar-Gradačac-Modriča i Bosanski Šamac-Gradačac-Srnice-Gračanica. Jedinice 2. divizija istočno od Gračanice. iz armijske rezerve je pravcem Lisovići-Srebrenik upućena 2. da napadne lijevi bok neprijatelja pravcem Karavlaška Maoča-Hajdučko brdo. 437. po naređenju Štaba armije. Završne operacije. f. • 293 . reg. str. marta 1945. neprijatelj je odbacio jedinice NOV i POJ iz Posavine ka padinama Trebave i Majevice i ovladao komunikacijama: Brčko-Bijela-Srnice. Arhiv VII. 23. njemačke divizije i grupe Gajger ka Tuzli. divizija na liniji . do 27. divizije. Borbe su nastavljene 28.PPPpggMHmnMMMMHM (126 poginulih 283 ranjena i 150 nestalih). Početni uspjesi su Nijemcima omogućili da organizuju izvlačenje svojih snaga iz rejona Sarajeva.

Minobacačko odjeljenje: 16 boraca. marta Posavsko-trebavski odred se kretao na prostoriji Srnice-Srebrenik-Rašljani. potisne jedinice NOV i zauzme liniju Stražba-k. on je uspio da prijeđe preko mosta na Tinji. divizije potisnuo je dijelove 23. . marta poslao 60 boraca i 50 pušaka u 2. . prodro pravcem Bijela-Srebrenik. većinom omladinci.radni vod: 10 boraca. 736)-Okresnica (trig.38 Od 20 do 29. 9 automata i 53 puške. 504. divizije i Posavsko-trebavskog odreda. zajedno sa 4. gdje se smjestio. brigadu Bosansko-hercegovačke divizije Narodne odbrane. Dvadeset šestog marta odred se uputio prema Bijeloj. to jest na greben Majevice i otvorio pravac prema Tuzli. 5 pušaka. puk njemačke 22. br.1. Istovremeno su u odred stupila 34 nova borca. Od 22 do 24. bataljon: 68 boraca. jer se morao brzo povući. 24 mine i 10 pušaka. Brojno stanje ljudstva i naoružanja iznosilo je po bataljonima: . 2 minobacača. reg. bataljonom 9. 5 puškomitraljeza. bataljon: 74 borca.3. 815). 1744. 28. . Bio je prisiljen na povlačenje u pravcu Srebrenika. 1. Odred je 18.2. srpske brigade. 10 automata i 64 puške. f. izbio na liniju Karahum (k. U povlačenju iz Rašljana ka grebenu Majevice došlo je do prekida veze između jedinica. marta bio je napadnut od jačih neprijateljskih snaga podržanih artiljerijom. 3 puškomitraljeza. 36/1. pa se jedan bataljon odreda sa komandantom i komesarom prebacio preko grebe58 Arhiv VII. 294 . k. Tog dana ojačani 16. fond NOP-a. Odred nije mogao izvršiti mobilizaciju u rejonu Gradačca. Uz istovremeni napad preko Špionice. a zatim prema selu Rašljani. bataljon: 87 boraca. 8 automata i 42 puške.Dvadeset trećeg marta Posavsko-trebavski odred se nalazio na položajima Gornji Hrgovi-Bijela. 7 puškomitraljeza. 662)-Lepik-(k. . marta vodio je borbu sa četnicima i ustašama u Gornjim Hrgovima i Poklecu.

fond NOP-a. nego su raspoređeni na dužnost u Odredu. br. politički komesar Odreda Petar Kaurinović. brigade KNOJ-a. čije su jedinice u to vrijeme napadale neprijateljske garnizone u Bijeljini i Brčkom. Istog dana Posavsko-trebavski odred je sa svoja dva bataljona. a Milan Kajganić za pomoćnika komesara. Bio je iskusni komunista. koji su bili spremni da daju živote za ideale revolucije i socijalizma. godine i partijski rukovodilac odreda od njegovog formiranja. korpusa. 295 . Poslije pogibije Petra Kaurinovića. pod uticajem svog učitelja i saoborca Naste Nakića. Za taj zadatak je formiran poseban štab u čijem se sastavu nalazilo sedam bataljona. marta na dužnost komesara odreda postavljen je Ivan Bumbulović. dotadašnji komandant 3. koji je od odanih omladinaca stvarao članove Partije i SKOJ-a. 59 Tako je poginuo Petar Kaurinović hrabri i neumorni borac. korpusa Posavsko-trebavski odred je došao u Tuzlu 30. Sa 3. naredbom komandanta Vojne oblasti 3. brigade Bosansko-hercegovačke divizije KNOJ-a. pa su u Podorašje stigli tek 29. reg. bataljonom u sastav 2. a za zamjenika komandanta odreda Alija Muslić. krenuo na Majevicu sa zadatkom. Treći bataljon Posavsko-trebavskog odreda ušao je u sastav 2. bataljona. Tako je Milan Kresoja postavljen za komandanta 1. Pao je na pragu slobode u blizini svog Bukvika. armije. Pajić za zamjenika. od 31. nedočekavši da doživi ostvarenje ciljeva za koje se borio još od predratnih dana. Prema naređenju Komande vojne oblasti 3. marta naveče. Đoko V. 59 Arhiv VII. marta. član KPJ od 1941. Druga dva bataljona kretala su se drugim pravcem. k. Pri prelasku ceste Srebrenik-Brezik teško je ranjen i uskoro podlegao ranama. brigade KNOJ-a nisu pošli rukovodioci iz Štaba bataljona. Kadro Ramić za političkog komesara. da protjera i uništi četničke i zelenokadrovske grupe koje su se zadržale na terenu Majevice i ometale rad pozadinskih ustanova 2. a po naređenju Štaba 2. 50. bataljona.na Majevice na komunikaciju Srebrenik-Brezik. 1744.

Na frontu u Italiji saveznici su se pripremali za proljetnu ofanzivu na Gotsku liniju (jezero Komo-Bolonja-Toskanske planine). . Odred se zatim spustio u Semberiju. Vrhovni komandant je pred JA postavio cilj da oslobodi sve naše narode na cjelokupnoj etničkoj teritoriji. Srbiju. Brijesta. Narodnooslobodilačka vojska preimenovana je u Jugoslovensku armiju. . 9. a zatim da preuzmu opštu ofanzivu ka Berlinu. Priboja i Teočaka. Hercegovinu. Prvog marta 1945. uglavnom se protezao linijom Drava-Dunav-Šarengrad-ušće Drine-Sarajevo-Banja Luka-Bihać-Gospić-Karlobag i nije bio taktički povezan. a zatim se preko Brezovog Polja uputio. oslobodivši u toku zime Poljsku. Njemački front. nasuprot jedinicama Jugoslovenske armije.na istočnom frontu Crvena armija je. opšta situacija na frontovima je bila sljedeća: . aprila. BORBE ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE Uoči velike savezničke proljećne ofanzive koja je bila predviđena za početak aprila 1945.Odred je krenuo na Majevicu preko Gornje Tuzle. gdje su opkoljeni i uništeni. a Vrhovni štab u Generalštab JA. u oslobođeno Brčko. gotovo cijelu istočnu Prusku i Pomeraniju izbila na liniju r. Crnu Goru. u susret Crvenoj armiji. Odra-Slovačke planine-Blatno jezero-Drava. Dalmaciju sa ostrvima.na zapadnom frontu saveznici su izbili na Rajnu i obrazovali više mostobrana sa namjerom da što prije zauzmu Rursku oblast. gdje je vodio borbe sa domaćim četnicima. Četnici su pod borbom satjerani u rejon Teočaka. 296 . Kod Čađavice i Vršana se takođe borio sa četnicima. jugozapadnu Bosnu i uspostavila neprekidan front od Drave do Jadranskog mora.na jugoslovenskom ratištu Jugoslovenska armija je u toku jeseni i zime oslobodila Madedoniju.

Savan Kesić. u pozadinu neprijateljskih snaga na sremskom frontu. i u sadejstvu sa Sremsko-bosutskom grupom divizija nastupa pravcem Gunja-Županja-Cerna. Druga armija koja je bila grupisana u istočnoj Bosni dobila je zadatak da u početnom periodu operacija. Mirko Turić. štab 1. komandant.60 Zadatak Južne operativne grupe bio je da likvidira neprijatelja na potezu Bijeljina-Brčko-Orašje. Petar Simurdić. politički komesar. obezbijedi unutrašnje bokove 1. načelnik štaba.u Prvoj jugoslovenskoj . načelnik štaba. Prvu jugoslovensku udarnu. pomoćnik komesara i Novo Matunović.u Četvrtoj krajiškoj . angažovanjem svojih divizija u dolini rijeke Bosne. Borike-Debelo brdo-Veliki brijeg-Kamenički vis (jedinice 45. politički komesar. Dvadesetosma divizija se nalazila u armijskoj rezervi na prostoriji Puračić-BukinjePoljice.Vasilije Bošković. U štabovima brigada nalazili su se: . a zatim da forsira Savu u rejonu Brčkog. divizije). komandant. Pravoslavna Špionica-Bandra-Stražba-k. i 5. U okviru priprema za proboj sremskog fronta. divizija. zamjenik komesara i Jovo Nastić. str. Drago Šobot.61 Pred početak završnih operacija 2. načelnik štaba. i 4. Štab divizije je imao slijedeći sastav: Radomir Babić. a poslije toga da dejstvuje opštim pravcem Doboj-Derventa-Banja Luka-Sisak-Novo Mesto. n.Miloš Tanjga. pomoćnik komesar i Ante Bajak. koje bi sa fronta napala Sremska grupa divizija. 61 297 . s. . . komandant. Milan Bojanić.PPHMMH Sve četiri armije i samostalni korpusi dobili su zadatak da prijeđu u ofanzivu za konačno oslobođenje zemlje. armija je držala liniju Karavlaška Maoča-hajdučko brdo-Hujdurovići (jedinice 25. pomoćnik komesara i Nikola Tomić. Ilija Materić.u Prvoj krajiškoj .u Artiljerijskoj brigadi . Gligo Mandić. 60 t. divizije). U Južnu operativnu grupu ušle su 2. Đuro Vukobrat. komandant. načelnik štaba. Aleksandar Krajačević Saša. načelnik štaba. politički komesar. Mašan Milutinović. 17. 472 (jedinice 23. armije je formirao tri udarne grupe divizija. 325-326. politički komesar. divizije). Peta krajiška N 0 0 divizija imala je tada u svom sastavu Prvu krajišku proletersku brigadu. Vlado Malbašić. komandant. politički komesar. armije. .d. Makso Sekulić. .Mirko Srdić. pomoćnik komesara i Drago Mitrović. Četvrtu krajišku udarnu i Artiljerijsku brigadu.

zamjenik komandanta i Vlado Bajić. marta i 1. krajiškom brigadom u protivnapad. orijentišući 25. Jedinice 2. armije je odlučio da u toku noći između 31. i 28. politički komesar i Uroš Kukolj. Štab 2. Primjetivši. armije prenijela je težište operacija iz rejona Bijeljine u rejon Brezovog Polja i Brčkog. armije je premjestio težište operacije sa pravca Gradačca u pravcu Doboja. divizija je izbila na liniju Piskavica-Straževac-Karanovac-M.Rade Čorak. pomoćnik komesara. politički komesar. pomoćnik komesar. armije napadale su pravcima Karavlaška-Maoča-Avramovina (25. i 23. 1. Poslije uporne borbe jedinice JA su ovladale Srebrenikom i nastavile gonjenje neprijatelja prema Špionici. Božo Hinič. U štabovima brigada su bili: u Šestoj . svaka na svom pravcu. komandant. politički komesar. Milan Makivić. Sa pomenutih linija sve jedinice su 5. 298 . Štab 2. U borbama koje su se odvijale tog dana jedinice su. zamjenik komandanta i Branko Bahrić. Stevo Klašnja. politički komesar.62 U toku 4.Ocenjujući da je pritisak neprijatelja popustio i da je on uglavnom zadržan na cijelom frontu. Petko Kahmi. da se neprijatelj na čitavom frontu u Posavini i Semberiji ubrzano povlači. komandant. aprila prijeđe sa 23. Šestog aprila 2. i V. u Drugoj krajiškoj Milan Zgonjanin. Ostravica (na Ozrenu). Šestog aprila štab 2. aprila. divizija). divizija) i Bandra-Lukavac (23. Zvonko Žardin. Istog dana 45. komandant: Milenko Stojaković. Dušan Sovilj. Sedamnaesta divizija je istog dana napala neprijateljski garnizon u Bijeljini i 2. aprila prešle u opšti napad na neprijatelja. načelnik štaba. komandant. Milan Minić. 19. a zatim gonila neprijateljske zaštitničke dijelove prema Brezovom Polju. armije i Štab Južne operativne grupe divizija 1. aprila oslobodila grad. armije odlučili su da nastave ofanzivna djejstva i što prije ovladaju Semberijom i Posavinom. diviziju sjeverno od komunikacija Gračanica-Doboj. krajiška brigada je dostigla liniju Donja Zelinja-Petrovac-Gornji Lukavac. savladale otpor neprijatelja i do mraka izbile na liniju Hrgovi-Hajdurović-Kapetanova bina-Vranjevac-Hadžići (25. pomoćnik komesara. divizije tada su bili: Blažo Janković. zamjenik komandant. divizija). divizije oslobodila je Gradačac i izbila na liniju Humke-Gradačac-Tu62 U štabu 17. divizijom i 2. Južna operativna grupa divizija 1. u Petnaestoj majevičkoj . aprila.Milorad Miklavčić. brigada 25.

zamjenik komandanta. Oko 15 časova dijelovi 18. pomoćnik komesara i Lazar Tešić. 11. načelnik štaba. aprila. nastupajući desnom obalom Save. proletersku (srpsku). divizija je imala 25 mrtvih. zamjenik komandanta. Devetnaesta brigada je blokirala neprijatelja u Garevcu. Borba je nastavljena 10. brigada 25. aprila je oslobodila Orašje (sa 4. te u crkvi i školi. divizije su tog dana napale Gračanicu. u kojem je bilo oko 600 ustaša. . Milorad Milošević.Vido Šoškić. brigadom iste divizije izbila na rijeku Bosnu. U borbi za Garevac. neprijatelj je 11. koji se utvrdio u tri zidana bunkera. proletersku (crnogorsku) i 3. i 3. komandant. Napad jedinica Južne operativne grupe divizije 1. na liniju Modriča-Koprivna. pod komandom Peke Dapčevića. koje je dobio sa lijeve obale Bosne. Poslije kraćeg odmora jedinice 25. komandant. osobito u Hasiću. Nikola Stanišić.Mihailo Gavrilović. načelnik štaba. poslije žestokih borbi na prilazima ovom mjestu. politički komesar. Veselin Perović Truša. brigadom). otpočeo je takođe 5. Živojin Jeremić. načelnik štaba. aprila. 40 ranjenih i 56 nestalih boraca. marta iz Garevca izvršio napad na jedinice 19. divizije je u 23 časa oslobodila Modricu i u sadejstvu sa 19. brigade. 8. brigade prešli su u napad i neprijatelja odbacili prema rijeci Bosni.Ljubiša Veselinović. zamjenik komandanta. divizije je izbila na liniju Porebrice-Dubrava-Bijela. aprila Bosanski Šamac (sa 2. Štab divizije su sačinjavali: Šredoje Urošević. i 19. srpske divizije su u noći 18/19. komandant. Peta divizija i 17 divizija su se prebacile preko Save i nastavile nadiranje prema Županji. Branislav Joksović. Brčko je oslobođeno 7. Zarija Šaletić. politički komesar. oslobodile je sutradan u 7 časova i nastavile nastupanje prema Doboju. U štabovima brigada bili su: u Drugoj proleterskoj . brigada 25.U Trećoj srpskoj . a 2. Vaso Dragović. 4.63 Devetog aprila 16. uspio da ih potisne i izvršio evakuaciju ranjenika na lijevu obalu Bosne. Milija Stanišić. ali se nisu mog63 Druga proleterska divizija imala je tada u svom sastavu 2. politički komesar i Radomir Burič. armije. aprila ujutro. pmoćnik komesra i Jovo Samardžić. Ustaše su pošle prema zapadu. politički komesar. brigadom). u Četvrtoj proleterskoj . 299 . Jedinice 23. Đoko Nedić. Uz pomoć pojačanja. i 11. vodeći idućih dana ogorčene borbe na Becnju i Ciganištu. pomoćnik političkog komesara i Vojislav Đurović. aprila prešle rijeku Bosnu i oslobodile Odžak i okolna sela. Vojin Đurašinović Kostja. načelnik štaba. srpsku brigadu. a 18.rić. divizija. komandant.

u noći 28/29. aprila. 235-236. referent za finansije Mehmedalija Subašić iz Bosanskog Šamca i referent za upravu Tošo Tovirac iz Tišine. Samac. divizije imale su 74 poginula i 259 ranjenih boraca. za sekretara Panto Nikolić iz Modriče. 63 konstituisan je sreski narodnooslobodilački odbor za srez Bosanski Samac. koja je u napredovanju daleko odmakla na zapad. Graćanicu. koji su se protezali linijom: k. srpska divizija morala poći u sastav svoje 2. str. koji je obuhvatao teritoriju opština Bosanskog Šamca. korpusa. 3 minobacača. tuzlanski. Tuzlanski okrug je imao 12 srezova: Bijeljinu. istočnobosanske divizije 3. Gradačac. Prema toj odluci teritorija Bosne i Hercegovine je podijeljena na šest okruga: sarajevski. banjalučki. 12 mitraljeza. Od oružja i opreme zaplijenjena su 4 topa. Članovi odbora su bili: Vid Dević iz Novog Grada. Mitar Lujić iz Crkvine. do 27. Neprijatelj je ipak uspio zadržati svoje položaje. Pošto je 25. Brčko. Jedinice 25. Vlasenicu. Na povratku prema Odžaku njima su se priključile ustaše koji su se povlačili dolinom rijeke Bosne.882 zarobljena. n.d. jednu pt pušku i 10 konja. 300 . Zvornik i Srebrenicu. za referenta za privredu Trivo Dakanović. 205-Svilaj-Potočani-Vlaška Mala-Prud. Referent za prosvjetu je postao Dojčin Uzelac.64 Po oslobođenju Bosanskog Samca. a odnos snaga je bio 1:1. armije. Nove borbe su vođene od 24. Izgubile su 4 topa. aprila. mostarski. a za referenta za zdravstvo dr Huso Kapetanović (nalazio se tada u JA). 76 puškomitraljeza i 37 automata. Na taj način su ih odsjekle od ostalih neprijateljskih jedinica koje su se povlačile ka Zagrebu. bihaćki i travnički. Konstituisanju Sreskog N 0 0 u ime Okružnog N 0 0 prisustvovao je Edhem Čamo 64 65 Milojica Pantelić. na osnovu odluke Predsjedništva ZAVNOBiH-a. Tarevce i Jakeš. 365 ranjenih i 2. Bos. Doboj. Zajedno su se vratili i zaposjeli fortifikacijski uređene položaje za odbranu. aprila oslobodile Slavonski Brod. Za predsjednika je izabran David Davidović iz Miloševca. njene položaje su preuzele jedinice 27. Šćepo Radić iz Dubice i Cvijetko Stojanović iz Vranjaka. Maglaj. Stanovnici Odžaka su izbjegli u Modriču.le probiti. za podpredsjednika Pavo Pajić iz Modriče i Ahmet Mešić iz Odžaka. Kladanj. Modriča i Odžaka. Neprijatelj je imao 733 poginula. 7 minobacača. pošto su jedinice JA 20.

U svim opštinama formirani su vodovi milicije. Odžaku i Orašju. bila u sastavu Okružnog komiteta KPJ za Tuzlu. Fuad Suljić. Okružni komitet je. U prvo vrijeme bilo je svega 90 milicionera na teritoriji okruga.koji mu je prenio smjernice za dalji rad. Modriči. poslije odlaska nekih članova na druge dužnosti. Rifat Salihović. od toga pola u Gradačcu. Arif Zenunović i Lepa Kuđic. Dana Simić. Odlukom Oblasnog komiteta KPJ za istočnu Bosnu. jer se oskudijevalo u stručnom kadru i pomoćnom osoblju. Mile Glavaš i Gojko Šarkanović. a za članove Cvijan Dakić. Joco Vočkić. a pola u Bosanskom Šamcu. Nešto ranije formiran je sreski narodnooslobodilački odbor za brčanski srez. Istom odlukom partijska organizacija iz Bukvika pripala je Sreskom komitetu za brčanski srez. Imenovan je novi sreski komitet za srez Gradačac. Uporedo sa konstituisanjem organa narodne vlasti stvarani su organi unutrašnjih poslova i milicije. Predviđeno je da u komitet uđe i komesar Komande mjesta Gradačac . u sastavu: Slobodan Janković (sekretar). Desetog aprila u oslobođenom Gradačcu je održan veliki narodni zbor na kojem su govorili Milojica Pantelić. Na teritoriji sreza Bosanski Samac. djelovalo je 59 članova i 3 kandidata za članove KPJ. za sekretara Saliha Mehikić. partijska organizacija opštine Srebrenik ponovo je pripala Okružnom komitetu za Trebavu i Posavinu pošto je od februara 1944. u sastavu: Mehmedalija Tufekčić. Za predsjednika je izabran Branko Kisić. divizije. U pripremama se nailazilo na znatne teškoće. U Komandi područja i u komandama mjesta bilo je 24 člana.Esad Taslidžić. Teufik Imamović. Uskoro su konstituisani opštinski NOO u Bosanskom Šamcu. radio u okrnjenom sastavu. komesar 25. a na teritoriji sreza Gradačac-36 članova. U isto vrijeme imenovan je i novi sreski komitet za bosanskošamački srez. Na čitavom Posavsko-trebavskom području bila su svega 2 pravnika. 301 . Teufik Imamović član sreskog komiteta KPJ i Kasim Ibrišimović. a u Posavsko-trebavskom odredu 36 članova KPJ i 5 kandidata. a u srezovima čete. Uporedo su se vršile i pripreme za postavljanje opštinskih i sreskih sudova.

Poslije prelaska jedinica JA preko rijeka Bosne i Save. Poslije oslobođenja Brčkog. Od toga broja. Brnjiku. 66 Ostaci četničkih i ustaških bandi još su krstarili teritorijom Posavine i Trebave. 30. Za komandanta 3. Salih Mehikić. a nisu bili krivi. Odred je dobio zadatak da uništi ostatke četničkih i ustaških jedinica. Rahiću i Koraju). zbirka NOR-a kat. Zbog toga je Okružni komitet nekoliko puta. Lepa Kuđić. brigadu KNOJ-a. Pored toga. obavještavani su preko prijatelja i rođaka da se predaju. Tako je. G. Zaga Lukić i Sulejman Čaušević. (Arhiv VII. jer im se ništa neće dogoditi. Dolazili su i oni koji su silom mobilisani u neprijateljske formacije. u drugoj polovini aprila. tražio da se u okolinu Gradačca iz Posavine upute jedinice Posavsko-trebavskog odreda koje bi političkim radnicima i organima narodne vlasti pomogle i obezbjeđivale njihov rad. korpusa. Joco Vočkić.Panto Nikolić. br. aprila. izuzev Komande područja i komande mjesta koje su imale malo naoružanog ljudstva. osobito među onima koji su bili zaplašeni zbog neprijateljske propagande. Ahmet Ćatić. koje su se krile oko posavskih sela. Mehmed Mujbegović i Trivo Dakanović. bataljona koji je upućen u 2. po naređenju komande Vojne oblasti 3. ba66 Na teritoriji opštinskog komiteta Bukvik djelovalo je 10 članova KPJ. Sekretari sreskih komiteta po svojoj funkciji su bili i članovi Okružnog komiteta. na tom terenu više nije bilo vojnih jedinica i ustanova. Odred je pomagao i pri radu organa narodne vlasti i pružao im zaštitu. Umjesto ranijeg 3. IRP. korpusa u Gračanicu. formiran je novi 3. Posavsko-trebavski odred je 10. 5036 i 5022). Posavsko-trebavski odred brojao 796 boraca. 302 . Oni koji su se krili. upućeno je 200 boraca u Dopunski bataljon 3. a na teritoriji opštinskog komiteta Vražići 19 članova (ćelije u Vražićima. aprila iz oslobođenog Brčkog krenuo preko Bukvika i Žabara prema Orašju. Sreski komitet za brčanski srez imao je tada slijedeći sastav: Radivoje Lukić (sekretar). Došlo je do znatnog priliva novih boraca u jedinice odreda. da vrši mobilizaciju ljudstva i da politički djeluje među stanovništvom. postojale su partijske organizacije u ustanovama sreza i pri komandama mjesta Brčko i Celić. Vrlo brzo odred je narastao na oko 1000 boraca. za sekretara sreskog komiteta KPJ došla je Nada Manojlović. Sarajevo. bataljon.

za komesara 1. 67 U navedenom djelu Milojice Pantelića. bataljona Ilija Kaurinović). Utvrdili su se u trouglu koji čine rijeke Bosna i Sava i planina Vučjak. a vlastiti gubici su bili 1 mrtav i 1 ranjen (komesar 2. Drago Karasijević i Mladen Vukosavljević u knjizi 53. bataljona postavljen je Muharem Ibralić.000 ustaša i oko 1. i 15. maja 1945. bila je najjače utvrđena. gdje su u velikom broju bili zastupljeni bunkeri povezani podzemnim skloništima i streljačkim rovovima punog profila. iznosi se broj od oko 2. navode d a j e na tom prostoru bilo oko 11. korpusa od 7. 29 mitraljeza. 133 puškomitraljeza sa dosta municije. a naročito Gornja Dubica i Prud u kojima su postojali trospratni bunkeri. dok.500 četnika.67 Oni su ranije imali zadatak da kao bočna zaštitnica štite izvlačenje njemačkog 21. Od naoružanja su imali 8 topova. 303 .000 pripadnika uglavnom 12. Ostala sela i zaseoci su takođe bili dobro utvrđeni. divizije je u svom izvještaju Štabu 3.500 ustaša. i izradili sistem odbrane u vidu stalne i polustalne fortifikacije. jer su se one krile po malim grupama. na str. 34. za odbranu je pripremljena velika školska zgrada. NOV srednjobosanska divizija. na str. ustaško-domobranske divizije. str.taljona prvo je postavljen Nedo Pisarevič. Štab 27. kao glavna otporna tačka. jer je broj približan neprijateljskim gubicima u toj operaciji. korpusa iz doline rijeke Bosne preko Bosanskog Broda. jača ustaška formacija od oko 4. Vlaška Mala. sa još jednim bataljonom ustaške milicije. 9 minobacača. sa pojedinim mitraljeskim zaklonima.000 ustaša. opasanog sa tri reda bodljikave žice. Od polovine do kraja aprila ubijeno je 15 neprijateljskih vojnika. 228. 190. 856) naveo da se na tom prostoru nalazi 3. (Zbornik IV. Na prostoriji Novi Grad-Vlaška Mala-Odžak-Mrka Ada-Balegovac-Dubica ostala je.500-4. Svako naseljeno mjesto je pretvoreno u otpornu tačku. poslije povlačenja Nijemaca. 154. Pored velikog trospratnog bunkera. a za komesara Stjepan Tešič. U Posavini Posavsko-trebavski odred nije naišao na jači otpor zaostalih neprijateljskih jedinica. Zbog odlaska Kadre Remića na partijski kurs. knj. Zadnji podatak je najrealniji. U međuprostorima su bili iskopani streljački zakloni punog profila.

23. na odseku Vrbovac-Vinska i time onemoguće povlačenje ustaša desnom obalom Save na zapad. Ratko Altarac. Jedinice 25. u borbu je uvedena i 16. ali ih nisu mogle likvidirati zbog nedostatka teške artiljerije i avijacije. aprila. načelnik štaba. a poslije njegovog ranjavanja Omer Dedić. brigada 53. armije. divizije sa jednim divizionom artiljerije. i 19 brigada 27. vršile su stalne napade na neprijateljska uporišta . 2/67. ustaše nisu mogle da krenu na zapad lijevom obalom Save kuda su se povlačile njemačke i ostale ustaške snage. načelnik štaba. komandant. aprila. aprila sa velikim gubicima na obe strane. zamjenik komandanta. 9. One su uspjele da do 21. 304 . dok je mjesto načelnika štaba bilo upražnjeno. politički komesar. divizije predale su 28. a da njegove otporne tačke opkole. u sastav 2. pomoćnik komesara i Živko Gajić. Operacija Vlaška Mala. muslimansku. Asim Hodžič. maja u 3 sata ujutro. . aprila oslobođen Slavonski Brod. ali je neprijatelj uspijevao da odbije napade i da se na svojim dobro utvrđenim uporištima održi. Vojnoistorijski glasnik br. divizije68 i Posavsko-trebavskog odreda okružile neprijatelja. aprila izbiju nadomak Save. str.U Šesnaestoj .Jedinice 25. do 7. aprila svoje položaje 16. Košta Banjac. romanijsku brigadu. Teške borbe nastavljene su od 25 do 27. politički komesar. Kada je prispjela u Modriču. Pošto su od 1. 19. Zarije Škerović. divizije. Drago Karasijević. . Pošto je 20.Radomir Šćepanović. Čamil Kazazović. komandant. otpočeo je napad na cijelom frontu u kojem su učestvovale 16. Pero Jovičić. Poslije priprema. pomoćnik političkog komesara i Jakob Vodušek.69 Sedmog maja stigla je u Brusnicu kao pojačanje 14.U Dvadesetoj . pomoćnik komesara i Selim Zelinčević. divizije započele su borbu sa ustašama 19. 68 69 Dvadeset sedma istočnobosanska divizija imala je tada u svom sastavu 16. Štab divizije su sačinjavali: Miloš Zekić. Vlašku Malu i M r k u Adu. muslimanska brigada 27. U štabovima brigada bili su: . Ahmet Đonlagić.Spaso Mičić komandant. divizije. politički komesar. te su ostale odsječene od ostalih neprijateljskih snaga u trokutu koji čine rijeke Sava i Bosna i planina Vučjak. birčansku i 20. 275. Nikola Andrić. muslimanskoj brigadi i krenule na zapad. politički komesar. pomoćnik komesara i Momir Koprivica.Ratko Jovičić. U ovim napadima pojedine napadne kolone su uspijevale da se kroz međuprostore probiju iza braniočevih položaja. maja jedinice 27. načelnik štaba.Odžak. komandant.U Devetnaestoj .

neprijateljska uporišta. Svaki njihov napad je uzvraćen neprijateljskim protivnapadom. . divizije i jedan divizion artiljerije. U borbama koje su vođene od 1. IV. muslimanske brigade.Jedan bataljon Hrvatske divizije KNOJ-a zaposjeo je desnu obalu Save od sela Svilaj do ušća rijeke Bosne u Savu. jedinice JA bile su prinuđene da se povuku na polazne položaje. divizije je zatražio od Štaba 3.71 70 71 Izvještaj Štaba 27. . 330. 34. Srnava. 1945. Ahmet Džonlagić .70 Iako je kapitulirala fašistička Njemačka i sa njom kvislinška NDH. str. . napadala je neprijatelja na liniji Srnave-Potočani-Duge Njive. 222 ranjena i 27 nestalih. ne može likvidirati . do 15. Uvidjevši da raspoloživim snagama i sredstvima. 5. Posavskotrebavski odred i dijelovi 20.Četrnaesta brigada 53. Štab 27. knj. ali pošto je neprijatelj u borbu ubacio svoje jake rezerve. 925-928). Izvršen je novi raspored jedinica i u borbu su uvedene nove jedinice. do 15. . str. Posavsko-trebavski odred (bez jednog bataljona) zauzeo je položaj od Mrke ade do Bosanskog Šamca.Devetnaesta brčanska brigada napadala je sa linije k. (Zbornik. korpusa podršku avijacije i tenkova. brigade bili su u rezervi i sprečavali eventualno prebacivanje neprijatelja preko rijeke Bosne. a jedan na desnoj obali rijeke Bosne od skele ispod Modriče do Mrke ade. Jedinice JA su se uspjele ukliniti do Dubice i blokirati Vlašku Malu i Odžak.Dvadeseta romanijska brigada je rasporedila jedan bataljon južno od Mrke ade. brigada 53. Od 9.Šesnaesta muslimanska brigada. maja neprijatelj je imao 243 poginula i 404 ranjena. maja jedinice JA su djejstvovale sa svojih položaja prema neprijateljskim uporištima. 286-287. . sa zadatkom da spreči proboj neprijatelja preko rijeke Bosne. Napad je trajao 9 sati. bez velikih gubitaka.Ćamil Kazarović. divizije su iznosili 114 mrtvih. 101-s. ustaška grupa se još borila. dok. Borbeni put 16. srednjobosanske divizije raspoređena je na liniju Lipik-Svilaj-Vrbovac. ojačana jednim bataljonom Posavsko-trebavskog odreda. a gubici jedinica 27. 20 305 . divizije od 20.14.

Dvadeset četvrtog maja u 23 časa 19. i 20. Posavsko-trebavski odred je 28. u 4 časa. Nastupilo je rasulo kod ustaša. te je kod protivnika nastupila opšta dezorganizacija. 306 . muslimanske brigade. bričanska brigada i jedan bataljon Posavsko-trebavskog odreda. brigade. maja.Od 15. ustaše su naletjele na dijelove 14. artiljerija i avijacija su od zore do mraka žestoko bombardovale neprijateljske položaje. brigada 27. pa su jedinice 16. divizije koncentričnim napadom. 284. a 22. i 19. i 27. brigade. i 24. U ovoj operaciji ustaše su potučene. na kojem je govorio Ivan Bumbulović. Sva neprijateljaka uporišta su razorena. dijelom snaga. 23. divizije prodiru duž desne obale Save do Pruda.72 Nakon žestoke tročasovne borbe neprijatelj je razbijen i stalna neprijateljska uporišta su zaposjednuta.. divizije napala je najjače uporište . maja.73 Manji broj ustaša se po grupicama izvukao iz obruča. n. poslije održanog mitinga u Bosanskom Šamcu. Slijedeća dva dana. maja. do 22. koji iznenadnim udarom likvidiraju i produžavaju ka Dubici. U dogovoru sa partijskim rukovodstvima i organima narodne vlasti je72 73 Isto. brigade prešle u gonjenje. brigade odbačeni su nazad. krenuo u tri kolone prema Tuzli. poslije dvočasovne borbe. Njoj su sadejstvovali. Drago Karasijević. a zarobljeno je 745 ustaša. maja avijacija je sa sedam aviona bombardovala neprijateljska uporišta. Dvadeseta romanijska brigada i Posavsko-trebavski odred su u toku noći forsirali Bosnu i napali na neprijateljske položaje duž lijeve obale Bosne. nastavljeno je čišćenje terena od neprijateljskih grupa. izvršen je opšti napad svim snagama. 19.Vlašku Malu sa t r i pravca. sadejstvujući u likvidiranju neprijatelja u Dubici. Bježeći ispred 16. Poslije učešća u operaciji protiv ustaške grupacije kod Odžaka. Šesnaesta brigada 27. Snažnim protivnapadom bataljona 16.d. Ustaše koje su se povlačile iz Odžaka i Vlaške Male pokušale su da se probiju preko položaja 16. Poginulo je 3. Jedinice 53. 26. Slijedeća dva dana. zauzimaju Odžak. 290. str. a sutradan 25. preko Krčevina prema Vučjaku.401. maja. str. maja vršeni su svakodnevni napadi.

U prvo vrijeme Posavski i Trebavski odredi su bili samostalne jedinice i vršile svoje odredske funkcije . 74 Arhiv VII. 307 . 6. godine. po dolasku većih jedinica NOV u Posavinu i na Trebavu.dan broj starješina iz Odreda je ostao na terenu i preuzeo dužnosti u oslobođenim gradovima Posavine i Trebave. 42. brigade 3.74 Oni će u naredne 2 godine nastaviti borbu sa istim neprijateljem. na svom borbenom putu dugom oko 20 mjeseci. br. u bataljone 6. a među njima i posljednji komandant odreda-Cvijetin Vasić. Stvaranje partizanskih odreda u Posavini i na Trebavi je jedan od glavnih rezultata dugotrajnog i teškoćama ispunjenog političkog djelovanja aktivista NOP-a .koji su upornim političkim radom pridobili i privukli na stranu NOP-a omladinu i veći dio ostalog stanovništva ovog kraja. 1745. k. Došavši u Tuzlu.članova KPJ i SKOJ-a . godine. 15. brigade stupe stotine novih boraca i formiraju se dva nova partizanska odreda. u ljeto 1943. četničkih i zelenokadrovskih bandi koje su se krile po šumama i zemunicama sjevernog dijela istočne Bosne. kojeg će kao ranjenika ubiti četnički banditi u brčanskoj bolnici 1946. f. divizije KNOJ-a. koja je imala zadatak da iskorijeni ostatke ustaških. Posavsko-trebavski odred je. prošao kroz tri faze u svom razvoju. Jedan broj boraca daće u toj borbi i svoj život. a njegovo ljudstvo i starješine su popunili čete i bataljone 2. Tako su stvorili preduslove da.branili i širili slobodnu teritoriju Posavine i Trebave i obezbjeđivali djelatnost partizanske pozadine. VOJNO-POLITICKI ZNAČAJ POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Veliki uspjeh jedinica NOV i POJ i vrlo povoljna politička situacija u sjevernoistočnoj Bosni. i 16. Posavsko-trebavski odred je rasformiran. fond NOP-a. bili su bitni činioci za donošenje odluke o formiranju Posavskog i Trebavskog NOP odreda. protiv kojeg su se borili u toku rata. reg.

Muslimani i Hrvati. Odred je bio sastavljen od običnih ljudi iz naroda. u neposrednu blizinu svoje teritorije. Iz Srebrenika sada počinju akcije odreda prema matičnoj teritoriji . Prelaskom u centralnu Bosnu i dužim zadržavanjem na drugoj teritoriji. u pojedinim periodima.brigadu. ravnopravan i slobodan život u zajedničkoj postojbini Bosni i Hercegovini. narastanju uticaja NOP-a i širenju ideje bratstva i jedinstva. Treća faza razvitka nastaje dolaskom odreda u Srebrenik. Odluka nije mogla biti realizovana. Crpeći uvijek nove snage iz naroda. Svoje brojno stanje i organizacionu strukturu. odred je živio i rastao. Pred kraj rata imao je oko 1000 boraca. odred je mijenjao. Iz svog sastava je uputio za popunu drugih jedinica preko 1000 boraca. zatvarao opera308 . odred je vojnički i politički sazrio da preraste u veću jedinicu . Učestvovao je u operacijama većih jedinica. visokim moralom i zalaganjem dali veliki doprinos snaženju odreda. oko 2000 je prošlo kroz Posavsko-trebavski odred. komandante i vrijedne političke komesare. U jedinicama odreda djelovali su mnogi komunisti i skojevci koji su svojim primjerom u borbi. vješte komandire. U njegovim redovima su se zajedno borili Srbi.U drugoj fazi razvoja. koliko je dala Trebava i Posavina. hrvatsku brigadu i da se odred svede na takvo brojno stanje koje će služiti kao jezgro za popunu. stvarajući uslove za bolji. poslije spajanja. zavisno od vojno-političke situacije u Posavini i na Trebavi. Odred je bio prva jedinica za mnoge Posavce i Trebavce u kojoj su oni sticali prva borbena iskustva.Posavini i Trebavi. političkim radom među borcima i narodom. kada se vrati na svoju teritoriju. nije više bilo potrebno da odred ima nekoliko stotina boraca u svom sastavu. koji su poticali iz svih sela i gradova Trebave i Posavine. Zbog toga je donijeta odluka da kompletni bataljoni pređu u 18. zvog ofanzive jakih neprijateljskih snaga na slobodnu teritoriju Posavine i Trebave. Na svom borbenom putu odred je izvršio razne zadatke. Od 4800 boraca NOV i POJ. kalili se u mnogim akcijama i izrastali u dobre borce.

gonio. To jedinstvo fronta i pozadine bilo je zaloga uspjeha i pobjede nad znatno nadmoćnijim neprijateljem i dovelo je slobodu u sela i gradove Trebave i Posavine. Dao je znatan doprinos u sprovođenju linije KPJ na mobilizaciji svih snaga za pobjedu nad okupatorom i domaćim izdajnicima. mostovima i željezničkim prugama. osobito u prvim mjesecima svog postojanja. sreski i opštinski komiteti. Odred se nalazio i u teškim situacijama. vršio diverzije na putevima. hvatao i razoružavao pripadnike odmetničkih bandi.cijske pravce i spriječavao prodore neprijateljskih jedinica na slobodnu teritoriju. po svim meteorološkim uslovima. pravio zasjede na pravcima kretanja neprijateljskih jedinica. narodnooslobodilački odbori i organizacije AFŽ su u svakoj prilici nastojali da pruže pomoć. Izvodio je mnoge napade na neprijateljska uporišta i kolone. Obezbjeđivao je rad vojnopozadinskih organa i učestvovao u prikupljanju sredstava za partizanske bolnice i stanovništvo ratom opustošenih krajeva. Odred je obezbjeđivao rad društveno-političkih organizacija i sam pomagao da se na terenu stvaraju narodnooslobodilački odbori i organizacije KPJ. Djejstva je izvodio danju i noću. sadejstvovao drugim jedinicama u napadu i odbrani. ali je čvrsto odredsko jezgro našlo uvijek načina da to stanje brzo prebrodi i odred učini još jačim i borbenijim. vršio garnizonu službu. U prvim mjesecima postojanja odreda. ćelije i aktivi KPJ i SKOJ-a. Unosio je patriotizam u redove omladine i ostalog stanovništva. Kao teritorijalna jedinica neprekidno je vršio politički uticaj u rejonu svog dejstva. ali je često vršio i samostalna borbena dejstva. išao u izviđačke akcije. Društveno-političke organizacije sa terena znatno su doprinijele da odred uspješno vrši svoje funkcije. SKOJ-a. one su u njegove čete uputile mnoge članove Partije i SKOJ-a koji su pomogli da Odred postane čvrsta borbena jedinica. Bio je pod operativnom komandom 7 štabova divizije i 12 štabova brigada. AFŽ i NOF-a. Bilo je i odlaženja iz njegovih redova. 309 . USAOJ-a. Okružni komiteti KPJ i SKOJ-a za Posavinu i Trebavu.

V D I O SPISAK BORACA POSAVSKO-TREBAVSKOG ODREDA .

sekretar redakcije Uroš Goranović je sačinio spiskove po opštinama. Orašje. da u spisku ne budu obuhvaćeni svi borci. Gračanica. sigurno će se ispostaviti. Stoga molimo čitaoce da imaju u vidu da su propusti u najvećem broju nastali uslijed nepotpunosti evidencije. 6. Uprkos svim nastojanjima. Odžak i Srebrentk. . Na osnovu toga. Gradačac. a za borce koji su bili u 16. bili priključeni uz dvije verzije rukopisa da bi čitaoci mogli dati svoje primjedbe. Doboj. Autor rukopisa je na kraju uporedio podatke iz rukopisa sa podacima iz spiska./ Podatke za spisak boraca Posavsko-trebavskog odreda prikupili su opštinski odbori SUBNOR-a Bosanski Samac. a o njima su dali mišljenje i organizacije SUBNOR-a mjesnih zajednica. Spiskovi su također. Modriča. Brčko. Tako sređeni spiskovi su dva puta upućivani opštinskim odborima SUBNOR-a na dopunu i izmjenu. odnosno da su podaci o pojedinim borcima neprecizni i nepotpuni. proleterskoj i 15. majevačkoj brigadi sa podacima iz edicija o tim jedinicama. kada knjiga bude odštampana. muslimanskoj.

zemljoradnik. Srbin. borac. Srbin. Srbin. 1945. 1945. zemljoradnik. u odredu od 8. 1927. Srbin. član KPJ. 9. 313 . ANTIĆ Save CVIJAN. 1945. u odredu od 10. zemljoradnik. 9. borac. Srbnik. 4. ANTIĆ Save DUJO. 9. u NOB* od 1941. zemljoradnik. zemljoradnik. ARSENIĆ Joce DAKO. 1920. 4. narodni heroj. borac. 5. u odredu od 15. zemljoradnik. u odredu od 20. Obudovac. 9. član KPJ. ANTIĆ Jovana LUKA. 1945. 1945. 3. 1945. u odredu od 20. 1924. Srbin. član SKJ. ANTIĆ Jovana PERO. Brvnik. 1945. ANTIĆ Marka STEVO. Musliman. 1922. ARANĐIĆ Miče CVJETKO. ARANĐIĆ Miče BOŽO. Škarić. 1922. Srbin. ALIMANOVIĆ Salke HALID. Gradačac. u odredu od 10.Borci odreda sa područja opštine Bosanski Samac BOSIĆ Vlade PERO. 1911. 1927. Srbin. 1945. u odredu od 1. Gajevi. 1927. Srbin. Gradačac. ARSENIĆ Marka VLAJKO 1911. u odredu od 8. zemljoradni. umro 1962. poginuo 18. komandir čete. u odredu od 20. Srbin. 1921. 1943. zemljoradnik u odredu od 15. trgovac. Gornja Slatina. 1925. Brvnik. Srbin. komandir čete. Brvnik. borac. 1945. ARANĐIĆ Marijana PERO. 1921. Brvnik. Srbin. zemljoradnik. 1924. borac. Srbin. Brvnik. u odredu od 15. član KPJ. Gornja Slatina. borac. 7. komandant odreda. 1923. borac. 1924. borac. 4. 1945. 1944. 4. Srbin. 1943. u odredu od 12. 4. u odredu od 5. radnik. Gornja Slatina. borac. Donja Slatina. ANTIĆ Riste ANTONIJE. ANTIĆ Save UUBOMIR. radnik. 4. 4. u odredu od 20. 5. poginuo 17. 1919. u odredu od 20. Srbin. Brvnik. 1943. 1943. 9. ARANĐIĆ Vlade JOVO. Gornja Slatina. Gajevi. 4. u NOB od 27. borac. zemljoradnik. 1943. u odredu od 4. 1945. u NOB od oktobra 1941. borac. ANTIĆ Pere RAJKO. 1945. član SKOJ-a. Obudovac. zemljoradnik. komesar bataljona i brigade. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. borac. januara 1945.

komandir čete. zemljoradnik. Srbin. BIĆAKĆIĆ Sulje OSMAN. Musliman. zemljoradnik. 314 . 1945. u odredu od marta 1944. 1945. u odredu od 10. 4. Srbin. 5. borac. 1925. Gornja Slatina. Gornja Slatina. Musliman. 1922. Bosanski Samac. u m r o 1979. u NOB od 1943. radnik. u odredu od 15. Srpkinja. maja 1945. politički komesar čete. borac. 1926. BOGDANOVIĆ Đorđa JOCO. 4. 1925. 1913. član KPJ. radnik. 1. 1922. Tišina. borac. zemljoradnik.ATIĆ Januza AGAN. BOGDANOVIĆ Save LJUBEŠA. Srednja Slatina. zemljoradnik. poginula decembra 1944. 1945. 1927. Musliman. BLAGOJEVIĆ Save MILAN. član KPJ. 1945. 1943. Srbin. 1944. zemljoradnik. u odredu od 10. BAJRAKTAREVIĆ Salke RIZAH. borac. BAĆIĆ Boška BOŠKO. zemljoradnik. Tišina. Bosanski Šamac. Srbin. poginuo 14. Musliman. zemljoradnik. BEGIĆ Alije SULJO. Braniča. Gornja Slatina. BIČIĆ Hasana ZIJAH. 4. 1930. zemljoradnik. 1. Musliman. borac. AVRAMOVIĆ Ljube SIMO. Bosanski Samac. u m r o od rana u bolnici u Tuzli. u odredu od 12. 9. Braniča. zemljoradnik. borac. borac. bolničarka. zemljoradnik. Škarić. Srbin. trgovac. BIJELIĆ Petra SAVO. borac. 1945. Tišina. 1945. 2. 1898. borac. radnik. radnik. u odredu od 20. 4. 4. Donja Slatina. 1912. 1945. 1923. 1944. u odredu od 17. u odredu od 20. 1908. Gornja Slatina. u odredu od 10. 2. borac. zemljoradnik. član KPJ. u odredu od marta 1944. 1924. borac. u odredu od 15. član KPJ. borac. 1916. Srbin. BABIĆ Alekse LJUBEŠA. AVRAMOVIĆ Avrama STEVAN. u odredu od 15. BLAGOJEVIĆ Todora STOJA. u odredu od marta 1944. u odredu od 2. u odredu od aprila 1944. 1929. u odredu od 12. BIJELIĆ Jelisije NIKOLA. Srbin. borac. zemljoradnik u odredu od 12. 1945. borac. BABIĆ Sime JULKA. 1924. Musliman. 1944. BAĆIĆ Pere NIKOLA. borac. 11. zemljoradnik. Srbin. stolar. radnik. Srpkinja. u m r o 1974. 4. 4. 1945. 1929. umro 1968. Bosanski Šamac. Bosanski Šamac. Bosanski Samac. Musliman. BAJRAKTAREVIĆ Muharema JUSUF 1926. umro 1966. zemljoradnik. BABIĆ Alekse SAVO. u odredu od 9. u odredu od aprila 1945. 1944. 1944. 1920. 1921. trgovački pomoćnik. borac. 4. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Srbin. avgusta 1944. 1945. Srbin. 1923. u odredu od 15. politički komesar čete. BABIĆ Luke LUKA. Tišina. komesar bataljona. BABIĆ Mihajla NIKOLA. 1926. BAJRAKTAREVIĆ Smaje MUJO. Srbin. 1945. Srbin. u odredu od 10. Bosanski Šamac. Garevac. BEGIĆ Rame HASAN. 1945. Obudovac. 4. Srbin. Donja Slatina. radnik. borac. Brvnik. u odredu od 12. borac. 1. u odredu od 2. 2. Bosanski Šamac.

4. ĆELIKOVIĆ Miloša MIĆO. 9. borac. u odredu od 20. BOSIĆ Pere RADE. Batkuša. borac. 1944. poginuo u ljeto 1944. član KPJ. radnik. VII 1943. Musliman. u odredu od 20.BOSIĆ Cvijana CVIKO. u odredu od 27. zemljoradnik. BOŽANOVIĆ Jovana STANKO. borac. 1945. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Gornja Slatina. pomoćnik komesara čete. u odredu od 8. 1915. Srbin. u odredu od 20. zemljoradnik. CVIJANOVIĆ Gojka PERO. Brvnik. 1924. Gornja Slatina. 4. 1927. Gornja Slatina. borac. u odredu od 12. Srbin. Brvnik. 4. u NOB od 1. zemljoradnik. 1924. u NOB od avgusta 1943. trgovac. umro 1967. 1944. 1944. u odredu 12. član KPJ. 9. zemljoradnik. Skarić. borac. Gornja Slatina. domaćica. Srbin. zemljoradnik. 1944. borac. član KPJ. borac. Brčko. Srbin. 1944. zemljoradnik. BOSIĆ Milana NIKOLA. 11. Srbin. zemljoradnik. u NOB od 1941. 1943. borac. Sarajevo. Musliman. 11. 1922. 3. zemljoradnik u odredu od 12. Brvnik. Srbin. borac. borac. BOSIĆ Milana NEDELJKO. 9. 1925. umro 1979. srednja Bosna. 1945. do 10. 1919. ĆANČAREVIĆ Todora MARIJA. Srbin. 9 1943. omladinski rukovodilac. 1923. 1921. Srbin. Brvnik. CERIBAŠIĆ Ibrahima MUSTAFA. umro 1978. 1. referent veterine u diviziji. član KPJ. Srbin. borac. 1945. 9. 1916. 4. CERIBAŠIĆ Saliha HUSEIN. u odredu od 20. 1943. 1914. 1945. zemljoradnik. poginuo 18. 1929. Srbin. 1921. BUMBULOVIĆ Milana IVAN. BOŽIĆ Arse ILIJA. 4. u odredu od 4. BOSIĆ Cvijana DIMITRIJE. Brvnik. Crkvina. 4. komesar Odreda. CERIBAŠIĆ Saliha HASAN. u odredu od 20. ĆELIKOVIĆ Pere MILAN. u odredu od 17. Srbin. u odredu od 10. poginuo maja 1945. Srbin. 1923. 1943. zemljoradnik. 315 . borac. 1918. 1942. poginuo marta 1944. Bosanski Samac. 1943. u odredu od oktobra 1943. 2. u odredu od 20. Miloševac. 1914. 1945. 2. 1. Bosanski Samac. u odredu od aprila 1944. Musliman. BOSIĆ Vlade NIKOLA. Gornja Slatina. vodnik voda. borac. 1943. BUMBULOVIĆ Joce LJUBO. član KPJ. Srbin. zemljoradnik. borac. zemljoradnik u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik. ČEČAVAC Sime MIHAILO. Brvnik. đak. Obudovac. u odredu od 11. trgovac. Bosanski Samac. Brvnik. BOSIĆ Jovana MIHAJLO. Srbin. 4. Srpkinja. u odredu od 8. 9. u odredu od 20. 1943. u odredu od 10. 1924. Srpkinja. 1926. 1945. 1944. borac. Srbin. borac. u NOB od 27. BRKIĆ Ljube DESA. CVIJANOVIĆ Cvijana SIMO. Gornja Slatina. Srbin. trgovac u odredu od 10. 1922. 1919. 4. student veterine. Gornja Slatina. 1923. 1919. Bosanski Samac. 4. borac. u odredu od aprila 1945. 9. 1913. CVIJANOVIĆ Cvijana MARKO. 1945. radnik. zemljoradnik. 1945. Srbin. 1945. 4. u NOB od 20. đak. 1943. zamjenik komandanta bataljona. ČELIKOVIĆ Pere JOVO.

1916. 1927. u odredu od 12. trgovac. 1943. u odredu od 20. Crkvina. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 17. 1945. zemljoradnik. Gornja Slatina. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 20. 1945. Srbin. 9. zemljoradnik u odredu od 20. 1926. borac. 5. 1944. ĐEKIĆ Milana SAVO. Srbin. 1945. Bosanski Samac. član SKOJ-a. umro 1973. zemljoradnik. Crkvina. u odredu od 2. borac. Bosanski Samac. 2. 1919. 1927. DRUAĆIĆ Sejfe ABDULAH »Kula«. u odredu od 10. 1926. Srpkinja. u odredu od 6. Srbin. ĐORĐIĆ Pante RADOVAN. 1944. ĐURIĆ Krste BOŽO. 1943. u odredu od 20. desetar. Kruškovo Polje. z e m l j o r a d n i k . borac. Srbin. 1921. 1. DUŠANIĆ Jove KOSA. u odredu od 14. DUJKOVIĆ Sime STEVO. DUSANOVIĆ Miče MARKO. 1943. 4. ĐEKIĆ Obrada BOŽO. ĐOKIĆ Milana CVIJAN. zemljoradnik. 1. 9. Srbin. Musliman. poginuo marta 1944. zemljoradnik. 1945. u m r o 1949. Braniča. borac. ĐURIĆ Gavrila CVIJAN. bravar. vodnik voda. u o d r e d u o d 6. 1914. bolničarka. borac. bolničar. bolničarka. Gračanica. Srbin. Brvnik. 9. Gornja Slatina. Musliman. Crkvina. 1921. Srbin. Crkvina. 1921. Gajevi. Crkvina. 1925. Crkvina. zemljoradnik. poginula septembra 1944. 4. borac. u odredu od septembra 1943. 1922. 4. Kruškovo Polje. 4. Obudovac. do 4. zemljoradnik. Srbin. 1945. ĐORĐIĆ Tome ĐORĐE. zemljoradnik. borac. radnik. zemljoradnik. Srbin. poginuo 22. Tuzla. 4. Ledenice. borac. ĆULUMOVIĆ Marka STEVAN. poginuo oktobra 1944. zemljoradnik. član SKOJ-a. 1945. S r b i n . u odredu od 20. u odredu od 20. borac. borac. 1. borac. zemljoradnik. 1943. 1943. Srbin. 1925. 4. u odredu od 10. 316 . Gradačac. Srpkinja. Srednja Slatina. Kruškovo Polje. 1943. 1945. član SKOJ-a. borac. 1913. Srbin. 1927. DESPIĆ Luke MILAN. 2. DUKOVIĆ Alekse DRAGO. umro 1949. u NOB od decembra 1942. 1926. DANIĆIĆ Spasoja VUČKO. jula 1944. radnik. član SKOJ-a. umro 1977.Č E L I K O V I Ć L j u b e N I K O . B r v n i k . 1923. u m r o 1963. 1920. DUŠANIĆ-DAKIĆ Jove MILKA. u odredu od 10. radnik. Srbin. 1926. član KPJ. zemljoradnik. Musliman. RVI. 1927. u odredu od 25. u odredu od 10. Braniča. 1931. 1944. u odredu od 20. ČELIKOVIĆ Miloša STEVO. poginuo juna 1945. 9. Srbin. Bosanski Samac. borac. zemljoradnik. u odredu od 25. šegrt. 1945. 1945. DELIČ Muharema HASAN. Srbin. 1945. Srbin. 1945. Srbin. 4. 9. DUJKOVIĆ Koste PETAR. borac. u odredu od 12. 1923. 1945. 9. borac. b o r a c . zemljoradnik. Brvnik. Srbin. 1911. 4. DRAGIČEVIĆ Drage BOŠKO. borac. Crkvina. 9. DRLJAČIĆ Ismeta ALIJA. član KPJ. 4. DANIĆIĆ Cvijana JOVAN. 1944. u odredu od 15.

ĐAKIĆ Huseina ABID. trgovački pomoćnik. u odredu od 15. borac. 1945. 5. Gornja Slatina. 1943. u odredu od 10. 1925. 4. ĐURIĆ Ilije MAKSIM. 4. zemljoradnik. Srbin. 1919. Srbin. 1944. Srbin. 1920. Srbin. umro 1965. borac. FILIPOVIĆ Jove MIHAJLO. borac. Srbin. 1. u odredu od 7. Srbin. 4. Gajevi. borac. borac. 1920. borac. 1945. GANILOVIĆ Jove BOŠKO. 1. u odredu od 12. 4. 9. DŽOMBIĆ Marka JOVO. zemljoradnik. Gajevi. Bosanski Samac. borac. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. borac. 4. u odredu od 14. 1945. 1945. 1922. Gajevi. 1945. GAJIĆ Bože MILAN. 1945. u odredu od 14. 1945. u odredu od 16. u odredu od 12. ĐURIĆ Laze STEVO.ĐURIĆ Gavrila DUŠAN. zemljoradnik. 1919. Srbin. omladinski rukovodilac. 1. u odredu od 8. 1923. u odredu od 6. 4. Srbin. član KPJ. 1923. politički delegat voda. 1928. šegrt. Gajevi. borac. FITOZOVIĆ Mehmeda RIZAH. 1928. umro 1976. Gajevi. Srednja Slatina. 1924. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 14. DŽOMBIĆ Riste BOŽO. u odredu od 15. borac. 1945. 4. 7. Srbin. u NOB od 10. zemljoradnik. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. 1945. borac. Srednja Slatina. 1921. borac. do 4. Srednja Slatina. borac. ĐURĐEVIĆ Steve ĐURO. 1944. 1912. Srbin. borac. borac. 1945. Srbin. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Mihaila MILAN. ĐURIĆ Nike ĐORĐE. Srbin. u odredu od 4. 4. 1945. u odredu od 15. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. u odredu od 12. u odredu od 10. Musliman. 1944. zemljoradnik. ĐURIĆ Milana STEVO. 4. borac. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Mihaila CVIJAN. 1913. zemljoradnik. Srbin. 1944. ĐAKIĆ Huseina RIZO. Gajevi. u m r o 1980. 1945. 1923. 4. Srbin. u odredu od 12. borac. 1924. 4. član KPJ. ĐURIĆ Krste SPASOJE. Gajevi. zemljoradnik. ĐURIĆ Nike RAJKO. u m r o 1978. Srednja Slatina. borac. Gajevi. borac. 317 . 1945. zemljoradnik. 1926. 4. 4. 1945. 4. zemljoradnik. u odredu od 20. 3. 1945. zemljoradnik. Srbin. Bosanski Samac. Batkuša. Crkvina. Batkuša. borac. Obudovac. zemljoradnik. 3. borac. 4. 1924. u odredu od 10. Musliman. ĐURIĆ Milana JOVO. u odredu od 15. Srednja Slatina. 1927. 1944. 1943. 1915. u odredu od 15. Srbin. 1925. 1945. Brvnik. Srbin. u odredu od 10. Srbin. radnik. DŽOMBIĆ Pere CVIJETIN. Srbin. GANILOVIĆ Teše TEODOR. u odredu od 10. Gajevi. Bosanski Samac. 1945. Musliman. GAJIĆ Bože RADOVAN. 1945. DŽOMBIĆ Pere BOŽO. 1924. 4.

borac. 1926. 2. 1944. 9. u odredu od 2. 9. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od 15. 1944. borac. Gornja Slatina. trgovački pomoćnik. ILIŠKOVIĆ Jovana MILORAD. Bosanski Šamac. đak u odredu od 10. GIBIĆ Emina HASIB. 1943. 9. 1944. poginuo februara 1945. zemljoradnik. Bosanski Šamac. Musliman. bravar. IBRALIĆ Dede MEHMED. Gornja Slatina. zemljoradnik. ILIĆ Ljube MILJO. 10. HALILOVIĆ Ibre MUSTAFA. 2. Crkvina. HARČINOVIĆ odredu od 10. Bosanski Šamac. 1923. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustafe JUSUF. 3. trgovački pomoćnik. borac. IGNJATOVIĆ Rade NIKOLA. 1928. 1945. 2. 1944. Kozluk. 1922. u odredu od 12. Musliman. HADŽIALIJAGIĆ Smaje HAZIM. član KPJ. Musliman. Bosanski Samac. obućar. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. brico. politički komesar čete. u odredu od 15. član SKOJ-a. Musliman. u 2. 1944. 1945. 1944. borac. HARČINOVIĆ nik. 318 . 1923. GLUVAČEVIĆ Spasoja MARKO.GAZETIĆ Ilije ILJKO. desetar. u odredu od 19. u odredu od 10. borac. 1930. 1944. borac. borac. obućar. 3. 1945. 1944. Crkvina. u odredu od 10. 1927. 3. 4. GLUVAĆEVIĆ Pere ΤΟΜΟ. 1922. HADŽIJUSUFOVIĆ Muharema ALIJA. zemljoradnik. borac. 1945. Srbin. Musliman. 1923. zemljoradnik. u odredu od 28. zemljoradnik. u odredu od 7. zubar. radnik. IGNJATOVIĆ Rađe ĐORĐE. 1943. IBRALIĆ Dede MUHAREM. Bosanski Šamac. borac. 1914. u odredu od 19. član KPJ. u m r o 1950. 12. 1918. 1923. Srbin. Bosanski Samac. 2. Crkvina. 1926. 1945. 1944. zemljoradnik. 1944. kočijaš. borac. Srbin. borac. u NOB od jula 1943. HADŽIJUSUFOVIĆ Jusufa MERSAD. u odredu od 20. Musliman. 1922. 3. Musliman. Braniča. Salke SULEJMAN. u odredu od 28. HASANČEVIĆ Muharema HUSNIJA. borac. borac. Gajevi. Bosanski Šamac. HADŽIJUSUFOVIĆ Mustave IBRAHIM. Srbin. 1944. u odredu od 7. Srbin. Braniča. 3. Musliman. 4. 1945. zemljoradnik. 1923. borac. u odredu od 25. Srbin. Gornja Slatina. 3. član SKOJ-a. u odredu od 15. u odredu od 10. komesar bataljona. u odredu od 20. Musliman. Musliman. Bosanski Samac. borac. 1945. 1925. 1928. u Odredu od 11. Bosanski Šamac. 1924. Musliman. Srbin. službeod 17. Ledenice. 1926. 9. Srbin. 1. borac. ILIŠKOVIĆ Stanka JOVAN. 1920. Srbin. borac. 3. zemljoradnik. Musliman. 1917. Bosanski Samac. u odredu Salke IBRAHIM. u odredu od 16. desetar. Bosanski Šamac. Srbin. 1943. član SKOJ-a. 10. u odredu od 10. 1923. 1943. GAZETIĆ Rade PERO. umro 1946. 3. 1945. 1926. borac. borac. Gornja Slatina. član SKOJ-a. GRBIĆ Stanka DUŠAN. IZETBEGOVIĆ Mustafe BAHRIJA.

zemljoradnik. Donja Slatina. borac. 1945. 5. 1920. Brvnik. Batkuša. 9. 1945. Gornja Slatina. trgovački pomoćnik. komandir voda. član SKOJ-a. 5. Srbin. u odredu od 15. član KPJ. Srbin. umro 1972. u odredu od aprila 1944. 3. JOVIĆ Živka JOVO. u odredu od 10. 1943. 1922. u odredu od 1. Pisari. 1945. JOŠIĆ Kuzmana SAVO. zemljoradnik. Crkvina. 1945. 1945. zemljoradnik. komesar bataljona. u NOB od jula 1943. poginuo maja 1945. 4. komandir čete. 1930. 1943. 1945. 1943. 1927. u odredu od 20. u NOB od 1942. KASAPOVIĆ Arse ΤΟΜΟ. 1924. borac. 1924. Odžak. 1924. Bosanski Samac. KERTIĆ Đorđa VASO. član KPJ. 1919. 1945. zemljoradnik. 1944. 1921. 1925. 9. 1. KADIĆ Hamida RAIF. 1926. JASENICA Ibrahima HASAN. zemljoradnik. borac. Donja Slatina. Srbin. Musliman. 3. 1916. zemljoradnik. Gornja Slatina. Musliman. borac. Obudovac. komesar čete. Srbin. u odredu od 10. u odredu od 10. zemljoradnik. u odredu od 15. u odredu od 20. u odredu od 2. 1945. KASUMOVIĆ Kasima RIZO. JAĆIMOVIĆ Spasoja PAVLE. u odredu od 10. Srbin. Bosanski Samac. u odredu od 28. Pisari. u odredu od 5. Brvnik. u odredu od 31. zemljoradnik. zemljoradnik. JOŠIĆ Kuzmana PERO. borac. 4. umro 1973. u odredu od 12. u odredu. KEREZOVIĆ Đoke LJUBOMIR. 10. 9. 9. Srbin. 1943. Fojnica. radnik. 4. borac. u odredu od aprila 1944. desetar. 10. borac. Srbin. 1928. Musliman. Musliman. JEKIĆ Joce ILIJA. u odredu od 13. namještenik. 1944. umro 1977. 1927.IZETBEGOVIĆ Izeta MIRZO. borac. 1945. u odredu od 12. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Rade MILAN. 4. Srbin. KARIĆ Salke MUSTAFA. zemljoradnik. 1923. Srbin. Jugosloven. Srbin. 1923. poginuo aprila 1944. 1943 do 4. borac. poginuo 10. 4. 1945. član KPJ. 4. JELISIĆ Petra NEDELJKO. borac. 1921. Donja Dubica. borac. Gornja Slatina. Srbin. zemljoradnik. umro 1975. Musliman. Sibovac. 1944. 319 . Bosanski Samac. Bosanski Samac. u odredu od 7. član SKOJ-a. Busovača. Srbin. u odredu od aprila 1945. Turić. 4. 1944. KEREZOVIĆ Boška JOVO. JOS1POVIĆ Steve MILIVOJE. Srbin. 2. 1920. radnik. vodnik voda. Braniča. Srbin. Batkuša. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. 1. borac. Bosanski Samac. 1925. 2. KASAPOVIĆ Arse STEVO. u odredu od 15. borac. poginuo 10. 1926. Obudovac. Musliman. Srbin. đak u odredu od 20. zemljoradnik. Srbin. 1945. 1929. 1944. 1945. zemljoradnik. JOŠIĆ Steve MILAN. borac. JOVANOVIĆ Gojka JEVTO. Obudovac. KLADNJAK Alije MUHAMED. borac. 1914. 3. 5. zemljoradnik. član KPJ. 1. borac. KERTIĆ Peje MAKSO. JOVIC Cvijana ALEKSANDAR. 1924. Obudovac.

Srbin. 1908. Srbin. zemljoradnik. 1944. SR Slovenija. 1920. 1943. 1943. KOJIĆ Petra MARKO. Trbovlje. 4. 1920. u odredu od 15. 5. borac. 12. Pisari. borac. KUREŠEVIĆ Steve PERO. 3. 1943. Sežana. u odredu od 28. član SKOJ-a. 1943. 1943. zemljoradnik. 8.ACO. 10. 8. 1944. Tumpej. KURBAŠIĆ Bege BEGAN. 1943. SR Slovenija. 1945. Crkvina. poginuo 10. Miloševac. zemljoradnik. Crkvina. Maribor. LUJIĆ Marka KOJO. 4. umro 1975. KOJIĆ Save MIĆO. radnik. Slovenka. borac. Viktora BREDA. 1924. Slovenka. borac. 1921. 9. borac. komesar čete. Pisari. u odredu od 20. Monj. zemljoradnik. Srbin. 1925. u odredu od 15. 2. Srbin. borac. Srbin. zemljoradnik. VII 1943. borac. zemljoradnik. 1897. Srbin. LUJIĆ Nike MITAR. KUREŠEVIĆ Sime ILIJA. 14. 1930. KOJIĆ Pavla PAVLE. Musliman. 1924. Bosanski Šamac. zemljoradnik. radnik. 1924. 1926. 1945. član KPJ. borac. LUJIĆ Marka DUŠAN. u odredu od 15. 1943. 1926. Crkvina. umro 1980. borac. Miloševac. 1945. 1945. u m r o 1969. avgusta 1944. Srbin. KOSTIĆ Luke MARKO. Srbin. 9. 4. zemljoradnik. 12. 1924. u odredu od 20. đak. član SKOJ-a. borac. LUJIĆ Gojka MARKO. Bosanski Šamac. LUJIĆ Jevte ALEKSANDAR . do 4. Srbin. Obudovac. Pisari. bolničarka. borac. u odredu od 2. KUREŠEVIĆ Toše OSTOJA. LAZAREVIĆ Pere VID. 4. Laže. Srbin. 1944. 1928. u odredu od 10. 320 . 9. Srbin. Slovenac. zemljoradnik. Monj. borac. u odredu od 15. u odredu od 14. 1944. KUJUNDŽIĆ Mehmeda ALIJA. u odredu od 20. Crkvina. 1943. borac. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. borac. 4. đak u od15. Batkuša. Srbin. borac. Srbin. zemljoradnik. 1925.KODRE redu od KODRE redu od KODRE maćica. 1945. 1923. 4. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1945. dou odredu od 10. Srbin. Gornja Slatina. 1945. Viktora JURIJE. borac. Srbin. 9. 4. Musliman. u od10. Maribor. radnik. Musliman. 1943. KUJUNDŽIĆ Mehmeda HUSEIN. 4. borac. u odredu od 15. u odredu od 2. Gornja Slatina. u odredu od 20. Obudovac. borac. 1944. zemljoradnik. u odredu od 13. SR Slovenija. borac. 1945. LUKIĆ Marka MIĆO. Alojza LJUBA. u odredu od 20. Obudovac. umro 1971. poginuo u Obudovcu. u odredu od 15. 2. Bosanski Šamac. u odredu od marta 1944. Miloševac. KOSANIĆ Veselina MIHAJLO. 10. zemljoradnik. 1911. Slovenac. 1. borac. poginuo 10. u NOB od 10. zemljoradnik. đak u NOB od 27. 1911. 1927. KODRE Ivana VIKTOR. 1921. borac. SR Slovenija. 1932. Srbin. 9. u odredu od marta 1944. 1945. KOJIĆ Đure PERO. 1921. 1926.

MARKOVIĆ Koste NEDO. borac. 4. u odredu od 10. u odredu od 15. MARKOVIĆ Ignjata PETAR. Srbin. u odredu od 10. 1926. u odredu od 15. 1945. 9. Bosanski Samac. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. zemljoradnik. 1923. 10. borac. Batkuša. D. desetar. 1943. Srbin. borac. 1921. Obudovac. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. borac. Srbin. MARJANOVIĆ Obrada LAZAR. Crkvina. MARJANOVIĆ Todora KOŠTA.LUKIĆ Mitra SIMO. 1943. MAKSIMOVIĆ Milivoja SAVO. Srbin. borac. Crkvina. 1945. Srbin. umro 1978. zemljoradnik. zemljoradnik. Braniča. Hrvat. u odredu od 20. 1945. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. 1927. u odredu od maja 1944. u odredu od 12. MAKSIMOVIĆ Nike SAVO. Pisari. Crkvina. zemljoradnik. 4. MARINKOVIĆ Rade MIRKO. 1906. Srbin. 1945. 1922. 1919. 1945. zemljoradnik. Braniča. poginula 1944. 1907. 4. Srednja Slatina. 3. zemljoradnik. Crkvina. Donja Slatina. borac. 1943. u odredu od 20. domaćica. 1943. borac. zemljoradnik. 1919. u odredu od 20. 12. Foča. 1916. radnik. MASLIĆ Marka LAZAR. borac. u odredu od 20. 1945. Srpkinja. 8. MANDARIĆ Nikole AVGUSTIN. MAKSIMOVIĆ Nikole SIMO. član KPJ. Srbin. 1943. MARINKOVIĆ Rade MILUTIN. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 25. borac. Srbin. Srbin. borac. 9. Srbin. MARKOVIĆ Miče JELA. Crkvina. Crkvina. poginuo maja 1945. borac. 1925. Srbin. 9. 1922. borac. MAKSIMOVIĆ Maksima MIROSLAV. 1943. trgovački pomoćnik. D. Srbin. Crkvina. Musliman. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Veljka DUŠAN. Srbin. MAKSIMOVIĆ Đorđa PERO. 1945. 1943. MAKSIMOVIĆ Milivoja UUBOMIR. borac. 4. 9. Crkvina. borac. zemljoradnik. intendant bataljona. Srbin. 321 . Pisari. 1925. zemljoradnik. Pisari. u odredu od 25. LUKIĆ Pere STEVO. u NOB od 27. 1925. zemljoradnik. 4. Srbin. u m r o 1970. 2. u odredu od 6. u odredu od 3. 1926. 1923. 1920. MADŽAREVIĆ Osme HASAN. 1944. borac. u NOB 27. 4. D. radnik. Srbin. Braniča. 1944. u m r o 1982. 1943. MARKOVIĆ Đorđa CVJETKO. 1919. u odredu od 28. 1925. 10. vodnik voda. Pisari. zemljoradnik. Crkvina Srbin. Romanija. 4. D. u odredu od 20. poginuo aprila 1944. zemljoradnik. u odredu od marta 1944. Braniča. 7. u odredu od 6. u odredu od aprila 1945. Braniča. Srbin. 1924. u odredu od jula 1944. 1924. MARJANOVIĆ Rade CVIJAN. borac. 1909. juli 1943. zemljoradnik. poginuo novembra 1943. u NOB od 27. 1943. u odredu od 10. borac. borac. u odredu od 3. 9. Srbin. 9. Baktuša. 5. MARJANOVIĆ Todora SPASOJE. Braniča. 1945. Derventa. član KPJ. 1943. 1919.

borac. 9. 4. u odredu od 15. 1945. MITROVIĆ Boška BOZO. Srbin. zemljoradnik. Srbin. MILANO VIC Cvijana RADIVOJE. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Crkvina. zemljoradnik. 1. u odredu od 15. 1945. Brvnik. 11. član SKOJ-a. MILADINOVIĆ Stanka JOVAN. Grebenice. MILIĆEVIĆ Marka PETAR. Bosanski Samac. 1924. komandant bataljona. 9. komandir čete. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1945. MIHAJLOVIĆ Mike CVIJETIN. Srbin. Srbin. MIHALJČIĆ Đorđa PAVLE. 1943. borac. u odredu od 12. 4. u odredu od 8. 1943.MEŠIĆ Osmana SAFET. pozadinski radnik. Srbin. 1945. juna 1969. 1944. zemljoradnik. 4. 2. MIHALJĆIĆ Đure SPASOJE. 1945. zemljoradnik. umro 8. u odredu od 5. MILOVANOVIĆ Luke MIRKO. u odredu od aprila 1944. MIĆIĆ Jovana STEVO. 5. Srbin. Crkvina. borac. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. 1915. 9. 1944. 1919. 1918. borac. đak. Srbin. Srbin. 1945. 1925. zemljoradnik. 11. u odredu. zemljoradnik. MLINAREVIĆ Petra JOVICA. Srbin. 1. Gornja Slatina'. u odredu od 14. 1942. Srbin. borac. 1945. Crkvina. u odredu od 20. 1933. član KPJ. u NOB od marta 1942. u odredu od 27. u odredu od septembra 1943. 1921. 1922. u odredu od 10. 1902. umro 1975. član KPJ. 9. 3. 1943. Crkvina. 1945. u odredu od februara 1944. MITROVIĆ Ljube UUBOMIR. 1929. u odredu od 20. 9. Gornja Slatina. MIHALJĆIĆ Đorđa PERO. Brvnik. član KPJ. zemljoradnik. Gornja Slatina. u odredu od 24. 1943. 9. 1923. zemljoradnik. borac. 1921. 4. borac. gimnazijalac. 7. MITROV1Ć Luke SVETOZAR. desetar. 1944. u odredu od 15. u odredu od 24. 1913. Srbin. 4. u NOB od avgusta 1943. borac. poginuo 1945. MIHALJĆIĆ Spasoja NIKOLA. 1922. Crkvina. Srbin. 3. Gornja Slatina. Kruškovo Polje. 1926. Pisari. borac. Srbin. 322 . zemljoradnik. 1944. Kruškovo Polje. Srbin. u NOB od 27. u NOB od 20. MILOVANOVIĆ Jove ILIJA. u odredu od 2. zemljoradnik. borac. Gornja Slatina. od 25. 4. Musliman. 1912. u odredu od 20. 1924. MIRKOVIĆ Đorđa JOVO. član SKOJ-a. 1930. borac. borac. 1943. 1890. MIĆIĆ Jelisije TOŠO. zemljoradnik. u odredu od 15. u NOB od 1. MIHALJČIĆ Marka ĐORĐE. Crkvina. Srbin. 4. MIHALJĆIĆ Spasoja LAZAR. Brvnik. zemljoradnik. 2. zemljoradnik. Brvnik. Srbin. borac. zemljoradnik. borac. 1943. poginuo 1. 1943. Gornja Slatina. 1926. Srbin. 1917. borac MILJIĆ Mihaila PERO. Srbin. 1923. Srbin. Grebenice. 1945. Kruškovo Polje. u odredu od 21. zemljoradnik. poginuo jula 1944. Srbin. 1945. Donja Slatina. MILOVANOVIĆ Mile LUKA. borac.

zemljoradnik. Obudovac. Crkvina. Crkvina. u NOB. MITROVIĆ Milivoja VLADO. zamjenik obavještajnog oficira brigade. 1945. član SKOJ-a. borac. 1930. borac. Modrica. Srbin. Srbin. Srbin. zemljoradnik. 4. u odredu od 16. 1925. Srbin. Obudovac. MITROVIĆ Jovana SPASOJE. borac. Srbin. 4. NESTOROVIĆ Mitra PERO. 1945. zemljoradnik. 4. NIKOLIĆ Živana PETAR. 4. MOJIĆ Pere MILAN. 1. 1944. u odredu od 10. 4. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. NIKOLIĆ Marka NEDO. Srbin. 1925. NASTIĆ Naste SVETO. borac. zemljoradnik. 1918. u odredu od 15. Brvnik. član KPJ. 9. zemljoradnik. Gajevi. u odredu od 10. šegrt. zemljoradnik. Bosanski Samac. borac. NEDIĆ Jovana NIKOLA. borac. Braniča. 2.U·™« MITROVIĆ Jelisija MARKO. borac. 1943. borac. Srbin. zemljoradnik. 4. 1924. 323 . 1904. borac. MITROVIĆ Dake VESELIN. 1945. NIKOLIĆ Jelisija MILAN. Bosanski Samac. umro 1954. borac. 1944. 2. 1945. u odredu od 15. 9. zemljoradnik. u odredu od 25. politički komesar čete. Pere KOJO. Srbin. u odredu od 28. MUSTAFIĆ Hasana FETIŠ. umro 1978. zemljoradnik. Bosanski Šamac. Srbin. 1926. borac. zemljoradnik. Srbija. NEDIĆ Boška JOVAN. 3. 1924. Srbin. Musliman. zemljoradnik. Gornja Slatina. Bosanski Samac. Crkvina. NOVAKOVIĆ Jelisija PETAR. borac. 3. 4. 1926. 1945. Srbin. u NOB od 19. umro 1945. Muslimanka. 1945. 1928. 4. 4. 1943. 1922. 1945. zemljoradnik. 1924. borac. u odredu od 5. Braniča. Srbin. 1920. 1945. Srbin. 1929. Obudovac. u odredu od 24. Srbin. 1945. u odredu od 14. MURATOVIĆ Ibrahima SULEJMAN. od 13. Srbin. radnik. u odredu od 12. Srbin. borac. u odredu od 25. NIŠLIĆ Huseina SAFA. 9. Brvnik. Brvnik. Braniča. u odredu od 5. 1944. NESTOROVIĆ Mitra MARKO.MIĆO. u odredu od 8. 8. borac. 1945. 2. u odredu od 10. omladinski rukovodilac. borac. radnica. 1924. 1922. borac. MOKRIĆ Laze TATOMIR. Musliman. 1915. borac. 4. u odredu od 20. 4. 1944. 1924. 7. zemljoradnik. u odredu od 15. Musliman. NEZIROVIĆ Derviša DŽEMAL. 1945. 1943. 1945. MITROVIĆ Đoke MIĆO. 1945. desetar. Gornja Slatina. 3. član KPJ. 1944. radnik. 1942. Srbin. 11. u odredu od 17. MITROVIĆ Saila MIKA . u odredu od 6. 1945. đak. u odredu od 28. član KPJ. 1916. u odredu od 10. 4. 2. 1929. 1942. zemljoradnik. NIKOLA. Obudovac. 1943. 1926. u odredu od 20. Crkvina. zemljoradnik. 1945. Srbin. radnik u NOB od 7. u odredu od 10. Gornja Slatina. MITROVIĆ Steve OSTOJA. borac. 1926.

zemljoradnik u odredu od 8. 1945. Pisari. 1924. PAVLOVIĆ Luke PAVLE. 1928. 1922. 1943. Tišina. u odredu od 20. 1943. zemljoradnik. 1945. PETKOVIĆ Toše DAKO. 4. Srbin. 1918. Srbin. umro 1972. u odredu od 15. 1943. borac. u odredu od februara 1944. 1923. zemljoradnik. borac. u odredu od marta 1944. zemljoradnik. Crkvina. Srbin. u odredu od 15. zemljoradnik. 1928. PETROVIĆ Živana STOJAN. 4. u odredu od 20. 1943. 9. Donja Slatina. u odredu od novembra 1943. 1926. zemljoradnik. borac. 1918. poginuo 1944. 1917. zemljoradnik. Srbin. borac. 1912. zemljoradnik. u odredu od 20. PEJIĆ Miloša ĐORĐE 1927. 9. u odredu od 15. 1924. Srbin. 1945. PISAREVIĆ Nike JOVO. PETKOVIĆ Nikole CVIJAN. 5. zemljoradnik. u m r o 1972. borac. borac. borac. poginuo. Obudovac. PAVLOVIĆ Živka ŽIVAN. 1943. poginuo aprila 1944. u NOB od 1941. borac. 9. PISAREVIĆ Nike NEDO. PETROVIĆ Zaharija TRIVO. OSTOJIĆ Pere OSTOJA. Srbin. Srbin. Donja Slatina. borac. 9. zemljoradnik. Zvornik. u odredu od marta 1944. umro 1954.OBRENOVIĆ Jove MIKA. 1927. 4. Srbin. u odredu od 10. zemljoradnik. PISAREVIĆ Pere BRANKO. 1945. zemljoradnik. Srbin. borac. Crkvina. 9. avgusta 1944. poginuo 10. 4. OSTOJIĆ Cvijana PERO. 1945. Srbin. 1923. u odredu od septembra 1943. Gornja Slatina. član SKOJ-a. 324 . borac. umro 1952. zemljoradnik. 1943. borac. borac. u NOB od 22. 9. zemljoradnik. 1917. Srbin. PETROVIĆ Ostoje BOŠKO. umro 1973. Donja Slatina. Obudovac. poginuo jula 1944. Pisari. zemljoradnik. zemljoradnik. Brvnik. član KPJ. u odredu od novembra 1944. Pisari. PISAREVIĆ Mile LJUBOMIR. Srbin. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 1942. u odredu od 25. Srbin. član KPJ. u odredu od 17. PISAREVIĆ Luke JOVAN. PAVLOVIĆ Mile NIKOLA. 1945. zemljoradnik. 1943. 1924. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. u m r o jula 1944. u odredu od 20. u odredu od 20. 9. u odredu od 20. Pisari. PISAREVIĆ Vida JOVAN. 4. PISAREVIĆ Nike TOMISLAV. Srbin. član KPJ. Srbin. Brvnik. 1923. borac. 1922. Pisari. 9. u odredu od 20. PISAREVIĆ Pante MITAR. Srbin. komandant bataljona. PETROVIĆ Slavke MARJAN. trgovački pomoćnik. 1926. PERUNOVIĆ Zarija VASILIJE. jula 1943. Srbin. borac. borac. 5. u odredu od 14. komandir čete. Gornja Slatina. poginuo februara 1945. 1926. Monj. Srbin. Pisari. Kozluk. Srbin. zemljoradnik. 1926. nepoznato vrijeme i mjesto. borac. Crkvina. 1917. borac. borac. Srbin. u odredu od 28. Pisari. učitelj. Pisari. umro 1968. 1943. borac. umro 1976. 9. Trnava. PERIĆ Pere ĐORĐE. 4. Braniča. Srbin. Crkvina. 1943. Srbin. 1915. Ozren. 1945.

1916. 1943. borac. 1944. zemljoradnik. borac. zemljoradnik.BORO. Vražići. trgovački pomoćnik. 1943. 1945. borac. Srbin.PISAREVIĆ Nike VOJISLAV. 1921. borac. poginuo novembra 1945. 1945. Gornji Žabari. 9. intendant odreda. Srbin. REPĆIĆ Huseina ALIJA. Bogutovo Selo. zemljoradnik. Musliman. 1924. 1913. zemljoradnik. 1944. desei:ar. SALKIĆ Ibrahima MEHMED. zemljoradnik. 1945. u odredu od 20. 1926. Obudovac. 1944. 1943. zemljoradnik. Srbin. umro 1975. u odredu od 13. SAVIĆ Rade SAVO. 4. RADULOVIĆ Đorđa GRUJO. član KPJ. SAVIĆ Nikole KONSTANTIN. 1913. RISTIĆ Tanasije PERICA. Musliman. u odredu od 10. Musliman. 1923. u odredu od 17. Srbin. 4. Srbin. 1927. zemljoradnik. borac. 1928. 4. u odredu od 15. 1945. zemljoradnik. 1945. 1917. 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 9. 4. Crkvina. 4. 4. 1927. Srbin. umro 1982. Gajevi. borac. Pisari. borac. SAVIĆ Stanka MIRKO. u odredu od 10. zemljoradnik. SAVIĆ Pere JANKO. PIVAŠEVIĆ Milovana LAZAR. PRCIĆ Ševke FERID. poginuo decembra 1943. SAVIĆ Blagoja MIĆO. borac. 1927. 1923. POROBIĆ Osmana SMAJO. 1925. borac. u NOB od septembra 1943. član KPJ. komandir čete. 1945. Srbin. u odredu od 12. u odredu od 14. Brvnik. u NOB od avgusta 1941. borac. 1921. 1945. 2. 1945. radnik. 3. 1943. diplomirani pravnik. Srbin. RISTIĆ Riste ĐORĐE. član KPJ. 1945. u NOB od juna 1943. 1969. u odredu od 18. borac. 1924. Obudovac. 4. Obudovac. umro 1953. u odredu od 12. Crkvina. 9. 1944. 1943. Srbin. Bukvik. POPOVIĆ Joce JOCO. 4. u NOB od jula 1943. 4. 1921. u odredu od 10. 4. Srbin. POPOVIĆ Đorđa CVIJAN. 9. 1920. u odredu od 25. POPOVIĆ Mojsija BORIVOJE . 4. 1924. 1910. u odredu od 12. SAVIĆ Rade PERO. u odredu od 7. zemljoradnik. Bosanski Šamac. Srbin. u odredu od 15. Gornja Slatina. Srbin. 1945. Pisari. 12. Bosanski Šamac. 1. 1945. 9. borac. član KPJ. POPOVIĆ Cvjetka PERO. Gajevi. 1910. Bosanski Šamac. umro. borac. 3. borac. u odredu od 10. Brčko. Srbin. radnik. 325 . zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. Musliman. Srbin. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. RADIVOJEVIĆ Đorđa JOVO. vodni delegat. Srbin. Gajevi. u odredu od 10. član KPJ. Gajevi. Donja Slatina. u odredu od 20. u odredu od 20. 1921. u odredu od 28. Srbin. poginuo 15. politički komesar odreda. radnik u odredu od 10. Bosanski Šamac. i komande Posavsko-trebavskog područja. zemljoradnik. Tišina. Crkvina. Gajevi. Srbin. RISTIĆ Pere ĐORĐE. PISAREVIĆ Pante ŽIVAN. komandir čete. šegrt. u odredu od 20. zemljoradnik. 2. 9. Srbin.

4. 1945. komesar ćete. 1915. SOFRENOVIĆ Teodora NEDELJKO. u odredu od 12. Gajevi. u odredu od 15. Srbin. borac. Srbin. 10. borac. 4. Srbin. 4. SIMEUNOVIĆ Lazara LAZO. 1945. u odredu od 12. Bosanski Samac. 326 . 4. zemljoradnik. 1928. SIMENDIĆ Stanka JOVO. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. SIMEUNOVIĆ Jove JOVO. 2. zemljoradnik. 1916. 1922. Srbin. u odredu od 1. Srbin. 1945. SOFRENOVIĆ Mitra BOŽO. Gajevi. u odredu od 6. Srbin. borac. Gornja Slatina. 4. 1923. borac. zemljoradnik. 11. 1920. 1943 do 15. 1945. borac. SIMEUNOVIĆ Tanasije KOŠTA. SIMEUNOVIĆ Steve STEVO. u odredu od 14. 1921. Srbin. zemljoradnik. Obudovac. u odredu od 12. 1923. Obudovac. 1945. Srbin. 5. 1945. Gajevi. 1927. vodnik voda. borac. Obudovac. borac. SEKULIĆ Radovana ĐORĐE. 1921. 1945. 1945. borac. 1943. radnik. u odredu od 1. član KPJ. u odredu od 15. u odredu od 25. borac. 4. 4. zemljoradnik. u odredu od 10. zemljoradnik. Crkvina. Gajevi. Crkvina. borac. 4. 4. borac. borac. 1914. SIMEUNOVIĆ Obrada MILAN. Srbin. zemljoradnik. SOFRENOVIĆ Laze MILAN. 1945. 1945. 1917. 4. Obudovac. umro 1974. Srbin. 1918. zemljoradnik. 1923. SIMIĆ Miloša BOŽO. Srbin. 1926. zemljoradnik. 1945. u odredu od 16. 4. Srbin. Gajevi. u odredu od 3. Srbin. borac. u Odredu od I. zemljoradnik. Srbin. Srbin. zemljoradnik. umro 1981. 4. u odredu od 10. 1945. borac. zemljoradnik. 4. SIMIČEVIĆ Dake BORISLAV. Gajevi. 1926. u odredu od 20. najamni radnik. SIMEUNOVIĆ Marka ČEDO MIR. borac. 1945. Srbin. u odredu od 10. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. borac. 1924. u odredu od 8. 9. 12. 1919. u odredu od 10. 1945. SJENČIĆ Pere MILORAD. borac. SIMIĆ Pavla CVIJETIN. SIMEUNOVIĆ Jačima BOŽO. 1925. Srbin. član SKOJ-a. u odredu od 10. 9. u odredu od 12. Gajevi. zemljoradni. zemljoradnik. 4.SEKULIĆ Miloša BOŽO. 1945. 1945. SIMEUNOVIĆ Sime VLADIMIR. SIMEUNOVIĆ £>oke PETAR. 1945. 4. Pisari. Gajevi. 1923. 1923. u m r o 1965. 1943. u odredu od 20. Gajevi. borac. Srbin. borac. Musliman. 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Srbin. SIMIČEVIĆ Miloša ŽIVAN. borac. 1910. Obudovac. SIMIČEVIĆ Jove UUBO. Gornja Slatina. borac.1943. Obudovac. stolar. 1915. SMAJIĆ Kasima MUSTAFA. u odredu od 15. 4. Srbin. Srbin. Gajevi. Obudovac. SIMEUNOVIĆ Lazara Cvijetin. 1945.

zemljoradnik. Srbin. Srbin. 1918. 4. 4. politički radnik. 1923. Bukvik. STOJANČEVIĆ Jove ĐORĐE. 9. u odredu od aprila 1944. 4. član KPJ. zemljoradnik. 1943. 2. STEVIĆ Obrada PETAR. STO JANO VIĆ Bože BOŠKO. Obudovac. 1945. 4. 4. šegrt. 4. 3. zamjenik komandira čete. u m r o 1971. 1945. 1911. Obudovac. umro 1972. STANKOVIĆ Ilije KRSTA. 1945. STEVIĆ Mihajla OBRAD. 1944. borac. STAJIĆ Pere MARKO. Gornja Slatina. 1943. u odredu od 20. Gornja Slatina. borac. Srbin. Srbin. zemljoradnik. STANIŠIĆ Lazara VLADIMIR. 1945. 327 . zemljoradnik. STANIŠIĆ Jovana RADE. 9. zemljoradnik. STOJANOVIĆ Krste JOVO. zemljoradnik u odredu od 16. 1943. zemljoradnik. Srbin. 1923. 9. Gornja Slatina. 1944. 4. Obudovac. 1. 1944. 3. 1923. zemljoradnik. 1943. borac. Donja Slatina. 1920. 1943. Modriča. 1925. 1926. zemljoradnik. u odredu od 1. 1920. u NOB od 8. STANIŠIĆ Ljuboja STANKO. 1945. umro 1972. Grebenice. 1895. borac. 1926. Srbin. zemljoradnik. 1944. borac. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. borac. u NOB od 15. borac. 1942. 9. u odredu od 20. 1945. 1943. u m r o 1953. Konjuh. borac. radnik. borac. borac. u odredu od 15. Gornja Slatina. 4. borac. Srbin. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. STANIŠIĆ Miče JOVAN. Kruškovo Polje. zemljoradnik. u odredu od 20. u odredu od 20. Srbin. Donja Slatina.STAJIĆ Ilije JOVO. do 4. STOJANOVIĆ Nikole MARKO. 5. STOJANOVIĆ Andrije DRAGO. borac. u m r o 1970. STANKOVIĆ Vase MILORAD. u odredu od 15. Gornja Slatina. u odredu od 15. 4. 1922. 9. u odredu od 12. Srbin. 7. 4. 1913. Srbin. Brvnik. 1945. zemljoradnik. STOJANOVIĆ Pere VASKRSIJE. Srbin. u odredu od 10. 1926. Gornja Slatina. Crkvina. 1923. u NOB od 1. STANKOVIĆ Teodora STOJAN. u NOB od jula 1943. borac. Srbin. u NOB od jula 1943. Crkvina. Srbin. 2. 4. poginuo polovinom avgusta 1944. STOJANĆIĆ Đure PETAR. Srbin. u odredu od 15. 1945. 1923. zemljordnik. član KPJ. borac. Obudovac. Srbin. u odredu od 17. borac. borac. 1983. u odredu od 15. Donja Slatina. zemljoradnik. 11. Srbin. u odredu od 12. poginuo marta 1944. borac. u odredu od 15. Srbin. Gajevi. STANKOVIĆ Ilije CVIJETIN. borac. STEVANOVIĆ Krste VASKRSIJE. STANKOVIĆ Teodora SPASOJE. Srbin. Srbin. Gornja Slatina. Tišina. 1923. 1945. 1945. zemljoradnik. 1924. 1944. Srbin. 1943. 1890. 1915. u odredu od 20. u odredu od 15. 1945. radnik. zemljoradnik. Srbin. STEVANOVIĆ Krste NEDELJKO. u odredu od 12. 9. 1890. u odredu od 8.

intendant bataljona. 1945. Bosanski Samac. u odredu od 10. zemljoradnik. Bosanski Samac. član KPJ. Modrica. borac. 4. Musliman. Brvnik. ŠIKANIĆ Ilije CVIKO. 1. 1944. 1944. ŠKULJEVIĆ Petra JOVAN. Musliman. ŠKUUEVIĆ Jove BOGOUUB. 4. 1945. 3. 1917. član KPJ. u odredu od 20. Braniča. radnik. Srbin. Brvnik. avgusta 1944. 1923. 4. 1927. ŠIKANIĆ Jelisija ILIJA. Srbin. 1945. 4. ŠIKANIĆ Sime PERO. u odredu od 6. Srbin. borac. član KPJ. Braniča. 1922. borac. 1944. muzikant. Bosanski Samac. 1. u odredu od 10. Zvornik. u odredu od 10. u odredu od 15. poginuo septembra 1946. u odredu od 15. zemljoradnik. 1941. radnik u odredu. Srbin. u odredu od 10. u NOB od 15. 1911. umro 1976. u odredu od 10. 1924. Srbin. SEHIĆ Mustafe OSMAN. zemljoradnik. 1925. Musliman. ŠUOKIĆ Cvijana MILAN. komandir čete. 2. borac. u odredu od 20. TIHIĆ Muje PEŠAGA. 4. zemljoradnik. Srbin. 1. u odredu od 14. 1920. Bosanski Samac. TIHIĆ Hasana BEGAN. 1925. 4. član KPJ. Srbin. Srbin. 1925. 4. zemljoradnik. TEŠIĆ Cvijana STJEPAN. radnik. u odredu od 4. radnik u odredu od 15. zamjenik komandira čete. TIRIĆ Saila SALIH. član KPJ. SULJIĆ Emina IBRAHIM. borac. u odredu od 15. zemljoradnik. radnik. u odredu od 20. borci. borac. u odredu od 10. Bosanski Samac. borac. Bosanski Samac. 1923. borac. član KPJ. 1943. u m r o 1982. u odredu od 12. 1945. komesar bataljona. borac. radnik. 12. Musliman. umro 1950. ŠKUUEVIĆ Miče CVJETKO. u odredu od 5. zemljoradnik. ŠKORIĆ Đorđa RADE. 1914. 1923. 1043. 1945. 10. 4. umro 1980. TIHIĆ Mehmeda GALIB. trgovac. borac. Brvnik. Musliman. umro 1975. zemljoradnik. 1927. Obudovac. Musliman. 1. komandir voda. 1944. borac. trgovački pomoćnik. 1925. Tišina. zemljoradnik. radnik u odredu od 4. Srbin. Gornja Slatina. član SKOJ-a. Donja Slatina. 1945. 1944. Srbin. 1912. 1925. Srbin. u odredu od 6. borac. član KPJ. 1945. 1943. Musliman. 1945. 1928. TIHIĆ Salke RAMIZ. TANASIĆ Tanasije JOVO. u odredu od 20. 1945. poginuo 10. 1945. zemljoradnik. borac. komandir čete.STOKIĆ Petra BOŽO. 1944. ŠERIĆ Ibre HASAN. Brvnik. u NOB od 19. 1944. 1944. 1928. 8. 4. poginuo februara 1945. Srbin. Musliman. 1945. ŠAHINPAŠIĆ Fehima MIDRALEM. Brvnik. 1918. SIKANIĆ Ilije ILIJA. 4. zemljoradnik. od 12. 1. Monj. 3. u odredu od 15. borac. 4. 9. Bosanski Samac. borac. Obudovac. Bosanski Samac. TANASIĆ Đure CVIJETIN. zemljoradnik. 1918. 4. Srbin. TEŠIĆ Maksima CVIJETIN. Brvnik. radnik. 1944. 1913. Musliman. 3. 328 . 1927. Srbin. 1944. Gornja Slatina.

zemljoradnik. 1927. 5. Perice KOŠTA. borac. 1944. borac. umro 1971. 1926. zemljoradnik. u odredu od 4. Musliman. borac. u odredu od marta 1944. u odredu od 20. 4. Crkvina. Srbin. 4. zemljoradnik. 1927. poginuo 12. Tišina. 1944. 1945. 1924. TOVIRAC. 1914. 1944. Srbin. 1926. 1922. TUBAKOVIĆ Gavre PETAR. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 17. Srbin. 1945. u odredu od 19. Srbin. borac. VASILJEVIĆ Veljka GAVRILO. Gornja Slatina. Srbin. u odredu od 4. 1927. TOMAŠEVIĆ Jove JOVO. 1927. 1928. VAKIĆ Đure NIKOLA. Srbin. Gornja Slatina. Srbin. Crkvina. Tišina. 1945. u odredu od 12. 8. zemljoradnik. 8. 1925. 1943. u odredu. borac. Zvornik. borac. 329 . član KPJ. borac. 1921. zemljoradnik. član SKOJ-a. borac. TUBAKOVIĆ Jove GAVRO. od 1. 1921. VASILJEVIĆ Vojke PETAR. 3. Srbin. borac. Srpkinja. zemljoradnik. VAJZOVIĆ Mustafe ATIF. 1944. 1925. poginuo januara 1945. trgovac. u odredu od marta 1944. u odredu od 16. 1945. Tišina. Srbin. 4. zemljoradnik. Gornja Slatina. Srbin. borac. 1911. Srbin. u NOB od 20. Bosanski Samac. zemljoradnik. 3. Srbin. TOVIRAC Spasoja ĐORĐE. u odredu od 10. Gornja Slatina. VASILJEVIĆ Save STANKO. 4. u NOB. 1903. u odredu od 15. Srbin. 1945. Gornja Slatina. VASILJEVIĆ Radovan BOSKO. zemljoradnik. Derventa. 9. borac. TUBAKOVIĆ Gavre MILAN. Bosanski Samac. zemljoradnik. u odredu od marta 1944.TODOROVIĆ Mitra ILIJA. brico. 4. Crkvina. Gornja Slatina. TUZLAKOVIĆ Živka LAZAR. 1925. u odredu od marta 1944. zemljoradnik. borac. desetar. TOVIRAC Perice JULKA. 1945. zemljoradnik. Gornja Slatina. zemljoradnik. zemljoradnik. 3. borac. 4. 4. borac. zemljoradnik. u odredu od 25. član KPJ. borac. Tišina. 1945. Borac. u odredu od 20. član SKOJ-a. 1945. 4. 9. umro 1972. VANCAGIĆ Jelisija JELISIJE. borac. Srbin. 2. Obudovac. u odredu od 1. VAJZOVIĆ Sulejmana SEAD. 1903. zarobljen oktobra 1944. Gornja Slatina. politički radnik. 1943. 9. zemljoradnik. 1943. TRIFUNOVIĆ Ignjata PERO. VAJIĆ Stjepana ILIJA. Srbin. VASILJEVIĆ Veljka SIMO. u odredu od 1. TOVIRAC Perice JOKA. 1943. u odredu od marta 1944. zemljoradnik u odredu od 13. delegat voda. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 13. 1944. Crkvina. 4. krznar. Kruškovo Polje. zemljoradnik. Srbin. i ubijen. 1923. Srbin. zemljoradnik. 1945. Srbin. borac. borac. od 15. Tišina. Srpkinja. 1924. borac. TRIFUNOVIĆ Rade JOCO. 1922. Musliman. TUZLAKOVIĆ Joce MIHAJLO. Srbin. 1945. 1924. 1921. Braniča. zemljoradnik. Gornja Slatina.

u odredu od 13. zemljoradnik. VUKSANOVIČ Zivana CVIJETIN. Bosanski Samac. 4. u odredu od marta 1944. Gajevi. u NOB od 1943. borac. Braniča. Donja Slatina. 330 . 1924. u odredu od 3. u odredu od 10. u odredu od marta 1944. VUČIĆEVIĆ Teodora NEDELJKO. u odredu od marta 1944. Srpkinja. 1945. 1943. 1922. 3. Musliman. Gornja Slatina. u odredu od 13. umro 1972. borac. 1943. borac. zemljoradnik. Bukvik. član KPJ. Srbin. Gornja Slatina. u odredu od 21. 1945. zemljoradnik u odredu od 28. Srbin. ZUKIĆ Sulejmana ATIF. 5. 1943. u odredu od 15. 1945. 4. Gornja Slatina. Obudovac. zemljoradnik. 4. 1924. član KPJ. Srbin. u odredu od 10. 8. Srbin. 1918. 1903. Obudovac. 1944. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 5. zemljoradnik. 1943. Musliman. u odredu od 10. od januara 1942. ZORANOVIĆ Luke Živan. 1897. ZORANOVIĆ Cvijana PETAR. Srbin. Obudovac. poginuo 1945. ŽIVKOVIĆ Živka BORO. zemljoradnik. 1927. borac. Crkvina. 1922. borac. 1945. VUKSANOVIĆ Pere KOŠTA. Tišina. 1922. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. u odredu od marta 1944. ZAIMOVIĆ Husnije HUSAN. Bosanski Samac. VUKSANOVIĆ Jovana RAJKO. 1944. ŽIVKOVIĆ Zivana MARIJAN. 1944. komandant mjesta. član KPJ. borac. ARSENIĆ Doke GAVRO. poginuo aprila 1945. 9. 1919. 1943. komandir čete. kafedžija. u odredu od 5. u odredu od 1. zemljoradnik. borac. Gornja Slatina. 10. u NOB od 1. Borci odreda sa područja opštine Brčko AHMETOVIĆ Fejze SUUO. 1920. 1921. 1921. Srbin. Srbin. borac. Srbin. Tišina. Bosanski Samac. 12. borac. komandir pdeljenja. Srbin. 1945. Musliman. borac. borac. 9. borac. Gornja Slatina. 1943. 4. zemljoradnik. u odredu od 20. Srbin. zemljoradnik. 1945. 11. intendant bataljona. u odredu od 15. i. borac. 1928. ZAIMOVIĆ Husnija ZAIM. u odredu od 18. 1927. u odredu od 10. 9. 1945. 1945. VUKSANOVIĆ Alekse NOVO. 5. Srbin. domaćica. ALIKADIĆ SEMSO. 1925. u NOB. u NOB od 27. zemljoradnik. ZORANOVIĆ Jove MARKO. član KPJ. Bosanski Samac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. 1928. 1945. zemljoradnik. VUKOVIĆ Petra MILAN. 3. Srbin. Musliman. 1943. 1945. 7. komandir čete. u NOB od 15. Gornji Rahić Musliman. 4. Srbin. ZORANOVIĆ Blagoja JOVAN. 1923.VASILJEVIĆ Sime VELJKO. Srbin. VUKOSAVLJEVIĆ Stanka MARIJA. borac. Braniča. Srbin. 1922. radnik. zemljoradnik. 4. pekar. VIDOVIĆ Tanasija IGNJAT. u odredu od 20. 1893.

1943. član KPJ. BAĆIĆ Koste NIKOLA. Srbin. u odredu od 10. borac. 4. Krepšić. vodnik voda. 1943. 1943. BAŠIĆ Koste CVIJETIN. 9. Musliman. komandir čete. Gračanica.ARSENIĆ Đoke ILIJA. zemljoradnik. 1945. u odredu od 15. Srbin. komandant bataljona. BAŠIĆ Koste PAVO. CVIJETINOVIĆ Krste LAZO. BAŠIĆ Vojke GAVRO. Srbin. zamjenik komandira čete. 10. borac. u odredu od 15. 1943. zemljoradnik. 4. Bukvik. 1923. u odredu od 20. 1943. RVI. u odredu od 1943. u NOB od 15. poginuo aprila 1944 na Majevici. Bukvik. u odredu od 10. u odredu od 15. 10. BAĆIĆ Miljana VASO. ARSENIĆ Drage LUKA. trgovački pomoćnik. Srbin. Srbin. 1914. 1914. 1924. 1945. 1924. 1943. Bukvik. 4. 1920. član KPJ. 9. u NOB od 15. u NOB od 15. zemljoradnik. 9. Bukvik. BAČIĆ Marka CVIJETIN. borac. Srbin. 1943. 1923. 1912. BAĆIĆ Marka MITAR. CVIJETINOVIĆ Stoke PETAR. Bukvik. 1923. poginuo 1944. 1. 11. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. član KPJ. poginuo 15. u odredu od 20. Srbin. Srbin. 1945. Bukvik. borac. u odredu od 1944. Brčko. 1943. vodnik voda. Bukvik. Srbin. Bukvik. Srbin. u odredu od 21. zemljoradnik. 11. Musliman. član KPJ. 1924. u NOB od 15. Srbin. 1943. Bukvik. 1924. zemljoradnik. CVIJETINOVIĆ Rajka MILORAD. 1919. u odredu od 20. 4. Čoseta. 9. u NOB. zemljoradnik. 4. borac. BAŠIĆ Teše MAKSIM. u NOB od 24. 11. Bukvik. Srbin. borac. borac. 1943. u odredu od 20. u odredu od 20. 1920. u NOB od 1942. član KPJ. zemljoradnik. 4. član KPJ. zemljoradnik. vodnik voda. borac. borac. 2. borac. 1905. umro 1948. Bukvik. BLAZEVIĆ Lazara STEVO. zemljoradnik. 1945. poginuo septembra 1944. Bosanska Bijela. 10. CVIJETINOVIĆ Jovana NIKOLA. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. u NOB od 1. borac. BEŠIĆ Latifa IBRAHIM »Šipoš«. Bukvik. zemljoradnik. 1910. Bukvik. 1922. 1943. u odredu od 10. 1. Srbin. poginuo aprila 1946. 2. 4. 1943. u odredu od 15. Bukvik. BRKIĆ Jovana SPASOJE. 11. Srbin. Bukvik. Srbin. poginuo 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. u NOB od 15. 10. borac. zemljoradnik. Srbin. 1923. BOJIĆ Nede ALEKSA. član KPJ. CVIJETINOVIĆ Cvijetina CVIJETIN. u odredu od 15. 1916. 4. borac. Srbin. u m r o 1961. član KPJ. u odredu od 25. 1910. 1920. Maoča. od 1942. zemljoradnik. 1944. u odredu od 1943. 1943. Bosanska Bijela. 331 . 1927. 1944. član KPJ. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u NOB od 1941. BEKRIĆ Muhameda RAMO. 10 1943. u odredu od 1944. 4. Bukvik. zemljoradnik. borac. Musliman. 1925. poginuo 1946. BEŠIĆ Ibrahima FERID. zemljoradnik. 1943. Srbin. borac. zemljoradnik. 1944. BAĆIĆ Marka ILIJA. 1943. intendant bataljona. u NOB od 14. 2. u odredu od 15. 1945. 1943. u NOB od 15. Srbin.

1943. 1920. zemljoradnik. DELIĆ Muje MUSTAFA. Musliman. borac. 1944. umro 1969. borac. 1943. 1943.ĆELOSMANOVIĆ Omera ŠEFKET. vodnik voda. Ćoseta. 1922. u NOB od 1941. Ćoseta. Musliman zemljordnik. u odredu od 15. 1945. Gornji Rahić. 1907. umro 10. zemljoradnik. Musliman. borac. u odredu od 1. Srbin. 1923. Musliman. 11. Brčko. Musliman. u odredu od januara 1945. HALILOVIĆ Hase HASAN. 1944. 11. 1921. 4. IL1Ć Jove PERO. 1943. Markovič Polje. u odredu od 15. Musliman. 1943. u odredu od 10. 1907. u odredu od 5. ĐUKIĆ Save NIKO. 10. Bukvik. 1920. 1945. u odredu od 15. zemljoradnik. u odredu od 1. Srbin. 332 . HALILOVIĆ Alije SULJO. u NOB od 22. u odredu od 15. zamjenik. 1925. 11. 1943. Gornji Rahić. Srbin. Srbin. HERCEGOVAC Rame ISMET. zemljoradnik. 10. član KPJ. 11. ĐURIĆ Đokana ĐORĐE. Brčko. u odredu od 7. zemljoradnik. u NOB od 25. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1921. 1926. od 15. 4. 8. borac. 10. zemljoradnik. 4. komesar čete. 1945. Musliman. ĆANDIĆ Muje BEĆIR »Ćando«. Gradačac. 1944. borac. 1924. 1914. zemljoradnik. član KPJ. 1943. 1943. Srbin. 1944. Bukvik. Srbin. GUBALJEVIĆ Sene HASAN. 2. 11. 1943. borac. Gradačac. 1945. 1921. 1. 1925. 10. DŽANIĆ Bege SULJO. 1943. 1904. 1944. umro 1956. 11. 1924. 11. 11. 1912. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. 11. Srbin. zemljoradnik. u odredu od formiranja. član KPJ. Ogradenovac. u odredu od 15. 1926. 1943. Bukvik. u odredu* od 11. ERIĆ Steve PETAR. borac. u odredu od 10. 11. borac. borac. u NOB od 14. ĐURIĆ Save LAZO. sekretar SKOJ-a u bataljonu. 1919. u odredu od 28. zemljoradnik. ĆIRIC Jove IGNJO. ĐURIĆ Gojana NIKOLA. ĐURIĆ Jovana GOJKO. komandira čete. 1. 1918. u odredu od 15. 9. zemljoradnik. Musliman. HASANBEGOVIĆ Mustafe FERID. 7. Srbin. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. Bukvik. u NOB. u NOB od 20. Ćoseta. Ćoseta. komandir čete. 1943. 1944. u odredu od 15. Musliman. Bukvik. zemljoradnik. Bukvik. Bukvik. kandidat KPJ. 1923. 1944. član SKOJ-a. 1943. u odredu od 15. Srbin. borac. u odredu od 21. HALILOVIĆ Alije AHMET. Srbin. borac. 10. borac. 1944. 4. u odredu od 15. 1924. Musliman. ĐURIĆ Save SPASOJE. 1952. Bukvik. službenik. u odredu od 20. zemljoradnik u NOB od 10. ĐURIĆ Đokana PERO. borac. Modriča. 2. 1943. Bosanska Bijela. HALIDOVIĆ Muje BAJRO. zemljoradnik. borac. u odredu od 10. u NOB od 14. ĐURIĆ Đure ALEKSA. borac. Bukvik. zemljoradnik. Srbin. Musliman. borac. 10. u NOB od 1943.

u odredu od 1944. 9. u Odredu od novembra 1943. Srbin. borac. Musliman. 1909. komesar odreda. zemljoradnik. Bukvik. 8. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. poginuo 27. 4. KAURINOVIĆ Pere TRIVO. JOKANOVIĆ Cvijetina ILIJA. KAURINOVIĆ Đokana PETAR. Marković Polje. član KPJ. 1943. borac. u NOB. 1941. 4. KAURINOVIĆ Boška ILIJA »Farkaš«. Brčko. 9. Srbin. JOVANOVIĆ Sime BOŽIDAR. član SKOJA-a. KEREZOVIĆ Marka RAJKO. Musliman. 1943. 9. Bukvik. u odredu od 1945. 1945. 8. zemljoradnik. JOKANOVIĆ Ilije TRIVUN. 1926. 9. umro 10. u odredu od 20. zemljoradnik.IPiili·· ILIĆ Jelisije PERO. Bukvik. u odredu od 20. Srbin. 9. 1918. u odredu od 15. član KPJ. 11. član KPJ. član KPJ. u odredu od 20. zemljoradnik. 4. u odredu od 1944. 1944. borac. zemljoradnik. 6. zemljoradnik. u NOB. od 27. u NOB. Srbin. član SKOJ-a. JOKANOVIĆ Cvijetina RISTO. Srbin. 8. zemljoradnik. u NOB od 2. u odredu od 20. borac. 1943. član KPJ. 1925. poginuo 29. borac. u odredu od 20. u NOB od 10. u NOB od 1941. 1943. 1945. Srebrenik. u odredu od 15. u odredu od 20. Bukvik. 1943. umro. KAURINOVIĆ Pere MOJSIJA. komesar čete. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1922. Bukvik. u odredu od 20. 1919. zemljoradnik. borac. u NOB od 10. u odredu od 20. Srbin. Bukvik. Srbin. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 1941. 1944. član KPJ. 1926. poginuo 1944. 8. Brčko. radnik. 1921. Srbin. član KPJ. 1944. Bukvik. 4. 1943. član KPJ. 1943. 1918. član KPJ. 1945. KAURINOVIĆ Cvijetina MIHAJLO. od 14. 1911. umro 18. u NOB od 1941. 1923. u odredu od 1944. zemljoradnik. 9. Srbin. od 1941. od 1941. borac. 3. u NOB od 1943. 7. Srbin. od 1941. u odredu od 20. 1945. 1906. 1922. 8. zemljoradnik. u odredu od 1944. u NOB od 1941. borac. zemljoradnik. Srbin. đak trgovačke akademija. Srbin. član SKOJ-a. borac. u odredu od 1944. 1943. Bukvik. poginuo 15. 333 . Bukvik. komesar bataljona. komesar čete. Bukvik. »Šindo«. 1918. zemljoradnik. JEFEMIĆ Petra JOVAN. 1924. Bukvik. Bukvik. 1943. 1943. 12. JOVICIĆ Ilija MITAR. zemljoradnik. komesar čete. Bukvik. u NOB od 1941. 9. Srbin. KEREZOVIĆ Damjana JOVAN. Srbin. 4. JANKOVIĆ Steve MIHAJLO. Srbin. u NOB. KAURINOVIĆ Petra ILIJA. KEREZOVIĆ Nike CVJETIN. 1943. komandir voda. 11. 1950. zemljoradnik. Srbin. Srbin. pomoćnik komesara bataljona. 1943. 1943. 1906. zamjenik komandanta bataljona. 1943. zemljoradnik. u odredu od 20. 1943. 1947. Bukvik. 1925. 1917. KLEBIĆ Ibrahima FEH1M. 1943. 9. zemljoradnik. KAURINOVIĆ Boška SAVO. u odredu od 10. zemljoradnik. Bukvik. 1920. borac. KAURINOVIĆ Boška PETAR. Bukvik. borac. kandidat KPJ. poginuo 20. obavještajni oficir bataljona. 9. u odredu od 21. u NOB. 1943. Srbin. u NOB od 15. borac. u NOB od 10. zemljoradnik. Bukvik. 9. IMAMOVIĆ Ahmeta IBRAHIM. 1923. 4. Krepšić. 1917.

KURTAGIĆ Bege HUSEIN. LEVIĆ Halila IBRO. u NOB od 15. borac. 9. 1943. 1920. 1926. umro 1951. MAKSIMOVIĆ Maksima MAKSO. zemljoradnik. MILICEVIĆ Paje PAJO. u odredu od 20. Srbin. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. borac. u odredu od 3. Bukvik. Srebrenik. MILIĆ Tome MILOVAN. 1926. 334 . 1925. 10. 1943. bolničarka. Musliman. zemljoradnik. 1945. 11. zemljoradnik. MIHAILOVIĆ Milana PAJO. u odredu od 15. 1927. 1945. borac. 1945. KRAINOVIĆ Jove CVIJETIN. Srbin. Gornji Rahić. zemljoradnik. borac. MAKSIMOVIĆ Vladimira MITAR. borac. zemljoradnik. 10. borac. LUKIĆ Nede STEVO. 2. 1945. borac. Srbin. MAKSIMOVIĆ Jovana MAKSO. u NOB od 10. 1945. Srbin. u odredu od 11. Srbin. 9.KOJIĆ Vase MARKO. 1926. 1915. borac. 1944. Maoča. 1944. RVI. 10. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 10. 11. 12. 1. 1919. 1931. 4. Musliman. Musliman. 4. u odredu od 20. 4. 1943. 1926. 1925. 1. u odredu od 15. 1944. u NOB od 24. Bukvik. od 1. borac. RVI. 10. 1945. vodnik voda. 1943. u odredu od 10. 1927. zemljoradnik. u odredu od 15. borac. Skugrić. 1925. 1922. Srbin. borac. 2. 1944. od 20. borac. Srbin. 1943. 11. Bukvik. 11. 1943. 11. Bukvik. 1926. 2. Musliman. 1943. LUKIĆ Save NIKO. u NOB. u odredu od 20. Musliman. borac. borac. u odredu od 15. 4. član SKOJ-a. u odredu od 20. u NOB od 15. Krepšić. zemljoradnik. poginuo februara 1944. komandir minobacačkog odjeljenja. 1944. 1927. zemljoradnik. 1945.Modriča. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. u odredu od 15. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Maoča. MAJDANĆEVIĆ Nede CVIJETIN. MIKIĆ Cvijetina MARKO. LUKIĆ Nede DANKO. umro 1945. Srbin. 6. 11. zemljoradnik. umro 1947. domaćica. Bosanska Bijela. Srbin. u Odredu od 15. 1945. 1926. 1945. 1944. Srbin. 1945. zemljoradnik. u odredu od 20. 1922. 1944. Tolisa . zemljoradnik. 1927. 1943. Lončari. borac. 11. u odredu od 15. zamjenik komandira čete. Srbin. 4. borac. LEJIĆ Alekse STOJAN. 1924. u NOB od 15. 1920. u odredu od 15. član SKOJ-a. Bukvik. borac. 1. 9. 1943. 4. u odredu od 20. u NOB od 20. Bosanska Bijela. član KPJ. zemljoradnik. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. LEVIĆ Rame ISMET. MILICEVIĆ Paje MILAN. 1944. Musliman. 4. MIHAILOVIĆ Vojke CVIJETIN. Bukvik. Srbin. zemljoradnik. Bukvik. u NOB. zemljoradnik. KOMBIĆ Saliha MINA. 1943. 1944. LEVIĆ Age SALIH. u odredu od 28. 2. član SKOJ-a. u NOB od 24. zemljoradnik. 1. 1943. Maoča. borac. zemljoradnik. u odredu od 25. Maoča. Bosanska Bijela. 1900. borac. Srbin. Bukvik. zemljoradnik. Bukvik. Muslimanka. Maoča. u odredu od 15. MEŠIĆ Mustafe IBRAHIM. u odredu od 3.

1916. 1925. 1943. u NOB od 15. 1944. u NOB. u odredu od aprila 1945. 11. zemljoradnik. Bukvik. u odredu od 15. NOVAKOVIĆ Koste DUŠAN. 1919. u odredu od 21. Bioča. Srbin. Musliman. zemljoradnik. u odredu od 15. OSTOJIĆ Stojana MITAR. 2. 5. 1943. 1914. Brnjik. Lopare. 10. u odredu od 1944. Bosanska Bijela. 1944. 1943. zemljoradnik. Srbin. borac. 1943. u odredu od 20. član KPJ. PAJKOVIĆ Đure MITAR. 1943. u NOB od 1941. u odredu od 2. zamjenik komandira čete. 11. poginuo septembra 1944. u odredu od 20. PAJIĆ Paje SIMO. borac. RVI. zemljoradnik. 11. 1924. Musliman. član SKOJ-a. PAJIĆ Paje MILOŠ. Bukvik. 1911. Srbin. zemljoradnik. član KPJ. 1923. zemljoradnik. PAJKANOVIĆ Đure DRAGO. u m r o 1944. borac. 8. komesar čete. 1945. MITROVIĆ ĐOKO.M1LIČEVIĆ Milica SIMO. 1907. zemljoradnik. Bosanska Bijela. zemljoradnik. RVI. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. borac. Srbin. Srbin. Bukvik. student prava. 1924. 11. Gornji Rahić. u NOB od 1942. zemljoradnik. 1943. Musliman. 1945. zemljoradnik. član SKOJ-a. 1943. 1943. 1943. MIŠIĆ Petra MITAR. zemljoradnik. borac. MITROVIĆ Krste ĐOKO. poginuo 1960. MUJDANOVIĆ Salke SALIH. 1920. poginuo 25. Bukvik. 1944. Bukvik. PEJIĆ Koje BLAGOJE. MUSLIĆ Himze ALIJA. 12. 1943. 1. 4. PAJIĆ Ilije ĐOKO. 1924. 2. u odredu od 20. 9. u odredu od 15. 9. 9. zamjenik komandanta odreda. Srbin. član KPJ. borac. 1944. Srbin. u odredu od 15. 1943. 1945. u odredu od 1944. Čović Polje. u odredu od 15. borac. borac. MULAHALILOVIĆ Halusije AHMET. 1925. PANTELIĆ» Marka SAVO. u odredu od decembra 1943. 1945. Srbin. zemljoradnik. u odredu do 20. 1943. 4. 1943. u odredu od 20. Bukvik. zemljoradnik. u odredu od 15. kandidat KPJ. zemljoradnik. borac. 2. u odredu od 15. zamjenik komandanta bataljona. 1943. Bosanska Bijela. u odredu od 5. Bukvik. 11. MITROVIĆ Krste ILIJA. zemljoradnik. Brčko. u NOB od 25. 1907.-borac. 9. 4. Srbin. Bukvik. zemljoradnik. član KPJ. Srbin. u NOB od 10. 1916. u odredu od 10. Srbin. 9. 1944. borac. 1919. član KPJ. član KPJ. PAJIĆ Mitra ILIJA. 4. Srbin. poginuo decembra 1944. intendant bataljona. Bukvik. borac. 1924. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE. u odredu od 11. Bosanska Bijela. od 10. 1919. Srbin. u odredu od 15. komandir čete. 1923. 1928. PANTELIĆ Boška ILIJA. Srbin. Bukvik. zemljoradnik. u odredu od 15. zemljoradnik. 1918. u NOB od 10. u NOB od 20. Srbin. Bukvik. zemljoradnik. umro 1972. u NOB od 20. 335 . 1907. MRKONJIĆ Jovana SPASOJE. 11. Srbin. Bukvik. 1924. u NOB od 10. Srbin. 4. 4. 10. 2. 1943. borac. 1944. Srbin. u NOB od 1941. poginuo septembra 1944. Bukvik. Bukvik. Musliman. borac. 1943. 1916. u NOB od 15. NIKOLIĆ Tode NIKICA. zemljoradnik. Orašje. 9. borac. MUJKANOVIĆ Mehage OSMAN. Srbin. 1945. 8. 1945.

11. zemljoradnik. Ćoseta. u odredu od 20. borac. 1944. Bukvik. 10. POPOVIĆ Đorđa RISTO. borac. SAVIĆ Petra PERO. RISTIĆ Pante CVIJETIN. Srbin. Marković Polje. RISTIĆ Sime DUŠAN. od 2.Lopare.Brčko. PERIĆ Petka VASO. ekonom čete. Bukvik. zemljoradnik. zemljoradnik. Srpkinja. 10. u odredu od 15. 1943. PEJIĆ Jovana PANTELIJA. Srbin. borac. 12. 4. 1925. 1943. 1943. Bukvik. zamjenik komandira čete. POBRIĆ Dege FEJZO. u odredu od 20. Musliman. 1943. 1943. 11. 12. 1925. Musliman. 10. zemljoradnik. 1926. 1922. 8. 1926. borac. Humci . 11. u odredu od 15. trgovački pomoćnik. 8. 11. Bukvik. Bukvik. poginuo 10. 9. Gajevi . poginuo aprila 1944. 1925. Srbin. 1907. RIBIĆ Alije HALIL. 9. Srbin. 1926. 1943. 1920. u NOB. u NOB od 1942. 1944. zemljoradnik. u NOB od 10. 1916. 1943. u odredu od 20. Srbin. u NOB od juna 1943. 1943. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 20. 9. đak. 11. u NOB od 14.Bukvik. Gradačac. zemljoradnik. 1943. u NOB od 10. član KPJ. poginuo septembra 1944. borac. komesar bataljona. RISTIĆ Jo. 1944. 8. u NOB od 20. 12. 9. 4. Srbin. 9. u odredu od 2. 1927. 1943. Rašljani . kandidat KPJ. 1943. zemljoradnik. 1924. 1944. 1943. u odredu od 10. 10. 8. POZDEROVIĆ Dege BAJRO. u NOB od 1. zemljoradnik. 4. u odredu od 20. Musliman. Ćoseta. referent saniteta bataljona i sekretar SKOJ-a u odredu. Bukvik. u odredu od 15. kandidat KPJ. borac. 1918. 1918. Srbin. zemljoradnik. u m r o 1962. RAMIĆ Uzeira KADRO. borac. zemljoradnik. Ćoseta. zemljoradnik. Musliman. 1943. borac. komandir čete. u odredu od 20. Srbin. 1927. 4. Bukvik. zemljoradnik. 1943. Srbin. 1944. 1927. 1943. 4. Vražići . Musliman. 1912. zemljoradnik. 1943. PURIĆ Save JANKO. u NOB od 2. 1912. u odredu od 15. Musliman. desetar. Srbin. Srbin.6.ve SPASOJE. 1922. Srbin.PEJIĆ Marka JOVO. borac. 1944. Gornji Rahić. u NOB od 25. 336 . u odredu od 20. u NOB od 2. PEKIĆ Muharema OSMAN. PEKIĆ Rame SALIH. 1943. RAMIĆ Nikole SELENA. u odredu od 20. 11. Krpešić. u odredu od 15. Bukvik. Bukvik. 1943. član KPJ. 7. 10. 1943. ROSIĆ Sime VASO. 1943. u NOB od 20. u odredu od 1945. 8. član KPJ. Musliman.Lopare. u odredu od 10. 1943. borac. 1943. 1928. u odredu od 20. borac. borac. borac. Zemun. PEKIĆ Jusufa ALIJA. 1907. 1945. zemljoradnik. u odredu od 15. u NOB od 8. u odredu od 25. 1922. član SKOJ-a poginuo aprila 1944. zemljoradnik. 1944. zemljoradnik. u odredu od 15. PEJKANOVIĆ SAVO. zemljoradnik. zemljoradnik. Dobanovci. 1944. Srbin. borac. zemljoradnik. RVI. 9. borac. PETROVIĆ Petra CVIJETIN. u odredu od 20. SAVIĆ Nike GAVRO. 1943. 1943. 9. SAVIĆ Nike NIKOLA. Bukvik.

Srbin. Markovič Polje. u NOB od 1943. zemljoradnik. Srbin. borac. u odredu od 21. poginuo 1945. 1943. 1943. u odredu od 10. Musliman. 11. 1927. zemljoradnik. u odredu od 1944. u NOB od 20. 1945. zemljoradnik. RVI. od 27. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. u odredu od 15. Srbin. zemljoradnik. 9. Pelagićevo. u NOB od 14. RVI. Gornji Rahić. 1944. obavještajni oficir. 1945. komandir čete. 7. 1918. SUŠIĆ Huseina AHMET. STOJANOVIĆ Steve RISTO. Srbin. TANACKOVIĆ Nikole GOJAN. u NOB od 15. Srbin. Bukvik. u odredu od 15. STOJANOVIĆ Steve MIKA. u NOB od 28. borac. 1945. ekonom ćete. TANACKOVIĆ Đoke TODOR. komandir čete. u odredu od 15. zemljoradnik. Vučkovci . 1943. 337 . zemljoradnik. u odredu od 15. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. Srbin. Musliman. TURSUNOVIĆ Saliha LATIF. 1924. 1910. u odredu od 21. član SKOJ-a. Bukvik. zemljoradnik. 1910. Srbin. u NOB od 12. borac. član KPJ. borac. 1943. zemljoradnik. 1. zemljoradnik. 11. 11. u odredu od 15. 1944. poginuo 20. 1945. Srbin. Srbin. 1923. zamjenik komandira čete. član KPJ. zemljoradnik. SEKULIĆ Jove STOKO. Bukvik. Musliman. 1945. zemljoradnik. borac RVI. 2. 1926. 1943. zemljoradnik. 4. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. Srbin. 1944. u odredu od 1944. Gornji Rahić. 1943. borac. Srbin. Musliman. 1920. Bukvik. 10. borac. 1. 1918. Maoča. 12. u odredu od 1944. poginuo februara 1945. Krepšić. zemljoradnik. borac. Musliman. u odredu od 25. SOFRENOVIĆ Luke SIMO. u odredu od 21. 6. u odredu od 20. 1915. borac. Musliman. zemljoradnik. 1. borac. 1922. u NOB od 10. 1944. SIMIĆ Bože BRANKO. Musliman. 1913. u odredu od 15. u odredu od 10. Srbin. STOJANOVIĆ Steve DUŠAN. Brčko. u odredu od 25. 1922. zemljoradnik. 8. 1912. u odredu od 1944. Srbin. 10. borac. Maoča. Gračanica. u odredu od 15. 4. 1943. 1917. u NOB. Bukvik. u odredu od 20. 1945. 4. 1943. 1926. 1944. u NOB od 24.SAVIĆ Pere VOJKO. u NOB od 15. u NOB od 15. Bukvik. ŠEĆERBEGOVIĆ Murata SULJO. 1923. 10. 9. 4. u NOB od 15. STANKOVIĆ Maksima STANKO. Bukvik. 8. 9. Pelagićevo. 1943. Porebrice. TIRIĆ Muniba REDŽO. 1943. u NOB od 1943. STANISIĆ Laze SAVO. 1943. STANISIĆ Pere PETAR. borac. borac. TERZIĆ Alije JUSUF. zemljoradnik. Bukvik. Bukvik. zemljoradnik. u NOB od 10. 3. 1912. kandidat KPJ. 1943. 10. zemljoradnik. 11. član KPJ. borac. 11. TRUMIĆ Mehmeda REDŽO. 1925. Bukvik. 1943. 1920. 1943. borac. 10. 1944. 1943. Maoča. Srbin. ŠIŠIĆ Rašida IBRO.Gradačac. 8. 8. 1943. u odredu od 15. 1943. zarobljen oktobra 1944. 4. konobar.

pomoćnik komandira čete. u odredu od 21. u odredu od 20. Bukvik. Osječani. u odredu od septembra 1943. Osječani. RVI. zemljoradnik. 1943. 8. 1919. 4. u NOB od 16. borac. 1946. 1913. Srbin. Srbin. Bosanska Bijela. Borci odreda sa područja opštine Doboj ANTIĆ Aleksije JOVO. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1922. zemljoradnik. borac. u NOB od 1941. Srbin. 10. u NOB od 2. Bukvik. komesar čete. 1945. 1907. Bukvik. u NOB od 1941. BLAGOJEVIĆ Mihajla BOZO. borac. komandant odreda. zemljoradnik. 1943. Srbin. Bukvik. Bukvik. član KPJ. u odredu od septembra 1943. 1943. 1943. VUJIĆ Petra JOCO. 4. 1921. Srbin. 1943. 4. 9. 1907. Srbin. VUJIĆ Todora SAVO. 8. 11. 1913. borac. avgusta 1941. Srbin. 1924. 9. Osječani. Osječani. zemljoradnik. 1923. VASILJEVIĆ Paisije SPASO. Bukvik. zemljoradnik. Bušletić. ZARIĆ Gojka TRIVUN. poginuo 20. borac. avgusta 1943. Srbin. 1943. zemljoradnik. Srbin. umro 1950. Srbin zemljoradnik. 1927. zemljoradnik. borac. 1915. 8. Bušletić. borac. zemljoradnik. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. 1909. 2. u NOB od 23. Bukvik. 1945. 1917. Srbin.VASIĆ Stoke CVIJETIN. VESELINOVIĆ Neška VESELIN. 8. VASILJEVIĆ Sime RISTO. 1913. u odredu od 1944. desetar. VUJIĆ Sime RAJKO. borac. godine. Bukvik. BLAGOJEVIĆ Zaharije JOVO. u NOB od 20. VESELINOVIĆ Ilije NESKO. u odredu od 20. 9. u odredu od 21. umro 1977. VIDOVIĆ Miloša ĐOKO. Srbin. Srbin. intendant bataljona. umro u Osječanima. 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. godine. u NOB od 1. u NOB od 15. Srbin. poginuo novembra 1943. zemljoradnik. 1912. poginuo oktobra 1943. u odredu od 20. borac. član KPJ. VUJIĆ Todora VASO. u NOB od 2. član SKOJ-a. 1912. umro 15. 7. 9. BLAGOJEVIĆ Save NEDO. vodnik voda. 1945. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. 1943. 1943. borac. zemljoradnik. 1922. 1922. zemljoradnik. 3. 1912. 8. u odredu od 20. zemljoradnik. u NOB od 12. u odredu od 15. VUJIČIĆ Vujice JOVAN. ARSENIĆ Vasilija CVJETKO. borac. Bukvik. 338 . Srbin. zemljoradnik u odredu od 15. Bukvik. umro 1944. umro 1980. zemljoradnik. poginuo maja 1944. Srbin. u odredu od 2. / A k k IVua PERO. 1944. u NOB od 10. u odredu od 20. u NOB od 2. ANTIĆ Steve SVETOZAR. 1908. član KPJ. 11. Bukvik. 1943. zamjenik komandanta bataljona. 4. 1943. zemljoradnik. Srbin. avgusta 1943. Srbin. 2. u odredu od septembra 1943. 1944. zemljoradnik. obaveštajni oficir odreda i referent partijske tehnika odreda. Bukvik. Bukvik. u NOB od 12. 1943. Srbin. 1943. u odredu od 18. avgusta 1943. 11. 1943. član SKOJ-a. u odredu od 15. ZARIĆ Janka PAVLE. 1943. zemljoradnik. borac. u odredu od 20. 9.

u Majevcu. od 15. god. DANILOVIĆ Stojana MIRKO. ĆAKAREVIĆ Cvijana NIKOLA. avgusta 1943. Glogovica. zemljoradnik. zemljoradnik. LUKIĆ Jovice BOŽO. 1922. marta 1945. u NOB od 15. ĆAKAREVIĆ Jove ĐOKAN. borac. DŽIGUMOVIĆ Cvijana PETAR. 1928. u NOB od 10. avgusta 1943. zemljoradnik. 1924.BLAGOJEVIĆ Save RADOJICA. zemljoradnik. 1945. 1925. 1945. umro u aprilu 1944. Srbin. borac. zemljoradnik. septembra 1943. borac. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. 1927. avgusta 1943. u Kožuhama. DEJANOVIĆ Sime B0GOLJUB . član SKOJ-a. u odredu od septembra 1943. BLAGOJEVIĆ Save RAJKO. ĆAKAREVIĆ Nede MILAN. zemljoradnik. Srbin. BLESIĆ Riste MILORAD. jula 1943. CVIJANOVIĆ Ostoje VOJIN. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. u NOB od 15. kandidat za člana KPJ. RVI. u odredu od septembra 1943. ranjen u martu 1944. komesar čete. avgusta 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. BLAGOJEVIĆ Bože RUŽICA. komesar čete.Tešanj. u odredu ĐORĐIĆ Alekse SRETO. Glogovica. Osječani. i od 29. 4. 1926. u odredu od septembra 1943. na Crnom Vrhu . borac. 1926. 1926. Bušletić. u NOB od 16. JOVIĆ Simeuna OBRAD. ĐORĐIĆ Mike BRANKO. poginuo 3. Osječani. Srbin. 1917. u odredu od septembra 1943. Srpkinja. Srbin. Srbin. u odredu od septemba 1943. Srbin.BOBAN. avgusta 1941. jula 1943. zemljoradnik. član SKOJ-a. Srbin. poginuo jula 1944. u NOB od septembra 1943. 1924. Osječani. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. domacica. 1908. Srbin. zemljoradnik. avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. u NOB od 1. u NOB od 16. borac. 1927. Bušletić. umro 1978. u odredu od novembra 1943. borac. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. Srbin. u odredu od Božinci Donji. zemljoradnik u NOB od avgusta 1943. 4. zemljoradnik. Osječani. Majevac. Podnovlje. 1943. Srbin. Glogovica. komandir čete. delegat voda. oktobra 1943. DANILOVIĆ Jevte BORO. god. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. avgusta 1943. i od 8. borac. borac. u NOB od 16. 1921. Srbin. zamjenik komandanta odreda. Srbin. DEJANOVIĆ Dimše ZDRAVKO. bolničarka. borac. 15.Gračanica. Osječani. avgusta 1943. JAĆIMOVIĆ Vladimira NEDO. poginuo 26. đak. borac. Bušletić. borac. 12. Bušletić. borac. RVI. borac. zemljoradnik u NOB od 15. 1917. Srbin. u odredu od septembra 1943. u odredu od januara 1944. 1927. god. Srbin. 339 . borac. Osječani. u bolnici u Derventi. Srbin. februara 1942. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od 23. Bušletić. Srbin. avgusta 1943. u NOB od 15. u odredu od septembra 1943. Podnovlje. DELIĆ Nenada BOGDAN. 1923. 1929. u Lohinji . zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. stolarski radnik. BOŽIĆ Zivka BOŽO. Osječani. zemljoradnik. u NOB od 15. Osječani. u NOB od 7. Srbin. Srbin. poginuo 8. umro 1961. Srbin. 1920. zemljoradnik. komandir čete. 1923.

i od 10. do 15. zemljoradnik. avgusta 1941. borac. PEJIČIĆ Save MILOŠ. borac. zemljoradnik. Srbin. borac. avgusta do kraja decembra 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. Glogovica . u odredu od 16. god. zemljoradnik. u 1943. Osječani . MILIĆEVIĆ Jovana DUŠAN. borac. 1927. 1922. u NOB od 15.LUKIĆ Blagoja NEDO. 1945. do 15. 1928. domaćica. u m r o 1946. u odredu od septembra 1943. vodnik voda. bolničarka. Srpkinja. avgusta do kraja decembra. 5. MALIČIĆ Živke NOVAK. Osječani. člana KPJ. 5. NIKOLIĆ Konstantina ZDRAVKO. 1945. MALIČIĆ Sime SIMEUN. u m r o 1974. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. OKOLIĆ Vida MARA. 1923. Srbin. NARIĆ Filipa DUŠAN. Osječani. Osječani. vodnik voda. u NOB od 15. NIKOLIĆ Konstantina NIKOLA. intendant bataljona. avgusta 1943. borac.Doboj. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.Plevlja. Srbin. u NOB od 15. Osječani. avgusta 1943. 5. Srbin. 340 . NENADIĆ Živka NEDO. 1918. Božinici Donji . 3. novembra 1943. u odredu od februara 1944. u odredu od septembra do kraja decembra 1943.Doboj. 1928. Srbin. Srbin. 1943. 1945. Srbin. i od 3. Srpkinja. avgusta 1943. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. PEJIĆ Ilije NEDEUKO. Srbin. umrla 1952. u NOB od 16. u NOB od 23. Srbin. 1927. umro 1974. zemljoradnik u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u NOB od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. radnik. borac. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra 1943. Osječani. u odredu od 2. 1915. 1925. borac. u NOB od 16. 1926. avgusta do kraja decembra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Osječani odredu od septembra do kraja decembra Srbin. zemljoradnik. u Stupinama . 1923. 1913. u odredu od septembra do konca decembra 1943. Srbin. kandidat za . Podnovlje. zemljoradnik. 4. Srbin. avgusta 1941. NARIĆ Stanka DUŠAN. poginuo u julu 1944. novembra 1943. 1912. Civčije Osječanske. i od 10. Srbin. borac. NARIĆ Nikole ALEKSA. 1914.Doboj. Osječani. Osječani. u odredu od februara 1944. umro 1968. Srbin. do 15. 1925. zemljoradnik. avgusta do kraja decembra 1943. 1923. u odredu od septembra 1943. Božinci Donji. MILIĆEVIĆ Dimitrija STIJEPO. MILIĆEVIĆ Milanka BOZO. Osječani. umro 1979. 1921. u NOB od 16. Glogovica. MILIĆEVIĆ Dimitrija NEDO. zemljoradnik. 1904. MALEŠEVIĆ Bogdana LJEPOSAVA. MITROVIĆ Dokana MARKO . Glogovica. zemljoradnik. u NOB od komesar bataljona. član SKOJa. RVI. zemljoradnik. borac. god.FOČO.Doboj. borac. u NOB od 23. PETROVIĆ Milanka DAMLJAN. avgusta 1943. Osječani . Osječani. Srbin. borac. umro 1947. umro 1979. 1925.Doboj. domaćica. zemljoradnik. 3. novembra 1943. godine. NIKOLIĆ Ignjata MILAN. u odredu od 2. Srbin. Srbin. borac. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. umro 1973. u odredu od septembra 1943. u odredu od 2. borac. zemljoradnik. borac.

do 15. borac. Osječani. VASILJEVIĆ Trive RANKO. Srbin. POPOVIĆ Vase BRANKO.Lujo. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Osječani. u m r o 1980. Osječani. u NOB od 16. u NOB od 15. u NOB od 16. Osječani. Bušletić. POPOVIĆ Petra ZDRAVKO. u NOB od septembra do kraja decembra 1943.PETROVIĆ Jovana ĐORĐO. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. 3. borac. 1923. Osječani. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. avgusta 1943. zemljoradnik. Srbin. 1920. u NOB od 15. 1921. Srbin. jula 1943. u NOB od 15. zemljoradnik. Glogovica. kod Plužina . u NOB od 15. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. zemljoradnik. radnik. avgusta 1941. Srbin. u NOB od 15. 1925. 1915. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. i od 5. Osječani. RVI. SIMIĆ Živka BOŽO. desetar. godine u Kožuhama . u NOB od 12. 1927. borac. STOJANOVIĆ Stanka STOJAN . borac. umro 1972. VASIĆ Teodora JOVICA. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. i od 10. intendant odreda. Srbin. god. najamni radnik. novembra 1943. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. komandir čete. 1923. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Crni. avgusta do kraja decembra 1943. SIMIĆ Petra SAVO . zemljoradnik. TODIĆ Jove VELIMIR .Doboj. 1921. Osječani. borac. Kožuhe. u NOB od 15. 1924. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. u odredu od septembra 1943. 1920. komandant bataljona. avgusta 1943. avgusta do kraja decembra 1943. umro 1978. 1920. avgusta do kraja decembra 1943.Doboj. zemljoradnik. i od 10. 1945. borac. 1925. 1924. u odredu od septembra 1943. Srbin. borac. Srbin. poginuo u maju 1945. desetar. član SKOJ-a. 1945. 5. TOMANIĆ Lazara SVETOZAR. poginuo 1944. i od 12. u odredu od septembra 1943. SIVĆEVIĆ Teodora PERO. jula do kraja decembra 1943. god. do 15. zemljoradnik. u odredu od 2. 1945. kandidat za člana KPJ. PETROVIĆ Simeuna NEDO. 5. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. 5. Osječani . u odredu od novembra 1943. Srbin. borac. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Trnjani. komandir čete. 1945. 2. Srbin. 1908. u NOB od 23. 1923. TEOFILOVIĆ Dušana SAVO.Crna Gora. ŽIVANOVIĆ Vase DUŠAN. 341 . zemljoradnik u NOB od 15. Srbin.Kepalica. avgusta do kraja decembra 1943. Srbin. borac. zemljoradnik. 3. RADIĆ Teodora NEDELJKO. u odredu od septembra do kraja decembra 1943. Srbin.ADŽIJA. jula 1943. do 15. Srbin. zemljoradnik. Osječani. do 15. Osječani. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. 1918. borac. borac. Osječani. u NOB od avgusta do kraja decembra 1943. VUKMIROV1Ć Jakova MILENKO. PETROVIĆ Marjana SPASOJE. Srbin. RVI. 1920. PETROVIĆ Jovana RADOVAN. borac. 1912. avgusta 1943. Ritešić. 5. 5. Osječani. Srbin. Srbin. Osječani.

ALIĆ Alije HAMID. Modriča. 342 . Hrvat. Musliman. Tarevci. u odredu od 16. borac. borac. borac. AVDIĆ Ibrahima HASIB. 9. 1922. Musliman. 1919. 1924. u NOB od septembra 1943. đak u odredu od septembra 1943. 1943. BAJUNOVIĆ Jove SPASOJE. u odredu od decembra 1943. 1922. u odredu od 14. u Miloševcu. do 17. 1925. zemljoradnik. 1926. poginuo decembra 1944. u odredu od 16. zemljoradnik. zarobljen kod Živinica i streljan u logoru 1945. 11. u NOB od septembra 1943. borac. umro 1953. Modriča. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1943. 9. Musliman. Musliman. član KPJ. do decembra 1944. Musliman. 1943. 1917. 12. poginuo 1944. Tuzla. u odredu od septembra 1943. 1943. borac. 1922. u odredu od septembra 1943. borac. 1943. zemljoradnik. Hrvat. radnik. u odredu od oktobra 1943. BEĆIRBASIĆ Age EMIN. 1928. Musliman. uhvaćen i streljan u Doboju novembra 1943. 10. Miloševac. Garevac. zemljoradnik. 9. Modriča. u odredu od 11. 1924. ALIĆ Ibrahima RAGIB. 12. vodnik voda. 1943. Musliman. 1943. BAJRIĆ Hasana MEHMED. poginuo 1943. Čajniče. u odredu od 14. 1925. intendant bataljona. Musliman. Garevac. u NOB od 8. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Modriča. ALAGIĆ Mustafe MEHMED. Miloševac. ALATOVIĆ Halida KASIM. ANDRIĆ Marka MATO. član SKOJa. u odredu od 14. ALIĆ Mehe EDHEM. ANDRIĆ Marka JAKOV. 1911. Musliman. umro 1962. Modriča. 1943. ALIĆ Mehe MEHO. u odredu od novembra 1943. 1943. Musliman.Borci odreda sa područja opštine Modrica ALAGIĆ Mustafe AGAN. Musliman. u odredu od aprila 1944. borac. umro 1972. Modriča. u odredu od 16. radnik. 1924. napustio odred. ALIĆ Age AHMET. radnik. radnik. Srbin. Modrica. BABIĆ Koste ĐURO. Srbin. Tarevci. borac. komandir čete. član KPJ. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 20. Musliman. godine. član KPJ. borac. zemljoradnik. borac. Muslimanka. umro 1945. zemljoradnik. ALAKOVIĆ Obrada PETAR. Modriča. 1913. poginuo decembra 1944. Modriča. ALIĆ Mehe SALIH. Musliman. Miloševac. đak. borac. 1907. 1943. član SKOJ-a. borac. u odredu od februara 1944. zemljoradnik. Modriča. u odredu od februara 1944. Modriča. bolničarka. 1922. član KPJ. u odredu od decembra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1930. radnik. u odredu od maja 1944. 1922. zemljoradnik. borac. 9. 1916. 1922. delegat voda. Musliman. ALJIĆ Paše MEHO. poginula decembra 1943. zarobljen koncem 1943. zemljoradnik. 1926. 1918. ALAKOVIĆ Pere MILE. Kladanj. poginuo juna 1944. Modriča. do 25. ALIĆ Alije MUSTAFA. Tarevci. 9. 9. u odredu od 10. AVDIĆ Ibrahima NAZIF. Tarevci. 9. vodnik voda. zemljoradnik. BEĆIRBASIĆ Hamid EHLIMANA. Skugrić. Modrica. zemljoradnik. Musliman. 9. Srbin.

zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1944. Srbin. 9. u odredu od septembra 1943. Srbin. borac. 9. 1943. 1943. u odredu od 14. u odredu od 14. borac. 1918. Foča. Tarevci. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. 1918. 3. poginuo aprila 1944. Goražde. poginuo decembra 1943. Zenica. Tarevci. Musliman. 1943. Foča. 9. 1916. Srbin. BEGANOVIĆ Sulje SULEJMAN. 1945. Tarevci. poginuo aprila 1944. poginuo koncem 1944. u odredu od 14. 1925. član KPJ. 1943. BEGANOVIĆ Ahmeta SEVKO. 343 . BERBIĆ Ahmeta EDHEM. u odredu od 14. 1943. Modrica. zemljoradnik. đak. u odredu od oktobra 1943. Hrvat. Musliman. zemljoradnik. Musliman. Tarevci. BRADAŠEVIĆ Vida PETAR. borac. BIJELIĆ Ahmeta DŽEMAL. BERBIĆ Hasana SAFET. član SKOJ-a. borac. Musliman. Rešetnica. 1919. komesar čete. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1920. BERBIĆ Meha MUSTAFA. 9. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. u odredu od 16. u odredu od 15. borac. 1913. Kozarevina. BLAGOJEVIĆ Ovijana MILAN. Miloševac. Musliman. BLAGOJEVIĆ Spasoje JOVAN. 9. Tarevci. poginuo maja 1945. Skugrić. Modrički Lug. Srbin. intendant bataljona. bolničarka. borac. BRAJIĆ Hase ALIJA. zemljoradnik. 12. Miloševac. Tarevci. 9. borac. BERBIĆ Ahmeta MEHMED. radnik. u Odžaku. 1943. Vranjak. zemljoradnik. BERBIĆ Mehe REŠID. u odredu od 16. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. poginuo 26. u odredu od 1944. Tarevci. u odredu od februara 1944.BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda ŠALIM. 9. zemljoradnik. u NOB od 1941. BOGDANOVIĆ Jove JOVAN. Tarevci. 1925. zemljoradnik. Musliman. 1945. zemljoradnik. zamjenik komandanta odreda. član KPJ. 1906. poginuo aprila 1944. BEŠIĆ Himze HASAN. poginuo 1946. u odredu od septembra 1943. 1925. 1922. Srbin. Srbin. Tarevci. 1929. 9. 3. u odredu od 19. Muslimanka. Musliman. član KPJ. do 17. borac. borac. član SKOJ-a. BLAGOJEVIĆ Pere ĐORĐE. vodnik voda. 1943. radnik. u odredu od 14. u odredu od 15. vodnik voda. 1922. u odredu od oktobra 1943. 1926. u odredu od 10. Musliman. 1922. Tarevci. 1917. 1919. borac. komandir čete. 9. 1927. do decembra 1943. 9. radnik. 1943. Vranjak. BEGANOVIĆ Sulje DERVA. Srbin. Miloševac. u odredu od septembra 1943. BELIĆ Ive MATO. član KPJ. Garevac. Musliman. Tarevci. član KPJ. u odredu od 14. 1926. BERBIĆ Ahmeta FAJKO. BOGDANOVIĆ Jove BOGDAN. Kozarevina. 1913. Musliman. Musliman. komandir čete. Zvijezda. 1943. Musliman. 1903. Tarevci. Skugrić. borac. umro 1982. BEGANOVIĆ Mehmeda MEDO. 9. obavještajni oficir bataljona. Srnice. BRADAŠEVIĆ Jove JOVO. borac. zemljoradnik. 1925. u m r o 1972. Musliman. član SKOJ-a. zemljoradnik. borac.

do 17. 9. 1943. đak. Tuzla. 1943. borac. u odredu od 16. domaćica. zemljoradnik. 1943. Foča. Tarevci. Miloševac. Modriča. Srbin. poginuo oktobra 1944. Paprača. borac. Musliman. DELIĆ Redže MEJASA. 344 . u odredu od 16. ČEREMAGIĆ Salka ĆERIMA. 9. borac. Srbin. u odredu od 14. Modriča. u odredu od 14. borac. 9. Modriča. BRADAŠEVIĆ Petra RADE. 1912. DAVIDOVIĆ Davida BOŠKO. 9. poginuo maja 1944. Miloševac. zemljoradnik. 9. 12. 1924. BUNOZA Ilije IVAN. član KPJ. borac. Musliman. Rom. Modriča. BUNGUR Bege ŠALIM. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. 1919. 1910. do 17. 1927. kao sekretar Sreskog komiteta KPJ u Laparama. bolničarka. Modriča. Tuzla. 1943. borac. Gradačac. Hrvat. u odredu od 16. 9. Tarevci. 1922. 1943. 1922. ĆAKAR Demira SMAIL. u odredu od 16.BRADAŠEVIĆ Ilije NOVAK. borac. umro 1949. komandir čete. komandir čete. Musliman. u odredu od 16. zemljoradnik. u odredu od 19. vodnik delegat. Musliman. u odredu od 14. ČIČIĆ Dimitrija PETAR. 1929. zemljoradnik. 1943. 1914. Tarevci. ĆAKAR Demira MEHMED. BUNGUR Ćamila PAŠAGA. do decembra 1943. 9. 1922. 1943. 9. Muslimanka. u odredu od marta 1945. poginula aprila 1944. Srbin. 1943. Miloševac. 1943. borac. borac. DAJIĆ Muje ZUMRA. u odredu od 16. borac. 1925. DAVIDOVIĆ Jove ILIJA. 1943. u odredu od 16. Srbin. zemljoradnik. Miloševac. 1930. Musliman. poginuo 21. u odredu od 14. u odredu od oktobra 1943. 12. 1924. poginula decembra 1943. radnik. Srbin. 1944. 9. u odredu od 16. Ilinčica. 9. 1925. Tarevci. komandant bataljona. Miloševac. vodnik voda. 9. BRADAŠEVIĆ Koste VLADIMIR. borac. 5. BUNGUR Mehmeda HUSO. DAKANOVIĆ Simeuna MILENKO. Tarevci. 1914. Rom. 9. 1943. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. BUNGUR Muje ATIF. u odredu od 14. zemljoradnik. 1925. u odredu od februara 1944. Foča. 1926. član KPJ. zemljoradnik. član KPJ. 9. borac. DAJIĆ Saliha MUJO. u odredu od 16. 9. Konjuh. 1914. 1943. zemljoradnik. 9. Modriča. 1943. 9. 1925. 1919. član KPJ. Miloševac. DAVIDOVIĆ Ilije RISTO. 1943. 9. borac. član SKOJ-a. poginuo aprila 1944. Tarevci. Miloševac. harmonikaš. Musliman. u odredu od februara 1944. u odredu od 14. radnik. 9. ČARIĆ Sulje SMAIL. borac. zemljoradnik. Srbin. ČARIĆ Sulje HAMDO. DEDIĆ Alije HAZIM. vodnik voda. zemljoradnik. domaćica. Modriča. 1942. Srbin. borac. Miloševac. poginuo januara 1944. Muslimanka. zemljoradnik. 1943. bolničarka. u odredu od 16. Hum. u odredu od 14. Srbin. Muslimanka. Musliman. 1922. 1922. Modriča. radnik.

Modriča. 1927. 1943.DEVIĆ VID. nestao 1943. Skugrić. DRINIĆ Mike SAVO. 1943. Novi Grad. borac. član KPJ. Hrvat. do decembra 1943. DUJIĆ Đorđa MIKA. umro 1956. DŽAFEROVIĆ Mustafe DŽAFER. u odredu od aprila 1944. 1943. 9. borac. borac. 9. Hrvat. DRINIĆ Jove MITAR. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. član KPJ. 9. borac. u odredu od septembra 1943. Riječani. Teočak. komandir čete. 9. Musliman. poginuo decembra 1943. Miloševac. DUGIĆ Toše NIKO. umro 1979. u NOB od proljeća 1943. 1945. u odredu od 14. 1944. Musliman. 1943. 1905. Srnice. 1910. Hrvat. Srbin. 1915. 1919. borac. DOMAZET Abrama IVO. 9. Srpkinja. 1914. zemljoradnik. 1943. zamjenik komandira čete. 9. Modriča. Tarevci. zemljoradnik. komandant bataljona. do 17. 2. DUBRAVAC Nike MARKO. borac. Miloševac. u odredu od 14. član KPJ. Miloševac. Modriča. u odredu od 16. član KPJ. u odredu od 16. borac. DUŠINOVIĆ Mehmeda FADIL. 1924. zemljoradnik. Tarevci. član KPJ. zemljoradnik. 9. 345 . Miloševac. domaćica. poginuo 9. DRINIĆ Pere JOVO. 1925. 9. 1943. DJEDOVIĆ Huse MEHMED. Srbin. 1943. u odredu od septembra 1943. D. Modriča. DUJIĆ Aleksa MILAN. Srbin. u odredu od 16. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. Hrvat. Srbin. 9. u odredu od 16. Srbin. član KPJ. Botajica. do aprila 1944. u NOB od 1941. u odredu od 16. 7. Musliman. u odredu od 15. 1924. Skugrić. Srbin. Srbin. 9. DRINIĆ Jove MILAN. radnik. 1908. do 17. DUGIĆ Imze SULJO. borac. Slatina. septembra 1943. omladinski rukovodilac odreda. DOMAZET Marka PEJO. borac. zemljoradnik. komesar čete. 1920. bolničarka. zemljoradnik. decembra 1943. u odredu od septembra 1943. Musliman. Lisina. Dobrinja. Osječani. 1943. zemljoradnik. u odredu od aprila 1944. 9. u NOB od septembra 1943. Miloševac. 1911. Miloševac. Miloševac. dak. Srbin. poginula u jesen 1944. Gračanica. Miloševac. zemljoradnik. vodnik voda. Miloševac. član KPJ. borac. Srbin. 1925. 1922. ĐOKANOVIĆ Mile PETAR. komandir čete. Srbin. borac. DRINIĆ Steva SAVO. 9. u odredu od 16. komesar bataljona. 1924. u odredu od 16. zemljoradnik. u odredu od 16. u odredu od 16. Srbin. 9. u NOB od 15. 1922. DRINIĆ Jove CVIJETA. u odredu od 19. zemljoradnik. 1943. 1920. Srbin. poginuo 10. DRINIĆ Vase TRIVO. DUJIĆ Filipa JOVO. 1923. radnik. u odredu od marta 1944. 1943. 1922. 1943. G. 1943. Srbin. zemljoradnik. zemljorandik. borac. poginuo avgusta 1944. umro 1970. 9. mlinar. ĐOKIĆ Todora ĐOKAN. 1943. član KPJ. Kao ranjen ostao kod kuće. 10 1943. poginuo na Drinjači januara 1945. zemljoradnik. u odredu od novembra 1943. Zvornik. DOMAZET Zarija STIPO. u odredu od 15. u NOB od 14. Garevac. borac. poginuo septembra 1944. Botajica. 9. 1909. poginuo novembra 1943.

Čelebić. HADŽIHASKIĆ Bajre ĆAZIM. Musliman. radnik. 1943. borac. HADZIDEDIĆ Ahmeta AVDO. 9. 1921. Tarevci. 1943. u odredu od februara 1944. Tarevci. FERHATOVIĆ Osmana SMAIL. HUSIĆ Mije MUSTAFA. Muslimanka. 1926. 1943. 1922. đak. 1921. 1910. Modriča. 1943. borac. 11. đak. 1918. Muslimanka. Hrvat. poginuo februara 1945. borac. poginuo oktobra 1944. zemljoradnik. 1923. borac. 9. 1923. Modrica. 1924. Musliman. 1943. 1924. Garevac. Musliman. Hrvatica. u odredu od 14. Miloševac. 1944. Živinice. Tarevci. HODALJ Mate ĐURO. poginuo aprila 1944. umrla. domaćica. bolničarka. Musliman. do decembra 1943. desetar u NOB od 1943. HERDIĆ Sabita. zemljoradnik. Modriča. 1925. 1926. borac. 9. u NOB od 8. opančar. 9. komandir voda. borac. Musliman. 1924. 2. zemljoradnik. poginuo decembra 1943. HURTIĆ Huzeira NURIJA. Musliman. domaćica. borac. Modriča. 1920. u odredu od 14. Modriča. u odredu od 20. domaćica. član KPJ. Modriča. HADŽIĆ Mehmedalije MEHO. 1925. Musliman. Modriča. đak. 1943. poginuo aprila 1944. Musliman. zemljoradnik. HURTIĆ Salke FATIMA. HASANBAŠIĆ Omera NADŽIB. 1943. Modriča. Tarevci. 1943. borac. Gradačac. u odredu od 14. u odredu od marta 1944. HODALJ rođ. Tešanj. 1943. 346 . poginuo juna 1944. Kozarevina. u odredu od februara 1944. Musliman. Modriča. Foča. borac. HUSIĆ Atifa ŠALIM. Musliman. 9. Musliman. u odredu od oktobra 1943. 1943. Đurđevik. Jabuka. Srpkinja. u NOB od 10. u odredu od 14. 1943. Musliman. poginuo jula 1944. 1917. u odredu od 15. HADŽIHASKIĆ Bajre HAZIM. Musliman. HAMZIĆ rođ. u odredu od 16. Foča. 2. u odredu od 14. HADŽIHASKIĆ Huse MEHMED. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. 11. u odredu od 14. vodnik voda. Foča. 9. FAHRO. u odredu od 10. 1944. 9. Musliman. zemljoradnik. borac. domaćica. Musliman. umrla 1975. GUNJEVIĆ Milana MARA. Modrica. Tarevci. član SKOJ-a. Tarevci. HADŽIHASANOVIĆ Ibrahima HAJRO. u odredu od oktobra 1943. Modriča. LJUBAS EVA. Kozarevina. RVI. u odredu od oktobra 1943. GUBALJEVIĆ Huseina ASIM. zemljoradnik. 1922. 1927. NOVALIJA Ibrahima SEMSA. HASIČEVIĆ Hakije OMER. 9. član SKOJ-a. 1922. Modriča. u odredu od februara 1944. referent saniteta. poginuo decembra 1945. u odredu od 14. u odredu od 15. 1926. đak. HADZIDEDIĆ Osme NAZIF. Modriča. borac. 12. borac. u odredu od avgusta 1944. 1927. poginuo aprila 1944. bolničarka. 9. 1930. Ražljevi. zemljoradnik. radnik. Musliman. Tarevci. zemljoradnik. Modriča. borac. Musliman. u NOB od 1943. u odredu od 14. 1943. član KPJ. HASANIĆ Hasana ESAD. borac. HASANIĆ Ibrahima JUSUF. borac. radnik. Musliman. borac. zemljoradnik. Goražde.EFENDIĆ Avdrahima ASIM. 9. u odredu od jeseni 1943.

poginuo 31. 1943. Miloševac. 1918. zemljoradnik. Miloševac. Miloševac. 1916. poginula maja 1945. 1943. poginuo novembra 1944. JOVANOVIĆ Gojka PERO. na Sjemeću. Musliman. 1923. u odredu od 14. Tarevci. zemljoradnik. JANKOVIĆ Jovana NEDELJKA. radnik. ISIĆ Akifa ADEM. 1944. HUSKIĆ Bečira DERVA. zemljoradnik. 9. domaćica. 9. 1920. bolničarka. vodni delegat. Muslimanka. komandir čete. ćlan KPJ. Skugrić. ISIĆ Huse MESUD. 1926. u NOB od aprila 1941. Srbin. u odredu od 16. Miloševac. Musliman. borac. komandir čete. 8. Srbin. borac i član SKOJ-a. borac. član KPJ. 1943. u odredu od 16. 1928. Paprača. zemljoradnik. Srbin. 9. u odredu od 16. Modriča. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1943. 9. borac. komesar odreda. 1943. Kozluk. JANKOVIĆ Ljube SLOBODAN. u odredu od septembra 1943. Miloševac. borac. zemljoradnik. borac. Tarevci. 1914. 1943. 1921. domaćica. 9. 1943. HUSKIĆ Bećira SAFIJA. 1926. 347 . 1943. Muslimanka. JOVANOVIĆ Milana STANA. bataljonska bolničarka. Miloševac. električar. zemljoradnik. Miševac. umro 1967. Musliman. Odžak. Tarevci. u NOB od 1943. Srbin. JERINIĆ Đorđa RAJKO. u odredu od septembra 1943. poginuo na Srnicama. Monj. ISIĆ Agana SAKIB. poginula februara 1945. član SKOJ-a. poginuo 10. zemljoradnik. u odredu od 16. 9. u odredu od 16. Skugrić. 9. u odredu od 9. Musliman. 9. 9. delegat voda. HUSKIĆ Bećira MUJO. Srbin. zemljoradnik. do decembra 1943. umro 1979. 1925. ILINĆIĆ Pere LUKA. Srpkinja. 1943. poginuo koncem 1944. u odredu od 16. Srbin. Srbin. poginuo 10. u odredu od 16. zemljoradnik. borac. 1920. 1921. Modriča. 1922. 1925. u odredu od 14. zemljoradnik. Modrica. 9. umro 1961. do 10. Domaćica. u odredu od 16. član SKOJ-a. Miloševac. u odredu od 14. 9. 1926. Miloševac. domaćica. Srbin. Vranjak. do 17. u odredu od 16. 9. zemljoradnik. 9. 1943. JERINIĆ Marka PETAR. 1923. borac. borac. borac. 1924. 1944. Srbin. Srbin. umro 1978. JOVANOVIĆ Dujka SAVO. 1943. 8. Zvornik. ISIĆ Mehe GANO. Srpkinja. borac. 1903. do decembra 1943. u odredu od marta 1945. 10. Šepak. 1926. komesar čete. 1944. u odredu od 16. Rogatica. 9. radnik. 1925. 9. u odredu od 14. poginuo novembra 1944. Musliman. 1943. ILINČIĆ Gojka JELENA. JERINIĆ Todora PERO. 1914. u odredu od 14. 1943. u odredu od 14. Srpkinja. ILOVAC Petra OSTOJA. Monj. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. 9. borac. član KPJ. u odredu od 16. Tarevci. zemljoradnik. 1.HUSIĆ Atifa SMAIL. Miloševac. borac. 1943. JANKOVIĆ Ostoja CVIJAN. 9. 1943. 12. JERINIĆ Pere MLADEN. JERINIĆ Đorđa BRANKO. 1923. 8. Musliman. Modriča. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Tarevci. 1944.

umro 1978. radnik. zemljoradnik. umro. u odredu od 16. 9. umro od tifusa aprila 1944. trgovac. Srbin. borac. u NOB od ljeta 1943. umro 1972. član KPJ. Skugrić Gornji. LAZAREVIĆ Mika JOVČIN. član KPJ. 1909. Modriča. zemljoradnik. Srbin. u odredu od septembra 1944. 1922. 3. član KPJ. Miloševac. 9. u NOB od 1942. Musliman. Modriča. borac. zemljoradnik. 1908. član KPJ. 1921. 1922. 1925. LAZAREVIĆ Pere VID. u odredu od marta 1945. u odredu od februara 1944. Srbin. Pećnik. član KPJ. KUZONIĆ Petra DRAGO. đak u NOB od marta 1944. Musliman. Musliman. zemljoradnik. Nikolić KSENIJA. komesar čete. u odredu od 5. KUBURIĆ Husenija MEHO. LENDIĆ Saliha MEHMEDALIJA. Srbin. u odredu od septembra 1943. KUBURIĆ Muje ISMET. 1923. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. KNEŽEVIĆ U ž a r a ŽIVKO. 1922. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. u odredu od jula 1944. KOJIĆ Bogdana MITAR. borac. Srbin. komandir čete. poginuo decembra 1943. Miloševac. član SKOJ-a. omladinski rukovodilac. Musliman. Hrvatica. član KPJ. umro. 1921. LAZIĆ Branka VELJKO. Zeljina. Modriča. Kozarevina. u odredu od marta. 1925. umro 1975. Musliman. godine. poginuo aprila 1944. 1912. Srbin. vodnik voda. poginuo aprila 1944. u odredu od oktobra 1943. Dragaljevac. u odredu od septembra 1943. borac. 1943. borac. zemljoradnik. 1943. KARABEGOVIĆ Ibrahima ENVER. do 17. borac. 1944. zemljoradnik. JURILJ Pere PETKO. 348 . Vranjak. zemljoradnik. radnik. u odredu od decembra 1943. 1922. Kožuhe. 1914. 1943. poginuo aprila 1945. 1917. u odredu od 16. zemljoradnik. 9. omladinski rukovodilac. đak. 1924. 1944. borac. 1943. Hrvat. Musliman. Modriča. Monj. Modriča. KRESOJA Đuro MILAN. omladinski rukovodilac. u odredu od 16. u odredu od novembra 1943. 12. do decembra 1943. đak. Modriča. borac. intendant bataljona. Srbin. borac. napustio odred. u odredu od 16. u odredu od jula 1944. KUBURIĆ Ahme VEJSIL. zemljoradnik. Srbin. 1907. zemljoradnik. 9. u odredu od septembra 1943. JUSIĆ Kusima RASIM.JOVANOVIĆ Jelisije JOVO. Tarevci. 1930. zemljoradnik. u odredu od 16. 2. 1943. KOSIK Milana PERICA. LUBINA Marka JOZO. Srbin. LAZAREVIĆ Petra RADE. Miloševac. Brčko. borac. 9. KRAJINOVIĆ Ahmete ALMAZ. Miloševac. u odredu od 1. đak u NOB od septembra 1943. Miloševac. borac. Garevac. 1916. 8. Musliman. zemljoradnik. Srpkinja. KOSIK ud. Modriča. KOVAČEVIĆ ud. član kulturne ekipe i član SKOJ-a. borac. JOVIČEVIĆ Gavra LUKA. Srbin. JOVIČEVIĆ Jovana JOVICA. komandant bataljona. Tarevci. Koprivna. u odredu od 15. 1944. 11. 1922. zemljoradnik. Hrvat. Goražde. 1927. 1923. intendant bataljona. radnik. poginuo 10. 1943. Kejžar NEVENKA. Foča. Vranjak. u odredu od septembra 1943. Srbin. Srbin. Tarevci. u odredu od 14. Modriča. 1924. 9.

zemljoradnik. 9. MEŠANOVIĆ Mehe SELIM. radnik. borac. do februara 1944. Srbin. 10. MEHMEDOVIĆ Age KADIR. u odredu od 16. 1924. Skugrić. 1919. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. 1943. poginuo aprila 1944. borac. MEHIĆ Ismeta HILMO. 1926. u odredu od septembra 1943. Miloševac. MEHMEDBEGOVIĆ Mehe SALKO. 9. Srbin. u odredu od 14. Musliman. komesar čete. poginuo kod Srnica. 12. Pećnik. poginuo aprila 1944. borac. u odredu od 14. Tarevci. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. radnik. MARKANOVIĆ Vaskrsije STEVO. Musliman. 10. 9. Srbin. poginuo 20. Musliman. zemljoradnik. poginuo 24. borac. Musliman. Foča. u m r o 1973. Tarevci. 1926. Tarevci. u odredu od oktobra 1943. Tarevci. borac. MEŠANOVIĆ Muje HASAN. Musliman. MEHIĆ Idriza SAMID. 1943. do decembra 1943. u odredu od 14. 1926. zemljoradnik. Tarevci. MEŠANOVIĆ Mehe HAZIM. MEHIĆ Mujage SAFET. Tarevci. Modrica. MALESAK. 1943. Modriča. u odredu od januara 1944. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 9. 1943. Foča. Musliman. 1911. 1921. Kožuhe. u odredu od 14. Tarevci. Hrvat. Rešetnica. 9. Miloševac. 349 . član SKOJ-a. Tarevci. Musliman. borac. MEŠANOVIĆ Huse RIZAH. Avde EJUB. Tarevci. 1943. Tarevci. 5. u odredu od 14. umro 1978. u odredu od 15. MEHMEDBEGOVIĆ Mustafe SAFET. 9. borac. borac. Kozarevina. 1943. Srbin. Musliman. 1943. 1943. zemljoradnik/u odredu od 16. 1943. MEHIĆ Ibrahima SELIM. 1943. 1922. borac. vodnik voda. 1943. zemljoradnik. Musliman. 1943. borac. 1925. 9. u odredu od oktobra. LUKIĆ Milana PERO. Musliman. 1943. zemljoradnik. MATIJEVIĆ Matije PERO. poginuo aprila 1944. Tarevci. 1943. Tarevci. 9. 9. borac. 1943. ranjen i umro marta 1944. 9. Skugrić. vodnik voda. 1925. 1924. zemljoradnik. do marta 1944. član KPJ. borac. zemljoradnik. Tarevci. Miloševac. zemljoradnik. 1922. u odredu od 18. član SKOJ-a. MEŠIĆ Hase DERVIŠ 1916. 1943. 1925. Foča. radnik. Musliman. 1924. MEŠANOVIĆ Alije SAKIB. 1926. komesar čete. 1925. Odžak. u odredu od 16. Srbin. MARKOVIĆ Vojke MIODRAG. 1925. 1943. vodnik voda. Ćlan KPJ.LUKIĆ Pere ĐOKO. Kozarevina. borac. u odredu od 14. borac. Miloševac. MARKANOVIĆ Pere ĐORĐE. 1943. 9. radnik. 9. u odredu od 14. 1916. u odredu od 14. zemljoradnik. 1914. 9. zemljoradnik. borac. borac. Srbin. u odredu od 16. 1945. poginuo aprila 1944. Musliman. zemljoradnik. 9. Musliman. MEHMEDOVIĆ Age ISMET. 9. 1925. RVI. u odredu od 16. 1925. 1927. u odredu od 15. Musliman. u odredu od 16. umro 1972. MARJANOVIĆ Marka ĐORĐE. LUKIĆ Spasoja MILAN. Tarevci. do decembra 1943. Musliman. u odredu od 10.

1944. M1KIČIĆ Đorđa BOŽANA. borac. MOMIĆ Živana OBRAD. 1912. Srbin. 1943. u NOB od 23. MUJBEGOVIĆ Abaza MEHMED. Musliman. zemljoradnik. 9. u odredu od oktobra 1943. radnik u odredu od 14. zemljoradnik. 1943. Skugrić. MEŠIĆ Alije KASIM. 12. MUJKIĆ Emina MEHMEDALIJA. borac. radnik. zemljoradnik. Tarevci. Musliman. umro. kod Platica. MUJBEGOVIĆ Abaza IBRAHIM. Tarevci. MEŠIĆ Himze MUSTAFA. MIKIČIĆ Stevana ĐORĐO. Srbin. u odredu od januara 1944. član KPJ. poginuo jula 1944. Tarevci. 1943. 1943. u odredu od oktobra 1943. poginuo maja 1944. u odredu od 16. 1925. 9. Gacko. radnik. MIKIČIĆ Đorđa LJUBOMIR. Miloševac. 1926. 1943. MUJKIĆ Jasuna BEGO. 1943. 1910. Tarevci. član KPJ. MUJANOVIĆ Adema VEJSIL. 350 . u odredu od oktobra 1943. 1910. Tarevci. član KPJ. 2. umro 1968. 1943. 1943. Musliman.MEŠIĆ Mehe HAJRO. 1928. obavještajni oficir brigade. u odredu od 16. 1921. ćlan KPJ. 1925. zemljoradnik. Srbin. 1978. 9. 1918. član KPJ. 1943. 9. zemljoradnik. 1943. do 25. Modriča. u odredu od 14. 1914. zemljoradnik u odredu od 15. Musliman. u NOB od 1941. u NOB od 1941. Modrica. 1942. 1914. umrla 1972. đak. komesar čete. 1890. zemljoradnik. borac. Srbin. Musliman. Foča. član SKOJ-a. đak. šef odseka za naoružanje. član KPJ. 1914. u NOB od 1941. umro 1951. Musliman. Musliman. u odredu od 14. borac. 9. poginuo u aprilu 1944. u odredu od 14. Musliman. 9. Modriča. 9. Musliman. Modriča. Kozarevina. 1943. borac. 1943. u NOB od 8. 1929. komandant bataljona. vodnik voda. u odredu od 16. 1923. bolničarka. Musliman. Višegrad. MEŠIĆ Ibrahima SULJO. do aprila 1944. borac. Musliman. zemljoradnik. Skugrić Srpkinja. borac. u odredu od 14. borac. radnik u odredu od 14. 1916. u Odredu od 14. Skugrić. Musliman. MILOŠEVIĆ Jove MARKO. 9. Tarevci. zemljoradnik. 9. MUJKIĆ Mustafe NEDŽIB. poginuo marta 1945. MILOŠEVIĆ Jove NIKOLA. u odredu od 14. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. borac. Miloševac. komandant bataljona. Tarevci. Miloševac. Miloševac. Musliman. Musliman. u odredu od 14. 1943. Batkuša. zemljoradnik. borac. 9. u odredu od 16. 9. zemljoradnik. 9. politički radnik na terenu. borac. Modriča. 1943. poginuo aprila 1944. 1924. MUJKIĆ Ibre JUSUF. u odredu od februara 1944. 9. MUJAGIĆ Osmana IBRAHIM. 9. 9. zemljoradnik. 1915. MILOŠEVIĆ Todora MILOŠ. Tarevci. borac. Srbin. MUJBEGOVIĆ Abaza MUHAREM 1907. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 14. Srbin. član KPJ. u odredu od 14. zemljoradnik. Tešanj. MUJANOVIĆ Huse AGO. MILANKOVIĆ Sime SIMO. Srbin. 1923. komesar bataljona. 9. Skugrić. zemljoradnik. 11. član KPJ. 1917. 1925. radnik. 1943. 1943. Tarevci. radnik.

student. u odredu od 14. borac. Musliman. 9. u odredu od 14. NIKOLIĆ Steve MIKAILO. Musliman. u odredu od februara 1944. mesar. zemljoradnik. 1924. 1943. član SKOJ-a. 9. 1926. do 30. 9. Srpkinja. Tarevci. u odredu od septembra 1943. 1943. Musliman. zemljoradnik. 1926. 9. OKIĆ Hasana ABDULAH. komesar odreda. zemljoradnik. 1943. MUJKIĆ Sulje REŠID. OKIĆ Huse IBRAHIM. umro 1958. Bosanski Samac. NEDIĆ OLGA. u odredu od 15. Mitrovica. Skugrić. Tarevci. borac. 9. 1943. đak u odredu od 12. član KPJ. poginuo aprila 1944. 1901. 351 . MUTIĆ Huse SEDO. u odredu od 14. borac. NOVAKOVIĆ Novaka BLAGOJE. u odredu od 14. zemljoradnik. 9. Musliman. poginuo 1945. Tarevci. Musliman. borac. komandir ćete. 1918. u odredu od 14. MUTIĆ Huse MUHIDIN. NIKOLIĆ Zdravka MILADIN. 1943. 10. član KPJ. 9. Tarevci. u odredu od 14. 1925. 1943. MUJKIĆ Huse RABIJA. đak u NOB od septembra 1943. Musliman. Modriča. 1943. Jarak. NAKIĆ Ibrahima SALKO. 9. MULIĆ Ćamila ASIF. 9. đak. 9. Musliman. Srbin. 1926. zemljoradnik. u odredu od 14. u odredu od 14. Srpkinja. Modriča. Srpkinja. 1922. 1928. 1943. MUJKIĆ Rede NURIJA. NIKOLIĆ Nikole PANTO. borac. član SKOJ-a. u odredu od 19. Kozarevina. Tarevci. Tarevci. Muslimanka. 9. Tarevci. 1943. Tarevci. poginuo oktobra 1944. 1922. 9. Musliman. radnik. 9. đak. Tarevci. 1943. Tuzla.MUJKIĆ Huse MUJO. Musliman. Musliman. 1921. bolničarka. član KPJ. 1906. zemljoradnik. komesar čete. u odredu od 14. MULIĆ Age HASAN. zemljoradnik. vodnik voda. član KPJ. borac. Musliman. Skugrić. Tarevci. 12. Srbin. zamjenik komandanta bataljona. borac. 1920. 1928. Srbin. borac. NEDIĆ Saila MILANKA. 1912. Tarevci. 1943. do 25. 9. 1912. borac. 1926. član SKOJ-a. borac. poginuo marta 1944. Tarevci. borac. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. u odredu od septembra do decembra 1943. borac. omladinski rukovodilac odreda. Srnice. 9. zemljoradnik. 1943. 1943. 1943. 1916. Srbin. Modriča. Srbin. zemljoradnik. Tarevci. 1924. NIKOLIĆ rođ. u odredu od oktobra 1943. 1943. 1922. domaćica. 9. umrla 1976. MULIĆ Ahma MURADIF. Foča. MURATBEGOVIĆ Ahmeta HALIL. u odredu od 14. OKIĆ Huse MUHAREM. Musliman. NIKOLIĆ Steve MARKICA. Skugrić. radnik. Musliman. zemljoradnik. u NOB od 1942. Musliman. OKIĆ Alije MEHMED. član KPJ. 1920. borac. u odredu od oktobra 1943. u odredu od februara 1944. borac. NEDIĆ Saila GINA. 1943. borac. Orašje. zemljoradnik. u odredu od 15. domaćica. Tarevci. u odredu od 14. 1922. Modriča. u odredu od 14.

POPOVIĆ Toše MARIJA. Srbin. borac. Miloševac. komandir čete. Srbin. 1943. Modriča. PATKOVIĆ Jovana MILE. poginuo 15. POPOVIĆ Toše MILAN. 1943. u m r o 1947. Dugo Polje. trgovac. Miloševac. PEJIĆIĆ Đorđa MILAN. u odredu od 16. 1943. Musliman. 9. poginuo 10. Modriča. Miloševac. 1943. 4. 1943. PAVLOVIĆ Petra DRAGO. Miloševac. zemljoradnik. Srbin. OTANOVIĆ Redže. zemljoradnik. Osječani-Doboj. Srbin. radnik. 1926. PAVIĆIĆ Steva LJUBOMIR. 9. Tarevci. Musliman. Srbin. od 16. PETROVIĆ Andrije JOVO. borac. Srbin. 1924. zemljoradnik. Srbin. Srnice. borac. 9. 1924. 9. Srbin. 1914. u odredu od 16. 9. umro 1966. intendant bataljona. vodnik voda. 1922. 1944. 1925. 1943. Musliman. do 17. u odredu od 14. 1922. 9. borac. poginuo aprila 1944. PANDUREVIĆ Mike STEVO. 1943. POPOVIĆ. 1913. 9. piljar. od 16. ' PELESIĆ Ibrahima GALIB. 1927. zemljoradnik. 9. Modriča. radnik. borac. ranjen i ostao na terenu. POPOVIĆ Radovana DUŠAN. od 16. 12. Srbin. do kraja decembra 1943. borac. Srpkinja. 1925. borac. borac. 1944. Srbin. 1943. Srbin. do aprila 1944. domaćica. Miloševac. 1943. 9. PELEŠ Omera IZET. Srbin. u odredu od 2. borac. zemljoradnik. 9. 9. 1919. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. 1926. PERANOVIĆ Pere MARKO. komesar čete. 9. 3. 1943. član KPJ. ABDURAHIM. 8. 9. zemljoradnik. umro 1975. od 16. zemljoradnik. 1910. Romanija. 9. u odredu od 16. PERANOVIĆ Nike TODOR. 1923. u odredu od 16. Miloševac. zemljoradnik. 1922. PERANOVIĆ Milana MIĆO. Rešetnica. Srbin. 9. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od 14. borac. u odredu od 16. 1912. Miloševac. 1943. Miloševac.OKIĆ Alije MUJO. zemljoradnik. Musliman. Srbin. član KPJ. 1945. u odredu od 16. 1905. u odredu od 15. 9. u odredu od 14. Miloševac. Srbin. PELEŠ Barke AHMET. Musliman. zemljoradnik. Miloševac. 9. Skugrić. borac. u odredu od 16. 1943. kurir odreda. borac. Miloševac. borac. u odredu od 16. zemljoradnik. Porebrice. u odredu od 16. u odredu od 15. 1919. 1943. Srbin. 1943. 1943. 12. POPOVIĆ Petra MITAR. PEJIĆIĆ Obrada PETAR. Monj. radnik. 1912. član KPJ. borac. Teočak. do decembra 1943. u odredu od februara 1944. 9. 1943. borac. 1943. Radovana ANĐELKO. 1943. zemljoradnik. komandir voda. 1922. POPOVIĆ Teše DANKO. u odredu od januara 1944. Miloševac. zemljoradnik. PANDUREVIĆ Đorđa RACKO. u odredu od 16. Miloševac. Miloševac. 352 . član KPJ. delegat voda. poginuo marta 1944. 1925. član KPJ. 12. član SKOJ-a. poginuo decembra 1944. borac. 1925. Modriča. u odredu u odredu u odredu u odredu PETROVIĆ Koste NIKO. 1943. poginuo 12. Srbin. Miloševac. 1919. u odredu od 14.

SARVAN Huse FEHIM. 9. u odredu od 16. SAJIĆ Vaskrsija ĐOKO. 9. zemljoradnik. 1908. u odredu od 16. SAJIĆ Stanka NIKOLA. 7. Musliman. Musliman. Srpkinja. borac. 1925. 9. 1923. 9. u odredu od 16. 1927. 1943. SAILOVIĆ Luke SIMO. član KPJ. Muste HASAN. zemljoradnik. 9. u odredu od mart 1944. poginuo 28. u odredu od septembra 1943. u odredu od septembra 1943. 1943. Srbin. 1925. 1927. 1924. Tarevci. zemljoradnik. zemljoradnik. Tarevci. 9. 9. u odredu od 14. u odredu od 16. poginuo aprila 1944. Skugrić. Modrića. 1943. Srebrenica. zemljoradnik. u odredu od 14. zemljoradnik. 1. borac. Skugrić. 1943. borac. RADOJEVIĆ Đorđa KOŠTA. vodnik voda. poginuo jula 1944. član KPJ. Skugrić. zemljoradnik. poginuo marta 1944. borac. 1922. Musliman. SARVAN Osme AHMET. u odredu od februara 1944. SAILOVIĆ Marka OSTOJA. 1943. 1943. Srbin. Tarevci. Tarevci. u odredu od oktobra 1943. Adema RASIM. komandant bataljona i član KPJ. 1926. 353 . SARVAN Dede SABIT. 1921. borac. 1926. 9. Srbin. SALKIĆ Belija AHMET. Foča. Miloševac. 1922. Ostružnja. poginuo aprila 1944. POŽUN Hasiba IBRO. SARVAN. Modriča. 6. do decembra 1943. Musliman. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 16. zemljoradnik. 1912. borac. Tarevci. do aprila 1944. SAILOVIĆ Luka JOVO. Musliman. 1909. Foča. poginuo 15. Srbin. Capardi. 9. SAJIĆ Rajka GAVRO. domaćica. 1943. do decembra 1943. Srpkinja. RAĐANOVIĆ Cvijana ZORKA. 1944. komandir ćete. u odredu od 14. Miloševac. zemljoradnik. zemljoradnik. Miloševac. zemljoradnik. umro 1971. Osmača. član SKOJ-a. Tarevci. član KPJ. komesar ćete. SARVAN Alije MUSTAFA. Srbin. SARVAN Alija VEJSIL. SARVAN. u NOB od 16. komandir čete. Vranjak. 1926. desetar. bolničarka. poginuo septembra 1943. Musliman. Miloševac. 1923. 1943. 9. u odredu od septembra 1943. Musliman. Tarevci. Srbin. u odredu od 14.POPOVIĆ Vasilija SAVKA. 9. 1945. bolničarka. 9. Srbin. u odredu od 14. SAILOVIĆ Ignjata BOJA. 9. 9. borac. 1919. u odredu od 15. zemljoradnik. 9. POŽUN Hasiba ŠEMSO. borac. poginuo oktobra 1944. Srbin. Musliman. u odredu od novembr 1943. 1914. 1943. zemljoradnik. u odredu od 14. Tarevci. borac. Kozarevina. 1943. u odredu od 16. Tarevci. SAILOVIĆ Stjepana PETAR. 1924. zemljoradnik. Miloševac. zemljoradnik. Tarevci. 1943. SA VIĆ Spasoje STOJAN. 9. borac. Srpkinja. zemljoradnik. Modriča. borac. borac. u odredu od 14. Raduša. Srbin. POPOVIĆ Petra VID. u odredu od 16. borac. domaćica. zemljoradnik. Musliman. umro. 1943. 1943. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. Skugrić. 1918. domaćica. borac. Miloševac. 1918. 1943. u odredu od 14. 1925. bolničarka. Miloševac. 1919. Musliman.

radnik. 1943. zemljoradnik. borac. umro 1969. borac. član KPJ. zemljoradnik. 1920. 1924. borac. 9. Miloševac. u odredu od novembra 1943. 1943. u odredu od 16. Gradačac. Musliman. zemljoradnik. član KPJ. poginuo maja 1944. vodnik voda. borac. u NOB od septembra 1943. u NOB od jula 1943. SKENDEROVIĆ Nurije NUSRET.SEJDIĆ Ibre HUSEIN. Srbin. STOJIĆ Teodora MILENKO. 9. član KPJ. Srbin. 1943. poginuo aprila 1944. Musliman. u odredu od septembra 1943. u odredu od februara 1944. 1924. SULJIĆ Osmana BERKO. 1923. 1915. Srbin. 1927. trgovački pomoćnik. zemljoradnik. Skugrić. radnik. komesar čete. STANKOVIĆ Riste PETAR. Srbin. Modriča. Kulaši. zemljoradnik. 9. 9. Skugrić. Garevac. 1926. politički radnik na terenu. u odredu od 14. vodnik voda. radnik u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. do aprila 1944. Vranjak. 1910. u odredu od 14. STOJANOVIĆ Stojana CVJETKO. Lisina. STEVIĆ Pera JOVAN. SENDIJAREVIĆ Ahme MEHMEDALIJA. Hrvat. zemljoradnik. poginuo 10. 1911. Modriča. 9. Garevac. u odredu od 14. u odreduod februara 1944. u NOB od 8. 1915. STOJIĆ Đura MARKO. 1912. Zvornik. 1911. STJEPANIĆ Mike PETAR. 9. u odredu od 14. zamjenik komandanta područja. Srbin. komandir čete. u odredu od 14. Skugrić. 9. Miloševac. Srbin. Miloševac. u odredu od 18. 1943. 1926. 1914. Joko. pomoćnik komesara bataljona. 9. u odredu od 19. 1943. krojačica. vodnik voda. Skugric. 3. 1927. borac. u odredu od 16. 2. STANIĆ Nike MARKO. 1922. 1917. Srbin. vodnik voda. godine. u NOB od septembra 1943. borac. Vranjak. Kozarevina. zemljoradnik. Modriča. STANIĆ Nike JOZO. u odredu od novembra 1943. 9. 1925. SIMKIĆ Koste IGNJAT. u odredu od 16. Muslimanka. Garevac. STEVANOVIĆ Stojana NIKOLA. radnik. STANIĆ Nike IVO. Tarevci. 1943. STRANATIĆ Rade DUŠAN. Tarevci. 1918. zemljoradnik. učitelj. 1909. ŠKUNDRIĆ rod. do decembra 1943. u odredu od novembra 1943. STANIŠIĆ Laze SLAVKO. Tarevci. Musliman. član KPJ. Modrica. zemljoradnik. 9. komandir čete. 1943. zemljoradnik. 9. Srbin. član KPJ. u odredu od 14. Hrvat. do decembra 1943. 1944. 1945. Hrvat. zemljoradnik. član KPJ. SUBAŠIĆ Gana SMAJO. u odredu od novembra 1943. 1943. trgovački pomoćnik. 1943. član KPJ. Srbin. STANKOVIĆ Stanka MIKA. Srbin. borac. 9. 9. Musliman. SENDIJAREVIĆ Bege RASIM. Foča. 354 . 1943. Kapetanović REMZA. Musliman. radnik. 1918. Srbin. član KPJ. u NOB od 1942. oficir OZN-e. borac. u NOB od septembra 1943. Miloševac. Musliman. u odredu od 2. član KPJ. u odredu od 16.

9. 1943. 1924. do oktobra 1943. 1914. borac. u odredu od 16.SULJIĆ Saliha DZEVAD. radnik. Musliman. zemljoradnik. Srbin. Miloševac. 3. Modrića. TURSIĆ Age FAHIR. zemljoradnik. u odredu od 14. Modriča. Miloševac. Modriča. 1945. zemljoradnik. u NOB od 20. komandant bataljona. u NOB od 12. poginuo januara 1945. Modrica. 2. VASILJEVIĆ Simeuna STOJAN. desetar. komandir voda. VASILJEVIĆ Pere ILIJA. 9. umro 1976. borac. 1943. 355 . poginuo decembra 1943. Miloševac. Srbin. Musliman. zemljoradnik. TURSUN Huse MEHO. 9. Modriča. 9. 1943. 4. zamjenik komesara bataljona. u odredu od 12. TESANOVIĆ Jova KONSTANTIN. TERZIĆ Saliha HUSO. u odredu od 16. zemljoradnik. u odredu od 16. 1922. TERZIĆ Saliha KEMAL. u odredu od 16. u odredu od 16. 9. 1924. 1927. 1944. 1922. Modriča. Srbin. u odredu od septembra 1943. 4. TRAKIĆ Ibrahim HASAN. 1944. 1914. zemljoradnik. Srbin. VASILJEVIĆ Nikole ĐURO. do 17. 1921. Modriča. zemljoradnik. do 17. 1943. Modriča. Musliman. VASILJEVIĆ Ilije TODOR. zemljoradnik. u odredu od septembra 1943. 9. obućar. 6. Skugrić. u odredu od početka do kraja oktobra 1943. Srbin. 1909. Modrica. Kladanj. 1943. zemljoradnik. 9. 1922. Graćanica. borac. 1943. 9. u odredu od 1944. član KPJ. SULJIĆ Mehmedalije FUAD. radnik u odredu od 16. TERZIĆ Mladena NIKO. zemljoradnik. 1927. 1925. u odredu od 8. 1906. vodnik voda. Tarevci. 10. borac. Musliman. zemljoradnik. Srbin. VAJKIĆ Simeuna BRANKO. 1921. 1920. 1924. TADIC Milana ĐOKO. 10. 9. TURSIĆ Munida REUF. 9. Miloševac. 1943. borac. zemljoradnik. VASILJEVIĆ Ignje TODOR. Miloševac. borac. gimnazijalac. radnik. Skugrić. poginuo decembra 1944. 1943. Miloševac. TOMIĆ Todora ĐORĐE. Skugrić. Srbin. 1926. Srbin. Musliman. 9. 1943. Modrića. borac. 1943. 1943. 12. TRAKIĆ Ibrahima AGO. 1943. vodnik. VASILJEVIĆ Nikole MITAR. borac. 9. član KPJ. poginuo decembra 1943. borac. 1910. u odredu od 14. član KPJ. TERZIĆ Saliha SALIH. član SKOJ-a. radnik u odredu od 14. Musliman. radnik u odredu od 14. 1927. 1943. Srbin. Srbin. Srbin. član KPJ. u odredu od 16. Musliman. Srbin. u Miloševcu. borac. Musliman. zemljoradnik. radnik u odredu od 14. 1943. 1927. poginuo novembra 1944. 12. borac. u odredu od 14. 1914. borac. TODOROVIĆ Miloša RADO. Snagovo. Modrića. 9. borac. u odredu od 14. borac. član KPJ. vodnik voda. TESANOVIĆ Todora SAVO. zemljoradnik. u odreduod decembra 1943. borac. Vranjak. u NOB od 23. 1924. Miloševac. 1943. 1943. u odredu od 16. Musliman. Musliman. komesar čete. zemljoradnik. 1943. 1925. član SKOJ-a. Gradačac. u odredu od 14. 9.

Musliman. komandir čete. borac. 9. 1943. domaćica. Skugrić. 9. 1943. član SKOJ-a. desetar. HUSIĆ Atifa FEHIM. u odredu od 14. bolničarka. radnik. zemljoradnik. borac. ŽILIĆ Osmana FADIL. 1944. Vlasenica. zemljoradnik. 356 . 1945. borac. 1943. poginuo decembra 1943. ZEČIĆ Muharema HUSE1N. u odredu od septembra 1943. 1920. 9. ZARIĆ Koste JOVO. 2. komesar čete. ŽILIĆ Jasima EMIN. u odredu od 15. Modriča. Srbin. HADŽIHUSKIĆ Bajre HAZIM. 1920. sekretar Opštinskog komiteta. u odredu od februara 1944. Modrica. 1923. Modriča. u odredu od 14. 1919. 9. ZORIĆ Osmana HUSEIN. 1943. 1926. u odredu od marta 1944. ZEČIĆ Zije ZAHID. Modriča. kovač. 1926. Musliman. komesar čete. Tarevci. 1918. radnik u odredu od 14. Musliman. borac. ZORANOVIĆ Luke PETAR. zemljoradnik. 9. u odredu od 14. 1923. zemljoradnik. zemljoradnik. 1943. 9. zemljoradnik. u odredu od 14. do aprila 1944. trgovac. Hrvat. 1943. u NOB od ljeta 1941. član KPJ. 1912. Miloševac. 1912. komesar čete. Foča. 1943. zemljoradnik. Tarevci. Musliman. 1943. Musliman. 1943. 1917. u odredu od 14. Botajica. 9. Tarevci. 1922. Musliman. 1943. Musliman. Musliman. 1907. Tarevci. Musliman. Musliman. u odredu od 18. Modriča. HUSAKOVIĆ Junuza ŠEMSO. umro 1970. borac. 1907. 9. radnik. Musliman. umro 1969. 9. Musliman. član KPJ. 1926. Kladari. FILIPOVIĆ Risto ZORKA. u NOB od 8. umro 1963. 1943. Srbin. Skugrić. poginuo maja 1944. Skugrić. borac. borac. ZORIĆ Alije AHMO. u odredu od 15. radnik u odredu od oktobra 1943. trgovački pomoćnik. Musliman. poginuo 12. u odredu od 14. u odredu od septembra 1943.VUKMIROVIĆ Staniše SMIUKA. Odžak. Tarevci. ZARIĆ Koste LUKA. JOVIČEVIĆ Damljana SAVO. 9. zemljoradnik u odredu od februara 1944. Musliman. 9. ZEČIĆ Muharema SAKIB. 1943. umro 1968. 1924. ZEČIĆ lime FADIL. Modriča. borac. 9. KOVAČEVIĆ Ive PERO. 1926. ekonom čete. Srbin. komesar čete. Dodatni spisak za opštinu Modriča DELIĆ Mustafe BEĆIR. borac. član KPJ. radnik u odredu od 14. Tarevci. 9. član KPJ. Odžak. ZORIĆ Sulje HASAN. u odredu od aprila 1945. ŽILIĆ Age HAKIB. 1925. umrla 1945. Tarevci. Modriča. Srbin. komesar čete. borac. 1903. trgovac. obućarski radnik. u odredu od 14. zemljoradnik. Srpkinja. u odredu od 15. Srpkinja. u odredu od marta 1944. borac. 1943. 1927. poginuo februara 1945. radnik. borac. 9. Skugrić.

borac. 1944. Modriča. u odredu od 16. borac. u odredu od 4. Modriča. Miloševac. STRANATIĆ Rade BOZO. 1927. zemljoradnik. 9. Srbin. Modrica. borac. 1943. Miloševac. BEĆIRBAŠIĆ Mehmeda OSMA Ni. u odredu od 9. HASANBAŠIĆ Omera MEHMEDALIJA. Miloševac. 1943. VIDOVIĆ Bogdana VASO. u odredu od 4. Modriča. BRADAŠEVIĆ Vida JELISIJE. 1943. u odredu od 10. 1944. u odredu od formiranja 1942. 1922. 1925. Srbin. borac.3. zemljoradnik. 9. u odredu od 1. VIDOVIĆ Bogdana BLAGOJE. umro 1944. zemljoradnik. g. LAZAREVIĆ Jovana DRAGO. Muslimanka. do decembra 1943. zemljoradnik. 1910. borac. 1943. u odredu od 16. Srbin. do decembra 1943. PANDUREVIĆ Mike SAVO. 1921. borac. TRIFKOVIĆ Jove GAVRO. 1925. Modriča. TADIĆ Ilije SAVO. đak. godine. 12. Srbin. 1945. Srbin. 1943. borac. 1926. borac. Srbin. borac. Miloševac. domaćica. 1919. Srbin. Duga Njiva. Srbin. radnik. Srbin. borac. godine. Srbin. 9. u odredu od 16. 1943. Miloševac. 4. Koprivna. zemljoradnik. u m r o 1967. u odredu od 15. u odredu od 15. poginuo 1944. 1943. 9. 1944. borac. zemljoradnik.KOLJIĆ Nikole BORO. 1923. Miloševac. Koprivna. borac. 9. 1943. 9. 1943. umro 1975. zemljoradnik. 1921. ĆARIĆ Mile PETAR. u odredu od 9. Musliman. 1926. zemljoradnik. NIKOLIĆ Nikole MILOŠ. Modriča. poginuo u Žabaru 1945. DESPOTOVIĆ Jovana MILUTIN. Miloševac. 1924. Srbin. 1945. 1943. 1923. 1922. borac. 357 . u odredu od 16. poginuo decembra 1944. 9. do decembra 1943. do decembra 1943. u odredu od 16. DAJIĆ Muje MUJESIRA. 11. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. poginuo 1945. SAVIĆ Jovana MARKO. borac. Srbin. 1943. 1943. 1927. u odredu od 14. JOVANOVIĆ Andrije MIRKO. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. 9. zemljoradnik. 1943. borac. Miloševac. 1928. PATKOVIĆ Jove OSTOJA. 1915. 9. Miloševac. 1920. godine. godine. 1909. zemljoradnik. poginuo i Krivaji 1943. Srbin. JOVANOVIĆ Ilije MARINKO. šofer. u odredu od 16. do decembra 1943. Koprivna. 5. đak. u odredu od 15. Koprivna. Miloševac. Srbin. DURONJIĆ Petra BOŠKO. Srbin. Srbin. 11. zemljoradnik. 9. 9. 1945. Srbin. stupio u odred 15. 1. Musliman. 1920. u odredu od 14. 9. Srbin. LUKIĆ Stanka NEDO. đak. godine. 1926. zemljoradnik. PERANOVIĆ Milana STOJAN. u odredu od 15. godine. zemljoradnik. u odredu od 8. Miloševac. 1943. do 12. 1943. DAM JANO VIĆ Đorđa OSTOJA. do aprila 1944. zemljoradnik. u odredu od 8. 4. 1918. 1943. Musliman. 1922. Brčko. HALILOVIĆ Salihe REFIK. Koprivna. Koprivna. 5. Miloševac. do decembra 1943.

KUZMANOVIĆ Obrada LJUBOMIR. Srbin. GRUJIĆ Jovana JELENA. zemljoradnik. Srbin. Srbin. 1945. JAĆIMOVIĆ Petra ČEDO. Srpkinja. zemljoradnica. u odredu od 1941. zemljoradnik. NEDIĆ Živka NEDO. 1925. 1920. 5. STRUGALOVIĆ Cvjetka NEDO. Srpkinja. godine. Koprivna. 1921. u odredu od 5. zemljoradnik. godine. Koprivna. Srbin. 4. Koprivna. 5. 5. u odredu od 1. godine. 1921. 1945. godine. 1924. godine. u odredu od 15. zemljoradnik. 1923. godine. Srbin. 1943. Srbin. godine. 1922. Srbin. zemljoradnik. poginula 1944. kod Tuzle. VASILJEVIĆ Jovana JEREMIJA. 1923.DURONJIĆ Petra ČEDO. Srbin. Srbin. PURANOVIĆ Janka STEVO. SAVANOVIĆ Boška MILUTIN. u odredu od 17. 5. 8. u odredu od 4. Koprivna. zemljoradnik. godine. 8. Koprivna. zemljoradnik. godine. 1943. poginula 1944. SAVANOVIĆ Boška VELJKO. zemljoradnica. RADOVANOVIĆ Danila KRISTINA. 4. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnica. JOVIĆ Mare PETAR. u odredu od 6. poginuo 1945. u odredu od 1945. 1920. Koprivna. 1945. godine. u odredu od 1943. godine. 1944. Srbin. MATIĆ Stanka STANIŠA. godine. Srbin. 1945. godine. Koprivna. 1945. u odredu od 1943. 1945. MAKSIMOVIĆ Jove MILORAD. godine. Koprivna. zemljoradnik. godine. zemljoradnik. Koprivna. godine. godine. godine. ANTIĆ Stevana SPASOJE. DUJIĆ Milana PETAR. zemljoradnik. zemljoradnik. 3. zemljoradnica. Koprivna. Srbin. 5. 1920. Srbin. Srbin. 1922. 1914. 5. Srbin. 10. godine. godine. 1918. Koprivna. zemljoradnik. 1925. u odredu od 4. Srpkinja. Koprivna. godine. 5. u odredu od 9. zemljoradnik. 24. 1927. u odredu od 5. 358 . u odredu od 1945. MAKSIMOVIĆ Kostadina MILOVAN. 5. Koprivna. u odredu od 1. poginula 1943. u odredu poginuo 1943. Koprivna. RADOVANOVIĆ Peje MILOŠ. NIKIĆ Đorđa ĐOKO. Srbin. Srbin. Srbin. MAKSIMOVIC Petra MIHAJILO. zemljoradnik. MAKSIMOVIĆ Kostadina STOJAN. 1945. 1920. 1945. Koprivna. 1925. godine u Kožuhama. u odredu od 2. zemljoradnik. u odredu od 25. Koprivna. u odredu od 3. 1918. 1945. Koprivna. zemljoradnik. Koprivna. Koprivna. 5. 5. 1945. 1945. godine. u odredu od 1. zemljoradnik. Koprivna. GRUJIĆ Gruje JELENA. Srpkinja. 1945. ČAKAREVIĆ Blagoja VIDA. godine. 4. zemljoradnik. Koprivna. Srbin. u odredu od 15. godine. u odredu od 1. Koprivna. u odredu od 19. 4. 1945. 1945.

zemljoradnik. Srbin. borac. Koprivna. u odredu od 25. 1926. zemljoradnik. 5. Koprivna. Koprivna. 1944. Vranjak. zemljoradnik. 4. zemljoradnik. 1921. godine. 8. zemljoradnik. zemljoradnik. 4. godine. 1920. poginuo 1945. 1920. 1945. godine. KOSTADINOVIĆ Vase UROS. god. VUKASINOVIĆ Gojka MILOVAN. 1926. zemljoradnik. NEDIĆ Jevte MILAN. 1945. u odredu od 25. g. zemljoradnik. PAVLOVIĆ Cvijana NEDEUKO. Srbin. g. Srbin. Koprivna. Srpkinja. 1945. Srbin. u odredu od 1943. Srbin. Srbin. borac. 1921. g. VIDOVIĆ Marka BOSKO. u odredu od 1. 1915. 1945. Koprivna. Koprivna. g. TOMIĆ Ignjata CEDOMIR. Vranjak. 1920. 4. 1923. Koprivna. SIMEUNOVIĆ Blagoja SRETO. Vranjak. borac. 1908. godine. VIDOVIĆ Marka CIVKO. umro 1979. g. g. 1920. 1925. zemljoradnik. Srbin. u odredu od 3. Srbin. zemljoradnik. u odredu od 1943. 4. 1945. Koprivna. godine. u odredu od 30. Srbin. 1945. Srbin. u odredu od 9. 4. borac. 4. Srbin. Srbin. borac. 1945. zemljoradnik. u odredu od 25. u odredu od 1. PAVLOVIĆ DRAGO. 4. zemljoradnik. 1945. u odredu od 1. 1920. godine. NEDIĆ Živka MILAN. umro u jedinici 1945. borac. Koprivna. zemljoradnik. 359 . VUJIĆ Bogdana NOVAK. Koprivna. Srbin. 1922. 1924. godine. Vranjak. zemljoradnik. TUBAKOVIĆ Jove MILAN. 5. g. Srbin. zemljoradnik. Koprivna. 1945. 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 1926. 1923. VUKASINOVIĆ Tome BOGDAN. 4. Srbin. zemljoradnik. 1914. g. VUKASINOVIĆ Gojka RADOVAN. Koprivna. Koprivna. borac. borac. 5. godine. 1943. BANOVIC Milana ĐORĐE. Koprivna. Srbin. DESPOTOVIC Dimitrija DESPOT. godine. god. g. u odredu od 10. u odredu od 15. g. domacica. Srbin. 1945. g. 1925. 5. BANOVIC Milana RADOVAN. 4. 1945. 1945. u odredu od 25. u odredu od 10. u odredu od 1. borac. 1945. Koprivna. poginuo 1944. u odredu od 26. Srbin. borac. 1925. Koprivna. g . zemljoradnik. Srbin. 1945. Vranjak. zemljoradnik. JANKOVIC Sime NEDELJKO. 1921. Srbin. borac. VIDOVIĆ Boška UROS. zemljoradnik. u odredu od 1. Srbin. borac. JEVTIĆ Bože STEVO. 5. 4. u odredu od 1943. 1922. 4. Koprivna. zemljoradnik. 4. godine poginuo 1944. u odredu od 1943. u odredu od 15. VIDOVIĆ Luke SAVO. Koprivna. u odredu od 4.NIKIĆ Mirka NIKO. 1945. 1945. 1929. POLEKSIĆ Drage OLGA. Srbin. 5. u odredu od 25. godine.

Koprivna. Srbin. Koprivna. 1923. u odredu od 1. borac. zemljoradnik. LAZIĆ Nike LJUBO. LAZIĆ Sime NOVAK. 1923. 1924. u odredu od 15. u odredu od 1945. Srbin. 1945. 1945. Srbin. VASILJEVIĆ Teodora JOVO. zemljoradnik. godine. 1922. Srbin. god. 4. borac. 4. zemljoradnik. Koprivna. 1925. borac. zemljoradnik. umro. 360 . zemljoradnik. zemljoradnik. borac. VASIĆ Vida VASO. u odredu od 25. 1925. 4. Srbin. borac. TR1FUNOVIĆ Mikaila BOZO. u odredu od 15. borac. MARI JANO VIĆ Svetozara ŽARKO. god. Koprivna. zemljoradnik. 4. Koprivna.VASILJEVIĆ Save SRETO. 3. 1921.g. zemljoradnik. zemljoradnik. JEVTIĆ Koste NOVAK. Koprivna. 1920. zemljoradnik. borac. 1945. Koprivna. umro u jedinici. zemljoradnik. Koprivna. 1919. 1917. 4. 4. godine. Koprivna. 3. Srbin. u odredu od 1. VASILJEVIĆ Vida STOJAN. 1925. u odredu od 20. 1945. zemljoradnik. 4. Srbin. u odredu od 15. g. 4. Koprivna. zemljoradnik. 1926. 1945. u odredu od 25. Srbin. 1914. u odredu od 3. u odredu od 25. borac. borac. u odredu od 3. 1909. u odredu od 25. 1920. VASIĆ Petra RISTO. CVIJANOVIĆ Jefrema MARKO. Italijan.g. borac. Srbin. 1945. Koprivna. borac. 1945. Srbin. 1945. Srbin. 1945. 1922. godine. RISTIĆ Dimitrije SLAVKO. 1945. Koprivna. g. 1922. 1945. LAZIĆ Nike ĐORĐO. god. god. 1945. Srbin. VASILJEVIĆ Stojana STEVO. 4. Srbin. NEDIĆ Nikole ZDRAVKO. godine. zemljoradnik. 1910. borac. 1945. borac. Srbin. borac. Koprivna. Koprivna. Koprivna. borac. 1945. Srbin. u odredu od 10. 1925. Srbin. 1945. god. u odredu od 3. 1945. u odredu od 5. godine. 1923. g. u odredu od 25. Srbin. borac. Srbin. u odredu od 3. Koprivna. 4. 4. LAZIĆ Sime RANKO. TRIVIĆ Marka VASILIJE. g. zemljoradnik. 1920.g. 4. zemljoradnik. Koprivna. zemljoradnik. 5. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Srbin. BERTONI Antonija MARKO. u odredu od 25. u odredu od 1. 1923. Srbin. godine. MARKO VIĆ Stanka SVETOZAR. 1945. PAVLOVIĆ Cvijana ILIJA. PAVLOVIĆ Đorđa BOGDAN. radnik. Koprivna. 4. zemljoradnik. borac. 5. 4. god. MAKSIMOVIĆ Kostadina STANlSA. 8. godine. 1945. zemljoradnik. borac. borac. Koprivna. borac. 1945. Srbin. 1945. MARJANOVIĆ Milana JANKO. u odredu od 25. borac. borac. Srbin. 4. 5. Koprivna. 4. g.g. 1945. 1945. borac. 1920. borac. Koprivna. STRUGALOVIĆ Toše TODOR. 1944. 4. god. Koprivna. Koprivna. u odredu od 15. 1920. zemljoradnik. u odredu od 10. u odredu od 1. Koprivna. zemljoradnik.

učitelj. borac. Rašljeva. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. TOPALOVIĆ Miloja BRANKO. Gradačac. 9. Gradačac. Borci odreda sa područja opštine Gradačac AHMETAŠEVIĆ Ahmeta DŽEM AL. u odredu od 20. zemljoradnik. Srbin. borac. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. Srbin. 1943. 1924. 1924. radnik. u odredu od oktobra 1944. Sanski Most. B. 1927. zemljoradnik. 1919. u odredu od septembra 1944. AHMETAŠEVIĆ Huse HUSEIN. zemljoradnik. zemljoradnik. Gradačac. u NOB od maja 1943. Musliman. 1923. 1944. 1944. 1944. 10. PUŠELJIĆ Nike NOVAK. AKŠAMOVIĆ Nike VELJKO. komesar čete. Musliman. 10. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. Musliman. Gradačac. đak u NOB od 6. komandir voda. poginuo 1943. Srbin. u odredu od 10. u odredu od oktobra 1943. Donji Skugrić. u odredu od septembra 1943. borac. 1944. radnik. Musliman. Musliman. Musliman. 1924. poginuo 1946. Obudovac. 1924. 1926. Musliman. 1922. borac. MUSLIMOVIĆ Mehe MUHAREM. VASILJEVIĆ Gruje PERO. 10. Boljanić. Tuzla. 1921. borac. u odredu od decembra 1943. u odredu od 10. ALIĆ Selima IBRAHIM. 1908. 1921. 1944. u odredu od 11. poginuo jula 1944. 1945. GOJKOVIĆ Boška BRANKO. u NOB od septembra 1943. 1920. borac. Gornji Skipovac. AVDIĆ Salke AHMET. borac. član KPJ. u odredu od novembra 1943. komandir čete. Donji Skipovac. u odredu od 6. 1909. 10. Srbin. 1943. zemljoradnik. Gradačac. 9. u NOB od septembra 1943. Srbin. radnik. poginuo novembra 1944. zemljoradnik. Musliman. borac. MUSLIMOVIĆ Kadre BAJRO. AHMETAŠEVIĆ Nazifa OSMAN. Srbin. zemljoradnik. borac. 1921. 3. 8. B. 1906. MIŠIĆ Stojana NEDO. zemljoradnik. borac. borac. u NOB od 1944. ARNAUTALIĆ Hasana IBRAHIM. 8. 11. borac. u NOB od 1. 1929. 1926. u odredu od 10. 1944. u odredu od aprila 1945. 361 . Srbin. u NOB od avgusta 1943. Srbin. umro 1974. borac. 10. Petrovo Selo. borac. Rašljeva. MUSLIMOVIĆ Kadre MEHO. u NOB od 1. borac. Musliman. u odredu od 12. borac. ARSENIĆ Petra KONSTANTIN. borac. Doboj. 8. zemljoradnik. 1943. 1944. Rašljeva. 1924. ALAJBEGOVIĆ Ahmeta MUHAREM. 1924. Rašljeva. ISLAMOVIĆ Saliha OSMAN. radnik. B. Petrovo Selo. ALIMANOVIĆ Alije DŽEMAL. u odredu od oktobra 1943. u odredu od 10. zemljoradnik u odredu od 10.Borci odreda sa područja opštine Gračanica BOŽIĆ-GAJIĆ Jovana PERO. Rašljeva. zemljoradnik. Petrovo Selo. u odredu od septembra 1943. zemljoradnik. 1943. zemljoradnik. Musliman. Gradačac. Musliman. Zelinja. RVI. 1928. u odredu od septembra 1943.

AVDIĆ Hasana IZET. Gradaćac. radnik.AVCIC Hase AHMO. Gradaćac. Musliman. Donji Skugrić. Gradaćac. radnik. borac. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. u odredu od oktobra 1943. BOŽIĆ Ignjata MAKSIM. u odredu od oktobra 1943. 1926. 1928. komandant bataljona. Zelinja. 1925. 1929. borac. Srbin. 1917. 1920. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. Rajska. BOJIC Steve SAVO. poginuo 1944. Hrvat. BISKUPOVIC Đoke GOJKO. zemljoradnik. RVI. 1924. 1924. Musliman. 1924. Gradaćac. Musliman. Musliman. u NOB od avgusta 1943. član KPJ. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. Musliman. 1918. u odredu od oktobra 1943. Musliman. 362 . borac. zemljoradnik. AVDIĆ Mehmeda OSMAN. zemljoradnik. Tolisa. zemljoradnik. radnik. zemljoradnik. Konjuh. Kozluk. BAHIC Ahmeta ŠALIM. poginuo decembra 1944. Mionica. đak. borac. borac. BOSKOVIC Pere MARKO. borac. 1917. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od marta 1945. u NOB od avgusta 1943. Gradaćac. Pelagicevo. u odredu od oktobra 1943. AVDIĆ Hase NURIJA. BAKO VIC Tadije JOZO. BAHIC Mustafe HAMID. Gradaćac. zamjenik komandira ćete. BESIREVIC Mustafe ASIM. u NOB od septembra 1943. 1920. Gradaćac. poginuo novembra 1944. u NOB od avgusta 1943. poginuo maja 1944. Srbin. Musliman. Srbin. Ledenice. borac. u NOB od avgusta 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. đak. 1921. AVDIC Ibrahima FAHRUDIN. Mionica. 1923. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. u NOB od maja 1943. Gradaćac. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. borac. borac. Gradaćac. BILAJAC Osmana ISMET. 1925. u odredu od januara 1945. BESIREVIĆ Zije HAZIM. u odredu od oktobra 1943. RVI. Musliman. 1928. Musliman. borac. Celić. Srbin. Musliman. Musliman. borac. Musliman. Musliman. Pelagicevo. član KPJ. BOBIC Sulje IBRAHIM. u odredu od aprila 1945. 1925. Gradaćac. poginuo jula 1944. 1924. zemljoradnik. borac. BABIC Sime JOVO. Gradaćac. Srbin. radnik. 1925. radnik. Hrvat. u odredu od septembra 1944. Gradaćac. član KPJ. 1927. zemljoradnik. 1920. zemljoradnik. Tramošnjica. BAJRIC Alije HUSEIN. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. BOŽIĆ Mihajla NEDEUKO. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Gacko. radnik. poginuo decembra 1944. Tešanj. borac. Musliman. u odredu od oktobra 1943. BILAJAC Abdulaha RAIF. borac. Srebrenik. BILAJAC Nesiba AHMET. 1920. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. BESIREVIC Ibrahima OSMAN. Musliman.

1909. radnik. borac. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. đak. u odredu od februara 1945. Tramošnjica. BRISTRIĆ Alije ZEĆIR. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Donji Hrgovi. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. CRLJIĆ Mate PETRA . borac. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. Musliman. 1918. član KPJ. 1926. 363 . Vlasenica. 1915. 1924. domaćica. BULIĆ Mehe FEHIM. Vučkovci. u NOB od septembra 1943. Musliman. Vučkovci. 1924. 1926. Musliman. u odredu od oktobra 1943. BRIĆIC Alije RAMO. BRISTRIĆ Bajre ALIJA. Musliman. Musliman. 1920. borac. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. 1918. Musliman. u odredu od oktobra 1943. BRKIĆ Vase MARKO. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. ĆAĆIĆ Šime JOZO. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. poginuo novembra 1944. Gradačac. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. član KPJ. poginuo januara 1945. Musliman. borac. Srbin. Hrvatica. borac. u NOB od septembra 1943. radnik. Musliman. Vučkovci. 1916. Musliman. BUKVAREVIC Nurije OSMAN. ĆOSIĆ Ibre ŠABAN. radnik. 1918. borac. Gradačac. 1922. BRICIĆ Mustafe ŠEVAUJA. Gradačac. radnik. 1910. Mionica.PERA. u odredu od oktobra 1943. radnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. Majevica. borac. poginuo aprila 1944. Gradačac. Musliman. komandir čete. Musliman. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. BULIĆ Mehe EDHEM. u odredu od aprila 1945. BRKIĆ Ibrahim HASAN. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. 1924. u NOB od septembra 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. Vučkovci. zemljoradnik. BRIĆIC Rešida JASIM. zemljoradnik. 1925. godine. BRKIĆ Ibrahimaa ALJO. BRISTRIĆ Šemse MEHMED »Salih«. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. borac. Hrvat. Musliman. BRISTRIĆ Šabana EMIN. član KPJ. ekonom čete. zemljoradnik. Gradačac. BRICIĆ Mustafe MEHO. ĆOSIĆ Omera MEHMED. BRISTRIĆ Šabana OMER. 1920. Gradačac.BRIČIĆ Ibrahima HASAN. Vučkovci. u NOB od avgusta 1943. u odredu od februara 1944. 1923. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. BRISTRIĆ Muje AGO. zemljoradnik. Pelagicevo. 1922. Bosanska Bijela. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. zamjenik komandira čete. Musliman. četna bolničarka. 1925. borac. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. poginuo decembra 1944. Mionica. u NOB od avgusta 1943. u odredu od januara 1944. u odredu od aprila 1945. borac. 1924. borac. član KPJ. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. BRISTRIĆ ALMAZ. borac. u NOB od avgusta 1943. Musliman. 1923. Gradačac. 1925. Musliman. u odredu od oktobra 1943. borac.

DELIĆ Muharema 1BRAHIM.ĆANDIĆ Hasana BAJRO. Gradačac. DELIĆ Muje OSMAN. DELIĆ Muharema HALIL. Gradačac. Mionica. Hrvat. u NOB od avgusta 1943. 1929. borac. 1925. Donja Zelinja. u odredu od oktobra 1943. 1922. ČOLIĆ Mehmeda HAŠIM. Tremošnjica. Musliman. borac. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. Višegrad. Musliman. član SKOJ-a. Musliman. Hrvat. u odredu od maja 1945. 1917. zemljoradnik. DAKIĆ Obrada MARKO. DAJIĆ Mehmeda DZEVDET. DOBORAC (Huseina IBRAHIM. borac. Hrval. komandir čete. član KPJ. radnik. Vučkovci. borac. borac. 1926. Musliman. ĆAVAROVIĆ Nike MATO. borac. Musliman. u odredu od aprila 1945. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. poginuo 1944. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1944. u odredu od oktobra 1943. 1925. Musliman. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. DELIĆ Hase ALEMA. Musliman. DELIĆ Saliha IDRIZ. u odredu od oktobra 1943. Srbin. Musliman. Gradačac. Musliman. Musliman. Tramošnjica. godine. 1920. 1915. u NOB od jula 1943. Gradačac. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u NOB od avgusta 1943. Musliman. borac. član KPJ. 1926. 1927. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Tramošnjica. godine. u odredu od marta 1944. ČOVIĆ Andrije IVAN. 1924. zemljoradnik. 1927. član SKOJ-a. DELIĆ Mahmuta MUSTAFA. Gradačac. Muslimanka. Gradačac. 1930. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od decembra 1943. u NOB od jula 1943. 1925. 1920. zemljoradnik. vodnik. Musliman. zemljoradnik. DELIĆ Hase SALIH. Gradačac. ČOVIĆ Andrije PAVO. ČOVRK Šerifa ARIF. radnica. DAJIĆ Mehmeda ŠEVKIJA. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. 1922. zemljoradnik. Vučkovci. borac. 1925. DELIĆ Mustafe RAGIB. Donji Skugrić. 1928. Teočak. 364 . u odredu od aprila 1945. Gradačac. u NOB od avgusta 1943. borac. komesar čete. Hrvat. zemljoradnik. zemljoradnik. 1924. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. u odredu od oktobra 1943. đak u odredu od avgusta 1944. DELIĆ Mahmuta NURIJA. Vučkovci. zemljoradnik. poginuo 1944. u odredu od marta 1945. DADIĆ Ilije MARKO. zemljoradnik. DELIĆ Ibre FEHIM. borac. 1914. borac. u NOB od septembra 1943. Srednja Slatina. DELIĆ Muje MUHAREM. zemljoradnik. Gradačac. u odredu od marta 1945. 1925. poginuo 1944. zemljoradnik. Strmica. Musliman. 1920. borac. Gradačac. 1925. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. DELIĆ Vehaba OSMAN.

zemljoradnik. ĐONLIĆ Mehmeda HALIL. 1926. Vida. 1924. u NOB od avgusta 1943. 1914. DUBRAVAC Mate JAKOV. u odredu od aprila 1945. Gradačac. Musliman. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Skugrić. u odredu od oktobra 1943. Tuzla. Tramošnjica. borac. Mionica. zemljoradnik. zemljoradnik. zamjenik komandanta odreda i obavještajni oficir brigade. borac. zemljoradnik. u odredu od marta 1945. u odredu od oktobra 1943. Musliman. DŽANHODŽIĆ Muhameda EDHEM. ĐUKIĆ Mihajla MARKO. u odredu od oktobra 1943. DŽINOVIĆ Kasima ĆAMIL. ĐURIĆ Luke RANKO. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. borac. borac. borac. u odredu od marta 1944. u odredu od oktobra 1943. poginuo maja 1945. Donja Zelinja. zemljoradnik. 1910. Musliman. 365 . 1920. 1923. Musliman. Skugrić. radnik. u odredu od aprila 1945. Gradačac. FAČIĆ Mehmeda MUSTAFA (MUJO). DURAKOVIĆ Saliha OSMAH. 1926. Gradačac. u odredu od aprila 1945. Vučkovci. Musliman. borac. u odredu od aprila 1945. FAČIĆ Rašida AHMED. član KPJ. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. 1929. 1918. borac. u NOB od septembra 1943. 1925. Turić. zemljoradnik. radnik. Žepče. DZEKIĆ Omera RAHMAN. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. borac. 1926. u NOB od septembra 1943. borac. Hrvat. 1926. Srednja Zelinja. Vučkovci. u odredu od oktobra 1943. poginuo septembra 1944. borac. borac. zemljoradnik. Vida. Musliman.DOGLADOVIĆ IBRAHIM. član KPJ. u NOB od maja 1943. ĐORĐIĆ Ignjata MIRKO. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. borac. borac. poginuo krajem 1944. 1927. Srbin. u odredu od aprila 1945. borac. 1923. u odredu od oktobra 1943. 1918. zemljoradnik. 1920. borac. Zvornik. Vučkovci. 1923. 1924. zamjenik komandira čete. u odredu od aprila 1945. DŽEKIĆ Sulje IBRAHIM. Pelagićevo. 1923. Donji Skugrić. Musliman. DRAGIĆ Đorđa PETAR. borac. DURANOVIĆ Osmana RIZALIJA. učitelj. zemljoradnik. Srbin. Musliman. u odredu od septembra 1944. FAČIĆ Abida RAMO. poginuo 1945. borac. Palegićevo. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u NOB od aprila 1943. zemljoradnik. poginuo juna 1946. DŽIDIĆ Osmana AHMED. EMIĆ Mehe AHMED. Srbin. ĐOGIĆ Hasana IBRAHIM. ĐURIĆ Luke MILOŠ. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. 1922. Musliman. zemljoradnik. Srbin. Musliman. DRAGIĆ Blagoja CVJETKO. Srbin. Srbin. 1925. Donja Zelinja. Musliman. Musliman. borac. Lukavac. u odredu od marta 1945. u NOB od avgusta 1943. radnik.

FAZLIČ Nesiba DŽEMAL, 1918, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. FAZLIĆ Omera ZAHID, 1925, Gradaćac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. FERHATOVIĆ Salke SALKAN, 1920, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Kulaši. FERHATOVIĆ Salke TAHIR, 1916, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Donja Međeđa. FERHATBEGOVIC Nezira BISERA, 1921, Rogatica, Muslimanka, domaćica, u NOB od januara 1944, u odredu od aprila 1944, borac. FILIPOVIĆ Steve SAVO, 1923, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. FILIPOVIĆ-TESANOVIĆ ZORKA, 1916, Skugrić, Srpkinja, domaćica u NOB od januara 1943, u odredu od oktobra 1943, bolničarka. GAGULIĆ Marijana ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GAGULIC Ive JOZO, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac, poginuo 1945, Bosanski Samac. GARIĆ OMER, 1902, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Gojka GAVRO, 1905, Samarevac, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. GAVRIC Boze IGNJAT, 1922, Pelagicevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Srnice. GEGIĆ Gavre ĐORĐE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka MILAN, 1923, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GEGIĆ Stanka SPASOJE, 1925, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. GIBIĆ Ahme ALIJA, 1912, Ledenice, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. GLAVAŠ MILE, 1910, Hrvat, geometar, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1944, načelnik štaba odreda, član KPJ. GLUHIĆ Mujačina AHMED, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Ledenice. GLUHIĆ Ćamil OSMAN, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Zvornik. GRADASĆEVIĆ Derviša ADNAN, 1930, Gradaćac, Musliman, đak u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Bosanska Bijela. GRADASĆEVIĆ Hajre NASIR, 1924, Gradaćac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944, Orašje. GRO MIC Muharema EDHEM, 1914, Gradaćac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.

366

GROMIĆ Muharema FADIL, 1918, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. GUBAUEVIC Sejne HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandira čete. GUBAUEVIC Sejne MUHAREM »Cihan«, 1928, Gradačac, Musliman, u odredu od oktobra 1943, borac. HAFIZOVIC Hakije MUSTAFA, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, vodnik. HAFIZOVIC Regiba SEAD, 1927, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HALILOVIĆ Rame AGO, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac, poginuo 1944, Majevica. HALILOVIĆ Sadika FEHIM, 1922, Gradačac, Musliman, đak u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, član SKOJ-a. HALILOVIĆ Bege IBRAHIM, 1921, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, vodnik voda. HALILOVIĆ Ahmeta KEMAL 1922, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od 1942, u odredu od oktobra 1943, rukovodilac SKOJ-a, član KPJ. HALILOVIĆ Halila MEHMED, 1922, Donja Međcđa, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HALILOVIĆ Ibre OSMO, 1926, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HANIĆ Hasana AHMET, 1912, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, umro 1974. HANIC Osmana BEGO, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. NAHIC Osmana HUSO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo februara 1944. Graćanica. HANIĆ Ahmeta MUJO, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HANIĆ Salkana MUJO, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HAPADŽIĆ Bajre MUJO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANBAŠIĆ Ibrahim EJUB, Lukavac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac. HASANOVIC Saliha IBRAHIM, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HASANOVIC Muje MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASANOVIC Ibre MEHO, 1921, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac.

367

HASANOVIĆ Muje SULEJMAN, 1922, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od novembra 1944, borac. HASELJIĆ Muharema ADEM, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1945, borac. HASELJIĆ Osmana FEHIM, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 1944, Brčko. HASELJIĆ Alije HASIB, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HASELJIĆ Omera MUNIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1950. HASELJIĆ Sadika SAMID, 1925, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HASIĆ Huseina SULJO, 1920, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo 5. 5. 1945. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Alije HUSO, 1911, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HADŽIMUHAMEDOVIĆ Samida IBRAHIM, 1918, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Orašje. HADŽIMEHMEDOVIĆ Mehmeda ZIJO, 1902, Gradačac, Musliman, trgovac, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza EMIN, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HADŽIOSMANOVIC Idriza HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HEĆIMOVIĆ Huse AHMO, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta FEHIM, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HEĆIMOVIĆ Ahmeta EMIN, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac, poginuo jula 1944, Ledenice. HERCINOVIĆ Alije RIZAH, 1918, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. HODŽIĆ Huseina HUSEIN, 1923, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HODŽIĆ Rame IBRAHIM, 1915, Jasenica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HOJNIĆ Ibrahima RAHMAN, 1924, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda DŽEMAL, 1925, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembral943, u odredu od oktobra 1943, borac. HRUSTIĆ Mehmeda OSMAN, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. HUREMOVIĆ Ibrahima MUSTAFA, 1915, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. HUREMOVIĆ Salke SALIH, 1926, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, RVI.

368

HUSEINBAŠIĆ Himze HALIL, 1928, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. HUSEINBAŠIĆ Smaje JASIM, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od februara 1944. borac. HUSEINBAŠIĆ Omera MEŠA, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, borac, RVI. HUSEINBAŠIĆ Emina MUHIDIN, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. HUSELJIĆ Smaje AHMET, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. HUSELJIĆ Bajre AKIF, 1920, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od novembra 1943, komandir čete, član KPJ. HUSELJIĆ Alije NURIF, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, umro od posledica smrzavanja, maja 1944, Lebršnik. HUSKIĆ Sulje MERSED, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od februara 1944, borac, poginuo marta 1945, Ozren. IBRAHIMBEGOVIĆ Mustafe OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, u m r o 1957. IBRAHIMOVIĆ Hasana HASAN, 1929, Donja Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1944, borac. IBRELJIĆ Redžepa JUSUF, 1909, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. ILJAZOVIĆ Muje SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, umro 1948. IMAMOVIĆ Nešeta SAFET, 1930, Gradačac, Musliman, đak, u NOB od septembra 1943, u odredu od aprila 1944, kurir. INKIĆ Mehe IDRIZ, 1926, Gradačac, Musliman, radnik u odredu od oktobra 1944, borac, umro 1965. INKIĆ Pašage MUHAREM, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ISLAMOVIĆ Ibrahima SALIH, 1916, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. IVANOVIĆ Mike MIKAILO, 1926, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odreduod aprila 1945, borac. IVANČIČEVIĆ Cvijana KRSTO, 1927, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo u jesen 1944, Brčko. IVANĆIĆEVIĆ Cvijana MILORAD, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944, Pelagićevo. IVIĆ Nike JURE, 1921, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. IVIĆ Nike MARJAN, 1924, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAHIĆ Alage MEHO, 1922, Jelovče Selo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac.
24

369

JAŠAREVIĆ Ahmeta ABDULAH, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1944. JAŠAREVIĆ Ahmeta AGO, 1922, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Ahmeta HASIB »Hasko«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. JAŠAREVIĆ Mehe HAZIM, 1924, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, komesar čete, član KPJ. JAŠAREVIĆ Mehmeda IBRAHIM, »Brajče«, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Ibre JUSUF, 1921, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Mehmeda ALJO, 1922, Gradčac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JAŠAREVIĆ Alage SAKIB, 1928, Gradačac, Musliman, đak, u odredu od aprila 1944, borac. JELEČEVIĆ Nike PERO, 1915, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Pere MILOŠ, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila RAJKO, 1919, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Mihajla RISTO, 1921, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JEREMIĆ Danila ŽIVKO, 1913, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od februara 1945, borac. JEŠIĆ Sime ILIJA, 1932, Srnice, Srbin, đak, u odredu od oktobra 1944, borac, u m r o 1975. JOSIPOVIĆ Marijana IVO, 1923, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. JOVANOVIĆ Janka BOGOLJUB, 1907. Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od oktobra 1943, u odredu od aprila 1944, borac, poginuo maja 1944, Pelagičevo. JOVANOVIĆ Pere MILENA, »Buca«, 1928, Gradačac, Srpkinja, domaćica, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. JOVANOVIĆ Janka PERO, 1924, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. JOVANOVIĆ Janka VASO, 1920, Pelagičevo, Srbin, zemljoradnik, avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja gičevo. u NOB od 1944, Pelau NOB od 1944, Pela-

JOVIČEVIĆ Damjana SAVO, 1907, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, član KPjf, borac. JUKAN Hasana HASAN, 1925, Kerep, Musliman, zemljoradnik, u odredu od novembra 1943, borac. JURIĆ Marka JURO, 1922, Orlovo Polje, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac.

370

KADIĆ Nedžiba HUSEIN, 1922, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od januara 1945, borac. KADIĆ Mehmeda IBRAHIM, 1920, Sibovac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KADIĆ Ahmeta MUHAREM, 1924, Sibovac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od decembra 1944, borac. KADIĆ Osmana OSMAN, 1919, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča. KALINOVIĆ Cvijetka NEDELJKO, 1925, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Kasima HADŽIB, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KAMBEROVIĆ Rame ŠAHMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. KARIĆ Hasana OSMAN, 1921, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIĆ Ahmeta ZAIM, 1927, Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. KARIŠIK Šabana AMIR, 1929, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KARIŠIK Šabana HAMID, 1927, Bare, Rudo, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEŠAN Šeće MUJO, 1922, Cajniče, Musliman, radnik, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KEVRIĆ Hašima ALIJA, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo septembra 1944, Špionica. KLOPIĆ Paše RAGIB, 1916, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KLOPIĆ Ahme SAMID, 1927, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KNEŽEVIĆ Tode PERO, 1921, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KNEŽEVIĆ Đorđa TODOR, 1915, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od septembra 1944, borac, poginuo marta 1945. KNEŽEVIĆ Lazara ŽIVKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete, član KPJ. KOLAREVIĆ Ahmeta AVDO, 1926, Vida, Musliman, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. KOPIĆ Ive JURO, 1928, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. KOVAČ žife SULJO, 1915, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KOSANIĆ Milana NEDO, 1925, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Modriča.

371

KRDŽIĆ Bećira MEHO, 1921, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1945, Prud. KRDŽIĆ Agana SULJO, 1925, Rajska, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KRDŽIĆ Saliha RAMO, 1926, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Odžak. KUJRAKOVIĆ Fejze OSMAN, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUJRAKOVIĆ Muje REDŽO, 1922, Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KUKULJEVIĆ Huseina ALMAZ, 1897, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Muje IDRIZ, »Husein«, 1927, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KUNIĆ Alije RAIF, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Latifa DŽEMAL, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo maja 1943, Odžak. KURBAŠIĆ Muje ALIJA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Ahmeta BEĆIR, 1926, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Halila HASAN, 1925, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odreduod oktobra 1943, borac. KURBAŠIĆ Hasana MUSTAFA, 1924, Vučkovci, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAKIĆ Milivoja BLAGOJE, 1924, Srbin, zemljoradnik, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo januara 1945, Zvornik. LAKIĆ Milivoja JOVO, 1926, Srnice, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LAZIĆ Obrada IGNJO, 1926, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od septembra 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo marta 1945, Jelik. LAZIĆ Vase ILIJA, 1922, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, u odredu od oktobra 1943, mitraljezac. LAZIĆ Marka JOVO, 1922, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Đure NIKO, 1914, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LAZIĆ Obrada VOJO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od januara 1944, zamjenik komandanta odreda, član KPJ. LIPOVAĆ Osmana HASAN, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od marta 1944, borac. LOJIĆ Rame EDHEM, 1926, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac.

372

LOJIĆ Rame IBRAHIM, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LOJIĆ Hadžiba MUSTAFA, 1930, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. LUČIĆ Bone STJEPAN, 1922, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo avgusta 1944, Krepšić. LUKIĆ Pane PETAR, 1912, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od avgusta 1944, borac, poginuo decembra 1943, Kožuhe. LUKIĆ Nike VASO, 1920, Tolisa, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. LUŠNIČKIĆ Džefra ZAHID, 1924, Vućkovci, Musliman, u NOB od 1943, u odredu od oktobra 1943, komandir čete. LJUBIĆ Jure MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo jula 1944, Teslić. UUBOJEVIĆ Cvjetka DANILO, 1923, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, pomoćnik komesara čete, član KPJ. MAHMUTOVIĆ Muniba RAMO, 1922, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAHMUTOVIĆ Muharema MUSTAFA, 1927, Gornje Srnice, Musliman, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima BEGAN, 1918, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac. MAJSTOROVIĆ Ibrahima HALIL, 1916, D. Zelinja, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, zamjenik komandanta bataljona, član KPJ, poginuo maja 1945, godine. MARJANOVIĆ Marka ANTO, 1925, Tramošnjica, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MARJANOVIĆ Koste CVJETKO, 1910, Krečane, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAJRANOVIĆ Jove SIMO, 1911, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od aprila 1945, borac. MAŠIĆ Mehmeda ADEM, 1927, Vida, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo juna 1944, Kulaši. MAŠIĆ Osmana SAFET, 1925, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac. MAŠIĆ Osmana SAKIB, 1927, Vida, Musliman, đak, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo aprila 1944, Sekovići. MATANOVIĆ Nike ILIJA, 1922, Turić, Hrvat, student, u odredu od oktobra 1943, komesar bataljona, član KPJ. MATANOVIĆ Nike MATO, 1920, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945. MATANOVIĆ Ive ΤΟΜΟ, 1924, Turić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha FEHIM, 1910, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo, 1944, Bosanski Samac. MEHMEDČEHAJIĆ Abdulaha MEHMEDALIJA, 1912, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona.

373

1908. poginuo 1944. MEHINOVIĆ Hasana HUSEIN. u odredu od aprila 1945. Vida. Musliman. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od decembra 1943. borac. borac. borac. 1924. Srnice. borac. Vida. MEHIĆ Hasana SALIH. u odredu od februara 1945. Tramošnjica. zemljoradnik. MESANOVIĆ Ahme RAGIB. Donji Skugrić. 1916. Srbin. Musliman. Musliman. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. Musliman. Gradačac. Musliman. MIJIĆ Pere MARKO. desetar. u odredu od decembra 1943. desetar. u odredu od februara 1945. MEHMEDIČEVIĆ Smaila IBRAHIM. borac. u odredu od aprila 1945. Mušići kod Gradačca. borac. u NOB od avgusta 1943. borac. u odredu od proljeća 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. radnik. MIĆIĆ Mije MIJO. u odredu od oktobra 1943. MIĆIĆ Mirka ĐORĐE. u odredu od oktobra 1943. MEHIĆ Hasana HUSEIN. Tramošnjica. Srbin. Gradačac. Hrvatica. u odredu od aprila 1945. 1926. u odredu od aprila 1945. Musliman. Gradačac. u NOB od jula 1943. Gradačac. Srbin. »Tunjo«. 374 . poginuo novembra 1944. 1927. borac. domaćica. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. 1925. 1917. zemljoradnik. Donji Skugrić. Donji Skugrić. Vučkovci. zemljoradnik. Musliman. MEŠIĆ Ibre UZEIR. zemljoradnik. Musliman. Gradačac. Musliman. MIJIĆ Stjepana ANTO. borac. zemljoradnik. 1927. borac. zemljoradnik. 1923. MIKULIĆ Ive MANDA. Mionica. u NOB od septembra 1943. Mionica. MIĆIĆ Todora TODOR. MESANOVIĆ Muje JUSUF. 1919. zemljoradnik. borac. radnik. u NOB od jula 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. MEJREMIĆ Emina SADIK. 1922. Musliman. Vida. zemljoradnik. 1923. Donji Skugrić. 1921. 1923. zemljoradnik. borac. MEJREMIĆ Muharema FADIL. borac. u odredu od novembra 1943. MEJREMIĆ Nurije NUSRET. MILAKOVIĆ Cvijetina MILO. zemljoradnik. zemljoradnik. Gradačac. MESANOVIĆ Ahmeta SAFET. Tramošnjica. 1926. u odredu od februara 1945. zemljoradnik. borac.MEHMEDČEHAJIĆ Muje ŠALIM. 1928. 1926. u odredu od aprila 1945. MEHIĆ Huseina ADEM. u NOB od septembra 1943. borac. Srbin. 1920. Hrvat. zemljoradnik. zemljoradnik. MIKIĆ Boška JOVO. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. 1923. zemljoradnik. Srbin. borac. Tramošnjica. radnik. 1913. MEHIĆ Džemala ADEM. zemljoradnik. Gradačac. 1904. u NOB od septembra 1943. Gradačac. 1925. 1924. Rahić. Hrvat. Musliman. Hrvat. borac. MIĆIĆ Mije MATO. borac. u odredu od aprila 1945. Musliman.

u NOB od juna 1943. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Srbin. u odredu od novembra 1943. Srpkinja. MILIČEVIĆ Lazara ČVIJETIN. 1909. borac. komesar bataljona. MILUTINOVIĆ Stanka NIKO. Srbin. zemljoradnik. MILIČEVIĆ Rade RADOVAN. MITROVIĆ Steve MITAR. u odredu od oktobra 1943.MILANKOVIĆ Gruje BOŽO. Srnice. poginuo juna 1944. Gradačac. Srbin. borac. Šiprage. borac. Musliman. borac. umro 1953. zemljoradnik. Donji Skugrić. borac. MILIČEVIĆ Dragića RAJKO. borac. borac. Srbin. u odredu od aprila 1945. MUJIĆ Mustafe IBRAHIM. Pelagićevo. u NOB od avgusta 1943. borac. Pelagićevo. Srbin. radnik. Samarevac. MUJČINOVIĆ Hase MUJO. Musliman. Musliman. Gradačac. 1919. u NOB od septembra 1943. 1921. Gradačac. borac. 1925. u odredu od aprila 1945. MUJIĆ Redžepa EŠREF. Musliman. Srbin. u odredu od oktobra 1943. MITROVIĆ Jove SIMO. Srnice. Musliman. Rajska. Pelagićevo. Gradačac. desetar. u odredu od aprila 1945. MILIČEVIĆ Mihajla MIHAJLO. u odredu od aprila 1945. 1925. MORANJAK Muje HUSEIN. član KPJ. borac. MIŠIĆ Jove MILOŠ. 1925. 1915. u odredu od aprila 1943. borac. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. 1923. u odredu od oktobra 1943. Srbin. borac. zemljoradnik. domaćica. Srnice. Srbin. desetar. Donji Skugrić. Srbin. u odredu od oktobra 1943. 1916. Srnice. 1928. Zelinja. u NOB od septembra 1943. Srpkinja. zemljoradnik. MITROVIĆ Miće BOSA. Gradačac. 1925. 1922. u odredu od septembra 1943. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od decembra 1944. član SKOJ-a. borac. u odredu od septembra 1944. 1913. borac. zemljoradnik. 375 . zemljoradnik. 1924. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. poginuo januara 1944. MILIČEVIĆ Steve SAVKA. Donji Skugrić. domaćica. u NOB od septembra 1943. MIŠIĆ Miće JOVAN. borac. MITROVIĆ Miće NEDO. Srbin. MUJEŠIĆ Sadika HAŠIM. borac. 1923. Srnice. zemljoradnik. 1923. Srbin. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. 1922. u odredu od aprila 1945. Mionica. borac. 1920. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. umrla 1968. u NOB od septembra 1943. Srbin. Donji Skugrić. MUJANOVIĆ Redže BAJRO. zemljoradnik. 1924. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. član SKOJ-a. MLINAREVIĆ Jove MILAN. Musliman. zemljoradnik. Donji Skugrić. Musliman. MORANJAK Muje HASAN. u odredu od marta 1945. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. 1922. 1913. zemljoradnik. Donji Skugrić. u odredu od novembra 1943. MITROVIĆ Đokana JOVAN. 1923. radnik. u odredu od oktobra 1943.

1925. u odredu od januara 1944. Srbin. borac. borac član KPJ. Gradačac. Mionica. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. Jelovče Selo. borac. MULAVDIĆ Avde Fadil. komandir čete. Musliman. borac. u odredu od februara 1945. u NOB od septembra 1943. Srbin. Tramošnjica. Musliman. MUJDANOVIĆ Muje SABIT. Musliman. borac. zemljoradnik. NAKIČEVIĆ Mehe BAJRO. 1922. Musliman. MURATOVIĆ Halila MEHMED. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. borac. MUJKNANOVIĆ Osmana SMAIL. Zelinja. MUJKANOVIĆ Ahmeta DŽEMAL. Mionica. borac. 1922. Vučkovci. Musliman. 1919. Musliman. Srnice. u NOB od novembra 1943. 1926. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. Musliman. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. 1921. radnik. NOVAKOVIĆ Mihajla PERO. Donji Skugrić. MUMINOVIĆ Hasana ĆAMIL. 1914. poginuo decembra 1943. radnik. zemljoradnik. 1924. u odredu od aprila 1945. MULAVDIĆ Osmana GALIB. zemljoradnik. Gradačac. Musliman. u odredu od aprila 1945. 1916. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. MULALIĆ Huseina MERSED. Musliman. Hrvat. borac. borac. u odredu od januara 1944. 1928. borac. MULAHALILOVIĆ Huse REŠAD »RESKO«. borac. radnik. radnik. zemljoradnik. u NOB od septembra 1943. NIKIĆ Boška JOVO. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. u odredu od oktobra 1943. 1916. Srbin. Musliman. 1911. Musliman. NIKIĆ Boška JELISIJE. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Tolisa. borac. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. 1921.MUJIĆ Alije MUJO. MUJKANOVIĆ Hasana RAIF. 1924. borac. Mionica. borac. 1926. u odredu od aprila 1945. borac. 1914. borac. MUJKANOVIĆ Hasana OSMAN. Gradačac. u odredu od februara 1945. 376 . Mionica. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. Vučkovci. Srbin. MURATOVIĆ Smaje OSMAN. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. borac. NEZIĆ Nazija BEGO. u odredu od oktobra 1943. Goražde. poginuo marta 1946. MUJKANOVIĆ Muharema MUSTAFA. 1926. Musliman. borac. Musliman. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. 1924. u NOB od avgusta 1943. 1919. zemljoradnik. 1928. zemljoradnik. borac. borac. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. Gradačac. 1925. Gradačac. 1927. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. Musliman. NADAREVIĆ Marka IVO. MULAHALILOVIĆ Sulje IDRIZ. NOVAKOVIĆ Novaka JOVO. u odredu od oktobra 1943. 1924. Musliman. borac. Donji Skugrić. u odredu od novembra 1944. Mionica. Tolisa. NOVAKOVIĆ Simeuna BOŠKO.

u odredu od oktobra 1943. PEJKIĆ Jove JOCO. OMERAGIĆ Ahmeta HAS1B. u NOB od septembra 1943. 377 . u odredu od aprila 1945. borac. 1926. Musliman. Gradačac. Srbin. Ledenice. poginuo maja 1944. sekretar SKOJ-a u četi. zemljoradnik. Brčko. 1918. NOVALIĆ Hamida ŠEFIK. 1926. Gračanica. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1921. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. Musliman. član KPJ. Donja Zelinja. borac. OMERĆIĆ Hase MEHO. Brčko. OMIĆ Redže ZAIM. Gradačac. borac. Pelagićevo. Musliman. OMERĆIĆ Mehe MURAT. Rajska. 1926. PEJKIĆ Jove RANKO. OKANOVIĆ Mehmeda LATIF. zemljoradnik. borac. u odredu od aprila 1945. u odredu od decembra 1944. zemljoradnik. Gradačac. Lukavac. OMIĆ Emine FAJKO. 1919. borac. u NOB od septembra 1943. borac. Musliman. borac. 1911. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. Donje Krečane. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Musliman. Musliman. Musliman. Srbin. Gradačac. član SKOJ-a. 1927. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. borac.NOVALIĆ Hasana ALMAZ. Mionica. PAVLOVIĆ Toše VOJKO. 1926. 1924. 1925. PEJKIĆ Pavla PERO. Lukavac. đak. borac. Mionica. borac. đak. u odredu od januara 1944. zemljoradnik. Musliman. 1910. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1926. u NOB od juna 1943. Srbin. zemljoradnik. borac. borac. u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. Ledenice. u NOB od septembra 1943. član SKOJ-a. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. OMERĆIĆ Ibre MEHMED. NOVALIĆ Muharema HUSEIN. Musliman. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. 1925. zemljoradnik. Srbin. komandant bataljona. desetar. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. 1927. Gradačac. PEBIĆ Tome JOVAN. Mionice. poginuo februara 1944. 1920. borac. PAVLOVIĆ Paje ĐURO. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1943. OSMANLIĆ Hasana SMAJO. Srbin. Srnice. borac. 1933. 1926. Musliman. član SKOJ-a. zemljoradnik. Musliman. 1925. 1920. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. Pelagićevo. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. poginuo avgusta 1944. u odredu od marta 1945. 1923. Srbin. Pelagićevo. poginuo oktobra 1944. PEŠALIĆ Osme OSMAN. OMEROVIĆ Kasima RAMIZ. zemljoradnik. Dubrave. borac. PEŠALIĆ Nesiba IBRAHIM. Pelagićevo. borac. u odredu od oktobra 1944. 1926. u odredu od septembra 1944. poginuo aptila 1944. borac. u NOB od juna 1943. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. u NOB od septembra 1943. u odredu od decembra 1943. Musliman. Musliman. Monica. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 1925. Mionica. član SKOJ-a. OMEROVIĆ Arifa RESKO. borac. borac. borac. NOVALIĆ Sulejmana ISMET. OMEROVIĆ Emina EMIN.

zemljoradnik. Gradačac. domaćica. borac. Srbin. Srnice. đak. 1922. u odredu od aprila 1945. đak. Gornje Selište. . u odredu od oktobra 1943. Tolisa. u odredu od oktobra 1943. 1926. Gradačac. član SKOJ-a. zemljoradnik. Musliman. Srbin. Donji Skugrić. borac. 1926. u NOB od jula 1944. u odredu od aprila 1945. Tolisa. Tolisa. zemljoradnik. 1928. poginula jula 1944. borac. PETKOVIĆ Dragutina BORO. Musliman. zemljoradnik. u odredu od aprila 1945. u odredu od novembra 1944. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. PELAGIĆ Đoke SAVO. Srnice. Srbin. 1927. Srbin. borac. RELIĆ Vasilija MILKA. u odredu od aprila 1944. SAILOVIĆ Save STOJAN. RISTIĆ Blagoja MILAN. borac. Mionica. Gradačac. Gornja Zelinja. borac RVI. 1927. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. odredu odredu februaodredu PETKOVIĆ Andrije UUBOMIR. u NOB od septembra 1943. PERIĆ Borislava MILO RAD. 1927. Pelagićevo. u od decembra 1944. borac. 1927. u odredu od oktobra 1943. 1924. Musliman. borac. 1920. borac. 1920. RVI. zemljoradnik. borac. Musliman. Srbin. borac. đak. Srbin. Musliman. zemljoradnik. SAHAĆIĆ Zaima GALIB. Gradačac. Srpkinja. PERIĆ Dušana MLADEN. borac. član KPJ. PERIĆ Milana PAVLE. 1922. borac. RAMIĆ Avde MEHMED. 1921. 1927. Muslimanka. PERIĆ Mitra NIKO. Srbin.PEKARIĆ Muharema MUJO. zemljoradnik. borac. Mionica. RELIĆ Vasilija DARA. u odredu od ra 1945. 1910. Srbin. Gornje Selište. borac. u NOB od avgusta 1943. Donji Skugrić. PETROVIĆ-MIĆIĆ Jovana VASILIJE. borac. u odredu od otobra 1943. Srbin. zemljoradnik. borac. u NOB od avgusta 1943. Mionica. PELEŠEVIĆ Mahmuta ALIJA. Pelagićevo. Srpkinja. RABIĆ Huseina MUSTAFA. u odredu od decembra 1943. zemljoradnik. 1925. u odredu od aprila 1944. POBRIĆ Mehe ADEM. u odredu od aprila 1945. Srbin. u odredu od oktobra 1944. borac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. SARAJLIĆ Ismeta NAZIF. u odredu od oktobra 1943. REJZOVIĆ Džemala SANIJA. član SKOJ-a. Musliman. komesar bataljona. RADULOVIĆ Steve PETAR. Tešanj. 1927. kurir. Pelagićevo. zemljoradnik. Tolisa. 1921. 1920. borac. Srbin. u od aprila 1945. 1916. Srbin. referent saniteta. zemljoradnik. borac. radnik. zemljoradnik. RADIĆ Koste ANĐELKO. Tešanj. u od aprila 1943. RISTIĆ Mihajla ANĐELKO. Musliman. đak. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. 1929. poginuo jula 1944. 1927. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. u odredu od aprila 1945. borac. Srbin.

Porebrice. zemljoradnik. u odredu od 1944. 1924. borac. Tolisa. Vučkovci. u NOB od septembra 1943. zemljoradnik. borac. Samarevac. umro 1966. SAVIĆ Save ĐORĐE. zemljoradnik. Jelovče Selo. domaćica. u odredu od oktobra 1943. borac. Musliman. zemljoradnik. u NOB od jula 1943. 1927. zemljoradnik. 1919. Mionica. borac. poginuo decembra 1943. Musliman. Musliman. 1927. u odredu od aprila 1945. Pelagićevo. SAVIĆ Maksima DRAGO. Mionica. borac. 1928. u odredu od oktobra 1943. Mionica. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1917. borac. poginuo oktobra 1944. Teslić. poginuo jula 1944. SENDIĆ Mehmeda RASIM. SENDIĆ Kasima MEHMED. član KPJ. Musliman. Srbin. u odredu od aprila 1945. član KPJ. SEJDIĆ Redžepa MUJO. Mionica. u odredu od oktobra 1943. 1924. borac. 1927. 1922. borac. borac. zemljoradnik. SELIMOVIĆ Bećira MUSTAFA. kurir. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. u odredu od decembra 1943. u odredu od oktobra 1943. borac. borac. SEJDIĆ Osmana OMER. u NOB od avgusta 1943. Musliman. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Tolisa. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. borac. 1925. u odredu od oktobra 1943. u odredu od januara 1945. SENDIĆ Smaila EDHEM. Porebrice. Jelovče Selo. Srpkinja. Srbin. Srbin. 1920. Mionica. 379 . u NOB od avgusta 1943. u NOB od avgusta 1943. Musliman. SELIMOVIĆ Muje FATA. SELIMOVIĆ Huse ŠEĆO. Musliman. 1918. u odredu od marta 1945. Srbin. Gradačac. »Meho«. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. borac. borac. SIMEUNOVIĆ Đorđa ŽARKO. 1921. Porebrice. u NOB od avgusta 1943. SAVIĆ Mihajla STOJAN. u odredu od oktobra 1943. Mionica. zemljoradnik. 1927. u odredu od aprila 1945.SAVIĆ Mihajla ANDRIJA. 1927. zemljoradnik. radnik. RVI. SEJDIĆ Muje SELIM. Mionica. Gradačac. Jelovče Selo. SELIMOVIĆ Muje MEHO. Musliman. Srbin. Musliman. 1923. Musliman. zemljoradnik. borac. Srnice. u odredu od septembra 1944. intendant bataljona. Musliman. u odredu od marta 1943. SEJDIĆ Osmana MEHMED. 1906. borac. borac. SIMEUNOVIĆ Maksima CVIJETIN. 1923. SELIMOVIĆ Avde AHMO. SELIMOVIĆ Ahmeta MUSTAFA. zemljoradnik. Srbin. SAVIĆ Maksima DANKO. zemljoradnik. 1923. Muslimanka. poginula 1946. Musliman. SEJDIĆ Ibrahima HUSEIN. borac. Musliman. u odredu od januara 1945. 1925. u odredu od aprila 1944. 1919. 1920. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u NOB od oktobra 1943. 1922. u NOB od 1943. Pelagićevo. Srbin. Tolisa. SIMEUNOVIĆ Maksima RADO. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Gradačac. SENDIĆ Smaila DŽEVDET. borac.

Čemerno kod Gacka. umro 1970. 1907. u NOB od avgusta 1943. zemljoradnik. Gradačac. Hrvat. Kulaši. Županja. Srnice. radnik. 1925. SMAJIĆ Smaje AHMED. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. Musliman. u odredu od marta 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. Gradačac. u odredu od oktobra 1943.umro 1962. SIMIĆ Todora MILAN. Gradačac. . borac. Mionica. Gradačac. radnik. 1925. borac. SIMIĆ Vasilije NENAD. u odredu od oktobra 1943. SKENDEROVIĆ Muje HUSEIN. Musliman. Gradačac. Pelagićevo. u odredu od aprila 1945. SIVIĆ Avde ZAHID. 1925. SOFIĆ Koste SMAILO. 1917. u odredu od oktobra 1943. ekonom čete. SMAJLOVIĆ Ibre RAMIZ. u odredu od oktobra 1943. u NOB od avgusta 1943. 1924. Musliman. SKENDEROVIĆ Ibrahima SMAJO. zemljoradnik. u odredu od januara 1944. 1912. borac. Srbin. 1911. umro 1954. godine. u NOB od avgusta 1943. borac. vodnik voda. u odredu od oktobra 1943. vodnik voda. borac. borac. 1925. u NOB od septembra 1944. borac. SIMIĆ Vasilije JOVO. Muslimau. u odredu od oktobra 1943. borac. zemljoradnik. Gradačac. član SKOJ-a. SKENDEROVIĆ Nurije HUSNIJA. SKENDEROVIĆ Nurije HUSREF. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1944. član SKOJ-a. SMAJIĆ Mustafe ĆAMIL. u NOB od avgusta 1943. u odredu od oktobra 1943. Musliman. Gradačac. umro 1960. Srbin. Musliman. član KPJ. SLOBOĐANAC ALEKSANDAR. u odredu od aprila 1945. borac. radnik. Musliman. 1922. član KPJ. radnik. SINANOVIĆ Nurije FAJKO. SMAJLOVIĆ Selima ŠAHMAN. borac. SIVIĆ Jasima HASAN. SIVIĆ Dede OSMAN.SIMIĆ Koste KOŠTA. Musliman. u odredu od oktobra 1943. đak. zemljoradnik. radnik. Skugrić. Musliman. 1919. Musliman. u NOB od avgusta 1943. u NOB od septembra 1943. SOKOLJAK Mehmeda MEHO. Musliman. Gradačac. radnik. 1913. 1922. zemljoradnik. 1893. borac. 380 . zemljoradnik. Musliman. borac. desetar. Musliman. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. radnik. Gradačac. komandir čete. SINANOVIĆ Mehe SULEJMAN. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. u NOB od oktobra 1943. SPAHIĆ Halila OMER. borac. zamjenik komandira čete. SKENDEROVIĆ Muje IBRO. zemljoradnik. borac. 1929. poginuo septembra 1944. borac. Musliman. član SKOJ-a. Gradačac. SMAJIĆ Adila OSMAN. borac. zemljoradnik. Musliman. Musliman. Musliman. Srbin. u odredu od oktobra 1943. Mionica. u odredu od novembra 1943. 1926. 1923. borac. u NOB od avgusta 1943. Zelinja. u odredu od oktobra 1943. Zelinja. u odredu od aprila 1945. 1921. 1923. 1927. u odredu od decembra 1943. Pelagićevo. 1926. 1926. Srbin. radnik u NOB od septembra 1943. poginuo juna 1944. radnik. Tolisa. Gradačac. 1922. kurir. poginuo maja 1944. zemljoradnik.

1919. u odredu od decembra 1944. u odredu od oktobra 1943. STEVANIĆ RADO. borac. 1910. borac. zemljoradnik. borac. SUŠIĆ Hadžiba HASIB. u odredu od februara 1945. Musliman. u NOB od juna 1943. Srbin. SUBAŠIĆ Ibrahima NUMAN. borac. član KPJ. u odredu od aprila 1945. 1925. Srbin. 1906. STJEPANOVIĆ Ilije RADOVAN. Zvornik. poginula septembra 1944. Tolisa. ŠARKANOVIĆ Koste GOJKO. domaćica. poginuo 1945. umrla 1945. zemljoradnik. u NOB od aprila 1941. Gradačac. zemljoradnik. Musliman. STOJČEVIĆ Ljube DUŠAN. u Odredu od oktobra 1943. ŠARKANOVIĆ Sime MILOŠ. 1926. Tolisa. u NOB od juna 1943. 1910. borac. Virovitica. 1927. zemljoradnik. Pelagićevo. Pelagićevo. Srbin. Srbin. Srbin. Srbin. Srbin. u odredu od februara 1944. u odredu od aprila 1945. STOJANOVIC Mladena BOGDAN. 1919. 1916. Ćajniče. član KPJ. poginuo februara 1945. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. Pelagićevo. borac. 381 . komesar ćete. Musliman. borac. zemljoradnik. borac. 1925. u odredu od oktobra 1943. 1922. 1925. STANKO VIC Pere ĐORĐE. zemljoradnik. ŠAHDANOVIĆ Mehmeda HADŽIB. Srbin. Srbin. 1924. Vida. 1922. borac. Gradačac. SUBAŠIĆ Nurije SAMID. u odredu od oktobra 1943. RVI. u odredu od januara 1945. ŠAKIĆ Ibrahima MUHIDIN. 1926. Srbin. 1924. 1931. poginuo februara 1945.SRNA Adema MINA. Crkvina. borac. STAKIĆ Štake MILAN. komandir čete. Ledenice. STEVIĆ Duke ANICA. u odredu od februara 1944. u odredu od aprila 1945. u NOB od septembra 1943. Srbin. borac. borac. Srnice. borac. u odredu od oktobra 1943. Musliman. član KPJ. borac. 1920. zemljoradnik. borac. Osijek. u odredu od decembra 1944. Srnice. Pelagićevo. Zelinja. u odredu od oktobra 1943. borac. domaćica. Musliman. Musliman. zemljoradnik. u m r o 1973. u odredu od aprila 1945. Snagovo. zemljoradnik. Srbin. Zelinja. zemljoradnik. umro 1951. Gradačac. radnik. SULJIĆ Muje BEGO. u NOB od septembra 1943. Tolisa. borac. Pelagićevo. komandir čete. u odredu od oktobra 1944. radnik. SUŠIĆ Huseina OSMAN. STEVIĆ Ilije SAVO. ŠAKIĆ Ibrahima DŽEMIL. zemljoradnik. zemljoradnik. 1916. SUBIĆ Tome ΤΟΜΟ. Vučkovci. Muslimanka. borac. zemljoradnik. Samarevac. borac. Musliman. zemljoradnik. službenik. Srpkinja. u odredu od oktobra 1943. u odredu od oktobra 1943. 1926. u odredu od 1944. 1923. zemljoradnik. član KPJ. Graćanica. u odredu od aprila 1945. STJEPANOVIĆ Đorđa GOSTO. 1922. Srbin. u NOB od 1943. 1925. u odredu od aprila 1945. Ledenice. Vučkovci. Tolisa. u NOB od avgusta 1943. STEVIĆ Save SAVO. STANIĆ Ostoje TRIVO. Stopići. đak. poginuo 1945. zemljoradnik.

Gradačac. Musliman. ŠIBONJIĆ Alije ŠEFIK. Zelinja. zemljoradnik. borac. Musliman. zemljoradnik. u NOB od avgusta 1943. komesar odreda. komandir čete. Zelinja. član KPJ. 1926. u odredu od aprila 1945. komesar bataljona. Kerep. VIDAKOVIĆ Nike PETKO. zemljoradnik. poginuo avgusta 1944.ŠARKANOVIĆ Sime PERO. . ŠEHIĆ Osmana BAJRO. Zelinja. TALETOVIĆ Rame IBRAHIM. u odredu od aprila 1945. Gračanica. borac. borac. radnik. 1925. TEŠIĆ Gavre BOŽO. u odredu od aprila 1944. TALETOVIĆ Huse OSMAN. Jelovče Selo. TUFEKČIĆ Sejfe MEHMEDALIJA. u odredu od marta 1945. borac. u NOB od avgusta 1943. Srbin. u NOB od avgusta 1943. Gradačac. u odredu od oktobra 1943. Gradačac. Srbin. VEHABOVIĆ Muhibije MEHMED. borac. borac. Mionica. u odredu od februara 1943. Srnice. Musliman. TERZIĆ Hasana SUUO. zemljoradnik. TASLIDŽIĆ Džemala EŠREF. Džemala EKREM. u NOB od avgusta 1943. u NOB od juna 1943. 382 . zemljoradnik. u odredu od oktorbra 1943. u odredu od oktobra 1943. u odredu od aprila 1945. u odredu od aprila 1945. zemljoradnik. Zvornik. Gradačac. u odredu od novembra 1943. poginuo februara 1944. Musliman. na Majevici. borac. VUKOVIĆ Rašida MUSTAFA. zemljoradnik. 1912. u NOB od avgusta 1943. Vida. zemljoradnik. Zelinja. komesar čete. borac. borac. zemljoradnik. u odredu od novembra 1943. đak. Pelagićevo. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. Musliman. u NOB od septembra 1943. TOMIĆ Pere PETAR. 1916. u odredu od oktobra 1943. Musliman. 1926. 1925. u odredu od oktobra 1943. zemljoradnik. TERZIĆ Mustafa DŽEMAL. 1927. borac. RVI. Skugrić. 1922. ŠARKANOVIĆ Cvijetina VASO. Musliman. TASLIDŽIĆ. TEŠANOVIĆ Alekse BLAŽAN. radnik. 1926. Odžak. Musliman. u odredu od oktobra 1943. ŠEĆIĆ Mehmeda MEHMEDALIJA. u odredu od oktobra 1943. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. 1921. borac. borac. Pelagićevo. 1915. Tolisa. zemljoradnik. u NOB od jula 1941. 1925. radnik. borac. 1920. Musliman. borac. Musliman. 1920. član KPJ. u odredu od oktobra 1943. Srbin. zemljoradnik. 1925. Musliman. poginuo februara 1945. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1943. 1925. član KPJ. umro 1945. Srbin. Musliman. Srbin. u odredu od septembra 1943. TALETOVIĆ Huseina OMER. zemljoradnik. borac. Gradačac. 1925. Gradačac. 1926. Musliman. 1925. poginuo maja 1945. TOKIĆ Muje ABID. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. umro 1976. član KPJ. Zelinja. TALETOVIĆ Hasana MUHAREM. 1915. borac. borac. brico. Musliman. Skugrić. Srbin. u NOB od avgusta 1943. 1923.

ZARIĆ Cvijetina ĐORĐE, 1926, Skugrić, Srbin, zemljoradnik, u odredu od marta 1945, borac, u m r o 1956. ZARIĆ Zarije PERO, 1910, Palegićevo, Srbin, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1944, borac. ZUKIĆ Hašima HAMID, 1926, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od oktobra 1943, borac, RVI. ZUKIĆ Muje HASAN, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo oktobra 1944, na Romaniji. ZUKIĆ Nedžiba MEHMED, 1924, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u odredu od oktobra 1943, borac. ZUKIĆ Hašima RAMO, 1923, Gradačac, Musliman, zemljoradnik, u NOB od avgusta 1943, u odredu od oktobra 1943, borac, poginuo novembra 1944, Rahic. ZULEJHIĆ Emina HASAN, 1920, Gradačac, Musliman, radnik, u odredu od decembra 1943, borac, poginuo marta 1945, Rukvik. ŽIVKOVIĆ Živka ĐOKO, 1919, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, poginuo aprila 1945. ŽIVKOVIĆ Živka KOŠTA, 1910, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od oktobra 1943, intendant bataljona, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Živka SAVO, 1917, Pelagićevo, Srbin, trgovac, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar odreda, član KPJ, umro 1977. ŽIVKOVIĆ Živka STEVO, 1914, Pelagićevo, Srbin, radnik, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od septembra 1943, komesar čete, član KPJ. ŽIVKOVIĆ Steve NEDELJKO, 1915, Pelagićevo, Srbin, zemljoradnik, u NOB od juna 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo u jesen 1943. godine.
Borci odreda sa područja opštine Odžak

AHMETOVIĆ Muje RAMIZ, 1920, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. BOROJEVIĆ Koste ALEKSA, 1917, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. ČAJIĆ Mehe HASAN, 1910, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 7. 10. 1943, borac. ČAUŠEVIĆ Mehe NEDŽIB, 1922, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 20. 9. 1943, borac. JURIŠIĆ Marka TADIJA, 1915, Novi Grad, Hrvat, radnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac, poginuo jula 1944, Derventa. KUREŠEVIĆ Milana BOSILJKA, 1922, Novi Grad, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, Kožuhe. LEŠIĆ Bože PETRA, 1926, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od novembra 1943, borac, poginula 1944. MAGLAJČEVIĆ Asima SAJDA, 1926, Odžak, Muslimanka, domaćica, u odredu od septembra 1943, borac.

383

MALIĆ Ahmeta MUJO, 1924, Odžak, Musliman, radnik, u odredu od septembra 1944, borac. MARTINOVIĆ Ilije IVAN, 1923, Srnava, Hrvat, radnik, u odredu od 2. 10. 1943, komandir čete, član SKOJ-a, poginuo aprila 1944, kod Rešetnice, Goražde. MINIĆ Marka SRETO, 1920, Donja Dubica, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac. MILETIĆ Avrama ĐURAĐ, 1918, Donji Svilaj, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 1942, u odredu od 1. 10. 1943, komandir čete, poginuo juna 1944, Derventa. NARIĆ Steve MILORAD, 1926, Podnovlje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 1. 10. 1943, desetar, RVI. PAVIĆ Marka STEVO, 1925, Novi Grad, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 2. 10. 1943, borac. PURIĆ Marka DRAGO, 1924, Vrbovački Lipik, Srbin, zemljoradnik, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1944. PURIĆ Marka DRAGICA, 1923, Vrbovački Lipik, Srpkinja, domaćica, u odredu od 1. 10. 1943, borac, poginula 23. 12. 1943, u Kožuhama. SALKANOVIĆ Ferida MEHMEDALIJA, 1927, Odžak, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 1944, borac. TIRIĆ Mehe RAMIZ, 1928, Modriča, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 10. 1943, borac.
Borci odreda sa područja opštine Orašje

ADAMOVIĆ Jova BOŠKO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BABIĆ-ORKIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23, 4. 1945, borac. BABIĆ Lazara PERO, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 14. 5. 1945, borac. BAOTIĆ Marka MARIJAN, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. BENKOVIĆ Peje MARKO, 1919, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. BLAGOJEVIĆ Milana SIMO, 1920, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 7. 6. 1943, u odredu od 20, 9. 1943. BLAGOJEVIĆ Pere VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana MIJO, 1907, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. BRKIĆ Marijana TUNJO, 1909, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. CVETKOVIĆ Maksima BOŠKO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DABIĆ Paje ĐURO, 1926, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac, umro 1953.

384

DABIĆ Grge MARIJAN, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Jose MARIJAN, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Ilije MARKO, 1927, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. DABIĆ Grge MATO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DABIĆ Marka MATO, 1923, Matići, Hrvati, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, umro 1965. DAMJANOVIĆ Marka ĐURO, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DAMJANOVIĆ Marija MARIJAN, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive ĐURO, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 25. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Marija ILIJA, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ilije JOSIP, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Ive JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DOMINKOVIĆ Martina TUNJO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. DRAGANOVIĆ Mika MATO, 1915, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. DŽIJAN Mate IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac, telegrafista. DŽIJAN Đure PEJO, 1926, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. DŽIJAN Đure MATO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Filipa ILIJA, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 14. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Luke IVO, 1914, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. FILIPOVIĆ Tunja IVO, 1925, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Maksima BOŠKO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. GAJIĆ Janka BOŽO, 1910, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, umro 1969. GAJIĆ Mitra MARKO, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. GAJIĆ Mitra SAVO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac.

385

GRGIĆ Ive PAVO, 1925, Vok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 1. 4. 1945, borac. HALILOVIĆ Sadika SAFET, 1926, Gradačac, Musliman, trgovački pomoćnik, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 1. 1. 1944, politički delegat voda, član SKOJ-a. IGNJIĆ Steve ĐORĐE, 1919, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. IGNJIĆ Đorđa IGNJO, 1922, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. ILIŠEVIĆ Šime MARIJAN, 1920, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Marka BLAŽ 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. IVANOVIĆ Jakova MARIJAN, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. JANKOVIĆ Živana BOŠKO, 1925, D. Zabari, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 6. 1943, u odredu od septembra 1943, borac, poginuo 1943. JOVIČIĆ Drage PETAR, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 2. 8. 1943, u odredu od 1945, borac, poginuo 1945. JOVIĆ Jove LAZO, 1926, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, desetar. JOVIĆIĆ Ilije VASKRSIJE, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. JOVANOVIĆ Jove ĐOKO, 1925, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. JOZIĆ Mate MIJO, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. JURIĆ Jose ĐURO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. JURIĆ Marijana IVO, 1922, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945. JURIŠIĆ Petra SVJETKO, 1916, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. KABAKLIĆ Sulejmana MUSTAFA, 1924, Orašje, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. KATIĆ Spasoja MILO RAD, 1922, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 20. 7. 1943, u odredu od februara 1944, intendant bataljona, član KPJ. KATIĆ Save VLAJKO, 1923, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od jula 1943, do 3. 1. 1944, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KAMBEROVIĆ Rame SELMAN, 1924, Mionica, Musliman, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac. KOBAŠ Marijana JOSO, 1925, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOPIĆ Grge ANA, 1920, Oštra Luka, Hrvatica, domaćica, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KOPIĆ Mate MARIJAN, 1924, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 3. 1945, borac.

386

KOPIĆ Jakova MATO, 1919, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Marka FILIP, 1921, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Ante ILIJA, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Đure IVO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KOŠIĆ Duke MATO, 1922, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Mate MARIJAN, 1914, Ugljara, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. KNEŽEVIĆ Martina MATO, 1913, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Mate ĐURO, 1920, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 4. 1945, borac. KRIŠTIĆ Ilije MARKO, 1912, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 5. 1945, borac. KRIŠTIĆ Marijana TUNJO, 1917, Oštra Luka, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 22. 4. 1945, borac. LAZIĆ Bože CVIJETIN, 1920, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. LUKIĆ Mika PETAR, 1926, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 3. 4. 1945, borac. LUKIĆ Jove SPASOJE, 1922, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac, poginuo 1945. MAMIĆ Luke IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MAMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije IVO, 1919, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blaža JOSIP, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945. borac. MARKOVIĆ Tome JOVAN, 1922, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Blagoje JOVO, 1916, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 3. 1945, borac., MARKOVIĆ Jove MIĆO, 1913, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Luke PAVO, 1920, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Ilije PEJO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MARKOVIĆ Alekse SAVO, 1910, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

387

MARKOVIĆ Jove TODOR, 1918, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana BOGDAN, 1917, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MARIJANOVIĆ Bogdana SIMO, 1923, Cović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Luke MARTIN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. MAROŠEVIĆ Marijana MARTIN, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MASKALJEVIĆ Mate PAVO, 1919, D. Mahala, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. MATKIĆ Jose IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 6. 4. 1945, borac. MIKIĆ Tunje MARIJAN, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIKIĆ Peje MIKA, 1914, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIHAJLOVIĆ Bože CVIJETIN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIVOJEVIĆ Jove SAVO, 1922, D. Zabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MILIĆ Ilije BORO, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac, član SKOJ-a. MILIĆ Tome MILOVAN, 1924, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. MIJATOVIĆ Marka ILIJA, 1921, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 26. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. MIRKOVIĆ Blagoja SAVO, 1925, Donji Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od ljeta 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, poginuo novembra 1943. MIROSAVLJEVIĆ Spasoja SPASOJE, 1925, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 10. 1944, u odredu od aprila 1945, borac, RVI. MIROSAVLJEVIĆ Cvjetka CVIJETIN, 1914, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIROSAVLJEVIĆ Jove RANKO, 1926, Č. Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana IVO, 1921, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKO VIĆ Tunje IVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive LUKO, 1913, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Jose MARKO, 1924, Kostrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac.

388

MIŠKOVIĆ Marijana MARKO, 1926, Matici, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Franje PAVO, 1925, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Ive PAVO, 1914, Koštrč, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 21. 4. 1945, borac. MIŠKOVIĆ Marijana PEJO, 1922, Janjić, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. MITROVIĆ Ovijana CVIJETIN, 1914, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. MIŠIĆ Jove CVIJETIN, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. MOMIĆ Marka PAVO, 1923, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1912, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. NEDIĆ Ive MARIJAN, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 5. 4. 1945, borac. NEDIĆ Đure MARKO, 1920, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NEDIĆ Marijana PETAR, 1924, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. NOVAKOVIĆ Maksima STJEPAN, 1912, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Nika CVIJETIN, 1909, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Bogdana ILIJA, 1926, Čović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. NIKOLIĆ Mika TEODOR, 1913, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORKIĆ Peja IVO, 1919, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive IVO, 1922, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka IVO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate IVO, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac. OROŠLIĆ, Tunje, Joso, 1923, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Jose LUKA, 1913, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 24. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Marka MARIJAN, 1914, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 15. 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ive MARKO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 4. 1945, borac.

389

ORŠOLIĆ Mate MARKO, 1919, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Ilije MATO, 1926, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. ORŠOLIĆ Mate TUNJO, 1915, Tolisa, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 4. 1945, borac. PANIĆ Marka MILOŠ, 1912, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu 14. 4. 1945, borac.

15. 20. 20. od

PEJIČIĆ Ive TUNJO, 1926, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 8. 8. 1944, borac. PEJIĆ Marijana PEJO, 1917, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PEJIĆ Blaža MATO, 1924, Matići, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 17. 4. 1945, borac. PERIĆ Pere ĐURO, 1911, Bok, Hrvat, zemljoradnik, u odredu od 20. 3. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze LUKA, 1923, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. PERIŠIĆ Laze PERO, 1921, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 7. 4. 1945, borac. PETROVIĆ Sava DRAGO, 1925, Lončari, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 15. 2. 1945, borac. RISTIĆ Mitra NIKOLA, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. SEJDIĆ Bege SADIKA, 1924, Modriča, Muslimanka, radnica, u NOB od 1. 9. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, četna bolničarka. SIMIĆ Marka BOŽO. 1927, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. SIMIĆ Marka NIKOLA, 1914, Lončari, Srbin, učitelj, u NOB od 1941, nosilac »Partizanske spomenice 1941«, u odredu od 20. 9. 1943, komandant odreda, član KPJ od 1940, umro 1979. SOFRENOVIĆ Marka SAVO, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 8. 4. 1945, borac. STEVANOVIĆ Jove STOJAN, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 30. 7. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac. STEVANOVIĆ Krsta IGNJATIJE, 1921, Ćović Polje, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 23. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milana ANDRIJA, 1925, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac. STEVIĆ Milovana CVIJETIN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u NOB od 10. 8. 1943, u odredu od 20. 9. 1943, borac, RVI. STEVIĆ Nike ILIJA, 1913, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 12. 4. 1945, borac. STEVIĆ Steve IVAN, 1926, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 9. 4. 1945, borac. STEVIĆ Marka JOVO, 1924, D. Žabar, Srbin, zemljoradnik, u odredu od 10. 4. 1945, borac.

390

borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1945. Srbin. borac. Oštra Luka. u odredu od 18. VIDAKOVIĆ Save DUŠAN. zemljoradnik. 1924. 4. 4. u odredu od 4. Ćović Polje. borac. u odredu od 5. 1917. borac. Žabar. zemljoradnik. 1905. D. 1945. borac. borac. borac. Oštra Luka. 4. 4. 1945. Žabar. borac. zemljoradnik. borac. 5. TOMIĆ Nike ŽIVAN. Čović Polje. u odredu od 3. 4. STOJIŠIĆ Nikole DUŠAN. u odredu od 20. zemljoradnik. u odredu od 10. 4. 4. Srbin. Srbin. Čović Polje. u odredu od 14. 1926. TOMANIĆ Trivka SIMO. borac. Srbin. zemljoradnik. TOMIĆ Miće MIHAJLO. 1945. zemljoradnik. Žabar. 1945. 1945. 9. borac. 1924. 4. borac. Srbin. u odredu od 10. 1945.STEVIĆ Milovana PETAR. SOŠIĆ Marka MARIJAN. 1943. 1925. 1908. 1943. TODOROVIĆ Milorada MARKO. STOJIŠIĆ Mitra MILAN. Hrvat. Žabar. D. D. u odredu od 23. 1926. Oštra Luka. 1945. u odredu od 15. zemljoradnik. D. 1912. 1917. Srbin. Srbin. u odredu od 18. 4. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. Žabar. u odredu od 2. 1945. Srbin. 1945. u odredu od 8. zemljoradnik. 1945. zemljoradnik. 4. Čović Polje. TOMIĆ Stjepana PETAR. Srbin. 1913. 4. STEVIĆ Milovana ZARISLAV. 391 . Srbin. Hrvat. zemljoradnik. 1945. Žabar. Cović Polje. u odredu od 14. 1945. u odredu od 10. 1945. u odredu od 15. STJEPANOVIĆ Stjepana VOJKO. 1945. Žabar. borac. Srbin. u odredu od 7. TOMIĆ Pantelije PAVLE. borac. u odredu od 5. zemljoradnik. zemljoradnik. Žabar. VARZIĆ Peje IVO. 4. Žabar. D. 1924. 1945. UDOVČIĆ Mate PEJO. borac. 1945. 1910. borac. borac. VICETIĆ Stjepana MIKA. Žabar. TOMANIĆ Toše KOŠTA. 1924. borac. u NOB od 7. 1945. 4. 4. Srbin. u odredu od 7. Ugljera. Srbin. 4. zemljoradnik. Mahala. u odredu od 22. Žabar. STOJIŠIĆ Pere ŽIVAN. Hrvat. Srbin. Srbin. 1945. zemljoradnik. 1921. 1926. 1945. 4. Hrvat. VINCETIĆ Jose NIKOLA. 1924. 4. 8. D. borac. D. 1917. zemljoradnik. D. 1945. 1920. D. 4. 4. TODOROVIĆ Petra ĐOKO. STEVIĆ Cvjetka MILAN. 1928. 1908. zemljoradnik. borac. D. 1945. Žabar. borac. u odredu od 10. SOŠIĆ Marijana MATO. Hrvat. D. 4. Hrvat. u odredu od 7. Srbin. 4. D. zemljoradnik. u odredu od 16. STOJIŠIĆ Marka NIKO. 1922. 1921. Tolisa. borac. D. Srbin. zemljoradnik.

zemljoradnik. Srbin. borac. 1922. u odredu od septembra 1944. borac. 1922. u odredu od 8. Musliman. Hrvat. Oštra Luka. 1945. u odredu od 30. ĆARKIĆ Milana VASO. 1945. Donja Slatina. u odredu od 21. 1945. Žabar. ARIFOVIĆ Ahmeta ĆAMIL. zemljoradnik. zemljoradnik. Mahala. borac. 1945. Babunovići. 10. Jugosloven. Srbin. Musliman. borac. 1944. VUKOVIČ Laze DUŠAN. borac. borac. u NOR od 15. borac. Hrvat. Hrvat. 1926. 1911. 1945. zemljoradnik. 1926. 4. Tolisa. borac. 1926. Musliman. Musliman. borac. u odredu od septembra 1944. borac. 4. 4. Musliman. 4. borac. zemljoradnik. 3. borac. AVDIĆ Omera DŽEMAL. D. 1923. zemljoradnik. Žabar. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. 1944. Musliman. zemljoradnik. borac. 4. Čović Polje. Srbin. D. član KPJ. BAŠIĆ Alije IBRAHIM. Donji Srebrenik. 1944. borac.VINCETIĆ Marka PAVO. Lisovići. 1945. 1922. Srbin. u odredu od 20. Žabar. 9. 8. 1911. 1943. zemljoradnik. 1944. 1945. 392 . 1923. Kostrč. 1945. ZARIĆ Jove SAVO. VUKOVIĆ Ilije MILAN. 1920. VUKOVIĆ Pave MARKO. u odredu 21. u odredu od 20. 1923. 4. ŽIVKOVIĆ Mate MARIJAN. u odredu od 22. Lisovići. 1925. AHMETOVIĆ Mehe PAŠAN. 4. Špionica. 1924. Čović Polje. 4. Jasenica. u odredu od 20. poginuo 26. 1914. u odredu od 8. 10. Hrvat. u odredu od septembra 1944. VINKO VIĆ Peje MARKO. 1911. 3. zemljoradnik. Hrvat. 1943. 1915. 1945. borac. borac. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 4. zemljoradnik. u odredu od 1. 1945. Špionica. 4. zemljoradnik. Borci odreda sa područja opštine Srebrenik AHMETOVIĆ Emina BEĆO. ŽIVKOVIĆ Živka PERO. Srbin. D. borac. 1920. 1920. Srbin. u odredu od oktobra 1944. ZARIĆ Jove LAZAR. Hrvat. borac. u odredu od 10. 3. zemljoradnik. u odredu od 11. u NOR od 15. 1945. 4. ŽIVKOVIĆ Jose PEJO. 1945. u odredu od 5. Čović Polje. 1945. zemljoradnik. 12. zemljoradnik. borac. AVDULAHOVIĆ Mehmeda REŠID. 3. zemljoradnik. 1921. zemljoradnik. Kostrč. u odredu od 10. Kostrč. 1913. komesar čete. Kostrč. D. u odredu od 10. zemljoradnik. Srebrenik. ŽIVKOVIĆ Marijana IVO. BAJRAKTAREVIĆ Mursela BEGO. Srbin. BABIĆ Pere MILJO. u odredu od 12. u odredu od 13. 1945. zemljoradnik. AVDIĆ Bege BEŠIR. Hrvat. ŽIVKOVIĆ Marka IVO.

1943. Donji Srebrenik. 1924. Musliman. 1922. Brezik. Musliman. u odredu od 1. 1915. zemljoradnik. borac. 9. borac. borac. BEGOVIĆ Salka OMER. Musliman. 4. u odredu od jeseni 1944. BRĆKALIĆ Avdije IBRAHIM. 11. zemljoradnik. zemljoradnik. zemljoradnik. 1909. ČIZMIĆ Jašara MEHMED. Brezik. Špionica. borac. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Donji Potpeć. BEĆIĆ Velije Hazim. 1926. borac. Srbin. borac. u NOB od 1943. Brezik. Rapatnica. 9. u odredu od oktobra 1944. borac. 1944. 1923. Musliman. u odredu od jeseni 1944. 1923. borac. RVI. 1944. 1909. zemljoradnik. 1945. borac. BEĆIĆ Ahmeta NOVALIJA. Srebrenik. u odredu od 1. BEĆIĆ Velije ABDULAH. zemljoradnik. Musliman. Musliman. 1. 10. 1922. Brda. BEĆIĆ Kasima FERHAT. zemljoradnik. 4. u odredu od 9. 1944. zemljoradnik. 1918. borac. 12. 1927. Srebrenik. Srebrenik. BULJUBAŠIĆ Rame RAHMAN. Špionica. borac. borac. 1928. 10. 1926. 8. u odredu od septembra 1944. Trnja. u odredu od decembra 1944. 1943. BEĆIĆ Saliha MEHMED. Musliman. borac. Donja Špionica. u odredu od 9. BAŠIĆ Sinana OSMAN. Srbin. Musliman. zemljoradnik. 1944. 8. 1927. Srbin. 1924. zemljoradnik. 1944. borac. Musliman. 1944. 1945. borac. 9. u NOB od 30. Musliman. BJELIĆ Mustafe HASAN. zemljoradnik. BJELIĆ Hašima HUSEIN. borac. zemljoradnik. u NOB od 15. BLAGIĆ Jevrema NEDELJKO. Musliman. umro. 1930. Rapatnica. Potpeć. Brezik. 4.BAŠIĆ Alije HALIL. u odredu od 15. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 17. 1926. borac. borac. u odredu od jeseni 1944. đak. 9. Musliman. zemljoradnik. 12. borac. BEŠIĆ Velije AVDO. Rapatnica. 1913. BULJUBAŠIĆ Ibrahima ŠAĆIR. Srebrenik. CVIJANOVIĆ Petra CVIJAN. 1944. Musliman. 1919. Jasenica. u odredu od 15. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 9. BEŠIĆ Muje ALIJA. BLAGOJEVIĆ Staniše SAVO. 1923. u odredu od 12. zemljoradnik. borac. 1927. 1944. borac. zemljoradnik. BLAGIĆ Jevrema STEVO. Zahirović. Brezik. 1944. 1918. BULJUBAŠIĆ Hruste NAIL. Musliman. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 15. BULJUBAŠIĆ Smaje ALAGA. borac. Musliman. u odredu od jeseni 1944. 1943. u odredu od oktobra 1944. Musliman. u odredu od 15. 1944. Musliman. zemljoradnik. 393 . Musliman. u odredu od 15. Musliman. BJELIĆ Omera BEGO. 1914. zemljoradnik. u NOB od 1. Brezik. Srbin. zemljoradnik.

Brezik. Srbin. u NOB od 15. u NOB od avgusta 1943. borac. Srebrenik. 1927. 1921. u odredu od novembra 1944. u odredu od 10. Musliman. u odredu od 3. 1924. u odredu od 1. 9. zemljoradnik. 1923. GAJIĆ Milaka STOJAN. 1928. 9. Musliman. Prijedor kod Srnice. DELIĆ Salke ĐULAGA. zemljoradnik. DŽOMBIĆ Ibre ŠAHBAZ. u odredu od 9. 1923. Musliman. 5. zemljoradnik. 1920. zemljoradnik. 2. 9. HODŽIĆ Mehmeda SAKIB. 1911. Musliman. Musliman. u odredu od jeseni 1944. borac. borac. DORIĆ Himze HASIB. u odredu od 17. DELIĆ Salke HUSEIN. Jesenice. u odredu od novembra 1944. Musliman. vodnik voda. u odredu od 15. borac. 1923. poginuo 27. borac. zemljoradnik. Donji Srebrenik. zemljoradnik. GLOTIĆ Alije ŠAHBAZ. 1944. u odredu od 11. Musliman. HODŽIĆ Huseina IDRIZ. Musliman. borac. 1914. 1. Musliman. Potpeć. zemljoradnik. Crveno Brdo. 1944. DELIĆ Ahmeta NAZIL. u odredu od jeseni 1944. u odredu od jeseni 1944. 1911. zemljoradnik. Srebrenik. 1944. 1928. 1945. 1916. Brezik. poginuo. borac. DELIĆ Šabana RAHMAN »Čeko«. Gornji Moranjci. borac. 1944. Srebrenik. HODŽIĆ Mehmeda Hajro. 10. zemljoradnik. DELIĆ Ahmeta ĆAZIM. 1925. Musliman. GAVRIĆ Jove MARKO. 1914. Crveno Brdo. zemljoradnik. Seona. u odredu od novembra 1944. 1944. 1915. u odredu od 25. zemljoradnik. Musliman. Musliman. DŽOMBIĆ Juse HUSO »HUSKO«. borac. umro 1979. zemljoradnik. borac. FERIZOVIĆ Osmana TAIB. borac. zemljoradnik. 394 . DEDIĆ Ahmeta MUJO. zemljoradnik. HODŽIĆ Avde ABDURAHMAN. 10. 1926. Musliman. zemljoradnik. borac. Spionica. 12. 8. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 1911. 1944. Špionica. Musliman. 1944. 9. u odredu od oktobra 1944. borac. Musliman. Špionica. Musliman. umro 1973. u odredu od septembra 1944. 1926. Musliman. 1926. 10. 9. borac. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. borac. DŽANIĆ Muje OSMAN. u odredu od 17. DEDIĆ Velije HAZIM. borac. borac. 1945. borac. borac. u odredu od 10. borac. borac. zemljoradnik. Srbin. HODŽIĆ Bege BEŠLAGA. 1944. poginuo januara 1945. zemljoradnik. zemljoradnik. Špionica. 1944. Brezik. Dedići. HASIĆ Hajre HASAN. Donji Moranjci. 1906. 1925.DEDIĆ Omera AGAN. u odredu od 11. 1923. 1944. Srebrenik. DEDIĆ Ahmeta PAŠAN. Donji Srebrenik. Babunovići. u odredu od jeseni 1944. borac. zemljoradnik. 11. Musliman. Musliman. Musliman. 1944. u odredu od 17. Brezik. zemljoradnik. u odredu od februara 1945. Špionica. 1943.

10. u NOB od 30. Donji Potpeć. 12. 1927. zemljoradnik. 1926. član SKOJ-a. 1944. Donji Potpeć. 1944.HOGIĆ Ahmeta KASIM. u NOB od 15. zemljoradnik. IBRAHIMOVIĆ Adema OSMAN. Musliman. 8. zemljoradnik. Sladna. 1944. JOVANOVIĆ Nike DIMITRIJE »Dišo«. JOLDIĆ Bajre ĆAMIL. 11. borac. 1944. 10. IBRAŠIMOVIĆ Avde HASIB. Musliman. u odredu od 1. 12. Srbin. ISIĆ Huse OSMAN. 1928. 1925. u m r o 1977. 1924. Musliman. zemljoradnik. borac. JAŠAREVIĆ Muje ISMET. borac. 1944. zemljoradnik. u odredu od 10. zemljoradnik. kurir odreda. borac. borac. 1913. 1923. borac. zemljoradnik. 395 . Srbin. Srbin. 1944. 1921. u odredu od oktobra 1944. Srebrenik. JARČEVIĆ Osmana MEHMED. ILIĆ Cvike PERO. borac. Ćehaje. zemljoradnik. 1943. Musliman. u odredu od 15. 12. Zahirovići. u odredu od 11. JOVANOVIĆ Stojana CVIKO. JOVANOVIĆ Koste MARKO. 9. ILIĆ Steve PERO. 10. u odredu od 14. JOVANOVIĆ Koste ILIJA. 8. Musliman. Srbin. Srbin. Jasenica. Donji Moranjci. 1943. 12. borac. 9. borac. Huremi. Potpeć. zemljoradnik. borac. Behrami. 1944. od septembra 1944. Musliman. u odredu od septembra 1944. zemljoradnik. umro 1949. u odredu od 11. HUSIĆ Rahmana NOVALIJA. borac. zemljoradnik. Donji Potpeć. Musliman. u odredu od oktobra 1944. 1944. JOVANOVIĆ Koje MIĆO. u odredu od 1. 1944. Behrami. desetar. Srbin. zemljoradnik. zemljoradnik. Srbin. 1922. Srbin. 1919. Potpeć. u odredu od jeseni 1944. JOVANOVIĆ Jovana CVIKO. u odredu od septembra 1944. u odredu od 1. 1919. HUSKIĆ Emina HALIL. Potpeć. borac. zemljoradnik. 1924. 1916. HUSARIČ Agana BAJRO. desetar. u odredu od 15. Potpeć. JOVANOVIĆ Stojana STOJAN. Srebrenik. Jasenice. zemljoradnik. JOVANOVIĆ Save DUŠAN. Srbin. 1923. 11. u odredu od jeseni 1944. zemljoradnik. Srebrenik. Musliman. Donji Potpeć. Musliman. u odredu. u odredu od jeseni 1944. 1944. 1928. umro 1948. u odredu od 10. član SKOJ-a. zemljoradnik. zemljoradnik. 1912. 1925. borac. u NOB od 15. borac. kurir. 1921. Srbin. Musliman. borac. Srbin. u odredu od 3. 8. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. u odredu od 9. 10. 10. 1944. 11. Potpeć. 1944. 1926. zemljoradnik. zemljoradnik. ILIĆ Pere VASKRSIJE. IBRIĆ Himze MUSTAFA. 1915. 1917. u odredu od 1. u odredu od oktobra 1944. Jasenice. umro. Srbin. Musliman. 1943. 1944. 1944. 1926. borac. u NOB od 11. borac. borac. 1923. Čehaje. JOVANOVIĆ Koste RISTO. zemljoradnik. borac. borac.

1922. zemljoradnik. u NOB od 15. borac. zemljoradnik. borac. 8. u odredu od 1. LAKIĆ Spasoja NIKIFOR. u odredu od 10.Brda. Musliman. 1944. Ljenobud. borac. borac. u odredu od jeseni 1944. Musliman. Zahirovići. Špionica. umro 1974. 9. MAŠIĆ Sadika HAMDIJA. 1924. KLJUČIĆ Muje ĐULAGA. u odredu od 1945. 1923. Rapatnica. LIKIĆ Mustafe KADRO »Kadraga«. LELIĆ Huse HUSEIN.KADIĆ Mehe ALAGA. 1924. u NOB od 1943. u odredu od 1. Donji Morenjci. 10. 10. Musliman. 1944. 9. KEŠETOVIĆ Saliha MEHO »Boro«. 12. u NOB od 8. 1944. zemljoradnik. 1944. MAKSIMOVIĆ Mile RADE. 1927. zemljoradnik. borac. Uroža. Brda. Omera MUJO. 1925. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. 1910. KEŠETOVIĆ Kasima MEHMEDALIJA. borac. RVI. Musliman. zemljoradnik. KOŠIĆ Avde MEHO. 1919. u odredu od 17. 1944. zemljoradnik. Jasenica. MAŠIĆ. zemljoradnik. borac. borac. LAZAREVIĆ Gojka MARA. zemljoradnik. 12. 9. u odredu od 17. Musliman. KOVAČEVIĆ Muhe SALKO. borac. Rapatnica. borac. Srbin. član SKOJ-a. 1922. KOŠIĆ Avde OSMAN. KEŠETOVIĆ Mustafe MEHO. u odredu od jeseni 1944. KEŠETOVIĆ Himze SAFER. 1944. 1944. Donji Moranjci. zemljoradnik. u odredu od 1. zemljoradnik. Musliman. u odredu od jeseni 1944. domaćica. Gornji Potpeć. u odredu od jeseni 1944. Srebrenik. 1924. Lisovići. Seona. 11. Musliman. u odredu od 1944. Gornji Potpeć. u odredu od jeseni 1944. 1925. borac. mitraljezac. 1944. Musliman. LELIĆ Alije MUSTAFA. Srebrenik. 1927. u odredu od 10. Srbin. 1943. Musliman. 11. Musliman. borac. 1916. 1924. 9. 1926. MAŠIĆ Huseina ALIJA. Musliman. u odredu od 15. u odredu od septembra 1944. u odredu od 8. borac. borac. Srbin. MAŠIĆ Atifa DŽAFER. zemljoradnik. 1944. MALKIĆ Rame BEĆIR »Bećo«. Srpkinja. Musliman. Tinja. u odredu od oktobra 1944. 1944. MAKSIMOVIĆ Dimitrije STEVO. poginuo 1945. umro 1982. zemljoradnik. zemljoradnik. 12. KEŠETOVIĆ Ibrahima BEGAN. 1921. zemljoradnik. Rapatnica. zemljoradnik. 1916. 10. Rapatnica . 1922. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. Musliman. zemljoradnik. Musliman. borac. Brnjičani. 1917. Musliman. u odredu od 1. bolničarka. 1926. 1920. KEŠETOVIĆ Rahmana SALKO. 1944. Donji Moranjci. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. u odredu od novembra 1944. borac. Musliman. u odredu od 28. borac. u odredu od oktobra 1944. Musliman. borac. Musliman. 1922. borac. zemljoradnik. Rapatnica. 1943. 1927. borac. Donji Srebrenik. 396 .

1910. Srbin. u odredu od 8. zemljoradnik. Srebrenik. Crveno Brdo. zemljoradnik. 1926. 1910. 12. Gornji Srebrenik. umro 1982. Srebrenik. u odredu od 20. 1926. u NOB od 21. 1922. član KPJ. 11. u odredu od otobra 1944. 1944. MIRIĆ Marka SIMO. Musliman. 1921. Ježinac . 8. 11. Cage. 10. zemljoradnik. Musliman. Donji Srebrenik. u odredu od jeseni 1944. borac. 1920. 1. MITROVIĆ Stojana NIKO. zemljoradnik. 1926. 8. u NOB od 27. borac. 11. Brda. u odredu od 11. 1919. Musliman. Lisovići. Lisovići. zemljoradnik. u odredu od 10. 1921. borac. borac. zemljoradnik. Musliman. Musliman.MAŠIĆ Ahmeta ZAIM. Gornji Srebrenik. u odredu od 1. Lisovići. Ježinac. u odredu od 11. umro 1948. borac. u odredu od 10. 12. 1944. Musliman. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 1922. Musliman. MUJČINOVIĆ Jusufa NURAGA. desetar. u odredu od oktobra 1944. u odredu od jeseni 1944. 11. borac. borac. zemljoradnik. u NOB od 15. 1944. borac. borac. Novi Šeher. 1944. Jasenica. 1943. MEŠETOVIĆ Alije SAFER. 1943. Srbin. zemljoradnik. MURATOVIĆ Mursela NURAGA. Musliman. borac. u odredu od 12. MEŠIĆ Ćerima SAFER.Špionica. Musliman. Musliman. borac. zemljoradnik. poginuo 1945. 1944. u odredu od jeseni 1944. 1944. 1944. borac. borac. Ježinac. zemljoradnik. Musliman. MUSIĆ Omera HAŠIM. 10. 1924. 11. u odredu od 10. Donji Srebrenik. Jasenica. 1944. Musliman. MUEZINOVIĆ Rahmana ALIJA. borac. Musliman. borac. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. 1925. 397 . Musliman. 10. MUSIĆ Ševke ŠAFER. MUJKANOVIĆ Omera MUHAREM. borac. 1943. Lisovići. 1923. 1944. borac. 1923. Srbin. Lisovići. MEŠIĆ Omera MEHMED. 1925. u NOB od 15. u odredu od oktobra 1944. u odredu od jeseni 1944. 1920. Ljenobud. Musliman. MURSELOVIĆ Šaćira BEGAN. MEŠIĆ Muše MEHMED. 1944. u odredu od decembra 1944. borac. Donji Srebrenik. u odredu od 7. 1927. zemljoradnik. 1945. MEŠIĆ Fehima DŽEMO. zemljoradnik. u NOB od ljeta 1943. 8. borac. MUJKIĆ Halila ALAGA. MIHAJLOVIĆ Jove RADE. MULAAHMETOVIĆ Kasima ABDULAH. poginuo 1945. Srebrenik. 1925. 1925. Jasenica. zemljoradnik. umro 1965. MUJEDINOVIĆ Muje BEGAN. 1944. u odredu od 15. MEHMEDOVIĆ Mustafe MUJO. Musliman. zemljoradnik. Potpeć. 9. 1923. u odredu od 8. MUJIĆ Bege OMER. borac. zemljoradnik. zemljoradnik. Musliman. 1920. 1925. Musliman. Srbin. zemljoradnik. MOČIĆ Huse MUSTAFA »Mujčin«. zemljoradnik. 1944. 12. MILAKOVIĆ Save MIĆO. 1943. 11. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. borac. u odredu od 1.

10. PJEVIĆ Mehmeda MUSTAFA. borac. 1927. 1944. RADOSAVUEVIĆ Đorđa DAVID. zemljoradnik. Ljenobud. zemljoradnik. zemljoradnik. OMERAGIĆ Rešada RAHMAN. Musliman. u odredu od 1944. 1943. 8. Srbin. 1923. član KPJ. G. u NOB od 1943. G. 12. 1944. zemljoradnik. Srbin. zemljoradnik. G. PJEVIĆ Mehmeda AHMET. 1944. borac. Srebrenik. zemljoradnik. u odredu od 1944. 12. Jasenica. OSMANOV1Ć Bege BAJRO. 1920. Potpeć. borac. borac. poginuo 1945. Musliman. 1. Maoča. G. RAMIĆ Šerifa SAFET. 1944. zemljoradnik. 1920. u odredu od 15. 1927. PEDLJIĆ Omera DŽAFER. 10. OSTOJIĆ Jove JOVAN. u odredu od jeseni 1944. u odredu od 1. borac. Musliman. Musliman. 1922. u odredu od 1. borac. 1924. Špionica. umro. Srebrenik. kurir štaba odreda. 1926. zemljoradnik. borac. Srebrenik. borac. 4. 10. u NOB od 15. borac. Brda. SADIĆ Bajre SEJDALIJA. »Kuge«. 1943. Potpeć. Potpeć. Srebrenik. 1944. Špionica. Srebrenik. NIŠIĆ Muje HUSO. 8. zemljoradnik. Srbin. domaćica. u odredu od 10. 1925. 1. Srebrenik. 8. umro 1975. Srbin. OMERAGIĆ Rešida ALAGA. Musliman. u odredu od 12. u odredu od 1944. 1944. Musliman. Srbin. u odredu od 1944. u odredu od 1. zemljoradnik. u odredu od 1944. 1919. zemljoradnik. u NOB od 30. borac. zemljoradnik. 1924. borac. 8. u odredu od 20. 1925. Srbin. Srbin. 1902. zemljoradnik. u odredu od 1.NEDIĆ Ilije ILINKA. član KPJ. Potpeć. D. u odredu od januara 1945. u odredu od 1945. 1944. zemljoradnik. Donji Srebrenik. zemljoradnik. utopio se 1948. Špionica. borac. 1911. Musliman. Musliman. 1944. 1922. borac. 10. 1921. Srebrenik. 1945. u NOB od 15. RIKANOVIĆ Maksima ILIJA. 1918. 1926. Špionica. PETROVIĆ Jove PETAR. D. borac. borac. PERIĆ Đorđa JOVO. borac. Musliman. 1909. borac. 9. 1944. vodnik voda. borac. Musliman. 1943. RISTIĆ Milana PERO »Ozrenac«. Srebrenik. u odredu od 1944. 1924. u NOB od 1943. u NOB od 15. Musliman. Srpkinja. D. zemljoradnik. G. u odredu od 1944. REŠIDOVIĆ Šehbanza HASAN. PEDLJIĆ Halila AGAN. Ćehaje. 1919. 10. zemljoranik. 1944. 1945. 1913. borac. u NOB od 1. zemljoradnik. 1922. zemljoradnik. Brničani. NOVAKOVIĆ Jove PETAR. 10. zemljoradnik. 1943. 398 . trgovac. Srbin. Musliman. u odredu od 1. 1943. u odredu od 10. komandir čete. u odredu od 15. 12. Musliman. OMEROVIĆ Hašima HUSO. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. umro 1975. OMERAGIĆ Rešida HASAN. u odredu od 14. Musliman. rukovodilac SKOJ-a u bataljonu. OMEROVIĆ Salke SELIM. PERIĆ Milje STANOJA.

1925. borac. Srbin. STANKOVIĆ Miloša MIRKO. 1917. Ćehaje. borac. 1917. zemljoradnik. vodnik voda! 399 . Brezik. Musliman. Dragunja. STANIŠIĆ Steve MAKSIM. 1927. 1925. 11. član KPJ. u NOB od 15. u odredu od 17. Donji Srebrenik. u odredu od 1. umro 1973. zemljoradnik. Srbin. u NOB od 1943. Potpeć. Musliman. zemljoradnik. SINANOVIĆ Muje PAŠAN. zemljoradnik. poginuo decembra 1944. 1927. 8. borac. 1945. zemljoradnik. 1944. Ćehaje. poginuo 1945. Potpeć. Srbin. u odredu od septembra 1944. Musliman. SUBAŠIĆ Halila ABDURAHMAN. Musliman. bolničar. borac. komesar čete. u odredu od jeseni 1944. 8. borac. 10. borac. zemljoradnik. 1944. poginuo 27. Ćehaje. u odredu od 1945. 12. zemljoradnik. 1923. Musliman. Musliman. Like. 1917. Musliman. 1920. zemljoradnik. borac. zemljoradnik. vodni delegat. Musliman. Musliman. borac. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik. 1923. 1913. SINANOVIĆ Osmana OSMAN. STEVANOVIĆ Stojana STEVO. SIMEUNOVIĆ Pere SIMO. 1927. borac. 3. SMAILOVIĆ Hasana VELIJA. 1923. u odredu od 10. SMAILOVIĆ Alije HASAN. 9. 1944. u odredu od 1. Musliman. Srbin. Gornji Srebrenik. 10. 1924. 8. Tinja. borac. u odredu od 1944. Obodnica. u NOB od 15. Gornji Potpeć. u odredu od 12. zemljoradnik. Ćehaje. SIMEUNOVIĆ Pere STEVO. Ćehaje. zemljoradnik. D. 1914. u odredu od septembra 1944. SMAILOVIĆ Muje OSMAN. zemljoradnik. Srbin. u odredu od jeseni 1944.SADIKOVIĆ Omera BAJRO. SULJAGIĆ Hasana PAŠAN. Srebrenik. u NOB od 25. u odredu od 10. Like. Musliman. borac. član SKOJ-a. Gornji Srebrenik. zemljoradnik. 1925. u odredu od jeseni 1944. 1923. 1944. 1943. u odredu od oktobra 1944. borac. Ćehaje. u odredu od 17. SAVIĆ Koje STOJAN. desetar. Srbin. zemljoradnik. u odredu od septembra 1944. borac. SMAILOVIĆ Muje HAZIM. borac. u odredu od 29. zemljoradnik. u m r o 1966. 1944. 1944. 1944. SOFIĆ Ibrahima ABDULKADIR »Avdaga«. Vukovići. u NOB od 1943. zemljoradnik. Brezik. borac. 9. desetar. Ćehaje. zemljoradnik. u odredu od oktobra 1944. 1943. 1944. 1922. u odredu od 10. Potpeć. SELIMOVIĆ Ibrahima HASAN. 10. 1923. Musliman. Musliman. 9. SULJAGIĆ Osmana IBRAHIM. 1915. 1926. zemljoradnik. Musliman. 1944. 10. SELAMOVIĆ Šabana ALAGA. u odredu od 17. zemljoradnik. SMAILOVIĆ Ahme HAŠIM. SMAILOVIĆ Rašida ALIJA. 1944. Musliman. zemljoradnik. u odredu od jeseni 1944. borac. 1926. desetar. zemljoradnik. 1920. 1943. zemljoradnik. 8. u odredu od jeseni 1944. Musliman. SARAJLIĆ Muje MEHMHD. Musliman. Seona. SMAILOVIĆ Hasana HAZIM.

u odredu od decembra 1944. Potpeć. zemljoradnik. zemljoradnik. borac. u odredu od 24. borac. 11. Vlasenica. Srbin. Srbin. 1944. Srebrenik. ŠERIFOVIĆ Rašida MEHMED. umro 1980. zemljoradnik. Musliman. u odredu od januara 1944. 1911. u odredu od 17.SULJIĆ Redže AHMIĆ 1924. zemljoradnik. poginula koncem 1943. đak. 1920. SULJIĆ Imšira MUJČIN. KONJIĆ Muje HUŠKA. Jasenica. borac. trgovački pomoćnik. Musliman. 1918. 1909. 1945. 1944. 10. Ljenobud. Musliman. zemljorandik. Hrvat. u odredu od 25. borac. zemljoradnik. borac. 1926. TANIĆ Stojana JOVO. 10. u odredu od 1944. u Tuzli. 1943. u NOB od 1941. 9. Srbin. borac. u odredu od 10. 1944. u odredu od 28. Srbin. 9. Musliman. 1944. zemljoradnik. 1924. Lopare. desetar. referent saniteta odreda. Jugosloven. ŠERIFOVIĆ Hasana MUJO. Srebrenik. zemljoradnik. 1924. Musliman. TANIĆ Jove BOŠKO. u odredu od 20. TURSIĆ Hruste NURAGA. na Majevici. Srbin. u odredu od 2. Lisovići. VUKOVIĆ Drage SAVO. Musliman. 10. 1. zemljoradnik. 1943. Ćemernica. borac. Lisovići. član KPJ. 9. borac. u odredu od novembra 1944. radnik. Cerik. Jevrejka. Vrgim Most. borac. 1927. u m r o 1971. TEŠIĆ Jove SIMO. ŠABIĆ Osmana KASIM. 1944. Musliman. 1944. borac. Musliman. 1924. Borci odreda sa drugih područja ALTARAC Haima BEBA. Donji Srebrenik. 12. 1923. đak. ŠABIĆ Ibrahima HASIB. 1927. 1944. Kuge. zamjenik komesara bataljona. u odredu os septembra 1944. radnik. 9. 1918. 1944. 1944. 1921. Kuge. 12. u odredu od 17. u odredu od 20. 1918. Gornji Bmjičani. Humci. GAVRIĆ Marka DUŠAN. 1918. Gornji Potpeć. u NOB od 1943. u odredu od oktobra 1944. borac. 1910. zemljoradnik. Musliman. Potpeć. u odredu od jeseni 1944. u odredu od oktobra 1944. TUNJIĆ Antuna MARIJAN. KAJGANIĆ MILAN. zemljoradnik. zemljoradnik. 1928. borac. 1910. borac. borac. zemljoradnik. 1922. Musliman. Jasenica. 10. u odredu od 8. zemljoradnik. borac. puškomitraljezac. Srbin. zemljoradnik. 400 . 1921. BAŠIĆ Ibre SALIH. Srbin. referent saniteta odreda. borac. GAČIĆ VLADO. TODIĆ Jove STEVO. Puračić. Musliman. ZUKIĆ Hašima IBRAHIM. u odredu od 5. ZUKIĆ Muje JUSUF. u Sremu. u odredu od 17. u odredu od oktobra 1944. zemljoradnik.

Podgorani . 9. član KPJ. 5. Musliman. Čapljina. rukovodilac SKOJ-a i član Štaba odreda. Surčin. u NOB od avgusta 1943. u odredu od septembra 1943. referent saniteta. VINCETIĆ IVAN. 1943. Hrvat. 1923. godine. VINKOVIĆ Josipa PETAR. u odredu od proljeća 1944. u odredu od septembra 1943. Srbin. 1920. u odredu od oktobra 1943 do februara 1944. Sremska Mitrovica. Musliman.KORAJKIĆ Dede BEŠLAGA. u NOB od 1941. Trnovo. 1906. LAZAREVIĆ Laze JOVICA. Visoko. TIPURA Osmana MUJO. PUHALOVIĆ Nikole LAZAR. Bijeljina. nosilac »Partizanske spomenice 1941«. Srpkinja. 1922. Srbin. u odredu od 20. pomoćnik komesara bataljona. Hrvat. umro 30. borac.Bijeljina. 1943. 9. VOJINOVIĆ VELJKO. zemljoradnik. komandant bataljona. zamjenik komesara bataljona. član KPJ. u NOB od jula 1943. u odredu od 20. radnik. radnik. Zaječar. poginuo maja 1945. domaćica. u odredu od oktobra 1943 do aprila 1944. 1962. kao sekretar Kotarskog komiteta KPJ. službenik. 9. Janjari . radnik. 1943. umrla 1947. TOLPA Radovana MILOŠ. zemljoradnik. 1920. Prud. POPOVIĆ Riste VESA. poginuo. 401 . Srbin.Mostar. u NOB od avgusta 1942. 1926. u odredu od marta 1945. poginuo 1945. student medicine. Srbin. Vrpolje. u odredu od 20. 1920. u NOB od marta 1943.

i 2. Bosanski Samac. 15. Modriča. Čolaković Rodoljub. divizije). GRADAČAC 1941. 1. Svjetlost. Arhiv Muzeja revolucije Sarajevo (fond Oblasnog NOO za istočnu Bosnu i Okružnog NOO za Posavinu i Trebavu). 1969. 12. TUZLA U RADNIČKOM POKRETU I REVOLUCIJI. HRONIKA TAREVACA. Arhiv Vojnoistorijskog instituta: ANOR-a (fondovi 17. 1 ISTOČNA BOSNA U NOB-u. 9. Iutekčić Mehmedalija. 1971. i 36. . Sarajevo.. tom XII. Sarajevo. 1972. odnosno korpusa i fond Vrhovne komande za vrijeme dok je ona boravila na teritoriji Trebave i Posavine. Komande vojne oblasti 3. Brčko. 2. Narodna knjiga. knjige od 1-35.. Hronometar. i 4. 7. četnička arhiva (fond Trebavskog odreda. 1978. Oslobođenje Sarajevo. Arhiv Instituta za istoriju radničkog pokreta Sarajevo: fondovi Oblasnih komiteta KPJ i SKOJ-a za istočnu Bosnu. RATNI DNEVNIK 1941-1945. 1956. Sarajevo. SEMBERIJA U NARODNOOSLOBODILAČKOJ BORBI I SOCIJALISTIČKOJ REVOLUCIJI. HRONIKA MODRIĆF. . .. i tom XIV. Spužić Muhidin. 3. Muradbegović Hakija. korpusa NOVJ-a. Svjetlost. 2.IZVORI I LITERATURA i I Z V O R I NEOBJAVLJENA GRAĐA: 1. Vojnoizdavački zavod. 15. 13. divizije djelimično 16. RATNI DANI. 3.. 5. Saraicvo 1975. 2. Univerzal. Minderovič Čedomir. Tuzla. MAJEVIČKA BRIGADA. . Vojnoizdavački zavod Beograd. te velike župe Posavje). i drugo dopunjeno izdanje. i 38. 402 .. MAJEVIČKA BRIGADA. 1979. Tuzla. 6. 14. ANDH (fondovi kotarskih oblasti Brčko i Gradačac. knjiga 1. ŽENE BOSNE I HERCEGOVINE U NOB.. Vojnoizdavački zavod. knjiga 2. Orašje i Srebrenik. OBJAVLJENA GRAĐA: Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda i narodnosti Jugoslavije. 1980. SA TITOM.. Olbina Dane. knjiga 1. Majevicu i Tuzlu. te sreskog komiteta KPJ za Gradačac. tom IV. knj. i 2. 1972. . Modriča. i 3. tom XI. 1979. Beograd. 1971. . 1959. 8. 17. Beograd. . 11. knj. . 3. 10. komande Posavsko-trebavskog vojnog područja i komandi mjesta: Gradačac. Banjaluka 1979. GODINE. SREDNJA BOSNA U NOB-u. 1974. It>. 4. 2. Orović Savo. 1976. Svjetlost. Odžak. Okružnog komiteta KPJ za Posavinu i Trebavu. knjige 1. knjige 2. Univerzal. Glas.. SKOJ U BRČKOM 1941-1942. 1. 1977. Modriča. Prosveta. ZAPISI IZ OSLOBODILAČKOG RATA. tom IX knjige 1-7. . Popović Boro. Piskavica Rifat. Svjetlost. PARTIZANI U POSAVINI. 1981. . knjiga.

1979. i 2. OKUPATORSKA PODJELA JUGOSLAVIJE. Vojnoizdavački zavod. 20. ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENJE JUGOSLAVIJE 1945. Beograd. Antonić dr Zdravko. Beograd. 15. Mandić Gligo. 16. DOBOJ. Vojnoizdavački zavod. 1977. Petovar Rudi. BORBENI PUT 16. Sarajevo. Beograd. 11. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. Vojnoizdavački zavod. OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE knj. Vojnoistorijski institut 1964. 1976. 1978. Dušan Uzelac. 17. Borojević Lj. Vojnoizdavački zavod. Mišo Leković. 403 . Beograd. Panić Radovan. 18. Dragoslav Parmaković. Vojnoizdavački zavod. HRONOLOGIJA NARODNOOSLOBODILAĆKE BORBE NARODA JUGOSLAVIJE 1941-1945. 10. Vojnoizdavački zavod. knjiga 1. Džonlagić Ahmet . 1. Josip Broz Tito. Vojnoizdavački zavod. 1970. Popović Stevo. 19. Samardžija D. Petrovar Rudi. VOJNO DELO. ŠESTA PROLETERSKA ISTOČNOBOSANSKA BRIGADA. Vojnoistorijski institut. Pres-kliping. DRUGA VOJVOĐANSKA BRIGADA. Vojnoizdavački zavod. i 1961. Šabac. 5. Ustanak u istočnoj i centralnoj Bosni 1941. društveno-privredna karta komune. 8. MAČVANSKI PARTIZANSKI ODRED. 4. 1972. Dželebdžić Milan. Fond NOB-a Podrinja. 1973. 25.Kazazović Ćamil. MUSLIMANSKE BRIGADE. Beogradski izdavačko-grafički zavod. 14. Trikić Savo. 1982. 1951. 1. MAJEVIČKI PARTIZANI. SREMSKI FRONT 1944-1945. 12. Vojnoizdavački zavod. 2. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA. DIVIZIJA. 1980. 1957. 1957. 1970. Džonlagić Ahmet. 1965. Vojnoizdavački zavod. Grujić Periša. Miladinović Svetislav. Vojnoizdavački zavod. SRPSKA BRIGADA. 23. 14. 17. 1981. BORBENI PUT 16. Vojnoizdavački zavod. S MAJEVICE I SEMBERIJE. 7. 3. 13. 6. Mićanović Slavko. 1963-1965. JANUAR-FEBRUAR 1942. 1973. i 2. 22. VOJVOĐANSKE DIVIZIJE. 1951.L I T E R A T U R A 1. Beograd. Sarajevo. Atanackovič Žarko. Svjetlost. i Bašić R. Beograd 1962. 1978. NJEMAČKA OFANZIVA NA ISTOČNU BOSNU. TREĆA VOJVOĐANSKA BRIGADA. Vojnoistorijski institut. VOJNA DJELA. Ljubivoje Pajović. Pantić Milojica. Strugar Vlado. PETA KOZARSKA BRIGADA. 1982. JUGOSLAVIJA 1941-1945. knj. Istorijski arhiv Sarajevo. 9. 21. Ćulinović dr Ferdo. Slavko. Vojnoistorijski institut.

2. Ćamo Edhem. 25. Vojnoizdavački zavod. ·. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Antonić Zdravko. U SREZU BRĆANSKOM. OSVRT NA RADNIČKI POKRET U BRČKOM IZMEĐU DVA RATA. 12. Gradačac. knj. BORBE VOJVOĐANSKIH PARTIZANA U ISTOČNOJ BOSNI KRAJEM 1942. PODGMEČKE BIJELE NOĆI.24. ČLANCI I RASPRAVE . Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 4. Karabegović Ibrahim. knj. i treće prerađeno i dopunjeno izdanje. knj. Vojnoistorijski glasnik. Narodna armija. 1962. Univerzal. 1977. Borovčanin Drago. Kljajić Radmilo. 14. Tuzla 1981. 2. 2/1979. Beograd. NARODNI I RADNIČKI TRIBUN MITAR TRIFUNOVIĆ UCO. 11. marta 1980. 8. Prilozi. 1972. PRILOG ISTRAŽIVANJU RADNIČKIH BIBLIOTEKA I ČITAONICA U BiH IZMEĐU DVA SVJETSKA RATA (1918-1941). 1. 10. Prilozi br. Antonić Zdravko. O IZGRADNJI BOSANSKO-HERCEGOVAČKE DRŽAVNOSTI POSLIJE II ZASIJEDANJA AVNOJA-a. Beog rad. 404 * w > . Vujasinović Todor. SJEĆANJE NA HASANA KIKlCA. 1969. Vojnoizdavački zavod. Tuzla. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. 1. OZRENSKI PARTIZANSKI ODRED. Uzelac Dušan. Oblasni vojni štab. Jovo Vukotić. Panić Radovan. knj. KRIZA USTANKA U ISTOČNOJ BOSNI. 4. 1979. Karasijević Drago. Muradbegović Midhat. 26. 1. Lukić Radivoje. 3. GRADAĆAC I NJEGOVA OKOLINA U NOB. 12. 1977. OPERACIJA VLASKA MALA. Svjetlost. 1979. edicija II. 1. Istočna Bosna u NOB. REVOLUCIONARNA DJELATNOST MITRA TRIFUNOVIĆA U RADNIĆKOM POKRETU. Politika od 6-16. knj. 2/1967. Sarajevo. Ustanak naroda Jugoslavije 1941. 1. Istočna Bosna u NOB-u. Mijatović Cvijetin. 16. 6. Univerzal. Vojnoizdavački zavod 1964. 13. 5. GODINE. Mujkić Asim. Bašović Ljubinka. br. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. I POČETKOM 1943. Književni susreti. Vojnoistorijski glasnik. Sarajevo. 9. knj. 7. O REVOLUCIONARNOM RADNIČKOM POKRETU U TUZLI OD 1929-1934. DRUGA PROLETERSKA DIVIZIJA. Tuzla 1941. Danilović Uglješa. OKUPACIJA I POČETAK OKUPATORSKOG TERORA U TUZLANSKOJ OBLASTI. DELOVANJE KPJ NA PRIPREMAMA I POKRETANJU USTANKA U BiH 1941. 1979.

Istočna Bosna u NOB-u. 1. Simič Nikola. 18. knj. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. Istočna Bosna u NOB-u. 16. PRVA POSAVSKA PARTIZANSKA ĆETA. knj. Popović Boro. 405 . 1. Tuzla u radničkom pokretu i revoluciji. UTICAJ RADNIČKOG POKRETA TUZLE NA POLITIČKA KRETANJA U GRADAČCU. Sarajlić Abdulah. knj. POSAVINA I TREBAVA U NOP.15. 17. 2. knj. ZAPISI O DOKTORU MUJBEGOVlCU. Tufekčić Mehmedalija. 1.

do proljeća 1944. Prilike u Posavini i na Trebavi od kapitulacije bivše jugoslovenske vojske do ustanka 2. godine 4. Teškoće u razvoju NOP-a 1942.S A D R Ž A J Strana PREDGOVOR RIJEČ AUTORA UVOD I DIO 5 25 31 RAZVOJ NOP-a NA TREBAVI I U POSAVINI DO FORMIRANJA ODREDA 1. Djelatnost društveno-političkih organizacija. početak i razvoj ustanka 3. Formiranje Posavskog i Trebavskog NOP odreda 3. Pripreme. organa narodne vlasti i vojnoteritorijalnih organa u Posavini i na Trebavi od ljeta 1943. godine 5. Oživljavanje aktivnosti NOP-a II DIO 54 55 65 79 87 FORMIRANJE I DJELOVANJE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA 1.mjere i akcije okupatora i kvislinga 4. Značaj prodora glavne udarne grupe divizija Vrhovnog štaba NOV i POJ u istočnu Bosnu i orijentacija jedinica 17. godine 103 105 119 122 150 169 407 . divizije za dejstvo na Trebavi i Posavini 2. godine . Borbena dejstva Trebavskog i Posavskog NOP odreda do početka 1944. Spajanje Posavskog i Trebavskog NOP odreda u Posavsko-trebavski NOP odred i borbe u Posavini i na Trebavi od konca januara do sredine aprila 1944.

Pod komandom 23. Vojno-politička situacija u Posavini i na Trebavi početkom 1945. GODINE . POVRATAK U ISTOČNU BOSNU I AKTIVNOST ODREDA DO KRAJA 1944. godine 4. Borbe za konačno oslobođenje Posavine i Trebave Vojno-politički značaj Posavsko-trebavskog NOP odreda V DIO 261 263 267 286 296 307 SPISAK BORAČKOG SASTAVA POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA Izvori i literatura Neobjavljena građa Objavljena građa Literatura Članci i rasprave 311 402 402 402 403 404 408 .III DIO Strana DEJSTVA ODREDA U CENTRALNOJ BOSNI. Aktivnost odreda od septembra do decembra 1944. 1. Rad Komande Posavsko-trebavskog područja i politički rad na terenu IV DIO 203 205 212 229 225 UČEŠĆE POSAVSKO-TREBAVSKOG NOP ODREDA U BORBAMA ZA KONAČNO OSLOBOĐENJE POSAVINE I TREBAVE 1. Povratak u istočnu Bosnu 3. divizije 3. Pod komandom 25. godine 2. Dejstva odreda u centralnoj Bosni 2. divizije 4.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful